Fot. Romany Kobalczynskiej
W ludzie uważa się, że 22 marca rozpoczyna się prawdziwa wiosna. W dniu równonocy wiosennej matki piekły z ciasta 40 „skowronków” i dawały je dzieciom. Te zaś podrzucały je jak najwyżej, aby słońce i wiosna mogły je zobaczyć, i przywoływały ptaki, by wracały do domu. Tego dnia wypadało też deptać pluskwicę, wypowiadając: „Depczę, depczę pluskwicę, Bóg zdrowie da”. Zieleni Wam, bujnych traw i wysokiego słońca, drodzy Czytelnicy!
Maschinelle Übersetzung
Nam i wszystkim innym narodowo-demokratycznym partiom trzeba było rozwiązać się i przystąpić do partii o liberalnej ideologii. Naszym zdaniem jest to skrajnie niedemokratyczny i nieefektywny sposób rozwiązywania aktualnych problemów konsolidacji sił patriotycznych. Przed społeczeństwem ukraińskim stoi bowiem dziś problem stworzenia naprawdę nowego systemu politycznego, i to w dodatku — pełnostrukturalnego.
s. 3
ŚWIATOPOGLĄD I ENERGIA LUDOWEJ KULTURY s. 13 «ŻNIWIARKA» Mykoły PYMONENKA
Lina KOSTENKO:
s. 8—9
s. 14
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
stronie rosyjskiej uznać granice na Cieśninie Kerczeńskiej jako granice, które zawsze istniały między republikami — Ukraińską Socjalistyczną a Krajem Krasnodarskim, co jest utrwalone na wszystkich mapach, począwszy od wojny” — powiedział Juszczenko. Ponadto Prezydent Ukrainy oświadczył o utworzeniu ukraińsko-rosyjskiej komisji na najwyższym szczeblu. Według słów Wiktora Juszczenki, w ramach tej komisji pracować będą 4 komitety: obrony, polityki zagranicznej, współpracy gospodarczej oraz humanitarnej. Za pracę komisji odpowiadać będą Rada Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy oraz Rada Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej. Podczas spotkania Władimira Putina z Julią Tymoszenko prezydent Rosji zaprosił naszą premier do Rosji. Premier Ukrainy oświadczyła, że na Ukrainie dążą do „jak największej liczby wspólnych projektów gospodarczych z Rosją: samoloty, kosmos, gaz, ropa”. W. Putin zaproponował Tymoszenko jak najszybsze wyznaczenie odpowiedzialnej osoby w ukraińskim rządzie, która wraz z rosyjskimi, białoruskimi i kazachstańskimi kolegami kontynuowałaby negocjacje w sprawie utworzenia WPE. O.S.
Maschinelle Übersetzung
Zwyczajna tragedia „popomarańczowej” codzienności i kolejny powód do rozczarowania nową władzą: jedyna ukraińskojęzyczna gazeta na Krymie — „Krymska Światlica” — lada moment przestanie istnieć. Gazeta, konsekwentnie broniąca na półwyspie idei ukraińskiej, drażniła oczy poprzednim kierownikom, bo popierała dawną opozycję. I, jak większość wydawnictw opozycyjnych, miała nadzieję: gdy opozycja obejmie władzę, przynajmniej nie będzie odwracać się od tych, którzy nie byli „kółkami i śrubkami” państwowej maszyny dezinformacji o liderach pomarańczowych. Nadzieje się nie spełniły: poprzedniej władzy „Krymska Światlica” była niepotrzebna z oczywistych względów, nowej — nie do sentymentów w sprawie samotnego ukraińskiego wydawnictwa na rosyjskojęzycznym krymskim morzu, bez względu na to, jak bardzo brzmią rozpaczliwe wystąpienia zwolenników „Krymskiej Światlicy”, że jej zamknięcie na tle zwycięstwa drużyny ukraińskich patriotów, łagodnie mówiąc, nie jest zbyt patriotyczne… I to w autonomii, gdzie status języka państwowego jest czysto nominalny, a barwy regionu określa się jako biało-błękitne zupełnie nie dlatego, że niebieskie fale morza mają białą pianę.
Wiktor Kaczuła, redaktor naczelny „Krymskiej Światlicy”, opowiada, że pisał list do wicepremiera do spraw humanitarnych Mykoły Tomenki z prośbą o pomoc państwa dla gazety. Na odpowiedź czekał długo, a nie otrzymawszy jej, zadzwonił do biura Mykoły Tomenki.
— Młody mężczyzna poinformował, że list otrzymano, Tomenko powiedział, że nie ma prawnych podstaw do przydzielenia nam środków państwowych. W zeszłym roku z wielkim trudem otrzymaliśmy niewielkie pieniądze od państwa — na papier i usługi poligraficzne. O wynagrodzeniu pracowników nie było mowy. W praktyce oznacza to, że od listopada zeszłego roku nie widzieli oni pensji.
Z drugiej strony po jego głośnych deklaracjach o odpaństwowieniu prasy trudno spodziewać się innych odpowiedzi na podobne prośby od wicepremiera. Bo rzeczywiście — w której rozwiniętej demokracji istnieje taki archaizm jak gazety państwowe? Spróbuj opowiedzieć o tym zjawisku zachodnim kolegom, a ci będą długo dopytywać, czym to jest i po co w ogóle istnieje. Ale jakkolwiek by nie kręcić, to właśnie teraz Ukraina powinna potrzebować nielicznych ukraińskojęzycznych gazet w regionach rosyjskojęzycznych. Tymczasem mechanizmu odpaństwowienia mediów państwowych nie ma, a pierwsze straty już są.
Mykoła Tomenko, nawiasem mówiąc, w czasach kierowania parlamentarnym Komitetem do spraw wolności słowa i informacji przejmował się swego czasu niezazdrośnie losem nielicznej ukraińskiej prasy okresowej. W wywiadzie dla autora tych słów narzekał, że jest jej znacznie mniej niż różnorodnej rosyjskojęzycznej. Że nadmierne rozpowszechnienie rosyjskojęzycznej prasy okresowej na Ukrainie idzie w poprzek interesów narodowych. I że od dawna warto byłoby zaprowadzić w tej dziedzinie porządek. Czy to pamięć u Mykoły Wołodymyrowicza stała się dziurawa, czy po prostu do wszystkiego ręce jeszcze nie dochodzą.
z
Ludmiła PUSTELNYK, magazyn „Ukraina”
Maschinelle Übersetzung
WIZYTA Prezydenci Ukrainy i Rosji Wiktor Juszczenko oraz Władimir Putin podczas negocjacji w Kijowie 19 marca porozumieli się w sprawie opracowania i zatwierdzenia planu realizacji strategicznych zadań dwustronnych na 2005 rok. Liderzy sąsiednich krajów omówili kwestię dyslokacji Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy, a także wspólne projekty energetyczne, w szczególności dotyczące udziału Rosji w budowie międzynarodowego konsorcjum gazociągowego, które będzie transportować rosyjski gaz do Europy przez terytorium Ukrainy. Na spotkaniu mowa była również o delimitacji i demarkacji istniejących granic między państwami. Właśnie ta kwestia okazała się najtrudniejsza, gdyż nie osiągnięto wspólnych stanowisk w sprawie Morza Azowskiego i Cieśniny Kerczeńskiej. Ponadto omawiano uregulowanie konfliktu naddniestrzańskiego. Wiktor Juszczenko oświadczył, że głównym tematem negocjacji były stosunki handlowo-gospodarcze między krajami. Ukraiński Prezydent jest przekonany: jedynym sposobem na rozwiązanie tego problemu jest stworzenie strefy wolnego handlu. W tym kontekście na negocjacjach omawiano kwestię uproszczenia procedury przekraczania granicy, a także procedury uzyskiwania obywatelstwa. „We wszystkich praktycznych kwestiach umówiliśmy się, że wydamy konkretne polecenia rządom” — poinformował pan Juszczenko. Z kolei prezydent Rosji Władimir Putin wyraził zainteresowanie Rosji zaangażowaniem zachodnich partnerów w stworzenie międzynarodowego konsorcjum gazociągowego. Prezydenci umówili się, że do Moskwy udadzą się minister energetyki Ukrainy Iwan Płaczkow oraz prezes Naftohazu Ukrainy Ołeksij Iwczenko, którzy „przeprowadzą negocjacje i zapoznają się z materiałami opracowanymi wcześniej, to wystarczy, aby uruchomić projekt”. Strona ukraińska zaproponowała Prezydentowi Rosji poświęcenie 2005 roku na rozwiązanie problemu granicy ukraińsko-rosyjskiej, poinformował Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. „Zaproponowaliśmy ro- REPORTAŻ NA TEMAT Przy pałacu Prezydenta, jak i tydzień temu, jest tłoczno. Gra orkiestra, powiewają na nieprzystojącym wiośnie zimnym wietrze niebiesko-żółte flagi i plakaty: „Studenci z rektorem są jednością”, „Melnyk — nasza podpora”, „Nasz rektor — Melnyk”, „My pewnie bronimy rektora Melnyka”, „Obwód winnicki, m. Bar. Kucharczukowi — hańba”, „Ratuj Dynamo”, „12” (chodzi o 12. zawodnika, czyli kibica). Przechodniom i obecnym rozdają ulotki z wezwaniem „Ukraino! Dynamo w niebezpieczeństwie!”. Już z daleka słychać dudnienie, echo haseł „Prezydenta do studentów”, „Razem nas wielu, Melnyka nie zdejmą”, „Ratujcie Dynamo”. Takim okazał się 21 marca dla Wiktora Andrijowycza Juszczenki. Po raz kolejny dziesiątki pikietujących zebrały się szukać sprawiedliwości u Prezydenta. „Przy pałacu Prezydenta jesteśmy chyba od siódmej godziny rano. Przyjechaliśmy z miasta Irpień, studiujemy w NADPSU. Naszego rektora Melnyka Petra Wołodymyrowycza chcą zdjąć z tego stanowiska. My z taką decyzją się nie zgadzamy” — wyjaśniają swoją obecność tutaj studenci. ŚWIAT I MY Mijają dwa lata od początku antyirackiej kampanii wojennej Stanów Zjednoczonych, która wystartowała bombardowaniami Bagdadu podczas operacji „Szok i przerażenie”. Mimo nieoczekiwanego masowego oporu ludności („terrorystów” lub „ekstremistów” — w innych interpretacjach), nie patrząc na to, że powód inwazji amerykańskiej armii, czyli produkcja przez Irak broni masowego rażenia, w żaden sposób się nie potwierdził — autorytarny reżim Saddama Husajna został obalony. Iracki naród otrzymał możliwości demokratycznego rozwoju. Chociaż konserwatywny islamski światopogląd, który wytworzył model zamkniętego społeczeństwa, dzisiaj i w najbliższej perspektywie, być może, nie bardzo potrzebuje zachodnio-cywilizacyjnej demokracji. Razem z tym iracka ludność wyraźnie rozumie, że kraj jest faktycznie okupowany przez obcą armię, obcy model rozwoju społecznego i zasady zarządzania państwem. Uświadamia sobie ona też obce interesy gospodarcze dotyczące irackiej ropy itp… Wydawało się, po pierwszych demokratycznych wyborach w Iraku w styczniu tego roku, kiedy uformuje się własny rząd narodowy, naród
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
dencie. „Czy zmuszano was do przyjazdu do Kijowa?” — pytam. „Nie, przyjechaliśmy z własnej woli”. — „A kto wyasygnował środki na podróż?” — „Komitet związkowy akademii, parlament studencki”. — „Jak długo zamierzacie stać?” — „Noc, jeśli będzie trzeba. W Kijowie będziemy stać do zwycięstwa!” „Jesteśmy z obwodu czernihowskiego, rejonu iczniańskiego, z koalicji „Siła Narodu”. Przyjechaliśmy do Kijowa, bo nie jesteśmy zadowoleni z pracy nowo mianowanego gubernatora W. Atroszenki. Wstrzymuje on dokumenty naszego kandydata W. F. Karpenki i zbiera dokumenty na swojego człowieka — W. O. Melnyka. Co prawda, sam gubernator zapewnia, że dokumenty zostały wysłane. W. O. Melnyk nawet nie mieszka w naszym obwodzie, a pani Karpenko to przewodnicząca rady osiedlowej, wspaniała organizatorka. Czyżby wszystkie 87% głosów (a tyle zagłosowało na Wiktora Juszczenkę) były daremne?” „Przyjechaliśmy z miasta Bar w obwodzie winnickim. Nie odpowiada nam nowo mianowany mer miasta Kucharczuk”. — „Dlaczego?” — „Dlatego, że ten człowiek się splamił. Dzisiaj przefarbował się, ale tylko po to, by otrzymać stanowisko. Na dodatek jest emerytem. Trzeba dać drogę młodym — mądrym, tolerancyjnym”. „Jesteśmy tutaj w imieniu mieszkańców fastewszczyzny, wszak prawie cały rejon fastewski zagłosował na Wiktora Andrijowycza — 86%. Chcemy opowiedzieć Prezydentowi o sytuacji z wyborem przewodniczącego fastewskiej Rejonowej Administracji Państwowej. Popieramy kandydaturę Zełenki Iwana Dmytrowycza i prosimy o podjęcie odpowiedniej decyzji. Tego człowieka bezpodstawnie oskarża się o przestępstwo kryminalne, chociaż Sąd Najwyższy go uniewinnił. Oto decyzja. Narzuca nam się swoją kandydaturę — Chryszczeniuka. Przeprowadzaliśmy wiece i dzisiaj w Fastowie obok budynku Rejonowej Administracji Państwowej trwa głodówka”. — „Prezydent podchodził?” — „Wiktor Juszczenko obiecał przysłać przedstawiciela komisji”. „Żądamy dymisji Ołeksija Danyłowa — przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ługańszczyzny, bo swoimi korzeniami sięga on kryminału”. — „Macie alternatywną kandydaturę?” — „Mamy w obwodzie wielu porządnych ludzi, którzy mogliby objąć to stanowisko”. Chłopcy z symboliką „Dynama”: „My, aktywiści fanklubu „Dynamo”, przyszliśmy prosić Prezydenta, aby nie pozostał obojętny na sytuację wokół klubu piłkarskiego, chcemy, żeby przyjechał do bazy, zobaczył, w jakim stanie znajduje się klub dzisiaj i porównał. Prosimy również Prezydenta o interwencję w sytuacji z Ołehem Błochinem, wsparcie narodowej reprezentacji Ukrainy, przyjście na mecz z Danią”. Jak widzimy, prośby protestujących są różne, łączy je to, że wszyscy oni przyszli do Prezydenta jako do ostatniej nadziei. Oczywiście, nie jest sprawą Prezydenta rozstrzyganie wyrażonych próśb, ale być może właśnie uwaga poświęcona tym prośbom stanie się dla wielu o wiele ważniejsza niż podwyżka emerytur i pensji, utwierdzenie wizerunku Ukrainy w Europie, bo tylko taka uwaga będzie w stanie pokazać narodowi, na ile władza zwróciła się do niego twarzą, na ile nie są obojętne władzy jego ból i cierpienie. Olga SKRYPKINA rotacja. Na przygotowanie tej grupy, która głównie będzie zajmować się szkoleniem irackich wojskowych, wydano już 22 mln hrywien. Ostateczny termin wycofania ukraińskich wojsk nie został jeszcze określony, chociaż wstępnie podawano termin graniczny — 15 października tego roku. „Będzie to zależeć od sytuacji w kraju”, oświadczył pan Hrycenko. Tymczasem 28—30 marca sytuację w Iraku będzie badać delegacja państwowa Ukrainy. Przypomnijmy, że nasz kontyngent w Iraku przebywa od 11 sierpnia 2003 roku, zgodnie z dekretem Prezydenta Kuczmy z 2 czerwca, postanowieniem Gabinetu Ministrów z 4 czerwca i decyzją Rady Najwyższej z 5 czerwca 2003 roku. 7. samodzielna brygada zmechanizowana Sił Zbrojnych Ukrainy wchodzi w skład wielonarodowej dywizji (Centrum-Południe) pod ogólnym kierownictwem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. (Nawiasem mówiąc, kierownictwo Polski oświadczyło, że do końca roku również planuje wycofać swoje wojska z Iraku.) W czasie działań wojennych około 1600 ukraińskich wojskowych brało udział w antyirackiej kampanii. Zginęło 18 Ukraińców. Ołeksandr SOŁONEC
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...odetchnie z ulgą i zacznie codzienną odbudowę kraju. Liczba aktów terrorystycznych przeciwko siłom koalicyjnym jednak nie maleje. Ich straty na dziś wynoszą około 1700 (z nich około 1500 Amerykanów) zabitych i ponad 11 tysięcy rannych. Z kolei ofiary po stronie irackiej szacuje się dość umownie: do 18 tysięcy zabitych. Aktywność różnych islamistycznych organizacji terrorystycznych w kraju rośnie. Po serii potężnych eksplozji na lotnisku w Bagdadzie w zeszłym tygodniu stało się oczywiste, że konflikt jest daleki od rozwiązania. Zrozumiałe jest również to, że Irak stał się bazą szkoleniową wielu ugrupowań terrorystycznych. Tymczasem krajów-sojuszników, których wojska przebywają w Iraku, jest coraz mniej. Swoich żołnierzy z Iraku wycofało już 8 krajów: Hiszpania, Portugalia, Tajlandia, Nowa Zelandia, Filipiny i inne. Ukraina zadeklarowała zdecydowane dążenie do wycofania z Iraku kontyngentu pokojowego (7 odrębnej brygady zmechanizowanej Sił Zbrojnych Ukrainy) po wybuchu amunicji 9 stycznia tego roku w pobliżu As-Suwajry, kiedy zginęło 8 naszych żołnierzy pokojowych, a kolejnych 6 zostało rannych. Prezydent Kuczma wówczas polecił ministrowi obrony Kuzmuku, aby rzeczywiście wycofał wojska z Iraku, a Rada Najwyższa 11 stycznia w swojej uchwale ponownie zaproponowała Prezydentowi zrobienie tego niezwłocznie. Wiktor Juszczenko podczas kampanii przedwyborczej również zadeklarował, że popiera taką decyzję. Swoją obietnicę nowy Prezydent wypełnił. Nowa RBNiO na początku marca tego roku postanowiła wycofać nasze wojska w trzech etapach. Pierwszy etap już przeprowadzono. 15 marca z Iraku wróciło 137 ukraińskich wojskowych. Niedawno minister obrony Anatolij Hryczenko oświadczył, że ministerstwo przygotowuje się do drugiego etapu, w ramach którego zaplanowano wycofanie kolejnych 550 wojskowych do 15 maja. Minister zaznaczył, że następnie w Iraku będzie działać grupa taktyczna (do 900 wojskowych) i wkrótce odbędzie się jej
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
procesów społecznych. Socjaliści odeszli od komunistów, ale nie stali się socjaldemokratami w europejskim rozumieniu tego słowa, mają specyficzne rozumienie własności prywatnej, w tym także ziemi… Dlatego przed społeczeństwem i Prezydentem stoi zadanie zapewnienia pełnostrukturalności systemu politycznego poprzez budowę silnych partii typu ludowego w tych trzech niszach. Natomiast gdyby Ukraińska Partia Ludowa przystała na propozycję wlania się w nową partię, doprowadziłoby to do zniknięcia w przestrzeni politycznej ideologii narodowo-demokratycznej, do całkowitej ruiny na prawym skrzydle tej niszy wyborczej. A życie nie znosi próżni. Dlatego na tej flance rozpoczęłaby się ostra walka o wyborcę ze strony marginalnych tworów w rodzaju Ruchu Ludowego Ukrainy na rzecz jedności. Co więcej, naród ukraiński w warunkach długotrwałego braku własnej państwowości, że czas minie i wszyscy przekonają się, iż natura wyborów parlamentarnych jest inna niż natura wyborów prezydenckich. Tutaj nie może być takiej personifikacji procesu wyborczego, jak przy wyborach Prezydenta. Moim zdaniem określony format wyborów zobaczymy nie wcześniej niż za pół roku. I jeśli UPL będzie wzmacniać swoje pozycje, to będziemy pożądanymi partnerami dla każdej koalicji wyborczej. Obecnie nie stawiałbym tak ostro pytania o format udziału sił patriotycznych w wyborach 2006 roku, a bardziej pracowałbym nad efektywną współpracą między UPL, „Ludowym Związkiem Nasza Ukraina”, Blokiem Julii Tymoszenko i innymi partiami, aby zapewnić należne wsparcie inicjatyw Prezydenta i rządu w parlamencie oraz poza nim. Jeśli zaś mówić o perspektywie przeformatowania bloku politycznego Wiktora Juszczenki, to widzę stworzenie dwóch
Maschinelle Übersetzung
Gdyby UNP przystała na propozycję wlania się do nowej partii, doprowadziłoby to do zniknięcia w przestrzeni politycznej ideologii narodowo-demokratycznej, do całkowitej ruiny na prawym skrzydle tej niszy wyborczej. A życie próżni nie znosi. Dlatego na tej flance rozpoczęłaby się zażarta walka o wyborcę ze strony marginalnych tworów w rodzaju NRU na rzecz jedności.
— Iwanie Ołeksandrowyczu, Pana zdaniem, jaka jest główna przyczyna tego, że UNP nie wlała się w partię „Ludowy Związek Nasza Ukraina”? — Zachowaliśmy swój istniejący status, zachowaliśmy partię. Ogólnie jest kilka przyczyn. Stworzona pod wybory prezydenckie 2004 roku koalicja „Siła narodu” zapewniła zwycięstwo Wiktora Juszczenki, a rdzeniem tej koalicji był blok sił patriotycznych „Nasza Ukraina”. W istocie ten projekt wyborczy zakończył się zwycięstwem przedstawiciela sił patriotycznych. Powstało pytanie: w jaki sposób zrealizować zwycięstwo Wiktora Juszczenki dla prawdziwego postępu społecznego, jak zapewnić wcielenie programu wyborczego Juszczenki? Do tego potrzeba, oprócz innych rzeczy, zwyciężyć w wyborach 2006 roku. A wybory na podstawie partyjnej wymagają przeforsowania istniejących sił politycznych, przede wszystkim bloku „Nasza Ukraina”, i stworzenia nowego projektu politycznego. Przeglądały się dwa warianty przeforsowania: stworzyć jedną albo dwie partie drogą zjednoczenia partii bliskiego spektrum ideologicznego. Potem już szukać szerszej koalicji z innymi siłami politycznymi — z BJuT i tak dalej. Z mojego doświadczenia politycznego zrozumiałym i najbardziej optymalnym jest stworzenie na bazie bloku wyborczego „Nasza Ukraina” właśnie dwóch partii: wokół ideologii liberalnej oraz ideologii demokracji narodowej, konserwatyzmu narodowego. Przecież przedstawicieli innych ideologii, takich jak socjaldemokratyczna, praktycznie nie było w bloku. Niestety, ta pozycja nie zwyciężyła i została zaproponowana model stworzenia jednej partii na bazie bloku. — Kto najbardziej lobbował stworzenie jednolitej partii? Bezsmertny? — Wszyscy rozważali taką możliwość, ale proponowali różne mechanizmy. UNP proponowała budować partię od dołu do góry, to znaczy przez zjednoczenie istniejących partii politycznych. Tylko tak można było zachować działające struktury i wyjść na jasną ideologię jednolitej partii. Z drugiej strony, bezpartyjna grupa polityków z „Naszej Ukrainy” nalegała na rozwiązanie wszystkich istniejących partii i tworzenie nowej drogą złożenia indywidualnego wniosku. Taka propozycja jest klasycznym mechanizmem tworzenia partii od góry, co kryje w sobie wiele niebezpieczeństw. Taki mechanizm nie daje odpowiedzi na pytanie o ideologię partii, a także nie tworzy efektywnych przeszkód dla napełnienia partii politycznymi oportunistami. Nam i wszystkim innym partiom narodowo-demokratycznym trzeba było samorozwiązać się i przystać do partii z ideologią liberalną. Naszym zdaniem, to skrajnie niedemokratyczny i nieefektywny sposób rozwiązywania aktualnych problemów konsolidacji sił patriotycznych. Przecież przed ukraińskim społeczeństwem dzisiaj stoi problem stworzenia prawdziwie nowego systemu politycznego, do tego — pełnostrukturalnego. Zapewnienie pełnostrukturalności systemu politycznego wymaga istnienia potężnych partii trzech głównych kierunków ideologicznych: demokracji narodowej, liberalizmu i socjaldemokracji. Jeśli mówić o spektrum partii demokracji narodowej, to tutaj sprawy mają się najlepiej: mamy pojemną i stabilną niszę wyborczą (do 35 % wyborców), dwie wyraziste partie-wyrazicielki tej ideologii (UNP, NRU) oraz wiele małych partii. Gorzej sprawy mają się z partiami, które wyznają ideologię liberalną. Najbardziej znana — PRP, ale ona raczej nie mogłaby samodzielnie realizować tej ideologii w zarządzaniu państwem. Dlatego istnieje nagląca potrzeba wzmocnienia partii kierunku liberalnego. I bardzo źle jest z wyrazicielami socjaldemokracji. Komuniści nie akceptują ukraińskiej państwowości, u nich jest zniekształcone rozumienie państwa, zachowało się właśnie dzięki pielęgnowaniu tradycyjnych wartości narodowych. Dzisiaj naród też walczy o swoją tożsamość. Dlatego zrezygnować z ideologii demokracji narodowej nasze społeczeństwo nie może. Zatem, nie mogliśmy stracić statusu działającej partii, ale i nadal będziemy wspierać Prezydenta Wiktora Juszczenkę w realizacji jego programu. — Na ile realnym jest to, że UNP wejdzie w koalicję z jednolitą partią Juszczenki? — Dzisiaj trudno mówić o formacie bloku wyborczego sił patriotycznych w wyborach 2006 roku. Mamy wiele poglądów. Prezydent póki co uważa, że koalicja ma składać się z partii „Ludowy Związek Nasza Ukraina”, BJuT i Partii Ludowej Łytwyna. Inni są przekonani, że siłom patriotycznym lepiej pójść dwiema kolumnami: rdzeń pierwszej kolumny miałyby utworzyć partie Wiktora Juszczenki i Wołodymyra Łytwyna, a drugiej — BJuT i UNP oraz jeszcze kilka partii. Partią „Ludowy Związek Nasza Ukraina” nam, w istocie, wysunięto ultimatum: albo idźcie samodzielnie, albo niszczcie swoją partię i wchodźcie do naszej. Myślę, że to — nieprzemyślana pozycja. Przekonanie partii na bazie tego bloku: liberalnego i narodowo-demokratycznego kierunku. Pojawienie się partii „Ludowy Związek Nasza Ukraina” — pozytywne zjawisko, przecież jednoczy ludzi światopoglądu liberalnego, którzy przeważnie byli poza partiami. Chociaż jednocześnie ona nie powinna być tworzona metodą zasobów administracyjnych — przez zmuszanie członków innych partii do masowego przechodzenia do nowej struktury. Nie można także chować się za abstrakcyjną frazą, że partia wyznaje „ideologię ludową” i jest partią Majdanu, jak to oświadczył Roman Bezsmertny. Majdan nie zinstytucjonalizował się w żadną strukturę, jak to miało miejsce z rewolucją końca lat 80. — początku 90. lat, która zrodziła Ruch i cały szereg partii. Oprócz tego, co zrobić z pracą członków UNP, BJuT, „Soboru”, SPU, którą oni wykonywali podczas Pomarańczowej Rewolucji. — Czy może pojawić się prezydencka większość w Radzie Najwyższej? — Osobiście uważam, że jasno sformalizowana większość parlamentarna jest potrzebna, ale nie widzę tych dążeń ze strony wielu sił politycznych. Najprawdopodobniej Rada Najwyższa będzie pracować do wyborów parlamentarnych w trybie większości sytuacyjnej, chociaż to nie jest najlepszy wariant dla wsparcia programu Prezydenta. — Iwanie Ołeksandrowyczu, stworzenie osobnej frakcji Ukraińskiej Partii Ludowej w Radzie Najwyższej — to uwydatnienie poważnych rozbieżności między byłymi członkami bloku „Nasza Ukraina” czy taktyczny ruch polityczny, aby zdobyć dodatkowe punkty przed wyborami? — Jeśli my zachowaliśmy partię, to zobowiązani byliśmy stworzyć i frakcję. Nie chcemy, żeby została zniszczona nisza wyborcza i polityczna demokracji narodowej. Mówmy otwarcie, że Ukraina bez realizacji w zarządzaniu państwem tej ideologii nie będzie mogła zapewnić postępu społecznego. Do stworzenia frakcji zobowiązuje nas także statut partii, który zabrania członkom UNP wchodzić do frakcji innych partii. Frakcja „Nasza Ukraina” formowała się jako reprezentant bloku politycznego wielu partii, ale dzisiaj ona przekształca się we frakcję jednej partii. Z drugiej strony, stworzenie naszej frakcji rozszerzy możliwości sił patriotycznych w parlamencie: dodatkowy głos, zdolność manewrowania. UNP walczyła o zniszczenie starego reżimu politycznego. Ze zwycięstwem Juszczenki otworzyły się drzwi do utwierdzenia prawdziwej demokracji, ale ta szlachetna sprawa na tym się nie kończy. Najbardziej martwi nas nie to, że nie otrzymaliśmy należnej liczby stanowisk w rządzie, a to, że dzisiaj w zarządzaniu państwem wykorzystuje się nie ideologię narodowo-demokratyczną, a ideologię liberalną bez jakichkolwiek ram. Możliwe, na tym etapie to najlepszy wybór, przecież żyliśmy w warunkach autorytaryzmu, inicjatywy ludzi były tłumione i dzisiaj jest potrzeba dać obywatelowi więcej wolności. Jednak w totalnym panowaniu ideologii liberalnej jest wielkie niebezpieczeństwo. Taka ideologia obowiązkowo wyrzuci na przód pieniądze we wszystkich sferach życia społecznego i dość szybko zacznie niszczyć tradycyjne wartości narodowe, podstawę narodu. Już widzimy pierwsze niepocieszające skutki liberalizmu językowego na przykładzie nawet naszych ministrów czy gubernatorów. Moim zdaniem, tutaj przekroczono wszystkie granice, dlatego że jest dziesiąty artykuł Konstytucji Ukrainy,
która wyraźnie wskazuje, że językiem państwowym jest język ukraiński. Kwestia języka to kwestia konsolidacji narodu ukraińskiego. Majdan, gdzie byli przedstawiciele wszystkich regionów i wielu narodowości, właśnie zaświadczył, że obywatele Ukrainy nie domagają się zmiany konstytucyjnego statusu języków. Przeciwnie, patriotyzm i poczucie obowiązku wobec państwa i swojego narodu po Pomarańczowej rewolucji znacznie wzmocniły się, zwłaszcza u młodzieży. Trzeba to wykorzystać, aby jeszcze bardziej zjednoczyć naród. Zamiast tego kartę językową rozgrywa się, by pograć na nastrojach wyborczych na wschodzie i rozkręcić tendencje separatystyczne w państwie. — Przy okazji, jak Pan ocenia to, że rząd za namową Administracji Prezydenta już opracowuje przedwyborczy projekt dekretu Prezydenta o ochronie języka rosyjskiego, który pozwala używać języka rosyjskiego w instytucjach państwowych w tak zwanych „miejscach zwartego zamieszkania” Rosjan? — Zamiast tego, by złożyć projekt ustawy o państwowym statusie języka ukraińskiego, cała uwaga władzy zaczyna koncentrować się na ochronie rosyjskiego. Ale każdy z nas wie, że język rosyjski nie doznaje ucisku na Ukrainie, nie ma on nawet tysięcznej części tych problemów, które ogarnęły język ukraiński. To jeszcze raz mówi o tym, że ideologia bezgranicznego liberalizmu może zrodzić wiele nowych problemów. — Na ile realne jest, że parlament 24 marca przyjmie zmiany do budżetu, zaproponowane przez rząd? — Całkiem realne, nawet dlatego, że znajdujemy się w niedoczasie. Kończy się pierwszy kwartał, zaczyna drugi, a to pewne punkty zwrotne w rozwoju. Przeciągać rozwiązywanie problemów budżetowych dalej nie można. — Jak Pan ocenia skutki wizyty Putina na Ukrainie? — Moim zdaniem, to docieranie się władz ukraińskiej i rosyjskiej. Grube ingerencje rosyjskiej władzy i biznesu w prezydencką kampanię wyborczą na Ukrainie bardzo zepsuły atmosferę współpracy obu krajów. Z drugiej strony, Majdan zmusił rosyjskie siły polityczne do zrewidowania swojego stosunku do Ukrainy. Dzisiaj przywódcy Rosji zaczynają rozumieć, że mają do czynienia nie tylko z inną władzą na Ukrainie, ale z innym społeczeństwem, które domaga się równouprawnienia w stosunkach międzypaństwowych. Także rosyjska władza musi liczyć się z tym, że nasze społeczeństwo wypowiedziało się za europejską integracją Ukrainy. To spotkanie nakreśliło zamiary stron, wykrystalizowały się główne kierunki współpracy i problematyczne kwestie. Rosyjska polityka wobec Ukrainy stanie się bardziej pragmatyczna. Prezydent Rosji wypowiedział się za rozwiązaniem problemów międzypaństwowych, w szczególności o charakterze terytorialnym. Możliwe, że po raz pierwszy omawiano kwestie o charakterze strategicznym: kwestię pobytu rosyjskiej floty na Ukrainie, wprowadzenie prawdziwego reżimu granic, warunki funkcjonowania rosyjskiego kapitału na Ukrainie itp. Ale potrzeba jeszcze wiele pracować dla ustanowienia konstruktywnych relacji między krajami. Ołeksandr SOŁONEC. W zeszłym tygodniu w parlamencie jednak utworzyła się nowa frakcja Ukraińskiej Partii Ludowej, która wyodrębniła się z frakcji „Nasza Ukraina”. W ten sposób zakończył się poważny etap strukturyzacji ukraińskiego politykum po pojawieniu się partii „Ludowy Związek Nasza Ukraina”. Na ile konsekwentne i uzasadnione jest stanowisko kierownictwa UPL w przededniu wyborów parlamentarnych 2006 roku, rozmawialiśmy z zastępcą przewodniczącego UPL Iwanem Ołeksandrowyczem ZAJCEM. Oprócz tego, deputowany ludowy wyraził swoją wizję skutków wizyty W. Putina na Ukrainie.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
KTO JEST KIM
Stanowisko, jakie zajęła hierarchia i duchowieństwo Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego w toku wyborów, wyraźnie pokazało, że ta struktura kościelna jest narzędziem wpływu Kremla na ukraińskiego obywatela. Jednym z najbardziej agresywnych przedstawicieli hierarchii UKP PM jest odeski metropolita Agatanhel. Rola tego dostojnika kościelnego w procesach społecznych na Ukrainie jest dobrze znana już od czasów jego posługi na katedrze winnickiej w latach 80., kiedy ściśle współpracował z władzą komunistyczną. Dzięki poparciu tej władzy Agatanhela „przepchnięto” do Rady Najwyższej, gdzie niezmiennie blokował się z najbardziej reakcyjną częścią niesławnej „grupy 239”, propagując jej otwarcie antyukraińskie hasła. To właśnie Agatanhel był jednym z czołowych organizatorów kościelnego przewrotu z 1992 r., który spowodował rozłam w ukraińskim prawosławiu i przejęcie przez Patriarchat Moskiewski dominującej pozycji na Ukrainie. Obecnie Patriarchat Moskiewski odmawia nawet rozpatrywania kwestii autokefalii Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie. Niezmienność tego stanowiska potwierdził również Sobór Biskupów RPC w 2000 r., przed którego odbyciem to właśnie metropolita Agatanhel zorganizował zbieranie podpisów pod apelem do Soboru Biskupów w Moskwie z żądaniem, by w ogóle nie omawiać kwestii autonomii Cerkwi Prawosławnej na Ukrainie. Podległy Agatanhelowi Związek Prawosławnych Obywateli miasta Odessy zwrócił się wówczas do soboru z prośbą, by „bezwarunkowo ogłosił, że jedność RPC nie podlega dyskusji”; ta grupa domagała się zlikwidowania autonomii UKP i przywrócenia jej statusu egzarchatu RPC. Jak widzimy, metropolita Agatanhel jest najgłośniejszym przeciwnikiem idei autonomii i autokefalii UKP na Ukrainie, wraz z arcybiskupem Ionatanem (Chersoń) i biskupem Ipolitem (Tulczyn).
Metropolicie Agatanhelowi należy oddać sprawiedliwość za konsekwencję jego wielkomocarstwowych poglądów. Potwierdziła to zwłaszcza referat, wygłoszony przez niego na „Światowym Rosyjskim Ludowym Soborze”, poświęconym tematowi „Rosja i świat prawosławny” (Moskwa, luty 2004 r.). Do analizy tego referatu skłania nas to, że, po pierwsze, metropolita Agatanhel (Sawwin) kieruje jedną z największych eparchii na Ukrainie i wywiera w niej znaczny wpływ nie tylko na życie kościelne, ale i społeczne; po drugie, jest członkiem Świętego Soboru Prawdy, a historyczna misja Rosji — być państwem prawosławnym”. Stąd główne zadanie Rosji — nie tylko wobec świata prawosławnego, ale i wobec całej ludzkości — polega na świadectwie prawdy i trwaniu w niej. Jednak ustanawianie takich związków jedynie zewnętrznie pretenduje do logiczności, a w rzeczywistości jest spekulacją. Czy historyczna misja Rosji wyczerpuje się w tym, by „być państwem prawosławnym”? W równie spekulatywnym duchu zbudowany jest także inny fragment referatu: „Prawdziwymi celami chrystonienawidzicieli są: zniszczenie świata chrześcijańskiego z jego wartościami duchowymi i tradycjami; powszechna komputeryzacja i stworzenie światowego sieciowego społeczeństwa; budowa bogoborczego Nowego Porządku Świata — królestwa Antychrysta…” Najprawdopodobniej chodzi tu o wskazanie głównego wroga — chrystonienawidzicieli — oraz głównych niebezpieczeństw, które od nich pochodzą. Po tym, jak wroga nazwano, następuje faza określania środków walki z nim, czyli faza mobilizacji. „Prawosławnych chrześcijan wzywa się do tolerancji — do wyrozumiałości, ale wobec grzechu i bogoborstwa nie wolno być wyrozumiałym!” — mówi Agatanhel i nakłada piętno strachu: „To zdrada wobec Boga”. Nuta strachu narasta: „Całemu światu prawosławnemu, w tym także Rosji, rzucone zostało wyzwanie globalizmu. W tym pojęciu skoncentrowane jest całe światowe kłamstwo”. I dalej: „Będziemy tworzyć świat prawosławny i będziemy starali się uczynić go silnym i niezależnym”; „musimy [...] Trzeciego Rzymu”. A żeby słuchacz nie miał wątpliwości, prelegent wskazał, że „Trzecim Rzymem nazywamy Rosję jako potencjalną strażniczkę prawosławnej państwowości”. Prawosławie odgrywa tu szczególną rolę, jest ono „historyczną religią narodu tworzącego państwo, który stworzył Państwo Rosyjskie”. Oznacza to, że przypisuje mu się rolę ideologii tworzącej państwo określonego państwa — Imperium Rosyjskiego, Trzeciego Rzymu. Jeżeli ktoś jeszcze wątpi w zasięgi rosyjskiego prawosławnego imperializmu, posłuchajmy dalej: „Niezwykle ważne jest, że Rosyjski Kościół Prawosławny jest jedyną strukturą, która dziś łączy niemal całą dawną przestrzeń geopolityczną Rosji (w tym Ukrainę, Białoruś, Azję Środkową, kraje bałtyckie)”. Nie, to za mało: „Dawno dojrzała potrzeba konsolidacji państw prawosławnych. Przede wszystkim konieczne jest zjednoczenie z Rosją Ukrainy, Białorusi, narodów Azji Środkowej i Kaukazu, które wcześniej znajdowały się w składzie Carstwa Rosyjskiego. Następnie do tego bloku mogą przyłączyć się państwa bałkańskie i Grecja”. W tym twierdzeniu zawarte są zasadnicze kody rosyjskiego imperialnego sposobu myślenia, który pozostaje zasadniczy zarówno dla kremlowskich polityków, jak i dla potomków białoemigracyjnych oficerów, dla enkawudzistów-służbistów, oraz dla episkopatu Patriarchatu Moskiewskiego, powołanego do poświadczania obecności „Trzeciego Rzymu”. „Nie można oddzielić Cerkwi Rosyjskiej od państwa rosyjskiego — połączyły je na wieki wspólny los, wspólne tragedie i wzloty, scementowały je modlitwy i trud, pot i krew niezliczonych podwижników pobożności, wyznawców, męczenników, wiernych władców — zbieraczy ziemi ruskiej, sprawiedliwych sług Bożych — prawdziwych patriotów naszej Ojczyzny”. Jak widzicie, nie oparliśmy się pokusie cytowania w języku charakterystycznym dla Agatanhela: inaczej tracą one znaczną część swojego imperialnego piękna. W tym „świętoojcowskim” kłębowisku prawego i grzesznego Agatanhel na zawsze związał także Ukrainę: „Ukraińska Cerkiew Prawosławna — nieodłączna część Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej — jest siłą łączącą Ukrainę z Rosją, przeciwdziałającą przekształceniu Ukrainy w państwo antyrosyjskie. Wielokrotne próby oderwania Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej od Patriarchatu Moskiewskiego, którym towarzyszyła zewnętrzna i wewnętrzna agresja sił wrogich prawosławiu, haniebnie zakończyły się fiaskiem. Obecnie kanoniczna jedność Rosyjskiej Cerkwi-Matki i jej ukraińskiej owczarni jest trwała i niezachwiana”.
Metropolita Agatanhel zakończył swoje wystąpienie określeniem przewodniego motywu swojej działalności: jest nim „patriotyzm, nakierowany na tworzenie Ojczyzny”, który ma stać się „realnym filarem rosyjskiej państwowości” i „cementem, którym może zostać spojony gmach całego prawosławnego domu na czele z Rosją”. „Niech wiedzą wszystkie narody świata, że my jesteśmy narodem bogonośnym, że Rosja — Domem Najświętszej Bogurodzicy”. Właśnie w tym sensie widzi on swoją rolę jako organizatora Odeskiej eparchii Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej: „Odeska metropolia — nieodłączna część świętej, wielkiej, łaskami obdarzonej Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, jedna cząstka Świętej Rusi. Lud Odeszczyzny z nadzieją spogląda na lud potężnej Rosji, wierzy w jej misję danej przez Boga — zachowanie charyzmy Trzeciego Rzymu…” Mamy zatem przed sobą zupełnie otwarcie wyrażoną integracyjną, imperialną ideologię. Właśnie nią tłumaczy się stanowisko Agatanhela, nakierowane na poparcie dla W. Janukowycza. W tym nie wyróżniał się spośród kanonicznego grona UPC MP, bo ich wysokoprzewielebności, przewielebności, błogosławieństwa prześcigały się jedni przed drugimi w demonstrowaniu poparcia dla moskiewsko-kuczmowskiego pretendenta, rozpisując z ambon, w licznych zwrotach do prasy, wystąpieniach z ekranów telewizyjnych o nieosiągalnych „moralnych przymiotach”, „bogomiłości” ulubionego kandydata Janukowycza, jego niezrównanych państwowych talentach. Hierarchowie UPC bezczelnie „wieszczyli” w imieniu Bogurodzicy i samego Pana. Metropolita Odeski i Izmaiłowski Agatanhel był w tym szczególnie bezceremonialny: „Pomyślna pielgrzymka premiera Ukrainy W. F. Janukowycza do świętych miejsc Athosu jest głównym świadectwem Bożego błogosławieństwa…” Dlatego w prawosławnej Ukrainie nie może być wątpliwości, na kogo głosować: „Oczywiście na tego, którego błogosławi Sama Królowa Niebieska” — przekonywał Agatanhel na łamach cerkiewnych wydawnictw Odeszczyzny. Zapalając się w gorliwej służbie kandydatowi kuczmowskiemu, udziela wprost wskazówek, jak należy się zorientować nie tylko wyborcom, ale też Bogu: „Wiktor Fiodorowicz zasługuje na uwagę zarówno ze strony Boga, jak i ze strony ludzi”. Materiały propagandowe o wulgarnej treści, kłamliwe i sklecone na przysługę Janukowyczowi, rozdawano w cerkwiach Patriarchatu Moskiewskiego w Sarnach (obwód rówieński), w rejonie biłhorod-dniestrowskim, w Ługańsku, Kijowie, Sumach, Zaporożu i w innych miastach. Czy nie czas przypomnieć Księgę Przysłów Salomona, która wzywa nas, byśmy ratowali się przed złą drogą, „przed człowiekiem mówiącym przewrotnie, przed tymi, … którzy cieszą się czyniąc zło, radują się przewrotnościami złego”. W przedwyborczej agitacji ryzykowne persony UPC nie tylko kontynuowały, ale też wzmacniały szowinistyczną propagandę, rozpalając wrogość międzynarodową, uciekając się do stalinowsko-czekistowskich metod oszczerstw wobec narodu ukraińskiego. Jak można, gardząc narodem, udawać przy tym, że służy się przykazaniom Ewangelii? Wielu wiernych Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego oburzało się na to bezprawne bezeceństwo, popełniane przez moskiewskich popów, na to, że cerkiew po uszy wplątała się w polityczne starcie, prowadząc otwartą agitację na rzecz Wiktora Janukowycza, człowieka o mrocznej przeszłości, i nie wzbraniając się przed rozpowszechnianiem otwartych kłamstw i oszczerstw wobec innego kandydata. To wprost sprzeczne z podstawami nauki ewangelicznej. Ponadto taki bezpośredni udział duchownych w brudnych wyborczych igrzyskach wprost przeczy „Podstawom koncepcji społecznej” Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, przyjętym przez Sobór Biskupi w 2000 r. i podpisanym przez wszystkich hierarchów. W tym dokumencie zaznaczono: „Istnieją dziedziny, w których duchowni i kanoniczne struktury cerkiewne nie mogą udzielać pomocy państwu ani z nim współpracować. Są to: … walka polityczna, agitacja przedwyborcza, kampanie na rzecz poparcia tych czy innych partii politycznych, liderów społecznych i politycznych”. Lub: „Niedopuszczalny jest udział cerkiewnego zwierzchnictwa i duchowieństwa, a więc także cerkiewnej Pełni, w działalności organizacji politycznych, w procesach wyborczych, takich jak publiczne poparcie dla organizacji politycznych lub poszczególnych kandydatów biorących udział w wyborach, agitacja itp.”. W dokumencie zaznaczono, że „najwyższa władza cerkiewna nie udziela specjalnego błogosławieństwa na działalność polityczną świeckich”. Lecz episkopat, począwszy od metropolity Sabodana, i przeważająca większość duchowieństwa RPC na Ukrainie czynili właśnie odwrotnie, lekceważąc własne postanowienia, a co najważniejsze — gardząc przykazaniami Ewangelii i normami moralnymi cerkiewnej Tradycji. Metropolita Odeski był w tym lekceważeniu na czele. Jak widzimy, metropolita Agatanhel ma czym się pochwalić przed imperialnymi władzami, zarówno cerkiewnymi, jak i świeckimi, w związku ze swoją działalnością na Ukrainie. A jak być z odpowiedzialnością przed ukraińską pasterską trzodą, przed Prawdą i Bogiem? Czy te pytania choćby trochę ważą dla Agatanhela i innych rosyjskich hierarchów, którzy zapewniają nie tyle duchową posługę, ile przede wszystkim zachowanie integralności „jednej prawosławnej przestrzeni”? Nadszedł czas, by społeczeństwo ukraińskie odpowiedziało również na to pytanie.
z
Arsen ZINCZENKO, doktor nauk historycznych
Maschinelle Übersetzung
Synodu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego, przewodniczący Komitetu Edukacyjnego UPC; po trzecie, przypada mu szczególna rola w organizowaniu rozłamu w Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej w 1992 r., który umocnił pozycje cerkwi imperialnej — Patriarchatu Moskiewskiego, i kieruje w środowisku episkopatu UPC ostrą opozycją nie tylko wobec autokefalii, lecz także wobec autonomii Cerkwi Prawosławnej w Ukrainie. Metropolita Agatanhel jest przekonany, że „współczesna ludzkość zbliża się do obalenia porządku ustanowionego przez Boga na świecie i do otwartego bogoborstwa”. Ponieważ w ten eschatologiczny proces wciągnięta jest także Rosja, dlatego „musimy zatroszczyć się o zachowanie naszej Ojczyzny w Prawosławiu i świętoruskich tradycjach”. Zgodnie z logiką metropolity „głównym zadaniem Prawosławia jest powstrzymanie upadku Rosji w strefę historycznej nicości”. Niektórym z tych lęków nadawany jest charakter otwartej technofobii, która zawsze towarzyszyła procesowi pojawiania się rozmaitych technologicznych nowinek: „obecnie odbywa się ogólnoświatowa komputeryzacja, szybkie tworzenie globalnej sieci Internet — «światowej sieci»; «powstają superpotężne biotechnologie, zdolne sterować ludzką psychiką i manipulować świadomością ogromnych mas ludzi”. Metropolita Agatanhel jednak nie ogranicza się do wymieniania takich ogólnych zagrożeń. Ich wyliczenie ostatecznie koncentruje się na konkretnym wrogu, który zbliża się coraz bliżej: „Z każdym rokiem Rosja ponosi straty geopolityczne, pozwalając USA i NATO jako narzędziu «tajemnicy bezprawia» tworzyć nowe przyczółki na terytorium historycznym Tre-
Maschinelle Übersetzung
GUŁAG Zakończenie. Pocz. zob. “SP” nr 7 BEZ ROZSTRZELIWAŃ I MOGIŁ Radio hałasowało: “Więcej stali, węgla, miedzi, niklu!” Z Moskwy do Norilska nieustannie napływały żądania zwiększenia wydobycia rudy. Budowano nowe szyby, kopalnie, udoskonalano metody niewolniczej pracy. Norilskim kombinatem kierowali fachowi, wykształceni specjaliści produkcji i geolodzy, którzy dobrze znali paleontologię i to, że w wiecznej zmarzlinie przez tysiące lat nie psuje się mięso mamutów, które można nawet jeść. A co będzie z trupami ludzi, jeśli kiedyś tak samo zachowane znajdą je potomkowie? I postanowili dzielni czekiści nie chować trupów w wiecznej zmarzlinie, aby nie zostawiać strasznych świadectw swoich zbrodni, a jednocześnie pozbyć się dość pracochłonnych robót przy pochówkach. Utworzono komendy z silniejszych więźniów, którzy układali wszystkich zmarłych w stosy na platformach kolejowych. Ten straszny ładunek przybywał do portu Dudinka. Tam trupy przeładowywano na wozy i końmi przewożono przez skuty lodem Jenisej na liczne wyspy. Rachuba była nieludzka: podczas wiosennej powodzi wyspy zalewało wodą, a trupy znosiło z prądem. W ujściu Jeniseju ludzi prawie nie ma, a jeśli ktoś i zobaczy, to będzie milczał. Delta Jeniseju jest bardzo szeroka, a zatem trupy zostaną rozniesione wodą po jej przestrzeniach; ryby, dzikie zwierzęta i ptaki zrobią swoje, a reszta zostanie wyniesiona do oceanu, który ukryje ślady bolszewickich zbrodni. Jednak stało się inaczej. Góry trupów na wyspach przez zimę zmarzły w lodowe góry-bryły i pod naciskiem powodziowej wody nie rozpadły się, bo woda choć wiosenna, to zimna. Kiedy wiosenne wody opadły, wyłoniły się straszne góry, przyprószone śmieciami i podziurawione przez kry. Rozpoczęła się nawigacja. Wodniacy, myśliwi, rybacy byli oszołomieni i zaczęli protestować. Przyjechała komisja. Wyspy zaczęto oczyszczać z trupów. Dłubano je łopatami, siekierami. Za tę szkodliwą dla zdrowia pracę zekom dawano dodatkowy przydział — bochenek chleba i paczkę machorki. Niektórzy z nich zaczęli wariować, niektórzy od takiego koszmaru ostatecznie otępieli, przestali reagować na niego — siadali prosto na trupy, jedli chleb i palili machorkę… Do kanibalizmu norilskie mniszki i gołębice. Oszukani, skrajnie wycieńczeni więźniowie polityczni nie od razu zauważali nieliczną straż, która im towarzyszyła, a potem znikała, jakby wyparowywała. Lecz było już za późno. Nie starczało sił ani iść dalej, ani wracać, i tysiące ludzi zniknęło na zawsze bez rozstrzeliwań i kopania mogił… “Socjalistyczny wybór” po rozpętaniu przez bolszewików bratobójczej wojny domowej, a potem uległość i ślepota większości logicznie doprowadziły do takich skutków. PRZYGOTOWUJĄC SIĘ DO WALKI Po śmierci Stalina w kwietniu 1953 r. do naszego obozu politycznego z Dżezkazganu przybył etap, którego skład został specjalnie dobrany przez czekistów po to, aby zasiać w obozie politycznym waśń narodowościową. Była to czekistowska próba na przyszłość dla organizacji narodowych w gnijącym więzieniu narodów. Kontyngent tego etapu składał się przeważnie z Rosjan-kryminalistów, skazanych za ucieczkę, morderstwo i kradzież. Z nimi przybyli ich przywódcy-watażkowie “w prawie”, którymi teraz opiekowali się obozowi operacyjni — major KGB Ryżow, starsi porucznicy Jakobson i Chodun. Nowoprzybyli od razu zaczęli bezczelnie prowadzić w obozie szowinistyczną propagandę. Połączywszy się z obozowymi własowcami, zaczęli podjudzać wschodniaków-Ukraińców na zachodniaków-banderowców oraz więźniów innych narodowości, zaśmiecając głowy więźniów politycznych wielkorosyjską ideą rosyjskiej wyższości. Watażkami szowinistów byli mało wykształcony były kryminalista “w prawie” Mykoła Worobjow oraz jego ludzie podzieleni na ogniwa (plutony); każdy znał swój barak i swoją sekcję w baraku oraz kogo powinien zarżnąć. Obóz podzielił się na dwie połowy. W pierwszej kolumnie więźniów politycznych, którzy pracowali w szybie nr 18, byli Ukraińcy, Litwini, Polacy, a w drugiej połowie — w większości Rosjanie, którzy pracowali przy budowie. Na przeciwstawienie się bandzie Worobjowa-Kozłowa stworzyliśmy swój komitet i sztab ds. wykrywania obozowych seksotów-donosicieli ze swoją służbą bezpieczeństwa i nawet zaczęliśmy rozpowszechniać swoje rękopiśmienne czasopismo “Szyło”, w którym pisałem artykuły wstępne. Do nas przyłączali się i niektórzy Rosjanie, którzy mieli swoje rachunki krzywd do Worobjowa. Postanowiliśmy nie siedzieć z założonymi rękami i również zaczęliśmy wytwarzać noże oraz włócznie z żelaza zbrojeniowego, aby uzbroić swoich więźniów politycznych. W strefie roboczej tę sprawę robili kowal z Wołynia dziadek Iwan i ślusarz Sirko z Wołynia. Oprócz tego sztab dał rozkaz chłopakom, aby szli do obozowych operacyjnych-czekistów Jakobsona Jaszy i Choduna oraz brali na siebie funkcje “donosicieli”, żeby lepiej znać plany wroga, a jednocześnie dezinformować czekistów i majora Ryżowa. UDERZENIE WYPRZEDZAJĄCE
Jakobson i Chodun nie wiedzieli o prawdziwym stanie spraw w obozie. Przewodniczącym naszego komitetu i sztabu był galicjanin Anton. Mieliśmy swoje pseudonimy. Członkami byli Fila Fedyk z Drohobycza, Polak Sława Stawiński z Sokala, Wołodymyr Tymoszczuk z Wołynia, Mychajło Stus. Worobjow i Kozłow w porozumieniu z czekistami obozu wyznaczyli rzeź na niedzielny poranek. Nasi chłopcy dowiedzieli się o ich zamiarach. Nasz sztab postanowił ich uprzedzić i na sobotni poranek wyznaczono wykonanie wyroku, wydanego dzień wcześniej: egzekucję tych przywódców zaplanowanej rzezi. W sobotę rano, tylko gdy trębacz-Łotysz odegrał „pobudkę” i nadzorcy-czekiści wraz z żołnierzami poszli otwierać baraki, tuż za nimi, z ukrytymi nożami, wkroczyli nasi mściciele — sześciu więźniów politycznych, z nich jeden Rosjanin Nowikow, który miał swoje rachunki z czekistami i Worobjowem. Do naszej sekcji baraku błyskawicznie wpadli nasi chłopcy i odepchnąwszy nadzorców oraz żołnierzy, którym zabraniano nosić broń w strefie, rzucili się do prycz, gdzie pod jedwabną kołdrą spał Worobjow. Obok niego spał Kozłow oraz ich ochroniarz, „bodyguard” — bokser z Połtawy. Wszystko skończyło się błyskawicznie. Kozłow w jedwabnej bieliźnie z narzuconą na ramiona jedwabną kołdrą zszedł z posłania i zdążył jeszcze dobiec do piecyka naprzeciw mojej pryczy, gdzie dopadła go kara. Oper Jasza Kozłow, któremu oczy z przerażenia wyszły z orbit, padł na podłogę. Chłopcy otoczyli ich ochroniarza Muzyczenkę i ogłuszyli go pogrzebaczem. Na podłodze zostało sześć ciał. Żołnierze i nadzorcy stali porażeni i drżeli od tego, co zobaczyli. Mściciele ich uspokajali: — Wy, służbiści, nie bójcie się! Was nikt nie ruszy! Prowadźcie nas do karceru! Wieść o tej akcji obiegła cały obóz. Własowcy ze wszystkimi kaznodziejami „wielkiej Rosji” pouciekali do warty, błagając czekistów o ochronę przed nami. Ale to nie było wszystko. Górnicy z pierwszej kolumny, dowodzeni przez mojego ziomka spod Kijowa Mychajłę Ołeksandrowycza Wajczenkę (urodzonego w 1928 r., ze wsi Rusanów, porucznika, byłego studenta-filologa Uniwersytetu Czerniowieckiego, syna rozkułaczonego w 1930 r. chłopa, wysiedlonego na Ural), podjęli decyzję, by nie wychodzić do pracy w kopalni, aby zostawić miasto Norylsk bez węgla i skazać kombinat metalurgiczny na głód energetyczny. Postawili przed czekistami warunek — wywieźć z obozu wielkomocarstwowych szowinistów, którzy rozniecają waśnie narodowościowe. Właśnie wtedy do budynku, w którym mieścił się zarząd norylskiego kombinatu górniczo-hutniczego, przybył Zwieriew — brat ministra finansów ZSRR, naczelnik kopalni nr 18 i naczelnik KGB Kraju Krasnojarskiego generał-major Siemionow. Bojąc się, by nie został zerwany plan wydobycia węgla, urzędnicy obiecali wywieźć zwolenników Worobjowa i Kozłowa z naszego obozu. Tak też się stało. Najpierw ich odizolowali, ogrodzili drutem kolczastym, a pod wieczór załadowali do wagonów i wywieźli gdzieś na kontynent. Cieszyliśmy się z tego zwycięstwa i jeszcze bardziej uwierzyliśmy we własne siły. I DO DZIŚ PRZED OCZAMI… W stalinowskich czasach i jeszcze długo po śmierci „wodza” nas, więźniów politycznych, morzono głodem. A my tylko marzyliśmy: „Oj, kiedyż my najemy się czarnego chleba”. Dopiero rok po śmierci Stalina pozwolono nam w obozowym sklepiku kupować chleb. Wtedy wielu więźniów politycznych pomarło na moich oczach z powodu niedrożności jelit. My, poddani „Kraju Rad”, ci, którzy przeżyli kolektywizacje, rozkułaczenia, głodomory, wojny, fronty, jakoś łatwiej znosiliśmy głód, którym morzyli nas bolszewicy. Bywało, ciemniało w oczach od skurczów żołądka, kiedy już nie czujesz bólu i pojawia się obojętność na wszystko — na życie i śmierć, stajesz się podobny do kamienia, nie reagując na nic. A oto więźniowie polityczni z Zachodu: Finowie, Niemcy, Bałtowie, Polacy — trudniej znosili i adaptowali się do przeklętego głodu. Ich z Europy do Norylska przywożono bardziej rozpieszczonych „burżuazyjnym jarzmem”. Byli przyzwyczajeni do normalnego odżywiania. Szczególnie ciężko było mocarzom-Łotyszom, nie to co nam, niskorosłym Słowianom. Oni potrzebowali więcej kalorii i jedzenia. Dla nich w obozowym intendenturze nie znajdowało się również obuwia i odzieży w ich rozmiarze, dlatego w obozowych warsztatach inwalidzkich kombinowano walonki, kufajki z dwóch lub nawet trzech kufajek i walonek. Widziałem, jak ci giganci z mojego baraku wariowali z głodu. Łazili po obozowych kuchniach, śmietnikach i wyzbierywali do kociołków niedojedzone resztki ryb, głowy, łuski, różne obrzynki z produktów i, stojąc przy piecu (płycie), gotowali, pilnując tej zgnilizny, bojąc się, żeby nikt nie ukradł. Zdejmując z płyty przegotowaną zgniliznę, połykali, a potem cierpieli na krwawą biegunkę. Bywało, rano wstajemy głodni, a obok na pryczach leżą martwe ciała mocarzy-Łotyszy, Estończyków. Trupy… Po sygnale „pobudka” do baraku wbiega jeden z nadzorców, dyżurny, i krzyczy: „Wychodź bez ostatniego!”. Bo biją tych, którzy spóźnili się w przejściu. Martwych zrzucają z prycz i zesztywniałych wyciągają za nogi z baraku. Przyprowadzają z dziedzińca gospodarczego ślepego konia i sznurem przywiązują zmarłych. Koń wlecze ich do bramy obozu. Przychodzi zwierzchnictwo ze swoimi obozowymi chłopcami spośród więźniów i sporządzają akt zgonu, a nadzorca Sierow przychodzi z żołnierzami KGB, przypina trupom numerki do nóg i bije po głowach zmarłych ciężkim młotkiem, przebijając każdemu czaszkę, a inny rosyjskim bagnetem przebija klatkę piersiową w miejscu serca. Dopiero wtedy trupa odciągają za bramę z drwiącym napisem „Tylko uczciwą pracą wyjdziesz na wolność”. Z początku nie robiono nawet trumien, a później — inwalidzi zaczęli z odpadów drzewnych robić skrzynie-trumny na trzy osoby i ładowali na platformę kolejową, żeby potem w towarzystwie czekisty-oficera wieźć pod górę Schmidta, gdzie trupy składano w wyrobionej kopalni, którą z czasem zasypywano skałą płonną z pobliskiego hałdy. Nie myślał absolwent Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza Otto Schmidt, że jego imieniem, jak epitafium, uwieńczą tysiące zamęczonych ofiar, zamordowanych głodem, zebranych z całego „Kraju Rad”, „kraju rozwiniętego socjalizmu”. Jako cmentarz wykorzystywana była również góra Miedwieżka, która jest przy kopalni miedzi „Miedwieżyj ruczej”… …I do dziś przed moimi oczami stoi jakby stop-klatka w kinie: widzę, jak jeden więzień polityczny z głodu podciął sobie żyły, puszczając krew swoją na rozżarzoną płytę, a potem zeskrobywał zapieczoną krew i łapczywie zjadał. Mykoła BARBON Pracownicy naszej redakcji, którzy zapoznawali się z tekstem Mykoły Barbona przed publikacją, wypowiadali się daleko niejednoznacznie. Po co, powiadają, rozpowszechniać takie okropności, w które obecnie i uwierzyć trudno. A tymczasem żywy świadek tych okropności leży w szpitalu i błaga Boga, żeby uchronił Ukrainę i Ukraińców od powtórzenia czegoś podobnego, bo tylko „w swoim domu własna i prawda, i siła, i wola”.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
kości nie dochodziły. Ponieważ „Krajowi Rad” bardzo potrzebne były norylski nikiel, złoto i węgiel. Tymczasem na Kołymie od głodu ludzie tracili ludzki wygląd, a zmarłych chowano tam bez pośladków, które odcinano na stroganinę. Ale również w obozach norylskich wielu więźniów chorowało i byli oni już niezdolni do wykonywania ciężkiej pracy. Aby się ich pozbyć, według doświadczeń Kołymy, Uchty i Indigirki, czekiści stosowali jeszcze jeden nieludzki „wynalazek”. Jesienią, wraz z pierwszymi przymrozkami, z baraków obozowych i izb chorych wyprowadzano chorych i wyczerpanych „dochodiag”, których zbierało się tysiące. Ogłaszano im, że przechodzą do Talnachu, gdzie jeszcze nie było kopalń ani szybów, gdzie praca jest lżejsza i nie ma ochrony. Kolumnę takich więźniów politycznych prowadzono z Norylska w głuchą tundrę, bezdrożami, po chrupiącym mchu, mijając karłowate brzozy. Za sobą zostawiali czerwony ślad z rozgniecionych jagód — żurawiny, brusnicy… ideologiczny komisarz, dawny nauczyciel z Białorusi, z miasta Homel, Jakow Kozłow. Czekiści ulokowali ich w strefie roboczej na „ciepłych posadach”, chociaż oni nic nie rozumieli z pracy. Worobjowa zatrudniono majstrem w zakładzie betonowym, a Kozłowa — laborantem. W pracy próżnowali, spalili laboratorium, pogardliwie rozmawiali ze swoimi jednomyślnikami i własowcami o „chochłach”. My, więźniowie polityczni, dostrzegliśmy w nich wielkorosyjskich szowinistów i zaczęliśmy śledzić każdy ich krok, a także ich „braterstwo”, które korzystało z niezwykłych przywilejów czekistów. Na przykład Kozłow z Worobjowem przywieźli ze sobą do naszego obozu łóżka z jedwabnymi kołdrami, podczas gdy my spaliśmy na gołych pryczach. Wkrótce dowiedzieliśmy się, że na polecenie czekistów przygotowują w naszym obozie „noc świętego Bartłomieja”. W strefie roboczej wytwarzają noże, które przerzucają do strefy mieszkalnej. Wszystkich swoich bojówkarzy oni podzielili-
Maschinelle Übersetzung
Socjaliści twierdzą, że są z Leninem, bo dzięki niemu istnieje Ukraińskie Państwo. Niepodległa Ukraina istnieje nie dzięki, lecz wbrew maniakalnym zamysłom kata narodu ukraińskiego, który utopił w krwi naszą państwowość, szczelnie zamknął nam drogę do wielkiej rodziny krajów europejskich. Nawiasem mówiąc, — dzięki komu istnieją wszystkie kraje europejskie? Dlaczego w Szwecji nie ma internatów dla dzieci i domów dziecka? Dlaczego tam jest zaledwie 120 skazanych? Dlaczego fiński weteran, który bronił swojej ziemi, swojej niepodległości, otrzymuje 5000 dolarów emerytury? Tym krajom się poszczęściło, bo do nich nie sięgnęła koścista ręka Lenina, a później Stalina. Jak zaklęcie, socjaliści przekonują, że wielkości Lenina nikt nie śmie kwestionować. Ich racja: nikt nie kwestionuje założyciela komunistycznej inkwizycji, awanturnika w skali światowej, jego socjalizmu o obliczu potwora. Obecność obcego bożyszcza nie jednoczy Ukraińców, lecz sieje wrog-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
REPLIKA
NIEPOKOJĄCE
Hnat BIŻYK, m. Nowa Kachowka
TRADYCJA
FORUM
dziś jeszcze nie utwierdził się w tym statusie. I naszą ze wszystkimi świętą sprawą jest doprowadzenie do tego, aby nasz język rozwijał się, wzbogacał, znajdował ścieżkę do serca każdego obywatela państwa ukraińskiego i, w końcu, rzeczywiście stał się językiem państwowym”. Przed przyszłymi pedagogami wystąpił znany ukraiński poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autor pięciu tomików poetyckich Wasyl Waskan. Z właściwym sobie patosem i humorem, uniesieniem i serdecznością poeta przeczytał kilka swoich wierszy: o pogrzebie starego nauczyciela i pięknie rodzinnego kraju, miłości do Ojczyzny i własnej matki, o najskrytszym na świecie uczuciu — miłości. Zabrzmiały pieśni do słów W. Waskana w wykonaniu śpiewaka i kompozytora, zasłużonego artysty Ukrainy, wykładowcy katedry muzyki Iwana Derdy. Zachwyciła wymagających słuchaczy oryginalnym czytaniem wiersza „Mówił mi pewien świętoszek” studentka II roku Maria Fracewir. Do zastanowienia się nad losem języka ojczystego, jego przeszłością, a zwłaszcza przyszłością, skłoniły uczestników święta szczere, serdeczne wystąpienia studentek Tetiany Bartasz, Tetiany Myroniuk, Inny Odynak, Julii Unhulskiej, Ludmyły Maniuk, Lubawy Hulej, Ludmyły Chimjak, Marii Dowhaniuk, a także pieśni w wykonaniu studentów katedry muzyki. Ze słowem wdzięczności do organizatorów i uczestników święta zwrócił się pełniący obowiązki dziekana wydziału pedagogicznego, doktor nauk filologicznych, docent I. M. Zwarycz. Zakończyło się tradycyjne na wydziale pedagogicznym święto języka ojczystego pieśnią „Szanujmy język”.
niechęć i rozłam, przepełnia czarę cierpliwości i upokorzenia narodu. Nas nic nie powinno wiązać z obcym idolem, który znęcał się nad naszą godnością, podkreślał naszą niższość. W tym czy innym stopniu O. Morozem wciąż włada ideologia leninizmu. On, w odróżnieniu od naszego Prezydenta, jest zakodowany ideami leninizmu i nijak nie może uwolnić się od tego zgubnego ciężaru, nie chce pogodzić się z faktem idei ukraińskiej, bo nieprzezwyciężona inercja zrodziła w nim niechęć do spojrzenia prawdzie w oczy. Nie można żyć iluzjami, oszukiwać siebie i swój naród. Moim zdaniem, mówienie o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego nie ma żadnej potrzeby. To rzeczy wyssane z palca. Ten hałas wszczynają siły antyukraińskie. Nie ma problemu języka rosyjskiego, jest problem funkcjonowania państwowego języka ukraińskiego. Dziś najważniejsze — zatrzymać szeroko zakrojoną ofensywę informacyjną na język ukraiński, ochronić go przed ukrainofobami, przed zalewem rosyjskojęzycznych programów kulturalno-rozrywkowych i konkursów.
Corocznie na święto języka ojczystego największą aulę wydziału pedagogicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia J. Fedkowycza wypełniają radośni, podniośle wzruszeni studenci, wykładowcy, pracownicy. Natchnienie i uroczyście brzmiał w uciszonej auli głos prowadzącej święto, studentki I roku Ludmyły Antoniuk: „Wiele tajemnic jest na świecie, a jedną z największych pośród nich — jest język. Od wczesnego dzieciństwa aż do głębokiej starości człowiek jest nierozerwalnie związany z językiem. Język czyni człowieka niezwyciężonym w poszukiwaniach prawdy. Za pomocą języka przenikamy w myśli i uczucia, które poruszały ludzi na tysiąclecia przed nami. Słowo — to najwierniejszy posłaniec z przeszłości i teraźniejszości w przyszłość. Dzięki jego potędze nie zamula się ludzkie doświadczenie. To skrytka mądrości i nieśmiertelności narodu”. Myśli poetki Wiry Worsyło o języku ojczystym, wyrażone w formie poetyckiej, natchnienie przekazała studentka II roku Jewhenija Fracewir: Wiele na świecie jest skarbów cudownych, Lecz najcenniejszy w całym świecie skarb — Prahistoryczny ukraiński język, Co zachował wszystkich er tajemny skarb. Zwracając się do studentów, kierownik katedry pedagogiki i metodyki nauczania początkowego, doktor nauk pedagogicznych, profesor S. Rusnak podkreślił: „I choć ponad piętnaście lat temu język ukraiński otrzymał status państwowego, i choć znany działacz państwowy i polityczny Iwan Ohijenko jeszcze w połowie lat 30. XX wieku sformułował obowiązki językowe Ukraińców, nasz język jeszcze
Iwan BONDARENKO, wieś Werbiwka, obwód czerkaski
jaką szkodę wyrządzi przyjęcie jego propozycji budowaniu państwa, ale także to, że morozowcy przypisują sobie wielkie zasługi w zwycięstwie Wiktora Juszczenki. A my na miejscu doskonale wiemy, że zasługi te są minimalne, bo wszyscy, którzy w pierwszej turze głosowali na Moroza, w drugiej turze (a tym bardziej podczas powtórnego głosowania) wszyscy bez wyjątku zagłosowali na Janukowycza, bo słuchali już nie Moroza, a komunistów.
Switłana ROMANIUK, kandydat nauk pedagogicznych, Hryhorij ZASŁAWEC, dziennikarz, m. Czerniowce
Maschinelle Übersetzung
Latem w Doniecku odbędzie się VI Międzynarodowy Kongres ukrainistów na bazie Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Oto co na temat tego wydarzenia opowiedział rektor DonNU, przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Wołodymyr Szewczenko, który kierował przygotowaniami do tego forum. — Przede wszystkim chciałbym zaznaczyć, że to wielki zaszczyt dla nas, ale rozumiemy, że pracy też będzie dużo — mówi Wołodymyr Pawłowicz. — Tym bardziej chcemy przejrzeć ustaloną tematykę Kongresu, bo od pierwszego forum, które odbyło się w Kijowie w 1990 roku, zmieniała się ona mało i obecnie jest dość odległa od realiów współczesności. Staramy się dostosować ją do problemów naszego regionu. W tym celu zapraszamy naukowców z ukraińsko-rosyjskiego pogranicza, a to 12 uniwersytetów obwodów przygranicznych, oczekujemy udziału Białorusinów. Pojawią się takie tematy, jak historia ruchu robotniczego, historia rozwoju samej nauki i tym podobne. Przypomnę, że wkrótce mija 40 lat Donieckiemu Centrum Naukowemu, które jest pierwszym w Ukrainie spośród sześciu takich struktur. Mamy zamiar w ramach Kongresu oddać należne hołdy tej dacie. Oczekujemy udziału 200—250 naukowców z dalekiej zagranicy, prawie 400 przyjedzie z obwodów przygranicznych. Tak więc reprezentacja będzie znaczna. W sprawach organizacji forum spotkałem się w USA z prezydentem Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów Markiem von Hagenem, który jest profesorem historii Uniwersytetu Kolumbijskiego i współprzewodniczącym komitetu organizacyjnego Kongresu w Doniecku. Jesteśmy świadomi całej wagi nałożonych na nas obowiązków. Znaczenie Kongresu potwierdza odpowiednie zarządzenie Gabinetu Ministrów, które przewiduje należne finansowanie. Biorąc pod uwagę obecną sytuację polityczną, gdy obwody zarzucają hamowanie rozwoju języka ukraińskiego, musimy pokazać, że Donbas jest nieodłączną częścią Ukrainy. U nas nikt nie popiera idei separatyzmu, oddzielenia. Przynajmniej od nikogo o tym nie słyszałem. Inna sprawa — region potrzebuje większej samodzielności. Otwarcie Kongresu planowane jest na 29 czerwca w Donieckim Akademickim Teatrze Opery i Baletu, a jego program roboczy przewiduje posiedzenia w sekcjach. Chciałbym zaznaczyć, że każdy, kogo zainteresuje tematyka, może nie tylko być obecny, ale także będzie mógł włączyć się w dyskusje. Sądzę, że nauczycielom naszego obwodu, wszystkim proświtanom byłoby to i ciekawe, i pożyteczne. Cóż, gości Kongresu z pewnością zapoznamy z historycznym i kulturalnym dziedzictwem Doniecczyzny. Do słów Wołodymyra Szewczenki dodam, że redakcja naszej gazety jest informacyjnym sponsorem Kongresu. Ogłosiliśmy także, że podczas obrad Kongresu trzej laureaci otrzymają nagrodę redakcji «Doniecczyny» «Pielęgnujmy język ojczysty». Tę nagrodę ustanowiliśmy już w 1998 roku dla mieszkańców Doniecczyzny, którzy wnoszą znaczący wkład w utrwalanie języka ukraińskiego w naszym kraju.
Ihor ZOC, redaktor naczelny gazety „Donieczczyna”, członek zarządu obwodowego oddziału Proświty
z
Maschinelle Übersetzung
Mija trzeci miesiąc od zwycięstwa Pomarańczowej Rewolucji, a nam wciąż nie udaje się doprowadzić do zwołania komisji ochrony języka ukraińskiego przy miejskim komitecie wykonawczym. I choć jego kierownictwo przyjęło to zwycięstwo z aprobatą, to najwyraźniej wsłuchuje się w ruchy nowej władzy w centrum. Szczególnie widoczna jest niezdecydowanie po wniesieniu propozycji O. Moroza. Dziwi nie tylko to, że Mороз nie rozumie,
KWESTIA RUBA
W ostatnich dziesięcioleciach imperialno-bolszewickiego reżimu Odessa, podobnie jak cała Ukraina, była planowo, sztucznie i całkowicie zrusyfikowana: zamykano ostatnie ukraińskie szkoły, zakazywano nauczania w języku ukraińskim w szkołach wyższych, z półek znikały ukraińskie książki i gazety, a mówienie po ukraińsku było „nieprestiżowe” (a szczególnie niebezpieczne dla pracowników instytucji państwowych). Jeszcze za czasów szalonego ukraińskiego lingwocydu w 1987 roku przypadło mi założyć pierwszą na Odessczyźnie komórkę języka ukraińskiego przy zakładzie mleczarskim. Później ta komórka, już towarzystwa „Proświta”, stała się bazową w rejonie i w mieście. Wraz z proklamowaniem niepodległości Ukrainy i wyborem na mera Odessy poprzedniego mera Eduarda Hurwicza nastąpiło pewne złagodzenie w działalności ukraińskiego ruchu: za środki ratusza odessytom opłacano prenumeratę gazet ukraińskojęzycznych, ulice nazwane imionami bolszewickich katów przemianowywano, a pomniki tych katów przenoszono, w tym także pomnik Uljanowa-Lenina (takich pomników w mieście jest ponad sto), zaczęto otwierać ukraińskie szkoły. W instytucjach przede wszystkim wymieniano szyldy na ukraińskojęzyczne. Ale po pewnym czasie, dzięki skandalicznie znanemu antykonstytucyjnemu poparciu L. Kuczmy, do władzy doszedł R. Bodelan. Ten miejski głowa, dawny pierwszy sekretarz obkomu KPU, zadał druzgocący cios językowi ukraińskiemu, szczególnie podczas ostatniej kampanii prezydenckiej, „natchniony” poparciem kandydata władzy i eparchii patriarchatu moskiewskiego, wylewając morze brudu na obecnego Prezydenta Wiktora Juszczenkę. Wraz z przyjściem Bodelana w 2001 r. planowano znacznie mniej szkół z nauczaniem w języku ukraińskim niż przewidywał plan poprzedniej administra-
Maschinelle Übersetzung
Zgodnie z uzgodnioną kwotą między prezydentem W. Juszczenką a przewodniczącym SPW O. Morozem na stanowisko przewodniczącego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej mianowano rosyjskojęzycznego W. Czuśka, a jeśli do tego dodać jeszcze antyukraińską działalność mera Bodelana wespół z eparchią Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, u członków Proświty na Odesszczyźnie pojawiło się wielkie zaniepokojenie dotyczące wprowadzania języka państwowego w regionie. Ukraińskojęzyczną gazetę „Dumska płoszcza” zlikwidował i wprowadził ją jako dodatek do rosyjskojęzycznego „Odesskiego wiestnika”. Chcesz czytać po ukraińsku — prenumeruj rosyjską gazetę, agitacyjną tubę „profesora” Janukowycza. Bodelan w ukraińskich szkołach zaczął przymusowo narzucać bez zgody rodziców naukę języka rosyjskiego kosztem godzin lekcyjnych przeznaczonych na język ukraiński. Organizacje społeczne, w szczególności „Proświta”, zorganizowały pikietowanie rady miejskiej przed rozpoczęciem jej sesji i wtedy ten nowo objawiony „specjalista językowy” w trakcie sesji wymyślił dla Odessy trójjęzyczność. Rozpoczęła się deukrainizacja miasta, która dotarła także do naszego zakładu mleczarskiego, gdzie w tamtym czasie obieg dokumentów, narady służbowe, szkolenia i cała dokumentacja technologiczna były prowadzone w języku państwowym, a każdemu pracownikowi prenumerowaliśmy ukraińskojęzyczną gazetę „Czornomorski nowyny”. Staraniami władz i rosyjskiego kapitału zakład wykupiono, urządzenia mleczarskie doszczętnie rozebrano i sprzedano jako złom. Wszystko, co ukraińskie, zniszczono do zera, nawet zmieniono język na szyldach w gabinetach. Pozostawiono nazwę „zakład mleczarski” i zaczęto handlować materiałami budowlanymi. Profesora S. W. Kozyckiego, wielkiego patriotę Ukrainy, przewodniczący obwodowej administracji państwowej Bodelan natychmiast zwolnił ze stanowiska naczelnika obwodowego wydziału oświaty i nauki. Kiedy poprzednie, jeszcze bez Bodelana, władze miejskie postanowiły wykorzystać doświadczenie specjalisty oświaty Serhija Wasylowycza, mianując go naczelnikiem miejskiego wydziału oświaty i nauki — jak tylko merem miasta został Bodelan, natychmiast pozbawia on profesora S. Kozyckiego również tego stanowiska. Jeśli chodzi o nazwy ulic, to Bodelan zaczął od tego, że swoim rozporządzeniem przemianował zaułek Romana Szuchewycza. Kiedy w rejonie suworowskim za czasów rządów Bodelana zamykano ukraińską szkołę w centrum dziecięcym „Mołoda hwardija”, Ołena Rohatynśka — przewodnicząca komitetu rodzicielskiego — ostrzegła władze, że w razie jej zamknięcia dokona samospalenia… W milionowym ukraińskim mieście nie kupisz ukraińskiej książki czy gazety. Prawie wszystkie spektakle i audycje radiowe są rosyjskojęzyczne. Mer Bodelan demonstracyjnie wszystkie swoje wystąpienia i narady prowadzi w języku niepaństwowym. Jak wiemy, niedawno Sąd Rejonowy Primorski w Odessie uchylił decyzję sądu rejonowego Żowtnewego, podjętą w 2002 roku, o uznaniu Bodelana za mera miasta. W ten sposób pojawiła się szansa, że fotel mera ponownie zajmie pan Hurwic, chociaż opozycja na czele z Janukowyczem (a nawet Kuczma) już nazwali tę decyzję sądu „prześladowaniem politycznym”. Obecnie społeczność Odesszczyzny domaga się wybudowania lub wydzielenia oddzielnego pomieszczenia na „Dom Ukraiński”, gdzie można by zaspokoić potrzeby kulturalne wszystkich warstw ukraińskiej ludności: inteligencji, mieszkańców miast i wsi, weteranów, wszystkich organizacji narodowo-patriotycznych itd. Nie mamy gwarancji, że nowa władza regionalna skutecznie wesprze inicjatywę ukraińskiej społeczności, a zatem przed nami wielka walka o odrodzenie ukraińskiej Odessy. Pawło AHROMAKOW, m. Odessa
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
oceniła działalność państwowotwórczą obwodowej „Proświty”, nie wspierała projektów oświatowych. W wystąpieniach delegaci podkreślali, aby „Proświta” stanowcziej stała na straży sprawy ukraińskiej, w szczególności w zakresie ochrony języka ukraińskiego, który jest dla ukraińskości duchowym mieczem i tarczą. Należy to robić nieustannie i bezkompromisowo. Mówiono także o konieczności aktywizacji prenumeraty tygodnika „Słowo Proświty”. Wyrażono propozycję dotyczącą scentralizowanego wytwarzania odznak z emblematem „Proświty”. Mówiąc o wzmocnieniu pracy organizacyjnej i rozwoju sieci „Proświty”, odnotowano, że ogniwa proświtańskie działają w 11 rejonach obwodu winnickiego. Jednym z czynników konsolidacji „Proświty” oraz wzmocnienia jej możliwości organizacyjnych i finansowych jest opłacanie składek członkowskich. Jako pozytywny przykład społecznej pracy oświatowej wyróżniono zjednoczenie rejonowe w Niemirowie. Ogniwo liczy 420 osób. Wśród nich: 4 zasłużonych nauczycieli Ukrainy, 4 kandydatów nauk, 23 dziennikarzy. Proświtańcy — bez pomocy państwa — należycie uczcili pamięć rodaka, wybitnego ukraińskiego kompozytora M. Łeontowycza, zjednoczenie rejonowe zorganizowało wydanie literatury oświatowej. W wystąpieniach delegatów konferencji z bólem brzmiało pytanie, dlaczego tak ciężko przez 14 lat umacnia się sprawa ukraińska? Niestety, obserwujemy to również obecnie. Powiedzmy, ile wart jest projekt ustawy O. Moroza o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu drugiego języka państwowego!? Oczywiście, taki zamach na ukraińskość jest prowokacyjny. A oświadczenie sekretarza RBNiO P. Poroszenki, który za jedno ze swoich głównych zadań uważa ochronę języka rosyjskiego na Ukrainie, otwieranie rosyjskojęzycznych grup w wyższych uczelniach!? Jak można o tym mówić, skoro, powiedzmy, w Kijowskim Uniwersytecie Politechnicznym językiem ukraińskim posługuje się tylko 5%, 90% komercyjnych kanałów telewizyjnych nadaje w języku rosyjskim. Takich faktów jest niemało. W tej sytuacji trzeba chronić język ukraiński. I oto nowy krok władz w kierunku ochrony języka rosyjskiego: sekretarz stanu Ukrainy O. Zinczenko na polecenie Prezydenta Ukrainy pisze rozporządzenie do Premier Ukrainy J. Tymoszenko o rozpatrzeniu projektu „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego oraz języków innych narodowości Ukrainy”, który przewiduje przygotowanie wykazu miast, gdzie w sposób zwarty zamieszkują osoby rosyjskojęzyczne. Jak to można interpretować? Kogo na Ukrainie i gdzie się uciska? Najbardziej poniżanymi na tej ziemi są Ukraińcy, rdzenny naród, który według spisu ludności stanowi na Ukrainie 77,8%, a na Zachodzie, Północy i w Centrum — ponad 90%. Aby zachować siebie, swoją tożsamość, dotąd każdy działał według własnego uznania, na własną rękę — automatycznie uruchamiała się ochronna funkcja narodu na przetrwanie. Przy braku jednolitej scentralizowanej siły ukraińskiej u władzy, „Proświta” brała na siebie pracę państwową w zakresie wydawania ukraińskojęzycznych książek, gazet, tworzenia filmów telewizyjnych, stawiania pomników. Chronimy ukraińskość, jak możemy — pokazały to konkretne przykłady działalności zjednoczeń oświatowych. Ukraińskość musi stanowczo i niezłomnie, wspólnie bronić swojego ustawowego prawa do otrzymywania edukacji i informacji w języku ukraińskim, zaspokajania swoich potrzeb duchowych ukraińską pieśnią, muzyką, ukraińskim słowem — ukraińską kulturą. Ukraińcy muszą sami siebie ochronić — tego nauczyła nas Pomarańczowa rewolucja. Na konferencji wybrano delegatów na VII zjazd „Proświty” oraz Komisję Kontrolno-Rewizyjną. Leonid Fiłonow nadal będzie kierował Winnicką Obwodową „Proświtą”. Konferencja poleciła zarządowi przygotowanie odpowiednich dokumentów dotyczących sytuacji z państwowym językiem ukraińskim, apelu do Prezydenta Ukrainy w sprawie niedopuszczalności lekceważenia języka państwowego, naruszeń art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz odpowiednich interpretacji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 14 grudnia 1999 r. a fizycznie pozostaje niepodległa czasowi”. Moskalczuk Switłana, grupa 31 „Silny charyzmatyczny kierownik, zbyt wymagający, ale wysokiej klasy profesjonalista-pedagog”. Szymańska Kira, grupa 31 „Hałyna Stefaniwna — złożona osobowość, bardzo swoista i niepodatna na analizę. Ale każdy jej krok jest wyważony, starannie przemyślany, zawsze ma na celu wyższy cel. Silna kobieta. I pomysłowa”. Marcynenko Ołena, grupa 32 „Jej sekret tkwi w termojądrowym spojrzeniu, którego promień rażenia sięga od tablicy do oślej ławki”. Gazeta licealna „Prostir” Zachwycają się nią, zazdroszczą jej, uważają ją za fenomen przełomu tysiącleci, ufają jej i polegają na niej, kochają ją i szanują. Można odnosić się do niej różnie… Nie sposób tylko pozostać obojętnym wobec Hałyny Stefaniwny Sazonenko. Przecież jest taka tajemnicza, a jednocześnie tak otwarta duszą dla wszystkich. Maryna OREŁ ZGŁOSZENIA I WYBORY 19 marca odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Winnickiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” im. T. Szewczenki. Na konferencji przebywał zastępca Przewodniczącego, sekretarz odpowiedzialny WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła NESTERCZUK.
Maschinelle Übersetzung
Właśnie wróciłem z Kirowohradu ze sprawozdawczo-wyborczej konferencji obwodowego zjednoczenia towarzystwa „Proświta” i przeglądam książkę artykułów, wywiadów, rozważań Switłany Oreł „Biada tym, którzy zło nazywają dobrem…” (Kirowohrad, 2004). Co niepokoi nietuzinkową dziennikarkę, która zgodziła się stanąć na czele kirowohradzkiej organizacji obwodowej „Proświty”? Poprzedni przewodniczący obwodowej „Proświty” z powodu obciążenia obowiązkami służbowymi (zastępca dyrektora Instytutu Kształcenia Podyplomowego) nie mógł poświęcać wystarczającej uwagi pracy Towarzystwa. Zresztą czasy były niełatwe. Mniej więcej w połowie rejonów obwodu komórki „Proświty” zaprzestały działalności. A praca, która trwała, sprowadzała się głównie do czytania wykładów. Delegaci konferencji poruszali wiele problemów, które nie mogą nie niepokoić świadomych ludzi. Jeśli kierownik placówki oświatowej w Kirowohradzie przed odczytaniem dokumentu rządowego bluźnierczo przeprasza słuchaczy: „Przepraszam, będę czytać w języku ukraińskim” — to czyż to jest normalne? Biblioteki, którym udało się przetrwać, nie są uzupełniane nową literaturą ukraińską — brak środków. A nierzadko pomieszczenia biblioteczne są „prywatyzowane” przez struktury biznesowe. Środki masowego przekazu, w szczególności telewizja, nie wychowują obywateli w poczuciu godności narodowej i ludzkiej, a wręcz przeciwnie, kultywują rozwiązłość, okrucieństwo, negatywnie wpływają na rozwój moralny młodzieży, narzucają obcy język. Zaprowadzenie tu porządku to sprawa państwa. Tak samo, jak i to, by wesprzeć wydawanie ciekawych książek artystycznych i popularnonaukowych dla dzieci w przystępnych cenach. Do tej pory, w czternastym roku ukraińskiej niepodległości, ulice, place miast nazwane są imionami antyukraińskich działaczy reżimu totalitarnego, właściwie imionami zbrodniarzy, stoją im pomniki — uczyniła je nienaruszalnymi dotychczasowa władza. Czy tak będzie dalej? Konferencja podjęła decyzję o utworzeniu komisji, która argumentowanie domagałaby się zmiany nieukraińskiej nazwy głównego miasta obwodu. Pomarańczowa rewolucja pokazała: ludzie nie chcą żyć tak, jak żyli dotychczas, Ukraińcy poczuli się gospodarzami na tej ziemi. Dlatego siły narodowo-demokratyczne muszą ściślej się jednoczyć i wymagać od nowo utworzonych organów władzy szanowania praw narodu ukraińskiego. I jest to przede wszystkim zadanie „Proświty”, której komórki powinny być w każdym mieście, w każdej wsi. Poprzedniego przewodniczącego obwodowej „Proświty” Andrija Iwankę, który posiada duże doświadczenie w pracy administracyjnej, konferencja rekomendowała na stanowisko zastępcy przewodniczącego Kirowohradzkiej Administracji Obwodowej do spraw humanitarnych. Ten blok dla budowy ukraińskiego państwa demokratycznego, dla utwierdzenia społeczeństwa obywatelskiego ma bodaj największe znaczenie. A na przewodniczącą obwodowej organizacji „Proświty” jednogłośnie wybrano Switłanę Oreł. To nie jest obojętna i nie jest bierna osoba. I nie ma wątpliwości, że kierowane przez Switłanę Oreł obwodowe zjednoczenie „Proświty” będzie prowadzić aktywną pracę w już wcześniej wyznaczonych przez nią kierunkach. Bo któż, jeśli nie „Proświta”? Iwan JUSZCZUK, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
SPRAWOZDANIA I WYBORY
Dlaczego proces samostanowienia narodu ukraińskiego, ukraińskiego słowa, ukraińskiej kultury przebiega tak ciężko? Przez 14 lat niepodległości stan spraw w sferze językowo-duchowej nie poprawił się, a pogorszył. Te problemy, a także drogi wyjścia z zaistniałej sytuacji, omawiano podczas konferencji. Z referatem wystąpił przewodniczący obwodowej winnickiej „Proświty” Leonid Fiłonow. W okresie sprawozdawczym w obwodzie zaktywizowała się praca oświatowa w zakresie organizacji i przeprowadzania wydarzeń społecznych, na przykład Dnia Jedności, Dnia Bohaterów Krut, upamiętnienia T. Szewczenki, Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka itp. Są pewne sukcesy w działalności wydawniczej, wyraźna perspektywa większej obecności „Proświty” w mediach. Członkowie „Proświty” wzięli aktywny udział w wyborach Prezydenta Ukrainy, w szczególności w pracy komisji wyborczych. Władze lokalne, niestety, nie
Z ROSY I WODY!
Halyna Stefanivna urodziła się w mieście Bachmacz, w obwodzie czernihowskim. Dorastała jako obdarzona talentami i zdolna dziewczynka, dociekliwa i nieobojętna. Będąc studentką, otrzymywała osobiste podwyższone stypendium, które, mimo średniego statusu materialnego, dzieliła na całą grupę. Z zapałem pracowała na ziemiach dziewiczych i w brygadach budowlanych. Dalej — nauczanie chemii i biologii w wiejskiej szkole, Kijów i znowu na wieś — za prawdomówność. 12 kilometrów codziennie w jedną stronę nie pokonało jej nauczycielskiego powołania. Godny podziwu fakt: czekając na swoją pierwszą córkę, na dwa tygodnie przed porodem, Halyna Stefanivna chodziła do pracy, bo „nie mogła zostawić uczniów na pastwę losu”. Była pierwszą nauczycielką ze wsi Tynycia, którą wybrano na przewodniczącą Rady Młodych Nauczycieli Czernihowszczyzny, którą wysłano na Wszechzwiązkowy zjazd wykładowców. W konkursie „Nauczyciel roku z ukrainoznawstwa” zwycięstwo odniosła chemik-biolog Halyna Stefanivna Sazonenko! Bo to nie jest po prostu nauczyciel i zastępca dyrektora, a człowiek, który posiadał błyskotliwą wiedzę. Petro Petrowycz Kononenko wspomina, jak przebiegał konkursowy nabór na stanowisko dyrektora nowo utworzonego liceum: „Chcieli możnowładcy posadzić na tym miejscu jakiegoś milionera, który kosztem rodziców przyszłych licealistów nabijałby sobie kieszenie. A ja powiedziałem, że nie będzie tego i urządziłem konkurs. Jak zdołała młoda zastępczyni dyrektora Kijowskiego Studium Pedagogicznego, a do tego chemik-biolog, otrzymać stanowisko dyrektora liceum humanistycznego, nie pojął wtedy nikt. A ona wygrała. Właśnie ona pokazała najwyższy poziom znajomości psychologii ukraińskiego ucznia, pomysłowość i patriotyzm”. Minęło już 13 lat, jak ta niezwykła osoba, nauczyciel-profesjonalista i wysoko wykwalifikowany organizator, podniosła z ruin ukraińską edukację średnią. Będąc dyrektorem liceum, Halyna Stefanivna łączyła mandat radnej w Radzie Rejonu Peczerskiego oraz członkostwo w Radzie Naukowej Instytutu Ukrainoznawstwa MON i redakcjach kilku czasopism. Opracowała koncepcję prawdziwego ukraińskiego liceum, obroniła na ten temat pracę doktorską. Jej przypisuje się ideę założenia Rady Opiekuńczej, organizację już trzech Wszechukraińskich sympozjów: ogólnohumanistycznego, ekonomicznego i prawniczego. Jej pióru przypisuje się postępowe prace: „Perspektywiczne technologie edukacyjne”, „Edukacja licealna na Ukrainie”, „Pedagogika sukcesu. Doświadczenie akmeologicznego systemu liceum” i inne. Książki cieszą się popularnością, a innowacyjne projekty zaproponowane w nich już dawno stały się częścią metodyki wielu nauczycieli. Rodzice licealistów uznają Halynę Stefanivnę za niedoścignionego kierownika, wymagającego i niezwykle mądrego wykładowcę oraz idealnego wychowawcę, który daje życie prawdziwym osobowościom, obdarza je niepodrobionym poczuciem patriotyzmu, miłością do języka ojczystego, szacunkiem do zwyczajów i tradycji. Formuje w uczniu silny, niezależny i odważny charakter, wychowuje gotowość do walki i człowieczeństwo. Wykładowcy i pracownicy liceum przyznają, że Halyna Stefanivna jest osobą swoistą i do nikogo niepodobną, ale zawsze będzie pierwszą, która podstawi koledze ramię, gdy ten jest w potrzebie. Nauczycielka literatury ukraińskiej Hryszczenko Oniła Stepanivna mówi o niej: „Kobieta-tandem. Ekskluzywne połączenie surowej wymagalności i bezgranicznej dobroci”. A założyciel Ukraińskiego Liceum Humanistycznego, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Petrowycz Kononenko z uśmiechem mówi: „Są dobrzy nauczyciele, są dobrzy dyrektorzy… Ale takiej jeszcze trzeba poszukać na naszej planecie. Ona jest wyjątkowa, oryginalna, wielostronna i głęboka. W niej nigdy nie było jednowymiarowości”. Szczególny stosunek do „naszej mamy” mają także licealiści. Oto opinie niektórych:
„Gdyby jej życie można było porównać do mozaiki, to z pewnością twierdzimy, że żaden kawałeczek stamtąd nie zginął i na pewno nie zginie”. Szycka Anastasija, grupa 14
„Kobieta — intelektualnie dla nikogo nieosiągalna, ale duchem bliska ludziom silnym i samowystarczalnym”. Zinczenko Maksym, grupa 24
„Człowiek, który z ruin wzniósł świątynię nauki, zbudowaną na kulcie wiedzy, żywym patriotyzmie i zdrowych ambicjach”. Mażajew Ołeksandr, grupa 22
„Kobieta, która duchowo, intelektualnie i profesjonalnie wciąż rośnie,
Halyna Stefanivna SAZONENKO jest znana na terenach naszego państwa i za granicą, przede wszystkim jako dyrektor jednej z najlepszych placówek edukacyjnych stolicy i kraju — Ukraińskiego Liceum Humanistycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Zasłużony Nauczyciel Ukrainy i kandydat nauk pedagogicznych, kawaler orderów Wielkiej Księżnej Olgi oraz Świętego Księcia Włodzimierza i medalu imienia Wasyla Suchomłynskiego. Tę listę można kontynuować. Jednak żadne regalia nie są w stanie odzwierciedlić głębi i szlachetności ludzkiej duszy. Jej duszy.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Honorowa profesor Narodowej Akademii „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Lina Wasyliwna Kostenko, której cykl wykładów, a w szczególności „Humanitarna aura narodu”, stały się intelektualnym dorobkiem nie tylko tutejszych studentów, lecz także stymulowały szeroką dyskusję nad palącymi problemami kulturologicznymi wśród inteligencji, na „okrągły stół”: „Poezja Liny Kostenko w czasach przejściowych i wiecznych”, zorganizowany przez NaUKMA 18 marca, w przeddzień jubileuszu poetki, przyszła w charakterze gościa. Wystąpienia profesorów Mykoły Ilnyckiego i Tarasa Sałyhy ze Lwowa, kirowohradczyka Leonida Kucenki, kijowian Wołodymyra Morencia, Wołodymyra Panczenki, Anatolija Tkaczenki, krytyk filmowej Łarysy Briuchoweckiej były tego warte: czołowi literaturoznawcy nie mniej starannie i uczciwie przygotowali swoje rozprawy, jak i młody student Dmytro Drozdowski, któremu Lina Wasyliwna wywróżyła: „Oto zobaczycie, z tego chłopaka będą ludzie! My jeszcze o nim usłyszymy”. Dorosła publiczność przychylnie zaklaskała, studenci z tylnych rzędów wesoło się zaśmiali. Lina Wasyliwna, uważnie i otwarcie patrząc im w oczy, kontynuowała: „A wy nie śmiejcie się. Ja się nie mylę — oto i z Iwanem Małkowyczem tak było. Przeczytałam jego wiersze i napisałam list-recenzję do wydawnictwa: wydawajcie go natychmiast, póki on jeszcze jest taki, cały młodziutki. Mnie posłuchano i wydano”. Obecni zaczęli klaskać. Iwan Antonowycz Małkowycz, znany dyrektor słynnego prywatnego wydawnictwa dziecięcego „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”, jak przystało na odnoszącego sukcesy i uznanego poetę oraz wydawcę, powściągliwie i z zadowoleniem się uśmiechał: właśnie zaimprowizował swoje wystąpienie, poświęcone Królowej Poezji, hojnie przesypując je reminiscencjami z ludowych bajek. Linę Wasyliwnę porównał do czarującej księżniczki, z rękawa której sypią się piękne kwiaty i doborowe złote słowa-wiersze… Mnie osobiście bardziej rozczuliłaby książka „Buzynowyj car” czy zbiór wierszy dziecięcych Liny Kostenko, wydany przez wydawnictwo wdzięcznego Małkowycza — na jubileusz swojej Chrzestnej Matki w poezji. Ale, być może, jak i inni wydawcy państwowi i niepaństwowi, nie mógł tego zrobić: czy to przez rzeczywiste trudności finansowe, czy dlatego, że Lina Kostenko jest zbyt wymagającym autorem. Na tyle wymagającym, że jej wymagania (zauważ, czytelniku — wymagania wobec siebie) — zwolniły wielu z jakiejkolwiek samowychowawczości oraz czytelniczej wdzięczności wobec Tej, która wielkodusznie i lekko — jak przystało królowym, obdarowuje nas diamentami swoich słów i nie chce jubileuszowego olejku. Ona chce nie wodewilów i fars, a etyczności, adekwatności i prawdy. Jej prawda — w jej książkach, które wychodziły w dużych nakładach pod bardziej niż skromnymi tytułami, słała nam swoje toczone jamby-sygnały: „u nas nie ma czasu na porażkę!” Porażka okazywała się sprytniejsza niż my: w pogardzie dla ukraińskiego słowa, w tępotcie krytyków literackich, którzy ochrzcili Linę Kostenko „narodniczką” (ciekawe, a genialny Siqueiros — też narodnik?), w nieumiejętności mobilizacji, wreszcie w tym, że „nasi mężczyźni łapią się za serce, za głowę, za rozporek — ale nie za broń”, tutaj warto wspomnieć i inną poetkę — tę, która westchnęła: „Słowo, czemuś nie twarda stal?” Stal, być może, sprzedali razem z Krzyworozstalem pinczukom i achmetowom — słowo ostatniego poboru i ostatniej dekady rozlało się, jak wodnisty kisiel niekończącymi się samowylewaniami ukrsuczlitprocesu. Nie pomogły ani granty, ani gwarancje „europejskiego kontekstu”: „Nadchodzi neocynizm. Ja w nim nie istnieję”. Kostenko skonstatowała krótko, jak diagnozę: „dusza przeszła wszystkie stadia smutku. Teraz już śmiać się pora”. Zatem: „Wiersze piszą mnie, prozę piszę ja” — oto wam „Zapiski ukraińskiego szaleńca”. Tę powieść Lina Kostenko właśnie ukończyła. Adresat „Zapisków” jest znany — to my, to nasze społeczeństwo, to nasz „piękny i niepowtarzalny czas”; gdzie trwa „karnawał masek, żeby ukryć brak twarzy” (W. Moreneć). I póki osobista notatka z tych „Zapisków” — do każdego z nas — jest jeszcze w drodze, i jeśli dojrzeliśmy, aby zrozumieć, że „głęboka etyczna apatia społeczeństwa nie tylko postawiła w sytuacji ryzyka życie ukraińskiej książki, ale i, wydaje się, pogłębiła polityczną katastrofę całego państwa” (W. Moreneć) — posłuchajmy, co mówi Lina Kostenko na dzień przed swoim nieolejkowym jubileuszem.
L. H.
Z WŁASNEGO DOŚWIADCZENIA PSYCHOLOGICZNEGO — Szczególnie witam tych, którym jeszcze daleko do własnego jubileuszu. Jeśli chodzi o mnie — to mój jubileusz jest kwadratowy, i ten „okrągły stół” ma swoją tajemnicę. To Kijowsko-Mohylańska Akademia, moja ulubiona, droga moja Akademia zrozumiała, że trzeba przykryć czymś wszystkie „uroczystości” — honorowanie itp. I moja Mohylanka powiedziała: będzie „okrągły stół”! Po prostu mądrzy ludzie będą mówić… I zauważyliście — tutaj było kilka nadzwyczajnych wystąpień, a w szczególności, mnie strasznie ucieszył Wołodymyr Moreneć. Mi było ciekawie, mam nadzieję, że i wam również. A Wołodymyr Panczenko, który mi podświetlił tę scytyjską odysejkę, która przeszła niezauważona! — i jestem mu bardzo wdzięczna… Dziękuję Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, wszystkim, którzy wystąpili i słuchali. Ale kiedy mnie zapraszano, to powiedziano, że mogę nie występować, a jedynie słuchać. I pomyślałam: „Tak, przeczekam tutaj złą godzinę”… Bo miał być wieczór w Operze, nie chcę obrażać, ale każdy z nas zasługuje na coś takiego bardzo adekwatnego! Bardzo serdecznego — i ja wam dziękuję za tę adekwatność, ponieważ jubileusz jako okazja, by zobaczyć dobrych ludzi, poczuć ich zrozumienie — to jest adekwatne! Jestem wdzięczna Łarysie Briuchoweckiej, która mówiła o mojej pracy w kinie i wspomniała mojego męża Wasyla Wasylijowycza Cwirkunowa. To człowiek takiego szlachectwa, że on i teraz — zawsze jest ze mną, on — jest tutaj…
— Ktoś tu powiedział: ona wybrała los, a nie wiersze. Nie, ja jednak wybrałam wiersze! Powiem wam: prozę piszę ja. Nad artykułami pracuję. A wiersze piszą mnie! Panie, ja wybrałam wiersze, — choćby one wybrały mnie, choć odrobinę… Jest kilka szczegółów, o których muszę powiedzieć. Wspominano tu Telniuka, Ilnycki wspominał… Rozumiecie, to wszystko stało się już historią. To historia. Ten, kto umarł, nie może już bronić siebie. Telniuk — to była skomplikowana postać, i w tej sytuacji, która była — ludzie mnie bronili, a ja zmuszona byłam bronić Telniuka. Był bardzo młody, wywarli na niego nacisk i musiał napisać przeciwko mnie absolutnie brutalny, nieładny artykuł. Dlaczego napisał?.. U mnie — „Ima Sumak”, a on napisał „Piosenkę dzikiego irokeza”, którą zadedykował mnie. I jego, młodego, niedoświadczonego, — wezwali do KC i jak mu dali, jak nacisnęli! I napisał ten artykuł, o którym tu wspomniano. Rozumiecie, teraz jest zwyczaj drukowania listów. Myślę, że powinna istnieć jakaś kultura — no jak powiedzieć? — poczty zza grobu. Nie wszystko trzeba drukować za życia ludzi, którzy pamiętają tamtych ludzi… Otrzymałam od Telniuka bardzo ciężki list, — rozumiał, że go zrozumiem i że będę go żałować. Tak cierpiał z powodu tego artykułu, który napisał przeciwko mnie, i ja to zrozumiałam. Nie dawałam mu żadnej odpowiedzi przez prasę. A najcięższe, co było, — jego brat dał mi list, już po śmierci Stanisława. Czuł się źle, chorował i napisał ten list, w którym było też kilka słów do mnie. Prosił o wybaczenie… To bardzo ciężkie. Nie trzeba wytykać dobremu człowiekowi jego błędów. I potem — nie zapomnijcie, że o krymskich Tatarach Telniuk pisał, kiedy wszyscy się bali. O Jewhenie Małaniuku i jego archiwum. To też nieskończenie smutna historia. Nie wiedziałam, że Małaniuk mnie zna. I kiedy przyjeżdżał tu Wolfram Burgart, syn Jurija Klena, to ja w sekrecie przekazałam pozdrowienia Jewhenowi Małaniukowi, — wtedy, kiedy imienia Małaniuka nie można było wymawiać. Ale znałam jego wersy o tym, że kiedy nie ma wodzów, to rodzą się poeci i prorocy… I jakież było moje zdziwienie, kiedy w Ameryce podeszła do mnie Natalia Danyłenko i przekazała mi pozdrowienia… od Małaniuka — bukiet z dziwnym kwiatem, który nazywa się „rajski ptak z Hawajów”. I tak oto wyszło, skomplikowanie: Małaniuk, okazuje się, mnie znał, ja go znałam i po jego śmierci, po wielu latach, otrzymałam tego rajskiego ptaka… Potem odwiedziłam jego grób, mam zdjęcie. Cytowano tu zapis Małaniuka o Symonence, że „Symonenko — to krzyk przejrzałego niewolnika”. To bardzo ciężkie, to taki los ukraińskich poetów, — żyli w takim kraju… Jeśli wychodzić z tego porównania, z tego sformułowania, — powiedziałabym o sobie, że czasami ja — to milczenie zduszonego wolnego człowieka. Powiem wam szczerze — jakkolwiek by nie było, wy tu wszyscy mówiliście o twórczości Liny Kostenko, a czy ktoś zastanowił się: a czym ja zajmuję się teraz? Zaraz wam odpowiem. Rzecz w tym, że faktycznie ja nawet wybrałam… emigrację. Pojechałam nie „tam”, — pojechałam do strefy czarnobylskiej. I przez te lata bardzo dużo tam przebywałam, bo w tej strefie czarnobylskiej było łatwiej niż w tej niepodległej Ukrainie. To wam szczerze mówię… NIE WSZYSTKO TO PRAWDA, CO NA WESELACH ŚPIEWAJĄ — Powiedziano mi, że ktoś pisze dysertację o liryce miłosnej Dmytra Pawłyczki i Liny Kostenko, a także — że w szkole najbardziej studiują Pawłyczkę i Linę Kostenko. Biedni uczniowie… Mam swój pogląd na to. U nas w ogóle teraz dzieje się jakaś makabra: żeby przyciągnąć uczniów do literatury ukraińskiej, poezji ukraińskiej, takie, bywa, sztuczki robią… Jakieś pół roku temu widziałam książkę „nauczyciela, metodyka, nowatora”, który chciał zaszczepić dzieciom miłość do poezji ukraińskiej, w szczególności do poezji Liny Kostenko. Żeby uczniów „złapać” na ukraińskiego poetę, brał dwa portrety — piosenkarza Makarewicza i Liny Kostenko, bo ja mam wiersz „Dworzec”, a on — piosenkę „Dworzec”. Mówiąc, może uczniowie przeczytają Linę Kostenko… Znowu powtarzam: „nie wszystko to prawda, co na weselach śpiewają”, — sytuacja jest bardzo ciężka. U nas, w literaturze ukraińskiej. I kiedy ja, w 99 roku, czytałam wykłady w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, ja w przypływie emocji i z jakiejś pewności, że coś zrobiłam i jeszcze zrobię, napisałam autorski kurs z 15 wykładów — pierwszy był „Humanitarna aura narodu”. I napisałam sobie: literatura ukraińska w projekcji na trzecie tysiąclecie. Otóż to. Musiałam podnieść całą literaturę ukraińską, przeanalizować i zaprojektować na XXI wiek. I kiedy pracowałam, to zrozumiałam: istnieje jakieś bardzo wielkie niebezpieczeństwo, które stoi przed literaturą ukraińską, i właśnie w XXI wieku. Jest organicznie zaprogramowana bieda, — to przejście, które wciąż się ciągnie. A weźcie pod uwagę, że nowa era już nadeszła, przyszły nowe pokolenia… A czy wszystkim potrzebny jest Mykoła Dżerja, a czy wszystkim potrzebna jest liryka miłosna Liny Kostenko i Dmytra Pawłyczki, zwłaszcza w tym połączeniu? Swoją drogą, u Pawłyczki akurat jest dobra liryka miłosna — „Tajemnica twojej twarzy”. Ale jeśli chodzi o łączenie imion — bądźmy taktowni. Lina Kostenko straciła cierpliwość: u niej napisano „ktoś kiedyś pierwszy nie wytrzyma. Boję się, że to będę ja”. Tak więc, miejcie na uwadze, że ja — nie jestem tym dobrym, harmonijnym człowiekiem, który pisze jambami, a ja — jestem tym człowiekiem, który nie wytrzymał. I tym tłumaczy się także to moje milczenie, ten straszny dla mnie okres, kiedy zrozumiałam: ja dalej tak żyć nie mogę! Dlatego — bądźmy etyczni! Nie trzeba na próżno wymachiwać moim imieniem, dlatego że… Rozumiecie, — Pawłyczko — to bardzo utalentowany poeta, to — Bohater Ukrainy, a moi bohaterowie Ukrainy — tam oni są… Oni wszyscy zginęli, — i nie zapominajmy! — nie zapominajmy, do jakiego narodu należymy. Ten naród jest tragiczny. Dlatego te wodewile, te fałsze nikomu nie są potrzebne. Chce człowiek brać ordery — niech bierze. Ale… Ot, znowuż, — Pomarańczowa rewolucja. Wiecie, że jest już „Hymn Pomarańczowej rewolucji”? On już pro-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
oprawami, odpowiadającymi możliwościom poligraficznym minionego stulecia. Te diamenty jej wierszy nadawały nie aż tak głębokiemu drukowi głębię studni, a skromne okładki poetyckich zbiorów rzucały się w oczy blaskiem imienia — tak lśniły niepowtarzalne rytmy jej duszy i potężna energetyka osobowości… Przy „okrągłym stole” było ciekawie, mądrze, rozważnie i szlachetnie. Chyba tylko… Odważę się i powiem: na stołach brakowało… książek. Świeżo z druku. Tych, które nazywa się sygnalnymi. Bo co przecież robiła Lina Wasylówna przez całe swoje życie, wybrawszy w nim poezję i postawiwszy — ponad wszystko — wiersze („wiersze pisały mnie”) — jeśli nie sygnalizowała?
w teatrze, — ale… Rozumiecie, bywa ten stan, kiedy nie chcesz… Nie chcesz! I myślę sobie: no, dlaczego zmuszają mnie do świętowania i nie dają pracować? Potem… Ciebie chcą czymś nagrodzić. Już kiedyś zetknęłam się z tą kwestią — mogą cię bardzo nieadekwatnie nagrodzić. I to nie jest pycha… A może i pycha — pycha wielkiej goryczy. Człowieka można nagrodzić nieadekwatnie. Oto, powiedzmy, Ilnicki czyta mi życzenia od Uniwersytetu Lwowskiego i rektora Wakarczuka — to adekwatne. A jak mi kiedyś chciano wręczyć order — to nieadekwatne, bo to order, którym można nagrodzić Łazarenkę, Jelcyna i wielu innych… Ja nikogo
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zabrzmiał w wykonaniu chóru Sił Zbrojnych Ukrainy. Otóż ja wam mówię: jeśli dalej będzie taka poezja o Pomarańczowej Rewolucji i takie poematy, to — „nie trać, kumie, sił, zejdź na dno”: Pomarańczowa Rewolucja zostanie psychologicznie i duchowo skompromitowana. Bo ten sam Dmytro Pawłyczko napisał hymn — słyszałam go w radiu: „Tu zebraliśmy się z woli Boga, by dokonać sądu nad władzą nikczemników” — wy, którzy byliście na majdanie, — czy mieliście w duszy to — „dokonać sądu nad władzą nikczemników”?.. „I dopóki nie zdobędziemy zwycięstwa — z odwiecznego majdanu nie zejdziemy”… Władza nikczemników — to ci, którzy nagradzali. Rozumiecie, — tu naruszona jest etyka, i ja po prostu proszę, by mnie oszczędzono — ja hymnów nie piszę…
SZESDZIESIĘCIOLATKOWIE — Przeczytałam tu artykuł mojej córki. Moja Oksana to zupełnie inny typ człowieka, nie napisze referatu „o swojej mamie”. Jeśli już zechciała coś napisać, będzie to teoria w głąb, praca poważnego, samodzielnego człowieka. Napisała artykuł o szesdziesiątnikach, w którym nie podawała nazwisk, lecz brała kwintesencję teorii… Co mogę powiedzieć o szesdziesiątnikach, skoro biorę „Literaturną Ukrainę” i czytam tam taki nagłówek nad wywiadem z już niemłodym pisarzem: „Szesdziesiątnicy nie wpuszczali nas do literatury”. Jak mogłam kogoś nie wpuszczać do literatury, skoro to ze literatury zostałam wyłączona?! Ze społeczeństwa — wypchnięta. Przez szesnaście lat mnie nie drukowano. Czy ktokolwiek usłyszał ode mnie skargę? Gdyby Stus cudem ożył albo Switlyczny ze swoim tragicznym losem — czy ktoś z nich by się poskarżył? Czy szukaliby winnych swojego losu? To brak godności — jęczeć i skarżyć się. Zabolało mnie: jacy szesdziesiątnicy?! Okazuje się, że chodzi o Związek Pisarzy, którym kierował Jurij Michajłowycz Muszkietyk… No cóż, Związek Pisarzy. Ale, wiecie, nie wszyscy, którzy żyli w latach sześćdziesiątych, i nie wszyscy, którzy mają już sześćdziesiąt lat, to szesdziesiątnicy. Krytycy-literaturoznawcy, na Boga, — tę waszą „jakby teorię” i „jakby szesdziesiątników” jakoś popraw! Wydaje mi się, że teraz potrzebna jest nie tylko krytyka — „ruchoma estetyka” — literatura ukraińska jest w takim stanie, że potrzebna już jest psychoanalityka! Dlatego, kiedy przygotowywałam tamte wykłady, o których tu wspomniałam, zrezygnowałam z podawania nazwisk pisarzy — mówiłam o tym, co jest bolączką literatury ukraińskiej i nie pozwoli jej zająć należnego miejsca w XXI wieku w tym społeczeństwie i w ogóle na świecie. Dlatego mój pierwszy wykład nazywał się „Wirusologia społeczna” — o tych wirusach, które krążą w naszym społeczeństwie, a drugi nazywał się „Kryzys samoidentyfikacji” — widziałam to już wtedy i rozumiałam, na czym polega bieda naszego społeczeństwa.
KIEDY KURA UKŁANIA SIĘ MUZYKANTOM — Już wspominałam o weselu: na weselu młodzi kłaniają się rodzicom i gościom, kłaniają się domowi, a goście kłaniają się młodym. A kura kłania się muzykantom, bo chodzi koło nich i zbiera okruchy. Jeśli literatura popadnie w upadek, jeśli będzie, jak ta kura, która kłania się muzykantom, — to już wszystko! Będzie to plebejska literatura, będzie to ochłap-państwo, — takie, jakim jest teraz. Będziemy mieć nadzieję, że w przyszłości tak nie będzie. A dziś głośno stwierdzono, że literatury ukraińskiej nie lubią, że wszystkim obrzydła. Wczoraj czytałam w jakiejś gazecie, że 19-letnia dziewczynka, zapytana o Szewczenkę, powiedziała: „Szewczenko mnie nie interesuje”… Czyli — kody zniszczone. Co będzie dalej? Jeszcze jedno. Niedawno słyszałam w radiu wiersze młodych poetów, bardzo młodych i utalentowanych. I to jest tak przyjemne, — to nie jest już to wysypisko śmieci, — gdzieś u mnie napisane jest „ostatnie muzy postmodernizmu — wrony przedmiejskich wysypisk”, — wysypiska dusz i miazmaty psychologii są niezajmujące dla nowego pokolenia. To wspaniale! Ale posłuchajcie, co pisze siedemnastoletnia dziewczynka, jak kończy swój dobry wiersz: „Ukraino! Pozwól mi żyć”. To bardzo straszne, — kiedy nas dławiono, wiedzieliśmy, że to władza sowiecka nie pozwala nam żyć. Trzeba walczyć z totalitaryzmem. Teraz jednak wyrosło pokolenie, które widzi to, o czym ja mówiłam, — czternasty rok to widzi — i dziewczyna powiedziała: „Ukraino, pozwól mi żyć”. I po raz pierwszy poczułam swoją winę, bo dotąd wiedziałam, że wobec nas winne są i ta władza, i inna. Ale kiedy siedemnastoletnie dzieci piszą coś takiego, czuje się własną winę. Powiem jeszcze o czymś. Larysa Briuchowecka powiedziała, że „wszyscy niedocenili wersję historii, napisaną przez Linę Kostenko”. I ma rację, bo poczuła, że i ja mam własną wersję historii. A nikt jej nie przeczytał.
„Marusia Czuraj”, „Berestečko”… Mam cały cykl powieści historycznych, — leżą teczki… Chciałam oddać całą historię Ukrainy w strofie. Jambem to jamb. A spróbujcie napisać powieść historyczną wierszem wolnym, — kto będzie ją czytał?! Chcę to podać tak, żeby wszyscy czytali i nie wiedzieli, właściwie dlaczego to wszystko tak zapada w pamięć?! Miałam taki zamysł — oddać całą historię Ukrainy — od początku do końca. Dlatego powstał „Triptyk drewlański”, dlatego „Scytyjska odyseja”… Dziewiętnaste stulecie — chciałam je oddać przez Potebnię jednego, Potebnię drugiego, — tego, który zginął w Polsce. Chciałam oddać
Rozumowskich. Chciałam też oddać dwudzieste stulecie… Otóż: nie żałujcie mnie, że mojej wersji nie przeczytaliście, — ani jednego dzieła historycznego już nie napiszę! Ani jednego! Ani wiersza! Dlaczego? Ile można znosić tę pogardę dla ukraińskiej historii, dla ukraińskiego słowa?! Przecież rozumiecie, — już zostałam zaliczona do „ludowców” — rzekomo pisze o ukraińskiej historii. Ile ironii czytam w prasie — wobec tych, którzy zajmują się ukraińską historią. Dobrze. Teraz pisać o ukraińskiej historii nie będę — właśnie skończyłam powieść, która nazywa się „Zapiski ukraińskiego samoszaleńca”, i wszystko, co się teraz dzieje, jest w tej powieści. Od pewnego czasu piszę różne rzeczy, które mogą się przydać w przyszłości. Chociaż — nie! Czemu myślę, że mam być użyteczna, przydać się narodowi? Przecież nie jestem żadną ludowczynią. Czytacie czy nie czytacie, — mnie wszystko jedno. Będę olewaczką, chcecie?! No przecież rozumiecie, — energia, którą mi — czy to z rodu, czy z narodu — dano, pozwala mi przejść także i ten etap. Jubileusz — to podsumowania. Otóż podsumowania mam osobiście bardzo smutne, a wnioski — niepocieszające. Ale, jak mówiłam, energii nie poskąpił mi Bóg, — więc… Jak to u mnie napisano? „Hej, pisarzu, przynieś moją pieczątkę! Życie przepadło — zacznijmy od początku”.
Zamiast P. S. Do redakcji „Słowa Proświty” nadeszło kilka telegramów dla Liny Kostenko, w tym i ten: „Wielka kobieto, Ukrainko, poetko, serdecznie, z całego serca witamy Cię w dniu urodzin. Swoim genialnym słowem i czynem dowodzisz całemu światu, że Ukraina była, jest i będzie. Jesteś naszą pociechą w smutną godzinę, naszą nadzieją na jasne zmartwychwstanie naszej ziemi i naszego narodu. Niech Bóg da Ci jasny dzień i na długie, długie lata mocne zdrowie, niegasnący płomień duszy. Kochamy Cię, jesteśmy dumni z Ciebie = Siewierodonecka »Proświta«”. Nie cytowałabym życzeń moich pobratymców-proświtian z Siewierodonecka (mam nadzieję, że mi wybaczą, tak jak i Lina Wasylijwna), gdyby nie czuła wyrażonych w tym telegramie uczuć, nie wiedziałabym, że pod nim chętnie podpisałyby się tysiące Ukraińców. Z Siewierodonecka to życzenie przyszło 19 marca, właśnie wtedy, gdy Linę Wasylijwnę przyszedł powitać z dniem urodzin Prezydent Wiktor Juszczenko. O tym poinformował nas pasek informacyjny telewizji i wszystkie kanały radiowe. Przyznaję się: ja du-Kijowsko-Mohylańska Akademia.
Generalnym sponsorem II Festiwalu „Szewczenko w moim sercu” jest ZAT „Enran”. Imprezy Końcowego Etapu Festiwalu „Szewczenko w moim sercu” (konkurs recytatorski, konkurs teatralny i muzyczny) odbędą się 25 marca o godz. 11.00 w Domu Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej Hołosiiwskiej rejonowej administracji państwowej: ul. Sorokariczczia Żowtnia (40-lecia Października), 22/1. Uroczysta ceremonia wręczenia nagród zwycięzcom Festiwalu-konkursu „Szewczenko w moim sercu” odbędzie się o godz. 14.00 26 marca w Domu Nauczyciela (ul. Włodymyrska, 57). W ceremonii nagród przewiduje się udział znamienitych gości, działaczy społecznych, kierowników związków twórczych, organizacji społecznych. Z słowem powitania do młodych zwycięzców zwrócą się m.in. I. Dziuba, P. Mowczan, M. Żulynski, W. Jaworiwski, A. Rohowcewa, M. Stepanenko, W. Perewalski.
Komitet organizacyjny Festiwalu-konkursu, Kijów, 26 marca 2005 r.
czekała na uroczysty telereportaż, tak jak to było dotąd przyjęte. Ale… Zwyczajności i przyzwyczajeń można oczekiwać od kogokolwiek, tylko nie od Liny Kostenko. A może w naszej Ukrainie wreszcie jest Prezydent, który przyjechał do domu wielkiego Poety jak Człowiek. Co więcej, wcześniej zapytawszy, czy może przyjechać i pogratulować, nie na pokaz, nie z kamerami. Lina Wasyliwna przyjęła wysokiego gościa, bo szanuje tego człowieka, szanowała go także wtedy, gdy nie był jeszcze Prezydentem. Rozmowa trwała ponad godzinę. To była ich rozmowa i kiedy Lina Wasyliwna zechce, sama o niej opowie. Dla ciekawskich powiem: były dwa służbowe pudełeczka, ale, jak zauważyła jubilatka: „Taka swoboda, tak dobrze, choć jedna osoba nieodznaczona!” I jeszcze: „porozmawialiśmy po ludzku”. Cóż, może to właśnie największa nagroda, którą Lina Kostenko hojnie dzieli się z nami: powrót, a może wzniesienie się, na ten poziom etyki, która wśród masy ogromnych problemów państwowych proponuje nową normę stosunków Poety i Prezydenta: ludzkie podejście, ludzka rozmowa. Prawdziwy szacunek dla literatury, dla artysty, który nie zabiega o nagrody i odznaczenia. Dla artysty, którego opozycyjność to wysokonapięciowy łuk ducha, i nikomu nie wolno przekraczać linii demarkacyjnej, za którą jest wolność wyboru, sumienia, twórczości, za którą jest osobowość, nie wpadająca gorliwie w konteksty polityczne i mówiąca o tym głośno. Chcę jeszcze powiedzieć naszym czytelnikom o tym: nagranie improwizowanego przemówienia Liny Kostenko w NaUKMA u kogoś może wywołać wrażenie, że jej jubileusz był smutny. To nieprawda. Lina Wasyliwna opowiedziała mi, że po „okrągłym stole”, wraz z przyjaciółmi, odwiedziła grób męża Wasyla Wasylowycza Cwirkunowa, kwiaty na śniegu, pamięć w sercu. 19 marca przychodzili do niej goście, bez przerwy dzwonił telefon, listonosze nosili telegramy z życzeniami. Było przyjaźnie, ciepło, przytulnie, było po kostenkowsku wysokonapięciowo. Ci, którzy witali poetkę, nie mogli na nią napatrzeć się ani nasłuchać. Tak właściwie jak zawsze, gdy Lina Kostenko do nas mówi. A wieczór na pewno się odbędzie, tylko nie będzie nazywał się jubileuszowym. Będzie to wieczór Poezji, którą, dzięki Bogu, ludzie kochają i słyszą sercami.
z
Lubow HOŁOTA
Maschinelle Übersetzung
Ogólnoukraiński Festiwal Dzieci i Młodzieży „Szewczenko w moim sercu”, poświęcony 190. rocznicy urodzin Kobzarza. Zapoczątkowali go w 2004 roku „Fundusz Szewczenkowski — XXI wiek” oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. W programie tegorocznego II Festiwalu przewidziano przeprowadzenie 7 konkursów twórczych: literackiego, artystycznego, sztuki ludowej i użytkowej, muzycznego, teatralnego, recytatorskiego oraz dla historyków-krajoznawców. Konkurs literacki ma na celu wyłonienie najlepszego dzieła artystycznego w nominacjach „Poezja” i „Proza” na temat tematyki szewczenkowskiej: biografii poety, jego twórczości, miejsc zamieszkania i pobytu, wpływu osobowości i dzieł T. H. Szewczenki na jego współczesnych i na dzisiejsze czasy, upamiętnienia pamięci wielkiego Kobzarza. Konkurs artystyczny oraz konkurs dzieł sztuki ludowej i użytkowej
...mistrzostwa — wyłoni najlepszy rysunek, obraz, dzieło sztuki użytkowej i zdobniczej inspirowane twórczością Tarasa Szewczenki. Konkurs muzyczny — napisanie tekstu i muzyki piosenki o Szewczence, komponowanie muzyki do wierszy T. H. Szewczenki, wykonanie autorskich utworów muzycznych do słów T. H. Szewczenki. Konkurs recytatorski — najlepsze artystyczne czytanie utworów Tarasa Szewczenki. Konkurs historyków-krajoznawców — opracowane trasy wycieczek i wędrówek po miejscach związanych z Szewczenką: przedstawienie sprawozdania z najlepszej pracy badawczo-poznawczej, informacyjnej (artykuł, rozprawa, reportaż, album, film wideo itp.). Konkurs teatralny — najlepsze przedstawienie wśród dziecięcych i młodzieżowych zespołów dramatycznych na podstawie utworów lub inscenizacji utworów T. H. Szewczenki albo o Szewczence. Festiwal „Szewczenko w moim sercu” odbędzie się pod patronatem Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki. Po podsumowaniu I Festiwalu do finałowego etapu awansowało 1437 dzieci z różnych zakątków Ukrainy. Twórczość młodych szewczenkologów oceniało autorytatywne jury, w skład którego wchodzą wybitne osobistości kultury i sztuki Ukrainy. Jury kieruje ludowa artystka Ukrainy Larysa Kadyrowa, przewodnicząca zarządu „Fundacji Szewczenki — XXI wiek”. Wśród organizacji, które współpracują z II Festiwalem „Szewczenko w moim sercu” i udzielają pomocy charytatywnej, są: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Ministerstwo Ukrainy ds. rodziny, dzieci i młodzieży, Główny Zarząd Oświaty i Nauki miasta Kijowa, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Narodowy Związek Artystów Ukrainy, Narodowy Związek Ludowych Mistrzów Ukrainy, Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy, wydawnictwa „Krynycia”, „Wesełka”, „Duch i litera”, dom wydawniczy „Ki-
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” nr rachunku 2604520014510 1 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI SZEWCZENKI — 618 338 hrn 06 kop.
Maschinelle Übersetzung
ROZWAŻANIA NA TEMAT Jaltański sąd rozpatruje cztery sprawy cywilne ze skarg na mera miasta, radę miejską i komitet wykonawczy. Komornikom sądowym jaltańskiego zarządu sprawiedliwości nie udaje się opisać i aresztować majątku mera Ałupki Walerija Andyka oraz jego zastępcy Serhija Kubancewa, ponieważ w terminie nie dostarczyli dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy, co uznano za brak szacunku dla sądu. W. Andyka zatrzymano, obecnie przebywa w szpitalu pod nadzorem milicji. Jego zastępca, jak świadczą koledzy, „kręci się po delegacjach”. W jaltańskim sądzie rozstrzygana jest kwestia przeszukania ich pomieszczeń mieszkalnych. Ałuszta już ponad rok jest bez mera miasta. Ołeksandra Neczajewa odsunięto od pełnienia obowiązków „ojca miasta” na czas śledztwa. Zostało ono obecnie zakończone, sprawa przekazana do sądu. Lecz niestety, nawet za czasów kierownictwa deputowanych, którzy nazwali się „tubą społeczeństwa w walce o odsunięcie korupcjonariuszy od władzy”, budowa nocnych klubów i sklepów w parkach miasta nie ustała, burzliwe pozyskiwanie znacznych środków inwestorów nie stało się przejrzyste, tajna sprzedaż ziemi trwa, warunki oddawania w dzierżawę różnych obiektów bez konkursu oprotestowuje prokuratura, przedsiębiorcy nieustannie protestują przeciwko temu, że „osiągnięcie od rady miejskiej jakiejkolwiek decyzji jest praktycznie niemożliwe, jeśli nie są nim zainteresowani sami… deputowani”. Prokuratura Krymu wszczęła sprawę karną wobec czterech zatrzymanych urzędników regionalnej służby celnej. Sześć struktur komercyjnych na podstawie podrobionych dokumentów sformalizowało tak zwany „pseudoeksport” w celu zwrotu z budżetu państwa podatku od wartości dodanej. Pod adresem amerykańskiej firmy zadeklarowano towary (dwutlenek tytanu, wyposażenie i części zamienne do samochodów) na łączną sumę prawie 250 mln hrywien. Zwrot z budżetu państwa z tytułu przeprowadzenia tej machinacji miał wynieść 50 mln hrywien. Faktycznie zaś poza granice Ukrainy wywieziono produkty, których wartość ledwie przekroczyła 50 tys. hrywien. Śledztwo ustaliło, że nielegalne działania popełniono przez niedbalstwo pracowników Krymskiej Regionalnej Służby Celnej, którzy nie przeprowadzili kontroli celnej eksportowanych towarów i nie sprawdzili ich wartości celnej. 9 marca pod pomnikiem Szewczenki w Kijowie przejmująco i niezwykle aktualnie brzmiały mądre słowa naszego Geniusza, które z czasem stają się coraz bardziej znaczące, nabierają siły w świadomości Ukraińców, którzy podnieśli się z kolan, którzy już żyją w nowym czasie. Zdjęcie Hanny Oborskiej WRAŻENIA w niej sławną poprzedniczkę. Razem z solistą opery Petrem Olijnykiem Natalia wykonała duet Oksany i Andrija z opery „Zaporożec za Dunajem” I. Hułaka-Artemowskiego. Wielu poetów, zakochanych w śpiewie Oksany Petrusenko, poświęciło jej swoje wiersze. Pieśni i poezje tego wieczoru jakby przeplotły się ze wzorami na moich ręcznikach i wyszywankach, którymi udekorowano salę. Między innymi przypomniano również, że swoją ludzkością, współczuciem Oksana Andrijiwna pomogła bohdaniwskiej malarce Katerynie Biłokur „wyjść do ludzi”. Wracaliśmy do domu z poczuciem głębokiej wdzięczności wszystkim, którzy podarowali nam ten wspaniały wieczór, w którym dotknęliśmy muzycznej historii naszego kraju. Tetiana KOSTOWA, m. Charków SPRAWY SĄDOWE Wiktor CHOMENKO, Krym EUROWIZJA I MY
Maschinelle Übersetzung
Pierwszy rok działa oddział Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów w miasteczku Bibrka na Lwowszczyźnie. W jego skład wchodzi 24 osoby. To byli nauczyciele, inżynierowie, urzędnicy, pracownicy medyczni i robotnicy różnych specjalności. Szczególnie owocnie wykazali się starsi bibrczanie podczas przygotowania i przeprowadzenia wyborów Prezydenta Ukrainy. Ośmioro członków oddziału otrzymało listy z podziękowaniem od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki za aktywny udział w walce o lepszy los Ukrainy.
Weteranom boli serce i dusza z powodu tego, że lider socjalistów Ołeksandr Moroz złożył w Radzie Najwyższej projekt nowej ustawy o dwujęzyczności w państwie. Człowiek, który wychodził na scenę Pomarańczowej Rewolucji, sięgnął po art. 10 Konstytucji Ukrainy. Czy nie za dużo zmian naraz w naszej Konstytucji według Pana woli, szanowny panie. Dokąd Pan idzie i nas prowadzi?..
z
Jaropołk CARYK, m. Bibrka w obwodzie lwowskim
Maschinelle Übersetzung
Rosyjska estrada przeżywa szalony spadek. Przykro, że nostalgiczni i słabi rosyjscy artyści nie wychodzą z Ukrainy, a nawet wybrali się na Galicję. Malinin — drugi raz w ciągu roku. Przykro było patrzeć na telekoncert poświęcony Międzynarodowemu Dniowi Kobiet — 8 Marca: połowa to rosyjscy artyści. Na innych kanałach tego wieczoru nie było nic ukraińskiego. I to w czasie, gdy współczesna ukraińska estrada wyróżnia się niesamowitą barwnością. U nas obecnie reprezentowane są niemal wszystkie znane nurty muzyczne. Weźmy choćby pierwszą czwórkę liderów konkursu na Eurowizję—2005: „Gryndżoły” — prawdziwy pop-punk; Ani Lorak — klasyczny pop, nie gorszy od tej samej Britney Spears; „Jurkesz — pop-folk alternatywa”; „De Shifer” — na granicy techno i industrialnego rocka. A jakie wrażenia od klasyka W. Pawłyka i „Stend Ap”? Dobra połowa konkursowych piosenek to piosenki na poziomie zeszłorocznej „Eurowizji”. Gdzie obecnie jest Rusłana? A objeżdża Europę ze swoimi „tańcami z wilkami”. Era Ukrainy w Europie trwa. Nieproste pytanie: kiedy wreszcie nadejdzie Era Ukrainy na Ukrainie? Bo w radiu, w pociągach, autobusach, publicznych placówkach handlowych, nie mówiąc o dyskotekach i restauracjach, wciąż huczy rosyjska popsa. Czy jesteśmy tacy konserwatywni, czy nie umiemy być dumni ze swojego, jak inne narody. Bo czas wreszcie słuchać swojej muzyki, jeśli uznała ją Europa. Bądźmyż wreszcie mądrzejsi! Stepan BOJKO P. S. Jeśli ten wpis zostanie wydrukowany, chciałbym, aby zwróciła na niego uwagę minister kultury p. O. Biłozir, bo już dawno trzeba kontrolować program państwowych uroczystości, inaczej nie będzie tam nic narodowego.
Maschinelle Übersetzung
Program „Події” Telewizyjnego Radia Kanału „Ukraina” podał informację z V Forum rusystów Ukrainy, że rzekomo ponad 90 % Krymczyków uważa rosyjski za swój język ojczysty i myśli po rosyjsku. Ta informacja nie odpowiada rzeczywistości. Oto dane ostatniego ogólnoukraińskiego spisu powszechnego: „Skład językowy ludności Autonomicznej Republiki Krym według danych Ogólnoukraińskiego Spisu Powszechnego charakteryzuje się następującymi danymi: język ukraiński uważa za ojczysty 10,1 % ludności ARK, język rosyjski uważa za ojczysty 77,0 % ludności, a krymskotatarski — 11,4 %. Dziś to nie język rosyjski, lecz język ukraiński wymaga ochrony. Przymusowa rusyfikacja Ukraińców trwa. Na granicy zamknięcia znajduje się jedyna na Krymie gazeta wydawana po ukraińsku „Krymska Świtlica”, ukraiński teatr muzyczny władze przekształciły w rosyjskojęzyczną „operetkę”, w szkołach z ukraińskim językiem nauczania uczy się mniej niż 2 % krymskich dzieci, Tauryjski Uniwersytet Narodowy nie przygotowuje nauczycieli przedmiotów dla szkół z ukraińskim językiem nauczania, nie ma ani jednej wyższej uczelni z ukraińskim językiem wykładowym, a w państwowej telewizji „Krym” brak wiadomości w języku ukraińskim. Takich przykładów działalności antypatriotycznej władzy jest bardzo wiele.
z
Oleg FOMUSZKIN, przewodniczący Krymskiej Organizacji UNP
Maschinelle Übersetzung
W zabytkowym dawnym domu kupieckim Ałczewskich w Charkowie, w którym mieści się muzeum sztuki, odbył się wieczór twórczy czarującej artystki filharmonii Natalii Sydorenko, poświęcony 105. rocznicy urodzin sławnej ukraińskiej śpiewaczki O. Petrusenko. Minęło już 60 lat, odkąd jej nie ma wśród nas, ale imię śpiewaczki i jej srebrzyste tremolo są znane każdemu, czyje życie jest związane z Ukrainą. Wieczór otworzyła i poprowadziła regionalistka Lidija Osinceva. Przedstawiła zaproszonych honorowych gości, wśród których była dyrektor Bałakliejskiego Muzeum Krajoznawczego Inna Dmitrijewna Kryhina. Rozbrzmiał zdumiewający głos Oksany: „Księżyc na niebie…” Wyłączywszy magnetofon, Lidija Petriwna
LĘKLIWE
Minęło już kilka tygodni od czasu Pomarańczowej Rewolucji. W ciągu tych 17 dni Kijów stał się dla każdego naprawdę bliższy. Zmieniały się poglądy. Zmieniały się kryteria życia. Pojawiło się coś ważniejszego, coś znaczniejszego od problemów codziennych. Jakby ktoś oświecił dusze wielką wiarą. Ludzie wierzyli w zwycięstwo prawdy, a ta prawda zależała od woli każdego, stała się wielką siłą. I żaden z możnowładców nie odważył się wystąpić przeciw woli narodu. Do władzy doszedł Narodowy Prezydent, z którym kojarzy się jakaś wyższa sprawiedliwość. Lecz oto nastały dni powszednie, ludzie wrócili do swoich domów, rozpoczęła się praca. Ale przecież na miejscach pozostali pracować dawni kadrowcy i dawne schematy! Każdy na coś liczy. I każdy jest przekonany: coś się zmieni. Lecz kto to zmieni i jak?
Popieram słowa pana B. Bronyka: „Nigdy ani złodziejstwo, ani korupcja nie upadną na kolana, jeśli każdy Ukrainiec nie uwolni swojej duszy od obojętności”. Przyłączając się do tych słów, chcę zwrócić uwagę na istnu
Natalia Sydorenko — następczyni sławnej śpiewaczki — oczarowała natchnionym wykonaniem ukraińskich pieśni ludowych z repertuaru O. Petrusenko: „Ojej, nie świeć, księżycu”, „Tam, gdzie Jatran kręto się wije…”, „Handzia” i innych. Jako mała dziewczynka po raz pierwszy usłyszała głos Oksany przez radio. Siła i piękno śpiewu tak ją urzekły, że zaczęła naśladować sławną śpiewaczkę. Mama oddała Natalkę na naukę śpiewu. Zachwyt twórczością Oksany Petrusenko, utalentowane wykonywanie pieśni, które ona śpiewała, a także podobieństwo zewnętrzne sprawiły, że Natalkę nazywa się charkowską O. Petrusenko. Słysząc jej śpiew, zupełnie obcy ludzie rozpoznają
Maschinelle Übersetzung
Prenumeruję „Słowo Proświty” już od roku i bardzo żałuję, że tak późno. Każdy numer czytamy z żoną Wierą Tymofijiwną praktycznie w całości. Na łamach gazety znajduję odpowiedzi na wszystkie moje pytania dotyczące problemów współczesności. Zbieram oprawione egzemplarze. Będę prenumerować „Słowo Proświty” zawsze! W 2004 r. rozpowszechniałem gazetę wśród mieszkańców wsi. Na 2005 rok we wsi „Słowo Proświty” prenumerowały 3 rodziny. Podobają mi się wszystkie publikacje, zwłaszcza o języku ukraińskim, historii. Zachwyca mnie język gazety: dobry, grzeczny, wyszukany. Robię wiele wypisów do zeszytów „Skrzydlate słowa” i „Mądre słowa”.
Życzenia: 1. Nieco obniżyć cenę gazety. 2. Wprowadzić dział „Przyroda i my”. 3. Proszę opublikować w gazecie chronologię wydarzeń na Majdanie Niepodległości od samego początku Pomarańczowej Rewolucji. O to szczególnie prosili mnie nauczyciele szkoły w Łutiżu. Ja jestem ze „Słowem Proświty”, bo to moja gazeta.
Anatolij DROMARECKYJ, wieś Łutiż, obwód kijowski
Od redakcji: Nam i nam samym od dawna przychodziło na myśl przedstawić chronologię wydarzeń podczas wyborów Prezydenta Ukrainy. Mamy jednak wątpliwości co do celowości takiej publikacji, ponieważ konsekwentne, pełne przedstawienie materiałów o tych wydarzeniach wymagałoby sporo czasu; tym bardziej że w tych materiałach jest mnóstwo interesujących szczegółów, które zachowują swoją aktualność. Chcielibyśmy, aby czytelnicy wypowiedzieli się w tej sprawie.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
jący schemat — schemat tzw. „dobrowolnych datków”. Zgodnie z prawem, nie ma się do czego przyczepić. Na przykład w naszym mieście, aby zainstalować indywidualne ogrzewanie, trzeba wnieść „dobrowolny” datek na rzecz straży pożarnej. Aby dostać się na Bereżański Instytut Agrotechniczny na studia budżetowe, trzeba dokonać „dobrowolnej” wpłaty (pomocy sponsorskiej) na rzecz instytutu. Co prawda w poprzednich latach rodzice studentów musieli „dobrowolnie” wpłacić 2,5 tys. hrywien, a na ten rok akademicki — już 4,5 tys. hrywien. Apetyty rosną i zapewne kryterium przyjęcia do instytutu nie jest wiedza, a zupełnie inne wskaźniki. W lutym każdy student musiał „dobrowolnie” kupić roczny bilet wstępu, który dawał prawo do bezpłatnego oglądania meczów piłki nożnej na miejskim stadionie w Bereżanach. Co prawda każdy z wykładowców również musiał „dobrowolnie” kupować ten bilet w gabinecie kierownika katedry lub dziekana. Ciekawe, że koszt biletu dla studenta wynosi 10 hrywien, dla laboranta — 15 hrywien, dla wykładowcy — 30 hrywien. Zapewne istnieją też inne przypadki i schematy, o których wszyscy wiedzą, ale milczą. Manna z nieba nie spadnie. Nic nie będzie bez naszego osobistego udziału, bez naszego potu i odcisków. Ten list przesyłam jako anonimowy, ponieważ dotyczy organizatorów, których roczny dochód sięga miliona hrywien. Imię i nazwisko znane redakcji, m. Bereżany, obwód tarnopolski. Od redakcji: Jak wiadomo, anonimowych listów nie drukujemy. Ale dla tego zrobiliśmy wyjątek, ponieważ w nim, zwłaszcza w ostatnich dwóch akapitach, widzimy dość charakterystyczną sprzeczność. Zostawiamy to do skomentowania naszym czytelnikom i prosimy o nieprzesyłanie nam więcej anonimów.
Maschinelle Übersetzung
REFLEKSJE Prawie zawsze przeglądam „Słowo Proświty” od razu na ganku: kartkuję, zapoznając się z treścią, a niektóre, najciekawsze rzeczy, szybko czytam. A dzisiaj w pośpiechu przejrzałem tylko tytuł, ucieszyłem się, że czeka mnie szczegółowe zapoznanie się z „fenomenami Lubow Hołoty” i pobiegłem, nie rozkładając gazety, chowając czasopismo za pazuchę. Pobiegłem, bo czwartek, targ, tłoczno, praca; i wypatrzyłem odbiornik w drodze na pocztę — tani — chiński, ale czuły na wszelkie, już nie wrogie, głosy. Przed straganem z odbiornikami się zatrzymałem. Rozgadaliśmy się o czułości odbiornika i cen, pożartowaliśmy o mięsie i rozeszliśmy się. Dopiero w pracy zrozumiałem, że zgubiłem gazetę: sweter — żadnych kieszeni. Wróciłem i przy tym samym straganie z odbiornikami znalazłem brudną, brudną, całą w błocie, tylko okładkę mojej gazety. „Szybciutko podnieśli i czytają środek”, — pomyślałem od razu. Niech się oświecają, a ja — do biblioteki. Jednak tam czekała na mnie przykra wiadomość: prośwician, którzy czytają „Słowo Proświty”, w rejonie od nowego roku znów jest tylko dwoje — ja i przewodniczący rejonowej „Proświty”, sławny pan Wołodymyr — nauczyciel języka ukraińskiego, sołtys. Emigranckie pieniądze na prenumeratę gazety się skończyły, rewolucja pomyślnie się zakończyła. Juszczenko! Juszczenko — i brzmi już w głębokiej podświadomości każdego Ukraińca, świadomość ewoluuje: syte i wolne życie, rejonowa „Proświta” na właściwej drodze, bez moskiewskich bezdroży, bez chachłactwa. Można spokojnie kłaść się spać — zabetonowany Donbas (czy kto tam jest w kolejce z postępowych miejskich budzicieli?) obudzi dziką wieś kolejnym pustosłowiem. Ale nie śpi się, nie leży się ostatnio, — dlatego przedzwoniłem do Wołodymyra i umówiliśmy się, że wspólnym kosztem zamówimy jeszcze jeden numer, chociaż na pół roku, dla biblioteki rejonowej. Ołeksandr KOWTUN, m. Szarogród SŁOWO DO CZYTELNIKA Wdzięczność. Wdzięczność — to pierwsze i najważniejsze uczucie, które powstaje, kiedy czytamy wasze listy, szanowni korespondenci. Wdzięczność za trud waszej myśli i serca w tym ważnym dla Ukrainy czasie prób, kiedy bandokracja ze starej władzy aktywnie czepia się dźwigni, a od fali odnowy (i od odnowicieli) wszyscy i od razu wymagają kardynalnych zmian na lepsze wprost dzisiaj. Podczas gdy w rzeczywistości należy rozumieć, że w ciągu dwóch miesięcy niemożliwe jest o 180 stopni zawrócić kurs tak potężnego statku, jak państwo środkowoeuropejskie. „Wszystkich pozdejmować, nowych postawić!” — to hasło ignorantów. Bo jeśli chcemy stworzyć na Ukrainie potężną antyukraińską siłę, to trzeba dzisiaj w jeden dzień wszystkich dotychczasowych możnowładnych obywateli pozdejmować, żeby oni nazajutrz się zjednoczyli, połączyli kapitały, wzięli pieniądze i scenarzystów od Putina i pojutrze podnieśli antyukraiński front na Ukrainie. Zatem potrzebny jest kompromis między obywatelami różnych upodobań i przekonań. Oczywiście, to wcale nie oznacza, że trzeba doprowadzać kompromis do absurdu. Ot tu i zaczynają się niuanse. Bo polityka — to, co by tam nie mówiono, sztuka możliwego. A dla Ukrainy to oznacza sztukę realizacji interesów narodowych w niezbyt narodowo świadomym społeczeństwie. W takim, jakie jest. Tylko nie trzeba od razu wyjaśniać, dlaczego jesteśmy tacy. Bo, po pierwsze, jesteśmy na tyle różni w swoich wyobrażeniach i przekonaniach, że o pełnej zgodzie we wszystkich punktach można tylko marzyć. A po drugie, każdy ma prawo do własnej opinii, bo obywateli jednego państwa nie można dzielić na „prawidłowych” i „nieprawidłowych”. Pozostaje jedno: przekonywać. A kto kłamie, tych — na czystą wodę. Przekonać można tylko wtedy, kiedy jest możliwość wymiany myśli. Właściwie, do wymiany myśli istnieje w „Słowie Proświty” stały dział „Wieczór Czytelniczy”. Na łamach tego działu chcielibyśmy umieszczać wszystkie listy, które napływają do gazety. Ale to prawie niemożliwe. I nie tyle dlatego, że otrzymujemy dużo korespondencji, co dlatego, że wasze listy, szanowni korespondenci, nierzadko są bardzo duże objętościowo, politematyczne (kiedy w jednym liście korespondent próbuje objąć naraz wszystkie problemy). Technologia przygotowania materiałów do publikacji i wydania gazety czasem nie daje możliwości ich opracowania. Zatem proponujemy kompro- RADYKALNA MYŚL Wy tam — w Kijowie… I u was tam na majdanie dzikie tańce Rusłany… A w Doniecku — dużo dzikich ludzi. I takiego dobra jeszcze na długo wystarczy. Bo wy tam całą uwagę skupiacie wokół siebie, a na nas nie zwracacie uwagi, póki nie stanie się wielka bieda. A u nas wprost antypaństwowa, antyukraińska histeria. I dlaczego nikt nie zatrzyma tej Witrenczychy z jej sojusznikiem Marczenką, która jedzie do Doniecka i depcze po wszystkim, co ukraińskie? Czy tego samego Symonenkę z jego moskiewskimi popami. Chwali się, że główny moskiewski pop wiesza mu ordery, chyba za to, że komuniści cerkwie burzyli i popów tych rozstrzeliwali. Choć nie włączaj telewizora, a w kiosku nie kupisz prawdziwej gazety. I na co wy tam czekacie, — nowych Zdjęcie Hanny Oborskiej
Maschinelle Übersetzung
FRAGMENT Sama nie byłam na saksach. Ale jechałam do Włoch w grupie zarobkowych migrantów. Dwie młode dziewczyny — jedna z Chersonia, druga — z Mikołajowa, mężczyzna w wieku około 53 lat oraz 62-letnia Kateryna z obwodu chersońskiego, która za ponad 2 tys. euro załatwiła sobie wizę i pierwszy raz jechała do pracy. Te dwie dziewczyny i mężczyzna bardzo się smucili, że zmuszeni są znowu wyruszać do Włoch, mówili, że za nic w świecie by nie pojechali, gdyby mieli tutaj, na Ukrainie, pracę. Żeby choć trochę zapomnieć, pili wódkę. Ale radości im to nie dodało. Już we Włoszech widziałam, jak na spotkanie z kierowcą, który mnie wiózł, wychodziła dziewczyna-Ukrainka i przekazywała pieniądze bliskim na Ukrainę. Miałam szczęście do kierowców, bo kierowca Petro, któremu powierzono mnie już we Włoszech, nie zostawił mnie w połowie drogi, posadził do pociągu podmiejskiego, powiedział, kiedy wysiadać, i zadzwonił do byłego zięcia, ojca mojego wnuka, żeby odebrał mnie w Spineta, bo już noc nadchodziła. Prawda, ten, na pamięć: spróbujmy wchodzić w pewne ramy tekstów — wtedy prawdopodobieństwo publikacji waszych listów, szanowni czytelnicy, wzrośnie. Co trzeba wiedzieć korespondentowi, aby zobaczyć w gazecie wydrukowany materiał pod swoim nazwiskiem? 1. Wybrać objętość i gatunek publikacji (artykuł — do 8500 znaków; notatka, replika — do 2000 znaków; wzmianka — do 800 znaków; wiersze z listu — do 200 znaków). 2. Do artykułu pożądane jest dołączenie dwóch, a do notatki — jednej ilustracji. 3. Lepiej, oczywiście, przekazywać materiały do redakcji pocztą elektroniczną, ale nie jest to obowiązkowe. Wszystkie listy czytelników w jakiejkolwiek formie są uważnie czytane i omawiane w redakcji, a najbardziej aktualne pod względem treści i cenne pod względem propozycji dotyczących ważnego tematu są przekazywane odpowiednim organom i urzędnikom. ki, wziął i uciekł z domu, zabierając Antona, i gdyby Pan Bóg nie posłał Włocha Savelio i jego przyjaciółki z Ukrainy, to przepadłabym w tej Italii, nie zobaczywszy swojego dziecięcia. Spotkałam we Włoszech młodą moskwiankę, która mieszka tam już 10 lat, wyszła za Włocha, dwoje dzieci ma. Niby nie klepie biedy… Jednak bardzo mnie poraził taki przypadek: kiedy w kawiarni jej synek upuścił lody, to ona lodów nie wyrzuciła, a oczyściła i znowu dała dziecku. Kierowca Hryhorij, z którym wracałam na Ukrainę, mówił, że Włosi po wstąpieniu do Unii Europejskiej zaczęli żyć gorzej, nie mogą się do tego przyzwyczaić, że zdarzają się przypadki samobójstw. Nasłuchałam się przez długą drogę wszystkiego. Opowiadał, że nasze Ukrainki i rozum tracą od tych zarobków… Halyna MOHYŁNYCKA, m. Odessa Jedyna prośba — pisać wyraźnie i zrozumiale. Niestety, zdarzają się listy, których przeczytać nie udaje się nawet naszym składaczkom, które słusznie można uważać za doświadczone specjalistki od rozszyfrowywania charakterów pisma. Jak choćby, na przykład, list p. Wołodymyra Kolisnyka z Doniecka, którego fragment tutaj podajemy. Zadał nam pan Wołodymyr roboty! Niestety, nie możemy zamieścić bardzo ciekawego i wyraźnie napisanego listu p. Anatolija Zborowskiego z m. Irpień na Kijowszczyźnie. Nie możemy, bo opowiadając o losie Iwana Browki, korespondent nie dołączył żadnej ilustracji z biografii tej osoby. Zaproponowałbym jeszcze szanownym korespondentom takie rozwiązanie: dawać tytuł i rubrykę listu (rubrykę można wybrać z naszych publikacji), a także podkreślić jeden najważniejszy akapit lub zdanie. Nikt tutaj nie zamierza narzucać czytelnikom funkcji dziennikarzy, ale jeśli my wszyscy — czytelnicy i dziennikarze — będziemy przestrzegać wspólnych, uzgodnionych zasad przygotowywania materiałów, wtedy nasza wspólna gazeta będzie pełniejsza, ciekawsza, bogatsza w tematy i nazwiska. Wasze nazwiska, szanowni korespondenci. podkreślać wać Jewhen HOLYBARD P.S. W ostatnim czasie niektórzy czytelnicy skarżą się na brak „Słowa Proświty” w kioskach, a jeden z prenumeratorów poinformował, że na poczcie powiedziano mu, jakoby nasza gazeta już nie wychodziła. Najwyraźniej nie ze wszystkimi aktywnymi zwolennikami antyukraińskiego kursu Kuczmy—Janukowycza, którzy stanęli w zdecydowanej opozycji, uda się osiągnąć kompromis. Teraz już niby wszystko ucichło. Ja sam nie jestem z Zachodniej Ukrainy, na kopalnię trafiłem z Mikołajowa z poboru, z radzieckiej armii. I zdrowie zostawiłem na kopalni, i zostałem z niczym — wszystko przepadło na książeczce (20 tys. rub.). A teraz — nędza i kalectwo. I nazywają mnie tutaj nacjonalistą tylko dlatego, że rozmawiałem po ukraińsku w pracy i w domu. Chwała Bogu, przynajmniej zek nie został prezydentem. Przepracowałem 10 lat na pochylniach i przy martenie w Mikołajowie w stoczni oraz 24 lata w kopalni na kolanach. Wymagam lustracji i wszystkich byłych — pod sąd. Weteranom UPA — ulgi i szacunek, bo oni szli za głosem prawdy, a nie tam, gdzie prowadzą komuniści. Wołodymyr KOLISNYK, m. Donieck KATEGORYCZNIE
Maschinelle Übersetzung
Dziękuję za waszą gazetę „Słowo Proświty”. Prenumerowałem ją w zeszłym roku dzięki wnuczce, która mi ją opłaciła. W tym roku zebrałem pieniądze i opłaciłem prenumeratę na 6 miesięcy. Wasza gazeta otworzyła mi oczy: kto jest kim. Tylko wasza gazeta pisze o tym, czego nigdzie indziej nie przeczytasz.
Nasz obwód dniepropetrowski czasami wydaje mi się jakimś komunistycznym, moskiewskim, łużkowsko-baburinowskim ośrodkiem. Nie ma tu nic ukraińskiego. Ani jednej gazety w języku ukraińskim. „Czerwony Hirnyk”: połowa po ukraińsku, połowa po rosyjsku. Kierownicy wszystkich szczebli nie chcą naszego języka i nim nie mówią. Zwróćcie uwagę na nasz obwód. Po wyborach trzeba wymienić wszystkie organy władzy. I trzeba wymienić przewodniczących rejonowych. W szpitalach chorym, którzy nie chcieli głosować na Janukowycza, proponowano, żeby poszli do domu, a po wyborach przyszli na operację. Zabierano paszporty i zmuszano do głosowania na Janukowycza. Nasz przewodniczący Rady Rejonowej Inhulec Ryżkow latem wysyłał nauczycieli do domów, żeby zabierali paszporty i wydawali pokwitowania, że zagłosują na Janukowycza. Zbierał emerytów i nakazywał głosować na tego kandydata. Samochód z megafonem jeździł ulicami i z niego wzywano do głosowania na byłego więźnia. W żadnych okolicznościach nie dopuszczajcie do uznania języka rosyjskiego za drugi język państwowy. Nie trzeba nikogo się bać. Rosja przez 350 lat się nie bała i teraz robi wszystko, jak chce: narzuca swoją ideologię, swój język i nie zważa na to, kto i co o tym powie. Róbmy i my swoje!
z
Opamiętajcie się!
Maschinelle Übersetzung
Wiosenne słońce przysłoniły nie tylko chmury i przymrozki, ale także O. Moroz swoim „Projektem o statusie oficjalnego języka rosyjskiego na Ukrainie”. Podstępny cios „obcego wśród swoich” (mam na myśli zwycięzców Rewolucji) dodał niebywałej siły wrogom języka ukraińskiego. Zaruszali się, zarepetowali, zaplazowali, pokazując ostre kły i zęby. Ostrzejsze stało się pragnienie, by w centrum Kijowa postawić wielki pomnik-przestrogę dla wszystkich Ukraińców, w postaci tablic przymierza z napisem na kamieniu: „Pielęgnujcie matkę swoją – ojczystą mowę – czyli Ukrainę”. Język i Ukraina bowiem to jeden organizm, całość, której nie da się podzielić. I to wszyscy Ukraińcy muszą sobie wryć w pamięć. Nie dziwią mnie działania naszych historycznych „braterskich” napastników; ich ataków, mających zadać śmiertelny cios, było setki. Dziwią natomiast działania „swojego” Ukraińca, który otrzymał ten język jak dar z matczynym mlekiem. Zdrada ze strony swojego jest zawsze bolesna. Dziwne i niezrozumiałe jest źródło, pierwotna przyczyna tak, łagodnie mówiąc, wątpliwego czynu Ukraińca. Przecież O. Moroz to człowiek utalentowany i pracowity, odważny i uczciwy, nie „chciwy oligarcha”, wywodzący się ze wsi, bezsprzecznie bohater Pomarańczowej Rewolucji. A tu nagle taka hańba dla wszystkich, którzy mu wierzyli i byli z niego dumni. Bezsprzecznie – teraz (czy na zawsze?) O. Moroza zaliczono do grona Tarasa Czornowoła i „iże z nim”. Mimo wszystko pożądane, by się opamiętał.
z
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
łodomorów czy wojny? U nas już nawet dla naszego Husajna — Kobzona postawiono pomnik i ustawiono moskiewską armatę. A teraz — dawaj autonomię! — i Ukraińcy staną się mniejszością, jak na Krymie. Dobrze, że chociaż na ostatnią turę wyborów przyjechali na pomoc z Białej Cerkwi. Bo nie wiem, co by tu było. Wytrzymałem w komisji wszystkie trzy tury jako członek. Chociaż potem nie mogłem nawet kupić chleba w sklepie — handlarka prawie oderwała mi rękaw od kurtki, krzycząc, że dał jej go Janukowycz. Później pijani blatniacy grozili mi śmiercią. Następnego dnia poszedłem do kiosku, a tam dwie kobiety, które sprzedają papierosy uczniom przy 100. szkole, w której byłem członkiem obwodowej komisji wyborczej. Jedna z nich zaczęła mnie wyzywać od pomarańczowych. Wtedy rzucił się na mnie, dokładnie tak, były zek i groził, że mnie zarżnie. Na milicję nawet nie licz. Oni wszyscy są „bohaterami”, bo chodzę o lasce — inwalida pracy. Ale to jeszcze nie wszystko. W nocy przyszli do mnie do domu. Jeden — byk o metr wyższy ode mnie — dzwoni do mieszkania. Udałem, że nie ma mnie w domu. On zaczął walić w drzwi. Gdybym ich nie podpierał od środka, to na pewno by je wyważył. Potem wyszło na jaw, że u innego członka „Proświty” włamano się do mieszkania z wyłamaniem zamka. A jeszcze, kiedy przed wyborami stawialiśmy namiot „Za Juszczenką”, to nie zdążyliśmy postać nawet dwóch godzin, jak na nas napadnięto. Pocięto namiot i skonfiskowano gazety „Tak”. Cztery dni ciągali mnie po milicjach.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
WYDARZENIE
Niedawno w Kijowskim Teatrze Operetki odbyło się wręczenie nagród zwycięzcom konkursu „Książka roku’2004” — akcji, na którą świat książki czekał z niecierpliwością. Cóż, oczekiwanie jest zrozumiałe, ponieważ „Książka roku” to obecnie jedyna poważna nagroda w dziedzinie biznesu księgarskiego, która jednak, poza prestiżem, niczego zwycięzcom nie daje. Celem projektu jest „stworzenie warunków do trwałego wsparcia wizerunkowego rodzimego wydawcy książek na tle kulturologicznym — na poziomie oceny corocznego repertuaru książek jako wydarzeń życia kulturalnego kraju”. Prestiż to już sporo, dlatego większość wydawców przyjmowała swoje nagrody z zadowoleniem i triumfem, czemu sprzyjała także atmosfera wieczoru, stworzona przez organizatorów imprezy oraz prowadzących — Jurija Makarowa i Olhę Herasymiuk. Jeśli chodzi o zwycięzców, to szczególnych niespodzianek tu nie było. Dobre książki wygrywają wszędzie. Tak więc pierwsze miejsce w nominacji „Głosy” (podnominacja „Esejistyka artystyczna”) zajęła książka Myhajlyny KOCIUBYŃSKIEJ „Moje horyzonty” (wydawnictwo „Duch i Litera”); za to samo dzieło autorka otrzymała Nagrodę im. Szewczenki. Zwycięzcą stała się także książka jeszcze jednej tegorocznej narodowej laureatki tej nagrody — „Słodka Daruśka” Marii MATIOS (wydawnictwo „Piramida”, nominacja „Piękne piśmiennictwo”, podnominacja „Współczesna proza/dramaturgia ukraińska”). Drugie miejsce w tej podnominacji, po „Słodkiej Daruśce”, zajęła książka „Depesz Mode” Serhija ŻADANA (wydawnictwo „Folio”), trzecie — „Pokłon jaszczurce” Ljubka DERESZA (wydawnictwo „Kalwarija”). Co ciekawe, te książki znalazły się w rankingu w kolejności pojawienia się w świecie czytelnika. I tu nie wierz po tym w siłę reklamy. Chłopcy jednak również pracowali nad PR-em swoich książek: Żadan wszędzie czytał fragmenty, nie czekając na wydanie książki (co ciekawe, posłowie do „Depesz Mode” napisał Pawło Zahrebelnyj), a Deresza był promowany przez krajową prasę, w której wspominano o bogatych Niemcach i Juriju Andruchowyczu. Jakkolwiek by było — „dzieciak »Czetwiergu«” po raz kolejny deklaruje swój talent i zdolność do konkurowania. Uczestnicy konkursu w podnominacji „Proza/dramaturgia zagraniczna” nie mieli szczęścia do reklamy, za to konkurencja była ostra. Książka Olhy TOKARCZUK „Prawiek i inne czasy” (wydawnictwo „Kalwarija”) przegrała z „Dziennikiem złodzieja” Jeana GENETA (wydawnictwo „Uniwers”) zaledwie o 0,8 punktu. Przy takich konkurentach „Antologia serbskiej postmodernistycznej fantastyki” zredagowana przez Sawę DAM’JANOWA (wydawnictwo „Piramida”) zajęła dopiero trzecie miejsce, a nostalgiczne „Cynamonowe sklepy” Brunona SCHULZA — czwarte. Jeśli chodzi o konkurentów Myhajlyny Kociubyńskiej, to nimi zostali „Brama światła. Ojcowie” Romana KOROHODSKIEGO (wydawnictwo „Helikon”) oraz „Syndrom przegranej wojny. 12 esejów o Ołeksandrze Kryweńku” Wołodymyra PAWLIWA (wydawnictwo „Lileja-NV”). W podnominacji „Współczesna poezja” liderami zostały nazwane książki z serii „Zona Owidiusza” (wydawnictwo „Fakt”). Drugie miejsce zajęła książka „Srebrny prymasz” Petra MIDIANKI (wydawnictwo „Lileja-NV”), a trzecie — „Hotel Centralny” Natalki BILOCERKIWEC (wydawnictwo „Kalwarija”). W nominacji „Chrestomatia” konkurencja również była dość ostra. Zwycięzcą w podnominacji „Ukraińska klasyka artystyczna” został dwutomowy zbiór utworów Wołodymyra SWIDZYŃSKIEGO
(wydawnictwo „Krytyka”), a drugie i trzecie miejsce zajęły odpowiednio „Wybrane utwory w trzech tomach” Mykoły WINGRANOWSKIEGO (wydawnictwo „Bohdan”) oraz „Kobzarz” Tarasa SZEWCZENKI (wydawnictwo „Dniepr”). Liderami podkategorii „Literaturoznawstwo/folklor” zostali: „Wasyl Stus: życie jako twórczość” Dmytra STUSA (wydawnictwo „Fakt”), „Larysa Petriwna Kosacz «Kwitka» (Łesia Ukrainka). Materiały biograficzne. Dokumenty. Ikonografia” (wydawnictwo „Fakt”) oraz „W objęciach imperium: literatury rosyjska i ukraińska nowej epoki” Myrosława SZKANDRIJA (wydawnictwo „Fakt”). Prowadzenie jednego wydawnictwa w którejś z nominacji nie jest odosobnione. Tak więc w nominacji „Dziecięce święto”, podkategorii „Książki dla maluchów i młodszych uczniów”, pierwsze dwa miejsca przypadły książkom „Wydawnictwa Starego Lwa”: „Kraina Muminków” Tove JANSSON oraz „Na ziemiach bergamotowych” J. Brzechwy. Trzecie miejsce zajęła „Gwiazdkowa rękawiczka: ukraińska ludowa bajka z ciągiem dalszym, opowiedziana przez Iwana Małkowycza” (wydawnictwo „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”). W podkategorii „Literatura dla młodzieży” liderem jest „Torreadorzy z Wasiukiwki” Wsiewołoda NESTAJKA (wydawnictwo „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”). Drugie miejsce otrzymało wydawnictwo „Awers” za książkę „Tajemnice miasta Lwowa: książka do czytania”, a trzecie słusznie przypadło książce Lesi WORONINY „Superagent 000. Tajemnica złotego kangura” (wydawnictwa „Tezys” i „Sonjasznyk”). I znów laureat Szewczenki — Serhij KRYMSKI z książką „Zapytania o sensy filozoficzne” (wydawnictwo „Parapan”). Prawda, tym razem tylko drugi w podkategorii „Rodzima filozofia/humanistyka” w nominacji „Sofia”. Pierwszą nagrodzoną została książka Marii ZUBRYCKIEJ „Homo legens: czytanie jako zjawisko społeczno-kulturowe” (wydawnictwo „Litopys”), a trzecią — książka Jewhena BYSTRYCKIEGO i Serhija PROLEJEWA „Idea kultury: wyzwania współczesnej cywilizacji” (wydawnictwo „Alterpres”). Zwycięzcy podkategorii „Zagraniczna filozofia/humanistyka”: „Historia europejskiej mentalności” (wydawnictwo „Litopys”), Julia KRISTEWA „Polilog” (wydawnictwo „Junivers”) oraz Jean BAUDRILLARD „Wymiana symboliczna i śmierć” (wydawnictwo „Kalwaria”). Podkategoria „Współczesne ukraińskie nauki społeczne” w nominacji „Polityczny likbez” została naznaczona następującymi zwycięzcami: „Historia polityczna Ukrainy. XX w. W 6 t.” (wydawnictwo „Heneza”), Mykoła RIABCZUK „Strefa wykluczenia: ukraińska oligarchia między Wschodem a Zachodem” (wydawnictwo „Krytyka”), Jarosław HRYCAK „Pasje za nacjonalizmem: eseje historyczne” (wydawnictwo „NISD”). A w podkategorii „Współczesne zagraniczne nauki społeczne” zwyciężyli: Andrew WILSON „Ukraińcy: nieoczekiwany naród” (wydawnictwo „K.I.S.”), Alvin TOFFLER „Nowy paradygmat władzy” (wydawnictwo „Akta”), Anna POLITKOWSKAJA „Druga czeczeńska” (wydawnictwo „Diokor”). Najtrudniejszą dla ekspertów pozostaje nominacja „Horyzonty”, ponieważ podkategorie „Literatura popularnonaukowa i specjalistyczna” oraz „Wydawnictwa encyklopedyczne i informacyjne” obejmują ogromną sferę literatury. Eksperci jednak poradzili sobie z tym zbiorem i gratulujemy wydawniczemu ośrodkowi „Proświta” pierwszego miejsca za książkę „Indoaryjskie tajemnice Ukrainy” Stepana NALIWAJKA. W drugiej podkategorii liderem jest książka wydawnictwa „Lybid” „Geografia: Światy, regiony, koncepty”, której analogu obecnie nie ma wśród naszej literatury edukacyjnej. W nominacji „Przeszłość” prowadzą Omelian PRICAK z książką „Pochodzenie Rusi: starożytne skandynawskie sagi i Stara Skandy-
Zdjęcie: H. Oborska
…wydaną przez wydawnictwo „Oberehy” (podkategoria „Historia (do końca XVIII w.)”) oraz „Ukraina Incognita”; „Dwie Rusi”; „Wojny i pokój, czyli »Ukraińcy – Polacy: bracia/wrogowie, sąsiedzi…«”, wydane przez Ukraińską Grupę Prasową (podkategoria „Historia XIX–XXI w.”). W nominacji „Postacie” zwycięstwo odniosły książki wydawnictwa „Wesełky” (Wasyl KASIJAN „Autoportret”) oraz wydawnictwa „Lybid” (Mychajło MAKSYMOWYCZ „W poszukiwaniu wymarzonej Ukrainy”). Chyba najciekawszą jest nominacja „Wizytówka” (podkategorie „Sztuka” oraz „Literatura krajoznawcza i turystyczna”). Tu zwycięzcami zostali wydawnictwo „Rodowid” za książkę „Dawna ukraińska ikona” oraz „Złote litawry” za książkę „Die Dankbare Bukowina” – wizytówki Czerniowiec. Najbardziej intrygujące było jednak oczekiwanie na ogłoszenie absolutnego zwycięzcy – posiadacza Grand Prix. Została nim książka Dmytra STUSA „Wasyl Stus: życie jako twórczość”.
Zwycięzców ogłoszono. I cieszy to, że krajowe wydawnictwa książkowe trzymają się na właściwym poziomie. Wydawcy już nie oczekują łaski od władz, ponieważ przekonali się, że – w większości przypadków – takie oczekiwanie jest daremne. Prawda, na ceremonii wręczenia nagród obecni byli przedstawiciele władz, nawet obiecywali coś poprawić. Cóż, jak powiedziała Ołeksandra Kowal – przewodnicząca Forum Wydawców, o obietnicach będziemy pamiętać. Ale czy zostaną one spełnione? Obecnie ukraiński wydawca liczy wyłącznie na siebie. I chce, aby jego starania zostały dostrzeżone i docenione. Dlatego tak popularna jest „Książka roku” – akcja, której organizatorzy obecnie borykają się z problemami finansowymi. Nowy rok książkowy już się rozpoczął, ale czy „Książka roku 2005” rzeczywiście będzie masowa? Czy wydawca kiedykolwiek będzie czuł się chroniony? Czy zdoła pracować nad jakością swoich wydawnictw, nie martwiąc się o podatek VAT, konkurencję ze strony Rosji i inne duże czy małe kłopoty? Na razie można powiedzieć jedynie: władza obiecywała…
z
Marija KRYSZTOPA
WSPOMNIENIA
Maschinelle Übersetzung
Wreszcie ujrzała światło dzienne długo oczekiwana książka o nieco nietypowym tytule – „Przebiśniegi za drutem kolczastym”. To wspomnienia tych, którzy jako dzieci trafili do faszystowskich katowni podczas ostatniej wojny światowej, a niektórzy nawet urodzili się w obozie lub w getcie. Lwowska Organizacja Nieletnich Więźniów Faszyzmu zamierzała stworzyć tę książkę ponad pięć lat temu. Znowu nasz niesprzyjający czas na wydawanie książek, poszukiwania porozumienia… Wreszcie wszystko to pozostało za nami: książka, wydana przez Lwowski Wydawniczy Dom „Cywilizacja”, leży przed nami. Składa się ona ze wspomnień niemal stu byłych niewolników, wierszy i fotografii. Skład autorów jest międzynarodowy: są tu Ukraińcy, Rosjanie, Żydzi, Białorusini, Polacy – ci, którzy trafili za kraty na wielostradalnej ukraińskiej ziemi i zostali z niej wywiezieni do strasznej faszystowskiej niewoli. To ci, którym po zakończeniu wojny przyszło odczuć na sobie jeszcze jedną okrutną niesprawiedliwość – za sprawą stalinowskiej inspiracji sformułowano wobec nich wrogie nastawienie jako wobec wrogów ludu, pomocników faszyzmu. Pewnie niewielu dziś przypomni sobie, jak przed zakończeniem wojny na łamach „Prawdy” wiodący publicysta I. Erenburg piętnował właśnie ich – bo przecież „niemieckie granaty, które rozrywały ciała radzieckich żołnierzy, napełniano trotylem”. I patetycznie zwracał się do zwycięzców: „Czy wybaczysz im, radziecki żołnierzu, czy dotrze do twojego serca litość, czy sam wydasz na nich wyrok?” Bardziej otwartego wezwania do samosądu nie sposób sobie przypomnieć. A w konsekwencji – niemożność zdobycia przez dawnych więźniów odpowiedniego wykształcenia, pożądanego zawodu, pracy na prestiżowych stanowiskach. Co więcej – nie jednemu z członków naszej organizacji po niemieckich obozach przyszło jeszcze skosztować radzieckich. O tym wszystkim byli więźniowie piszą z bólem i smutkiem, tak samo jak z nadzieją, że ujrzą świat ocknięty z szaleństwa, a swoją starość przynajmniej umiarkowanie zabezpieczoną. Wymienię choćby kilka nazwisk autorów wspomnień, za których plecami stoją tak straszne obozy śmierci, jak Auschwitz, Ravensbrück, Buchenwald, Dachau. To Tetiana Dziuba-Proć, Maria Filonenko, Myhajło Atamaniuk, Ołeksandr Baron, Sofija Zukina, Lew Dybman, Lidia Kabłuczko. Zresztą, możemy z pełnym prawem twierdzić, że każdy z członków naszego Towarzystwa przeszedł naprawdę straszliwe próby. Jeszcze kilka słów o literackiej części naszego zbioru. Otwiera go wiersz znanego żydowskiego poety Jakiwa Szudricha, bohatera i legendy obozu janowskiego. Te wiersze napisał tuż przed własnym rozstrzelaniem za udział w przygotowaniach do obozowego powstania. Również wiersze Ołeha Wasiukowa, Zinowiji Szczulżuk, Dmytra Minkowieckiego, Julii Masnej – skupiska bólu, nadziei, wiary… Nakład nowego wydania wynosi prawie cztery tysiące. To sporo jak na dzisiejsze czasy. Mamy nadzieję, że książka dotrze przede wszystkim do członków pokrewnych naszemu Towarzystwu w całej Ukrainie, do licznych czytelników nie tylko na naszej ziemi: już wyszły pierwsze egzemplarze do Niemiec i Francji, Polski, Izraela, Białorusi, Rosji, Krajów Bałtyckich. I żywimy nadzieję, że nasi koledzy z tej samej doli odpowiedzą podobnie: pamięć o strasznych czasach niedoli i niewoli nie ma prawa zaginąć w niebycie, musi ona utwierdzić się wiarą w triumf pokoju i przyjaźni na naszej wielostradalnej planecie.
z
Mykoła PETRENKO, m. Lwów
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
W latach niepodległości rozpatrywano tylko trzy fundamenty władzy: ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Podstawowe — konceptualne, czyli światopoglądowe i ideowe — nie były wspominane. Przed nową władzą stoi zadanie nie tylko technicznej wymiany jednych postaci na inne, ale ukształtowania takiego środowiska duchowego, w którym rozwijałby się naród ukraiński. U podstaw władzy należy położyć czynniki światopoglądowe i ideowe. Ich istota najistotniej ucieleśniona jest w kulturze ludowej. Zmieściło się w niej całe życie ludu ukraińskiego w wiekach minionych i w dniach dzisiejszych. Tutaj są wszystkie rodzaje i kierunki jego twórczej duszy: i codzienna uprzejmość, i niewyczerpana hojność, i wielogłosowa pieśń, i różnorodna sztuka, i bogaty strój, i obrzędowe widowiska, i zwyczajowa mądrość. We wszystkich tych życiowych przejawach — obrazowanie duszy Ukraińca zakochanej w świecie, opartej na działaniu prawa Ładu Światowego. Kultura ukraińskiej ziemi, a zatem i narodu, odwiecznie rolnicza, znana jeszcze z czasów kultury bugo-dniestrowskiej (która ma osiem tysięcy lat), a wyrazisty rozwój osiągnęła w dobie cywilizacji trypolskiej. Jakkolwiek badacze później umownie nazywali kultury, ale rolniczymi były one w duchowo-gospodarczej istocie. Dzięki tej życiotwórczej gałęzi rozwijały się wszystkie rzemiosła, kultura, wszechstronna twórczość etnosu. Ludzie spożywali i spożywają chleb, który wzmacnia ich Ducha i Siłę. Tym mają być wdzięczni rolnikom — synom Słońca i Pola, których od dawna nazywają pomocnikami Bożymi. Oni na ziemi, jak i Bóg we Wszechświecie, troszczą się o rozwój życia. Kto uprawia chleb, temu Bóg pomaga. Wiedza rolników Trypola obrazowała się w ornamentach garnków: ziarno trzyma Niebo i Ziemię albo wyrasta z samego Słońca i rozprzestrzenia się trójjedynym Drzewem. W ten sposób trypolczycy-oriowie ubóstwiali rolnictwo i sprawowali święte obrzędy na swoich polach i w domostwach. Sakralność rolnictwa podtrzymywana była i w następnych epokach. W epoce żelaza synowie władcy Koloksaja — skoloci Naddnieprza — z samego najwyższego Nieba otrzymali narzędzia rolnicze. Głównym z nich był pług od Słońca, jak jego promień — złote Ralo. Takimi samymi drogocennymi były i narzędzia, i zboże w późniejszych czasach, o czym śpiewa się w ukraińskich świętych hymnach — kolędach. U rolnika prawie wszystko jest takie, jak u skolotów: Oj, sochy twoje wszystko złote, Słoneczka twoje wszystko miedziane. Urodzi nam się złoty kłos, Złoty kłos, srebrne ziarno, Srebrne ziarno, miedziana łodyga. Ów złoty kłos jest trójjedynym świętym i pojemnym słowem, w którym koło jest światłem Słońca, a sok — żywotnością Ziemi. Kolędy i dziś są ideowym nurtem rolnictwa, wysławiając jego świętą i życiodajną istotę. Do pana Gospodarza ze Światowych wysokości przychodzą trójjedyni goście: Słońce, Księżyc, Deszczyk. Od ich siły “zakłoszą się żyto, pszenica, wszelkie zboże”. Takie odwieczne błogosławieństwo rolnika do pracy od początku roku — jest najważniejsze. Tysiącleciami wypracowany ukraiński duch i styl kształtował etniczną swoistość, kulturę, twórczość i byt. Przytłumiano go, ale tworzył się nawet wtedy, gdy naród ukraiński trafił pod rosyjskie imperialne ciemiężenie. Podstawowy środek jego rozwoju — ziemia — przeszedł na własność panującej warstwy. Ruina światopoglądu zaczęła się, gdy władzę siłą broni przejęli bolszewiccy handlarze. Wtedy właśnie nastąpiło całkowite niszczenie dziedzictwa kulturowego narodu ukraińskiego, jego mądrych i zawziętych nosicieli. Ruina ludowych podstaw życia — światopoglądu, kultury, języka — nie zakończyła się, gdy szyld “Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka” zamieniono na “Niepodległa Ukraina”. Antyukraińskie siły władzy rozpoczęły powszechny rabunek. Rodzimą kulturę narodu ukraińskiego, jego ideały zaczęto bezlitośnie niszczyć — to pod pretekstem marszu do “wartości europejskich”, to pod pozorem “walki z szarowarszczyzną” itp. Za prezydenta L. Krawczuka usunięto z paszportu przynależność do narodowości. Drugi, L. Kuczma, oświadczył, że “ukraińska idea nie zadziałała”. Wszystkie tysiącletnie osiągnięcia duchowości, cały artystyczny dorobek i ludowy światopogląd zostały odrzucone — lekceważąco i bezczelnie. Filmy o rabunku, przemocy, niemoralności stały się głównym zabezpieczeniem ideologicznym zbrodniczej władzy. Telewizję zamieniono w oficjalną ambonę skorumpowanych władców. Zamiast rodzimej pieśni — niewłaściwe dla duszy melodie i rytmy. Zamiast rodzimego języka — język obcego państwa, który najwyższe kierownictwo pragnęło wprowadzić na Ukrainie najpierw jako oficjalny (Kuczma), potem jako państwowy (Janukowycz). Rusyfikacja, uruchomiona przez imperialne siły, nabrała rozpędu w bezczelnej i cynicznej formie. Zatem dokonano zamachu na boski początek — Słowo. Niszczenie języka — to walka nie tylko z narodem, ale i z Bogiem. Co przez Niego dane, tego nie ma prawa i nie zdoła odebrać żadna siła. Właściwie o żadnym rozwoju ukraińskiego życia nie mogło być mowy. Główną życiotwórczą gałąź — rolnictwo oraz bezpośrednich jego pracowników sprowadzono do najbardziej nędznej egzystencji. Święty chleb stał się środkiem machlojek. Wyhodowane przez ludzi zboże zabierano za bezcen, a odsprzedawano trzykrotnie drożej. Handlarze przed siewem i żniwami podnoszą ceny paliwa do górnej granicy. Długi wobec wieśniaków z tytułu wypłat za kilka lat — to zwykłe zjawisko. Odwieczni nosiciele duchowo najwyższego światopoglądu na swojej żyznej ziemi stali się jak niewolnicy. Niezapewnieni i bezprawni. W ciągu roku w każdym rejonie wymiera jedna wieś. Młodzi i pracowici jadą w świat za zarobkiem. Ukraińska wieś ginie fizycznie i produkcyjnie. Cierpliwość utrzymuje się do pewnej granicy. Kiedy władza ją przekroczyła, ludzie w listopadzie 2004 roku powstali. Żółto-błękitnie, pokojowo i zawzięcie. I nie tylko za Juszczenką jako kandydatem na Prezydenta, ale w nadziei na lepszy los Ukrainy. “Wolności nie zatrzymać” — to nie tylko hasło, a motyw do życia. Odrodzenie zacznie się od tworzenia właściwego dla nas etnicznego środowiska. A ono — w tradycyjnej twórczości narodu, która odpowiada całemu procesowi życia i na Ziemi, i w Kosmosie, opiera się na zasadach widzenia świata i sławienia świata, na obrazowym tworzeniu tego, co najistotniejsze i najbardziej potrzebne, na utwierdzaniu wzrostu i rozwoju, płodności jako przejawu nieskończoności życia. Aby ona nie wygasała, czci się trójjedyne źródła życia, bez których nic nie będzie istniało: słońce, wodę i ziemię. Ta trójjedność życiowego świata była znana naszym przodkom jeszcze od początku holocenu (współczesnego środowiska przyrodniczo-klimatycznego), który zaczął się w mezolicie, a to co najmniej osiem tysięcy lat temu. Już wtedy słońce, księżyc, wodę obrazowano artystycznymi symbolami. Przykładem tego mogą być kosmogoniczne kolędy, dobrze znane na Ukrainie, zwłaszcza na Humańszczyźnie, w której pan Gospodarz spotyka trzech najwyższych gości z niebieskiej bezkresności: Oj, co pierwszym gościem, to piękne słońce, Oj, co drugim gościem, to jasny księżyc, Oj, co trzecim gościem, to drobny deszczyk… Działania w obrzędach, symbole w sztuce, fabuła w pieśni ludowej są wzajemnie powiązane, mają tę samą kluczową treść. Najważniejszym elementem obrazowym w całej duchowej twórczości na terenie Ukrainy jest Słońce. Widzimy je w zdobnictwie ceramiki rolników kultury trypolskiej, czerniachowskiej, w sztuce Rusi Kijowskiej, w ukraińskiej sztuce ludowej, w pieśniach, zwłaszcza kolędach, w świętach na cześć słońca: Koladzie, Wielkanocy, Kupałach, Kalicie. A jeszcze są święta Słońca przy przejściu jednej pory roku w drugą — Kołodij, Zielona Niedziela-Trójca, Wesele Świecy. Święta te — nie tylko czczenie, a upoetyzowane garncarstwo, — były oparte na jego fundamentalnych podstawach, stały się skutkiem jego świętego działania. Na poziomie etnogenetycznym zachowały się i przedłużyły we wszystkich historycznych kulturach na terytorium Ukrainy i przekazały się jako duchowy spadek nam — Ukraińcom. Oto dlaczego nasza kultura ludowa jest tak gatunkowo różnorodna i duchowo bogata. Tylko na tej błogosławionej ziemi, pod promieniami złotego słońca, pod błogosławieństwem błękitnego nieba mógł rozwinąć się tak głęboki kosmologiczny światopogląd i twórczo wcielać się we wszystkie sfery życia i gatunki kultury. W takiej etnosferze tysiącleciami żył i kształtował się naród w kraju swoim. Strumieniowanie słonecznej siły w kulturze ludowej, nieustanne duchowe uniesienie wylewały się w dobro i piękno, w miłość i zgodę. Skrzydła unosiły człowieka do “siódmego nieba”, nadawały mu kosmiczną pewność i boskość. W ukraińskich kolędach człowieka przyrównuje się do kosmicznych ciał niebieskich: słońca, księżyca, gwiazd. Dziecko dla matki zawsze jest słoneczkiem. Ją, zgodnie z przekazami, przynosi z niebios posłaniec Boga światła Lela święty ptak — bocian. Takie odczucie prowadziło do wielkich czynów i dokonań, bo kosmiczna siła jest twórczą i budującą. Dziewczyna w wiosence mierzy swoją przyszłość tylko wyższymi kategoriami. Swoje życie ona współmierzy z ogólnym rozwojem życia na rodzimej ziemi. Tylko na podstawie tego, co prawdziwe, będzie odbywał się rozwój, jak w tej wiosence z Wysznopola. Oj w Kijowie zagrzmiało, W Bohusławiu chmury się stały, W Bohusławiu chmury się stały, W Wysznopolu deszcze spadły. Oj tam Jarusia piękno sieje, Piękno sieje, rozum sadzi, Rozum sadzi i mówi: Jak ja pójdę za miłego, Ty, piękno, wschodź pięknie, Rozumku przyjmuj się. Kultura ludowa jest tym pożywnym środowiskiem, w którym kształtuje się i duchowo napełnia etnotyp Ukraińców. Dlatego też wrogie Ukrainie reżimy i siły ideologiczne prowadzą z nią niszczycielską walkę. Szczególnie dostało się jej za lata rosyjsko-komunistycznego panowania. W latach niepodległości ten duchowy rozbój, oparty na kosmopolityzmie i niemoralności, dopełniał niszczenia. Prawie wszystkie gatunki twórczości doznały niepowetowanych strat: pisankarstwo, garncarstwo, tkactwo, sztuka dekoracyjna, a wyszywanie prawie pozbyło się światopoglądowej i obrazowej podstawy. Traci się sławną śpiewność, zapominają się pieśni i zwyczaje. Z nas za wszelką cenę próbują wytrawić święty światopogląd, według którego żyje słoneczny świat i według którego żyli nasi przodkowie. To nie tylko walka przeciwko narodowi ukraińskiemu, a przeciwko Światu i jego prawom. Kosmos takiego nie wybacza. Ukraina jako państwo, i Ukraińcy jako naród, — to przede wszystkim wysoka duchowość, oparta na świętych prawach Ładu Światowego. Dzięki sakralnej duchowości naród ukraiński jako organizm etniczny fizycznie przetrwał w ciężkim czasie. I dziś ludzie garną się do kultury ludowej jak do swojego etnicznego środowiska, jak do podstaw duchowości. W kulturze ludowej skoncentrowana jest i pamięć historyczna, i artystyczne doświadczenie, i najcenniejszy etniczny przejaw — język. One niosą te etnokody, które jednoczą nas z Kosmosem, jego życiotwórczymi siłami. Obecnie weszliśmy w nową kosmiczną erę, przed nami otwiera się pole informacyjne najwyższego Świata i komunikować się z nim można właśnie poprzez system obrazów i widowisk. Światopogląd ludzi oraz ideowe podstawy życia będą się utwierdzać. Władza będzie dawać Ład w życiu, a ukraińskie Duch i Styl będą rozkwitać jako piękno i rozum na jego nieśmiertelnym Drzewie.
Wadym MYCYK, dyrektor Talniwskiego Muzeum Historii Rolnictwa z
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
lenia w duchową istotę wiedzy przodków o świecie i jego zjawiskach. W nich najpełniej wyraża się światopogląd narodu ukraińskiego. Święta Słonecznego Kręgu to cały system duchowy, stworzony na podstawowych miarach Ładu Świata: trójjedności, czteroczasowości, siedmiorakości. Symbolika: ogień, woda, wianki, chleby, chороводy, obrzędy rytualne, wychwalają niebiańskie Światło. Pieśni — kolędy, wiosenki, kupalne, kalitańskie, napromieniowane światłem duszy ludzkiej — wywyższają zarówno słońce, jak i wszystko, co żyje i rośnie, wychwalają dar światła życia. W tych świętach naród ukraiński jawi się jako miłujący słońce i światu chwalący. W poziomie świat jest czteroczasowy, a w pionie — trójjedyny.
Takie jest przedstawienie kłosów w ornamencie ceramiki kultur trypolskiej i zarubineckiej. Kolędnicy od dawna wychwalają „райськоє древце на три вершеньки” jako symbol trójjedności. Idea wzrostu w historycznych kulturach, gatunkach sztuki ludowej zawarta jest w obrazie Drzewa Życia. Oprócz tego istnieją jeszcze stale przedstawiane symbole, takie jak romb i róża-gwiazda — obraz płodności, słońca, doskonałego świata. Ich gwiezdny obraz malują na pisankach, na malowidłach ściennych, haftują na płótnie, rzeźbią w drewnie, tkają na derkach, kilimach. W nich, jak w treściowo bogatych obrazowo dziełach, zawarta jest stała radość życia, poczucie rytmu świata i twórcza nieskończoność Bytu. Taka afirmacja życia sięga tysiącletnich głębin naszej historii i kultury, gdy na podstawie wielowiekowego doświadczenia odkryto uniwersalne prawidłowości Bytu świata i Wspólnoty ludzkiej. W nauce mają one nazwę „prawa uniwersalnego obiegu” lub „prawa Ładu Świata”. Najpełniej działanie Prawa ujawniło się w czasach cywilizacji trypolskiej. Prastarzy rolnicy-orii przez 2500 lat żyli i tworzyli według Prawa kosmicznego Ładu Światowego. Wszystkie ich osiągnięcia — kosmologiczny światopogląd, rozwinięte rolnictwo, koncentryczno-radialne miasta i osady, dwupiętrowe domy, doskonałe
Niszczenie języka to walka nie tylko z narodem, ale i z Bogiem. To, co zostało nam dane przez Niego, nie ma prawa i nie zdoła odebrać żadna siła. Niszczenie języka to walka nie tylko z narodem, ale i z Bogiem. To, co zostało nam dane przez Niego, nie ma prawa i nie zdoła odebrać żadna siła.
Maschinelle Übersetzung
POSTACIE Mykoła Kornelijowycz Pymonenko urodził się 9 marca 1862 r. w Kijowie w rodzinie ubogiego mistrza-ikonografa, mistrza snycerstwa. Dziecięce i młodzieńcze lata M. K. Pymonenki minęły na Kureniówce, gdzie mieszkali rzemieślnicy, ludzie pracy i biedota. Ważnymi wydarzeniami w jego życiu były wyjazdy z ojcem po wsiach Kijowszczyzny w celu wykonywania prac ikonograficznych i snycerskich, podczas których poznawał życie i zwyczaje ukraińskiej wsi. Pomagając ojcu w malowaniu ikonostasów, M. K. Pymonenko sprawdzał swoje siły w samodzielnej twórczości, malując z natury. Swoje pierwsze rysunki poświęcał przedstawianiu życia chłopskiego, żniw, sianokosów, wszystkiego tego, co mógł bezpośrednio obserwować wokół siebie. Zauważywszy jego zdolności i wielkie pragnienie zostania artystą, ojciec oddaje go w 1878 roku do Kijowskiej Szkoły Rysunkowej, stworzonej przez wybitnego ukraińskiego artystę, pedagoga i krytyka M. I. Muraszkę. Od tego czasu Mykoła Pymonenko na długo wiąże swój los z działalnością tego znaczącego centrum malarstwa. Przy szkole istniało swoiste muzeum, dokąd darowali swoje etiudy i rysunki Riepin, Kramskoj, Pierow, Szyszkin, Ajwazowski, Miasojedow, Sawicki, Orłowski oraz inni znani artyści. Zatem, wstąpiwszy do szkoły rysunkowej, Pymonenko znalazł się w środowisku artystycznym, gdzie tętniło życie twórcze, gdzie omawiano kwestie tamtego niespokojnego czasu. Dość wcześnie u Pymonenki określiła się skłonność do malarstwa rodzajowego. Na wystawach objazdowych zachwyca się obrazami Makowskiego, a także znanego ukraińskiego malarza-rodzajowca Trutowskiego. Skromny i pracowity młodzieniec osiąga znaczące sukcesy w nauce, rysunku. W 1880 r. zostaje mianowany korepetytorem w młodszych klasach szkoły rysunkowej. W 1880 roku pojawiła się jedna z pierwszych prac M. K. Pymonenki — portret jego ojca. Na początku lat 80. został namalowany autoportret artysty, wykonany w ciemnych tonach, charakterystycznych dla wczesnego malarstwa Pymonenki. Mroczność barw portretu związana jest, być może, z tym, że wraz z ojcem zajmował się ikonopisarstwem i procesem kopiowania prac starych mistrzów. Latem 1881 r. Mykoła Pymonenko za radą M. I. Muraszki wysyła swoje rysunki do Akademii Sztuk Pięknych z prośbą o przyznanie mu tytułu nauczyciela rysunku. Pomyślnie ucząc się w Akademii przez dwa lata i otrzymując za sukcesy w rysunku i malarstwie dwa małe i jeden wielki srebrny medal, Pymonenko w 1884 r. ze względu na stan zdrowia powraca do Kijowa, gdzie M. I. Muraszko nadaje mu posadę wykładowcy szkoły rysunkowej. W 1885 roku Pymonenko demonstruje na wystawie akademickiej swój pierwszy obraz rodzajowy “Galeria”. Za temat obrazu wybrano pokaz teatralnego “rajka” podczas wystawienia komedii M. W. Gogola “Ożenek”. Pymonenko był zafascynowany twórczością genialnego pisarza i nie raz zwracał się do jego tematów (obraz “Afanasij Iwanowycz i Chawronija Nykyforiwna”, 1889 r., oraz inne). Temat obrazu “Galeria” dał możliwość pokazania różnych typów z warstw ludowych (urzędnik, gimnazjalista, chłopka). Swoją “Galerią” M. K. Pymonenko zdecydowanie wszedł na drogę malarza-rodzajowca. Kilkakrotnie eksponuje swoje dzieła na wystawach w Akademii Sztuk Pięknych, a w 1893 r. przechodzi do pieriedwiżników, z którymi łączyło go przedstawianie życia prostego ludu. W 1896 r. na wystawę do Akademii Sztuk Pięknych zgłosił obraz “Zaswatana”, a w 1887 r. cztery obrazy: “W Wielki Czwartek”, “Na wakacjach”, “W rozłące”, “Artysta”. “Żniwiarka”. 1889 rok Pod koniec lat 80. i w latach 90. wiodące miejsce w twórczości M. K. Pymonenki zajmują tematy z życia ukraińskiej wsi. Zainteresowanie tymi tematami określa twórcze credo artysty. Rośnie jego profesjonalny kunszt w dziedzinie rysunku, malarstwa i kompozycji, eksperymentuje z oświetleniem dla głębszego odkrycia tematu. Najlepsze dzieła tego okresu — “Świąteczne wróżby” (1888) oraz “Wesele w guberni kijowskiej” (1891). W 1891 r. po staraniach M. I. Muraszki, M. K. Pymonence, który miał w tym czasie już pewne doświadczenie pedagogiczne, przyznano tytuł honorowego wolnego członka Akademii Sztuk Pięknych. Przyznanie Pymonence tego tytułu postrzegano w szkole M. I. Muraszki jako uznanie sukcesów całego zespołu szkoły. Debiut Pymonenki na wystawie objazdowej odbył się w 1893 r. obrazem “Pożegnanie rekrutów”. Ten obraz prawdziwie opowiada o tym ludowym nieszczęściu, które wywoływały pobory rekrutów, jest on jednym z wybitnych dzieł ukraińskiej sztuki malarskiej. Jaskrawym świadectwem kunsztu artysty są wizerunki ludzi i piękno ojczystej przyrody w obrazach “Żniwa” (1896), “Na rzece” (1897), “Ostatni promień” (1900), “Bród” (1901), “Sprzedawczyni płótna” (1902) oraz wielu innych. W obrazach M. K. Pymonenki przeważają letnie i jesienne pejzaże. Artysta subtelnie oddaje i jesienne ciemne niebo, i ponure niskie chmury, z których zaraz spadnie deszcz, ziemię napojoną wilgocią, i opadłe jesienne liście. Letnie pejzaże Pymonenki są przesycone jaskrawym słońcem, światłem, grą odblasków na ziemi, drzewach, twarzach ludzi. W jego obrazach życie ludzi organicznie zlewa się z pejzażem. Pejzaż bierze aktywny udział w akcji, odpowiada nastrojowi człowieka (“Pobór rezerwistów”, “Rywalki” i inne). Oprócz udanej pracy twórczej, aktywnego udziału w wystawach objazdowych, na każdej z których artysta wystawia cztery-pięć obrazów, dużo pracuje jako pedagog i działacz społeczny. W 1900 r. Pymonenko bierze udział w organizacji Kijowskiej Szkoły Artystycznej i wykłada w niej do 1906 r. Jednocześnie wykłada w Kijowskim Instytucie Politechnicznym, bierze aktywny udział w życiu artystycznym Kijowa, eksponuje swoje obrazy na kijowskich wystawach, które organizowano regularnie, począwszy od 1898 r. W najbardziej doskonałych dziełach Pymonenki blask słoneczny lub księżycowy staje się ważnym czynnikiem w tworzeniu realistycznego obrazu przyrody. W szczególności w obrazie “Przed burzą” (1906) artyście udało się cudownie połączyć jaskrawe oświetlenie słoneczne z przedburzowym zmierzchem. W 1904 r. Petersburska Akademia Sztuk Pięknych w uznaniu wysokiego poziomu twórczego M. K. Pymonenki wybrała go swoim akademikiem. Otrzymał tytuł radcy stanu, odznaczony orderem św. Anny 2. stopnia. Od 1907 r. Pymonenko bierze udział w zagranicznych wystawach w Monachium, Berlinie, Paryżu. Paryski Międzynarodowy Związek Sztuki i Literatury wybrał M. K. Pymonenkę swoim członkiem. Zmarł Mykoła Kornelijowycz Pymonenko w rozkwicie sił twórczych 26 marca 1912 r. W lutym 1913 r. w salach Akademii Sztuk Pięknych zorganizowano pośmiertną wystawę dzieł artysty. Na wystawie zaprezentowano 180 obrazów, około 400 etiud i ponad 100 rysunków. Ilja Riepin po śmierci artysty pisał, że Pymonenki “…nie zapomną w ojczystym kraju za jego prawdziwe i miłe, jak Ukraina, obrazy i scenki z życia”. Mykole Kornelijowyczowi Pymonence słusznie należy się wybitne miejsce w historii ukraińskiego malarstwa rodzajowego. Walentyna KUSZNIR, pracownik naukowy Muzeum Politechnicznego NTUU “KPI” MŁODA SZTUKA
Wybitny ukraiński malarz Mykoła Pymonenko został zaproszony na stanowisko wykładowcy rysunku w Kijowskim Instytucie Politechnicznym przez pierwszego rektora KPI Wiktora Kyrpyczowa. M. Pymonenko pracował w KPI od 2 czerwca 1900 r. do 26 marca 1912 r. na wydziale kształcenia inżynierów dróg komunikacyjnych. Swoją działalność w KPI rozpoczął w okresie organizacji spraw dydaktycznych — urządzania sal rysunkowych oraz wprowadzenia nauki rysunku na wszystkich wydziałach instytutu. Z czasem, dla uczczenia owocnej działalności Mykoły Pymonenki, wydział podjął decyzję: wywiesić jego portret w pomieszczeniu sali posiedzeń Rady wydziałowej.
Maschinelle Übersetzung
Na początku wiosny, wraz z jej pierwszymi krokami, z dala od stołecznego zgiełku, w miasteczku, gdzie czas się zatrzymuje, a minuty trwają znacznie dłużej, miał miejsce kolejny wybuch wiosennego nastroju i twórczej energii, w postaci indywidualnej wystawy artystycznej Jelizawety Syroid (www.syroid.info). W Fastowskim Muzeum Krajoznawczym na Kijowszczyźnie otwarto wystawę kobiecych postaci ukraińskiej mitologii. Wielu zwiedzających zwracało uwagę na oryginalność, wytworność i głębię czarno-białej grafiki artystki, dziwiąc się, że w czasach niedostatecznej uwagi większości Ukraińców wobec własnej kultury i tradycji wyrastają takie pączki twórczości, które odnawiają łączność pokoleń, dają możliwość spojrzenia na nowo na nieprzemijające obrazy ukraińskiego światopoglądu, zakorzenione na głębokim poziomie, i budzą radosny niepokój w chwili ich kontemplacji. Zanim otworzyła wystawę, artystka przeszła długą drogę nauki i poszukiwań. W końcu jest to pierwsza poważna próba twórczego przyjścia na świat, gdyż w wielu postaciach można dostrzec samą Jelizawetę. Nie dziwi to, ponieważ twórczy człowiek faktycznie odtwarza swój wewnętrzny świat, swoje spojrzenie na te rzeczy, które od wieków niepokoją naszą wyobraźnię. Po odwiedzeniu takiej wystawy raz jeszcze przekonujesz się, że niepowtarzalnego światopoglądu i wewnętrznego świata Ukraińca niczym nie da się zniszczyć. Jakiekolwiek by nie były okoliczności, zielony pęd jako przypomnienie nowym pokoleniom o ich korzeniach będzie co wiosnę wzrastał z jeszcze większą siłą, przebijając mury obojętności i zapomnienia.
Bohdan Hdal Jelizaweta Syroid. Grafika „Wiosna” i „Mawka”
z
Pomagając ojcu malować ikonostasy, M. K. Pymonenko próbuje swoich sił w samodzielnej twórczości, malując z natury.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zdjęcie Oksany Ceacury
Tezą tą Otto Weininger zakończył swoją książkę „Płeć i charakter” i z powodzeniem odebrał sobie życie. Aby poszerzyć granice rozumienia tego aktu, muszę wspomnieć o niezbyt znanej dziennikarce, która pisała o tym, że nierówność płci polega na tym, iż kobiety nieustannie narzucają się mężczyznom i robią to niemal profesjonalnie. Jak zrozumieć w tym przejaw samowystarczalnej części Kosmosu, której na imię kobieca dusza? Moja sentymentalna część zwraca się ku najdawniejszym mitom Majów, Azteków, Inków i mieszkańców Kraju Wschodzącego Słońca, którzy twierdzili, że pierwotnie istniała jedyna wieczna całość, czasami nazywana Duszą Świata, która przez złe zamiary została rozłupana na dwoje. Zawsze – na dwoje, chociaż dwójka nie należy do bazowych, najważniejszych liczb mitycznej numerologii. Na dwie równe połowy, składniki zenskiej koncepcji Yin-Yang, dwie przeciwstawne siły, które nie istnieją jedna bez drugiej. Właśnie ich narodziny dają początek istnieniu naszego świata, a ich nieuniknione kiedyś zjednoczenie, rzecz jasna, doprowadzi do Armagedonu. Ale póki kosmiczne siły czekają na rozwiązanie swoich światowych problemów, nasze dusze, istoty drugorzędnej rangi, podzielone, w rozpaczy od poznania samotności, bez namysłu rzucają się na przeciwną stronę w poszukiwaniu ostatecznego zjednoczenia. Męskie i żeńskie pierwiastki pragną tego niemal jednakowo, ale, wierzę, w naszym nieperfekcyjnym świecie na los kobiecych dusz przypadła nieco większa walencja. Jednak to tylko moje przypuszczenie. Ale, być może, stąd przyczyny pojawienia się tej samej najstarszej profesji, pojawienie się syndromu haremu, który wywołuje paniczną kobiecą fobię zdrady, stąd popadanie kobiet w grzech „-izmów” XX wieku i pojawienie się widma feminizmu, którego postulaty, moim zdaniem, rzadko wykraczają poza granice kolejnej panidei, kiedy coś odrębnego, co od wieków należało do jedności, do świata, nagle zaczyna stawiać się na czele i wymyślać swoją wybraną odrębność. Kobieca dusza jest niespokojna, jej pragnienia są bezsystemowe i niekierowane, ona jest istotą twórczości, a zatem nie może nieść w sobie negatywu, jednak może powodować ruinę. Bez niej świat może i zyskałby dodatkowy sens, ale straciłby barwy. Nie głoszę, w żadnym wypadku, prymatu czegokolwiek kobiecego, bo, jak pamiętacie, mój traktacik jest o początku i duszy, a części tych materii tworzą sobą człowieka, niezależnie od płci. Warto zrezygnować z tych kategorii, a przyjdzie na myśl to, że mężczyzna i kobieta zawierają w sobie mieszankę wszystkich dusz świata, każda zostawiła w nich swój niezniszczalny ślad. A świat, jeśli szczerze, nie przetrwałby i dnia na samych ludzkich dążeniach, gdyby nie znał jednej formuły, która, niczym klej, trzyma części wszechświata razem, która czyni kobiece silniejszym, a męskie bardziej kruchym. To jest formuła miłości. A kończyć będę znów zimą. Jak przekonać, dlaczego zimą miłość ma największą szansę sprawdzić się i potwierdzić? Nietzsche wkładał w to inną treść, ale ja skorzystam z jego idei: natura, aby zmusić do zaistnienia czegoś wielkiego, jasnego i genialnego, odtwarza wokół niego warunki więzienia i do najogromniejszych rozmiarów rozdmuchuje potrzebę uwolnienia siebie. Zatem grzać się musimy nie za kamiennymi murami, a od wewnątrz.
Nadieżda BARMASZYNA
Nina KRYWORUCZKO się. Rzecz można uszyć samemu (jeśli, oczywiście, umiesz), a można zwrócić się do atelier mody, gdzie, nawiasem mówiąc, ceny są całkiem przystępne. Jeśli zaś wziąć pod uwagę, że w indywidualnym szyciu – ty sama jesteś sobie guru od mody, to jest to nawet lepsze niż odzież z butików. Głównym jest mieć smak. Jak powiedział Roberto Cavalli, poczucie stylu niekoniecznie musi być korygowane włożoną w nie sumą. Łączcie niełączne, fantazjujcie, eksperymentujcie! A póki pogoda jeszcze zimowa, i jeśli w waszej garderobie wciąż jeszcze nie ma pomarańczowego szalika czy czapki – naprzód na Majdan, gdzie można je nabyć. To też jeszcze modne.
Switłana PAWŁYSZYNA, Iryna ŁOBUNSKA
Coraz bardziej rośnie zainteresowanie sztuką wyrobu figur woskowych. Ale obraźliwe jest to, że wśród postaci wystawy nie ma przedstawicieli Ukrainy, przecież w Księdze rekordów Guinnessa oni są. Na przykład czerkaszanin Wołodymyr Tkaczenko – najwyższy na świecie człowiek. Mamy nadzieję, że wśród postaci następnej wystawy będą i nasi rodacy.
Maschinelle Übersetzung
SENTYMENTALNO-ANALITYCZNIE Wbrew naturze, ludzkie serce zimą nie zatrzymuje się, nie uspokaja i nie traci nadziei. Przeciwnie, zima to najlepszy grunt dla uczuć, bez emocjonalnych roszczeń, na wzór wiosennych, bez kulminacyjnego patosu, po którym oczekuje się opadania, podobnego do letniego. W końcu zimowe powietrze nie niesie w sobie cząstek rozkładu, które wywołują przeczucie bezpodstawnej fatalności, jakimi nasycone jest powietrze jesieni. Zima to wykrystalizowana forma ideału. Jej kolor jest przejrzysty, jej zapach to tylko świeżość. Jej rolą jest bez hipokryzji pozbawić dusze kajdan udawania, postawić kropki nad „i”, dać wszystkim szansę zrozumieć, że człowiekowi może stać się zimno tylko od wewnątrz. Oto, moim zdaniem, kwintesencja zimy. Poza tym stwierdzeniem mam zamiar określić, czym jest dusza. Zima osiąga swój finał, i to małe ratio, którego właścicielką się uważałam, wyczerpuje się razem z nią. Zatem muszę coraz częściej zwracać się do czegoś trwalszego niż rozum. Człowiek, od swojego jaskiniowego początku do wielopiętrowej teraźniejszości, istniał i ewoluował tylko dzięki swoim pragnieniom i drogom ich realizacji. Zadając pytanie, skąd mają brać się pragnienia, dochodzę do wniosku, że generatorem dążeń musi być właśnie dusza. Dowodem niech stanie się ból, który powstaje gdzieś poniżej piersi, kiedy przestajesz rozumieć, czego chcesz, i nagle gubisz stałą podstawę, WYSTAWA Właśnie tak nazywa się wystawa figur woskowych, przywieziona z m. Sankt Petersburg, której prezentacja odbyła się w muzeum krajoznawczym w m. Browary, gdzie obecni byli przedstawiciele mass mediów, pedagodzy oraz pracownicy kultury miasta. Dyrektor muzeum Maksym Stychar ciepło przedstawił menedżerkę wystawy Tetianę Niemcową, pracownicę najstarszego w WNP muzeum figur woskowych, stworzonego w 1989 roku, które zajęło pierwsze miejsce na międzynarodowym konkursie muzeów na Cyprze w 1989 r., zwyciężając nawet słynne muzeum madame Tussaud. Tetiana Ołeksijiwna opowiedziała krótką historię muzeum, któremu równego w Ukrainie na razie nie ma. W warsztatach muzeum nad stworzeniem figur pracuje około 80 osób — rzeźbiarze, artyści, kostiumolodzy, charakteryzatorzy, perukarze, których zadaniem jest wszczepianie włosów w głowę figury gorącą igłą. Wszystkie dane antropometryczne figur zostały zachowane. Włosy są naturalne, do oczu używa się protez ocznych, zamówionych w klinice Swiatosława Fiodorowa, zęby są metaloceramiczne. Wykonanie jednej figury trwa od trzech miesięcy do roku, koszt — od 3 do 15 tysięcy dolarów. Pracownicy muzeum znają unikalny przepis konserwacji wosku, wymyślony przez znanego architekta Bartolomeo Rastrellego, nawiasem mówiąc, założyciela petersburskiej szkoły rzeźbiarstwa w wosku. Jego pierwsze dzieło — figura cara Piotra I — przechowywane jest w Ermitażu. Muzeum madame Tussaud oferowało ogromne kwoty za ten przepis, ale go nie sprzedano. Postacie wystawy to bohaterowie Księgi rekordów Guinnessa. Wystawę otwiera najpopularniejsza na świecie lalka Barbie, która urodziła się 9 marca 1959 roku. Sympatyczny mistrz Yoda z filmu „Gwiezdne wojny” podoba się zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Amerykański iluzjonista, najbogatszy z przedstawicieli show-biznesu, David Copperfield, którego korzenie, nawiasem mówiąc, są w Ukrainie, elektrow człowiek Wasyl Stojanow (Bułgaria), który przepuszcza przez ciało 200 woltów prądu, indyjski jogin Amar Bharti, Afrykanka, której długość szyi wynosi 40 cm, Dmytro Kinkładze (Gruzja), którego lewe ucho wytrzymuje Zdjęcie Hanny Oborskiej na której opierało się zeszłoroczne życie. Trzecią bazą moich rozważań jest termin „kobieta”. To nie pomyłka, właśnie termin, bo: kobietą jest osoba z obecnością pewnych cech płciowych i, co najważniejsze, obecnością niematerialnej jednostki, którą nazwijmy kobiecym (lub feministycznym) pierwiastkiem… Właściwie tutaj kończą się próby jakiejkolwiek analizy, i pozostaje tylko próba przynajmniej zajrzenia za rąbek parawanu, który oddziela kobiecą duszę od świata, zamieszkanego przez zwierzęta, drzewa, żywioły, ludzi, kto wie jeszcze co, i to nie jest istotne, bo, rozumiecie, chodzi o zupełnie inną substancję, która żyje według swoich praw, albo, jeśli chcecie, według swojego bezprawia… „Rzecz w tym, czy kobieta zgadza się uznać imperatyw kategoryczny”. ciężar 32 kg, prawe — 16 kg. Ta wystawa jest bardzo pouczająca, opowiada o tym, jak ludzie, nad którymi znęcał się los, w cywilizowanych krajach znajdują swoje miejsce w życiu. Bracia bliźniacy Wiktor i Gabriel Rames (Meksyk), których ciało w 98% pokryte jest gęstymi włosami, pracują w cyrku, mają żony-piękności i normalne dzieci. Najmniejsi na świecie bliźniacy z Florydy John i Greg Rice (wzrost każdego — 76 cm) są prezesami firmy „Budujcie wielkie plany”, prowadzą seminaria z twórczego rozwiązywania problemów życiowych. A o nominancie kilku „Oscarów” Dannym de Vito nawet nie ma co mówić — mając wzrost 1 metr 52 cm, stał się jednym z najpopularniejszych aktorów filmowych świata. Idzie wiosna! Po prostu trzeba przywitać ją fajerwerkiem emocji, które przez długie zimowe wieczory zdążyły zasnąć, więc, aby je rozruszać, trzeba nie tylko pilnie kupować karnet na basen czy siłownię, ale i uzupełnić swoją garderobę nowościami, które pomogą ci stworzyć nowy wizerunek — wrażliwy i kobiecy, a także — podkreślić powab wytrenowanych form. Przedwiosenne zniżki, które oferują modne butiki, pomogą ci kupić coś oryginalnego stosunkowo niedrogo. Warto tylko przejść się ulicami miasta, a oczy natrafią na ogromne naklejki na witrynach — „Wszystko po 39 hrywien”, „Żegnajcie, wysokie ceny!”, „Tańsze niż grzyby!”. Dewiza wiosny 2005: biały kolor dla doskonałości, a turkusowy — dla wyrazistości. Więc atłas, perkal, koronki, skóra różnych odcieni, wiecznie modny dżins, lureks, brokat, elementy metalowych wzorów na różnorodnych tkaninach i makrama — zadziwiające wzory, splecione szydełkiem, staną się po prostu nieodłącznymi cechami obecnego sezonu wiosennej mody. Przekonasz się o tym, skusiwszy się na przymiarkę czegoś modnego. A wybredne mogą przejść się po domach tkanin i wśród zaproponowanej różnorodności wybrać właśnie to, co podoba się
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
jeśli wydarzenia wokół akcji klubu będą rozwijać się według negatywnego dla braci Surkisów scenariusza. Oświadczył to znany rosyjski biznesmen Konstantin Grigoriszyn: „Jestem zdziwiony i zaniepokojony tym, że piłkarzy i opinię publiczną otwarcie przygotowuje się do tego, iż wraz z przyjściem nowych właścicieli piłkarze będą musieli odejść do innych drużyn... Poinformowano mnie, że w najbliższym czasie klub zawiesi kontrakty z piłkarzami i nada im status wolnych agentów. Oznacza to, że w każdej chwili będą mogli odejść z „Dynama” do jakiejkolwiek innej drużyny. Wszystko to z czasem zostanie zakończone opracowaniem pakietu najbliższych inicjatyw w zakresie rozwoju klubu. „Dzisiaj Surkisowie (bracia Hryhorij i Ihor Surkisowie — prezes Federacji Piłki Nożnej Ukrainy i prezes „Dynama” (Kijów)) aktywnie próbują szerzyć mit o ogromnych inwestycjach w „Dynamo”, chociaż realnie nie pokazują ani bilansu klubu, ani dokumentów księgowych i prawnych, które potwierdzałyby te inwestycje. Bardzo wątpię, że bracia wkładali swoje osobiste środki w klub. Nawet pod emisję akcji, przeprowadzoną z licznymi naruszeniami prawa, wnosili oni głównie nie pieniądze, a jakieś prawa majątkowe. Po co więc kłamać kibicom, że emisja ma na celu poprawę sytuacji finansowej klubu poprzez pozyskanie środków na rozwój infrastruktury i wzmocnienie składu drużyny?” — pyta K. Grigoriszyn. Z kolei Surkis, tak jak obiecywał, uciekł się do radykalnych działań i wyprowadził ludzi na ulicę. Na wiec przed parlamentem, według szacunków Hryhorija Surkisa, przyszło 10 tysięcy osób. Jak poinformował przewodniczący komitetu ds. ratowania „Dynama” Łeonid Krawczuk, zebrali oni podpisy ponad 100 deputowanych pod apelem do przewodniczącego Sądu Najwyższego z żądaniem zwolnienia sędzi Sądu Peczerskiego Inny Otrasz za złamanie przysięgi sędziowskiej. „Będziemy również prosić prezydenta Juszczenkę o zwolnienie urzędników, którzy sztucznie inspirowali sprawę „Dynama” — powiedział Krawczuk, ale odmówił doprecyzowania, o kogo chodzi. — Będziemy żądać zadośćuczynienia moralnego od tych, którzy wyrządzili krzywdę „Dynamu”. Według słów Hryhorija Surkisa, klub przez wiele lat próbował zawrzeć kontrakty z określonymi graczami, a teraz przez sytuację wokół „Dynama” ta możliwość została utracona: „To szkoda moralna, która przeradza się w materialną”. Surkis ostrzegł: „Jeśli władza, w tym sądownicza, nie zatrzyma tego nieładu, to może być drugi Majdan. Ludzie, którzy sztucznie podgrzewają konflikt, popełniają wiele błędów. Bo „Dynamo” — to nie własność Surkisa, a dobro narodowe”. Surkis uważa również, że Konstantin Grigoriszyn, z powództwa którego aresztowano akcje „Dynama”, ma wsparcie ze strony nowej władzy, ale odmówił powiedzenia, kto go udziela. Obecnie, według słów Surkisa, „konflikt obserwuje Europa i cały świat — nieustannie dzwonią do mnie z UEFA i FIFA”. Na wiecu przed parlamentem zebrali się również członkowie dziecięcej szkoły piłkarskiej „Dynama”. W rękach ludzie trzymali hasła „Grigoriszyn — walizka, dworzec, Rosja!”, „Dynamo — Tak!”. Sąd rejonowy dzielnicy Peczersk w Kijowie wyznaczył na 21 września rozpatrzenie w sądzie sprawy z powództwa „Pacific International Sports Club Limited” przeciwko przedstawicielom ZAO „Klub Piłkarski „Dynamo” (Kijów)” o ochronę prawa pierwszeństwa do nabycia akcji. Taką decyzję podjęto 14 marca. Rezerwowa data rozpatrzenia — 21 października. Przygotował Ołeksandr TRAWJANKA
Maschinelle Übersetzung
W swoim oświadczeniu z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy Ołeh Błochin zaznaczył: „Dzisiejsza reprezentacja Ukrainy przewodzi w grupie eliminacyjnej i po raz pierwszy w historii Ukrainy ma realną szansę dostać się na Mistrzostwa Świata w piłce nożnej, tym samym zadając kłam najbardziej pesymistycznym oczekiwaniom. Jednak myślę, że zrozumie mnie każdy. Obecna presja polityczna, psychologiczna i moralna ze strony Rady Najwyższej po prostu zadeptała ból i radość bezsennych nocy, napiętych treningów, osobistego bólu fizycznego po każdej kontuzji naszych piłkarzy. Podjąłem decyzję i w zeszłym tygodniu napisałem wniosek o zwolnienie ze stanowiska głównego trenera reprezentacji Ukrainy. Z bólem serca przekazuję Komitetowi ds. Regulaminu pałeczkę sztafetową kierowania drużyną, w której jest całe moje życie i pragnienie służenia Ojczyźnie. Jeśli moja działalność zawodowa na zasadach społecznych jest mniej szlachetna niż motywy tych deputowanych, którzy wykładają na uniwersytetach, zajmują się działalnością naukową i twórczą, to niech ktoś inny na bardziej prawnych podstawach weźmie w swoje ręce narodową reprezentację Ukrainy w piłce nożnej”. Tego samego dnia komitet wykonawczy Federacji Piłki Nożnej Ukrainy zaspokoił prośbę Ołeha Błochina, głosując za przyjęciem jego wniosku o zwolnienie ze stanowiska głównego trenera reprezentacji Ukrainy. Według Surkisa, głosowanie komitetu wykonawczego FPNU odbywało się w trybie telefonicznym i za dymisją Błochina spośród 27 członków komitetu wykonawczego zagłosowało 14 osób, 10 było „przeciw”, trzech wstrzymało się od głosu. Sam Surkis nie głosował za dymisją Ołeha Błochina, a sytuację skomentował tak: „Błochin kategorycznie nalegał na swoją dymisję. Przez dwa dni prowadziłem z nim rozmowy, ale niestety nie udało mi się go przekonać. Sytuacja jest świadectwem podwójnych standardów w naszym społeczeństwie. Tak samo jak bezprecedensowa decyzja Komitetu ds. Regulaminu Rady Najwyższej, gdzie dzisiaj przeważnie zasiadają nasi szanowni komuniści — bojownicy o wolność i sprawiedliwość. Dla nikogo nie jest tajemnicą, że do parlamentu tej kadencji Błochin kandydował z listy kompartii. Myślę, że mówić można zarówno o tym, że Błochin otrzymał miejsce w parlamencie dzięki obecności na liście kompartii, jak i o tym, że kompartia dzięki obecności w jej szeregach Ołeha Błochina otrzymała z tego dywidendy w postaci pewnej części procentów głosów wyborców, którzy poparli kompartię. W parlamencie stale dochodzi do migracji — deputowani przechodzą z jednych grup i frakcji do innych, zmieniają swoje zasady ideologiczne. Błochin, jak każdy człowiek, który ma prawo zmienić swoje poglądy polityczne, przeszedł z kompartii do SDPU(o). Chcę zaznaczyć, że pana Symonenkę i jego frakcję nigdy nie martwiło to, że przez pewien okres Ołeh Błochin niemal stale mieszkał w Grecji i trenował tam jedną z profesjonalnych drużyn. Wtedy ten sam Komitet ds. Regulaminu, kierowany przez pana Matwiejewa, absolutnie nie inicjował kwestii zawieszenia przez Błochina swoich uprawnień deputowanego. Za to robi to teraz, kiedy nasza reprezentacja przewodzi w tabeli turniejowej grupy eliminacyjnej i jak nigdy zbliżyła się do wykonania zadania, które w tej sali postawił przed sobą Błochin. Bez żadnych cudów drużyna, z którą nikt nie liczył się w Europie i na świecie, dzisiaj zmusiła do szacunku wobec siebie. Czy jest w tym zasługa głównego trenera drużyny? Bez wątpienia. Przede wszystkim udało mu się stworzyć w drużynie wspaniały mikroklimat, bez którego niemożliwe jest dążenie do sukcesu. I oto dzisiaj, pokonawszy równo połowę dystansu eliminacyjnego, jesteśmy zmuszeni stwierdzić, że ukraińska reprezentacja może zostać bez głównego trenera. Najsmutniejsze jest to, że o ile rozumiem, zespół trenerski, zorganizowany przez Błochina, też nie zamierza pozostawać u steru reprezentacji”. Powiedziano wiele, ostatnie słowo pozostaje jednak za Sądem Apelacyjnym, który rozstrzygnie, czy Błochin będzie mógł łączyć pracę deputowanego z pracą w reprezentacji, czy nie. Jednak wydarzenia rozwijają się błyskawicznie. W niedzielę komitet wykonawczy Federacji Piłki Nożnej Ukrainy w trybie telefonicznym podjął decyzję o przywróceniu Ołeha Błochina na stanowisko głównego trenera piłkarskiej reprezentacji Ukrainy. „Pozostało tę decyzję sformalizować dokumentalnie — oświadczył pierwszy wiceprezes FPNU Ołeksandr Bandurko. — Wcześniej 14 do 10 głosów komitet wykonawczy zaspokoił wniosek Błochina o dymisję, jednak zmienił swoje zdanie, otrzymawszy mnóstwo listów, telegramów od kibiców, którzy byli przeciwko dymisji Błochina. Jest przekonanie, że Ołeh Wołodymyrowycz ich wysłucha”. Jeśli Błochin tak właśnie zrobi, to całkowicie skomplikuje sprawę sądową o przedterminowe wygaśnięcie jego uprawnień deputowanego w związku z łączeniem dwóch stanowisk. Przypomnijmy, w zeszły czwartek adwokat Błochina złożyła wniosek o zwolnienie go z reprezentacji, po czym sędzia na prośbę powoda ogłosiła przerwę do wtorku. Oczekiwano, że już tego dnia sąd zamknie sprawę z powodu braku przedmiotu sporu. Jednak on prawdopodobnie powstanie na nowo, jeśli Błochin powróci do reprezentacji… „HRYGRYSZYN — WALIZKA, DWORZEC, ROSJA!”, „DYNAMO — TAK!” A tymczasem kierownictwo klubu piłkarskiego „Dynamo” (Kijów) przygotowuje grunt pod rozwiązanie klubu, w przypadku, świadczy o tym, że przez własne interesy dzisiejsze kierownictwo klubu jest gotowe nie tylko wykorzystać kibiców, manipulować opinią publiczną, ale i zlikwidować drużynę”. Biznesmen zapewnił, że nowi właściciele nie mniej niż dawni będą zainteresowani rozwojem klubu: „Póki co nie można ocenić potrzeb klubu w inwestycjach, jednak jesteśmy gotowi na to, że potrzeba „Dynama” w finansowaniu może wynosić 20—30 mln dolarów rocznie. Z drugiej strony, chcemy budować bardziej otwarte relacje z kibicami, wykorzenić korupcję w ukraińskim futbolu, ustanowić wybory prezesa klubu przez kibiców”. Według jego słów, w najbliższym Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Główny redaktor Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca głównego redaktora, dział tematyki społecznej Jewhen HOLYBARD 229-49-47 (tel/faks) Zastępca głównego redaktora, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 229-49-47 Zastępca głównego redaktora ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 228-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 228-63-69 Redaktor literacki Ołeksandra TKACZ 462-05-57 Dział kultury Kateryna TARCZEWSKA 462-05-57 Dział literatury Marija KRYJSZTOPA 462-05-57 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 228-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oksana PETRYCZENKO 228-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301212 Nakład ogólny — 36500 Korespondencja z czytelnikami tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe.
Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. W ubiegłym tygodniu szczególny rozgłos zyskały wydarzenia związane z problemem deputowanego ludowego Ołeha Błochina, który, ignorując prawie 60 posiedzeń Rady Najwyższej, sumiennie wypełnia funkcje głównego trenera narodowej reprezentacji w piłce nożnej, przy czym, jak twierdzi, całkowicie bezpłatnie, czyli za darmo. Pikiety z udziałem sympatyków klubu Dynamo oraz dymisja na własne życzenie Ołeha Błochina ze stanowiska głównego trenera nie rozwiązały problemu. O. Błochin — to figura, ale przecież i N. Szufrycz — to nie pionek! Tam, gdzie pojawia się Ł. Krawczuk, tam oczekuje się... konsekwencji
Maschinelle Übersetzung