Zdjęcie Hanny Oborśkiej
“PROŚWITA”: UKRAINA W NIEBEZPIECZEŃSTWIE!
“ZA ŚWIĘTĄ PRAWDĘ-WOLNOŚĆ...”
Maschinelle Übersetzung
W tym przypadku milczenie nie jest złotem, ponieważ sytuacja wokół problemów „Ukraina—Krym”, „Ukraina — europejska niezależna przyszłość” układa się tak, że jutro staniemy przed jeszcze poważniejszymi wyzwaniami i próbami. I dotyczyć te wydarzenia będą nas wszystkich ogółem, a każdego obywatela z osobna. Kilka dni temu Putin podpisał dekret o uznaniu Krymu za „niepodległe państwo”, jutro zadowoli prośbę o przyłączenie go do „jedinoj i niedielimoj”. Jeśli chodzi o osobiste motywy autora, to właśnie w Belbeku (obecnie osada Fruktowe) pochowany jest mój dziadek — gwardii sierżant, żołnierz 87. dywizji strzeleckiej Fedir Fedotowycz Ablicow (powołany do armii z obwodu zaporoskiego, zginął w walce podczas wyzwalania Sewastopola 8 maja 1944 roku. Pochowany na cmentarzu braterskim żołnierzy 2. Armii Gwardyjskiej). Witalij ABLICOW. Czy Krym jest obiektem współczesnych wątków geopolitycznych? Aby odpowiedzieć na to pytanie, najpierw powiedzmy o mitach, które tworzyli i nadal narzucają, zwłaszcza rosyjskiemu społeczeństwu, kremlowscy ideolodzy w odniesieniu do Sewastopola i Krymu jako forpoczty w „przeciwstawianiu się” kolejnemu wrogowi (a w Imperium Rosyjskim, ZSRR, a teraz Federacji Rosyjskiej wrogowie byli zawsze, nawet wtedy, gdy nikt nie mógł ich wykryć ani w rzeczywistości, ani wirtualnie). Właśnie na mitach bazuje cała kremlowska propaganda i nacisk informacyjny, który skierowany jest obecnie na Ukrainę. Dla nikogo nie jest tajemnicą, że historia Moskowii-Rosji — to historia wojen, które prowadziło północne imperium w imię „przyrastania „swoich” ziem” od Bałtyku po Ocean Spokojny (zauważmy, że „przyłączywszy” kolejny kawał ziemi, Rosja nie uszczęśliwiała — wręcz przeciwnie, przynosiła jego mieszkańcom nędzę, pijaństwo, brak kultury, ignorancję). Sewastopol jako miasto i baza wojskowa powstał w wyniku kolejnej wojny Rosji z jej południowym sąsiadem — Turcją. W okresie między wojnami rosyjsko-tureckimi 1768—1774 oraz 1787—1791 lat Katarzyna II wiosną 1783 roku, wydawszy odpowiedni manifest, przyłączyła Krym do Rosji. Imperatorowa nie wybierała dyplomatycznych wyrażeń: „Krym położeniem swoim rozrywa nasze granice. Połóżcież teraz, że Krym Wasz, i że nie ma już tej brodawki na nosie (podkr. W. A.) — oto nagle położenie granic wspaniałe… Jesteście zobowiązani podnieść sławę Rosji…”. Czytasz i widzisz przed sobą strony współczesnych rosyjskich wydań periodycznych, słyszysz wystąpienia tamtejszych liderów i jastrzębi-polityków. Tam też tylko mowa o ratowaniu rodaków, ochronie ich praw, o wyjątkowo pokojowych zamiarach… Zatem powstał Sewastopol jako forpoczta moskiewskich zaborczych dążeń — przednia pozycja na gorącym odcinku frontu. Ale przypomnijmy, czy ta forpoczta spełniła swoją strategiczną rolę, przewidywaną przez jej założycieli? W wojnie krymskiej 1853—56 lat, kiedy Rosja walczyła ze zjednoczonymi wojskami Wielkiej Brytanii, Francji, Turcji, Sewastopol — główna baza Floty Czarnomorskiej — został zajęty. Odizolowana od całego świata Rosja skapitulowała, podpisując traktat paryski (stało się to, mimo oporu obrońców sewastopolskiej twierdzy). Został oddany wrogowi Sewastopol także podczas II wojny światowej latem 1942 roku… Mity tym są piękne, że owiane są heroiką i wysławianiem wyższych przejawów ludzkiego ducha. Ale jeśli tworzone są pod dyktat imperialnych ideologii, stają się trucizną dla świadomości narodowej, siłą rozdzielającą dla społeczeństwa, zwłaszcza totalitarnego, jakim jest dzisiaj reżim putinowski. W czasach radzieckich Sewastopol i Krym stopniowo przekształciły się z militarnej forpoczty w wymarzone przez każdego bez wyjątku oficera marynarki miejsce służby: defilady wojskowe, teatralna demonstracja siły rosyjskiej broni, ciepły klimat, po przejściu w stan spoczynku życie w nadmorskim mieście — stolicy kurortów i sanatoriów, a jeśli się poszczęści — dacza i inne dobra… Wszyscy radzieccy oficerowie marynarki marzyli o Sewastopolu. Właśnie z nich uformował się dzisiaj rdzeń sewastopolskiej prorosyjskiej putinowskiej 5. kolumny. Obecnie Sewastopol wraz z Krymem nie odpowiadają swojemu dawnemu przeznaczeniu, ponieważ ukształtowały się nowe realia geopolityczne, świat odlicza finałowe czasy historii ostatnich na planecie Ziemia imperiów i ich satelitów, dając pierwszeństwo dobrowolnemu zjednoczeniu państw i narodów (na przykład Unii Europejskiej) z ideologią bazującą na ogólnoludzkich wartościach demokratycznych, priorytecie praw człowieka, wolności i gwarancji wolnego, samodzielnego rozwoju narodów. Ciąg dalszy na str. 2. DO 140. ROCZNICY AUGUSTYNA WOŁOSZYNA. KOBZIARZ NA STROMIZNACH HISTORII
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Niestety, historia uczy tego, że niczego nie uczy», S. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Morze Czarne dawno powinno stać się morzem pokoju i współpracy, a Krym i Sewastopol — zdemilitaryzowanymi terytoriami, nowoczesnymi strefami rekreacyjnymi, miejscem wypoczynku i turystyki, przede wszystkim dla Europy. Ta wysoka misja stałaby się środowiskiem jednoczącym dla wszystkich narodów, które obecnie zamieszkują Krym. Prawie wiek temu armia ukraińska opuściła Krym… Nie będziemy niepokoić dawnej historii. Weźmy początek XX wieku. W 1917 roku zniknęło z politycznej mapy świata Imperium Rosyjskie. Na jego dawnych bezkresnych przestrzeniach powstało około 140 znaczących i małych pod względem terytorialnym tworów państwowych. Prawo do posiadania własnych państw obroniły tylko dwa narody: fiński i polski. Ukraińska Republika Ludowa oraz hetmańskie „Państwo Ukraińskie” pokazały, że przy braku godnych liderów naród nie jest zdolny obronić swojej Niepodległości. Bolszewicka Rosja inkorporowała Ukrainę w swój skład, zmieniając w 1922 roku jedynie swoją nazwę: Imperium Rosyjskie przemianowało się na Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Szczególną rolę w tych wydarzeniach odegrał Krym. Ukraińska Centralna Rada odmówiła włączenia półwyspu w swój skład, uważając, że Tatarzy krymscy mają prawo zdecydować, z kim chcą być: z Ukrainą czy z Rosją. Polityce obcy jest jakikolwiek romantyzm, co brutalnie pokazali ówcześni kremlowscy wodzowie. Niezdecydowanie Kijowa doprowadziło do logicznego, tragicznego rozwoju wydarzeń na Krymie. Wysłana Zaporoska Grupa Wojsk URL pod dowództwem podpułkownika P. Bołboczana wiosną 1918 roku z powodzeniem opanowała Krym, w tym Sewastopol (znaczna część okrętów Floty Czarnomorskiej podniosła żółto-błękitne flagi). Ale ponieważ zgodnie z układami brzeskimi, które podpisali także przedstawiciele URL, Kijów nie określił się w sprawie Krymu, przybyły tam niemieckie dywizje — sojusznicy URL, i P. Bołboczan musiał opuścić półwysep. Wódz-patriota obronił prawo do opuszczenia pozycji z bronią w ręku. Bardziej zdecydowany w kwestii półwyspu był hetman P. Skoropadski. Przekonał on kajzera Niemiec, że bez Krymu Państwo Ukraińskie nie stanie się potężnym krajem. Nie wahał się hetman również w swoich decyzjach dotyczących Krymu. Kiedy ówczesny lider krymski generał M. Sulkiewicz nie wykazywał chęci do prowadzenia negocjacji, P. Skoropadski zastosował sankcje gospodarcze (na Krymie zmuszeni byli wprowadzić system kartkowy na artykuły spożywcze, a Sewastopol znalazł się na granicy głodu). Rewolucja w Niemczech, wyjście wojsk niemieckich z Ukrainy, abdykacja P. Skoropadskiego, dwuletnie istnienie Dyrektoriatu URL — i w rezultacie Krym opanowali rosyjscy bolszewicy. W 1954 roku zniszczony gospodarczo Krym decyzją prawną Moskwy został przekazany w skład Ukrainy. Przez minione sześć dziesięcioleci półwysep, zintegrowany ze składem USRR, tak i nie zdołał stać się samowystarczalnym (wodę Krym otrzymuje z Dniepru, energię elektryczną z ukraińskich sieci; autonomiczna republika nie jest zdolna zapewnić sobie nawet żywności itp., stale pozostając na budżetowych dotacjach Ukrainy). Patriarcha Filaret: „Wojska Putina odejdą z Krymu. On zabierze swoje wojska, wliczając bazy Floty Czarnomorskiej”. A jeśli nie odejdą i nie zabierze? Przed nami może stanąć wybór: na jednej szali wagi Krym — nieodłączna część Ukrainy, na drugiej — UKRAIŃSKA NIEPODLEGŁOŚĆ. Co wybrać? Proponuję wybrać drugie. Proszę nie spieszyć się (oczywiście, ostro) z zaprzeczaniem autorowi. Chodzi o sytuację, jeśli Ukraina nie będzie w stanie skutecznie przezwyciężyć obecnego kryzysu. Przez wszystkie lata Niepodległości Ukrainy Federacja Rosyjska stale demonstrowała negatywny stosunek do naszej samodzielności: nielegalnie rozmieściła w Sewastopolu Flotę Czarnomorską, zabrała dla siebie lwią część zapasów złota ZSRR i oszczędności pieniężnych obywateli USRR, nie przestrzegała zawartych umów międzypaństwowych, poczynając od tak zwanego Wielkiego traktatu między Ukrainą a Federacją Rosyjską, szantażowała (i kontynuuje!) groźbami odcięcia dostaw gazu, wojnami handlowymi itp. Przypomnijmy konflikt w rejonie Tuzli. Szczególne napięcie rozpoczęło się, gdy do władzy na Kremlu doszedł W. Putin, który wielokrotnie negował prawo naszego narodu do niezależnego rozwoju. W rezultacie Ukraina nie zdołała wejść do NATO. A musimy zrozumieć, że dzisiaj tylko USA mają finansową możliwość pozwolić sobie na posiadanie nowoczesnych, zaawansowanych technologicznie sił zbrojnych, zdolnych zapewniać stabilność i wykonywać swoje zadania w dowolnym punkcie kuli ziemskiej. Rosja, która stale pragnie demonstrować swoją militarną sprawność, nie jest zdolna w potrzebnej ilości zapewnić swojej armii odpowiedniego do czasów uzbrojenia. Wyraźnie pokazała to rosyjska inwazja na Gruzję. Jeszcze bardziej zacofanie moskiewskich sił zbrojnych ujawniło się, gdy Moskwa postanowiła zademonstrować światu swoje pretensje do szelfu północno-oceanicznego, bogatego w surowce mineralne, w szczególności ropę. Już od dziesięcioleci w tamtym regionie skutecznie działają połączone wojska USA i Kanady, z powodzeniem zapewniając ochronę interesów narodowych wspomnianych krajów w Arktyce. Tylko na Ukrainie, której armię zniszczono nie bez udziału kijowskich marionetek-urzędników, Moskwa próbuje zachowywać się jak pewny swoich sił agresor. Dlatego nowy wybuch kremlowskiej furii wywołała próba Kijowa podpisania Umowy stowarzyszeniowej Ukrainy z UE, do czego, nawiasem mówiąc, dąży i Moskwa. Z putinowską Rosją Niepodległa Ukraina nie znajdzie wspólnego języka — przekonująco pokazują to obecne wydarzenia wokół Krymu. Nawiasem mówiąc, ujawniono już chęć Moskwy do prowadzenia wydobycia ropy na szelfie wokółkrymskim (gdzie nie spojrzysz, wszędzie widzisz długie uszy putinowskiego Gazpromu!). Zatem mamy jedyne wyjście — wykorzystać obecną sytuację,
bezprecedensowe dotąd wsparcie społeczeństwa zjednoczonego groźbą wojny dla realizacji naszych zakrojonych na szeroką skalę planów: integracji ze wspólnotą narodów europejskich (wstąpienie do NATO, głęboka współpraca z UE). Zauważmy też, że kredyty i inwestycje są Ukrainie również potrzebne. Ale przede wszystkim — europejskie standardy życia. Jeśli chodzi o zadania wewnętrzne, niezależnie od rozwiązania wyżej wymienionych celów historycznych, musimy doprowadzić do kardynalnych zmian w życiu państwowym naszego kraju. Dziś na Ukrainie ukształtował się dawno potrzebny schemat zarządzania państwem: jest władza i jest skuteczna dźwignia wpływu oraz kontroli nad jej działaniami — Euromajdan (parlament ludowy, który powstał bez fałszywych wyborów, zrodzony przez rewolucję ludową). Musi on zająć czołowe miejsce w naszym życiu politycznym. Jeśli chcemy posuwać się naprzód, potrzebujemy nowych praw, które przewidywałyby nie tylko lustrację, ale przede wszystkim katharsis: oczyszczenie, otwartość. Władzy — przede wszystkim. Po haniebnej ucieczce gospodarza nie rezydencji prezydenckiej na Bankowej, a rajskiego zakątka w Meżyhirji, co jest zasługą Bohaterów Euromajdanu, przede wszystkim trzeba godnie uczcić zarówno Niebiańską Sotnię, jak i wszystkich, którzy zrealizowali pragnienie większości Ukraińców posiadania nowej Ukrainy: bez korupcji, bez prześladowań, bez znęcania się nad narodem. Ukrainy — państwa zorientowanego społecznie, którego obywatelom powinno być zapewnione godne naszych czasów życie. Nie chodzi o bolszewicką „ekspropriację ekspropriatorów”, a o nowy system podatkowy, który napełni państwową kasę potrzebnymi środkami. Pieniądze na Ukrainie są. Podatki powinni płacić wszyscy: od prezydenta i premiera po przeciętnego obywatela. Trudno wyliczyć wszystko, co należy zrobić. Ale dotąd priorytetem z jakiegoś powodu nie stało się obowiązkowe uchwalenie ustaw o niedopuszczeniu osób z kryminalną przeszłością do zarządzania państwem. Należy uchwalić ustawę o podatkach od bogactwa (we Francji i Finlandii — 70%, średnioeuropejski — 30—40%). Zdjęcie Hanny Oborskiej Żadnych ulg dla oligarchów i możnowładców! Tym bardziej, że część z nich otwarcie zademonstrowała swój patriotyzm, nieobojętność na problemy, którymi żyje naród. Jeśli pójdziemy taką drogą, ustaną rozmowy o pustce w państwowym skarbcu, o niemożności realizacji potrzebnych narodowych programów na wielką skalę itp. W ciągu tych kilku miesięcy przeżyliśmy tragiczne czasy, które po raz kolejny ukazały Ukrainie, kto jest jej przyjacielem, a kto życzy jej zniknięcia z politycznej mapy świata. W tej sytuacji logiczna jest decyzja o wstrzymaniu, a nawet całkowitym zerwaniu wszelkich stosunków z Federacją Rosyjską. Przyszłość podpowie, jak będziemy działać później. Obecnie trzeba się zatrzymać i rozejrzeć, przekonać się, kim naprawdę jest nasz północny sąsiad. On sam nas do tego zmusił. Teraz nawet ci, którzy zaliczają się do politycznie obojętnych, zrozumieli, że Ukraina potrzebuje nowego modelu nie tylko życia politycznego, ale i kompleksu gospodarki narodowej. Produkujemy rakiety, samoloty i inne wysokotechnologiczne produkty przemysłowe. Ale dziś to właśnie sektor rolno-przemysłowy napełnia już państwowy skarbiec w 55%. Nowy system zarządzania państwem powinien wyrównać stosunek Kijowa do wszystkich regionów Ukrainy i rozwiązać większość dawno nabrzmiałych problemów społecznych. Zrozumiałe, że kijowska władza od 1991 roku, niestety, mało (lub niewystarczająco) pracowała na kierunku krymskim. Ostatnie dwa lata półwysep stał się świadkiem, jak niedawni kijowscy „naczelnicy” cynicznie demonstrowali analfabetyzm i brak kultury, podłość i egoizm, ignorancję i nienasyconą chciwość, miłość do pieniędzy i nienawiść do narodu Ukrainy (i Krymu w szczególności!), zagarniając łakome kąski krymskiego wybrzeża, żyjąc tak, jakby mieli zabrać, gdy przyjdzie ich czas, ze sobą i luksusowe pałace, i jachty oraz supernowoczesne samochody… I trzeba zauważyć, że krymczanie byli tu w szczególnej sytuacji: wszystko działo się na ich oczach. Żałosne hoffmannowskie krasnoludki-cachesy, które widziały siebie w rzymskich togach „dyktatorów”, które zachwycały się portretami swoich żon w kostiumach cesarzowych, które bez skrupułów przywłaszczały budżet państwowy, wzywając naród, by pocierpiał, poczekał na lepsze czasy. Niemiecki pisarz-satyryk E. T. A. Hoffmann jeszcze na początku XIX wieku stworzył odrażające obrazy wyrodków, którzy żyli pod maskami porządnych obywateli, grali role przywódców państwa. To samo powtórzyło się w realiach trzeciego tysiąclecia. Naród to widział. I nie wytrzymawszy, powstał i zwyciężył. Przechodząc surowe próby, naprawdę uświadomiliśmy sobie, że jesteśmy ukraińskim narodem, zdolnym obronić swoją Niepodległość, Wolność, europejską przyszłość. Najbardziej przekonująco zademonstrowali to nasi żołnierze i oficerowie, którym przyszło wytrzymać nacisk i ataki najeźdźców z północnego imperium — istot bez twarzy i należnych w wojsku odznak. Prawdziwych „zielonych zjaw” z zasobem słownictwa analfabetów (dzikich nieuków). Od teraz jesteśmy pewni — na Ukrainie są godni Ojczyzny obrońcy. Imiona jednych są już znane: pułkownicy Julij i Ihor Mamczurowie, podpułkownik Dmytro Delatycki, major Ołeh Szapował… Imiona innych z pewnością poznamy później. Wszyscy uczestnicy wydarzeń na Krymie — wojskowi, zasługują na to, by zostać wyróżnionymi nagrodami rządowymi i innymi zachętami. Zatem skorzystajmy z sytuacji, która powstała nie z naszej winy, i rozwiążmy sakramentalne „Dokąd iść?”. Jeśli nie wykażemy determinacji, poddamy się wątpliwościom i zwątpieniu, jak to było w przeszłości — przegramy na zawsze! Wyciągnijmy wnioski z 1917, 1991 roku. Ukraina znalazła się sam na sam ze swoimi problemami, bo stała się bezjądrowa — bezbronna. Więc „Czy krymskie wyczerpujące starcie z reżimem putinowskim?”. Czy bez Krymu, ale NIEPODLEGŁE PAŃSTWO UKRAIŃSKIE — partner UE, członek NATO z odnowioną demokratyczną władzą, zdolną prowadzić naród do cywilizowanego zamożnego życia. *** Historia może potoczyć się tak, że Krym znów połączy się z Ukrainą — europejskim krajem, któremu otworzy się świat i któremu otworzymy się my. I wtedy znów będę mógł pojechać do Sewastopola i złożyć kwiaty na grobie mojego dziadka — wyzwoliciela tego miasta i Krymu. Witalij ABLICOW
Maschinelle Übersetzung
Marija OLIJNYK, m. Donieck
Kiedy wiec się zakończył, prorosyjscy bojownicy-separatyści przerwali obronę milicji, napadali, przewracali, bili wszystkich jak leci. Karetki nie nadążały z rozwożeniem nieprzytomnych ludzi do szpitali. Zwolennicy Rosji, Putina i „Berkutu” urządzili w centrum Doniecka prawdziwe krwawe jatki, okaleczyli pół setki osób. Wśród nich także koordynator Krasnoarmiejskiego centrum ukraińskiej duchowości i kultury „Dżereło” Maksym Potapczuk, któremu cegłą rozbito głowę, a po powaleniu na ziemię bito nogami. Do tej pory przebywa w szpitalu. Młodego ukraińskiego patriotę, donieczanina Dmytra Czerniawskiego, studenta 5 roku Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, zabito na centralnym placu Doniecka na oczach milicji. 5 marca 2014 roku skończył 22 lata. Zabito go za to, że stał pod narodową flagą, śpiewał hymn państwowy Ukrainy i bronił ludzi przed prorosyjskimi odmieńcami. Mama Dmytra opowiedziała, że prosiła go, by nie chodził na wiece, bała się stracić jedyne dziecko. Morderstwo wydarzyło się w autobusie milicji, do którego wpuścili kilkadziesiąt osób, aby ci mogli obronić się przed zdziczałymi mordercami z rosyjskim trójkolorem. Nieludzie na oczach milicji tłukli w autobusie okna, rzucali petardami i świecami dymnymi, truli gazem z pojemników, potem mordercy wdarli się do autobusu, zasztyletowali Dmytra, brutalnie pobili innych i spokojnie wyszli. A milicja nawet nie drgnęła! A w tym czasie wściekły, agresywny tłum wrzeszczał: „Na kolana, bandery!”, „Faszyści!”. Milicja namawiała garstkę naszych chłopaków, by uklękli i pokajali się. Te zdjęcia i wideo obiegły wszystkie światowe media. Jak się okazało, Dmytra sztyletem przebił kryminalny autorytet o pseudonimie „Kat”. Przez wszystkie lata ukraińskiej niepodległości donieczanom wbijano do głów, że jeśli faszyzm, to tylko ukraiński. Doszło do tego, że wystarczy zacząć mówić po ukraińsku albo przyjść z państwową flagą Ukrainy i już – jesteś faszystą. Dlatego ta wściekła kryminalno-rosyjska hołota jest gotowa zabić każdego pokojowo nastawionego człowieka z krzykiem „Faszysta!”, nie zastanawiając się, że to właśnie oni, gopnicy, są faszystami. Oto tak zasztyletowano młodego Ukraińca, człowieka, który wbrew panującemu władczo-wielkomocarstwowemu rosyjskiemu szowinizmowi Partii Regionów wyrósł na Doniecczyźnie na patriotę Ukrainy. Nikt już nie będzie w stanie zwrócić jedynego syna rodzicom, ale możemy pomóc przynajmniej materialnie. Oto numer karty jego matki Ludmyły w Prywatbanku nr 6762 4685 0316 7458. Przez lata niepodległości prorosyjska doniecka władza nie zmieniła się: jak była, tak i pozostała na wskroś przesiąknięta przerzutami wielkomocarstwowego szowinizmu. Ten władczy sowiet był i pozostaje nastawiony na zniszczenie wszystkiego, co ukraińskie: języka, kultury, historii. Separatyzm opiera się na sowiecko-kryminalnej mentalności i absolutnej ignorancji. Władcza piąta kolumna z Partii Regionów na Doniecczyźnie całkowicie kontroluje ideologiczną, edukacyjną, kulturalną i informacyjną sferę naszego życia. Rozpętanie separatystów, ataki na aktywistów Donieckiego Euromajdanu zaczęły się jeszcze 19 stycznia tego roku. Organy ścigania usunęły się od ochrony pokojowych obywateli i wszystko
Zrozpaczeni rodzice na grobie syna zakończyło się morderstwem i straszną jatką 13 marca przy pełnym przyzwoleniu władzy i milicji! W związku z tragicznymi wydarzeniami, które miały miejsce podczas pokojowego wiecu tego dnia, proukraińskie siły kilku organizacji zwróciły się do Donieckiej rady miejskiej z żądaniem sądowego zakazania szowinistycznych wieców jako przestępczych zgromadzeń, które zostały zapowiedziane na 15 i 16 marca 2014 roku pod państwowymi flagami FR. Ich cel jest oczywisty — rozpalanie waśni narodowościowych, wzywanie nieświadomych do obalenia ustroju państwowego Ukrainy, wyłapanie aktywnych uczestników wieców „Za jedyną Ukrainę” i bandyckie rozprawienie się z nimi. Prorosyjsko-kryminalne elementy przygotowują grunt pod wojnę domową. A swoje zbiegowiska przeprowadzają pod państwowymi flagami FR niezarejestrowane organizacje społeczne „Narodnoje opołczenije Donbassa”, „Oborona Doniecka”, „Patriotyczeskije siły Donbassa”. Kierują nimi z biura Donieckiej obwodowej organizacji Partii Regionów (bulwar Szewczenki, 2). Jeszcze jedna organizacja, „Donieckaja Riespublika” (zdjęta przez sąd z rejestracji, a wobec 5 kierowników otwarto sprawę karną z art. 109 i 110 KK Ukrainy za działania skierowane na obalenie porządku konstytucyjnego i zamach na integralność terytorialną Ukrainy), oraz partia Witrenko, KPU, „Russkij blok”, różnorodni kozacy i przyjezdni gopnicy z Rostowa już nie po raz pierwszy napadają na Doniecki Euromajdan, urządzając awantury z użyciem noży. Jednak Sąd Administracyjny odmówił Donieckiemu komitetowi wykonawczemu zaspokojenia marnego pozwu. Głównym argumentem w pozwie było to, że ci ośmiu wnioskodawców wieców ma przeciwne poglądy polityczne. W rzeczywistości w sądzie to zdementowali. W dniu pogrzebu Dmytra kryminalne zbiegowisko poszło szturmować SBU. Wybili okna, drzwi, wysunęli naczelnikowi ultimatum: w ciągu 24 godzin dostarczyć do Doniecka Gubariewa — i
Ofiary czarnego czwartku w Doniecku. Na pierwszym planie leży Dmytro Czerniawski. Poszli dalej szturmować zarząd milicji miejskiej, gdzie również w formie ultimatum zażądali wydania im Hubariewa oraz zwolnionego generała Romanowa. 16 marca sytuacja się powtórzyła, ale już z żądaniem referendum i znów — „wolność dla „ludowego” gubernatora Doniecczyzny Hubariewa”. A potem ludowi opolczeńcy zaczęli demolować, niszczyć pomieszczenia prokuratury obwodowej, wywieszając na niej zamiast flagi państwowej flagę Federacji Rosyjskiej i Donieckiej Republiki, potem to samo zrobili w obwodowym SBU, po drodze zajęli prywatne biuro firmy „Industrialny Związek Donbasu”, z którą powiązany jest przewodniczący Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Serhij Taruta, i ruszyli znów na szturm Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej. 17 marca od godziny 12.00 znów szturm OAP. Sprawdziwszy, że nie było komunikatu o ich szturmie, próbowałam wyjaśnić w milicji, dlaczego nie aresztuje tych prorosyjskich kozaków i oprychów. „U nas wszystko pod kontrolą” — usłyszałam w odpowiedzi. Dopiero później dowiedziałam się, że cztery osoby — „aktywistów” wiecu z tej prorosyjskiej watahy (z Makiejewki, Gorłówki, Słowiańska), przyjmowała jakaś grupa robocza rady obwodowej pod kierownictwem zastępcy Donieckiej Rady Obwodowej Krawcowa, przewodniczącego stałej komisji Mykoły Zahorujki i kierującej sprawami Switłany Doneckowej. Tam odbywało się uzgadnianie ich wspólnych dalszych działań. I żadnych pytań dotyczących ich bezprawnych, przestępczych i kryminalnych działań. Prorosyjscy chuligani w Doniecku składają wniosek do władz lokalnych o przeprowadzenie swoich „wydarzeń” na placu Lenina, a w rzeczywistości przechadzają się ulicami, przy czym drogówka zamyka dla nich ulice zamiast ich zatrzymać. Włócząc się po Doniecku, straszyli ludzi, dzieci, dopuszczali się przestępstw kryminalnych, wzywając Putina do wprowadzenia rosyjskich wojsk. Miejscowi funkcjonariusze organów ścigania patrzyli na to wszystko przez palce, a rada miejska i obwodowa, która prawie w 100% składa się z członków Partii Regionów, przyjmuje tych prorosyjskich łobuzów, bez sprzeciwu spełniając ich ultimatum. Dlatego ci, którzy będą prowadzić śledztwo w sprawie krwawej rozprawy z pokojowymi demonstrantami, muszą dokładniej zbadać rolę donieckich władz w tych zamieszkach. Bo w rzeczywistości Dmytra zabijał nie tylko „kat” z zaostrzonym narzędziem w ręku, ale i sekretarz Donieckiej Rady Miejskiej Serhij Bohaczow. To on krzyczał o 700 nieistniejących „bojownikach Majdanu”, którzy jadą demolować nasze miasto; zabijał go deputowany ludowy Mykoła Łewczenko, który demonstrował swoją nienawiść do języka ukraińskiego i cynicznie oskarżał Ukraińców o faszyzm; zabijał go także przewodniczący Donieckiej Rady Miejskiej, który manipulując liczbami, przekazywał do mediów informacje, ile obwód przekazuje środków do budżetu państwa, „zapominając” powiedzieć, ile dotacji otrzymuje; zabijał go również odwołany ze stanowiska przewodniczący Donieckiej OAP Andrij Szyszacki, który 3 marca został wybrany przewodniczącym rady obwodowej. Partia Regionów pozwoliła chuliganom, uzbrojonym w pałki i zaostrzone narzędzia, spokojnie spacerować po mieście i pod pretekstem walki z „faszyzmem” bezkarnie bić ludzi. Zabijały go setki dziennikarzy prorządowych mediów, którzy nagłaśniali nonsensy władzy. Pedagodzy szkolni, którzy podczas wyborów stają się członkami komisji wyborczych i za kilkaset hrywien fałszują wybory na korzyść „panów życia”. To samo dotyczy części wykładowców uczelni wyższych… Wszyscy oni wnieśli swój czarny wkład w śmierć Dmytra, dlatego muszą odpowiedzieć, jeśli nie karnie, to przynajmniej moralnie. A póki co ukraińscy obywatele w Doniecku są świadkami i ofiarami samowoli, agresji, dzikiej złości, chamstwa i metodycznie celowej działalności wywrotowej przeciwko władzy w Kijowie. Korzystając z próżni informacyjnej, regionaliści zaczynają mobilizację swojego elektoratu pod fałszywie cynicznymi hasłami dotyczącymi zagrożenia ukraińskim faszyzmem. W tym pomagają im także rosyjskie kanały telewizyjne. Tak więc do trzech zabitych przez krwawy reżim Janukowycza w Kijowie z Doniecczyzny: Wołodii Naumowa, Iwana Pantelejewa, Serhija Bondariewa dołączyła jeszcze jedna niewinna młoda ukraińska dusza — zabity już za nowej władzy, ale przez ten sam reżim w Doniecku — Dmytro Czerniawski. Kto zdoła wreszcie zaprowadzić porządek na Doniecczyźnie? Pro-ukraińskie siły 13 marca 2014 roku poinformowały o przeprowadzeniu od godziny 18.00 na placu Lenina wiecu „Za zjednoczoną Ukrainę”. I chociaż innych zgłoszeń na ten czas tego dnia w to miejsce nie było, już od samego początku prorosyjscy aktywiści ze wstążkami św. Jerzego zaatakowali miejsce, gdzie zbierali się mieszkańcy Doniecczyzny pod flagami państwowymi. Otoczyli nas milicjanci, ale w trakcie wiecu prorosyjscy bojownicy obrzucali ludzi jajkami, woreczkami z kefirem, kamieniami, ziemniakami, używali gazu pieprzowego. Opętani bandyci krzyczeli: „Donbas-Rosja!”, „Putin!”, „Berkut!”, „Donbas-Krym-Rosja!”, „Faszyści!”, „Janukowycz!”… I wszystko to pod flagami państwowymi Federacji Rosyjskiej.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła CYMBALUK Nadija KYRIAN Zdjęcia Hanny OBORSKIEJ
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki: — Zastosowanie cynicznie brutalnej siły militarnej Rosji na Krymie i na części terytorium kontynentalnej Ukrainy stało się kontynuacją, lecz innymi środkami, od dawna prowadzonej przez Moskwę ukrytej wojny gospodarczej, informacyjnej, dyplomatycznej, językowej, kulturowej i politycznej przeciwko naszemu państwu. Jesteśmy w stałym kontakcie z naszymi oddziałami Proświty. O tym, co tam się działo i dzieje, wiemy nie tylko ze skąpych doniesień informacyjnych, ale bezpośrednio od Ukraińców-członków Proświty z Kerczu, Symferopola, Jałty, Sewastopola oraz innych miast i wsi półwyspu. Krym, który zagłosuje za przyłączeniem do Rosji, będzie skazany na długotrwałe pozostanie zależną i pozbawioną praw enklawą Rosji. Nie wybiegajmy w przyszłość z prognozami, ponieważ scenariusz, wcześniej napisany przez Kreml, może przybrać zupełnie inny obrót, nawet w warunkach najbardziej haniebnej fałszerstwa tak zwanego referendum. Jednak analizując przesłanki otwartej agresji militarnej Rosji, musimy uznać w związku z tym bezradność i faktycznie antyukraińską orientację wszystkich naszych poprzednich prezydentów i rządów. Łeonid Kuczma opowiadał się za tym, aby Kijów nie drażnił Moskwy. Nawet Juszczenko przekonywał nas, że na Ukrainie każdy może rozmawiać w języku (w praktyce — ignorując język państwowy), w jakim tylko zechce, a jeśli chodzi o jednolity Kościół Ukraiński, to też, jakoby, nie jest to takie ważne dla jedności i soborowości naszego państwa. Wszystko to doprowadziło do tego, że zdolność państwa narodowego, które mogłoby bronić interesów swoich obywateli, jest dość niewielka, a w niektórych przypadkach po prostu amorficzna. W tej trudnej sytuacji najbardziej nie chciałbym uciekać się do krytyki tymczasowego rządu kraju. Na jego los, jak i los całego naszego narodu, w szczególności obywateli Krymu, przypadły ciężkie czasy. W obliczu istniejącego zagrożenia najbardziej potrzebujemy jedności i „jednomyślności”, jak pisał Szewczenko. I przy tym pamiętajmy, że utrata Krymu to nie tylko strata dla ukraińskiej integralności terytorialnej. Ponieważ pociąga ona za sobą kilka problemów związanych z powrotem Ukrainy do strefy rosyjskich wpływów. Zawładnąwszy Krymem, Moskwa będzie dyktować swoje warunki dostaw gazu, wykorzystania szelfu przybrzeżnego, żeglugi morskiej itp. Ważna magistrala powietrzna przez Krym na Wschód dla Ukrainy również znajdzie się pod kontrolą Rosji lub w ogóle zostanie zamknięta. Okupacja Krymu przez Rosjan staje się realną, a nie metaforyczną miną opóźnionego zapłonu pod Ukrainą. Rosja, jak pokazuje bogata w dramatyczne karty nasza historia, będzie wykorzystywać przeciwko Ukrainie wszystko, co tylko zdoła. I ani Europa, ani USA nie będą za nas walczyć, nie będą przelewać krwi za wolność Ukraińców, tym bardziej, że nie jesteśmy ani członkami Unii Europejskiej, ani członkami NATO. Nawet finansowo-gospodarcze sankcje USA wobec Rosji bardziej przypominają grożenie palcem Putinowi, który za bardzo wczuł się w wojnę, niż realne działania: międzynarodowy kapitał zainwestował w gospodarkę Rosji miliardy i miliardy środków i za nic nie zechce ich stracić. Trzeba zdawać sobie z tego sprawę. Tak jak z tego, że wszystkie te umowy międzynarodowe, przede wszystkim gwarancje Memorandum Budapeszteńskiego, jak pokazuje rzeczywistość, pozostają na papierze i nie mogą niczego zagwarantować. Jedynym, co może zatrzymać Moskwę, jest twardy opór polityczny i desperacki opór zbrojny wobec rosyjskiego agresora. Dlatego musi zostać ogłoszona prawdziwie powszechna mobilizacja, która będzie dotyczyć nie tylko naszych Sił Zbrojnych czy Gwardii Narodowej. Wojna to wojna, nie ukrywajmy tej gorzkiej prawdy przed narodem! Wołodymyr PROCENKO, przewodniczący Sewastopolskiej „Proświty”: — Kilka godzin temu przyjechałem do Kijowa, ewakuując z Sewastopola swoje dzieci. Tutaj, daleko od krymskiego teatru działań wojenno-okupacyjnych, ludziom trudno zrozumieć, co naprawdę się tam dzieje. Powiem tylko o swojej rodzinie. Doszło do tego, że moją córkę, uczennicę drugiej klasy, zaczęły bić dzieci w jej szkole tylko za to, że rozmawia po ukraińsku. O tym, że na Krymie wyłączono ukraińskie kanały telewizyjne, wiecie. W rosyjskich i lokalnych mediach podsyca się oszczerczą, profaszystowską propagandę, masowo płynie informacja o Ukraińcach jako banderowcach, faszystach, chociaż w rzeczywistości putinowscy emisariusze i wojska okupacyjne zachowują się jak neofaszyści. Zaczęli znikać nasi aktywiści. Drą ukraińskie paszporty. Chodzą po mieszkaniach, jeśli jesteś Ukraińcem i nie ukrywasz tego, odbierają mieszkanie i wyrzucają właściciela. Obecnie na Krymie można przypłacić zdrowiem, a nawet głową, jeśli po prostu rozmawiasz w języku ukraińskim. Na przykład nasz krymski aktywista Ihor Kyriuszczenko jest teraz na Majdanie, jego mieszkanie zajęli ludzie z Moskwy, którzy przyjechali walczyć na Ukrainie. Proukraińscy sewastopolczycy przeprowadzili wiec, w którym wzięło udział do półtora tysiąca osób, przyjęli rezolucję o tym, że Krym jest integralną częścią Ukrainy. Rezolucję potem wydrukowano. Po wiecu napadli na nas prorosyjscy z rosyjskimi trójkolorowymi flagami i zaczęli bić Ukraińców, wśród których było wiele kobiet, starców, dzieci. Milicja powstrzymywała napastników, ale na próżno. Trwa prawdziwa, otwarta, pełnoskalowa wojna przeciwko Ukraińcom. Nie samych Krymczan z Ukraińcami, a putinowskich zbirów przeciwko Ukraińcom Krymu. Trzeba wszystko nazywać po imieniu. Dzikość okupantów i ich popleczników nie ma granic. Na biurze naszej „Proświty” w Sewastopolu wisiała ukraińska flaga narodowa. Rosyjscy zbiry-szturmowcy ją zerwali i podarli. Bandyci czują się na naszym terytorium całkowicie bezkarni, nawet nie ukrywają tego. Rozumiemy, że wyniki referendum zostały już określone przez Putina. Ukraińcy, Tatarzy i wszyscy, którzy nie podzielają krymskiej kryminalno-autorytarnej i takiej samej władzy z zagranicy, są przeciwko antykonstytucyjnemu referendum. Ale jest mi przykro i boleśnie uświadamiać sobie, że oni tak i nie zdołali dotrzeć do najwyższych państwowych urzędników Ukrainy, którzy powinni w tej dramatycznej sytuacji dla kraju i narodu działać szybko i skutecznie. Najcenniejsze — czas — zmarnowali. Heorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, członek korespondent APN: — Jedną z przyczyn, które doprowadziły do kryzysu krymskiego i okupacji półwyspu przez Rosję, jest lekceważenie przez ukraińskie władze przez wszystkie 23 lata niepodległości tak ważnego czynnika, jak etnopolityka.
A ona jest niezwykle ważnym składnikiem ogólnej polityki państwa, gwarantem jego stabilności i jedności. W związku z tym przypominam uwagę Van der Stoela, sekretarza generalnego Rady Europy. Zwrócił on uwagę Ukraińcom — nie ukrainofobom, lecz ludziom opętanym ukraińską ideą i poświęceniem dla Ukrainy, którzy od czasu do czasu prezentują wielką ukraińską politykę w instytucjach europejskich: — Wy zawsze na arenie europejskiej i międzynarodowej wspieracie mniejszości narodowe. Ale nigdy nie słyszałem, żebyście wspierali Ukraińców na Ukrainie. Co miał na myśli? Nie ma tu dyskretności na przestrzeni ostatnich stuleci. Niedawno w Krakowie, dosłownie w przededniu rosyjskiej agresji, występowałem na Uniwersytecie Jagiellońskim. I przypomniałem przed polską społecznością akademicką taką rzecz, że Ukraińcy zawsze stają się nie podmiotem polityki, a przedmiotem. I podałem przykład: jeszcze przed rozpoczęciem I wojny światowej rosyjski car Mikołaj II miał wypowiedzieć wojnę Europie, jeśli w Polsce zostanie otwarty ukraiński uniwersytet dla Ukraińców. Przypominam: działo się to 100 lat temu. A potem był kategoryczny zakaz całej nielicznej ukraińskiej prasy na terenach wszystkich ukraińskich guberni; tak samo zabronione było jakiekolwiek uczczenie rocznicy Tarasa Szewczenki. Między 1914 a 2014 rokiem można przeprowadzić analogie. Chciałbym zwrócić się do Ukraińców. Pamiętacie, z jakim politycznym rozmachem w Kijowie odbywało się huczne uczczenie Stołypina, o które tak zabiegał nie jeden niesławny Tabacznik. Wtedy nikt nie powiedział, że właśnie Stołypin w 1910 r. jako okrutny satrapa narodu ukraińskiego zakazał wszystkich ukraińskich organizacji, które nie pracowały na ideę „jedinoj i niedielimoj”. Wychodząc z tego, bez emocji uzasadniając swoje stanowisko, jak mówili filozofowie Pamfił Jurkewycz i Hryhorij Skoworoda: „Tylko filozofia serca jest prawdziwa, bo wszystko inne — w głowie, jest wymyślone i nie wiadomo od kogo”. Co do sytuacji krymskiej — tutaj dotąd nie mówiono prawdy: ani w programach Szustera, ani z trybuny Rady Najwyższej. Nie możemy godnie odpowiedzieć na oskarżenia o tak zwaną przymusową ukrainizację. Chociaż sytuacja tutaj jest diametralnie przeciwna tej, którą przedstawia Moskwa i jej emisariusze na Ukrainie. Po fakty nie trzeba daleko chodzić. Jeśli chodzi o Krym, to odwołajmy się do spisu ludności z 2001 r. Mieszkało tam 576 tys. Ukraińców, którzy uznali za ojczysty język ukraiński, i jeszcze 300 tys. naszych współplemieńców, którzy powiedzieli, że ich językiem jest rosyjski. Zatem w rzeczywistości etnicznych Ukraińców jest tam prawie 1 mln! Jak zadbaliśmy i ochroniliśmy interesy naszych braci? Na Krymie przez te 23 lata zrobiono tylko jeden krok w stronę zaspokojenia ich naturalnego i konstytucyjnego prawa. Wtedy w Symferopolu otwarto wspaniałe ukraińskie gimnazjum. Naszej inteligencji razem z krymskimi Ukraińcami udało się zrealizować tę unikalną rzecz. Chętnych, by oddać swoje dzieci tam do nauki, było wielu: to nie tylko Ukraińcy, ale i Tatarzy, Rosjanie, Żydzi, Ormianie, Karaimi, Grecy… Oto w jakim kierunku powinno było pracować Ministerstwo Oświaty, co roku otwierając podobne szkoły czy gimnazja w Kerczu, Dżankoju, Teodozji, Sudaku, Sewastopolu… Wyobraźmy sobie, że dzisiaj mielibyśmy dwa pokolenia Ukraińców, wychowanych w duchu narodowym. Nie musielibyśmy dzisiaj liczyć na zrujnowane przez agenturę Moskwy Siły Zbrojne Ukrainy, na powszechną mobilizację. Bo siła ducha to inny wymiar siły niż siła broni. W takich warunkach dialog społeczno-państwowy miałby zupełnie inny, konstruktywny charakter. …Ale wrócę do swojego wystąpienia w Krakowie (przypomnę: był to początek listopada). Kończąc wystąpienie, powiedziałem wtedy, że bardzo niepokoi mnie sytuacja w Bakczysaraju, która przypomniała prawdziwą wielką wojnę. Przestraszyła mnie bardziej niż jakakolwiek wojna czy starcia w Symferopolu czy Sewastopolu. Kilka słów historii. W dużej szkole w Bakczysaraju otwarto nową klasę. Nazywała się literowo „1-U” — 1. klasa z ukraińskim językiem wykładowym. Ludzie mało nie chwycili za broń, żeby obronić swoje 8—10-letnie dzieci, które chciały i miały prawo uczyć się w języku ukraińskim w Bakczysaraju. Kiedy mówimy o problemach ukrainizacji, to chciałbym powiedzieć: legalni 576 tys. Ukraińców Krymu dzisiaj ma de iure 0,2 % (!) uczniów, którzy mają język wykładowy ukraiński. Zaznaczając w Apelu Zarządu Głównego Towarzystwa „Proświta”, że „Ukraina jest w niebezpieczeństwie!”, nie jest to przesadą. Ale musimy też nazwać jedną straszną rzecz: dzisiaj na Krymie, w XXI wieku, rozpoczął się niesłychany etnocyd ukraińskości. Po wielkich głodach 1921—1922, 1932—1933 lat na Krymie Moskwa zniszczyła setki tysięcy niewinnych ludzi-pracowników, przede wszystkim Ukraińców. A to przy tym, że jeszcze w XVII w. na Krymie, według danych tureckiego historyka, Ukraińców było co najmniej 660 tys., Tatarów 120 tys., z których 85 tys. stanowiło wojsko. Czy wiedzą o tym dzisiaj nie tylko Krymczanie, ale i Ukraińcy z Ukrainy kontynentalnej? Co do Moskwy, to udowadnianie im oczywistych rzeczy jest daremne. Ale 45 mln Ukraińców przynajmniej ma prawo znać prawdę. Nie z rosyjskich zombio-telewizorów, a z naszego narodowego przekazu telewizyjnego i radiowego. Przede wszystkim o tym, co dzieje się na Krymie. To po pierwsze. Po drugie, mamy narodową mobilizację, zupełnie nie taką, o jakiej nieustannie opowiada już od pół miesiąca sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Parubij. Potrzebujemy tej mobilizacji ukraińskiej. Otwarta agresja wojskowa „bratniej” Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie, dokonana na Krymie za pomocą piątej kolumny, o której tak dawno i wiele mówiono, o której wielokrotnie ostrzegali rząd i Radę Najwyżsą przedstawiciele różnych proukraińskich sił politycznych i organizacji społecznych, w szczególności „Proświty”, postawiła Ukrainę i cały świat przed faktem dokonanym. Prawnicy międzynarodowi, eksperci i politycy różnego szczebla w miarę swoich kompetencji mogą na różne sposoby kwalifikować to dawno przygotowywane przez Moskwę zbrojne wiarołomstwo przeciwko demokratycznej i niepodległej Ukrainie, ale i oni zmuszeni są uznać oczywiste: to wojna putinowskiej Rosji przeciwko państwu ukraińskiemu i jego narodowi. W związku z tym w przededniu farsy z krymskim referendum, które miało stać się rzekomo prawną podstawą, choćby i z datą wsteczną, dla rozpoczęcia inwazji Sił Zbrojnych Rosji na Ukrainę, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadził nadzwyczajne posiedzenie. Na nim proświcianie wyrazili swoją ocenę i stosunek ukraińskiej społeczności do wydarzeń krymskich.
Maschinelle Übersetzung
Ukraina jest w niebezpieczeństwie: zagrożona jest nie tylko jej integralność terytorialna, ale i jej niepodległe istnienie, zagrożona jest cała ukraińska wspólnota, którą może spotkać los wolnościowych Czeczenów. Wieloletnie wysiłki putinowskiej Rosji, zmierzające do denacjonalizacji Ukrainy, a następnie do jej legalnego przyłączenia do nowego imperium za pośrednictwem przekupnych deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy, zostały udaremnione przez Majdan. Dlatego Janukowycz znalazł się w Rosji wraz ze całą swoją kamarillą. Dlatego dziś Krym jest okupowany. Dlatego Putin nie uznaje legitymacji rządu Państwa Ukraińskiego, wybranego przez konstytucyjną większość Rady Najwyższej Ukrainy. Realne zagrożenie wynarodowieniem Ukrainy puka do drzwi naszych domów. Świadomy całej rzeczywistości zagrożenia przekształceniem Ukrainy w „wielką Czeczenię”, według wypowiedzi rosyjskich politechnologów, Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki zwraca się do Rady Najwyższej Ukrainy z pilnymi żądaniami:
1. Ogłoszenia powszechnej mobilizacji narodu ukraińskiego do oporu wobec okupantów Ukrainy.
2. Rozpoczęcia ogólnoukraińskiej zbiórki pieniędzy na rachunki Narodowego Banku Ukrainy na wsparcie Sił Zbrojnych Ukrainy.
3. Wypowiedzenia tzw. „porozumień charkowskich” dotyczących stacjonowania Floty Czarnomorskiej Rosji na terytorium Ukrainy.
4. Uznania W. W. Putina za wroga nr 1 w Ukrainie.
5. Uznania tzw. rosyjskiej elity, która poparła inicjatywę wojny Putina dotyczącej okupacji Ukrainy, za persona non grata w Ukrainie.
6. Niezwłocznego podjęcia środków na rzecz bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy.
13.03.2014 r., m. Kijów
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
narodu, za którym opowiada się „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, gdzie wszyscy, którzy mogą trzymać flagę, którzy mogą wypowiedzieć słowo, którzy broń, którzy ekonomicznie wnoszą swój wkład nie tylko dla przetrwania narodu, ale dla formowania tego innego wymiaru odporności w imię zwycięstwa i narodowego potwierdzenia. Do dnia dzisiejszego formowaliśmy odporność tylko jako jak przeżyć, jak zachować siebie. Nadszedł czas, kiedy musimy mówić właśnie o tej pozycji. Po trzecie, popieram ideę ogólnonarodowej zbiórki funduszy. Dla wsparcia Ukraińskich Sił Zbrojnych. Ale nie zapominajmy o kapitale moralno-intelektualnym — narodowej elicie oświatowej, która jest zdolna porozumieć się z nieliczną rosyjską „elitą”. Przykład pokazało kilka ukraińskich uniwersytetów, które bezpośrednio zwróciły się do rosyjskich uniwersytetów. Bądźmy świadomi tego, że epidemia agresywnej rosyjsko-szowinistycznej wyższości i samowoli nie dotknęła całej Rosji. Kyryło STECENKO, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia „Proświty”: — Mam książkę „Informacyjno-psychologiczeskaja i psichotropnaja wojna”, wydaną w Mińsku w 2003 roku. Tutaj Rosja publikuje wszystkie rosyjskie problemy w epoce postindustrialnej. Ideologicznie przegląda się problem Rosji w planetarnym zmaganiu cywilizacji, gdzie czuje ona, że będzie zmuszona doganiać i zależeć od USA. To pewna narodowa imperialna strategia — tworzyć świat według własnych wartości, własnych podejść, aby być światowym liderem, władcą świata. U Orwella w powieści „1984” opisany jest ten model, do którego dąży Putin: Eurazja, kiedy Rosja zajmuje całą Europę i od kanału La Manche do Cieśniny Beringa, anglosaski świat i trzeci kraj — to Chiny. My teraz widzimy fantastyczne wysiłki Putina, by coś zrobić w tym kierunku. W tej książce, którą zapowiedziałem, powiedziano: „Kraje, które przegrały wojnę informacyjną, przegrywają ją na zawsze. Możliwe kroki w celu zmiany sytuacji, które same w sobie wymagają kolosalnych nakładów materialnych i intelektualnych, będą kontrolowane i neutralizowane przez zwycięską stronę”. W późniejszych momentach są ciekawe rzeczy, które dotyczą wojny kulturowej. Analiza przyszłej koalicji świata, która polega na konkurencji cywilizacji i kultur. Jack Lang, minister kultury Francji czasów de Gaulle’a, rozważa nie tylko kwestię wojny informacyjnej, ale wojny kulturowej. Przegrana wojna kulturowa prowadzi nie tylko do utraty wpływów, ale do nieusuwalnego poczucia wstydu za siebie i za swoją kulturę. Kiedy mówimy o wojnie informacyjnej, to widzimy tylko widoczną górną część góry lodowej. I ta bezradność mass mediów, polityków — jeden z problemów, że ludzie nie rozumieją, na czym polega istota wojen informacyjnych, ich zasad. Putin — fan i uczeń rosyjskiego politologa Aleksandra Dugina. W podręczniku „Podstawy geopolityki” z 2000 roku Dugin pisze tak o Ukrainie: „Samodzielne istnienie Ukrainy, zwłaszcza w nowoczesnych granicach, może mieć sens tylko w charakterze kordonu sanitarnego, ponieważ przeciwne pod względem geopolitycznej orientacji elementy nie dadzą temu krajowi przyłączyć się ani do wschodniego, ani do zachodniego bloku. To znaczy ani do Rosji, Eurazji, ani do Europy Środkowej. Istnienie Ukrainy w obecnych granicach i w obecnym statusie suwerennego państwa jest tożsame z zadaniem potwornego ciosu w bezpieczeństwo geopolityczne Rosji, jest równoznaczne z inwazją na jej terytorium. Dalsze istnienie unitarnej Ukrainy jest niedopuszczalne…” Dlatego bardzo dziwnymi wydają się wypowiedzi na temat tego, jaki błąd popełniła Rada Najwyższa i rewolucjoniści, że uchylili ustawę Ka-Ka i w ten sposób sprowokowali „biednych” krymian pochodzenia rosyjskiego do tego, że nie mają innego wyjścia, oprócz odłączenia się i proszenia Putina o ochronę. Rozumiemy, że to kłamstwo. Ale problem w tym, że Ukraińcy dali się sprowokować, a Turczynow od razu nałożył weto. To znaczy, że chodzi o pewne fakty, ale nie chodzi o interpretację działań tych faktów. I za tą powierzchowną warstwą pewnych czynów i informacji, które podają w gazetach, jest niewidzialna warstwa, która bazuje na pewnym światopoglądzie, na wartościach, które są zakodowane w naszej kulturze, na ideologii, której nie mamy przyjętej, i na psychologii, i naszej, i innej. To znaczy, że Ukraina okazała się niezwykle naiwna właśnie wobec współczesnej wojny informacyjnej, która zawiera w sobie co najmniej 5 poziomów: informacyjny, psychologiczny, ideologiczny, kulturowy i światopoglądowy. I „Proświcie” jako organizacji informacyjnej przyjdzie wziąć na siebie tę funkcję, aby położyć fundament, iść wbrew twierdzeniu, że kraj, który przegrał wojnę informacyjną, przegrał ją na zawsze. Mamy potężną bazę metafizyczną i wartościową. Mamy takiego genialnego wojownika informacyjnego i gracza geopolitycznego ukraińskiej cywilizacji, jak Taras Szewczenko, który cały „Kobziarz” poświęcił antyimperialnej walce przeciwko ideologii Rosji. Boimy się walczyć z przyjaciółmi-Rosjanami, bo Ukraińcom jest właściwy duch braterstwa i miłości do wszystkich narodów, ale możemy być absolutnie wolni, zdecydowani i twardzi w walce z imperium. Wojna antyimperialna — wojna przeciwko Putinowi, jego ideologom. Jest jeszcze książka „Faszyzm na Ukrainie”, którą wydali Kriuczkow i Tabacznik przeciwko Juszczence. Kiedy czytasz, dziwisz się, na ile wszystko to zbiega się z tym, co robił Janukowycz, zwłaszcza w ciągu ostatnich miesięcy. Te zasady zarządzania są ustalone w Rosji i na Białorusi. To, co robi Putin — to forma współczesnego faszyzmu, współczesnego imperializmu. To światowy problem. Niezwykle wielkim problemem ukraińskiej psychologii jest to, że Ukraińcy, broniąc sytuacyjnych, operacyjnych i taktycznych problemów, oddają swoje strategiczne interesy. Są gotowi oddać język, kulturę, byle tylko być żywymi. Putin to wie i wykorzystuje. To szantaż ontologiczny. Dlatego Ukraińcy nie powinni się usprawiedliwiać i nigdy nie muszą być w pozie samooczyszczania w oczach wilka, bo on i tak będzie jadł. Trzeba rozwijać niesymetryczne aktywne działania ofensywne właśnie w sferach informacji, ideologii, dlatego że za nami jest prawda. Mamy siłę prawdy, w odróżnieniu od Rosjan, u których jest prawda siły. I prawda zawsze zwycięża. Arsen ZINCZENKO, doktor nauk filozoficznych: — Obecnie pracuję nad dokumentami XVIII wieku. To epoka po Mazepie. Bardzo dużo paraleli z obecnym czasem. Cała propaganda Piotra I, antyukraińska, antymazepowska, była zbudowana na bezczelnym totalnym kłamstwie. To kłamstwo obserwujemy i w następnych wiekach aż do dzisiaj. Są modyfikacje czasowe. Rozpowszechniaczami tego totalnego kłamstwa byli protopopi Filimonowicze, Łazarze Baranowicze, Innocentowie Gizelowie i inni. Cerkiew Prawosławna nie występowała jako duchowy przewodnik narodu ukraińskiego aż do XX wieku. W czasach Chmielnickiego metropolita witał Radziwiłła, który dokonał pogromu Kijowa. I dopiero w XX wieku pojawia się właściwie Ukraińska Cerkiew Prawosławna. 19 marca minęło 150 lat od dnia urodzin ideologa ukraińskiego prawosławnego ruchu cerkiewnego, zabitego Wasyla Łypkiwskiego. Trzeba koniecznie włączyć się w obchody tej daty. Musimy odrzucać kłamstwo. Sami nie uświadamialiśmy sobie, że braliśmy udział w tym kłamstwie. Kto opracował koncepcję Imperium Rosyjskiego? Bezborodko. I fronty tureckie, i działania przeciwko Szwecji — to wszystko Bezborodko. Wśród Ukraińców byli sprzedawczyki, to daje się prześledzić od XVIII wieku. Starszyzna służyła („nie wstaniemy z kolan”, jak pisał Gogol) i gorliwie czekała, dopóki Katarzyna, według formuły Szewczenki, „da figę”. Hannusia Herman, Mirosznyczenko — kim oni są? Musi zostać położony akcent: zerwanie ze złymi ukraińskimi tradycjami. Czyż Hruszewski, Wynnyczenko zajmowali się armią? A gdzie u nas obecnie jest armia? 23 lata tak zwanej niepodległości, której nie było. Kto postawił rosyjską Flotę Czarnomorską na Krymie? Nasz prezydent Krawczuk. I za jego prezydentury zniknęła w nieznanym kierunku nasza cywilna flota handlowa. U Kuczmy kto był szefem administracji prezydenta? Tabacznik i Medwedczuk. Czyż oni tworzyli ukraińskie SBU, ukraińskie wojsko? Najpierw był Kuczma, potem przyszedł Janukowycz. Dlatego musimy przeprowadzić gruntowny restart. Staliśmy w kolejce, kiedy iwanofrankiwcy przywozili spektakle Marii Matios „Naród”, „Słodka Darusia”. A jakie aktualne tematy, współczesne problemy społeczne porusza nasz teatr akademicki im. Iwana Franki czy jakikolwiek ukraiński teatr w Kijowie? Dlatego nie dziwmy się, że jesteśmy w takim stanie. Wielokrotnie zwracałem się do różnych partii politycznych. Nikt nie zajmuje się obecnym chłopstwem. W niepodległej Ukrainie z powodzeniem wdrażano zasadę Trockiego: „nożyce cen”. Działa ona do dzisiaj. Chłopstwo oddano na pastwę komunistom. Dlatego trzeba gruntownie przejrzeć, unowocześnić naszą pracę, opierając się na młodzieży. Oświadczenie Zarządu Głównego „Proświty” popieram. Iwan JUSZCZUK, profesor: — Uchylenie ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” — to nie przyczyna, a tylko zaczepka. Od razu ogłoszono, że wracamy do radzieckiej ustawy językowej, gdzie nie było żadnych ucisków języka rosyjskiego, i uchwalimy nową ustawę o językach. Ukraina i za caratu, i w Związku Radzieckim była kolonią: i struktury siłowe, i mianowanie kierowników — wszystko było w rękach metropolii. Z Ukrainy dla metropolii wysysano wszystko, co mogli. A Janukowycz przygotowywał Ukrainę do zniesienia niepodległości. Rozwalał armię, stawiał na czele struktur siłowych nie Ukraińców, a nawet nie obywateli Ukrainy. Kiedy Janukowyczowi to się nie udało, Putin wpadł w furię, że jego plan się załamał. Musimy czynić tak, jak mówił Szewczenko: „A na Moskali nie zważajcie — u nas naród i słowo, i u nich naród i słowo”. I musimy już raz na zawsze zerwać z tym braterstwem, bo żadnego braterstwa nie ma i nie było, są interesy. To musi zrozumieć nasz naród. Trzeba przekazać prawdziwą informację, a na wschodzie i południu informacja była całkowicie zablokowana — nie tylko za Janukowycza, ale i za Juszczenki. Byłem i w Odessie, i w Chersoniu — tam niczego ukraińskiego nie było: ani telewizji, ani gazet. „Proświta” musi myśleć przede wszystkim o tym, żeby rozpowszechnić prawdziwą informację na wschód i południe. Ludzie już zaczynają powoli przejrzewać. Ale ani garstka tych, którzy tu się zebrali, ani nawet nasz rząd bez oparcia na narodzie nic zrobić nie może. Żeby nas nie straszono nacjonalizmem, należy wyjaśniać, że nacjonalizm — to patriotyzm. Jarema HOJAN, pisarz: — Prowadzimy to nadzwyczajne posiedzenie w niełatwym czasie, omawiamy Apel „Proświty” na żywo, wysyłamy do ludzi, szukamy optymistycznego wyjścia z niełatwej sytuacji. W naszej historii były błędy, ale dzisiaj trzeba pokazać, że w kraju jest władza. Przyjechał nasz proświcianin, dziennikarz Wołodymyr Procenko z najgorętszego punktu — z Krymu, przywiózł swoje dzieci, żeby je uratować, i wraca do walki. Kiedy rozpadał się Związek Radziecki, głosowało za ukraińską niepodległością 92% mieszkańców. Jaka była ukraińska siła! Na Krymie głosowali również. Kiedy setki tysięcy stały na Majdanie — to była siła. Widzimy dzisiaj heroiczne zachowanie naszych oficerów na Krymie — i oni są siłą! Nasz premier obecnie spotyka się z prezydentem Ameryki — to bardzo znamienne. Cała Europa stoi za Ukrainą. Dzisiaj Ukraina się podniosła. Choć na Krymie odbędzie się pseudoreferendum pod lufami automatów, świat go nie uzna. Zwyciężymy. Zoja HOŁOTA, przewodnicząca Sołomiańskiego Rejonowego w m. Kijowie Zjednoczenia „Proświty”: — Teraźniejszość obnaża wiele problemów, w których buksujemy. My — to całe nasze społeczeństwo. Właśnie byłam na wydarzeniu szewczenkowskim w kijowskim uniwersytecie budowlanym. Nasza młodzież nas wyprzedza w wielu kwestiach. Oni wszystko doskonale rozumieją. Mówią: „A dlaczego usprawiedliwiamy się, że odwołaliśmy ustawę Ka-Ka? Czyż zapomnieli, jak ją uchwalali? Uchwalili ją nielegalnie, bez dyskusji, z naruszeniem regulaminu itd.”. Pytają: „Jak nam pozbyć się bazy czarnomorskiej na Krymie?”. Oni zastanawiają się nad globalnymi problemami.
Maschinelle Übersetzung
Akcje protestacyjne inspirowane przez Rosję, szabasy prorosyjskich sił oraz prowokatorów przysłanych tu z Rosji w południowo-wschodnich regionach Ukrainy dotknęły także Towarzystwa „Proświta”. Dwa ataki pod koniec ubiegłego tygodnia na Charkowską „Proświtę” wywołały duży rezonans. Podczas pierwszego z nich nie obyło się nawet bez strzelaniny i ofiar śmiertelnych.
Na prośbę naszej gazety wydarzenia komentuje przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Ihor KRAWCIW.
— W piątek 14 marca w centrum Charkowa odbywał się kolejny burzliwy wiec przedstawicieli prorosyjskich sił na poparcie tak zwanego „referendum” krymskiego. Przeciwko jego uczestnikom dopuścili się prowokacji niektórzy radykałowie. To skłoniło demonstrantów do przemarszu ulicami miasta w poszukiwaniu ekstremistów. W końcu tłum podszedł do budynku, w którym znajduje się biuro obwodowej „Proświty”. Mieszka tam także organizacja społeczna „Patriota Ukrainy”. To właśnie ją prorosyjscy demonstranci uznali za swojego głównego wroga. Rozpoczął się szturm na budynek, który przerodził się w bójkę. Milicja, niestety, nie zdołała powstrzymać tej masakry. Padały strzały, zginęło dwóch cywilów, a jeden milicjant został ranny. Szturmujący wdarli się do budynku, wyprowadzili z niego członków organizacji „Patriota Ukrainy” i zatrzymali ich.
Następnego dnia milicja, która przejęła budynek pod kontrolę, prowadziła tu czynności śledcze dotyczące masowych naruszeń porządku publicznego, śmierci i zranienia ludzi. Milicja poinformowała mnie, że pomieszczenia są pod jej kontrolą i że działacze „Proświty” mogą do nich wrócić. Zastaliśmy tu zdemolowane meble, drzwi — ślady szturmu z poprzedniego dnia.
Następnego dnia, w niedzielę, ponownie przyszedłem do naszego biura, aby uporządkować sytuację. A już po tym, jak z niego wyszedłem, dowiedziałem się o drugim ataku, drugim pogromie. Wszystko znów zaczęło się od wiecu prorosyjskich sił, które próbowały szturmować instytucje państwowe, ale nic im się nie udało. Wtedy tłum ponownie ruszył do budynku, w którym mieści się „Proświta”. Oświadczyli, że idą sprawdzić, czy nie ukrywają się tu działacze „Patriota Ukrainy”. W budynku ich już nie było. Przy wejściu stała ochrona firmy, której biuro także znajduje się w tym budynku, oraz jeden milicjant. Mimo ich obecności pogromcy ponownie wdarli się do pustego biura „Proświty”, zerwali, rzucili pod nogi i stratowali reprodukcję obrazu Tarasa Szewczenki „Katerina”, zaczęli wynosić na podwórze książki „Proświty” — z historii Ukrainy, o Hołodomorze. W szczególności książki wydane przez Ogólnoukraińskie Centrum «Proświta» i podarowane naszej organizacji. Te książki pogromcy demonstracyjnie spalili na ognisku na podwórzu, jak faszyści.
Obecnie charkowska milicja kontynuuje śledztwo. Nam pozostaje jedynie mieć nadzieję, że winni zostaną ukarani, a ukraińska organizacja patriotyczna w ukraińskim mieście nieozna już podobnych ataków.
Maschinelle Übersetzung
Myrosław ŁEWYCKYJ. Przede wszystkim z tego powodu upadł reżim Janukowycza. Na szczęście wielu ma świadomość, że na drodze do normalności po 11 latach rządów Janukowycza (z niewielkimi przerwami był u władzy od 2002 roku, kiedy to od Kuczmy uzyskał stanowisko premiera) naród musi wykazać się mądrością i wytrwałością, zanim całkowicie przewrócimy tę czarną kartę naszej historii. Jednocześnie często po tragicznych wydarzeniach 18—20 lutego 2014 roku słyszymy patetyczno-radosne słowo „Zwycięstwo!”. Jako człowiek wierzący uważam: to, co stało się w Kijowie 21—23 lutego, należy rozpatrywać szerzej niż zwycięstwo w ludzkim rozumieniu tego słowa. To jeszcze jedna szansa, dana przez Los ukraińskiemu narodowi, aby wyjść na drogę wolnego, samodzielnego życia. Występując na kijowskim wiecu 26 lutego 2014 roku Tetiana Czornowoł powiedziała, że i jej, i wielu osobom, które w tragiczną noc 19 lutego stały na scenie, wydawało się, że zbrojne siły obrońców reżimu utopią Majdan we krwi. Po stronie Janukowycza była przeważająca siła. Po stronie Majdanu — wiara oraz już słynąca cudami, ukoronowana przez papieża Jana Pawła II figurka Matki Bożej z Fatimy. I stało się to, co nie mieści się w ramach prostej logiki. Kiedy obrońcy Majdanu rozpalali ogień na linii obrony, wiatr tak się obracał, że cały czas niósł płomienie na nacierających. Jestem pewien, że przyszłe pokolenia będą wspominać to wydarzenie jako cud na Majdanie. Jako znak należy rozpatrywać przypadek z gołębiami, na które po papieskiej modlitwie za Ukrainę 26 stycznia 2014 roku napadły wrony i mewa (czy nie było to symboliczne wyrażenie berkuta i cywilnych najemników?). Jak poinformowała Religijno-Informacyjna Służba Ukrainy, gołębie mimo wszystko odparły atak i tracąc kilka piór, poleciały dalej. Ten epizod-znak i w tragiczne dni 19—20 lutego, i obecnie, kiedy w Kijowie sytuacja polityczna już zaczyna się stabilizować, daje ludziom wiarę, że mimo wszystkich prowokacji na południu Niebo ma inne plany wobec Ukrainy, niż te, które opracowują w Moskwie. Sonia Koszkina na stronie „Lewyj bereh” już nie po raz pierwszy informuje o atońskich przepowiedniach dotyczących odejścia Janukowycza w 2014 roku od spraw politycznych, a także ziemskich. Od tego czasu, jest przekonana dziennikarka, wszystkie działania Janukowycza stały się irracjonalne. Jak jego najnowsze odezwy do Putina z prośbą o ochronę… Przyjezdni z Doniecka opowiadają, że rzekomo w tym planie były także ostrzeżenia dla Janukowycza od jego byłego spowiednika Zosymy, gdzie wieszczono mu bezsławny koniec, a wielu jego współpracownikom więzienie. Fantazja czy może prawda? W książkach, które na ten temat udało się przeczytać, o takich przepowiedniach nie ma wzmianki. Za to są one na wskroś przesiąknięte dzikim szowinizmem bez „proroctw”, z wezwaniami do bezlitosnej walki z „rozłamowcami” i „innowiercami”. Przeczytawszy te wezwania i pouczenia, już nie dziwisz się, dlaczego ludzie, zombowani ideą rosyjskiego mitu, stają się katami, których, jakkolwiek paradoksalnie, błogosławi rosyjska cerkiew. Na stronie klasztoru, założonego przez duchowego mentora Janukowycza, przez kilka dni wisiała modlitwa za „nieustraszony Berkut”, w której mnisi dziękowali katom, że ci „uratowali wiarę i ojczyznę przed faszyzmem”. Oczywiście ludzie, wychowani na takiej „duchowej” podstawie, bez wahania będą twierdzić, że „stróże prawa” działali „niedostatecznie ostro” podczas rozstrzeliwania pokojowych protestujących. Te straszne słowa, jak zaznacza niemiecki magazyn „Der Spiegel”, powiedziała jedna z „twarzy” Partii Regionów Ołena Bondarenko w czasie, gdy świat był zszokowany okrucieństwem nowej hordy, gdy pokojowa Ukraina spływała krwią. I choć ona obecnie zrzuca to na niedokładność tłumaczenia, jednak autor artykułu w „Spieglu” dowodzi, że Bondarenko kilka razy podczas godzinnej rozmowy wyrażała żal z powodu niedostatecznie ostrych działań… Póki co za te czyny „zawisła” na słupie hańby, który ustawiły przedstawicielki matek tych, których zabito na Majdanie. Mimo wspomnianych „modlitw” „za wiarę i ojczyznę” i przeciwko „faszyzmowi” jest niemało innych znaków, które dają nadzieję, że mimo ścisłego „protektoratu” Rosji nad Janukowyczem, z terytorium której zaczął wydawać „prezydenckie” ukazy-wezwania, by nie słuchać władzy, która jest wybierana przez „tłum”, Ukrainę czeka ukraińska, świetlana przyszłość. Jeśli zaś były plany wobec Ukrainy, to dlaczego potrzebna była aż tak wielka ofiara? Wątpię, czy ktoś obecnie może to wyjaśnić. Jednak faktem jest, że dzisiaj na miejsce zabójstwa idzie ogromny potok ludzi, w którym często rosyjskojęzyczni rodzice i dziadkowie mówią dzieciom: „Ucz się, jak trzeba kochać Ojczyznę”. Być może ta ofiara była potrzebna, aby zburzyć straszny, zgubny jeszcze z czasów radzieckich nawyk-wymówkę: „A jaka różnica…”. Wracając w niedzielę 23 lutego do domu, zajrzałem do „Ukraińskiego Domu”. Tam, jak i w klasztorze bazylianów oraz soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, wciąż była polowa przychodnia. Przed zajęciem Domu przez berkutowców w jednym z jego kątów była „Biblioteka Majdanu”. W krótkim czasie zdołała zebrać co najmniej tysiąc książek, głównie o charakterze oświatowo-patriotycznym oraz literatury współczesnej. Po „nowych osadnikach” zobaczyłem prawie puste regały. Może serce nie zabolałoby tak, gdyby te książki zostały ukradzione. Choć część księgozbioru, jak się okazało, rzeczywiście ukradziono, jednak przeważającą większość poszarpano, zniszczono buciorami. Były nawet przypadki, opowiedziała bibliotekarka-wolontariuszka, że ordyńcy XXI wieku w znieważaniu książki wyszli daleko poza granicę zwierzęcego zachowania. Tak, jak robiono to w dniach „podbijania” Ukrainy w XVIII, XIX wieku, w 1914 i 1939 roku w Galicji podczas jej „wyzwalania”. I te minione, i obecne czyny — to skutek długotrwałej obróbki propagandowej w duchu „wyższej rasy” i nienawiści do wszystkiego, co nie mieści się w jej ramach. Z powodu jakiejkolwiek wzmianki o dzikim obchodzeniu się z ukraińskim dziedzictwem duchowym tutaj, zaczynając od pierwszych osób Federacji Rosyjskiej, kończąc na obecnych na Ukrainie mankurtach i lokajach w rodzaju Tabacznyka czy Cariowa, wszczynany jest wrzask, że to „fałszowanie historii”, „natarcie faszyzmu”. Obecnie wszyscy, którzy chcą widzieć, zobaczyli, że ta niezmienna od wieków rzeczywistość — to przejaw ordyńskiej mentalności. Jej przedstawiciele hałasują o faszystowskim przewrocie, jak próbowała to zrobić w Strasburgu skandalicznie znana Witrenko, podając się za dziennikarkę… Może ktoś powie: po co w czasie wielkiego bólu narodu poruszać kwestię zniszczonych tysiąca-półtora tysiąca książek? Na to jeszcze przyjdzie czas… Nie, to jedno z najostrzejszych pytań. Nie mniej ostrych niż pozyskanie środków na odbudowę zrujnowanej gospodarki i zwrot ukradzionych Ukrainie przez oligarchów pieniędzy, przelanych do „rajów podatkowych”. Kiedy z żoną w połowie lat 90. XX wieku stawialiśmy kwestię naszego języka i historii, nie tylko dziennikarze wzruszali ramionami. Choć znana fraza Leonida Kuczmy: „Będzie gospodarka — będzie wszystko”, i nadzieje Wiaczesława Czornowoła jeszcze w 1996 r., kiedy ogłosił kurs na ukraińską Ukrainę, mając nadzieję, że kwestia języka i prawdy historycznej sama rozwiąże się przy wzroście dobrobytu narodu, nie sprawdziły się. Nie rozwiązało się… Zaczęło się straszne rozwarstwienie społeczne i dzika antyukraińska propa-
Zdjęcie Serhija Marczenka bandy, mieszkańców zachodnich i centralnych obwodów Ukrainy pokazywano jako spragnionych krwi nieludzi, dla których nie powinno być miejsca na ziemi. Nic więc dziwnego, że przy takiej „polityce” berkutowcy szarpali i znieważali „zdobyczną” książkę. Człowiek, który czerpie dziką przyjemność ze znieważania książki, bez wahania naciśnie spust karabinu snajperskiego. Dlatego wielkim błędem będzie, jeśli my, szukając winnych rozstrzelań i zwierzęcego znęcania się nad pokojowymi ludźmi, sprowadzimy wszystko do poszukiwania tych, którzy wydawali i wykonywali zbrodnicze rozkazy. Wespół z nimi, i to w pierwszych szeregach za morderstwa ludności cywilnej, do odpowiedzialności muszą zostać pociągnięci zleceniodawcy i wykonawcy diabelskiej propagandy niezgody Ukraińców. Oczywiście znajdą się tacy, którzy podniosą krzyk, że to zamach na wolność słowa. Jednak jeśli zasiane słowo rodzi zbrodnie, to ten, kto je rzuca, jest takim samym zbrodniarzem, jak ten, kto naciska spust karabinu. Zgadzając się z kolegami z ruchu „Stop cenzurze!” w kwestii lustracji środowiska dziennikarskiego, uważam, że zaproponowana przez nich lustracja nie może ograniczać się do początku Euromajdanu, czyli 22 listopada 2013 roku. To musi być program państwowy, który sięga pierwszego przyjścia na władczy Olimp takich cynicznych tub imperium, jak Dmytro Tabacznyk. Nie mniej winni rozstrzelania Majdanu byli ci, którzy, poczynając od 2002 roku, rysowali mapy „rozsortowywania” Ukraińców. I kilka słów odnośnie do apelu inteligencji Lwowa do Rządu, Rady Najwyższej w sprawie wyważonej polityki językowo-kulturowej. Jest tam jeden niuans, ignorowanie którego byłoby zbrodnią wobec przyszłych pokoleń. Parafrazując znane powiedzenie Baudouina de Courtenay, można powiedzieć, że nie ten jest językiem państwowym, który widnieje w Konstytucji, a ten, którym realnie mówi armia i milicja. Na Ukrainie za Krawczuka próbowali „przejść”, ale za Kuczmy dali wsteczny bieg. Nie było odczuwalnych zmian i za Juszczenki. A za Janukowycza budowano na Ukrainie językowo i ideologicznie obcą armię i milicję. I cały świat z przerażeniem zobaczył to w styczniu-lutym 2014 roku. Kiedy polski dziennikarz próbował wyjaśnić u berkutowca, dlaczego Ukrainiec strzela do Ukraińca, w odpowiedzi otrzymał sapanie i mruczenie jako wyraz niezadowolenia. Kiedy wspomniałem o polskich dziennikarzach, to powiem, że reportaże Marijki Stepan były arcydziełem dziennikarskiego kunsztu i przychylności wobec Ukrainy. Uważam, że za to powinna otrzymać wysokie ukraińskie odznaczenie. Kontynuując temat językowy, musimy rozumieć: aby Ukraina mogła mówić o ukraińskiej przyszłości, konieczne jest, aby w armii, milicji i SBU język ukraiński realnie, a nie deklaratywnie stał się państwowym. Tutaj trzeba działać bezkompromisowo. Nie może być żadnego, jak mówią Polacy: „zmiłuj się” (patrz przez palce). Wszelkie rozmowy o jakichś prawach człowieka w tym planie są albo głupotą, albo prowokacją. Wspominając SBU, znaczna część której splamiła się, jak i drapieżny berkut, deputowany jednej z minionych kadencji zaznaczył, że w ramach reformowania tej struktury warto byłoby zmienić nazwę na Narodową Służbę Bezpieczeństwa. SBU dość mocno przypominała KGB USRR. W ostatnich miesiącach często był powód, aby stawiać pytanie, czy to ukraiński organ, czy putinowski nadzorca nad Ukrainą. Jeszcze jedno ostre pytanie — ogłoszony projekt uchwały Rady Najwyższej o zakazie Kompartii. Tekstu projektu nie widziałem, choć pod nim stoją podpisy rozsądnych ludzi. Biorąc pod uwagę napiętą sytuację na Ukrainie, tutaj potrzebna jest głęboka rozwaga. Polityczny zakaz może obrócić się i wybuchem protestów, i niezrozumieniem Europy. Tutaj powinna być tylko polityczna konstatacja, że to antyukraińska siła, jak niektóre inne jej podobne. Prawne rozwiązanie musi uzupełniać przedstawienie „skromnego” sposobu życia „wodzów proletariatu”, poczynając od „małej” 5-piętrowej chatki z ogromnym parkiem samochodów „syna” kompartyjnego wodza. Upadek reżimu Janukowycza — wydarzenie o wymiarze ogólnoeuropejskim. Europejskim politykom, którzy mieli swoje wyobrażenia o stylu życia i poziomie korupcji, otworzyły się oczy na styl myślenia i działań dyktatorów ze strefy tak zwanej przestrzeni poradzieckiej. Pierwszą rolę wśród nich, nie tylko pod względem siły wpływu, gra Putin. W zagranicznej prasie nierzadko pojawia się informacja, z odniesieniami do naocznych świadków, o jego wielomiliardowych majątkach i carskim stylu życia. To, co Ukraina zobaczyła w majątkach Janukowycza i jego świty, wcale nie było kompleksem „trudnego dzieciństwa”, jak sądzono. To była próba „równania” do Putina. We wszystkim! W szczególności także w próbie reżimu Janukowycza putinowskimi metodami „zmuszenia” do kochania znienawidzonej władzy. Jednak ani on, ani jego doradcy nie rozumieli fenomenu ukraińskiej niepokorności.
Maschinelle Übersetzung
Borys KYRYCZOK, osiedle typu miejskiego Dmytriwka. To już drugi raz w ciągu ostatnich dziesięcioleci, kiedy wydarzenia wstrząsnęły nie tylko Ukrainą, ale i światem. Pierwszym był Czarnobyl. Wtedy wybuchł pokojowy atom i zginął nasz rodak ze Szczuczej Hrebli Wołodymyr Szaszenok. I oto znów „wybuchło”, tym razem w społeczeństwie. I znów w epicentrum społecznego wybuchu znalazł się urodzony w Szczuczej Hrebli — Wasyl Petrowycz PROCHORSKI. Szczucza Hrebla powstała jako chutor Dmytriwski, a teraz wchodzi w skład Dmytriwskiej rady osiedlowej (nieudolnego tworu czasów rozwiniętego socjalizmu, którym zastąpiono nazwę miasteczka). Radioaktywny proch Wołodymyra Szaszenka spoczywa w Czarnobylu, a prochy Wasyla przywieziono do jego małej ojczyzny i pochowano w centrum Dmytriwki przy obelisku Sławy, gdzie wyryto imiona rodaków, którzy polegli na polach drugiej wojny światowej. Zatem najpierw wybuchł świat materialny, a teraz duchowy, naród powstał o swoją wolność, o swoją godność, o lepsze życie. 20 lutego telefonicznie dowiedziałem się o niepokojącej wieści — w Kijowie zaginął Petro ANTONENKO Zdjęcie Mykoły CYMBALJUKA. Proświcianin z Iwano-Frankiwska Mychajło Humenjak — jeden z tych, którzy wspierali stołeczny Majdan. A ponadto uprawia on sadzonki sosny europejskiej i koreańskiej cedrowej. Historia tej pasji jest taka. W 1964 roku naukowcy Iwano-Frankiwskiego Instytutu Lasów i Gór posadzili takie sosny we wsi Bystrycia w rejonie nadwórniańskim na cześć 150. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Po 10 latach pan Mychajło, rozpoczynając pracę w tym instytucie, zafascynował się ciekawą sprawą. Pierwsze nasadzenia sosny cedrowej w tamtym czasie już podrosły, dały nasiona, i entuzjasta zaczął rozmnażać i uprawiać sadzonki. Obecnie, na cześć 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, pan Mychajło podarował i sam zawiózł ukraińskiej społeczności Petersburga 200 sadzonek sosny cedrowej. Tamtejsi Ukraińcy posadzą te drzewka w miejscach związanych z życiem Tarasa. Również do Mychajła Humenjaka zwróciła się grupa członków „Proświty” z Kaniowa. Proszą o przekazanie i im takich sadzonek, aby posadzić je w świętych szewczenkowskich miejscach. Proświcianin wydziela im ze swojej plantacji 200 sadzonek sosny cedrowej. Zwrócił się do deputowanego ludowego Ukrainy z Kaniowszczyzny Leonida Docenki z prośbą o pomoc finansową, aby przetransportować i posadzić sadzonki. Prosi również deputowanego o wsparcie w rozwiązaniu kwestii organizacyjnych z przedstawicielami kaniowskich władz, aby otrzymać pozwolenie na nasadzenia na tych czy innych działkach. Proświcianie mają nadzieję, że te kwestie zostaną rozwiązane jak najszybciej. W. Prochorski, który wieczorem 18 lutego po raz kolejny poszedł na Majdan Niepodległości. Przy sołborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach znaleziono jego telefon komórkowy i kurtkę. Poszukiwania w kostnicach, szpitalach, milicji były daremne. Zwróciliśmy się o pomoc do swojego deputowanego ludowego Ołeha Laszki. I 21 lutego ciało Wasyla w końcu odnaleziono. Następnego dnia przywieziono je do ojczyzny. Kula, wymierzona w potylicę, przeszyła głowę na wylot. Śmierć była natychmiastowa, strzelał wyrodny snajper, profesjonalista w swoim brudnym fachu. Sesja rady osiedlowej podjęła decyzję o pochowaniu Wasyla w centrum osiedla, przy Obelisku Sławy. Żałobny wiec otworzył przewodniczący osiedla Mykoła Sawczenko, wystąpili asystent deputowanego ludowego Wasyl Omelczenko, koleżanka z klasy bohatera Ludmyła Ramot (w tamtym czasie pracownik wydziału oświaty rejonu bachmackiego, a teraz — zastępca przewodniczącego rady rejonowej w Bachmaczu), aktywista Majdanu i jeden z jego wiernych przyjaciół — Ołeksandr Dubyna, który wielokrotnie stał z Wasylem na Majdanie. Ołeksandr szczegółowo opowiedział o okolicznościach śmierci towarzysza broni. Mszę świętą nad prochami zmarłego odprawił ksiądz miejscowej cerkwi Świętej Trójcy ks. Iwan. Dmytriwka w żałobie. Przeciskam się i ja przez wielotłumny tłum ludzi, aby złożyć kwiaty do trumny bohatera. Wydaje się, że tutaj, do trumny z prochami wojownika Niebiańskiej Sotni Wasyla Petrowycza Prochorskiego, przyszła cała Dmytriwka…
Maschinelle Übersetzung
W Czernihowie i Kijowie odbył się międzynarodowy ukraińsko-białoruski seminarium dziennikarzy „Majdan i media”. Organizatorami były Homelska organizacja Białoruskiego Stowarzyszenia Dziennikarzy oraz Czernihowskie Centrum Kulturalno-Artystyczne „Intermezzo”.
Białoruscy dziennikarze Anatol Hatowczyc i Larysa Szczyrakowa na miejscu śmierci Michaiła Żyzniewskiego
Piotr ANTONENKO Fot. autora
BAŻ — potężna, alternatywna wobec starej radzieckiej Unii Dziennikarzy organizacja. W bardzo trudnych warunkach Białorusi wytrwale walczy o wolność słowa i rozwój demokratycznych mediów. Dziennikarze nieustannie wspierali ukraiński Majdan, Euromajdan, i donosili Białorusinom prawdę o tym. Delegację gości prowadził wieloletni przewodniczący gomelskiej organizacji BAŻ, znany białoruski dziennikarz Anatol Hatowczyc. Przyjechali nie tylko koledzy z Gomla, ale także z Grodna i innych regionów Białorusi. Ze strony ukraińskiej na seminarium wystąpili jako referenci znani dziennikarze z Czernihowa. Omawiano tematy tworzenia i działalności niezależnych mediów, pracy dziennikarzy w sytuacjach ekstremalnych, zwłaszcza podczas ukraińskiej Euromajdanu. Kilku białoruskich dziennikarzy zaproszono do studia obwodowej telewizji na nagranie programu. Na pytania prowadzącej po ukraińsku goście odpowiadali w ojczystym języku białoruskim, który nasi widzowie zapewne dobrze zrozumieją. Podczas seminarium czernihowianie rozmawiali po ukraińsku, a goście po białorusku. Białorusini odwiedzili Czernihowskie Centrum Kultury i Sztuki „Intermezzo”. Redaktor naczelny serwisu „Północny Wektor”, utworzonego przy KMC, Oleksandr Żohałko podczas Euromajdanu aktywnie pracował jako dziennikarz na Majdanie w stolicy, w czasie starć został tu ranny. Opowiedział o napiętej i często niebezpiecznej pracy dziennikarzy podczas rewolucji. Pokazał zestaw bojowych „artefaktów”: niesławne gumowe kule, fragmenty granatów hukowych i granatów z gazem łzawiącym. Białoruscy koledzy przyjechali z kraju, w którym przestrzeń informacyjna jest praktycznie okupowana przez rosyjskie media masowe, zwłaszcza telewizję, gdzie panują propagandowe mity, oszczerstwa wobec Ukrainy, dezinformacja. Tą trucizną zatruwane są miliony ludzi bratniego, sąsiedniego narodu. Goście rozmawiali z czernihowianami, zobaczyli wszystko na własne oczy i obalali złośliwą moskiewską propagandę. Pytali o najprostsze rzeczy: czy w mieście działają teatry, sklepy, czy kursują autobusy i trolejbusy, czy działa oświetlenie i wodociąg, czy nie łapie się i nie bije ludzi po prostu na ulicach? Białorusini usłyszeli, jak konduktor miejskiego autobusu rozmawia po rosyjsku i nikt go za to nie bije, bo tym językiem swobodnie posługują się tysiące czernihowian, wbrew kłamstwom moskiewskiego agitpropu. A ponadto usłyszeli wokół przewagę rosyjskiej muzyki popowej i przekonali się, że żadną totalną przymusową ukrainizacją tu nawet nie pachnie. I że ukraińskie miasto żyje zwykłym, spokojnym życiem. Następnego dnia Białorusini pojechali do Kijowa na rewolucyjny Majdan. Najpierw odwiedzili Telewizję Publiczną Ukrainy, której program białoruscy widzowie w czasie Euromajdanu regularnie oglądali w Internecie w domu. Delegację powitali znani na Ukrainie dziennikarze. Przede wszystkim założyciel i kierownik Telewizji Publicznej Roman Skrypin oraz jeden z założycieli, dziennikarz telewizyjny, doktor nauk historycznych Danyło Janewski. Szczegółowo opowiedzieli o powstaniu i działalności Telewizji Publicznej. Ich wystąpienia jeszcze raz potwierdziły przekonanie: dziennikarze jako pierwsi powinni podjąć się tworzenia narodowej, demokratycznej przestrzeni medialnej. Białoruscy dziennikarze przeszli przez dzielnicę rządową, obok Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów. Na ulicy Hruszewskiego, przy barykadach, pokłonili się pamięci swego rodaka, który jako jeden z pierwszych zginął podczas ukraińskiej rewolucji. Myhajło Żyzniewski pochodził z Homelszczyzny. W miejscu jego śmierci improwizowany pomnik Michała, jego duży portret, nad nim białoruska flaga narodowa, obok żywe kwiaty, palą się znicze. Potem weszli na Plac Niepodległości. Niektórzy z tych białoruskich dziennikarzy już pracowali na Euromajdanie, ale większość trafiła tu po raz pierwszy. Wrażenia niezapomniane. Gości interesowało wszystko: dlaczego nasz pokojowy naród wyszedł na ulicę, na protest, a nawet na wojnę. Ukraińska Euromajdan to lekcja dla wszystkich dyktatorów — taka była jednomyślna opinia gości. Lekcja tego, że nikomu nie wolno sięgać po wolność narodu.
Maschinelle Übersetzung
A największą taką akcję proświcianin Humeniak proponuje w stolicy. To zarówno upamiętnienie 200. rocznicy urodzin Szewczenki, jak i uczczenie pamięci bohaterów Niebiańskiej Setki. W tym celu pan Mychajło bezpłatnie przekazuje 600 swoich sadzonek. Już zwrócił się do stołecznego komunalnego przedsiębiorstwa „Kijowzelenbud”. Jego specjaliści wraz z Humeniakiem wyznaczyli wszystkie miejsca planowanych nasadzeń. 90 sadzonek planują posadzić w Parku Szewczenki, przy pomniku Kobzarza. A ponadto na ulicy Hruszewskiego — na zboczach parku „Chreszczatyk”, od Placu Europejskiego do Parku Maryjnskiego. Tutaj planują posadzić 140 drzew. Kolejne 60 — na ulicy Instytutskiej, zroszonej krwią majdanowców, dziesiątki drzew na bulwarowej części Chreszczatyka — od ulicy Instytutskiej do Placu Europejskiego. Park Maryjnski, skwer przy ulicy Włodzimierskiej od strony Placu Michajłowskiego. Wszystkie koszty transportu i sadzenia drzew biorą na siebie majdanowcy, przyjaciele pana Mychajły. Ale w tej dobrej sprawie pojawił się problem: Mychajło Humeniak prosi „Kijowzelenbud” o zawarcie z nim umowy, na mocy której przez pierwsze kilka lat wraz z pracownikami organizacji będzie doglądał nasadzeń, pomagał im i kontrolował tę pracę. Hodowla tych dość wymagających odmian drzew to bowiem zajęcie żmudne i niełatwe. Wszystko trzeba robić umiejętnie. A Mychajło ma spory doświadczenie. Tymczasem urzędnicy wciąż się zastanawiają i zwlekają. A za oknem wiosna, i czas na nasadzenia szybko się zbliża. Nie zmarnujmy więc dobrej inicjatywy prośwician, niech w stolicy zaszumią nowe nasadzenia ku czci Wielkiego Kobzarza i bohaterów Niebiańskiej Setki.
Maschinelle Übersetzung
7 marca, kiedy otwierała się, że tak powiem, odnowiona ekspozycja Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, w księdze pamiątkowej zaczęłam swój wpis tak: „Drogi Tarasie Hryhorowyczu, wybacz…”
Ludmiła TARAN, muzealnik z 18-letnim stażem, pisarka, dziennikarka
Wybacz za tę kpinę, którą uczyniono z Muzeum, które powinno być „nie tylko jedyną bezdyskusyjną narodową wartością jednoczącą wszystkich Ukraińców, ale i głównym kulturowym symbolem Ukrainy na świecie”, jak pisano w opublikowanym Apelu społeczności w sprawie sytuacji w NTS (Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki). Tak, demonstracyjnie zignorowano nie tylko opinię działaczy kultury, pisarzy, muzealników, ale i przekonujące rekomendacje profilowej Komisji Rady Najwyższej. Zacznę od tego, że w pałacu, zabytku architektury XIX w., zamurowano wejście główne. I o ile wcześniej zwiedzający uroczyście wchodzili marmurowymi schodami do Szewczenki, to obecnie zmuszeni są wchodzić do jego Domu gdzieś z boku. W ogóle marginalizacja wizerunku naszego największego geniusza jest konsekwentnie widoczna w ekspozycji. Jego najbardziej znaczące autoportrety olejne (1840, 1859, 1861 r.) nie zajmują głównego miejsca w salach muzeum, lecz są upchnięte na bocznych ścianach albo tak, by nie rzucały się w oczy. Przypominam sobie, że w poprzedniej ekspozycji owalny autoportret z 1840 r. był umieszczony tak, że młody Taras przenikliwie patrzył prosto w duszę. Z początkiem zwiedzania ekspozycji ogarnia uczucie dyskomfortu i niezrozumienia: dlaczego akcentuje się uwagę na portrecie Katarzyny II? Dlaczego zupełnie nie da się odczytać etykiet (zbyt wysoko), a znaczna liczba eksponatów — to już wrażenie o całym muzeum — w ogóle nie ma podpisów? Zatem rzeczy milczą
— jak coś zupełnie przypadkowego? Od razu uderza też „pomysłowość” znanej Łarysy Skoryk, autorki-projektantki: eksponowanie przedmiotów dosłownie na poziomie listew przypodłogowych w szklanych równoległościanach. Mapy, rękopisy, książki, plan wymarzonej przez Szewczenkę chaty, inne rarytasy — po prostu przy podłodze i często bez żadnych komentarzy. Wszakże jak je przeczytać i obejrzeć? Chyba położyć się na parkiecie. Uczucie niezrozumienia (żeby nie powiedzieć obłudy) pogłębia się z sali do sali. Ekspozycja zbudowana jest głównie według zasady galeryjnej. Tak, Szewczenko to artysta-wirtuoz, akademik malarstwa. I jesteśmy dumni z jego wyjątkowej twórczej wielostronności. Ale geniusz Szewczenki — to przede wszystkim jego Słowo, którym stworzył ukraiński naród: niemal według znanej biblijnej zasady. W jaki sposób wcielono ową deklarowaną przez kierownictwo NTS „koncepcję uwspółcześnionej ekspozycji „Taras Szewczenko — boskie powołanie”? Na czym polega uwspółcześnienie? W rzeczywistości naruszana jest zasada niepodzielności postaci Szewczenki-poety i Szewczenki-artysty, faktycznie dokonuje się rozczłonkowanie problematyki, a nawet całego wizerunku. Zwiedzający traci poczucie pełni kontekstu jego życia i twórczości. Ogólnie zaś niespójność części i całości, nieuzgodnienie materiału, niejednorodność jego rozłożenia (w jednej sali sprasowano 14 lat życia Szewczenki: „rozmywanie” poprzez zagęszczenie?) są odczuwalne stale. Przyczyna — nieprofesjonalnie napisany plan tematyczno-ekspozycyjny, sporządzony, jak powiedziano przez kierownictwo, przez „nowicjuszy”. W efekcie dotkliwie brakuje aury życia i twórczości Szewczenki, ducha epoki, rozwijania wielkiego wizerunku geniusza jako metafory. Jeśli mówić o czysto funkcjonalnej konkretyce, to nigdzie nie zauważono obiecanych specjalnych witryn do eksponowania dzieł na nośnikach papierowych. Zatem oryginałom graficznym Szewczenki grozi zniszczenie? To, co zachowały pokolenia miłośników geniusza, zniknie przez przestępne niedbalstwo? Natomiast nie wiadomo po co prace olejne znalazły się w szklanych „sarkofagach”, co również zagraża ich zachowaniu. Nie zauważono też urządzeń, które kontrolują reżim temperaturowo-wilgotnościowy. I to w Muzeum, gdzie, mówiąc patetycznie, przechowywane są skarby narodu? A wszystko zaczęło się od tego, że zamiast planowanych zgodnie z Dekretem pamiętnego prezydenta Ukrainy „O dodatkowych środkach przygotowania i obchodów 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki” (11 kwietnia 2012 roku nr 257/2012) prac remontowo-konserwatorskich w muzeum zaczęła być realizowana zakrojona na szeroką skalę rekonstrukcja, a na jego terenie — budowa kapitałowa,
Zdjęcie Serhija Marczenki która jest zabroniona przez Ustawę Ukrainy „O ochronie dziedzictwa kulturowego”, i która radykalnie zmienia przestrzenno-architektoniczny wygląd Narodowego Muzeum oraz niszczy autentyczność zabytku. Doklejony do pałacu metalowo-szklany potwór — kto na to dawał pozwolenie? W strefie rekreacyjnej, naruszając Ustawę Ukrainy „O muzeach i muzealnictwie” (art. 11), zniszczono ogród, który odtworzono według wzorów posiadłości Kijowa z połowy XIX w. Na jego miejscu — tereny o przeznaczeniu historyczno-kulturowym! — wzniesiono atrium z niezdarnymi rurami, które przypominają podpory pod billboardy przy szosie. O jakości tak zwanych prac remontowo-konserwatorskich, wykonanych nie przez odpowiednich specjalistów, a przez KP „Żytłoinwestbud-UKB”, jak i o wydanych zgodnie z przeznaczeniem środkach budżetowych, niech sądzą specjaliści. Ale oczywiste naruszenia widać gołym okiem. Czyż mało nam katastrofy i hańby z Szewczenkowskim Narodowym Rezerwatem w Kaniowie? Czy to było tak zaplanowane: „Kaniów-2” w Kijowie?
Maschinelle Übersetzung
Wasyl PORTIAK
Dosłownie. W tym przypadku pasuje też określenie „w przenośni”. Bo jeżeli odwiedzający zechce przyjrzeć się, na przykład, misternemu wzorowi na szkatułce, podarowanej Tarasowi przez nauczyciela Karla Briułłowa, nie pozostaje mu innego wyboru, jak przybrać pozę słodkowodnego krewniaka kraba. No, można jeszcze stanąć na kolanach. I pocieszać się tym, że to klęczenie przed pamięcią dwóch wielkich ludzi. Lecz kiedy okaże się, że takie szczęście — klęczeć albo łamać się literą „zet” — przytrafia się kilka razy w każdej sali, „święte drżenie” rozpływa się w niczym. Przecież tylko w ten sposób można przeczytać wieczne wiersze autografu Szewczenkowego wiersza „Muza” („Pomóż // Modlitwę wypełnić do końca. // A kiedy umrę, moja świętobliwa! // Matko moja! Połóż // Swego syna do trumny…”), obejrzeć stare druki… Rzecz w tym, że takie rarytasy leżą na podłodze! Oczywiście nie na samym parkiecie, od niego odległość do eksponatu to kilka centymetrów szczeliny i grubość szklanej szyby. Czyli eksponat jest na poziomie cokołu. Wrażenie, że pod nogami leży i ręcznik, i rzadki krucyfiks (drewniany krzyż malowany temperą, nawiasem mówiąc, z jakiegoś cudu obok autografów zbioru „Trzy lata”), i dokumenty z herbowymi pieczęciami, mapa Ukrainy… Lista poważna. Taka jest zasada budowy nowej ekspozycji w świeżo otwartym po remoncie Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Po salach rozstawione są szklane kostki z dwoma–trzema — również szklanymi — półkami, z których najniższa znajduje się tuż przy podłodze. Trzeba tam zaglądać, żeby zobaczyć i namalo-
Zdjęcie Serhija Marczenki: fasada i plan wymarzonej chaty nad Dnieprem, narysowane przez Szewczenkę, a obok nich rzeczywisty dom Iwana Kotlarewskiego w Połtawie. To jest styl Larysy Skoryk. Jak bohater powieści M. Bułhakowa, ona w wywiadzie dla 5 kanału, bez udawanej skromności, oświadczyła: „Jestem mistrzem! A mistrz musi mieć styl. To jest mój styl!” Że z architektki Larysy Skoryk wyszedł „stylowy” ekspozytor muzealny, a do tego jeszcze mistrz, to albo ktoś podle jej naszeptał, a ona uwierzyła, albo sama siebie w tym przekonała. Skutek tego, że wzięła się za budowę ekspozycji Tarasa Szewczenki w Kanewie, jest oczywisty: to katastrofa. Teraz, jak mówią Galicjanie o pocisku, który trafił, pocisk trafił po raz drugi w ten sam cel, czyli w Szewczenkę. Tym razem w jego kijowskie muzeum. Ten nabój wybuchł tym mocniej, że pani Skoryk znów kierowała zarówno budową ekspozycji, jak i rekonstrukcją (zresztą nielegalną) budynku. Biorąc pod uwagę skalę tej ostatniej, kanewska twórczość mistrza była tylko preludium. Bo podczas gdy w Kanewie można dziś po ludzku wejść do muzeum przez główne wejście, w Kijowie wejście do pałacowej budowli jest zamurowane, a droga wiedzie przez szklaną konstrukcję dobudowaną na tyłach. Kiedy w Kanewie przy wejściu do muzeum wita nas nakryty perkalem kamień (próba dosłownego urzeczywistnienia biblijnego obrazu kamienia węgielnego zrodziła niezdarny „artefakt”; kamień to kamień w Kanewie, czym go nie przykrywać), to zapoznanie z ekspozycją w Kijowie zaczyna się od portretu… Katarzyny Drugiej! Jak dobrze wiemy, spośród wszystkich carów to ona, podobnie jak Piotr, budziła u Szewczenki szczególne „sentymenty”. „Takie cudo postawiła” mistrzyni (przepraszam, mistrz) Larysa Skoryk. Rzeczywiście — styl… Dyktuje on na przykład istotnie genialne posunięcie: powiększyć graficzny autoportret Szewczenki do rozmiaru mniej więcej 100 x 80 cm i przybić tę reprodukcję do ściany, zamknąwszy ją w szklanej gablocie. Może w kuloodpornej, jak dla Mony Lizy? Nie wiem. Wiem natomiast, że wbijanie w ścianę zabytku architektury śrub — tak, tych samych uczciwych wkrętów na kołkach — by umieszczać niezdarne w kontekście ekspozycji kopie, a tych w salach nie brakuje, to zwykłe przestępstwo, przed którym ostrzega tabliczka ochronna (nr 885) na bocznej elewacji pałacu. Ale Skoryk miała ją w nosie. I tabliczkę, i Ustawę o ochronie dziedzictwa kulturalnego, i Ustawę o muzeach i muzealnictwie, i międzynarodowe konwencje w tej dziedzinie, ratyfikowane przez Ukrainę. Zniszczyła taras, boczne schody, zamurowała drzwi wejściowe i okna, zlikwidowała strefę rekreacyjną — ogródek na dziedzińcu, zalewając całą powierzchnię asfaltem i wznosząc tam atrium. To ostatnie — współczesny szklany cud w kształcie oranżerii — bardzo nie pasuje do pałacu zbudowanego w stylu włoskiego renesansu. Mniej więcej tak, jak adidasy do fraka. Jak mogło do tego dojść w Muzeum Narodowym? Gdzie był zespół naukowców? Otóż był. Ale Skoryk go „przygięła” jeszcze przed tym, zanim zaproponowała to zwiedzającym. Nikt nie odważył się sprzeciwić „mistrzowi”, bliskiemu wczorajszemu gwarantowi. Nie znalazł się, jak pisał Szewczenko w „Jurodiwym”, „jakiś głupi oryginał”. Wykonywano każde jej skinienie i każde spojrzenie. Podobno niektórzy trochę się opierali. Generalny dyrektor muzeum Dmytro Stus zgiął się sam. Ofiarnie i z zapałem. Skoryk jest jego guru. Jego suzerenem! Korzystając z wspólnej z nią wierności innemu, wielkiemu (raczej tęgiemu) suzerenowi, pan Dmytro otrzymał środki liczone w dziesiątkach milionów i zyskał możliwość wreszcie przeprowadzić prace restauracyjno-remontowe, których muzeum, będące przecież na głodowych racjach, rzeczywiście potrzebowało. Ale on też jest przekonany, że Szewczenkę trzeba „obuć w adidasy”. I teraz mamy to, czego nie zobaczyłyby oczy: zniekształcony zabytek architektury, zniszczona zielona oaza w centrum miasta, szklana bandura przyklejona do pałacu i wypłukana, bezdarna ekspozycja, która zaczyna się nie od Szewczenkowskiej, lecz od przeklętej przez niego Katarzyny II. Takie „uczczenie” wystarczy na kolejne 200 lat.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
instalacyjny wirus z surrealistyczną (nadrealistyczną) wirtualną rzeczywistością? Zgodnie z „Informacją o rekonstrukcji oraz pracach remontowo-konserwatorskich w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki”, za to odpowiada główna organizacja generalnego projektowania — TAM „L. Skoryk” (kierownik — Skoryk Łarysa Pawliwna). To ta sama, która wykonała specjalne zamówienie kryminalnego reżimu dotyczące spustoszenia Kaniowskiego Muzeum Tarasa Szewczenki — przekształciła memorialne arcydzieło Wasyla Kryczewskiego w zbezczeszczone pomieszczenie prowincjonalnego dworca. I „rekonstrukcja” Kijowskiego Muzeum — to takie samo specjalne zamówienie. Nie mówimy o wynikach bezwarunkowo koniecznych prac remontowo-konserwatorskich — one same z czasem powiedzą o swojej jakości. A co do „rekonstrukcji” „koncepcja uwspółcześnionej ekspozycji Muzeum” — „Taras Szewczenko — boskie powołanie”. Jaki bóg powołał zleceniodawców i projektantów do tego bluźnierstwa? Bez wątpienia — bóg bogactwa, pieniędzy, zwany mamoną. To po co tu Szewczenko? Bo 200-letni jubileusz narodowego geniusza gwarantuje najwyższe stawki. Na Szewczence, jak i na całej Ukrainie, nieźle zarabiają wyznawcy mamony, których szczęściem są pieniądze. Ale za wszystko, co zostało uczynione, trzeba zapłacić sprawiedliwie: należy ściągnąć od zleceniodawców, generalnych projektantów i generalnych wykonawców odpowiednią łączną sumę wszystkich tych środków publicznych, wydanych na destrukcję obu muzeów Szewczenki, i przywrócić w nich pierwotne środowisko kulturowe. W końcu żywy duch Szewczenki nie potrzebuje muzealnego przytułku — jego wieczna istota jest obecna w czystych sercach ludzi. Ale muzeum jest powołane do tego, by adekwatnie odzwierciedlać poetycko-artystyczny świat Szewczenki w całej jego różnorodnej całości. Muzeum Szewczenki to nie proste zebranie dziedzictwa artystycznego. Muzeum Szewczenki to całościowy obraz poetycko-artystycznego świata narodowego geniusza. Oprócz tego jest to wskaźnik tego, jak troskliwie pokolenia narodu odnoszą się do jasnej pamięci swojego duchowego orędownika. Po tym można sądzić o kulturze lub bezkulturowości każdego pokolenia — od tych, którzy zbierali to dziedzictwo, do tych, którzy dalej pielęgnują lub niszczą jego duchową istotę. Jaki jest nasz stosunek do wiecznego duchowego dziedzictwa Kobziarza? I co zostawimy z poetycko-artystycznego świata Szewczenki i z Ukrainy Szewczenki nowym pokoleniom swojego narodu? wiele różnych sekretów i detali, którymi władają sztuki pokrewne w tworzeniu współczesnej historii i które dobrze podgrzewają zainteresowanie (takie środki od czasu do czasu demonstrowane są w PinchukArtCentre, czemu by lepiej nie zapożyczać). Wtedy nikt z odwiedzających nie byłby stratny: ani uczniowie klas początkowych, ani studenci, ani wycieczkowicze w każdym wieku, o każdym statusie czy cenzusie edukacyjnym. Oczywiście, do stworzenia takiej ekspozycji należałoby zaprosić znanych i autorytatywnych specjalistów, wysokiej klasy profesjonalistów, którzy mają już zupełnie inny sposób myślenia artystycznego, inny poziom myślenia metaforycznego, niż ten, który zobaczyliśmy, czy, dokładniej, którego nie zobaczyliśmy.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksander SZOKAŁO
Właśnie takie uczucie towarzyszyło mi podczas wizyty 9 marca w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, nazwanym „odnowionym muzeum”. Do tej pory nie opuszcza mnie przygnębiające wrażenie po tym, co zobaczyłem. Spodziewałem się trafić do domu Szewczenki, a znalazłem się w pustce. Po pierwsze — nie znalazłem zwykłego progu, zwykłych drzwi. Zamiast wejścia do domu — ukrzyżowanie Tarasa. I ten obcy wiecznie żywemu duchowi Kobziarza znak ukrzyżowania jest powtykany wszędzie. Inaczej niż zniewagą ludzkiego ducha tego nazwać nie można… Zatem do muzeum Szewczenki trafia się z podwórza — przez nowo utworzone „atrium z otwartą przestrzenią artystyczną dla nowych projektów wystawienniczych, inscenizacji teatralnych, instalacji itp.”. Szczególnie intrygują „przestrzeń artystyczna” oraz „instalacje”… Wygląda na to, że ich przeznaczeniem jest zmiana u zwiedzających postrzegania nie tylko przestrzeni muzeum, ale i całego poetycko-artystycznego świata Tarasa Szewczenki. A Szewczenko-Kobziarz uosabia światopoglądową podstawę ukraińskiej kultury i odsłania jej duchową istotę. Co zatem zobaczyłem w salach muzeum? Instalatorom udało się zmienić postrzeganie przestrzeni muzealnej i zamachnąć się na poetycko-artystyczny świat Szewczenki. Restaurację wykonano na pozór przyzwoicie, choć złocenia wnętrza kontrastują z bladym, tanim obramowaniem akwarelowych i graficznych arcydzieł Szewczenki na tle bladych ścian. Lecz najbardziej uderzyła mnie pogarda dla muzealnych rarytasów: rękopisy Tarasa, starodruki w szklanych urnach-sarkofagach rozłożone są na poziomie podłogi — w istocie pod nogami. A najbrutalniej obeszli się z największym cyklem poetyckim „Trzy lata”, który stanowi ideową podstawę „Kobziarza”: na jego prezentację wydzielono niewielki pokoik, na kształt izdebki lokajskiej czy celi mnicha; a centralnymi eksponatami stały się wielki świecznik cerkiewny i ukrzyżowanie… Przerażający widok. Tak oto cała, niegdyś zwykła, ciepła i dostępna ludziom przestrzeń muzealna została przekształcona w jedną wielką instalację. W związku z tym przypomniała mi się anegdotyczna definicja „instalacji” — „narobić na progu kupę, zadzwonić do drzwi i uciec”. Kto zatem zrobił to nie tylko na progu domu Szewczenki, ale zbezcześcił cały dom? Kto wpuścił do świata Szewczenki, a przez niego do świata ukraińskiej kultury ten
„zabytek architektury o znaczeniu narodowym — dawny pałac Tereszczenków”, to jest to oczywista zbrodnicza destrukcja. W połączeniu z całkowicie „zainstalowanym” dziedzictwem muzealnym Szewczenki — to podwójna zbrodnia o skali ogólnonarodowej, której dokonali bezczelnie cyniczni nienawistnicy ukraińskiej kultury i wojujący ignoranci. I choć dyrektor generalny muzeum D. Stus patetycznie deklaruje, że „…właśnie dzisiaj muzeum powinno stale się transformować, brać na siebie funkcję centrum kulturalno-oświatowego” oraz „odnowione muzeum stanie się prawdziwym centrum rozwoju ukraińskiej kultury”, na surrealistycznym tle odbiera się to jako majaczenie ignoranta. Jeśli przestrzeń kulturowa domu Szewczenki została spustoszona, to o rozwój ukraińskiej kultury nie ma co tutaj liczyć. Szczególnie cyniczną postać na tle tego spustoszenia ma życie czumaków, na przykład w połączeniu z projekcją na ścianie dawnych ruchomych kadrów, przypuśćmy, z jakiegoś filmu o czumakach czy żywy obraz z Kos-Arału, panoramę wybrzeża, wielbłąda, krzak saksaułu itp., albo też wideoobraz ówczesnej wsi czy wszechpotężnego Petersburga (możliwe, że z nagraniem mieszkania poety czy Akademii — wszystko do wyboru, bo grzechem jest nie wykorzystywać doświadczenia europejskiego, doświadczenia różnorodnych instalacji, doświadczenia organizacji przestrzeni na poziomie trzeciego tysiąclecia, a nie proponować najprostszy, żeby nie powiedzieć prymitywny, najtańszy wariant uczniowskiego muzeum i najprostszych wycieczek, które tutaj praktycznie nie zmieniły się od czasów naszej młodości. Jest jeszcze
Maschinelle Übersetzung
Teodozja Zariwna
Zacznę od tego, że w zeszłym roku w Kanowie po raz pierwszy obejrzałam odnowione muzeum Tarasa Szewczenki. Ciężki i prowincjonalnie wyniosły marmur, jakiś kamień pośrodku; gdyby nie objaśnienie, nikt by się nie dowiedział, po co on tu jest, ale i z objaśnieniem wszystko to nie wypada wiele lepiej. A silny i utalentowany obraz działa zawsze bez objaśnień. Dalej, wzdłuż obwodu, znajdują się ogromne kopie obrazów Szewczenki, które deformują atmosferę i zagadkę zaplanowane przez autora, bo rozmiar to nie guma, którą można rozciągnąć; rozmiar jest częścią zamysłu, a przy powiększaniu zaczyna pojawiać się inny efekt (a artyści — to przecież Mykoła Sjadrystyj, oni pracują bez mikroskopu). Na drugim piętrze tu i ówdzie jakiś przedmiot pod szkłem — trwałe wrażenie przeciętnej sali wystawowej, a jest ich tysiące, a nie muzeum tak wielkiego poety, który ma dla narodu takie znaczenie, jakie Taras Szewczenko ma dla Ukrainy. Bo to nie jest zwykłe muzeum ani zwykła sala wystawowa. Pożądane jest, aby swoim oddziaływaniem dorównywało wrażeniu z wierszy poety, z jego obrazów, a zatem miało rozwiązanie obrazowe, metaforyczne, a nie wyłącznie funkcjonalne i uproszczone. W muzeum powinna być obecna atmosfera tamtych czasów, duch, który powstaje dzięki szczególnemu sposobowi organizacji przestrzeni za pomocą reliktowych przedmiotów, które już samym swoim długim istnieniem na świecie dodają niezwykłej energetyki,
za którą ludzie tu przyjeżdżają. Dlatego, pamiętając wrażenia z Kaniowa, obawiałam się iść na otwarcie nowej ekspozycji w Narodowym Muzeum poety. Obejście nowej ekspozycji pozostawia uczucie trwałego zakłopotania i to samo wrażenie zwykłej sali wystawowej. Części eksponatów nie zdołałam obejrzeć, bo są wystawione na wysokości cokołu i trzeba by klękać, co może i jest słuszne dla takiego miejsca, ale niewłaściwe jest przeszkadzanie innym zwiedzającym, a 9 marca było ich sporo. Bardzo wyraźnie wyobraziłam sobie taką ekspozycję, która mogłaby zainteresować (a liczba odwiedzających muzeum, jak mówią, spada) wielu ludzi. Mogłaby ona być zmontowana według bardzo prostej zasady — stworzenia historii postaci, jej dynamicznej sztuki. Tak porywająca biograficzna historia, jaka istnieje u Tarasa Szewczenki i która jest warta najwybitniejszych reżyserów i scenarzystów, zdarza się nielicznym. I powinna ona nieść atmosferę owego czasu ze wszystkimi umiejętnymi przeplataniami wiadomości o samym Szewczence i uczestnikach jego dramatu z ogólnymi planami ukraińskiej wsi tamtych czasów, atmosferą obcego kraju (Petersburga i zesłania). I wszystko to powinno być budowane ze wszystkimi szczegółami, które niosą tę atmosferę: kostiumem, pieśnią, przedmiotami codziennego użytku itd., i to zgodnie z prawami ludzkiego odbioru dzieła sztuki, precyzyjnie przewidując, kiedy uwaga człowieka słabnie, a kiedy się wzmaga. Trzeba by wykorzystać wszystkie techniczne możliwości dzisiejszego świata, a także możliwości kina i teatru, na które może sobie pozwolić dziś europejski kraj, modelując synkretyczne przedsięwzięcie takiej skali, jak ekspozycja Narodowego Muzeum najważniejszego i największego ukraińskiego poety oraz opowieść o nim, uwzględniając przy tym aktora, czyli przewodnika, muzyczny i słowny akompaniament każdej sali, pewne nastrojowe szczegóły wycieczki: na przykład plusk wody, gdy opowieść dotyczy podróży parowcem, czy zapach piołunu albo suchej trawy itp., gdy mowa o wędrówce przez step. Przy tym wolałabym widzieć eksponaty
Maschinelle Übersetzung
Wasyl PORTIAK
Dobrze pamiętamy słynne Frankowe słowa o Tarasie Szewczence: że poeta, urodziwszy się chłopem, „stał się władcą w królestwie ducha”. A trzeba nam wszystkim było dożyć 200. rocznicy urodzin Szewczenki, żeby usłyszeć coś innego: że ktoś urodzony w pańszczyźnie nie może z krwi być Ukraińcem i zostać władcą umysłów! Coś tu, jak mówią, jest nie tak. Coś tu jest nieczyste. Najpierw autorzy filmu dokumentalnego „Tajemnice Geniusza Szewczenki”, pokazanego w nocy z 10 na 11 marca w telewizji 1+1, biorą się za matkę Tarasa. Poprawka jej imienia w księdze metrykalnej oraz niejasne plotki i przekazy o dziewczęcej hańbie siostry matki, Ahafii, dają autorom filmu podstawę do ogłoszenia „sensacji”: ta ciotka Hafia była jego matką! Że to nic, iż do księgi metrykalnej obok wpisano jako ojca nieślubnego dziecka, urodzonego przez zhańbioną dziewczynę, żonatego mężczyznę (Hryhorija Szewczenkę), nikt by nawet nie pomyślał. Dziś także, a co dopiero w XIX wieku! Ale cóż tam zdrowy rozsądek i konwenanse, kiedy chodzi o główną wersję – o prawdziwe ojcostwo. Przecież nie zwykły wieśniak, poddany pańszczyźniany mógł dać życie geniuszowi! Tym bardziej że dziewięć miesięcy przed narodzinami Szewczenki nie wiadomo, gdzie się włóczył wielki książę Konstanty… Tak, właśnie on, Konstanty Romanow, jeden z trzech książąt, brat dwóch przyszłych cesarzy. Skoro, jak świadczą dokumenty, w tym czasie nie było go „na miejscu służby”, to dlaczego nie miałby być w majątku Engelhardta, a nawet w samych Moryncach?.. Oto i tak! Teraz jasne, skąd u Szewczenki nienawiść do carów w ogóle, a do dworu Romanowów w szczególności. Szczegółowe rozbieranie wszystkich wersji szewczenkowskich tajemnic, wspomnianych w filmie, to rzecz długa i nużąca. Jest tu i hipotetyczne ojcostwo Szewczenki, i motyw „błękitnej krwi” (bo jak dziś bez niej)… Lecz jak można szukać w tym filmie prawdy, skoro twórcy sensacji – autorka Swietłana Usenko i reżyserka Olena Jelisiejewa – lepią historię skompleksionego bastarda z książęcej krwi, a naprawdę nie wiedzą, z kim mają do czynienia? Bo mówić, że Szewczenko jesienią 1845 roku znajdował się w głębokiej depresji, to zwykła ignorancja. Chodzi przecież o miesiące najpotężniejszego twórczego wybuchu w życiu poety! „Rok wysokiego słońca Ukrainy – pisze Jewhen Swerstiuk. – Czas cudownego odkrywania narodowych głębi, czas proroctw, które określiły charakter idei ukraińskiej na kolejne stulecia”. Jesienią i w grudniu 1845 roku powstały „Heretyk”, „Wielki loch”, „Najemnica”, „Kaukaz”, „Trzy lata”, „Chołodnyj Jar”, „I umarłym, i żywym”(!), „Psalmy Dawida” (jest ich blisko dziesięć) i inne utwory. A na koniec, podczas choroby, pokazanej w filmie z jakiegoś powodu jako napad histerii z elementami epilepsji (epizody inscenizowane to w ogóle całkowita katastrofa), powstał „Testament”, odczytany zresztą z ekranu z rażącym błędem. Oto dziś problem z Szewczenką. A raczej z tymi, którzy zwracają się nie do jego Słowa, lecz do tego, co, jak pisał Jurij Pokalczuk, leży na dnie. Zestawiają miesiące i obliczają, kto jeszcze mógł być „biologicznym” ojcem poety. Dociekają – pił czy nie pił, a jeśli pił, to co i ile… Tu i ówdzie słyszymy o potrzebie przybliżenia poety młodzieży, która nie przyjmuje „sczerniałego od patyny” i „oskórzonego” Szewczenki. Ale zostawcie w spokoju ten kożuch, nie wytrząsajcie z niego Szewczenki! Lepiej przeczytajcie dziś „Kaukaz” i „Chołodnyj Jar”! Nie tylko zwyczajnie, lecz – jak pisał Taras: „Myślcie, czytajcie!..”. Zatrzymajcie się nad prawdziwą tajemnicą – nad ogromną treścią samego czterowiersza „I dzień idzie, i noc idzie…” albo nad boską naturą natchnionego słowa („Cóż by się zdawało, słowa…”). Jeśli znudziło wam się może prymitywne nauczanie twórczości Szewczenki w szkole, przeczytajcie ponownie – ale uważnie! – wiersz programowy „Minęło mi trzynaście lat” – rzadkie w poezji światowej odtworzenie aktu olśnienia z wysoka. A co do czapki i kożucha… Szewczenko dobrze się znał na tym, czym jest obraz. Ręką nawet nie artysty, ale wprawnego amatora można kilkoma kreskami odtworzyć to popularne przedstawienie, a z naprawdę cudownym autoportretem z 1840 roku nie każdemu tak się uda. Wprawnie to zrobił na przykład artysta Wołodymyr Taran, natomiast logo stworzone z okazji 200. rocznicy jest zupełnie nieudane. Ale czy w tym jest sedno poety! Majdan pokazał, że współczesnej młodzieży nie chodzi ani o kożuch, ani o modny płaszcz. Ona stała pod kulami ze słowami „Walczcie – zwyciężycie, Bóg wam pomaga!” U milionów Ukraińców te wiersze będą się teraz kojarzyć z biblijną pięknością zabitego młodego człowieka, Serhija Nihojana. A przy bezosobowym wyzywaniu Majdanu hordą i paskudztwem, na które pozwoliła sobie pewna dama od architektury, która postawiła w centralnym miejscu ekspozycji Muzeum Szewczenki carycę Katarzynę (pozdrowienia dla autorów filmu, którzy uczynili ją babcią poety!), od razu przypomina się reakcja Szewczenki na podobną ocenę hajdamaków: „Kłamiesz, mordercy ludu! Za świętą prawdę i wolność zbójnik nie stanie…” Przeżywamy ciężkie czasy. Odliczanie idzie na dni, a może i na godziny. Stoimy przed groźbą utraty terytoriów państwowych, przywrócenia reżimu, a nawet pozbawienia niepodległości. Ale już wyrosło nowe pokolenie, urodzone w wolnej Ukrainie. I choćby ktokolwiek wzdychał – „nie przyjmują!” – Szewczenko jest z nimi. Nie wymyślony, rozgoryczony bastard Romanowów, lecz zrodzony przez kozacki naród, przytłumiony, ale kumulujący w sobie siłę. Wielki przyjaciel jasnych ludzi rosyjskiej kultury i nieprzejednany wróg imperialnej moskiewszczyzny, która zawsze będzie zagrożeniem dla Ukrainy. Aż do jego śmierci! Z nami wszystkimi dziś słowa Szewczenki: „Wstańże, Boże, pomóż nam // Wstać znów na kata!”
Maschinelle Übersetzung
Obejrzeliśmy 10 marca 2014 r. na kanale „1+1” wasz film telewizyjny, którego wrażenia są niejednoznaczne. Jesteśmy zaniepokojeni i nie zgadzamy się ze wszystkimi przypuszczeniami i hipotezami, z których składa się wasz scenariusz. Wrażenie jest takie, że postanowiliście sponiewierać wzniosłe imię Tarasa Szewczenki. Wnioski grafologa i kryminologa opierają się na hipotetycznym, prawdopodobnym lub możliwym. Weźmy na przykład zapis o narodzinach Tarasa w księdze metrykalnej. Imię jego matki Katarzyny pijany diak zapisał jako Agafia, a potem poprawił na Katarzyna. Takie fakty nie są odosobnione. Ale przypuszczać, że Taras był pozamałżeńskim synem Engelhardtów–Romanowów, to już zbyt wiele. O tym możecie opowiadać komuś innemu, ale nie nam, potomkom tego rodu. Co do prawnych rodziców Tarasa Szewczenki. Ze wspomnień Marii Trochymiwny Łysenko, wnuczki T. H. Szewczenki po linii brata Josypa, rodzina żyła w zgodzie i miłości. Ojciec Tarasa, Hryhorij Iwanowicz Szewczenko, był piśmienny, szanowany i autorytatywny w wiosce. W księgach kościelnych często pojawiały się zapisy jego nazwiska jako poręczyciela przy ślubie i jako ojca chrzestnego. Na święta schodzili się krewni i sąsiedzi do dziadka Tarasa, Iwana Andrijowicza, który opowiadał o historii ich rodziny i historii ich kraju. Starszy brat Tarasa, Mykyta, i starsza siostra Katarzyna dokładnie wiedzieli, że jest synem ich ojca Hryhorija. Znamy też wszystkie rodzinne tajemnice i opowieści, które przekazywano z pokolenia na pokolenie. Takich bzdur nigdy nam nie opowiadano, bo faktów po prostu nie było. Katarzyna Jakimiwna, matka Tarasa, przeżyła ciężkie życie pańszczyźnianej chłopki, bardzo martwiła się o swoje dzieci, o ich los, przeżyła wielką tragedię: rodzina straciła małoletnie dzieci. Uważamy, że ta strażniczka rodu, matka, która dała życie Geniuszowi, nie mogła nawet myśleć o jakichś romantycznych związkach. Nikt nie ma żadnego moralnego prawa oskarżać jej o zdradę męża. Ale jeśli autorzy filmu chcieli „dokopać się” do biograficznych szczegółów rodowodu Tarasa Hryhorowicza, to przy współczesnej genetyce można to wykonać znacznie prościej, dokładniej i taniej niż cały koszt filmu. Dziś bowiem dostępne są badania genetyczne DNA ludzi, które z dokładnością do 100 % potwierdzają lub nie potwierdzają pokrewieństwo. Tym bardziej że w filmie przekazano nam takie szczegóły, jak resztki włosów na pośmiertnej masce T. H. Szewczenki, które można porównać z materiałem biologicznym potomków rodu Szewczenków po jego braciach Mykycie i Josypie, mieszkających na Ukrainie. Drzewo genealogiczne rodu T. H. Szewczenki liczy ponad 1400 osób. Badania genetyczne DNA można przeprowadzić także w sprawie rzekomej pozamałżeńskiej córki w rodzinie Anny Zakrewskiej, którą autorzy filmu „przypisali” Tarasowi Szewczence. Przepraszamy, ale i tutaj wam się nie udało… Po tych badaniach nie będziecie mieli bowiem żadnych podstaw do artystycznych fantazji przy tworzeniu podobnych scenariuszy. Nie wiemy, jaki cel stawiali przed sobą autorzy filmu: jeśli chcieli zhańbić imię naszego Geniusza, to im się nie udało, bo postać Tarasa jest znana na całym świecie, a swoją poetycką i malarską spuścizną uwiecznił się na planecie. Co do pewnych ludzkich słabości, ukazanych w filmie, to występują one u każdego człowieka. Czyżbyście byli tacy bezgrzeszni? I kto dał wam moralne prawo do sponiewierania świętego imienia Tarasa Szewczenki?
Z polecenia potomków rodu T. H. Szewczenki Mykoła ŁYSENKO, wieś Szewczenkowe, obwód czerkaski
Maschinelle Übersetzung
17 marca — 140. rocznica urodzin wybitnego syna Ukrainy, narodowo-duchowego przywódcy ludu Zakarpacia ks. Augustyna Wołoszyna. Lidia KUPCZYK, przewodnicząca Lwowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich. Augustyn Wołoszyn urodził się 17 marca 1874 roku we wsi Keleczyn w okręgu wołowskim (obecnie rejon międzygórski) na Zakarpaciu, w rodzinie wiejskiego księdza Iwana Wołoszyna i Emilii Zombori, która również pochodziła z rodziny duchownych. W rodzinie było czworo dzieci: Augustyn i trzy jego siostry — Ołena, Olha i Eleonora. W tamtych czasach prawie wszystkie rodziny księży na Zakarpaciu były zmadziaryzowane, jednak w rodzinie Wołoszynów mocno trzymano się języka ruskiego i zwyczajów. Po ukończeniu wiejskiej szkoły początkowej i czwartej klasy tzw. szkoły normalnej, w 1883 r. wstąpił do gimnazjum w Użhorodzie, które ukończył w 1892 r. Nauka w gimnazjum prowadzona była w języku węgierskim, cały proces edukacyjno-wychowawczy był ukierunkowany na to, aby absolwenci stali się dobrymi węgierskimi patriotami. Po rusku dla grekokatolików wykładano tylko naukę religii oraz dla chętnych fakultatywnie język ruski, który nazywano „russkij litieraturnyj jazyk” i który był faktycznie mieszanką języka rosyjskiego i cerkiewnosłowiańskiego z niewielką domieszką słów miejscowych. Biblioteka gimnazjalna nie miała ani jednej ruskiej książki. Uczniom zabraniano rozmawiać między sobą po rusku. Po ukończeniu gimnazjum biskup Julij Fircak skierował go, jako jednego z najzdolniejszych uczniów, na wydział teologiczny Uniwersytetu Budapeszteńskiego. Ale po roku studiów w Budapeszcie Augustyn zachorował i wrócił do Użhorodu, gdzie kontynuował naukę w miejscowym Seminarium Duchownym, które ukończył w 1896 roku. W tym samym roku ożenił się z Iryną Petryk, córką profesora gimnazjum w Użhorodzie, a 22 marca 1897 roku został wyświęcony na księdza greckokatolickiego. Otrzymał nominację na stanowisko wikariusza cerkwi Przemienienia Pańskiego w Cegołni oraz katechety w Użhorodzkim Seminarium Nauczycielskim. Oprócz tego zaocznie uczył się w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Budapeszcie, gdzie w latach 1899—1900 zdał dodatkowe egzaminy i otrzymał dyplom nauczyciela fizyki i matematyki. W latach 1900—1917 ks. Augustyn Wołoszyn wykładał w seminarium, a od 1917 do 1938 roku był dyrektorem Seminarium Nauczycielskiego w Użhorodzie. Wykładał fizykę, matematykę, gramatykę, stylistykę, pedagogikę, dydaktykę, logikę, psychologię, metodykę, psychologię pedagogiczną i inne; ze wszystkich tych przedmiotów napisał podręczniki szkolne (których wydał ponad 40) i stał się wiodącym uczonym-pedagogiem regionu. Jego koncepcja pedagogiczna maksymalnie przybliżała proces nauczania i wychowania do życia, łączyła wychowanie moralne, duchowe i fizyczne, broniła wychowania przez pracę. Określał pięć głównych czynników wychowania: rodzinę, szkołę, państwo, cerkiew i wychowawcę. Jedną z ostatnich opublikowanych przez niego prac był artykuł „O prawie szkolnym przyszłego państwa ukraińskiego” [Zbiór Naukowy Ukraińskiego Uniwersytetu Wolnego w Pradze. — T. III. — Praga, 1942. — S. 100—113.]. Uczony nie wątpił w to, że kiedyś powstanie niepodległe państwo ukraińskie, dlatego uważał za potrzebne przedstawienie swoich przemyśleń na temat prawa szkolnego tego państwa.
Analizując ustrój szkolny i system szkolnictwa w różnych krajach świata, w tym w Związku Radzieckim, autor dochodzi do wniosku, że w ZSRR „szkoła stała się nie środkiem kultury, lecz środkiem jednej partii, partii komunistów, która prowadzi zaciętą walkę przeciwko głównym dziedzinom kultury, zwłaszcza przeciwko czynnikom kultury moralnej, jak przeciwko rodzinie, przeciwko kościołowi itd.”. Z bólem mówi ks. A. Wołoszyn o sytuacji na Ukrainie i „wielkiej liczbie wywiezionych w obce kraje do ciężkiej pracy, skazanych na śmierć lub zamordowanych bez żadnego sądu tysięcy i tysięcy nieszczęśników”. (Wtedy jeszcze ksiądz nie wiedział, że i jemu pisany był tak tragiczny los!). Za priorytety przyszłej ukraińskiej szkoły Augustyn Wołoszyn uważał wychowanie narodowe oraz religijno-moralne. Te poglądy wybitnego zakarpackiego pedagoga mają ogólnoukraińskie znaczenie i zasługują na baczną uwagę również dzisiaj. Ksiądz Augustyn Wołoszyn przywiązywał szczególną wagę do religijnego wykształcenia ludzi. Jego wydane liczne kazania katechetyczne, „Mały katechizm”, „mała” i „średnia” Biblia są podporządkowane potrzebom nauki szkolnej i wychowania moralnego. Ksiądz Augustyn Wołoszyn stale wypełniał obowiązki duszpasterskie (do swojego tragicznego aresztowania), wpajając swojemu narodowi wysokie wartości moralne, ucząc go pracowitości, dobra, sprawiedliwości i miłosierdzia. Pisał także wiersze, opowiadania, sztuki, oceniał utwory literackie, książki, przerabiał i przystosowywał cudze utwory dla miejscowego czytelnika. Jego liczne dzieła to typowa twórczość proświtowska, adresowana do konkretnego czytelnika, słuchacza i widza. Tak w latach 1913—1918 wydał serię książek „Czytelnia. Książeczki dla ludu”. Przystosowując opowiadania zagranicznych autorów do miejscowego życia, ks. Wołoszyn podpisywał się pseudonimem „Iwanowycz”. Kontynuował taką tematykę ks. Augustyn Wołoszyn już jako dojrzały pisarz w nowych warunkach historycznych, tworząc w latach 20. i 30. XX wieku szereg opowiadań, powieści i sztuk, w których opisał życie wsi górskich. Na przykład opowiadanie „Palenka-zahuba”, sztuki „Marusia Werchowynka”, „Bez Boga ni do porocha” i inne. Na początku lat 40. Wołoszyn napisał trzy sztuki o tematyce historycznej — „Fabiola”, „Kniaź Laborec” oraz „Syn Srebrnej ziemi Jurij Dowża”. Znaczną część swojego życia twórczego ks. Augustyn Wołoszyn poświęcał działalności dziennikarskiej i wydawniczej. W latach 1903—1918 był redaktorem jedynej na Węgrzech ukraińskiej gazety „Nauka”; w czasach Czechosłowacji (1920—1938) wychodziła ona pod nazwą „Swoboda”. Publikował w niej liczne materiały o życiu swojego narodu, artykuły moralno-pouczające, szerzył wiedzę z różnych dziedzin. Ponadto ks. Wołoszyn redagował czasopismo religijne „Błahowisnyk” (1922—1938), pracował w licznych gazetach i czasopismach („Rusyn”, „Ukrajinśke słowo”, „Pidkarpatśka Ruś”, „Uczytelśkyj hołos” i in.). Był autorem licznych prac dotyczących problemów języka literackiego na ukraińskim Zakarpaciu. W nich wytrwale bronił odrębności języka ukraińskiego. W 2002 roku w Użhorodzie ukazały się drukiem „Wybrane utwory” Augustyna Wołoszyna, opracowane przez Ołeksę Myszanycza. Ksiądz Augustyn Wołoszyn był aktywnym działaczem społecznym. Pod koniec 1919 roku zainicjował założenie na Zakarpaciu towarzystwa kulturalno-oświatowego „Proświta”, które przetrwało do marca 1939 r. Zakarpacka „Proświta” działała w ścisłej współpracy z galicyjską „Proświtą”, zorganizowała setki czytelni na wsiach, amatorskich kół chóralnych i dramatycznych, włączyła się w akcję likwidacji analfabetyzmu wśród ludności. Dzięki staraniom „Proświty” wydano setki utworów literackich i książek popularnonaukowych dla ludu. W 1929 roku Wołoszyn zainicjował założenie na Zakarpaciu towarzystwa „Uczytelśka hromada”, które również istniało do czasu okupacji Zakarpacia przez Węgry; był jego stałym honorowym przewodniczącym. Ksiądz Augustyn Wołoszyn bronił interesów Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, bronił tradycyjnego obrządku. Szczególnie ważną jego zasługą było zachowanie cyrylicy w drukowaniu książek w czasie węgierskiej ofensywy szowinistycznej. Śmiało występował przeciwko tym księżom, biskupom i przedstawicielom władz z Budapesztu, którzy próbowali wprowadzić na Zakarpaciu nabożeństwa w języku węgierskim, a ruskie książki drukować alfabetem łacińskim. Wspólnymi siłami patriotów Zakarpacia ta antyukraińska akcja nie została wprowadzona w życie. Ksiądz Augustyn Wołoszyn zdołał szerokie masy, niegdyś ciemnych i przygnębionych cudzoziemską niewolą Rusinów, włączyć do ogólnoukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. Zakarpaccy Ukraińcy poczuli się częścią jednego narodu ukraińskiego i zadeklarowali przed całym światem swoje dążenia państwowotwórcze. Działalnością polityczną w ukraińskich organizacjach społeczno-politycznych Zakarpacia ks. Wołoszyn zaczął zajmować się w 1919 roku, kiedy po rozpadzie imperium austro-węgierskiego zakarpaccy Ukraińcy opowiadali się za połączeniem Karpackiej Ukrainy z innymi ziemiami ukraińskimi. Ksiądz Augustyn brał udział w łączeniu Rad Narodowych w Pierwszą Centralną Ruską Radę Narodową Rusi Podkarpackiej. Jego autorytet w tej Ruskiej Radzie Narodowej był bardzo wysoki, jednak Rada nie miała realnej władzy. Ponadto ks. Augustyn Wołoszyn był członkiem „Dyrektorium Zakarpacia” — tymczasowego rządu Rusi Podkarpackiej na czele z gubernatorem Heorhijem Żatkowyczem, który istniał od 12 sierpnia 1919 r. do 17 marca 1921 roku. Jednak niekorzystna sytuacja międzynarodowa i krytyczne położenie Dyrektorium Ukraińskiej Republiki Ludowej w wyniku agresji bolszewickiej Rosji nie pozwoliły zrealizować nadziei zakarpackich Ukraińców na zjednoczenie w jednym państwie ukraińskim. Karpacka Ukraina weszła w skład Czechosłowacji na prawach autonomii. W 1923 roku ks. Augustyn Wołoszyn założył i stanął na czele Narodowo-Chrześcijańskiej Partii (1923—1939), z ramienia której został wybrany posłem do parlamentu czechosłowackiego (1925—1929), gdzie bronił interesów Zakarpacia. Do 1938 roku głównym celem działalności Wołoszyna-polityka było osiągnięcie prawdziwej autonomii Rusi Podkarpackiej w ramach Republiki Czechosłowackiej. Nawiasem mówiąc, ks. A. Wołoszyn był współautorem projektu ustawy o Konstytucji autonomicznej Rusi Podkarpackiej. Po konferencji monachijskiej we wrześniu 1938 roku z udziałem Niemiec, Anglii, Francji i Włoch, Republika Czechosłowacka przestała istnieć, przekształcając się w państwo federacyjne Czechów, Słowaków i podkarpackich Ukraińców. Utworzono rząd Rusi Podkarpackiej na czele z premierem Andrijem Brodijem, w którym Wołoszyn był sekretarzem stanu. Był to początek istnienia w centrum Europy państwa karpacko-ukraińskiego. Jednak po dwóch tygodniach władze praskie aresztowały premiera Brodija, ogłaszając go węgierskim szpiegiem, rozwiązały jego rząd i utworzyły nowy. Augustyna Wołoszyna mianowano premierem autonomicznego rządu Karpackiej Ukrainy. Tydzień po mianowaniu księdza Wołoszyna premierem faszystowskie Węgry zajęły nizinną część Zakarpacia. Zgodnie z decyzją arbitrażu wiedeńskiego, 2 listopada 1938 r. do Węgier odeszły miasta Użhorod, Mukaczewo i Berehowo — łącznie około 1500 km2 terytorium. W związku z tym premier Wołoszyn przeniósł się z rządem do Chustu, który stał się stolicą Rusi Podkarpackiej. 22 listopada 1938 roku parlament Republiki Czechosłowackiej przyjął ustawę konstytucyjną o statusie państwowo-prawnym Rusi Podkarpackiej jako „autonomicznej części składowej Republiki Czechosłowackiej”. Do budowy Karpackiej Ukrainy przyłączyli się przedstawiciele całego narodu ukraińskiego. Ksiądz Wołoszyn zainicjował utworzenie na bazie oddziałów Ukraińskiej Obrony Narodowej Sił Zbrojnych Karpackiej Ukrainy pod nazwą „Karpacka Sicz”. 12 stycznia 1939 roku rząd Wołoszyna ogłosił przygotowania do wyborów parlamentarnych. 18 stycznia premier Wołoszyn rozwiązał wszystkie partie polityczne, tworząc w zamian prorządowe Ukraińskie Zjednoczenie Narodowe, na którego listę w wyborach parlamentarnych 12 lutego 1939 roku zagłosowało 92% wyborców. A miesiąc po tych wyborach Hitler zgodził się, aby Węgry zajęły całe Zakarpacie. 40-tysięczne wojsko węgierskie od południa i zachodu przekroczyło granicę Zakarpacia i od razu natrafiło na ogień kureni Karpackiej Siczy. 14 marca 1939 roku Wołoszyn w imieniu rządu wystąpił w radiu w Chuście z oświadczeniem o zamiarze ogłoszenia niepodległości państwowej Karpackiej Ukrainy. Rankiem 15 marca 1939 r. w budynku gimnazjum w mieście Chust Wołoszyn otworzył pierwszą sesję Sejmu Karpackiej Ukrainy. Tego samego dnia Sejm jednogłośnie ogłosił Karpacką Ukrainę niepodległym państwem, republiką z prezydentem na czele. Językiem państwowym Karpackiej Ukrainy uznano ukraiński; zatwierdzono niebiesko-żółtą flagę, herb tryzub i hymn państwowy „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Deputowani Sejmu jednogłośnie wybrali ks. Augustyna Wołoszyna prezydentem Karpackiej Ukrainy. Jednak 15 marca 1939 roku był pierwszym i ostatnim dniem istnienia niepodległej republiki Karpacka Ukraina. Posiedzenie Sejmu odbywało się już przy huku broni armii węgiersko-faszystowskiej, która rozpoczęła okupację wojskową Karpackiej Ukrainy. W tamtych godzinach na Krasnym Polu, na obrzeżach Chustu, żołnierze Karpackiej Siczy wraz z ochotnikami-seminarzystami prowadzili walkę przeciwko oddziałom węgierskim. Wieczorem następnego dnia oddziały węgierskie zajęły Chust i do końca marca okupowały całe terytorium Zakarpacia. Augustyn Wołoszyn w tych dramatycznych wydarzeniach wykazał się niezwykłą odwagą i opanowaniem, działał spokojnie, rozważnie, ale nie miał żadnego wyjścia. Siły zła zwyciężyły Karpacką Ukrainę i rozpoczęła się ponad pięcioletnia okupacja węgiersko-faszystowska. Prezydent Augustyn Wołoszyn wraz ze swoim rządem opuścili Chust i przekroczyli granicę rumuńską. Przez Jugosławię, Austrię i Berlin dotarli do Pragi. W Pradze ks. A. Wołoszyn wycofał się z polityki i związał swój los z Ukraińskim Wolnym Uniwersytetem (UWU), którego doktorem filozofii został 30 października 1938 roku. Kolegium profesorów UWU wybrało ks. A. Wołoszyna profesorem pedagogiki, a następnie prodziekanem wydziału filozoficznego. W kwietniu 1945 roku został rektorem UWU — ostatnim rektorem praskiego okresu UWU. Kiedy w ostatnich dniach wojny pracownicy uniwersytetu rozpoczęli ewakuację do Wiednia i Monachium, ksiądz Wołoszyn pozostał w Pradze, motywując to tym, że nie może zostawić swoich tamtejszych parafian. Na początku maja 1945 roku do Pragi wkroczyła Armia Radziecka. 21 maja 1945 roku sowiecki „SMIERSZ” aresztował Augustyna Wołoszyna. Z Pragi wywieziono go do moskiewskiego więzienia Lefortowo, potem przeniesiono do Butyrskiego. W więzieniu przebywał 52 dni. Po licznych przesłuchaniach, więziennych torturach fizycznych i moralnych ks. A. Wołoszyn zmarł 19 lipca 1945 r. w więzieniu Butyrskim w 72. roku życia. Miejsce jego pochówku jest nieznane. 5 marca 2002 roku Prezydent Ukrainy Leonid Kuczma podpisał dekret o nadaniu Augustynowi Wołoszynowi pośmiertnie tytułu „Bohater Ukrainy”.
Maschinelle Übersetzung
Petro DOWHOSZYJA, m. Borszczów, obwód tarnopolski.
Pierwszą czytelnię „Proświty” na Borszczowszczyźnie założono w Skale nad Zbruczem w 1884 roku, wkrótce stała się ona największą pod względem liczby uczestników w całej Galicji (ponad 600 członków) — dzięki pracy założyciela, greckokatolickiego księdza Kelestyna Kosteckiego i jego następców. W przeważającej większości wsi i miasteczek powiatu borszczowskiego czytelnie „Proświty” powstały z inicjatywy świadomych miejscowych mieszkańców (w 1884 roku, we wsiach Iwanie-Puste, Ozeriany, Paniowce). W niektórych wsiach — na bazie istniejących „Czytelni Ruskich”, „Czytelni Samodzielnych” lub czytelni imienia Kaczkowskiego. We wsi Żylińce czytelnia została utworzona 14 lutego 1894 roku z inicjatywy księdza Omelana Hlibowyckiego, proboszcza wsi Cygany, oraz przy wsparciu właścicielki „dóbr wiejskich” księżnej Teresy Sapiehy. To ten sam ksiądz, u którego w 1895 roku przez prawie dwa miesiące latem gościła rodzina Iwana Franki. Zadaniem czytelni „Proświty” było stanąć w obronie oświaty i kultury narodu z hasłem „Przeciw ciemnocie — wszyscy do boju!”. Nawet w niewielkiej wsi Wysieczka była czytelnia „Proświty”. Koło „Proświty” w powiatowym Borszczowie powstało w 1891 roku, jego przewodniczącym został ówczesny burmistrz Wasyl Drozdowski. W 1909 roku w Borszczowie otwarto filię „Proświty”. Członkowie czytelni „Proświty” w każdej wsi, w której się znajdowały, aktywnie opiekowali się życiem narodowym Ukraińców. Później, w latach 20. i 30. ubiegłego wieku, zajmowali się także ekonomicznymi warunkami egzystencji, gdyż „Proświta” tworzyła tak zwane śpichlerze — społeczne spichlerze, z niej wyrosły także „Silśkyj Hospodar”, „Masłosojuz” oraz inne organizacje spółdzielcze Ukraińców Galicji. W wykazie książek, które znajdowały się w bibliotekach czytelni, było niemało pozycji o tematyce gospodarczej, z których wypożyczający czerpali wiedzę o tym, jak prawidłowo i oszczędnie prowadzić prywatne gospodarstwa, jak uprawiać rośliny i hodować drób. Głównymi jednak pozostawały cele polityczno-kulturalne, jako że były podstawą istnienia narodu. Polska władza okupacyjna to rozumiała, dlatego czytelnie znajdowały się pod stałym, czujnym okiem państwa. Członkostwo w czytelni „Proświty”, zwłaszcza w latach 20.–30. XX wieku, świadczyło o wielkiej odwadze obywatelskiej i wysokiej świadomości narodowej. Niektórzy członkowie poruszali także kwestie czysto polityczne, choć statut tego zabraniał. Na przykład w Wysieczce w 1928 roku członkowie czytelni ustawili „drewniany krzyż za poległych strzelców”. W Hermakówce proświcianie w 1923 roku na jednym z posiedzeń mówili o „ustawieniu pomnika za poległych bojowników Ukrainy”. A to już była czysta polityka, której Rzeczpospolita wobec samowolnie zaanektowanej przez siebie Galicji nie mogła znieść. W rezultacie w czytelni przeprowadzono rewizję. A powodem zamknięcia stały się… zakazane przez władze książki, takie jak „Nasza mowa ojczysta” M. Wozniaka. „Proświta” doświadczała ciągłych prześladowań ze strony polskich władz, zwłaszcza po zakończeniu wojny polsko-ukraińskiej i zagarnięciu Galicji przez Polskę. Z uwagi na to, że niemało wsi powiatu borszczowskiego znajdowało się w tak zwanej strefie „sanitarnej” (czyli przygranicznej, gdzie nie mogły istnieć aktywne ukraińskie organizacje), czytelnie „Proświty” władze od czasu do czasu zamykały, choć starały się zachować wizerunek demokratycznego państwa Rzeczypospolitej. Lwowska gazeta „Diło”, na przykład, 23 sierpnia 1932 roku pisała: „W czytelni w Muszkatówce zakazanymi książkami były »Kobziarz« T. Szewczenki, »Narodowy ilustrowany kalendarz-almanach »Czerwona Kalyna« na 1929 rok, utwory I. Franki…”. Wtedy też przerwano działalność „Proświty” w Mielnicy. To samo wydawnictwo donosiło: „W rozporządzeniach starostwa powiedziano, że w rezultacie tego dalsze istnienie towarzystw i ich działalność stały się niebezpieczne dla państwa”. 15 grudnia 1934 roku w Borszczowie odbyło się święto „Proświty”, na którym własną twórczość zaprezentowały chóry i kółka dramatyczne z niemal wszystkich czytelni powiatu. W 1938 roku Borszczowska filia „Proświty” zrzeszała 41 czytelni, w których działało ponad 6000 członków. Czytelnie na wsiach posiadały 28 własnych budynków, 40 bibliotek z 12 tysiącami książek, 38 kółek teatralnych, 16 chórów, 6 orkiestr. Filia w Mielnicy, założona w 1925 roku, miała 25 czytelni, które odwiedzało 2700 osób, 13 budynków, 25 bibliotek, 20 kółek dramatycznych, 13 chórów, kilka kursów oświatowych. Temu sprzyjała pełna poświęcenia praca wielu osób, przede wszystkim adwokata Mychajła Dorundjaka, a także jego współpracowników: lekarza Romana Jarosiewicza, adwokata Jeronima Kałytowskiego, księży Omelana Hlibowyckiego, Ołeksandra Łewyckiego, Antona Kaznowskiego, Mykoły Swaryczewskiego, Ołeksandra Kapustyńskiego, Jewhena Czubatego i innych. Później ich pełną poświęcenia pracę kontynuowali Andrij Łuniw, eks-sędzia Petro Smal, lekarz Jarosław Szałauta, aktorka Ludmyła Petrowycz-Smal, Stepan Workun, Semen Kowbel, Josyf Szałaćkyj, Mychajło Dribniuk, Wołodymyr Hołubec, księża Dmytro Kurdydyk, Josyp Małycki, Iwan Czołhan, Ołeksej Huniowski, Semen Hrebeniuk… Wszystkie czytelnie „Proświty” w powiecie borszczowskim zakończyły swoją działalność we wrześniu 1939 roku, wraz z przyjściem radzieckiej władzy komunistycznej. Działalność czytelni „Proświty” na Borszczowszczyźnie została wznowiona w czasach okupacji niemieckiej (wówczas nazywała się Ukraińskie Towarzystwo Oświatowe). Wraz z powrotem władzy radzieckiej w 1944 roku „Proświta” zniknęła. Odrodziła się na Borszczowszczyźnie dopiero pod koniec 1988 roku, kiedy inteligencja Borszczowszczyzny zaczęła organizować się do pracy społecznej. Początkowo zbierano się to w redakcji gazety „Nadzbruczanśka prawda”, to w czytelni centralnej biblioteki rejonowej. Później siedzibą stała się Borszczowska Szkoła Sztuk, w której dyrektor Hałyna Onyśko (później straciła stanowisko) pozwoliła zbierać się grupie inicjatywnej w celu omówienia projektu Statutu Towarzystwa Języka Ojczystego. Niemal na każdym zebraniu był obecny pracownik komitetu rejonowego partii komunistycznej, który jednak nie ingerował w przebieg wydarzeń. W tym samym 1988 roku Petro i Marija Dowhoszyja oraz Herasym Kostećkyj zbierali podpisy w borszczowskich urzędach i organizacjach za nadaniem statusu państwowego językowi ukraińskiemu i wysyłali je do Kijowa do Komisji ds. wychowania patriotycznego i internacjonalistycznego Rady Najwyższej USRR. Borszczowskie Towarzystwo Języka Ojczystego (jeszcze wtedy oficjalnie nie zarejestrowane) wystąpiło z inicjatywą zbiórki funduszy na budowę w centrum rejonowym pomnika Tarasa Szewczenki. W drukarni rejonowej wykonano specjalne blankiety według szkicu artysty-grafika Mykoły Wyrowoho i rozprowadzano je w rejonie. Komitet rejonowy partii komunistycznej początkowo sprzeciwiał się temu, ale później pozwolił rozdawać blankiety nawet na zebraniach aktywu partyjno-gospodarczego. 15 stycznia 1989 roku z inicjatywy dziennikarza Petra Dowhoszyi odbyło się zebranie założycielskie Towarzystwa Języka Ojczystego imienia Tarasa Szewczenki. Uczestnicy wybrali na przewodniczącego Borszczowskiego Towarzystwa Języka Ojczystego Petra Dowhoszyję, sekretarza odpowiedzialnego redakcji „Nadzbruczanśka prawda”. Jednak komitet rejonowy partii komunistycznej był przeciwny: wybranego przewodniczącego borszczowskiego Towarzystwa zmuszano do napisania i opublikowania w prasie „pokutnego” listu. Kategorycznie odmówił. W sprawę wmieszał się przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Towarzystwa Języka Ojczystego Roman Hromiak, profesor instytutu pedagogicznego. Przybył wraz z poetą Heorhijem Petrukiem-Popykiem do Borszczowa, aby pod koniec stycznia ponownie przeprowadzić zebranie założycielskie Towarzystwa. Tym razem odbyło się ono z udziałem sekretarza komitetu rejonowego partii komunistycznej. Uczestnicy zebrania potwierdzili swoją wcześniejszą decyzję o utworzeniu Borszczowskiego oddziału Towarzystwa Języka Ojczystego oraz o wyborze przewodniczącego i członków zarządu. Wtedy też Petra Dowhoszyję wybrano delegatem na Konferencję Założycielską republikańskiego Towarzystwa Języka Ojczystego im. Tarasa Szewczenki, która odbyła się 11-12 lutego 1989 roku w Kijowie. 21 grudnia 1989 roku Borszczowskie zjednoczenie rejonowe Towarzystwa zostało zarejestrowane. Począwszy od marca 1989 roku żadne święto szewczenkowskie nie odbywało się bez udziału Towarzystwa Języka Ojczystego (później — „Proświty”). Od 1997 roku Borszczowska „Proświta” przeprowadza rejonowe konkursy recytatorów poezji Tarasa Szewczenki, a także tradycyjną lekcję szewczenkowską „Proświty” — przy pomniku Kobziarza w centrum miasta, na której występował
występują zwycięzcy konkursu recytatorskiego. W 1989 roku 6 członków Towarzystwa Języka Ojczystego zostało radnymi rad miejskich i rejonowych: Jewhen Poważnyj, Marta Kuźmycz, Petro Dowhoszyja, Jewhen Ołeksiuk, Wołodymyr Osadczuk, Herasym Kostećkyj. Przewodniczącego rejonowego Towarzystwa Petra Dowhoszyję wybrano przewodniczącym rady miejskiej, zastępcą przewodniczącego komitetu wykonawczego rejonu, przewodniczącym rady rejonowej. Z inicjatywy Towarzystwa Języka Ojczystego w Borszczowie przemianowano ulice miasta. 23 grudnia 1990 roku odbyła się III sprawozdawczo-wyborcza konferencja Borszczowskiego Rejonowego Zjednoczenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta”, na której wybrano zarząd w składzie: dziennikarze Petro Dowhoszyja, Marija Dowhoszyja, lekarz Herasym Kostećkyj, ekonomista Petro Stepan, lekarka i poetka Hanna Kostiw-Huska, pedagog, inspektor rejonowego wydziału oświaty Lidija Majuk, nauczycielki Marija Tymoczkiw, Marija Waśkiw, Marta Kuźmycz, Lubow Rozina, Iwan Stecewycz, bibliotekarka Bohdana Wasyliw, reżyser teatru ludowego Wołodymyr Dutczak. Borszczowska „Proświta” była wśród współzałożycieli pierwszego na południu Tarnopolszczyzny demokratycznego czasopisma „Hałyćkyj wisnyk” (1991 rok). Z inicjatywy i przy aktywnym udziale „Proświty” w 1992 roku po raz pierwszy we wsiach rejonu borszczowskiego przeprowadzono uroczystości z okazji 50-lecia UPA. Z tym programem członkowie „Proświty” występowali w Kamieniecko-Podolskiej szkole wojskowej oraz instytucie pedagogicznym. Z okazji 125-lecia „Proświty” w Borszczowie w 1993 roku ujrzał światło dzienne zbiór „Podnośmyż swego ducha!”, opracowany przez Mariję i Petra Dowhoszyjów. Wiele jego egzemplarzy podarowano Krymskiej „Proświcie”, a także nauczycielom i uczniom z obwodu mikołajowskiego oraz jednostkom wojskowym. Nawiasem mówiąc, nauczycielki-członkinie „Proświty” Lubow Rozina, Oksana Heryłyk, Olha Kochaniuk, Iryna Łodin uczyły języka ukraińskiego oficerów jednostek wojskowych stacjonujących w okolicach Borszczowa. Wołodymyr Dutczak i Petro Dowhoszyja występowali z wykładami w jednostkach wojskowych. 30 stycznia 1994 roku Borszczowska „Proświta” zorganizowała wieczór poświęcony Wasylowi Stusowi, w którym wzięli udział jego towarzysze broni Mykoła Horbal i Wasyl Owsijenko. W tym samym roku grupa twórcza Borszczowskiej „Proświty” (bandurzysta Mychajło Dubinewycz, recytatorzy Wasyl Łelyk, Wołodymyr Dutczak) przebywała z programem koncertowym na Kirovohradszczyźnie. W 1994 roku „Proświta” odnalazła i odrestaurowała grób wybitnego działacza społecznego, adwokata Mychajła Dorundjaka, ustanawiając na nim pomnik. Od lipca 1997 roku zaczęło działać radio „Borszcziwśkyj hołos”, którego założycielem jest rejonowe zjednoczenie „Proświty”. Wiele spraw „Proświta” zorganizowała na Borszczowszczyźnie po raz pierwszy: wieczory pamięci metropolity Andrzeja Szeptyckiego (1994), kardynała Josyfa Slipyja (1997), poświęcenie własnej świetlicy w Domu Ludowym (1996), uczczenie pamięci bohaterów Krut i Bazaru (1996), Wołodymyra Iwasiuka (1999), Oleny Telihy, Iryny Wilde, Sołomiji Kruszelnyćkiej, Stepana Bandery, Jarosława Helasa… 9 lutego 2001 roku członkowie borszczowskiej „Proświty” Petro i Marija Dowhoszyjowie, Hanna Kostiw-Huska wraz z pracownikami rejonowego domu kultury, śpiewaczkami Mariją Kaszubiak, Mariją Chrapczynśką, Olhą Stus, pianistą Myrosławem Szmańkiem, młodym bandurzystą Tarasem Kuźmyczem wystąpili z kompozycją artystyczną we Lwowskim Muzeum Pamięci Iwana Franki, dedykując ją pamięci poetki Kłymentyny Popowycz-Bojarśkiej. W 2003 roku ukazała się książka Petra Dowhoszyi „Borszczowska „Proświta”: przeszłość i teraźniejszość”. Dzisiejsza „Proświta” na Borszczowszczyźnie to 30 komórek we wsiach, osiedlach i mieście, to nowe oświatowe książki naukowo-publicystyczne Petra i Mariji Dowhoszyjów, zbiory poetyckie Hanny Kostiw-Huski, wieczory twórcze, spotkania i prezentacje w Kijowie, Tarnopolu, Kołomyi, Czortkowie, Zaleszczykach; aktywna promocja czarnej borszczowskiej koszuli oraz unikalnych historycznych i przyrodniczych miejsc pamięci Borszczowszczyzny; udział w międzynarodowych konferencjach ukraińsko-polsko-czesko-słowackich (2009, 2010, 2011 r., m. Kudowa-Zdrój, Polska, m. Borszczów). Tylko w 2013 roku Borszczowska „Proświta” przeprowadziła szereg wydarzeń z okazji rocznic urodzin Tarasa Szewczenki oraz jego powtórnego pochówku na Ukrainie, metropolity Andrzeja Szeptyckiego, obchodów rocznic UPA i ZUNR, a także świąt związanych z 80-leciem Romana Andrijaszyka, 1025-leciem Chrztu Ukrainy-Rusi, 100-leciem śmierci Łesi Ukrainki, 150-leciem Mychajła Dorundjaka, Olhy Kobylańskiej. Aktywnymi uczestnikami zostali młodzi członkowie „Proświty” Olha Drozdowśka, Rusłanka Łukijanczuk, Diana Jarema, Zoriana Pyłyp, Antonina Drozdowśka, Dmytryk Cybrij, którzy dołączyli do organizacji. Borszczowska „Proświta” przeprowadziła prezentację czarnej borszczowskiej koszuli oraz książki Tarasa Dowhoszyi „Czarna borszczowska koszula” w Jaremczu, książki Petra Dowhoszyi „Wejść w tajemnice ducha” w Narodowym Muzeum Huculszczyzny (m. Kołomyja), w miejscu urodzenia Mychajła Dorundjaka — we wsi Kyjdancz w obwodzie iwanofrankiwskim, w Tarnopolskiej Bibliotece Dziecięcej, w Zaleszczyckiej Centralnej Bibliotece Rejonowej.
Maschinelle Übersetzung
Pomnik Proroka w mieście Zasław 5 marca 2014 roku w obwodzie chmielnickim uroczyście odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki. Znajduje się on w parku przy rejonowym domu kultury, na ulicy Tarasa Szewczenki. Zasław stał się jedynym miastem w obwodzie chmielnickim, gdzie na tak wysokim poziomie uczczono pamięć wybitnego poety, malarza i proroka. Switłana FESZCZENKO, kierownik działu pracy ze stowarzyszeniami „Proświty” Zdjęcie Hanny OBORSKIEJ Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Departamentem edukacji i nauki, młodzieży i sportu Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej oraz Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki przeprowadziły XIII miejski konkurs recytatorski poezji Tarasa Szewczenki. W konkursie wzięło udział 23 kijowskich uczniów, zwycięzców rejonowych etapów konkursu. Pierwsze miejsce zdobył Mykoła Wołoszyn, uczeń gimnazjum nr 283 rejonu desniańskiego miasta Kijowa z kompozycją literacko-poetycką „Szlakami Tarasa”. Drugie miejsce zajęli ex aequo Ołeksandr Newzorow, uczeń średniej szkoły ogólnokształcącej nr 141 rejonu dnieprzańskiego oraz Rodion Pryszwa, uczeń gimnazjum nr 153 rejonu szewczenkowskiego za recytację wiersza Łesi Stepowyczki „Wezmę twój ból na siebie”. Wspaniałym wykonaniem kompozycji zachwyciło widzów trio dziewcząt ze szkoły średniej nr 239 rejonu obołońskiego w składzie: Daryna Kuźmina, Marija Janiuk oraz Anastasija Chmelenko. Zwycięzca konkursu Mykoła Wołoszyn Witalij MICHAŁEWSKIJ, przewodniczący Chmielnickiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Ponad 20 lat marzyłem o pomniku Tarasa Szewczenki. I wreszcie to marzenie się spełniło. Właśnie zbliżający się jubileusz wielkiego Kobziarza skłonił do aktywnych działań. Społeczność miasta poparła inicjatywę „Proświty”. I najgorętszy odzew znalazła ona u kierownictwa rejonu i miasta Zasławia” — mówi przewodniczący Zasławskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Łeonid Hrozian. Uroczystości z okazji odsłonięcia pomnika Szewczenki mową powitalną rozpoczął mer Zasławia Wałentyn Pańkowski. Do uczestników świątecznego zgromadzenia zwrócił się pierwszy zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Jurij Patiuk: — Trudno przecenić postać Kobziarza dla rozwoju naszej kultury, duchowego odrodzenia społeczeństwa. Twórczość Szewczenki stała się przykładem dla wielu pokoleń Ukraińców, pracowała na rzecz przebudzenia świadomości narodowej i kształtowania ducha państwowotwórczego narodu. Historia państwa ukraińskiego potwierdziła poglądy i przekonania Wielkiego Kobziarza. Ukraińcy wyłonili się jako duchowo bogaty, dojrzały naród europejski. Dziś poprzez twórczość Szewczenki Ukrainę poznaje świat, a jego wezwania do jedności wciąż pracują na rzecz konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Podczas świątecznego wydarzenia wystąpili również przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Witalij Michałewskij, przewodniczący rejonowej organizacji społecznej „Testamenty Kobziarza” Łeonid Hrozian, honorowy obywatel rejonu zasławskiego, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyl Krawczuk, honorowy obywatel rejonu zasławskiego, malarz Mykoła Tkaczuk. Witalij Michałewskij w imieniu Zarządu Centralnego „Proświty” oraz zjednoczenia obwodowego wyróżnił najbardziej aktywnych uczestników budowy pomnika, wręczył im „Kobziarze” Tarasa Szewczenki. A W. F. Rozumnemu oraz W. M. Rożykowi (rzeźbiarzowi) — medale „Proświty” „Budowniczy Ukrainy”. Wspólne dzieło budowy pomnika Szewczenki zaprzyjaźniło dwa rejony — zasławski z obwodu chmielnickiego i korosteszowski z obwodu żytomierskiego. Właśnie tam, z żytomierskiego granitu, zasłużony artysta Ukrainy Witalij Rożyk wykonał pomnik Kobziarza. Poeta przedstawiony jest jako młody człowiek — tak wyglądał, gdy przebywał na Podolu w 1846 roku. Prawo odsłonięcia popiersia Tarasa Hryhorowycza Szewczenki powierzono zasłużonemu pracownikowi kultury, członkowi Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, honorowemu obywatelowi rejonu zasławskiego i miasta Zasław Wasylowi Krawczukowi, malarzowi, rzeźbiarzowi, honorowemu obywatelowi rejonu zasławskiego Mykole Tkaczukowi, uczennicy 10 klasy Zasławskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 1, laureatce Ogólnoukraińskiego konkursu Małej Akademii Nauk, poświęconego 200-leciu urodzin T. H. Szewczenki, Annie Laszuk. Dziekan okręgu zasławskiego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, mitrat, protojerej ks. Wołodymyr Kowalczuk dokonał aktu poświęcenia. A obecni na uroczystości złożyli u stóp pomnika żywe kwiaty. Podczas świątecznego wydarzenia rozbrzmiewały pieśni do wierszy Tarasa Hryhorowycza oraz o nim, w wykonaniu ludowego chóru amatorskiego Klubiwskiego wiejskiego domu kultury imienia Heorhija Kirpy. Wzniesienie pomnika Tarasa Szewczenki zrealizowano drogą ogólnorejonowego czynu społecznego. Ponad 120 przedsiębiorstw i organizacji oraz tysiące obywateli przekazywało środki, pracowało bezpłatnie, poświęcało własny czas. Przewodniczący rejonowego oddziału „Proświty” Łeonid Hrozian stworzył organizację społeczną „Testamenty Kobziarza” w celu koordynacji prac i akumulacji składek charytatywnych na przeprowadzenie prac wykończeniowych i wykonanie pomnika. Listy darczyńców przez 9 miesięcy drukowano w lokalnej gazecie „Zoria Nadhorynnia”. A już 9 marca, w dniu obchodów jubileuszu, przy nowym pomniku Szewczenki odbyły się czytania literackie utworów poety. Poeta Wasyl Wasylaszko nagradza trio dziewcząt z Obołoni
Maschinelle Übersetzung
Mykoła NESTERCZUK Zdjęcie Ołeksija CZERNIACHIWSKIEGO Duch Szewczenki zawsze żył w duszach mieszkańców wsi Hnydyń w obwodzie kijowskim. Sławne 200-lecie Tarasa Szewczenki zainspirowało mieszkańców Hnydynia do wzniesienia pomnika wielkiemu synowi narodu ukraińskiego. Z inicjatywy społecznej utworzono komitet organizacyjny i rozpoczęła się realna praca. Na przewodniczącego komitetu organizacyjnego wybrano znanego działacza społecznego, mieszkańca wsi Hnydyń Ołeksija Czerniachiwskiego, przewodniczącego komisji kontrolno-rewizyjnej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zastępcę przewodniczącego Obołońskiego oddziału rejonowego „Proświty” w Kijowie. Plan pracy komitetu organizacyjnego przewidywał zbiórkę funduszy, sferę architektoniczno-artystyczną, zabezpieczenie informacyjne oraz cały kompleks prac budowlanych. W ciągu 2013 roku na budowę pomnika zebrano 262 tysiące hrywien — napięta, wieloaspektowa praca zakończyła się sukcesem. 9 marca 2014 roku pomnik uroczyście odsłonięto. Święto rozpoczął przewodniczący rady wiejskiej Ołeksandr Łazarenko. W święcie udział wzięli: Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Anatolij Pałamarenko, deputowany ludowy Ukrainy Serhij Miszczenko, poeta Petro Zasenko, zespoły artystyczne z Kijowa i Boryspola, w tym chór „Proświta” rejonu obołońskiego w Kijowie (kierownik artystyczny Rajisa Marczenko). Podczas uroczystości ogłoszono decyzję sesji Rady Wiejskiej w Hnydyniu o przemianowaniu ul. Lenina na ul. Bohaterów Niebiańskiej Sotni, którzy odeszli w wieczność jako Bohaterowie Szewczenkowej Ukrainy, oraz zaułka Lenina na zaułek Jurija Werbyckiego. Z monolitycznym duchem uczestnicy święta przyjęli testament Tarasa Szewczenki i jego słowa dla potomnych: Walczcie — a zwyciężcie, Bóg wam dopomaga! Za was prawda, za was sława I wola święta! Jako wierność testamentom naszego Geniusza na święcie wszyscy razem śpiewali „Testament”. Z duchem i słowem Szewczenki będziemy żyć i zwyciężać.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij PODOLINNYJ, kandydat nauk filologicznych. Członkowie hromady okresowo zbierali się w mieszkaniach F. Czernenki, P. Kulisza, M. Kostomarowa, W. Biłozerskiego i innych, bywali też u Z. Nedoborowskiego. O każdym z wymienionych tutaj, oprócz tego ostatniego, można znaleźć wystarczające świadectwa w literaturze szewczenkoznawczej. T. Szewczenko dołączył do rodaków-hromadiwców po powrocie z dziesięcioletniego zesłania. Z. Nedoborowski poznał poetę przez S. Hułaka-Artemowskiego, bywał u niego, więc i T. Szewczenko odwiedzał go, przynosił jego małym córkom książeczki, rysunki, podarował im swój „Elementarz”. Petersburska hromada ukraińskiej inteligencji prowadziła zauważalną, stale rozszerzaną działalność oświatową, kulturalną i wydawniczą, w szczególności P. Kulisz założył drukarnię, gdzie wydawał książki w ojczystym języku. Podobne hromady zaczęły powstawać także na Ukrainie. Jednym z ich osiągnięć stało się zakładanie szkół niedzielnych, gdzie młodzież uczono czytać i pisać po ukraińsku. W ten sposób udział Z. Nedoborowskiego w działalności hromady mówi sam za siebie: był on świadomym narodowo Ukraińcem, przejmował się losem narodu, zachwycał się genialną poezją Tarasa Szewczenki. Z. Nedoborowski brał udział w pogrzebie poety w Petersburgu, a później zaproszono go do sporządzenia spisu majątku Szewczenki, o czym po trzydziestu latach opowiedział we wspomnieniach, wydrukowanych w „Kijewskoj starinie” w 1893 roku. Możliwe, że do tego skłonił go M. Kociubynski. Niedługo po śmierci poety, w 1864 roku, Z. Nedoborowski opuścił Petersburg i powrócił w rodzinne strony. Gdzie dokładnie zamieszkał, nie wiadomo. Wiadomo jedynie, że dziesięć lat, od 1883 do 1893 roku, pracował jako asesor opieki szlacheckiej w Winnicy. Miał żonę, trzy córki — Hannę, Ołeksandrę i Marię, oraz dwóch synów — Dmytra i siedmioletniego Jewłampija. Już w pierwszym roku pobytu w Winnicy Z. Nedoborowski zaprasza 19-letniego M. Kociubynskiego do nauczania swojego małego syna. Tak zaczęła się ich znajomość. Najstarsza córka Hanna znalazła pracę nauczycielską gdzieś pod Winnicą. W latach 1904—1913 była nadzorczynią żeńskiego oddziału Kamieniecko-Podolskiej dwuklasowej szkoły miejskiej. Z 1895 roku zachowała się informacja o synu Dmytro, emerytowanym chorążym, który służył w Ułanowie w powiecie lityńskim jako komisarz policyjny. A Ołeksandra i Maria, M. Kociubynski i jego siostra Lida, koledzy szkolni M. Kociubynskiego Witalij Dziubynski, Wałerij Borżkowski, Hryhorij Lwowycz oraz jeszcze niektórzy z młodych winniczan utworzyli swoiste koło kulturalne, interesowali się literaturą piękną, dużo czytali, w tym także książki zakazane przez władze. Ojciec tej rodziny, będąc bibliofilem, najwyraźniej nie stronił od młodej grupy. Nazwanie go współtwórcą formowania świadomości narodowej M. Kociubynskiego byłoby błędne. Jeszcze jako nastolatek, jak sam zaświadczył, Mychajło bardzo dużo czytał. Największy wpływ wywarli na niego Marko Wowczok, Taras Szewczenko. Wspominając czasy wspólnej nauki, O. Salikowski pisał: „Czym wyjaśnia się przebudzenie u Mychajła Mychajłowycza ciekawości do literatury ukraińskiej i to na tyle silnej, że określiła ona całą jego dalszą drogę — nie wiem”. A jednak Z. Nedoborowski mógł wpływać na utalentowanego młodzieńca i jego przyjaciół: opowiadał o Tarasie Szewczence, innych znanych ukraińskich działaczach, z którymi zapoznał się w Petersburgu, przekazał mu listy kozackiego atamana z Kubania, pisarza Jakowa Kucharenki, z którym korespondował w petersburskim okresie swojego życia. Na podstawie jego opowieści M. Kociubynski opublikował „Przyczynek do biografii Tarasa Szewczenki” w czasopiśmie „Prawda” z marca 1891 roku, zaznaczając, że te informacje otrzymał „od pewnego starszego Ukraińca” i podkreślając jego ukraińskie przekonania, bo przecież mógł napisać: „starszego człowieka” czy „winniczanina”. Trzy lata później Z. Nedoborowski sam wydrukował swoje wspomnienia o Kobziarzu. Od tamtej pory wchodzą one w całości lub w skróconej formie do różnych wydawnictw szewczenkoznawczych. Jeśli chodzi o listy Kucharenki do Z. Nedoborowskiego, to zniknęły one w jakiś sposób w mieszkaniu Kociubynskich. Zachował się tylko jeden i został wydrukowany wraz z niewielkim szkicem M. Kociubynskiego w czasopiśmie „Zoria” z 1892 roku. Nie należy zapominać, że i siostry Nedoborowskie mogły co nieco pamiętać o Kobziarzu i dzielić się swoimi wspomnieniami z M. Kociubynskim, pokazywać podarowany im „Elementarz” Szewczenki. Z. Nedoborowski jeszcze w Winnicy stał się świadkiem szybkiego wzrostu M. Kociubynskiego jako wybitnego ukraińskiego pisarza: w prasie pojawiły się jego opowiadania „Charytia”, „Choinka”, „Mały grzesznik”, „Pięciozłotnik”, „Cepiarz” i inne utwory. Dokąd udała się rodzina Nedoborowskich w 1893 roku, nie wiadomo. Możliwe, że do Kamieńca Podolskiego, wszak miejscowy krajoznawca Ju. Fil po ponad trzydziestu latach rozmawiał w nim z siostrami Nedoborowskimi i zapisał od nich ciekawe wspomnienia o M. Kociubynskim. Nie było dotąd żadnej publikacji ani fotografii Z. Nedoborowskiego. Teraz została odnaleziona w archiwum muzeum M. Kociubynskiego w Winnicy, prawda, w bardzo zniszczonym stanie, i odrestaurowana. Zdjęcie jest ciekawe: w centrum siedzi, bez wątpienia, sam Zosym Nedoborowski, z lewej, być może, jedna z jego córek, czyżby Maria, bo jest podobna do fotografii młodej Marii, którą możemy zobaczyć w albumie „Mychajło Kociubynski. Życie i twórczość w portretach, ilustracjach, dokumentach” (Kijów, 1970), a z prawej — być może syn Dmytro. Zdjęcie to jest ciekawe również tym, że w tle widać niewielki budynek, bardzo podobny do szopy w posiadłości Kociubynskiego, która zachowała się do dziś. Z. Nedoborowskiemu udało się poczuć szewczenkowski duch u młodego Kociubynskiego, zobaczyć, jak mimo strasznego, niepojętego tragizmu naszej historii, Ukraina żyje i rodzi nowych orędowników tego ducha, wybitnych artystów słowa, niczym naładowanych słonecznym ogniem miłości do niej jej największego geniusza Tarasa Szewczenki. Imię Zosyma Fedorowycza Nedoborowskiego jest związane z postaciami Tarasa Szewczenki i Mychajła Kociubynskiego. Z. Nedoborowski — autor wspomnień o T. Szewczence, odegrał pewną rolę w kształtowaniu się początkującego pisarza M. Kociubynskiego, ale mimo to, dotąd nie zainteresował historyków literatury. Zatem właśnie teraz pojawiła się poważna okazja, by wspomnieć to imię. Jednakże przedstawienie mniej lub bardziej szczegółowej biografii Z. Nedoborowskiego na razie jest niemożliwe: do tego brakuje świadectw. Pozostaje nakreślić przynajmniej konturowy zarys jego życiowej drogi, określić niech skromny, ale zasługujący na uwagę wkład do skarbca kultury narodowej. Po raz pierwszy publicznie dał się poznać wtedy, gdy zaczął brać udział w działalności ukraińskiej „Petersburskiej hromady”, która powstała w stolicy Imperium Rosyjskiego latem 1858 roku. Z. Nedoborowski mieszkał wtedy w Petersburgu i służył w cle komisariatu komisji.
Maschinelle Übersetzung
Dzisiaj płomienne wiersze naszego Proroka brzmią jak nigdy dotąd nowocześnie. Przeszedłszy próbę wieków, do dziś pozostają aktualne. W jubileuszowe szewczenkowskie dni światowa społeczność naukowa zebrała się na Szewczenkowskim Międzynarodowym Kongresie Literackim. Anna MUKAN, Zdjęcia Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii. Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Jak je usłyszy!.. Znać, od Boga I głos ten, i te słowa Idą między ludzi! Taras Szewczenko. 11 marca w Instytucie Filologii Uniwersytetu Kijowskiego odbyło się uroczyste posiedzenie plenarne i trzy okrągłe stoły, poświęcone fenomenowi Tarasa Szewczenki w literaturze ukraińskiej, recepcji i przekładom spuścizny Kobziarza oraz badaniom młodych naukowców w dziedzinie szewczenkoznawstwa. Minutą ciszy ku czci poległych bohaterów Niebiańskiej Sotni, którzy zginęli za wolność i niepodległość narodu ukraińskiego, rozpoczęło się posiedzenie plenarne Kongresu. “Taras Szewczenko swoją twórczością objawił literaturę nowego typu, pokazując, jak żarliwie można kochać Boga, jak mężnie — dochodzić wolności i swobody, jak silnie — kochać swój i inne narody”, — powiedział przewodniczący posiedzenia, dyrektor Instytutu Filologii prof. Hryhorij Semeniuk. I podkreślił, jak wiele znaczył dla Tarasa Szewczenki język ojczysty, wszak “właśnie w nim — duchowej podstawie naszego narodu — widział on gwarancję przetrwania i odrodzenia ukraińskości”. Na wszystkich zboczach historii Szewczenko ze swoim “Kobziarzem” był obok — ratował, nauczał i kierował narodem, dlatego obecnie niezwykle ważne jest rozumienie i wsłuchiwanie się w wskazania i testamenty naszego Proroka. W tym celu na bazie Uniwersytetu Kijowskiego utworzono Ogólnoukraińskie Centrum Naukowo-Dydaktyczne Szewczenkoznawstwa, które ma stać się “jądrem dla studiowania Szewczenki w murach jednej z najstarszych uczelni wyższych na Ukrainie”. Z powitalnym słowem do “wielkiej rodziny Tarasa Szewczenki” zwróciła się poetka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Zoja Rużyn. W imieniu rady wiejskiej Szewczenkowego (wcześniej — wieś Kyryliwka) — “ziemi, gdzie została zawiązana pępowina Tarasa” — Zoja Wołodymyriwna podarowała Instytutowi Filologii honorowe odznaczenie Ojczyzny Kobziarza, Tarasową wierzbę — gałązkę z drzewa, zasadzonego w 1850 roku przez Szewczenkę na kazachskiej ziemi, a także wyhaftowany “Testament” pisarza. W języku ukraińskim zwrócił się do uczestników Kongresu szanowny gość Instytutu Filologii, Ambasador Republiki Uzbekistanu na Ukrainie Aliszer Chabibułłajewicz Abduałijew, opowiedział o honorowaniu ukraińskiego pisarza w jego kraju. Tak, jedna z ulic w Taszkencie nosi imię Tarasa Szewczenki, znajduje się przy niej również szkoła imienia poety, panneau z postacią Kobziarza, ułożoną z mozaiki, oraz odnowiony w 2002 roku pomnik artysty. Obecnie z okazji 200-lecia Tarasa Szewczenki w średnich i wyższych uczelniach zaprzyjaźnionego kraju odbywają się czytania poezji Kobziarza, które prawie wszystkie zostały przetłumaczone na język uzbecki. O proroczym Słowie Szewczenki mowa była w referacie dyrektora Instytutu Iwana Franki NAN Ukrainy, dr. hab. nauk filologicznych, prof. Jewhena Nachlika. Zaznaczył on, że przewidywanie przyszłości było właściwe dla romantyków. Jednakże, o ile proroctwa A. Mickiewicza dla Polski nie są już aktualne, a wieszczby A. Puszkina zyskują taką jakość na każdym nowym zakręcie rosyjskiego samodzierżawia, o tyle profetyczne wizje Szewczenki są aktualne dla narodu ukraińskiego stale z powodu nierozwiązanych problemów społecznych i narodowych. Głównym źródłem proroctw Tarasa Szewczenki jest Biblia, a jedną z głównych hipostaz, w których figuruje postać poety, jest gniewny starotestamentowy prorok. Jewhen Nachlik przypomniał o dyskusji między Wasylem Szczuratem a Iwanem Franką, w której autor “Zwiędłych liści” kategorycznie nie zgadzał się z przyrównywaniem Szewczenki do proroka Jeremiasza — “wieszcza ruiny i kary”, do którego odwołał się Wasyl Hryhorowycz. Referent zauważył, że obie pozycje są zbyt kategoryczne, a on sam skłania się ku widzeniu w postaci poety półmasek zarówno Jeremiasza, jak i Izajasza. Wśród najjaśniejszych proroctw Kobziarza Jewhen Nachlik wymienia obalenie monarchizmu w Rosji, zniszczenie reżimu kolonialnego w 1991 roku, pojawienie się ukraińskiego antymesjasza oraz “rozdźwięk między synami Ukrainy — konfrontację nacjonalistów i zaprzańców”. Pod koniec XVIII—XIX w., kiedy w krajach Europy naród pragnął zmian rzeczywistości społecznej, szerzyła się iluzoryczna wiara w możliwość jednorazowego przekształcenia społeczeństwa. Wierzyli w to francuscy, polscy, rosyjscy rewolucjoniści. Wierzył w to Taras Szewczenko. Jednak w realnej historii Ukrainy, jak i innych krajów, wyzwolenie narodu spod reżimów dyktatorskich okazało się procesem wieloetapowym. “Dlatego na każdym z tych etapów aktywizują się proroctwa Szewczenki”, — podsumował profesor. Na posiedzeniu plenarnym wystąpili również członek korespondent NAN Ukrainy, dr hab. nauk filologicznych, prof. katedry polonistyki Rostysław Radyszewski z tematem “Szewczenkiana diaspory” oraz doc. katedry historii literatury ukraińskiej i szewczenkoznawstwa Switłana Zadorożna. Posiedzenie zakończyło się nutą literacko-muzyczną: zabrzmiały wiersze Tarasa Szewczenki w wykonaniu studentów i absolwentów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia I. K. Karpenki-Karego, a także pieśniowa szewczenkiana Narodowego Zespołu Muzyki Ukraińskiej Instytutu Filologii “Roksolania”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Podszedł do mnie jeden z partyjnych funkcjonariuszy i zapytał: „Gdzie wy wziali etu knigu?” — „Kupiłam w Kaniowie na Czerneczej Górze przy pomniku T. Szewczenki”. — „A możno jej posmotriet?” — „Oczywiście, tylko proszę nie zapomnieć mi jej zwrócić”. Książkę-album oddał, ale zrozumiałam, że on, i nie tylko on, po raz pierwszy usłyszał o T. Szewczence-artyście. Oto taki dla mnie jest T. Szewczenko. Nieustannie żyję z Nim, bo to drogowskaz, pochodnia. Słowo Szewczenki poprowadziło młodzież, studentów, uczniów na place Ukrainy do działań protestacyjnych przeciwko decyzjom zbrodniczej władzy na czele z Janukowyczem. Ukraińska młodzież zapaliła ogień wolności! Wolności słowa, wolności wyboru wartości, według których żyć, rozbudowywać i umacniać naszą drogą Ojczyznę. Niech płomień tego ognia ogrzewa serca całego ukraińskiego narodu w pokojowej walce do zwycięstwa! Do zwycięstwa dobra nad złem!
Maschinelle Übersetzung
Hanna IWANICKA, honorowy członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», członek rady obwodowej «Proświty», m. Lwów
Od świadomego dzieciństwa jestem z Szewczenką. Przyszłam do niego, a dokładniej, przywiodła mnie do T. Szewczenki moja mama-proświcianka. Zmęczona całodzienną pracą (a gospodarstwo było niemałe), zwłaszcza podczas długich zimowych wieczorów mama prosiła: „Dziecko, poczytaj mi Szewczenkę”. „Kobzar” leżał u nas na stole pod obrazami, jak święta księga. Czytając go dla mamy, ja razem z nią płakałam nad losem Kateryny, Najmyczki, Mariany, Oksany… Dorastałam z Szewczenką i z Jego utworów poetyckich uczyłam się historii naszego narodu, jego zwycięstw i porażek, historii napisanej krwią i bólem, historii rozjaśnionej heroizmem i zmaganiami o wolność. Poezja Tarasa Szewczenki stała się duchową potrzebą. Czytałam ją i czytałam ponownie. Prosta, krańcowo piękna, była mi tak droga, że jakoś sama zapadała w dziecięcą główkę. Wiele z niej do dziś jest w mojej pamięci.
Przebywając w moskiewskim specjalnym więzieniu NKWD w Kazaniu, odczuwałam brak Szewczenki, Jego Słowa. I kiedy wreszcie pozwolono mi napisać list do matki, to pierwsze, o co poprosiłam, by przesłała, to „Kobzar”. I kiedy książka wreszcie trafiła w moje ręce, radości nie było końca! Wtedy znów czytałam go dziewczętom-więźniarkom politycznym z Ukrainy, jak kiedyś czytałam mamie. Opowiadając o Szewczence, akcentowałam ich uwagę na tym, że on także, tak jak one, siedział w moskiewskich kazamatach za miłość do Ukrainy. Będąc już wiodącym specjalistą biura konstrukcyjnego zakładu „Kineskop” we Lwowie, napisałam do gazetki ściennej działu artykuł „Kobieta w utworach Tarasa Szewczenki-artysty”. Gazetka ta rozbłysła pięknymi kolorowymi obrazami ukraińskich kobiet, i, oczywiście, opisem tych obrazów w języku ukraińskim. Cotygodniowe politinformacje wykorzystywałam do pracy oświatowej w kwestiach ukraińskiej kultury, literatury. Na jednej z nich opowiedziałam pracownikom o Tarasie Szewczence-artyście. Przyniosłam album z niektórymi Jego dziełami artystycznymi, były to głównie portrety. Najpierw opowiadałam o życiowej i twórczej drodze Tarasa Szewczenki, potem pokazywałam i charakteryzowałam portrety. Bardzo podoba mi się „Kateryna” i „Kazaszka Katia”. Obraz „Kateryna” odzwierciedla podeptany los dziewczyny-Ukrainki i symbolicznie gorzki los Ukrainy. „Kazaszka Katia” napisana jest z taką miłością, że obraz ten nęci do siebie. Po tej politinformacji do
A. W. CZERNYCZKO, dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Ordo-Wasyliwce, rejon sofijewski, obwód dniepropetrowski
Nasza epoka pragnie zbliżyć się do zrozumienia Szewczenki. Aby lepiej pojąć go jako naszego współczesnego, trzeba pojąć go jako współczesnego ludzi, problemów, społeczeństwa jego epoki. Wielki Kobzar sam przychodzi w nasz czas. Ale i my musimy iść do niego. Tylko w takim przypadku między nami będzie pogłębiać się wzajemne zrozumienie. W szkole ogólnokształcącej w Ordo-Wasyliwce otwiera się przed uczniami bezgraniczna głębia Słowa Szewczenki, bo miłość do poety jest tutaj niepodrobiona. U nas funkcjonuje literacko-krajoznawcze muzeum T. G. Szewczenki, które wzbogaca wiedzę uczniów, wychowuje prawdziwych znawców słowa poety. W tym roku skończyło 25 lat. Corocznie odbywają się wydarzenia poświęcone Wielkiemu Kobzarowi. Począwszy od nowego roku szkolnego, przeprowadziliśmy lekcję „Z Szewczenką w sercu”, uczniowie obejrzeli film o życiowej i twórczej drodze poety, przeprowadzili konkurs na najlepsze wykonanie poezji Wielkiego Kobzara. Zwycięzcami zostali uczniowie Andrij Szanko (kl. 6), Pawło Hołowicki (kl. 7), Kateryna Dynnyk (kl. 7), Tetiana Dynnyk (kl. 10). Bibliotekarz szkoły H. M. Zwada przygotowała wystawę utworów „Między nami tobie, Tarasie, żyć”. W muzeum poety odbyła się wystawa „Jednej książki” („Kobzar” Szewczenki z różnych lat wydania). Odbył się brain-ring znawców twórczości Wielkiego Kobzara. Dla uczniów klas 5—8 przeprowadzono święto „Wieniec dla Wielkiego Kobzara”. Uczniowie klasy 9 przygotowali projekt „Poezja zrodzona z miłości” — i ukazał się inny, ziemski Szewczenko ze swoimi bólami i niepowodzeniami. Przygotowując się do konferencji naukowo-praktycznej „Wieczny, jak naród!”, starszoklasiści dowiedzieli się więcej o Poecie, jego stosunku do Boga, o Szewczence-artyście. W 2009 roku, na 195. rocznicę urodzin Wielkiego Kobzara, obok szkoły posadzono sad wiśniowy. W zeszłym roku, dołączając do uczestników ogólnoukraińskiej akcji „Posadź obok szkoły wiśniowe drzewko! Wyszyjmy ręcznik losu Szewczenki wiśniowym kwieciem na szkolnych podwórkach”, zwróciliśmy się z prośbą do wszystkich szkół rejonu o wzięcie udziału w akcji. Członkowie szkolnego kółka „Wyszewanczka” przygotowują się do wystawy poświęconej 200. rocznicy urodzin T. Szewczenki, a ponadto wyszywają ręcznik losu Szewczenki. W lutym rozpoczął się Miesiąc Szewczenkowski. Odbyły się konkursy na najlepsze wykonanie poezji Kobzara, na podstawie rysunków poety, wykonawców pieśni do słów Szewczenki, zaplanowano przeprowadzenie quizów, inscenizacji utworów poety, gazetek ściennych, wystaw książkowych. Odbędzie się tradycyjne święto „Pasowanie na kobzarząt uczniów klasy 4”. W ramach przeprowadzenia obwodowego seminarium z ukrainoznawstwa „Formowanie systemu narodowo-patriotycznego wychowania i ogólnoludzkich wartości za pomocą pedagogiki muzealnej” zaplanowano przeprowadzenie wystaw: o tematyce szewczenkowskiej zasłużonego artysty Ukrainy F. S. Panka, młodych artystów regionu Maksyma Dacenki i Jelizawety Iwczenko, a także wystawę ręczników losu Szewczenki szkół rejonu. Miesiąc zakończy się kompozycją literacko-muzyczną „Nie zapomnieliśmy cię, Tarasie!”. Na jubileusz szkolnego muzeum czekamy na drogich gości: laureatów Nagrody Szewczenkowskiej Virę Vovk (Brazylia), Lubow Hołotę (Kijów), szewczenkoznawców: Marię Prokopczak (Kanada), Jurija Tkacza (Australia), Lesię Wirstak (Francja), Wiktorię Slipczenko (Kijów), absolwenta szkoły z 1967 roku pisarza Mykołę Abramczuka (Kijów) i in. To tylko cząstka tej miłości, którą oddajemy Tarasowi Szewczence.
Szewczenkę rozumiemy na tyle, na ile rozumiemy siebie
Maria PEŁECH, sekretarz odpowiedzialny Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Artykuł Dmytra Pawłyczki, opublikowany w „Słowie Proświty” (nr 7 z 2014 r.) pt. „I mowę ojczystą kochać!”, wywołał potrzebę rozmowy z czytelnikami. Od czego zaczyna się miłość do ojczystej mowy? Od miłości do rodzimej matuli, do zakątka ziemi, na której się urodziłeś, od szacunku dla dziadka, babci, od szacunku dla krewnych i przyjaciół. Bo to wszystko nazywa się kulturą narodową. I tylko będąc świadomym narodowo człowiekiem, napełnimy się miłością do języka matczynego i wyrośniemy na patriotów swojej ziemi. Trzonem naszego wielonarodowego państwa musi być język ukraiński. Oto co o tym powiedział Dmytro Pawłyczko: „Ta niepojęta dusza naszej mowy, jak złotodajna rzeka lśni falami ludowej pieśni, przelewa się w duszy narodu, tworzy uczuciową nierozerwalność ukraińskiego serca i ukraińskiej ziemi”. Jednak wychowaliśmy pokolenie ludzi obojętnych wobec ojczystego języka ukraińskiego. Przypomnijmy, jak na mocy państwowych cyrkularzy ukraińskie szkoły stawały się rosyjskimi, gdzie język ukraiński uczono według życzenia rodziców. Gdy z programu literatury ukraińskiej usuwano utwory pisarzy niemiłych władzy. Sztucznie uczyniono lekcje języka i literatury ukraińskiej nieciekawymi. Liczba godzin przeznaczonych na naukę tych przedmiotów była minimalna. Dmytro Pawłyczko: „…język ukraiński przez ostatnie sześćdziesiąt lat różnymi antydemokratycznymi środkami, półtajnymi zarządzeniami i cyrkularzami niemal wyparto na jego własnej ziemi z wielu wyższych uczelni i z wielu sfer produkcji, i z wielu instytucji”. Oczywiście, miłość do ojczystej mowy wszczepia się z dziecięcej kolebki, z matczynej pieśni i babcinej modlitwy. I mogę to powiedzieć na przykładzie własnych dzieci. Choć znam przypadki, gdy rodzice mówiący po ukraińsku zwalniali dzieci z nauki języka ukraińskiego jedynie dlatego, że to — „zbędny przedmiot, bez którego można się obejść”.
Dziś przeżywamy to, że kanały telewizyjne są niemal rosyjskojęzyczne, a rosyjskie książki i gazety wyparły ukraińskie. Ukraińska inteligencja uważa za honor rozmawiać po rosyjsku. Nie może stać z boku od tej sprawy również Cerkiew. Bo to właśnie w Ukrainie, po ukraińsku, ma docierać słowo Boże do parafian. I to nie podlega dyskusji. Mimo to Ukraińska Cerkiew Prawosławna przez wieki była na uboczu własnego narodu. Przez lata w Ukrainie poniżano naród ukraiński. Ale my z wami wychowaliśmy pokolenie nieobojętnej młodzieży. Bo to właśnie studenci, którzy nie znieśli kłamliwych działań władzy, wyszli na ulice, by bronić własnych praw. Cały świat z niepokojem obserwuje wydarzenia, które mają miejsce na ukraińskich majdanach. Cierpliwość narodu ukraińskiego pękła, bo nie sposób już znosić korupcji we władzy, upokorzenia nędznymi emeryturami i pensjami, bezrobocia. Ukrainą rządziła garstka degeneratów na czele z „zekiem” prezydentem. Naród ukraiński wyraził pragnienie życia według europejskich praw. Czerniowce nie stały z boku w tych ważnych dla kraju czasach. Ze łzami w oczach obserwowaliśmy czerniowiecki Majdan, kolumny młodych protestujących, którzy wzywali, by nie być obojętnym i wychodzić na ulice. Korupcja we władzy osiągnęła szczyt narodowej cierpliwości. I było to szczególnie odczuwalne w oświacie miasta i obwodu, gdzie panowała pełna pogarda dla nauczyciela. W miejskiej oświacie imię Wasyliny Małyszewskiej brzmiało jak straszak. Myślę, że wśród pedagogów nie znajdzie się ani jedna osoba, która powiedziałaby dobre słowo o tej „kierowniczce”. Wreszcie naród otrzymał konstytucyjne prawo wybierania sobie władzy. Bardzo chcę wierzyć, że do kierownictwa dojdzie młode pokolenie, bo to ono będzie żyło w nowo zbudowanym państwie narodowym. Chcemy być wielojęzyczni i wielowymiarowi, chcemy należeć do ludzkości. Chcemy być w jej umyśle nie martwą, lecz lśniącą komórką, a do tego musimy rozpalić się miłością do ojczystego języka, do ojczystego narodu.
Maschinelle Übersetzung
Lubow SNISAR, przewodnicząca fundacji Wołodymyra Zatuływitra, zdjęcia Ołeksandra KOWALENKI. Ostatniego dnia tej zimy mieszkańcy Słobożanszczyzny zapalili świecę pamięci przed ikoną Ochtyrskiej Matki Bożej w Muzeum Literackim Wołodymyra Zatuływitra w szkole we wsi Jabłuczne w rejonie wełykopysariwskim, otwartym z okazji 70. rocznicy urodzin poety. Właściwie uroczystości jubileuszowe rozpoczęły się już 27 lutego w Sumach, gdzie Wołodymyr Zatuływiter ukończył Instytut Pedagogiczny im. A. S. Makarenki, a po służbie w wojsku przez 13 lat pracował w redakcji gazety obwodowej. Właśnie na budynku redakcji w centrum miasta odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą poecie (inicjatywa Ołeksandra Wertila, przewodniczącego Sumskiej organizacji NSP, sfinansowana przez NSPU oraz przyjaciół Zatuływitra). A w bibliotece obwodowej odbył się wieczór literacki – portret. Jego prowadzący, przewodniczący Kijowskiej organizacji Związku Pisarzy Mychajło Sydorżewski, podziękował przyjaciołom i rodakom poety, którzy zebrali się, aby wspomnieć swojego drogiego towarzysza i wybitnego ukraińskiego poetę. Zasłużona artystka Sumskiego teatru muzyczno-dramatycznego Ałła Łastowećka wspaniale wyrecytowała poezje Wołodymyra Zatuływitra. A 28 lutego w Jabłucznem świeciło jasne i ciepłe słońce – samo niebo witało nasze święto. Podczas uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej Wołodymyra Zatuływitra, umieszczonej na fasadzie szkoły w Jabłucznem, wszyscy poparli propozycję przewodniczącego rady wiejskiej M. J. Hawryłenki oraz przewodniczącego rady rejonowej W. D. Hontarenki, aby nadać szkole imię Poety. Sąsiad Zatuływitów H. W. Doroшенко, dawny przyjaciel Fundacji i miłośnik poezji Wołodymyra Zatuływitra, podkreślił znaczenie rozwoju ukraińskiej kultury dla państwa; powiedział, że cieszy się z tych wydarzeń literackich, które odbywają się obecnie w rodzinnej wsi; prosił, aby nie zapominać myśli poety, wyrytej na tablicy pamiątkowej: „Moim słowom jeszcze tak wiele spraw”… Sołtys M. J. Hawryłenko, przeciąwszy wstęgę, zaprosił gości do muzeum. Wraz z dyrektor szkoły L. W. Kowaką dołożyli wielu starań, aby urządzić pomieszczenie. Szafy i witryny dla muzeum zakupił H. W. Doroшенко. Muzeum zostało założone jeszcze w 2003 roku, zaraz po śmierci poety w buczackim domu, w którym mieszkał. Dziś, po dwóch pożarach i wystawianiu w stołecznych muzeach, otwarto je w rodzinnej wsi. Zostało ono pozytywnie ocenione przez pisarzy z Kijowa, Sum i Charkowa. W ekspozycji zaprezentowano bowiem ponad 500 jednostek przechowywania, z czego 33 to pamiątki; osobiste dokumenty Poety, rękopisy, listy, książki, wiele prezentów, które ofiarowano muzeum w ciągu 11 lat jego istnienia, wiele zdjęć z różnych okresów życia Poety. I wszystko to ożywione barwnymi, rodzimymi ręcznikami, haftowanymi i tkanymi, a największą uwagę obecnych przykuł autorski ręcznik Ludmyły Kłuj, wykonany według motywów poezji Wołodymyra Zatuływitra. Jest tu również wiele czasopism i gazet z publicystyką Poety, jak choćby ten wywiad z 1993 roku „Boli Ukraina”: — Najbardziej zła człowiek staje się wtedy, gdy urażone są jego ambicje. Jak już mówiłem, rosyjska kultura wyrosła na ukraińskim podłożu. Pogodzić się z tym, że teraz to żyzne pole zostało odcięte naszym sąsiadom, z racji imperialnego myślenia, jest strasznie trudno. Stąd wniosek, że kulturę należy pielęgnować. Państwo powinno występować jako jej główny opiekun, nie uważając jednak literatury i sztuki za swoją własność, z którą można robić wszystko, co się chce. Kultura jest zawsze przede wszystkim narodowa. Bez tego nie ma co marzyć o pełnowartościowej państwowości, doskonałym społeczeństwie. — Inteligencja nie jest warstwą. To dusza narodu. Formuje ją rodzina, państwo, historia, wszystko zależy od osobowości. Pięknym prezentem na jubileusz było otwarcie Studia Literackiego imienia Wołodymyra Zatuływitra w Wełykiej Pysariwce z inicjatywy dwóch poetek: Olhy Kotelnykowej i jej córki Iryny Bereżnej, o czym doniosła gazeta rejonowa „Worskła”, gdzie niejednokrotnie publikowano ich wiersze poświęcone rodakowi. Podczas Pierwszych Czytań Jabłuczneńskich pamięci Wołodymyra Zatuływitra, które poprowadził kijowski poeta Stanisław Bondarenko, Olha Maksymiwna i jej studenci czytali swoje utwory. Najbardziej ucieszył występ uczniów: Daszy Budnyk, Wiki Żadan, Tani Zatuływiter, Ołeksija Kowalenki, Tani Silinej. Na sali byli obecni koledzy z klasy Wołodymyra Iwanowycza oraz krewni: rodzona siostra Nina Iwaniwna, kuzyn Mykoła Kowalenko z rodziną oraz stara niania małego Wołodii, Marija Serhijiwna Pawluk. Występować się wstydzili, ale pomagali zarówno w urządzaniu muzeum, jak i ciepło przyjmowali gości u siebie w domu. Od Fundacji Literacko-Artystycznej imienia Wołodymyra Zatuływitra wszyscy otrzymali w prezencie jego zbiory poezji. Najwięcej książek podarowały szkole Fundacja, Związek Pisarzy oraz poeci ze Słobożanszczyzny. „Dusza, która nie nauczyła się boleć, jest ślepa. Kiedy jednak przejrzała, musi ostro i daleko — od najgłębszej starożytności aż poza jutrzejsze horyzonty, od cieniutkiego, wytrzymałego korzonka oziminy do wyważonego ruchu kosmonauty w gwiezdnych przestworzach — widzieć cały cud historii naszego narodu, wielkiego w swoim zwycięstwie, zapale i niewyczerpanej energii. W obliczu takiego narodu nie mamy prawa do żadnej taryfy ulgowej czy zniżki na młodość, niedoświadczenie itp., nie śmiemy żyć w pół duszy, pracować w pół siły, mówić w pół słowa” — tak mówił Wołodymyr Zatuływiter. Uczmy się miłości i godności od naszego poety. P.S. Muzeum Literatury Kaniowszczyzny również przeprowadziło święto literackie poezji Wołodymyra Zatuływitra w Kaniowskiej szkole kultury. „Poezja – to bardzo delikatna osoba. Faktem swojego istnienia ostrzega przed utratą sumienia, korozją świadomości narodowej. A dzisiejsza Ukraina – jak rozżarzony wulkan. Po prostu my tego jeszcze w pełni nie uświadamiamy sobie, bo mniej więcej spokojnie dotarliśmy do samego krateru. Aktywizacja społecznego nieładu może doprowadzić do tragedii, jego spadek – to gwarancja początku rozkwitu narodu”, – tak pisał Wołodymyr Zatuływiter (1944—2003) jeszcze w 1993 roku w czasopiśmie „Ukraińska kultura”. Uczniowie szkoły w Jabłucznem z dyrektor Lidią Wołodymyriwną Kowaką czytają wiersze rodaka. Na scenie widzimy część książek podarowanych szkole oraz „Szewczenkową gwiezdną rudnię”, opublikowaną w przeddzień w „Słowie Proświty”. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurna Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w marcu — 15 400
Maschinelle Übersetzung