Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №13 за 2005 рік

16 S. · 43 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 43 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nr 13 (286) 31 marca - 6 kwietnia 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

«DZIWI MNIE W LUDZIACH ŻĄDZA WŁADZY»

Z PIERWSZEJ OSOBY GŁADKO NIGDY NIE BYŁO — Juriju Iwanowyczu, wielostronność Pańskiej osobowości zadziwia: karierę zaczynał Pan jako naukowiec z dysertacją „Plazmowa obróbka metali” (ponad 20 prac naukowych, a nawet wynalazki), potem Ukraina poznała Pana jako alpinistę (na Pana cześć nazwano trasę o najwyższym stopniu trudności na szczyt Ak-Su), a z czasem pojawia się Pan jako polityk najwyższego szczebla — deputowany Rady Najwyższej, minister ochrony środowiska, minister ekologii i bezpieczeństwa jądrowego… Czy były to okresy zmiany priorytetów i wartości, czy unikalna wszechstronność? — Po pierwsze, działalnością naukową zajmowałem się przed wyborem na deputowanego ludowego. Od 1990 roku co 4 lata wybierają mnie deputowanym ludowym. To, że byłem członkiem rządu, odpowiadało ówczesnym wymogom prawa, czyli mogłem być i deputowanym, i członkiem rządu. Ale kiedy w 1996 roku uchwalono nową Konstytucję, która zabraniała łączyć pracę w rządzie i parlamencie, napisałem do prezydenta Kuczmy wniosek z prośbą o przyjęcie mojej dymisji i poszedłem zawodowo pracować w parlamencie. Teraz drugi aspekt. Rzeczywiście, w czasie działalności politycznej zajmowałem różne stanowiska — nie tylko ministra. Kierowałem delegacjami rządowymi na negocjacjach dotyczących rozbrojenia jądrowego jesienią 1992 r., na negocjacjach w sprawie zamknięcia Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, prawie 4 lata prowadziłem wszystkie negocjacje z Wielką Siódemką. W Radzie Najwyższej zajmowałem się opracowaniem Koncepcji bezpieczeństwa narodowego, problemem zabezpieczenia energetycznego i innymi kwestiami, które trzeba było forsować u początków ukraińskiej niepodległości… Dlaczego taka różnorodność? Pozwala mi na to moje wykształcenie i mój światopogląd. Jestem kandydatem nauk technicznych, prawie 18 lat pracowałem w Instytucie Spawalnictwa im. Patona Akademii Nauk Ukraińskiej SRR. Mam niezłą wiedzę na temat tego, jak działała gospodarka na Ukrainie i w Związku Radzieckim, ponieważ bardzo dużo pracowałem w produkcji, wdrażając opracowania naukowe. Oprócz tego badania naukowe, którymi się zajmowałem, dały mi szerokie spektrum wiedzy, opierając się na której, rozwiązywałem te czy inne problemy w polityce. W szczególności ekologiczne, gdyż właśnie nieefektywna produkcja rodzi maksymalną liczbę problemów ekologicznych i nieefektywne gospodarowanie zasobami naturalnymi. — Czy zmieniły się u Pana jakieś wartości i priorytety w życiu — czy wszystko działo się bardzo pięknie i gładko? — Gładko nigdy nie było. I nawet dzisiaj nie jest tak łatwo pracować w ukraińskiej polityce — mimo zwycięstwa Pomarańczowej Rewolucji. Trzymać się jasnego stanowiska pozwala wiara w to, że Ukraina powinna w końcu stać się ukraińska. To ten kierunek polityczny, który wybrałem dla siebie pod koniec lat 80., kiedy zostałem członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Od tamtej pory swoich przekonań politycznych i orientacji nie zmieniałem, w odróżnieniu od wielu, którzy pracują dzisiaj w ukraińskiej polityce i którzy zrobili karkołomne salta od ideologii komunizmu Związku Radzieckiego do ideologii „pomarańczowych” zwolenników Juszczenki. Ponad 16 lat z rzędu prowadzimy działalność polityczną w kierunku tego, aby niepodległe państwo ukraińskie, które powstało dzięki Ludowemu Ruchowi Ukrainy, stało się ukraińskie w swojej istocie. Ta praca właśnie daje mi niezbędne siły, by bronić tej idei. ZNALAZŁSZY PUNKT PODPARCIA, ZROBIMY PROJEKCJĘ NA POLITYKĘ — Juriju Iwanowyczu, jak Pan trafił w góry? — To było jeszcze pod koniec lat 70. Zajmowałem się wtedy speleologią. Podróże, jaskinie. Przede wszystkim zajmowałem się wspinaczką skałkową, bo w podziemnych próżniach trzeba mieć dobre umiejętności tego, co jest właściwe alpinistom: gdyż trzeba schodzić w pionowych studniach na głębokość do kilometra (dzisiaj prawie 2 kilometry przeszli speleolodzy w głąb ziemi). Zajmując się wspinaczką skałkową, poznałem alpinistów — i zaczęła się moja alpinistyczna wspinaczka trwająca już ponad 25 lat. — Jakie największe wrażenia pozostały? — O alpinizmie dużo mówią i piszą, ale kiedy słucha się tych „specjalistów”, którzy twierdzą, że alpiniści chodzą w góry, aby zaspokoić uzależnienie od adrenaliny, to pojawia się tylko ironiczny uśmiech. Alpinizm to filozofia życia. Podejmując pewne ryzyko na tej czy innej wspinaczce, w rzeczywistości nie igra się ze śmiercią. Wręcz przeciwnie — to sposób na głębsze zrozumienie sensu życia, a z drugiej strony — na znalezienie w tym życiu jakiegoś punktu podparcia, który nie pozwala ci zbłądzić. Zróbmy projekcję na politykę. Dziwi mnie w ludziach żądza władzy jako takiej. Mało kto potrafi odpowiedzieć, co chce osiągnąć… Przechodząc niezwykle niebezpieczną trasę, wytrzymując wszystkie psychologiczne i fizyczne przeciążenia — a naprawdę bywają trudne sytuacje — po zejściu ze szczytu wyraźniej uświadamiasz sobie sens życia, po co masz żyć. Ja traktuję stanowiska jako mechanizm osiągnięcia jakiegoś celu. Dlatego na stanowisku ministra ochrony środowiska zaczynałem od funkcji ochrony wróbli — mam na myśli status Ministerstwa Ochrony Środowiska w 1992 roku. A w 1998 roku, kiedy odchodziłem stamtąd, było to już pełnowartościowe Ministerstwo, które regulowało bezpieczeństwo technogenne, bezpieczeństwo jądrowe w państwie. Co więcej, w tym czasie przeprowadziłem reformę ekologiczną. Ustawodawstwo, które wtedy opracowaliśmy, dzisiaj odpowiada ustawodawstwu ekologicznemu większości krajów europejskich, a w niektórych kwestiach jest nawet lepsze. Czyli, siadając w fotelu ministra, jasno wiedziałem, czego chcę, w odróżnieniu od wielu, którzy zajmowali bardzo wysokie stanowiska. W polityce bardzo trudno, biorąc pod uwagę to, że jest to, niestety, brudna sprawa, utrzymać ręce w czystości. Tak więc alpinizm mi pomógł. Ta filozofia życia, którą poznałem, pozwala mi bardzo spokojnie i pewnie pracować w polityce i uczciwie patrzeć w oczy. — Jakie priorytety stoją przed Panem dzisiaj? — Teraz jest bardzo trudny okres, kiedy z jednej strony Ukraina otrzymała błyskotliwe perspektywy demokratycznego rozwoju, a z drugiej istnieje zagrożenie, że będzie to państwo, w którym Ukrainiec, który właściwie stworzył to państwo w wyniku samowyrażenia ukraińskiego etnosu, nie będzie czuł się gospodarzem i pełnowartościowym obywatelem. W dzisiejszej sytuacji stanowisko przewodniczącego UNA, największej partii centroprawicowej, jest być może najtrudniejszym w tym okresie. Ludzie postrzegają Pomarańczową Rewolucję przede wszystkim przez pryzmat miejsca pracy, podwyższenia emerytur i pensji. Ale minie pewien czas i ci sami obywatele, Ukraińcy, zaczną patrzeć, w jakim kraju żyją. Dlaczego eter telewizyjny i radiowy nie wypełnia się wartościowymi ukraińskimi audycjami, piosenkami, ukraińską duchowością? Dlaczego pałac „Ukraina” w 90% reprezentuje niskiej jakości rosyjską pop-muzykę, która niszczy duchowość ukraińskiego narodu? Już nie mówię o tradycyjnych problemach druku książek, problemie języka, problemie odtwarzania głębokiej ukraińskiej kultury. Przyjdzie czas odpowiadać na te pytania przed wyborcami. TRZEBA ZACHOWAĆ SIŁĘ POLITYCZNĄ, KTÓRA WYZNAJE INTERESY NARODOWE Efektywna polityka gospodarcza budowana jest tylko wtedy, gdy państwo zapewnia wsparcie krajowemu producentowi towarów. Tylko wtedy można stać się konkurencyjnym krajem na świecie. Dzisiaj nasza produkcja jest niekonkurencyjna. Co więcej, jest to produkcja niszczycielska dla przyszłości gospodarki. Proszę wziąć pod uwagę problemy ukraińskiego metalu czy przemysłu chemicznego. Wykorzystujemy technologie minionego, a nawet przedminionego stulecia — proces wielkopiecowy w „Zaporiżstali”. I chcemy wejść do nowoczesnego systemu produkcji wyrobów, będąc w tyle o 50, a nawet 100 lat. A dlaczego tak się dzieje? Dlatego, że nie było ani jednego rządu, który zaproponowałby zasadniczo inną politykę gospodarczą, opierającą się na zasobach narodowych i narodowym intelekcie. Bez takiej polityki nigdy nie staniemy się potężnym państwem europejskim, a aby ukształtować taką politykę, trzeba zachować siłę polityczną, która wyznaje interesy narodowe. Takich polityków na Ukrainie jest bardzo mało, gdyż uosabia on obraz uczciwego i konsekwentnego — aż do konserwatyzmu — działacza politycznego, który ukształtował się wraz z Ruchem i niepodległością Ukrainy i od 1990 roku ani razu nie odszedł od swoich przekonań ideologicznych. Mimo że on, w odróżnieniu od innych polityków, nie wykorzystuje kompromatów na swoich oponentów, nie robi sobie PR-u kosztem skandali i oryginalnych „przekazów” do społeczeństwa, kiedyś oskarżono go o rozłam Ruchu, a dzisiaj oskarża się o rozłam bloku politycznego Wiktora Juszczenki. Właśnie o tym, i nie tylko, nasza rozmowa z Jurijem KOSTENKĄ. — To prawda, że zrezygnował Pan ze stanowiska ministerialnego? — Tak. Uważam, że obecny rząd jest rządem polityki liberalnej, a nie narodowej. Dlatego odczuwam tu pewien dyskomfort. Ta przepychanka, która miała miejsce po zakończeniu Pomarańczowej Rewolucji, mnie osobiście nie pociąga: mam swoje podejście do stanowisk, o których mówiłem. Stanowisko lidera partii jest bardzo odpowiedzialne, zajmuje cały mój czas, odbiera możliwość przebywania z rodziną. Dzisiaj to główny kierunek mojej działalności — formowanie ukraińskiej siły politycznej, która z czasem będzie miała większy wpływ na politykę państwową. Czytaj stronę 4

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

się, próbując robić sobie reklamę na świętej sprawie. Nacisk był tak silny, że nie było pełnej pewności, czy projekt ustawy uzyska potrzebną liczbę głosów. Prześwitywał w tym banalny zamiar oligarchów: po pierwsze, obronić swoje ulgi kosztem zmniejszenia części dochodowej; po drugie, storpedować działalność rządu, udowadniając, że nie będzie on w stanie zrealizować zadeklarowanych obietnic, ponieważ część dochodowa zostanie zmniejszona. Wydaje się, że przełom w biegu wydarzeń przyniosło wystąpienie Julii Tymoszenko. Jak zawsze, była precyzyjna, logiczna i pełna pasji. Premier, biorąc pod uwagę, że trwa bezpośrednia transmisja radiowo-telewizyjna z posiedzenia, obrazowo i szczerze powiedziała, że środki na potrzeby socjalne zostaną wzięte z sali sesyjnej. Bo tutaj zebrali się faktyczni właściciele zarówno kopalń węgla, jak i przedsiębiorstw górniczo-hutniczych oraz przemysłu samochodowego. Zarówno we frakcjach rządowych, jak i opozycyjnych są oligarchowie. Dla wszystkich warunki są jednakowe: trzeba płacić podatki. Podzielcie się swoimi nadzyskami z narodem — zaapelowała ukraińska pasjonaria. I wymownie zaznaczyła, że chce zobaczyć, kto z deputowanych odważy się zagłosować przeciwko budżetowi o charakterze socjalnym. A to już poważna sprawa, kiedy premier ma zamiar osobiście przyjrzeć się, kto personalnie będzie głosował przeciwko narodowi. Takich praktycznie nie było: nikt nie chciał się ujawniać. Nawet komuniści, aby ostatecznie nie podważyć wpływu na swój elektorat, zagłosowali „za” — po raz pierwszy od wszystkich lat! Tylko frakcja partii „Regiony Ukrainy”, której przewodzi Janukowycz, zademonstrowała swoją opozycyjność, oddając na budżet zaledwie 3 głosy z 53. W ten sposób budżet-2005 został triumfalnie uchwalony. Będzie on, zdaniem Tymoszenko, bezdeficytowy — te 6,8 mld hrywien, które miały stanowić deficyt, zostaną zrekompensowane kosztem wpływów z uczciwej prywatyzacji. Będzie on bezdługowy — długi państwowe zostaną pokryte. I co najważniejsze, będzie on prawdziwie narodowy: inflację obiecuje się okiełznać na poziomie 9 procent, a dochody ludności wzrosną prawie o 50. Cóż, niech rządowi wiedzie się w skutecznym wcielaniu w życie tego, co nakreślono. I niech rzeczywiście naród odetchnie z ulgą, że zacznie żyć lepiej i zamożniej. z Witalij KARPENKO „takiego dokumentu finansowego Ukraina jeszcze nie znała”. Odnośnie licznych uwag, czy Gabinet Ministrów wcieli zmiany w życie, Tymoszenko zapewniła: ona zdoła „okiełznać inflację”. Minister gospodarki Serhij Teriochin odnośnie uwag dotyczących wniesienia zmian do Budżetu Państwowego 2005 powiedział co następuje: „Krytykować nie jest trudno. Rząd pracuje starannie i po prostu tak sobie niczego nie proponuje. Jeśli proponowaliśmy zniesienie dodatkowych ulg, to nie bez powodu. Przecież dodatkowe ulgi to dyskryminacja, po pierwsze, konsumenta, po drugie — konkurenta”. Po głosowaniu Julia Wołodymyriwna wyraziła opinię, że w parlamencie stworzono nową „proukraińską” większość, do której dzisiaj zapisali się i komuniści, i SDPU(o). „Szanowni deputowani ludowi, rząd jest wam wdzięczny za wsparcie” — podziękowała premier obecnym na sali, co po raz kolejny potwierdziło — więź między Radą Najwyższą a Gabinetem Ministrów została nawiązana. z Jarosław MŁYNOWY

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

TYMOSZENKO ZMUSIŁA PARLAMENTARZYSTÓW DO „ZREDUKOWANIA TŁUSZCZYKU”

POGLĄD Proces budżetowy zawsze jest niełatwy: na tym polu ścierają się interesy różnych sił politycznych, grup finansowych, szerokich warstw społecznych. A obecny jest stokroć trudniejszy. Nowa władza otrzymała w spadku rozchwianą gospodarkę, głęboko dotkniętą korupcją, nędzny poziom życia ludności oraz gorzkie konsekwencje działań poprzedniego rządu z jego finansowo niepopartymi populistycznymi obietnicami wyborczymi i woluntarystyczną emisją pieniądza, co spowodowało wzrost cen i inflację. Dlatego przed Gabinetem Julii Tymoszenko stanęło zadanie uporządkowania tego wszystkiego — nie tylko „odpokutowania grzechów” Janukowycza, ale także znaczącej poprawy ogólnego poziomu socjalnego ludności. W wyniku długiej, wytężonej pracy rządu (a w ostatnich dwóch dniach — całodobowej pracy wraz z właściwymi komisjami parlamentarnymi), pod osąd Rady Najwyższej został przedłożony dwutomowy dokument. Nie zagłębiając się w cyfrowe zawiłości, warto wymienić jego główne parametry socjalne. W ustawie przewidziano zwiększenie minimalnej emerytury (przy czym począwszy od stycznia) do poziomu 332 hrywien (obecnie — 285). Zaplanowano i finansowo zabezpieczono przejście do zróżnicowanego naliczania emerytur w zależności od wysokości pensji i stażu pracy. Jeśli dotychczas ponad 80 procent ludzi miało jednakową emeryturę — 285 hrywien (taka równa stawka naruszała zasady sprawiedliwości społecznej i wywoływała uzasadnione skargi), to odtąd osób z jednakową emeryturą pozostanie w granicach 40 procent. Drastycznie podniesiono zabezpieczenie emerytalne wojskowych i innych kategorii obywateli. Minimalna miesięczna pensja została realnie podniesiona z 237 do 332 hrywien, czyli po raz pierwszy usunięto paradoksalny dysonans, gdy emerytura była wyższa od minimalnej płacy. Wzrośnie pensja w sektorze budżetowym (dla nauczycieli, medyków, urzędników państwowych itp.) o 57 procent. 12-krotnie wzrośnie jednorazowy zasiłek z tytułu urodzenia dziecka i wyniesie 8,5 tys. hrywien. Zasiłek dla samotnych matek wzrośnie 4,1 raza, dla dzieci osieroconych — 5,2 raza. Tych wybiórczych cyfr w zupełności wystarczy, aby się przekonać: uchwalony budżet rzeczywiście ma wyraźnie socjalny charakter. KOMENTARZE Przed głosowaniem nad zmianami do budżetu na 2005 rok Premier podkreśliła: na zmianach ucierpią jedynie lobbowane przez poprzednika Wiktora Juszczenki ulgi przedsiębiorstw, których właściciele dzisiaj siedzą w fotelach deputowanych ludowych. Przy tym, zaznaczyła, wygrają najuboższe warstwy ludności Ukrainy: „Nauczmy się dzielić ze społeczeństwem. Zredukujmy nieco tłuszczyk i patrzmy uczciwie ludziom w oczy. Piwowarzy są we frakcjach zarówno władzy, jak i opozycji. Od wszystkich w równej mierze wzięliśmy. Jeśli mówiliśmy o równych warunkach dla wszystkich, to rząd zaczyna to robić”. A „esdek” W. Zajeć zaznaczył: „Rozpatrujemy dzisiaj nie po prostu zmiany do budżetu na 2005 rok, a, według słów Premier, koncepcyjnie nowy dokument. Właśnie tą ustawą rząd próbuje uregulować nie tylko stosunki budżetowe, ale także radykalnie zmienić ustawodawstwo podatkowe. Frakcja popiera dążenie Gabinetu Ministrów do zrobienia efektu. Takiego rewolucyjnego skoku w sferze socjalnej nie było w całej historii Niepodległości. Trzeba oddać sprawiedliwość desperackiej odwadze nowej władzy, która momentami graniczyła z pewnym ryzykiem. Ale, jak mówią w ludzie, kto nie ryzykuje, ten nie pije szampana. Przynajmniej rząd zademonstrował niezłomną wolę polityczną i wielkie Dzień 25 marca 2005 roku stał się znamienny dla ukraińskiej społeczności: Rada Najwyższa 376 (!) głosami uchwaliła opracowane przez rząd Julii Tymoszenko zmiany do budżetu na 2005 rok, a faktycznie — nową, bezprecedensową pod względem swojej orientacji socjalnej główną ustawę finansową kraju. pragnienie zaprowadzenia w kraju porządku i odczuwalnego polepszenia dobrobytu obywateli. Innymi słowy — nowa władza zabrała się za praktyczną realizację programu wyborczego Prezydenta Wiktora Juszczenki. Rząd wiedział, na co się decyduje. Wiedział, że wokół założeń budżetowych skrzyżuje się niemało słownych szpad, że będą one atakowane z różnych stron. Ale tak szalonego oporu, zdaje się, nie spodziewał się. Jakich tylko pretensji nie wysuwano! I że budżet jest populistyczny, z celownikiem na następne wybory parlamentarne w 2006 roku. I że jest „przejadaniowy” — jeszcze jak, ponad 80 procent części dochodowej skierowano na konsumpcję. I że nie jest zbilansowany, i że rujnuje podstawy gospodarki. I dalej w tym samym duchu. Czasem wydawało się, że zmian budżetowych nie uda się uchwalić, przynajmniej w wyznaczonym na to dniu. Na tę krytykę można odpowiedzieć krótko: zwykłym ludziom nie tak bardzo zależy na tym, czy w tym dokumencie jest aspekt przedwyborczy, czy jest on „przejadaniowy”, czy zadowala polityków; dla zwykłych ludzi ważne jest osobiście odczuć, że zaczęły pojawiać się pieniądze w portfelu i życie staje się lepsze. Ten moment władza bardziej aktywną ukraińską gospodarkę i wita próby znaczącego uzupełnienia budżetu i zapewnienia jego społecznego ukierunkowania”. W sprawie przedłożonego przez rząd dokumentu przewodniczący Izby Obrachunkowej Wałentyn Symonenko zaznaczył: po raz pierwszy od siedmiu lat Gabinet Ministrów zwrócił uwagę na propozycje jego resortu: „Dokument ma wystarczająco systemowy charakter. Zwrócono uwagę na problemy, o których mówiła Izba Obrachunkowa w ciągu ostatnich lat. Począwszy od preferencji podatkowych dla różnych gałęzi, przedsiębiorstw, a także ruszenie z martwego punktu wdrożenia siatki taryfowej dla budżetówki. Budżet ma w pełni uwzględniła i wykonała całkiem uzasadniony taktyczny ruch: założenia społeczne budżetu były szeroko omawiane w środkach masowego przekazu. W ten sposób udało się dość wyraźnie wyjaśnić nastroje społeczne ludności: były one na poparcie nowej władzy i to dodawało sił oraz pewności członkom rządu. Ale dlaczego tak szalenie krytykowali nowy dokument budżetowy i komuniści, i oligarchowie? Dlaczego zjednoczyli się w jedynym porywie przedstawiciele faktycznie przeciwstawnych poglądów i interesów? Jak wiadomo, budżet składa się z dwóch głównych części: dochodowej i wydatkowej. Do jego formowania można podejść z każdej z nich — albo określić artykuły i wielkości przewidywanych wpływów, a potem już, wychodząc z tego, rozdzielać według artykułów wydatków, albo jak najdokładniej oszacować niezbędne wydatki i szukać pod nie źródeł dochodów. Rząd musiał na pierwszym miejscu stawiać orientacyjne wydatki. Po pierwsze, trzeba było zamknąć te dziury w budżecie, które stworzył rząd Janukowycza, dokonując zauważalnych dopłat emerytalnych kosztem emisji i nie przewidując w budżecie na 2005 rok środków, aby przekształcić te dopłaty w emerytury. Po drugie, trzeba zapewnić wykonanie przedwyborczego programu społecznego Wiktora Juszczenki, który był na tyle śmiały w tamtym czasie, że w jego realność nie do końca wierzono. Lecz, jak wiadomo, wydawać można to, co realnie istnieje. Zatem należy pomyśleć, skąd wziąć na to środki społeczny charakter, którego podstawą jest wykonanie obietnic Prezydenta Juszczenki w trakcie kampanii wyborczej 2004 roku. Jest to ogólnoświatowa praktyka i rząd zrobił pierwszy krok w tym kierunku”. Inny nie mniej główny rachmistrz kraju, prezes Narodowego Banku Mykoła Stelmach zaznaczył: „Według ocen Narodowego Banku możemy powiedzieć jedno: to rzeczywiście ten budżet, na który długo czekano. Potwierdza on prawa człowieka, każdej warstwy ludności, utwierdza standardy życiowe należnego poziomu. Z takiego punktu widzenia krytykować część wydatkową nie pozwala nawet sumienie. Razem z tym musimy wychodzić z tego, że inna część musi być. Rząd znalazł skąd: to anulowanie wszelkich nieuzasadnionych ulg podatkowych dla klanów oligarchicznych i tak zwanych specjalnych stref ekonomicznych, które wcześniej zwalniano z opodatkowania, powstrzymanie przemytu, likwidacja korupcji, przejrzysta i uczciwa prywatyzacja na podstawie konkursowej. Za poprzedniej władzy wszystko to wyciągało z budżetu miliardowe sumy. Wystarczy wymienić tylko jeden fakt: zaprowadzenie porządku na cłach od razu zwiększyło wpływy do budżetu z tego tytułu trzykrotnie. Pojawiło się zrozumiałe, lecz nie proste zadanie: zawrócić strumienie pieniężne z „cienia” i skierować je do budżetu. Oto gdzie pies pogrzebany. Nie chce się, oj jak nie chce się oligarchom rozstawać ze swoimi darmowymi miliardami. Dlatego taki oszalały antybudżetowy hałas w kontrolowanych mediach i w parlamencie, gdzie wśród deputowanych jest do trzystu milionerów-dorobkiewiczów. Właściwie występować przeciwko społecznej części budżetu nikomu język się nie obracał. Dlatego szukano różnych innych sposobów, by storpedować uchwalenie tego dokumentu. Oprócz poszczególnych żądań przywrócenia dawnych norm dotyczących pewnej, dla niektórych „rodzimej” gałęzi, brzmiały propozycje oddzielenia części dochodowej od wydatkowej. Mówiąc, że jesteśmy za społecznym ukierunkowaniem budżetu i gotowi za to zagłosować, a oto dochodową należy omówić artykuł po artykule i wnieść odpowiednie poprawki. Taką samą pozycję zajęła i frakcja komunistyczna: jej deputowani po prostu doskonale przeanalizować, aby zapewnić wszystkie wydatki, które są proponowane. Mamy pytania do budżetu, chociaż szczerze pracowaliśmy z rządem. Zastrzeżenia dotyczą podatku od wartości dodanej i niektórych innych nowości”. A krytyk mianowania Tymoszenko na stanowisko Premiera, wicepremier Roman Bezsmertnyj na antenie radia Era zaznaczył: „Budżet 2005 — to start nowej filozofii. W pełni odpowiada on Programowi kandydata na Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz Programowi działań rządu. Było oczywiste, że parlament w kwestii budżetu poprze rząd. Takiego społecznego skoku przy formowaniu głównego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

remont dachu Szkoły Średniej nr 1 w Sofijiwce, zakupiono pompę głębinową dla ambulatorium w Żowtnewym, trzy mikrobusy do dowożenia dzieci do szkół, rozpoczęto rekonstrukcję wodociągów do Sofijiwki i wiele innych dużych oraz małych dobrych spraw, czego nie można powiedzieć o deputowanym D. O. Jerochinie, który, choć parafował niektóre kwestie budżetowe, dawno (zaraz po wyborach) zapomniał o swoich obietnicach programowych, nie wykonał ani jednego punktu swojego programu. Dzisiaj pytamy go – gdzie są pracownie komputerowe, gdzie gazyfikacja wsi, gdzie remonty dachów szkół, gdzie nowe miejsca pracy, gdzie pomoc adresowa dla weteranów, gdzie rozwiązanie problemów ekologicznych, gdzie wsparcie w rozwiązywaniu kwestii gruntowych, o wyborach mera miasta. Mam pytanie do organów ścigania – dlaczego nie działają organy nadzorcze nad przestrzeganiem praworządności? Nie mamy innej drogi, jak na drodze sądowej zmusić do zwołania sesji, która podjęłaby decyzję o przeprowadzeniu wyborów mera. Jest też inna propozycja – zwrócić się do Rady Bezpieczeństwa Narodowego, aby rozpatrzyła tę kwestię na swoim posiedzeniu w obecności Prezydenta, bo kiedy bezwstydnie gwałci się prawa 300 tys. obywateli Połtawy, to jest to już kwestia bezpieczeństwa narodowego. Zgodnie z prawem, mer miasta jest dysponentem środków budżetowych i pozabudżetowych. Jeśli zaś prawnego dysponenta nie ma, nikt nie ponosi odpowiedzialności”. Swego czasu sekretarz rady miejskiej I. Mychajluk odrzucił (!) zarządzenie prokuratora, by wykonać prawo i ogłosić wybory mera miasta – w jakim kraju jest to możliwe? A były przewodniczący obwodowej administracji państwowej W. Udowyczenko – gwarant Konstytucji w obwodzie – w wystąpieniu w radiu powiedział, że sytuacja w centrum obwodowym obwodową administrację państwową zadowala, ponieważ w miejskich strukturach wykonawczych ukształtował się tak profesjonalny zespół, że mer nie jest potrzebny. Uczestnicy wysłuchań publicznych przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy jako gwaranta Konstytucji z prośbą o zastosowanie wszystkich dostępnych mechanizmów prawnych w celu zmuszenia władz miejskich Połtawy do przestrzegania praw Ukrainy. Alla ANNENKOWA gdzie budowa centrum kulturalnego i, wreszcie, gdzie osobiste przyjmowanie obywateli?! Przecież przez trzy lata działalności deputowanej przeprowadzono ich aż dwa, przyjęto około 50 osób, za to obietnic rozdano wiele – wyborcy do dziś czekają na obiecaną pomoc! Właśnie dlatego inicjujemy odwołanie D. O. Jerochina z rady obwodowej. O. HULIJ, W. RATUSZNYJ, T. BIDUŁKO, A. SOTNYCZENKO, W. DŻERELEJKO, W. CHYM C ZAK, N. IOSYPOWA, O. POLISZCZUK, W. BIŁOWA, M. JAŁOWYJ, P. KWASOW, W. IWANKIW, L. ZAHAYNOWA, L. SUCHOMLYN, S. SUCHYNA Uczestnicy sesji: N. KASJANENKO, O. SUCHYNA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

TRZY LATA BEZ ME-

WŁADZA W TERENIE Niedawno w mieście nad Worsklą odbyły się wysłuchania publiczne „Rozwiązanie problemu z legitymacją mera miasta w Połtawie”. Organizatorzy — Połtawski Oddział Służby Społecznej Ukrainy, Centrum Praw Człowieka i Kontroli Przestrzegania Prawa w Obwodzie Połtawskim, rada społeczna „Za uczciwą i przejrzystą władzę” — postawili sobie za cel omówienie przyczyn unikalnej sytuacji: od trzech lat w Połtawie prawnie nie ma mera miasta. Faktycznie zaś nadal rządzi były mer, a obecnie deputowany ludowy Anatolij Kukoba. Prowadzi on narady aparatu, wydaje polecenia i zarządzenia; mówią, że bez jego zgody nie podpisuje się żaden dokument w miejskim komitecie wykonawczym. Na wysłuchania zebrali się przedstawiciele organizacji społecznych i partii politycznych zainteresowanych rozwiązaniem problemu, dziennikarze, społeczność miasta. Organizatorzy nie tylko wysłali zaproszenia, ale także osobiście zaprosili na wysłuchania publiczne przewodniczącego obwodowej administracji państwowej p. Bulbę. Niestety, Stepan Stepanowycz, mimo obietnicy, nie znalazł czasu na udział w dyskusji nad tą niezwykle ważną dla połtawskiej społeczności kwestią i nawet nie poinformował o swojej nieobecności. Delegował dwóch przedstawicieli, którzy nie mieli żadnych pełnomocnictw i odmówili nawet wyrażenia swojego osobistego punktu widzenia, jedynie nagrali przebieg wysłuchań na dyktafon (?!). Zapraszano także prokuratora obwodu, lecz niestety nikt z prokuratury nie przyszedł, co jeszcze raz potwierdziło: legitymowanej władzy w mieście nie ma. Bardziej aktywną pozycję zajęto w miejskim komitecie wykonawczym, chociaż aktywność ta przejawiła się dość osobliwie. Początkowo w kancelarii odmawiano przyjęcia zaproszenia dla pierwszego zastępcy mera miasta M. Juchymenki oraz sekretarza rady miejskiej I. Mychajluka. Zadzwoniwszy następnego dnia, organizatorzy wysłuchań usłyszeli, że ich nie ma, a w dniu wysłuchań pp. Juchymenko i Mychajluk okazali się… w delegacji. Na wysłuchania publiczne przybyli zastępca naczelnika wydziału prawnego miejskiego komitetu wykonawczego Marat Achmetow i konsultant Mykoła Nesterenko. Pierwszy zabrał głos p. Achmetow, u którego pojawił się „szereg pytań dotyczących nieokreślonego statusu prawnego tego zgromadzenia”. I w ogóle, czy zgromadzenie posiada wyniki sondażu, monitoring opinii mieszkańców miasta? Odpowiadać na pytania obecnych, dlaczego w Połtawie nie ma mera miasta i czy są legitymowane decyzje, które władza miejska podejmuje „bez głowy”, przedstawiciel władzy miejskiej nie uważał za stosowne, chowając się za zasadą: „sam taki”. W rezultacie pan prawnik opuścił wysłuchania. Sytuacja „przerzucania winy z chorej głowy na zdrową” nie zadowoliła wielu obecnych na sali, więc drugiemu przedstawicielowi miejskiego komitetu wykonawczego M. Nesterence przyszło wysłuchać szeregu mało przyjemnych pytań w rodzaju: „Dlaczego podczas wyborów władza miejska zmuszała placówki oświatowe do rozpowszechniania brudnych materiałów drukowanych przeciwko ówczesnemu kandydatowi, a obecnie narodowemu Prezydentowi Wiktorowi Juszczence?”. Członek zarządu Połtawskiego Oddziału Służby Społecznej Ukrainy Ołeksandr Kełym poruszył temat biznesu reklamowego, którym w Połtawie kieruje córka byłego mera: to właśnie ona daje „zezwolenie” miejskiemu komitetowi wykonawczemu, komu wydać licencję. „Dzisiaj władza miejska jest skorumpowana, formuje się na powiązaniach rodzinnych i układach. Właściwie legitymowana władza w Połtawie nie istnieje od kwietnia 2002 roku. Zgodnie z ustawodawstwem, jeśli mer ustępuje, w ciągu 130 dni sekretarz musi przeprowadzić wybory. Kierownictwo budżetem miasta powinien sprawować mer miasta. Podpis p. Juchymenki nie jest ważny. To, co dzieje się w Połtawie, to nic innego jak kierowanie »według pojęć«. Nie na darmo tak »zaparli się« za Janukowyczem, to całkowicie odpowiada ich istocie” — podsumował O. Kełym. Przewodniczący obwodowej organizacji partii „Solidarność” Wiaczesław Skriabin podkreślił, że Połtawa jest jedynym miastem na Ukrainie, gdzie nie ma mera miasta. „Nikt nie myślał, że deputowani rady miejskiej okażą się tak bezwstydni — kontynuował p. Skriabin. — Przez trzy lata nie podejmują decyzji swojej działalności od kwietnia 2002 roku do października 2004 roku nie zdołał znaleźć zrozumienia i poparcia większości mieszkańców rejonu, racjonalnie wykorzystać środków budżetowych — właśnie o tym mowa była na sesji. Oto tutaj pękła nasza cierpliwość — przecież znamy naszego deputowanego ludowego Ukrainy S. P. Kasjanowa oraz byłego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej W. H. Jacubę jako porządnych, profesjonalnych, szanowanych ludzi. Za wsparciem S. P. Kasjanowa oraz przy poparciu deputowanego rady obwodowej Ju. I. Kozaka przeprowadzono re-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

CIERPLIWOŚĆ

Na sesji byli obecni przedstawiciele organizacji politycznych i społecznych, dziennikarze telewizyjni 11 kanału oraz korespondenci gazety „Dniepr wieczorny”. D. O. Jerochin przybył do Sofijiwki, aby wziąć udział w sesji, przy czym spóźnił się 15 minut i, jak się później okazało, przybył tylko na krótko. Po wysłuchaniu rozpatrzenia pierwszej kwestii poprosił o pilne udzielenie mu głosu. Deputowani wyrazili zgodę, ponieważ mieli nadzieję, że przynajmniej raz od czasu wyboru – od 31 marca 2002 roku – złoży sprawozdanie ze swojej pracy. Ale Dmytro Ołeksandrowycz zuchwale zaczął oceniać, jak to ujął, sytuację społeczno-polityczną w obwodzie, a w rzeczywistości chodziło o intrygi, które, zdaniem deputowanego Jerochina, knuje dziesięciu deputowanych rady obwodowej, były gubernator Wołodymyr Hryhorowycz Jacuba oraz deputowany ludowy Ukrainy Serhij Pawłowycz Kasjanow. Przy tym nasz wybraniec nalegał, aby Rada Rejonowa w Sofijiwce wysunęła na stanowisko przewodniczącego rejonowej administracji państwowej… byłego przewodniczącego tejże administracji rejonowej Krawczenkę I. I., który w czasie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Dlaczego zabójstwo Wiaczesława Czornowoła nie rezonan-

Rocznica śmierci Sześć lat po tragicznej śmierci lidera NRU Wiaczesława Czornowiła. Jeśli sprawa Gongadze należy do najgłośniejszych, to jak wtedy zakwalifikować zabójstwo lidera NRU? A czy, patrząc z czysto moralnego punktu widzenia, w ogóle można mówić o bardziej lub mniej głośnych zabójstwach? Przewodniczący NRU Borys Tarasiuk poinformował, że zwracał się do Międzynarodowego PEN-Clubu, którego członkiem był W. Czornowił, oraz do innych organizacji międzynarodowych, lecz ta sprawa, niestety, nie zyskała międzynarodowego rozgłosu, choć w porównaniu z Georgijem był on znacznie bardziej znaną osobistością. Ale odszedł w wieczność w niesprzyjającym politycznym rozgłosowi czasie, kiedy wielu europejskich i amerykańskich polityków właśnie z imieniem Leonida Kuczmy wiązało gwarancje, że na Ukrainie nie będzie lewicowego rewanżu. Co roku, gdy zbliża się 25 marca, smutna data śmierci, kierownictwo NRU oświadcza, że organy ścigania nie chcą tej sprawy zbadać. Obecny lider NRU Borys Tarasiuk, podczas spotkania z dziennikarzami, powiedział, że śmierć W. Czornowiła zapoczątkowała smutny łańcuch zbrodni dawnej władzy, a dawny reżim pozostawił po sobie wiele zagadkowych zabójstw. Do dziś nie ma jasności w śledztwie w sprawie śmierci W. Czornowiła, jednak przewodniczący NRU ma nadzieję, że przy pomocy nowej władzy uda się zbrodnię wyjaśnić. B. Tarasiuk w liście do Wiktora Juszczenki wyraził nadzieję, że śledztwo w sprawie śmierci Wiaczesława Czornowiła będzie dla Prezydenta sprawą honoru. Według słów B. Tarasiuka MSW i Prokuratura Generalna wznowią śledztwo w sprawie śmierci W. Czornowiła. Tę nadzieję potwierdził zastępca Prokuratora Generalnego Ukrainy H. Szokin. Przewodniczący NRU spotkał się z ministrem spraw wewnętrznych Jurijem Łucenką i Prokuratorem Generalnym S. Piskunem, omówił z nimi konieczność wznowienia śledztwa w sprawie śmierci W. Czornowiła. „Mam zapewnienie Łucenki o wznowieniu śledztwa”, oświadczył na konferencji prasowej B. Tarasiuk. Ponownie przypomniano, że w marcu 2001 roku posłowie Hryhorij Omelczenko i zmarły obecnie Anatolij Jermak twierdzili, że podczas kampanii prezydenckiej w 1999 roku kandydat na prezydenta Jewhen Marczuk pokazał im kasetę wideo z zeznaniami funkcjonariusza milicji, że wypadek, w którym zginął Wiaczesław Czornowił, zorganizował specjalny oddział MSW. Sam Jewhen Marczuk wielokrotnie oświadczał, że kaseta najprawdopodobniej jest sfałszowana, ale nie potrafi wyjaśnić, dlaczego zniknęła i dlaczego nie można jej odnaleźć. Choć przed wyborami prezydenckimi w 1999 roku był pewien prawdziwości kasety. Nasuwa się pytanie, kiedy to obecny lider „Partii Swobody” nie był wolny w swoich przekonaniach. I dlaczego? Obecnie niektórzy eksperci wyrażają wątpliwość, czy zabójstwa polityczne mają szanse zostać do końca wyjaśnione. Istnieje nawet przypuszczenie, że ludzie, którzy są u władzy i w opozycji, są zainteresowani tym, aby sprawa W. Czornowiła pozostała nierozwiązana… Jego śmierć ba- W centrum – Atena Paszko, żona Wiaczesława Czornowiła, który sześć lat temu zginął, a która wielu otworzyła drogę do kariery politycznej. Halina Lewycka, zdjęcia Ołeksandra Wakulenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

DEMOKRACJA PO KERCZEŃSKU

Dwoje nieznanych sprawców brutalnie pobiło kierowniczkę kerczeńskiego oddziału krymskiego ruchu społecznego „Przejrzysta władza” Irynę Szebuldajewą. W pobliżu domu Szebuldajewej napastnicy zadali jej kilka ciosów kastetem w głowę i uciekli. Poszkodowana z ciężkimi obrażeniami trafiła na oddział urazowy miejskiego szpitala. Kilka godzin wcześniej trzech nieznanych napastników zaatakowało miasteczko namiotowe, rozbite przez aktywistów ruchu przed radą miejską Kerczu. W sprowokowanej bójce ucierpiało kilku mieszkańców namiotów. I. Szebuldajewa wiąże ataki z działalnością na rzecz praw człowieka oraz zdecydowanym stanowiskiem ruchu społecznego wobec kerczeńskiego burmistrza Ołeha Osadczego. Kierownictwo „Przejrzystej władzy” nie po raz pierwszy domaga się od organów ścigania przeprowadzenia śledztwa i ukarania winnych. Dzień wcześniej lider „Przejrzystej władzy”, deputowany Wierchownej Rady Autonomicznej Republiki Krym Andrij Senczienko, skierował otwarty list do Prokuratora Generalnego, kierowników organów ścigania, SBU i MSW w związku z wydarzeniami podczas niedawnego wiecu przed radą miejską, na którym mieszkańcy Kerczu wyrazili swój stosunek do kierownictwa miasta. Władze odpowiedziały wówczas zatrzymaniem syna Iryny Szabuldajewej. „Gdyby kijowscy i krymscy funkcjonariusze organów ścigania zareagowali na to żądanie na czas, wczorajsza tragedia by się nie wydarzyła”, — jest przekonany A. Senczienko. z Wiktor CHOMENKO, Krym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

poszli na kompromis z przedstawicielami komunistycznego reżimu i w konsekwencji faktycznie do dziś krajem rządzili przedstawiciele starego reżimu? Czy nie żałuje Pan, że nie doprowadzono wtedy do lustracji, jak to było w Polsce, krajach bałtyckich? — Zadaniem polityka jest zawsze patrzeć w przyszłość, analizując swoje błędy w przeszłości, a nie ciągle rozmyślać: a jak by to było, gdyby… Po pierwsze, w latach 1990—91 nie byłem na najwyższych szczeblach ruchu narodowo-demokratycznego. Byłem deputowanym Rady Najwyższej, członkiem „Rady Narodowej”, ale nie kierownikiem Ludowego Ruchu — podstawy „Rady Narodowej”, więc nie mogłem wpływać na przygotowanie decyzji. Pamiętam wszystkie te dyskusje. Należałem wtedy do tej części „Rady Narodowej”, która popierała idee zarówno samorozwiązania Rady Najwyższej, jak i przeprowadzenia lustracji, ponieważ zapoznałem się z doświadczeniami Polski, Czech, krajów bałtyckich i wiedziałem, że tam przyniosło to wielki efekt. Ale ponieważ u nas do tego nie doszło, to teraz w nowoczesnej polityce trzeba proponować takie kroki, które nie dopuszczałyby do powtórzenia tych błędów. Z drugiej strony, czy nasze społeczeństwo było gotowe na te zmiany? Przecież takie przekształcenia przeszły tylko w niektórych krajach wschodnioeuropejskich (Polsce, Czechach, Słowacji…) oraz w krajach bałtyckich, i czekali na odpowiednią ustawę. Jest wielu urzędników, których można pociągnąć do odpowiedzialności za popełnione przestępstwa bez ustawy o lustracji. Potrzeba tylko, żeby zaczął działać sąd. Na przykład ci, którzy fałszowali wybory na oczach ludzi. Kiedy urzędnik państwowy, faktycznie cały Gabinet Ministrów poprzedniego składu, naruszając ustawę o wyborach, nie po prostu agitował za Janukowyczem, a zmuszał ludzi do głosowania na niego, to jest to naruszenie prawa i za to trzeba odpowiadać. Jest prokuratura, sądy: przygotowujcie dokumenty i pracujcie. Już nie mówię o tych, którzy rozkradali majątek państwowy. Znane są nazwiska, wiadomo, jakie przedsiębiorstwa włożyli sobie do kieszeni. Po co czekać na ustawę o lustracji, kiedy wszystkie naruszenia są oczywiste? — Jak Pan ocenia to, że zarówno „Ludowy Związek Nasza Ukraina”, jak i „Pora” to nie partie ideologiczne, a takie sobie modne marki polityczne Pomarańczowej rewolucji? — Marki, jak pokazuje praktyka rozwoju demokratycznego innych krajów, bardzo szybko przemijają, a pozostają najbardziej trwałe ideologiczne siły polityczne. Podam wymowny przykład. W Stanach Zjednoczonych Ameryki 8 lat temu w wyborach prezydenckich, kiedy po raz drugi kandydował Clinton, bardzo popularnym był kandydat markowy Ross Perot, miliarder, który nie należał ani do Partii Republikańskiej, ani do Demokratycznej. Mówił: i jedni, i drudzy już się skompromitowali, wybierzmy coś innego, trzecią siłę, „ja po prostu jestem dobrym człowiekiem”, jak w Zdjęcie H. Oborskiej głosowania powiedzieli, że Czornowił pozbawi emerytury wszystkich radzieckich emerytów. I jego ranking zaczął gwałtownie spadać. Proszę przypomnieć sobie drugi etap walki z demokracją narodową — 1994 rok. Powiedzieli, że Ruch doprowadził kraj do ruiny… A Prezydentem — komunista Krawczuk, rząd — komuniści lub eks-komuniści, Fokin, Masoł i cała ta bracia, lokalne organy władzy w 95 % — przedstawiciele starej komunistycznej nomenklatury. Jedynie minister ekologii — ruchowiec Kostenko, Czornowił — przewodniczący Lwowskiej Rady Obwodowej, i jeszcze w Tarnopolu oraz Iwano-Frankiwsku demokraci jako przewodniczący rad obwodowych. Ale uruchomiono te tezy i my w 1994 roku znacząco straciliśmy swoje pozycje przy wyborach do Rady Najwyższej i rad lokalnych. Trzeci etap — 1999 r., kiedy uruchamia się ideologem, że Ruch się rozpadł. Ruch się nie rozpadł, szanowni państwo. Pod ten ideologem zniszczyli Czornowiła, bo działaliśmy w granicach wymogów statutu, głównej konstytucji działalności każdej partii politycznej. Zostało zebrane Centralne Kierownictwo, które podjęło decyzję o przedterminowym zjeździe i wszystkim, co z tego wynikało. Ale władzy trzeba było udowodnić rozłam. Dlatego zebrano mniejszość, przeprowadzono drugi zjazd i tak stworzono dwa Ruchy. Jeśli kierować się statutem, a właśnie tym musiał kierować się resort sprawiedliwości, to żadnego drugiego zjazdu by nie było. Pod ten rozłam władza zabiła Czornowiła, żeby powiedzieć, że od demokracji narodowej nie ma jednego kandydata, dlatego trzeba głosować na Kuczmę, bo on będzie walczył z „czerwonym zagrożeniem”. To samo dotyczyło drugiej operacji specjalnej rozłamu sił lewicowych. Proszę przypomnieć sobie „kaniowską czwórkę” i jak została zniszczona. Inny przykład technologii specjalnych i mitów, które uruchamiała władza: „Juszczenko — nazista”. Na tym faktycznie próbowano nawet terytorialnie rozłamać ukraińskie społeczeństwo. Teraz nam też pragną narzucić mit o tym, że jesteśmy bliźniakami. Ale jakimi jesteśmy bliźniakami „Ludowego Związku”, kiedy partie, które zebrały się w koalicji „Nasza Ukraina”, łączyły trzy ideologie: narodową, liberalną i lewicową. Trwa normalny proces politycznej strukturyzacji ukraińskiego społeczeństwa na prawicę, centrystów lub liberałów i lewicowców. Nikt niczego nie rozłamywał. Jesteśmy jednością w głównej pozycji: jesteśmy tymi siłami politycznymi, które doprowadziły do zwycięstwa Wiktora Juszczenki. — Pana Udowenkę wykorzystano, żeby rozłamać Ruch? — U nas nigdy nie było żadnych skandali i sprzeczności. Co więcej — po śmierci Wiaczesława Maksymowycza my z nim przez dwa lata bardzo aktywnie dążyliśmy do organizacyjnego zbliżenia naszych partii, aby stworzyć jedną siłę prawicową. Ten proces prawie zakończyliśmy, ale po jego dymisji wszystko się zatrzymało. Myślę, że w przyszłości i UNA, i RNR, i URP „Sobór” staną się jedną siłą polityczną. Jeśli chodzi o świętej pamięci Wiaczesława Czornowiła, to rzeczywiście mieliśmy w partii dyskusje, w szczególności wspominam dyskusję z 1992 roku: czy Ruch ma pozostać organizacją społeczną jako koordynator ruchu narodowo-demokratycznego, czy ma przekształcić się w partię. Do dziś uważam za błąd polityczny to, że Ruch stał się jedną z partii, a nie centrum koordynującym, jak na przykład blok „Nasza Ukraina”. Ale te wszystkie dyskusje były normalne dla siły politycznej. — Sprawa zabójstwa Czornowiła ma szansę zostać wyjaśniona? — Ponieważ jest to sprawa polityczna, to wyjaśnić ją trudno, gdyż zleceniodawcami są siły polityczne lub figury. To samo dotyczy sprawy Gongadzego, zamachu na Juszczenkę. Znajdą wykonawców, „kozły ofiarne”, ale zleceniodawców — nigdy. Tak jak nie znaleziono zleceniodawców zabójstwa prezydenta USA Kennedy’ego czy premiera Szwecji. Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von ««DZIWI MNIE W LUDZIACH ŻĄDZA WŁADZY»», S. 1

«DZIWI MNIE W LUDZIACH ŻĄDZA WŁADZY»

Dokończenie. Pocz. na s. 1. Niestety, póki co, mówiąc o zwycięstwie Pomarańczowej rewolucji, nie wciela się w życie tego, co jest potrzebne do kształtowania ukraińskiej polityki gospodarczej, kulturalnej i innej. To zadanie stoi przed UNA. Chociaż nie wszyscy nas dzisiaj rozumieją. Obecnie, na przykład, trwa proces formowania nowej partii rządzącej „Ludowy Związek Nasza Ukraina”. Proponują wszystkim partiom zjednoczenie się w niej. W tej partii reprezentowane są w większości ideologie liberalna i lewicowa, ale nie ma centroprawicowej, która torowała drogę do zwycięstwa nie tylko Pomarańczowej rewolucji, ale i głównego zwycięstwa, kiedy na mapie politycznej powstało państwo ukraińskie. Ta prawicowa ideologia polityczna póki co nie jest tak wpływowa i pożądana w polityce państwowej. — Chce Pan powiedzieć, że rząd Juszczenki—Tymoszenko nie ukształtował należytej polityki państwowej? — Póki co nie widzimy aktywnych kroków w kształtowaniu ukraińskich priorytetów w polityce państwowej. Nawet jeśli wziąć budżet państwowy, który właśnie uchwaliliśmy, to bardzo wymowny dokument. Najboleśniejszą jest kwestia krajowego producenta. Dlatego że polityka rządowa przewiduje nie ochronę i wsparcie rodzimego producenta towarów, a wręcz przeciwnie — liberalizację polityki handlowo-gospodarczej, która prowadzi do tego, że na Ukrainę przez zmniejszenie barier celnych wpuszczany jest towar z bardziej rozwiniętych krajów, który ma możliwość zniszczyć krajowego producenta. Mogę to zademonstrować na przykładzie producentów piwa. Budżet przewiduje zwiększenie akcyzy na tę krajową produkcję, a z drugiej strony taryfa celna na przywóz piwa jest zmniejszana. Krajowy producent może nie wytrzymać konkurencji i będziemy pić piwo z Danii, Niemiec, Czech, i w ten sposób będziemy utrzymywać nie swoje, a cudze miejsca pracy. To samo można powiedzieć o produkcji mięsa czy przetwórstwie produktów rolnych. Nie mówię już o bardziej złożonych, energochłonnych gałęziach — biochemicznej czy budowie maszyn. Zaproponowana przez rząd polityka może wyrządzić szkodę krajowemu producentowi. — To głosował Pan przeciwko temu budżetowi? — Nie, głosowaliśmy za. Dlatego że polityka socjalna budżetu (przy okazji, przypomnę, że minister polityki socjalnej i pracy Kyryłenko jest nasz) w pełni odpowiada naszym priorytetom. Podwyższane są emerytury, pensje, wypłaty socjalne. Ale UNA broni w polityce co najmniej 3 priorytetów: socjalnych, gospodarczych oraz duchowo-kulturowych. I właśnie z tych trzech aspektów analizowaliśmy budżet. W kwestiach socjalnych prawie nie było zastrzeżeń, o gospodarce krótko powiedziałem, a co do aspektu kulturalnego — jesteśmy zadowoleni, że rząd zaczął robić pierwsze kroki w planie zwiększenia środków na rozwój języka ukraińskiego i drukarstwa książek. Finansowany jest specjalny program odtwarzania historii Ukrainy. Są inicjatywy Prezydenta dotyczące formowania pozabudżetowych środków na odbudowę Baturyna czy muzeum Iwana Stepanowycza Mazepy w Kijowie, czy Muzeum Hołodomoru. To niewystarczające, ale pierwsze kroki zostały zrobione. Jednocześnie żądamy od rządu zmiany polityki wobec krajowego producenta. ZADANIEM POLITYKA JEST ZAWSZE PATRZEĆ W PRZYSZŁOŚĆ — Juriju Iwanowyczu, czy nie odczuwa Pan odpowiedzialności za to, że rewolucja narodowa końca lat 80. — początku 90. poniosła klęskę? Kiedy naród wyszedł na ulice i zmusił kierownictwo USRR do deklarowania kursu na niepodległość kraju, kierownicy ruchu narodowo-demokratycznego, reprezentowani w Radzie Najwyższej, republikach. Natomiast na Ukrainie, w Gruzji, na Białorusi, w Rosji i innych ich nie było. Poszli drogą, która doprowadziła do drugiego etapu rewolucji, który obserwowaliśmy w Gruzji, na Ukrainie, dzisiaj w Kirgistanie. Chyba trzeba uświadamiać sobie to, że wtedy społeczeństwo nie w pełni było gotowe na drugi etap demokratycznej rewolucji. Potrzeba było więcej niż 13 lat, żebyśmy wreszcie postawili kropkę w historii komunizmu. — Czy może okazać się z czasem, że Pomarańczowa rewolucja nie jest zakończona, lustracja nie została przeprowadzona i potrzebny jest trzeci etap? — Myślę, że te problemy trzeba rozwiązywać poprzez demokratyzację wszystkich sfer życia, która stopniowo doprowadzi do tego, co nazywamy lustracją, czyli do odsunięcia od władzy kierowników, którzy dopuszczali się kiedyś działań niezgodnych z prawem. Prawda, na to potrzeba będzie więcej czasu niż na czystkę kadrową, reglamentowaną przez prawo. Taki rozwój Ukrainy może zapewnić swoim kierownictwem Prezydent Juszczenko. Dlaczego nie dać prawa wyborcy dokonać tej lustracji na wszystkich szczeblach poprzez odpowiednie ustawodawstwo? Zmieńmy normę Konstytucji — i niech już w 2006 roku wyborca sam wybiera przewodniczącego komitetu wykonawczego rad obwodowych i rejonowych. To będzie lustracja polityczna, dlatego że wyborca doskonale wie, kto dopuszczał się działań niezgodnych z prawem, w szczególności także podczas wyborów w 2004 roku. Natomiast mówi się nam: przyjmijmy ustawę o lustracji, ale nie będziemy wybierać władzy na wszystkich szczeblach („jeszcze nie ten czas, społeczeństwo nie dojrzało”). To błędny pogląd. Jestem za tym, żeby wyborca nie tylko wybierał deputowanego ludowego, ale i poprzez swojego wybrańca, większością parlamentarną, formował rząd. Tak samo na szczeblu lokalnym: dać prawo wybierać nie tylko rady, ale i głowy osiedli, wsi, miast. Wtedy wszystko wróci na swoje miejsce. Jestem przeciwny temu, żebyśmy zaczęli dyskutować, kogo za co poddać lustracji. MUSI BYĆ KOALICJA NARODOWO-DEMOKRATYCZNA — Czy kategorycznie odrzuca Pan możliwość tego, że UNA pójdzie na wybory w 2006 roku samodzielnie czy nawet w opozycji do władzy? — Jeśli chodzi o opozycję, to są jakieś polityczne insynuacje. Jak możemy być w opozycji do władzy, którą tak ciężko przez 16 lat formujemy: władzę demokratyczną, która wyznaje wartości i priorytety narodowe? Co więcej, program Prezydenta Juszczenki, który wyborcy poparli, w 90% jest programem UNA. Z drugiej strony, nie chciałbym, żeby na wyborach w 2006 roku wszyscy zebrali się w koalicję, która będzie kochać Prezydenta, a nie w bloki, które między sobą rywalizują swoimi programami i ideologiami. Żeby wyborca wreszcie miał możliwość głosować za tą czy inną twarzą państwa ukraińskiego, a do tego trzeba mu dać kilka kierunków politycznych, głosując za którymi, daje odpowiedź, jaką chce widzieć Ukrainę. Musi być koalicja narodowo-demokratyczna, musi być liberalna, musi być socjaldemokratyczna. To te trzy składowe, które w Europie cały czas są u władzy i które tylko zmieniają się nawzajem. A wyborca wybiera władzę według zadań, które ma ona realizować w pierwszej kolejności. — Jak Pan odnosi się do stworzenia partii „Pora”? — Jestem za tym, żeby na Ukrainie siły polityczne mogły nie tylko konkurować między sobą o udział w kształtowaniu polityki państwowej na szczeblu parlamentu, ale i za tym, żeby te siły broniły określonych kierunków w tej polityce. Jeśli chodzi o politykę młodzieżową, powiem, że jej nie było, nie ma i nie będzie dopóty, dopóki w Radzie Najwyższej nie pojawi się potężne lobby młodzieżowe. Na całym świecie prawa kobiet bronią kobiety, młodzieży — partie i ruchy młodzieżowe. nas lubią mówić. Nawet specjaliści mówili o jego możliwościach zostania następnym prezydentem USA, ale wyborcy mimo wszystko oddali pierwszeństwo partyjnemu kandydatowi. Jest to świadectwo tego, że partia to nie tylko program, to odzwierciedlenie światopoglądu pewnej części społeczeństwa. I my jako ukraińska siła patriotyczna odzwierciedlamy poglądy patriotycznych obywateli. Odzwierciedlamy światopogląd wielu pokoleń Ukraińców, którzy walczyli o własną państwowość i chcą widzieć to państwo ukraińskim w swej istocie. NAM PRAGNĄ NARZUCIĆ MIT O TYM, ŻE JESTEŚMY BLIŹNIAKAMI — Panie Juriju, niestety Pana imię wielu osobom kojarzy się z takim pojęciem jak „Ruch-2”. Jak Pan odnosi się do opinii, że stał się Pan założycielem mody na partie-bliźniaki? I proszę postawić dla mnie kropki nad „i”: czy rzeczywiście rozstał się Pan z Wiaczesławem Czornowołem w poglądach przed wyborami prezydenckimi, czy konflikt powstał już z panem Udowenką? — Żyjemy póki co w niedemokratycznym kraju, gdzie stara władza zakonserwowała się od 1991 roku i dopiero teraz wszystko zaczyna się odnawiać. Stara władza wykorzystywała cały arsenał walki z oponentami, uformowany w czasach totalitarnego reżimu. Najbardziej wpływową metodą tej walki jest albo fizyczne niszczenie oponentów (właśnie tak w Związku Radzieckim walczono z innowierstwem), albo usuwanie politycznego konkurenta specjalnymi technologiami. Wśród tych technologii jest polityczne oszczerstwo. Proszę przypomnieć sobie, jak zniszczono możliwość zostania pierwszym Prezydentem Ukrainy Wiaczesławowi Czornowolowi, który był głównym kandydatem sił narodowo-demokratycznych. Dosłownie na tydzień przed

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

OŚWIADCZENIE Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

W gabinetach nowej władzy opracowywany jest szereg dekretów Prezydenta Ukrainy, dotyczących pokuczmińskiego urządzania Ukrainy. Jak się dowiedziano, wśród nich znajduje się projekt dekretu „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego oraz języków innych narodowości Ukrainy”. Niestety, zmuszeni jesteśmy stwierdzić, że ideologia projektu dekretu skierowana jest nie na konsolidację narodu ukraińskiego, lecz na kontynuację separatyzmu, rozpoczętego przez antyukraińskie siły Charkowa, Ługańska i Doniecka. I czyni się to w imieniu ludowego Prezydenta! W sposób grubiański przekręca się art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz interpretację Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku, gdzie zapisano, że „język ukraiński jako państwowy jest obowiązkowym środkiem porozumiewania się na całym terytorium Ukrainy przy wykonywaniu uprawnień przez organy władzy państwowej i organy samorządu lokalnego (język aktów, pracy, kancelarii, dokumentacji itp.), a także w innych sferach życia społecznego, które określa ustawa”. Projekt dekretu składa się z trzech punktów. W pierwszym z nich Gabinetowi Ministrów zaleca się sporządzenie wykazu miejscowości, w których w organach władzy obok państwowego może być stosowany język rosyjski. W projekcie nie wskazano motywacji stworzenia tego wykazu. Drugi punkt przewiduje prawo obywateli zamieszkujących miejscowości określone w wykazie do zwracania się do organów władzy i otrzymywania informacji, a także porozumiewania się z urzędnikami w języku rosyjskim. Punkt ten jest sprzeczny z art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz obowiązującą Ustawą o językach na Ukrainie, według których języki mniejszości narodowych mogą być używane w strukturach państwowych nie zamiast, lecz obok państwowego języka ukraińskiego. Trzeci punkt zobowiązuje do wprowadzenia do instrukcji stanowiskowych urzędników państwowych wymogu obowiązkowej znajomości przez nich języka rosyjskiego. (I to w czasie, gdy jeszcze nie wszyscy z nich opanowali państwowy!). W projekcie dekretu w sposób grubiański naruszane są prawa etnicznych Ukraińców, którzy według ostatniego spisu stanowią prawie 78 % ludności Ukrainy. W poszczególnych regionach Zachodu, Centrum i Północy Ukrainy — ponad 90 %. W regionach Południowych i Wschodnich Ukrainy, poza Krymem, również przeważa ludność ukraińskojęzyczna. Nawiasem mówiąc, tam urzędnicy państwowi z reguły nie posługują się państwowym językiem ukraińskim, o czym świadczą pozwy sądowe obywateli. We wspomnianym projekcie dekretu nie ma ani słowa o wypełnianiu językowych artykułów Ustawy Zasadniczej (art. 10, art. 11 i in.), wzmacnianiu i rozwoju języka państwowego. Faktycznie tworzone są warunki, aby język rosyjski nie tylko stał się oficjalnym (chociaż takiego terminu prawniczego nie ma), ale zajął i tak chwiejne miejsce ukraińskiego jako państwowego. Podpisanie takiego dekretu nie tylko nie doprowadzi do konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego, a wręcz przeciwnie — zaostrzy stosunki międzyetniczne na Ukrainie, ponieważ naród ukraiński, który tak wyraziście zademonstrował swoją świadomość narodową podczas Pomarańczowej Rewolucji, nigdy nie zgodzi się żyć bez ojczystego języka na swojej ziemi. 25 marca 2005 roku Kijów FAKT... ...I KOMENTARZ zamieszkania, wobec czego trudno mieć zastrzeżenia. Ale oto sytuacja z Kijowem, gdzie z 2666 tysięcy ludności etnicznych Rosjan nalicza się 426 tysięcy, czyli 16 procent, — czy to jest zamieszkanie zwarte czy nie? Udowodnijcie, że nie zwarte. A tych dziesiątek tysięcy Rosjan, którzy mieszkają we Lwowie, czyż nie wystarczy, żeby stwierdzić i ich zwarte zamieszkanie? Zresztą nawet tysiąc czy kilkaset osób nieukraińskiego etnosu w jakiejś osadzie czy to Galicji, czy innego krańca państwa — czyż to (zwłaszcza z punktu widzenia praw człowieka, o których, oderwawszy je od praw narodu, zawsze znajdzie się niemało chętnych, by przypomnieć) nie jest zwartość? Tak rozumując, mili panowie, nie możemy nie dojść do wniosku, że faktycznie cała Ukraina musi być traktowana jako terytorium, na którym tenże język rosyjski powinien być używany w oficjalnym porozumiewaniu się. Może w rzeczywistości to jest właśnie to — nieco zawoalowany, ale wielce dalekosiężny prawdziwy cel dokumentu? Ale stwierdziwszy to, jak nie powiedzieć: przyjechaliśmy! Do czego? A wszystko do tej samej dwujęzyczności, wołania w sprawie której dawno już nadwyrężyły nam cierpliwość. Jakiekolwiek byłoby pochodzenie projektu, czyja inicjatywa by nie zadziałała, niezaprzeczalne jest jedno: nasza niedawna rewolucja narodowa nie będzie warta niczego, jeśli nie będzie miała kardynalnych, od dawna oczekiwanych i wycierpianych przez całe świadome ukraiństwo rezultatów w sferze kulturowo-językowej. Wpatruj się, władzo, w oczy wielomilionowego Majdanu, słuchaj nieustannie jego żądań, — a przekonasz się, że alternatywy dla pełnowymiarowego narodowo-kulturowego potwierdzenia Ukraińców na swojej ziemi nie istnieje. Zresztą, również dla Europy, do której się wyrywamy, będziemy mogli być interesujący tylko pod warunkiem swojej narodowej wyrazistości — narodowo bezbarwni w europejskim domu po prostu nie istnieją. Ale jak długo może to trwać — niezmiernie przeciągające się wywalczanie przez naród swoich praw? Na próżno mówić, że podobna inicjatywa władzy psychicznie i moralnie męczy, zniewala, kradnie obywatelom energię, wartą innego konstruktywnego, państwowotwórczego zastosowania. Anatolij POHRIBNYJ, profesor, sekretarz NSPU, przewodniczący Kijowskiej organizacji NSPU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

DAJ ODPOWIEDŹ CZYKIEM!

ASPEKTY Brałam udział w Pomarańczowej Rewolucji, a obecnie… nie znajduję odpowiedzi na pytanie: dlaczego bandyci nie siedzą w więzieniach? Dlaczego nasza władza nie staje w obronie ojczystego języka? Dlaczego nowa władza nie docenia strategicznego znaczenia obwodu odeskiego? Dlaczego Jewhen Czerwonenko, przebywając w Odessie, „zapomniał” języka ukraińskiego? Dlaczego nie ma żadnych zmian w przestrzeni informacyjnej? Dlaczego dopuszczono do zamknięcia jedynej ukraińskojęzycznej gazety na Krymie „Krymska switłycia”? Dlaczego moskiewscy goście nie wyjeżdżają z Odessy? I takich pytań jest bez liku. Chylę czoła przed Prezydentem Ukrainy, Premierem, członkami rządu, którzy nawet śpią w gabinetach, pracując dla dobra państwa. Ale jestem pewna: trzeba tworzyć narodową elitę na Ukrainie, która swoim autorytetem będzie wprowadzać w społeczeństwie ideę narodową. Dziwi gadanie wokół „telewizji społecznej”. Ona i tak jest u nas społeczna, bo istnieje za nasze pieniądze, bo pracuje dla społecznej widowni. Inna sprawa, kto kieruje telewizją. Tak, szybkie zmiany w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej są niemożliwe bez radykalnych interwencji Prezydenta i Rządu. A także SBU i organizacji społecznej „Proświta”, w której jest wielu ludzi działających i wysokoduchowych. Tylko, jestem pewna, trzeba mniej gadać, a więcej robić. Kiedy piszę te rozważania, telewizja radośnie wylicza rosyjskich piosenkarzy — zwycięzców ukraińskiego telekonkursu „Złoty Żar-ptak”, telezapowiedź wzywa do obejrzenia „naszego” filmu „Torgaszi” z nie-naszym językiem i rosyjskimi aktorami, a wczoraj ekipa z rosyjskiego filmu „Brygada” obiecywała właśnie w Kijowie pokazać premierę nowego filmu. Czy jesteśmy więc gospodarzami w swoim kraju, czy nie? Na to pytanie władza powinna dać odpowiedź nie słowem, a czynem. Wałentyna SYDORUK, m. Illiczewsk, obwód odeski. WIERSZE Z LISTÓW * * * Język państwowy dla Ukrainy musi być ukraińskim i tylko takim. Język ukraiński jest niepowtarzalny. Dziwnie było usłyszeć język ukraiński w latach 50. XX wieku w osadzie Achtubinsk w obwodzie astrachańskim. Instytucje państwowe, szkoły — rosyjskojęzyczne, a w obejściu rozmawiają po ukraińsku. I zapewne do dziś tam na łęgach rzeki Achtuba, która jest obok przystani Pietropawłowskaja Niwa, brzmi język ukraiński. Niepowtarzalny. W wielu rodzinach, zarówno na Ukrainie, jak i w Rosji, rodzina jest podzielona na pół. Te dzieci, wnuki i prawnuki, które są w Rosji, jak powinno być, porozumiewają się po rosyjsku. A ukraińskie dzieci, wnuki i urodzone już w niepodległej Ukrainie prawnuki… także rozmawiają po rosyjsku. To minus dla naszego państwa. Przy następnym spisie ludności nie wskażą jako ojczystego języka ukraińskiego. Kto jest winny? Przedszkola, szkoły czy rodziny, gdzie dzieci porozumiewają się obcym językiem? Po czym można określić liczbę ludności ukraińskiej, jeśli teraz według paszportu wszyscy są beznarodowi? Olha SEREDA, m. Chmielnicki * * * W Konotopie panuje język rosyjski, absolwenci gimnazjum, szkół niedoskonale władają ukraińskim. Pisałam w naszej gazecie oświatowej: „Kto nauczy ukraińskie dzieci języka ukraińskiego?”, zwracałam się do naszego rejonowego wydziału oświaty, pisałam, rozmawiałam z kierownikiem wydziału oświaty — głos wołającego na puszczy — i odpowiedź: „Jeśli z rosyjskojęzycznym uczniem rozmawiać po ukraińsku — to naruszenie jego praw”. W naszym medycznym technikum przygotowywany jest konkurs na studencką piękność — wszystkie konkursantki rozmawiają po rosyjsku. L. CZUMAK, m. Konotop. DNIA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

CZYJE PRAWA ZOSTAŁY NARUSZONE?

I znów poruszenie językowe. Tym razem z powodu dokumentu, który od państwowego sekretarza kraju trafił do Gabinetu Ministrów (jego kopie z błyskawiczną szybkością rozeszły się po całej Ukrainie), zatytułowanego „O ochronie praw obywateli do używania języka rosyjskiego i języków innych narodowości Ukrainy”. Z rąk do rąk przekazywany jest także papier, którym 16 marca nasz premier zareagował: projekt dekretu Prezydenta został przez nią skierowany do kilku ministrów (sprawiedliwości, oświaty i nauki, pracy i polityki społecznej) w celu wypracowania przez nich — „w tygodniowym terminie” — „uzgodnionych propozycji i wniosków”. Konkretniej, jakich kwestii dotyczy ten dokument? Oto jakich. Przewidziano, że „w dwutygodniowym terminie” Gabinet Ministrów przedstawi wykaz miejscowości kraju, na terenach których „przy udzielaniu informacji na zapytania obywateli obok języka państwowego stosuje się język rosyjski lub języki innych narodowości Ukrainy w miejscach ich zwartego zamieszkania”. Zaznaczono też: obywatelom gwarantuje się, że urzędnicy w kontakcie z nimi będą zobowiązani udzielać odpowiedzi „merytorycznie na zapytanie w języku rosyjskim lub językach innych narodowości”. Aby zaś pracownicy organów władzy wykonawczej i samorządu lokalnego znali te języki, konieczność ich znajomości przewidziano do „wprowadzenia do kwalifikacji zawodowych urzędników państwowych”. Właściwie to wszystko, co zawiera ten nagle odtajniony dokument. Tylko trzy punkty, ale ile pytań! Po pierwsze. Czy powszechnie znana druga część 10. artykułu Ustawy Zasadniczej kraju nie gwarantuje — dostatecznie pełno — ochrony i używania języka rosyjskiego i innych języków? Po drugie. Według jakiego kryterium mają sporządzić ów Wykaz (z wielkiej litery! — tak w dokumencie) miejscowości? Zgodnie z oficjalnymi danymi ostatniego spisu ludności (rok 2001) czy z uwzględnieniem, powiedzmy, oprócz Rosjan etnicznych, także tych zrusyfikowanych rodaków, którzy uważają, że i oni również rozmawiają „po-ruśki”? Po trzecie. Co oznaczają miejsca „zwartego zamieszkania”? Oto właśnie Rosjanie etniczni. Jeśli, powiedzmy, w Doniecku i na Krymie (to w zasadzie wszystko, co dotyczy dużych miast i regionów Ukrainy) ich liczba przekracza — według spisu — pięćdziesiąt procent ludności, to bez wątpienia jest to zwarte

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Obok administracji

Kolejny wiec odbył się w Sewastopolu. Tym razem zorganizowali go komuniści przy poparciu tak zwanego Związku Sowieckich Oficerów, wątpliwej partii „Kontrola Społeczna” oraz „Kobiet-Pracownic”. Mówców niepokoiły dwa tematy: NATO i status języka rosyjskiego. W swoich przemówieniach podkreślali: w NATO wciągane są coraz to nowe państwa, NATO już dziś znajduje się na terytorium byłego ZSRR, a Sewastopol jest przeciwko wstąpieniu do NATO. Padały bezpośrednie obelgi pod adresem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki i Premier Julii Tymoszenko. Ich działalność określano nie inaczej jak „faszyzm XXI wieku”. Pojawiały się oświadczenia o administracyjnym nacisku władz na język rosyjski. Szczególnie wyróżniła się sekretarz organizacji partyjnej Zakładu Sewmorzawodu, która odczytała cały referat o „jazyku”. Jej zdaniem język rosyjski odgrywa wyjątkową rolę na całym terytorium Związku (w jej świadomości ten „Związek” wciąż istnieje nie jako dawny, lecz jako całkowicie realny). A tu, jak rzekomo, chcą przekonać, że Ukraina powinna mówić językiem ukraińskim. Dla referentki jest to po prostu nie do przyjęcia. Ta komunorosjanka zaczęła demonstrować swoją znajomość języka ukraińskiego: „Oto ukraińskie słowo «ухамі». Przecież to zgrzyta w uchu. A «сивий»? To przecież bzdura siwej kobyły. Siwy wałach. Dla Rosjanina to brzmi zbyt nisko”. Wszystko to działo się tuż obok administracji państwowej, „pod nosem” nowo mianowanego przewodniczącego Serhija Iwanowa. Oksana Rumiancewa, Sewastopol

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” im. Tarasa Szewczenki z udziałem duchowieństwa, inteligencji, władzy przedstawicielskiej i wykonawczej przyjęto koncepcję odnowienia „Proświty” w każdej wsi. Wiejska komórka „Proświty” postrzegana jest jako zrzeszenie aktywistów – nauczycieli, księży, pracowników kultury, medycyny, rolnictwa, leśnictwa, rolników i innych – wszystkich świadomych obywateli, włącznie z sołtysem. Prestiż „Proświty” powinien zostać wzmocniony pozytywną oceną jej działalności ze strony państwa i społeczeństwa, co byłoby brane pod uwagę w perspektywach awansu zawodowego pracowników, zwłaszcza w służbie państwowej, oświacie, kulturze i innych dziedzinach. Po trzecie, w tym przypadku powinna zmienić się sama struktura „Proświty”, należy wprowadzić nowoczesny management z wykorzystaniem sprzętu komputerowego i Internetu. Ta baza techniczna musi zapewnić niezbędne więzi komunikacyjne zarówno w pionie (od organów centralnych do komórek w terenie), jak i w poziomie. Internet daje nam niespotykane wcześniej możliwości także w zakresie wymiany doświadczeń, propagandy wykładowej, przeprowadzania wydarzeń itp. Łączność z ukraińskimi społecznościami i innymi strukturami za granicą pozwoli wznieść się na wyższy i bardziej skalowalny poziom działalności. Bez wątpienia do realizacji tego projektu (projektu modernizacji „Proświty”) potrzebna jest przede wszystkim wola polityczna elity władzy, a następnie uświadomienie szerokim kręgom społecznym potrzeby realizacji idei narodowej oraz roli „Proświty” w tym procesie. Jestem przekonany, że obecny czas, związany z odnową ukraińskiego społeczeństwa i elity władzy, jest czasem nie tylko zwycięstwa idei proświtańskiej, ale także aktywnej i skutecznej pracy odnowionej społeczności proświtańskiej. Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy (I, II kadencji). Zastępczyni przewodniczącego Rady Rejonowej w Berysławiu Wira Kuzniecowa podkreśliła pilną potrzebę znajomości przez wszystkie pokolenia swojej przeszłości, a przede wszystkim wszystkiego, co dotyczy rodzinnego kraju. Pod koniec konferencji przewodniczący Chersońskiego Oddziału Obwodowego Towarzystwa „Proświta” Ołeh Ołeksiuk przekazał zebranym pozdrowienia od deputowanego ludowego Ukrainy Pawła Mowczana i wręczył niektórym najbardziej aktywnym berysławskim proświtańcom nagrody: dyrektor miejskiej szkoły ogólnokształcącej nr 1, w której auli odbywało się wydarzenie, Antonina Hejko otrzymała medal Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy”, a dyrektor szkoły ogólnokształcącej w Kostyrce O. Dydyk i zastępca przewodniczącego organizacji rejonowej Towarzystwa Jurij Jeremenko – dyplomy organizacji obwodowej. Nawiasem mówiąc, na konferencji wszyscy obecni dowiedzieli się także o innych wysokich nagrodach pana Jeremenki – niedawno za wielki wkład w popularyzację języka ukraińskiego i wdrażanie nowych metod w swojej działalności otrzymał on dyplomy, wspólnie podpisane przez ówczesnego Ambasadora USA na Ukrainie Johna Herbsta oraz Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy Wasyla Kremenia. Sponsorem konferencji była Marija Kostohryz, rodowita mieszkanka Berysławia, była absolwentka szkoły średniej nr 1, która w ostatnim czasie mieszka na przedmieściach Waszyngtonu – w mieście Silver Spring. Serhij HEJKO, przewodniczący Berysławskiej Organizacji Rejonowej Towarzystwa „Proświta” w obwodzie chersońskim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

«ПРОСВІТА» ТА РЕАЛІЗАЦІЯ НАЦІОНАЛЬНОЇ ІДЕЇ

VII З’ЇЗД “Просвіта” ім. Т. Шевченка — найдавніша українська громадська організація, яка зіграла і продовжує відігравати в нашій історії особливу роль. Заснована в грудні 1868 року у Львові, вона зуміла згуртувати все свідоме українство на основі національної ідеї для формування національної свідомості й підготовки суспільства до активного державного життя. В умовах багаторічного панування чужих режимів (Австро-Угорщини, Росії, Польщі, Угорщини та ін.) різноманітні форми її діяльності забезпечили національне відродження України кінця ХІХ—початку XX століття, очолювали всі ділянки культурного, політичного й економічного життя суспільства. Природно, що починаючи з часів горбачовської “перебудови”, коли стали можливими певні свободи в рамках тоталітарної радянської системи, кращі представники української інтелігенції звернулися до історичного досвіду “Просвіти” й утворили Товариство української мови ім. Т. Шевченка (тепер ВУТ “Просвіта” ім. Т. Шевченка). Першим головою Товариства було обрано нашого славного земляка Дмитра Павличка. Просвітянська ідея знайшла масову підтримку на Прикарпатті, вже 15 квітня 1989 року була проведена установча конференція ТУМ ім. Т. Шевченка у великій залі колишнього будинку політосвіти, яка не змогла вмістити всіх бажаючих. По всій області почалася активна розбудова структур товариства — в усіх районах, містах, більшості сіл, ВНЗ, виробничих організаціях і т. ін. За короткий термін в області організувалося понад 20 тисяч членів Товариства — це були найбільш національно свідомі громадяни. Згодом із лав членів Товариства сформувалися політичні партії національно-демократичного спрямування. Товариство виявило великий потенціал народу, цілу плеяду яскравих особистостей. Досить швидко, вже на початку 1990 року, Товариство виконало дуже важливу політичну функцію — висунення кандидатів у депутати до рад усіх рівнів, включаючи Верховну Раду. Можна стверджувати, що завдяки Товариству в українській політиці значну роль почали відігравати національно-демократичні сили, які сформували у Верховній Раді опозицію — народну Раду, що була ініціатором основних законодавчих кроків державного спрямування, в тому числі Декларації про державний суверенітет та Акту проголошення державної незалежності України. В Івано-Франківській області з 12 депутатів Верховної Ради 11 були представниками національнодемократичних сил — висуванцями ТУМ ім. Т. Шевченка, в абсолютній більшості місцевих рад, зокрема в обласній раді домінували члени Товариства. Таким чином, Товариство продовжило історичну традицію з формування української влади, відіграло в 1990 році ключову роль. Однак у пізніші роки, зокрема у виборчих кампаніях 1998—2002 рр., “Просвіта” значною мірою втратила в області свої позиції, а на перший план вийшли політичні партії, поспішно сформовані, без серйозного впливу й досвіду, й утворили іншу соціально-політичну картину. Однак хвиля національного піднесення початку 90-их років не могла замінити собою планомірну багаторічну роботу “Просвіти” попередніх часів і перебороти те духовне спустошення українського народу, яке століттями несли з собою пануючі режими чужих держав. Тому й маємо ситуацію з владною елітою, яка переважно відображає не інтереси народу, а власні чи кланові. Наявність сотень політичних партій та громадських організацій, як бачимо, не приводить до консолідації українського суспільства, а частіше — до розпорошення національно-свідомого елементу суспільства. Очевидним видається те, що впровадження державної ідеології є необхідною складовою частиною реалізації національної ідеї в Україні. Візьму на себе сміливість стверджувати, що “Просвіта” могла б з успіхом виконувати цю дуже важливу державну місію (повною мірою, бо частково це робиться і нині) в силу таких причин: • історичної традиції; • зосередження в “Просвіті” кадрового інтелектуального потенціалу, людей, зорієнтованих на національну ідею, здатних вести відповідну державницьку ідеологічну роботу в масах; • наявності широко розгалуженої мережі просвітницьких організацій; • позитивного сприйняття ідей та діяльності “Просвіти” більшістю свідомого українського загалу; • суспільної потреби. Що потрібно для повноцінної діяльності “Просвіти” в цьому напрямі? По-перше, державна підтримка. Державна ідеологічна робота — функція держави, природно, держава має відповідно фінансувати її діяльність на всіх рівнях (центр—область—район—місто— село). Основна частина просвітянських проектів має органічно входити в державні програми як загальноукраїнського, так і реґіонального рівнів. Особливе значення повинно надаватися лекціям, бесідам, зустрічам, бажано з відповідним художнім супроводом. Такою діяльністю мають займатися висококваліфіковані спеціалісти, для яких національна призабутого нині історика початку минулого століття Писаревського: “Потьомкін, зайнятий тоді влаштуванням Новоросійського краю, охоче приймав туди і російських утікачів, і покидьків західноєвропейського суспільства, і усерйоз замислювався над тим, щоб поселити в Криму навіть біглих англійських злочинців і каторжників”. То ж хіба дивно, що коли на Бериславщині з’явилися ще й італійці, один із сучасників схарактеризував їх досить влучно: “Майже всі з шибениці”. Або візьмемо середину XIX ст., коли офіцери Генерального штабу Російської імперії (які виконували особисте доручення царя, а тому не вірити їм немає підстав) написали досить ґрунтовні “Матеріали для географії і статистики Росії…”, де вказали, що на 1851 р. в усій Херсонській губернії та Одеському градоначальстві мешкало 703 699 українців, 75 000 молдаван, 55 000 євреїв, 40 000 німців і лише 30 000 росіян! Які вже там “ісконно русскіє землі”?! …Історію заселення степових сіл Бериславщини висвітлив директор Костирської ЗОШ Орест Дідик. Про колонізацію південноукраїнських теренів наприкінці XVIII — у першій половині XIX ст. розповів учитель історії та права вищої категорії ідея — власне переконання. По-друге, діяльність “Просвіти” має пронизувати всі сфери суспільної діяльності, забезпечити той державний стан суспільства, який характеризує і визначає високий рівень — європейську якість України. Знаємо, що духовні первини є визначальними як для людини, так і для народу. Вищу якість, сукупність ідей, підходів до пошуку сучасних знань, об’єктивних оцінок з огляду національних інтересів, спрямованих на розвиток духовної та матеріальної культури України, виховання молоді — далеко не все, що має нести в собі “Просвіта”. Тут повинна сконцентруватися елітна, інтелектуальна та найактивніша частина суспільства, починаючи з верхніх ешелонів влади й закінчуючи кожним українським селом. У цьому зв’язку варто підкреслити, що в Івано-Франківському обласному С. Гейко. Особливу увагу присутніх привернули доповіді представників Зміївки. Як відомо, це унікальне село було і є єдиним в Україні місцем проживання численної шведської громади. Про історію заселення Зміївки розповів відмінник освіти України Микола Куривчак. Але це село також у післявоєнний час стало новою батьківщиною (хоча й усупереч бажанню людей) для сотень насильно виселених із територій Західної України, що за змовою комуністичних урядів УРСР та ПНР переходили до Польщі, представників етнографічної групи українського народу — бойків. Про їхні поневіряння та про сучасне життя бойків у Зміївці повідомив семикласник місцевої школи Борис Куривчак. (До речі, у цьому відносно невеликому інтернаціональному селі зараз мешкають представники 14 національностей і один із них — навіть чорношкірий африканець із Замбії, який, до того ж, ще й учителює у школі). Заступник завідувача відділу Державного архіву Херсонської області Олександр Шинкаренко розгорнув на конференції виставку унікальних старовинних документів XVIII— XIX ст. Присутні мали змогу безпосередньо торкнутися історії заселення своєї малої батьківщини, минулого наших предків.
Seite · S. 6Originalseite ↗

PROŚWIECI — ZA ZASŁUGI

W życiu często tak bywa. Jedni pracują, nie szczędząc sił, nie czekając na nagrodę, a nagrody uparcie ich omijają. A taki sam, a nierzadko i mniejszy dorobek innego zostanie w porę zauważony i doceniony. Oto i Daria Dmytriwna Czubata, znana w Tarnopolu lekarka, radna rady obwodowej dwóch ostatnich kadencji, przewodnicząca miejskiego oddziału „Proświty” — cała w pracy, w sprawach społecznych. Nie znamy innej takiej działaczki społecznej, która tak jak ona wszędzie by zdążyła. Proświcianka z ducha, z natury duszy, Daria Dmytriwna organizuje konferencje, debaty publiczne nad ważnymi społecznie kwestiami, pomaga młodym talentom i osobom z niepełnosprawnościami. A odkąd stanęła na czele stałej komisji ds. duchowości, kultury, wolności słowa i informacji w radzie obwodowej, polem jej działalności stała się cała kultura obwodu. Daria Dmytriwna aktywnie wspiera zespoły twórcze, artystów, wytrwale występuje o nadanie Ławrze Poczajowskiej statusu narodowego sanktuarium, wspiera zespoły dziennikarskie. Jednak nagród, co dziwne, nie ma zbyt wiele, a państwowej — do tej pory nie miała żadnej. I oto wreszcie dawno zasłużone uznanie jej pracy społecznej: przewodnicząca miejskiego oddziału „Proświty” D. Czubata została odznaczona orderem „Za zasługi” III stopnia. Nagrodę podczas uroczystej szewczenkowskiej KONFERENCJA Berysławska „Proświta” przeprowadziła konferencję naukowo-praktyczną na temat „Historia zasiedlenia Beryławszczyzny”. Organizacja już wcześniej prowadziła podobne wydarzenia, poświęcone rocznicom W. Stusa, M. Hruszewskiego, S. Petlury, H. Skoworody, W. Symonenki, W. Wynnyczenki, z okazji różnych wydarzeń historii ojczystej i kultury. Tym razem wybrano właśnie wskazaną tematykę, ponieważ wokół kwestii kolonizacji południowej Ukrainy w XVIII—XIX w. zarówno carska, jak i radziecka historiografia sztucznie tworzyły barierę historycznego kłamstwa, która niestety do dziś jest kultywowana przez znaczną część rosyjskich badaczy. Przez wiele lat narzucano myśl o rzekomo „odwiecznie rosyjskich ziemiach”, o zawsze rosyjskim południu, o braku przez długi czas Ukraińców w naszych stronach, o dobru, które nieustannie nieśli kolonizatorzy tzw. „starszego brata”. Uczestnicy konferencji, których zebrało się prawie 200 osób — pedagodzy, pracownicy kultury, studenci szkół pedagogicznych i medycznych, kierownicy rady rejonowej, administracji państwowej, rady miejskiej, przedstawiciele społeczeństwa — ze zdziwieniem dowiedzieli się, że jeszcze na długo przed pojawieniem się na południu Rosjan opis topograficzny z połowy XVIII w. twierdził, że tutaj „mieszkańców żadnych nie było od strony tureckiej, jednak zaporożcy miejscami mają dość dużo zimowników”. Albo, powiedzmy, pamiętając rolę Potiomkina w zasiedleniu kraju, czy wielu zna słowa

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

uczeń Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych Parmen Zabieła oryginalnie przedstawił siebie w profilu z prawej strony popiersia. A w uśmiechu Gogola wyraził twórcze credo pisarza: „Określono mi cudowną władzą… oglądać życie poprzez widoczny dla świata śmiech i niewidzialne, nieznane mu łzy”. Jeśli stanąć obok pomnika i spojrzeć naprzeciw — na ulicę imienia wielkiego filozofa-prześmiewcy, to mimo woli przejmuje cię jego ironia, to wysokie i niskie barok, którym inspirował się w kontemplacji majestatycznych soborów na nieżyńskich jarmarkach. „Historyczny rejon miasta wymaga przemyślenia jego roli i stworzenia na jego terenach subtelnej psychologicznej atmosfery, która jest właściwa miejskiemu środowisku przeszłości — pisze kandydat nauk o sztuce, architekt Ludmyła Plaszko w pracy „Miasto, pisarz, czas. Nieżyński okres życia M. W. Gogola” (K., 1985). — Ta nowa funkcja powinna uwzględniać moment widowiskowości i asocjacyjności z okresem Gogola, który jest częścią naszej historii”. Ta problematyka aktualizuje się w przededniu 200-lecia Uniwersytetu Nieżyńskiego. Wydarzenie nabiera międzynarodowego znaczenia. Niedawno studenci zapytali mera miasta Mychajła Prychodkę, jaki udział społeczność miejska weźmie w obchodach jubileuszu. Oczywiście, najlepszym prezentem dla wszystkich nieżynian na tę datę mogłoby stać się uporządkowanie skweru z pomnikiem oraz ulicy. Swoje profesjonalne słowo muszą powiedzieć tutaj historycy, krajoznawcy, architekci. Współczesny wygląd ulicy, reorganizacja dawnych sklepików Monasteru Zwiastowania przypomina mi skarbonkę Pliuszkina. Niezdarna eklektyka ostro dysonuje z aurą duchowości, którą niosą w sobie majestatyczne kopuły, sam pomnik. Dlaczego by nie nazwać tych samych sklepików przez skojarzenie z utworami Gogola? Przy czym wszystkie szyldy powinny być wykonane przez jednego artystę i stylizowane na czasy Gogola. Powiedzmy, warsztat „Obcas” może być „Trzewiczkami dla Oksany”, „Second hand” — „Surtukiem Cziczikowa”, sklep z tkaninami — „Modą Sołochy”, delikatesy — „Apetytami Sobakiewicza”, fryzjerzy — „ Nosem”, „Peruką carycy”, „Śledziem Tarasa”. Tak Gogol może uśmiechać się tylko w Nieżynie. Przejdźcie się jego ulicą, jak to zrobił Wiaczesław Kowalow, i przekonajcie się o tym sami. z Nadieżda ONYSZCZENKO AKTUALNIE rosyjskiego pochodzenia, gdyż totalna rosyjskojęzyczność czyni zbyteczną naturalną dla mniejszości narodowych twórczość na rzecz zachowania odrębności i niweluje poczucie wspólnoty narodowej. Przy tym ekonomiczne skutki informacyjnej kolonizacji są już odczuwalne i dotyczą one wszystkich obywateli, niezależnie od języka i przynależności narodowej. Jeśli w Ukrainie niekomfortowo będą czuli się etniczni Ukraińcy, niedobrze będzie wszystkim obywatelom, bo „siedzą” na jednej gałęzi, której nie warto podcinać. W imię wspólnego dobra trzeba wreszcie pomóc obywatelom rosyjskiego pochodzenia zintegrować się z Ukrainą w sensie obywatelskim na poziomie zrozumienia roli języka państwowego. Wtedy ustanie inspirowany konflikt wokół kwestii językowych i naród stanie się jednolitą wspólnotą polityczną. W przeciwnym razie zrusyfikowana telewizja będzie nadal pełnić rolę diabelskiej sprężyny do podsycania konfliktów językowych. Trzeba wyjaśnić obywatelom rosyjskiego pochodzenia istotę i potrzebę języka państwowego: język państwowy wcale nie przeszkodzi im mówić po ojczystemu po rosyjsku. Język państwowy to gwarancja bezpieczeństwa i dobrobytu w silnym państwie. Wyjaśniać trzeba tak długo, aż rosyjskojęzyczni Ukraińcy staną się sojusznikami i osobiście zainteresowanymi bojownikami przeciwko rusyfikacji społeczeństwa, przeciwko kolonizacji. Wtedy będzie jednolita wspólnota polityczna. W tym celu trzeba wprowadzić twardy konstytucyjny porządek nadawania mediów, a przede wszystkim telewizji. Do tego państwo ma wystarczająco dużo dźwigni prawnych i powinno zapewnić sobie wsparcie większości społeczeństwa. Państwo powinno odpowiadać słowem i za słowo, gdyż jego działanie jest publiczne, co oznacza — wyłącznie ukraińskojęzyczne. z Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk PUNKT WIDZENIA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

DWA SKRZYDŁA UKRAIŃSKIEJ MENTALNOŚCI

Ambasador Wielkiej Brytanii pan Roland Smith, który reprezentował jej interesy w Państwie Ukraińskim do 2002 roku, jak sam mówił, uczył się języka ukraińskiego, czyli języka kraju przyjmującego, przez całe dwa lata. Taki wymóg jest obowiązkowym warunkiem normatywnym. Świadczy to nie tylko o wysokim poziomie inteligencji danej osoby i jej szacunku dla Ukrainy, ale także o powadze przygotowania dyplomaty do wypełnienia jego wysokiej misji. Na przykład bez pośrednictwa posługuje się językiem ukraińskim ambasador Republiki Kazachstanu na Ukrainie pan Raviel Cherdabajew. Takich przykładów jest wiele. Niestety, wielu przedstawicieli narodu rosyjskiego (nie mówiąc już o ich dyplomatach), którzy przez lata mieszkają na Ukrainie, a niektórzy z nich nawet się tu urodzili, nie uważają za potrzebne podjąć wysiłku, by poznać język ukraiński, mimo że zobowiązuje do tego artykuł Konstytucji. Język ukraiński jest jednym z potężnych skrzydeł mentalności Narodu Tytularnego w składzie Narodu Ukraińskiego i może rozwijać się najskuteczniej i najowocniej wyłącznie na terenie Ukrainy, a nie gdzie indziej. Tymczasem język rosyjski ma swoją podstawową bazę nie na Ukrainie, lecz w sąsiednim państwie, Rosji, białoruski – naturalnie – na Białorusi, bułgarski – w Bułgarii, grecki – w Grecji itd. Na co dzień spotykamy się z takimi okolicznościami, gdy przedstawiciele ludności rosyjskojęzycznej głośno mówią o rzekomych uciskach języka rosyjskiego. Artykuły rosyjskojęzycznej gazety „Russkij Mir” aż kipią od antyukraińskiego słownictwa. Tymczasem w Charkowie, Dniepropetrowsku, Zaporożu lokalne radio i telewizja prowadzą nadawanie w języku rosyjskim, ponieważ język ukraiński został po prostu bezwzględnie wyparty. Kultura i mentalność innego państwa wypierają język ukraiński. Szczególne okoliczności wprowadza działalność Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego – UKP PM. Ma on na ukraińskiej ziemi wielką siłę organizacyjną – zrzesza blisko 5200 wspólnot religijnych. We wschodnich obwodach są wspólnoty, które podlegają bezpośrednio Patriarchatowi Moskiewskiemu. Nabożeństwa w tych parafiach i kazania duchownych odbywają się w języku innego państwa. Front rosyjskiej ekspansji nie ogranicza się do języka. Jest on znacznie szerszy i bardziej rozległy. Obejmuje front gospodarki, gdzie szczególnie znaczące jest miejsce nacisku ze strony Rosji, na przykład w przemyśle gazowym, naftowym, metalurgii nieżelaznej, maszynowym, a nawet przetwórczym. Rosja dąży do tego, by trzymać Ukrainę, że tak powiem, na krótkiej smyczy, i już osiąga w tym wielkie sukcesy. Wydarzenia i fakty, które świadczą o rosyjskim czynniku na Ukrainie, układają się na kanwie historii, są problemami historii społecznej, miejscami stają się nurtem światopoglądu i ideowości, a dla wielu ludzi – składową częścią mentalności. Szczególnie znacząca i wyjątkowo ważna jest rola unikatowego humanitarnego „duetu” – historii Ukrainy i języka ukraińskiego w procesach społecznych, w życiu społeczno-politycznym w warunkach niepodległości. Język ukraiński i historia są zdolne do wypełnienia wspaniałej misji kształtowania u ludzi takich zasadniczych uczuć, jak patriotyzm, duma z Ojczyzny, obywatelski honor i odpowiedzialność wobec dzisiejszego i jutrzejszego dnia, światopogląd, zdolność do przemyślanego kształtowania dalszych kroków. Wyobrazić sobie patriotyzm obywateli Ukrainy poza tym fenomenalnym duetem jest po prostu niemożliwe. Petro PANCZENKO, doktor nauk historycznych, profesor z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA OD DAWNA OBCOJĘZYCZNA

ŹRÓDŁA Niżyn to intelektualna ojczyzna Mikołaja Gogola. To właśnie tutaj wybitnemu literatowi postawiono pierwszy pomnik w 1881 roku. A ulicę Mostową naprzeciwko nazwano jego imieniem. Na Gogolowską przemianowano także skwer, który pod koniec lat 70. XIX wieku założył znany działacz społeczny i kulturalny Wasyl Tarnowski młodszy. W 1880 roku utworzono specjalny komitet do zbierania funduszy, do którego, oprócz zespołu Instytutu Historyczno-Filologicznego na czele z dyrektorem M. Ławrowskim, weszli historyk M. Kostomarow, pisarze-absolwenci szkoły wyższej w Niżynie M. Hierbel, L. Hlibow, znani rosyjscy pisarze D. Grigorowicz, A. Ostrowski, I. Turgieniew. Malarze-pieriedwiżnicy na czele z Mikołajem Ge zorganizowali wystawę, a środki przekazali komitetowi budowy pomnika. Zebrane 8095 rubli stanowiły wówczas znaczną sumę. Brązowe popiersie Gogola o wysokości 9 metrów na granitowym postumencie o wysokości 2,7 metra wymyślił Parmen Zabiła, bratanek kolegi Gogola ze studiów Wiktora Zabiły, wujek śpiewaczki Nadziei Zabiły-Wrubel i dziadek pisarki Natalii Zabiły. Tak sławny ród zaczął się we wsi Monastyryszcze w powiecie niżyńskim. Rzeźbiarz, akade- PROŚBA Nikt nie powie, że rosyjskojęzycznych programów telewizyjnych i kanałów telewizyjnych jest za mało. A jednak język rosyjski w telewizji wymaga ochrony, choć specyficznej. Trzeba chronić język przed nadużywaniem go, uczynić jego stosowanie stosownym i nienachalnym, czyli cywilizowanym, jak w innych państwach europejskich. Do tego nie trzeba być specjalistą-filologiem — wystarczy uczciwie przeczytać Konstytucję Ukrainy. Zgodnie z 10. i 11. artykułem Ustawy Zasadniczej, wszelkie publicznie rozpowszechniane informacje dla szerokiego ogółu powinny być ukraińskojęzyczne lub w tłumaczeniu na język państwowy, a programy telewizyjne w językach narodowych mają zasięg i przeznaczenie regionalne — dla zachowania odrębności mniejszości narodowych i ludów. Nasuwa się pytanie: w jakim celu niektóre kanały telewizyjne wprowadzają rosyjskojęzyczne programy informacyjno-analityczne, które są transmitowane na całą Ukrainę? Obywatele pochodzenia rosyjskiego mają takie samo prawo jak Ukraińcy, doskonale rozumieją ukraińskojęzyczne wiadomości. To uniwersalna informacja, niezwiązana z zachowaniem etnicznej odrębności. Dlatego rosyjskojęzyczne programy informacyjno-analityczne wcale nie wpisują się w konstytucyjne pole prawne Ukrainy, a zatem są przyrównywane do zagranicznych. Te programy są bardzo rozpowszechnione i kwitną, co oznacza, że komuś na Ukrainie i nie tylko na Ukrainie jest to bardzo na rękę. W ten sposób wszystkim obywatelom bez wyjątku narzuca się język rosyjski wraz z obcym wpływem informacyjnym. To zwykła i typowa dla zglobalizowanego świata ekspansja w cudzą przestrzeń informacyjną. Nie lepszy jest stan programów kulturalno-rozrywkowych. Pod względem treści i rozpowszechniania większość z nich wcale nie jest programami regionalnymi, przeznaczonymi do zachowania odrębności mniejszości rosyjskich. O kulturze mniejszości rosyjskiej na Ukrainie prawdziwych programów prawie nie ma. Rosyjskojęzyczna popkultura jest przywieziona lub kopiowana z Rosji, a humor — ani rosyjski, ani ukraiński pod względem mentalności. Cała ta rosyjskojęzyczna „telekultura” i rozrywkowy ersatz robią niedźwiedzią przysługę także etnicznym Rosjanom na Ukrainie, którzy w sensie kulturowym zmuszeni są „żyć Rosją” na Ukrainie zamiast żyć na Ukrainie, rozwijając własną odrębność na poziomie regionalnym. A wraz z nimi zmuszeni są „żyć Rosją” pozostali obywatele Ukrainy, mając ograniczony wybór programów i rosyjskojęzyczność w najdogodniejszym czasie na całym terytorium. Ukraina, niestety, nie zrobiła nic, aby zintegrować obywateli pochodzenia rosyjskiego ze społeczeństwem ukraińskim, pozwalając robić to niezainteresowanym właścicielom przestrzeni informacyjnej, a owoce niezrozumienia problemu już przejawiły się podczas minionych wyborów prezydenckich i czyhają na wybory nadchodzące. Wydaje się, że sprawa zaszła w ślepy zaułek i nigdy nie skończy się wymuszone, upokarzające dla europejskiej polityki zalecanie się do sił na Ukrainie i poza jej granicami, które otwarcie narzucają społeczeństwu inny język państwowy, inną ideę i sposób życia za cudzą radą silniejszego. Czy starczy nam rozumu i po prostu instynktu samozachowawczego, aby zatrzymać kolonizację informacyjną? Niech każdy obywatel, przede wszystkim rosyjskojęzyczny, zapyta siebie, czy kiedykolwiek na świecie kolonizacja była dobrem dla ludności? Z tego nie mają korzyści także obywatele ro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Wiejskim bibliotekom potrzebne są książki

Wczoraj odwiedziłem swoją babcię, która mieszka we wsi Żowtniewe w obwodzie chersońskim, mojej rodzinnej wsi, a przy okazji postanowiłem zajrzeć do starej wiejskiej biblioteki, która w tym roku obchodzi swoje 25-lecie. Pamiętam tę bibliotekę jeszcze z czasów dzieciństwa. Nie zapomniałem, jak babcia zapisywała mnie do niej. Wciąż żywe jest wspomnienie pierwszej książeczki, którą wypożyczyłem na swój abonament, „Kobzarika”, małej książeczki, która od razu spodobała się dziecięcemu oku. Byłem bardzo zdziwiony, gdy dowiedziałem się, że od tamtych dalekich czasów (połowa lat dziewięćdziesiątych) prawie nic się nie zmieniło. Znalazłem na półce tego samego „Kobzarika”, rozłożyłem go i przebiegłem wzrokiem po żółtych stronach. Drzwi ze skrzypem się otworzyły, do pomieszczenia wbiegło dwóch małych chłopców i zaczęli prosić bibliotekarkę o „Kobzarza”, którego zadano im do przeczytania na wakacje. „Niestety, mamy tylko jeden”, odpowiedziała bibliotekarka. Ta odpowiedź bardzo mnie zdziwiła. Po długiej rozmowie z „gospodynią” okazało się, że spośród wszystkich książek tylko jedna trzecia jest po ukraińsku, a dziecięcych jest jeszcze mniej. Czy można pogodzić się z taką sytuacją na wsi? Obiecałem bibliotekarce, że koniecznie znajdę choćby kilka nowych książek w języku ukraińskim, zwłaszcza dla maluchów! Dobrzy ludzie, pomóżcie wiejskiej bibliotece! Wspierajcie dążenie młodego pokolenia do porozumiewania się w ojczystym języku! Podaję adres pocztowy biblioteki: 73484, miasto Chersoń, wieś Żowtniewe, budynek 7, Wiejska biblioteka. Wierzę, że ktoś zdoła wysłać choćby jedną dziecięcą książeczkę po ukraińsku. Sprawcie dzieciom świętо, podarujcie im ukraińskie słowo! Paweł Podobjed

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

ZAŚLEPIENI ZŁOTEM W FANTAZJACH O „SKLEJCE”

DIALOG SPECJALISTÓW — Wołodymyrze Makarowyczu, minęło już kilka miesięcy, odkąd niemal ze wszystkich środków masowego przekazu (telewizji, radia, prasy) dowiadujemy się o napiętej sytuacji, która powstała w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Często przedstawia się ją jako konflikt między administracją (Serhij Halczenko, Tetiana Andruszczenko) a większością zespołu naukowego. Przedmiotem sporu jest budowa odnowionej ekspozycji muzeum, którą jest okazja stworzyć w związku z pracami remontowo-konserwatorskimi, prowadzonymi obecnie w muzeum. Jest Pan znany nie tylko jako wybitny szewczenkoznawca, ale także jako ekspozycjonista. Sądzę, że kijowianom i gościom stolicy wciąż pozostają w pamięci wspaniałe wystawy, których koncepcje Pan opracowywał: „Święty Kijów nasz wielki”, ekspozycje poświęcone pamięci Pantełejmona Kulisza, Hanny Barwinok, Wasyla Tarnowskiego i inne. Wszystkie one budowane były na oryginalnych materiałach, w tym także na rysunkach Szewczenki. Z jednej z ostatnich publikacji Serhija Halczenki i Tetiany Andruszczenko o dźwięcznym tytule „Malarstwo »pod sklejkę«” („Dzerkało tyżnia”, 5 marca 2005 r., str. 20) można zrozumieć, że sedno konfliktu tkwi w tym, iż oni są za maksymalną reprezentacją oryginałów malarstwa Szewczenki, a „opozycja” — za tradycyjnym przedstawieniem w kopiach (właściwie — „pod sklejkę”). Czy rzeczywiście tak jest? — Rzeczywiście, tak jest napisane we wspomnianej przez Pana publikacji i, niestety, nie tylko w niej. Ale w rzeczywistości — to zupełnie nie tak. Bardzo długo nie chciałem wynosić, jak to mówią w ludzie, śmieci z chaty, a tym bardziej — z domu Szewczenki. Ale ponieważ publikacje w rodzaju tej z „Dzerkała tyżnia” są obrazą honoru i reputacji zawodowej zespołu naukowego muzeum, spróbuję sprostować przynajmniej niektóre z jej tez, jednak zacznę od wcześniejszego wywiadu samego Halczenki dla czasopisma „Dywo słowo”, gdzie wszystkie proponowane przez niego „nowacje” wyłożone są wprost, w całej ich obnażonej krasie, bez żadnych słownych woali i draperii. Na pytanie: „Co nowego chciałby Pan osobiście wnieść do ekspozycji?”, Halczenko odpowiedział: „Bardzo chciałbym wydzielić osobne sale dla najcenniejszych eksponatów, na przykład grafiki i malarstwa, dla obrazu »Kateryna«, dla materiałów o Bractwie Cyrylo-Metodiańskim… Odwiedziwszy tylko te cztery sale, widz może pojąć wielkość naszego genialnego poety i artysty” (Dywo słowo, 2004, nr 12. — S. 9). Po przeczytaniu czegoś takiego, u ludzi wtajemniczonych w problemy budowy ekspozycji muzealnej, pojawia się od razu kilka pytań: „Jak można, obejrzawszy sale, w których przedstawiono głównie rysunki i obrazy Szewczenki, pojąć go jako genialnego poetę? Przypuśćmy, że ktoś, chociażby autor pomysłu, jednak pojął. Ale co wtedy (i po co?) wystawiać jeszcze w dwunastu salach ekspozycyjnych, które również przeznaczone są do tego, aby pomóc zwiedzającemu »pojąć wielkość naszego genialnego poety i artysty«? Po co (lub dla kogo) takie mini-muzeum w wielkim muzeum? Dalej spróbujemy rzucić światło na te, wydawałoby się, retoryczne pytania, ale zauważmy na przyszłość znaczącą dla Halczenki tezę o »czterech salach, wśród których będzie i zo« (podkreślenie nasze — W. J.) — Panie Wołodymyrze, i mimo wszystko. W artykule „Malarstwo »pod sklejkę«” autor i autorka deklarują swoje poglądy jako całkowicie nowatorskie. Ogólnie rzecz biorąc, publikacja obfituje w sformułowania „nowa epoka”, „nowemu stawia się opór”, „nowatorskie podejście”, „powstały dwie koncepcje: tradycyjna i nowatorska” itp. Jak to się stało, że Pan, ten, który w swoich ostatnich książkach tak wiele rzeczywiście nowego powiedział o Szewczence-artyście, nie podziela myśli „modernistów”? — Rzecz w tym, że całe to „nowatorstwo” — to same deklaracje, no a gadanie o „nowatorskiej koncepcji” nie może nie wywoływać uśmiechu, wszak z początkiem prac remontowo-konserwatorskich administracja postawiła przed zespołem naukowym zadanie: nie zmieniając ani koncepcji naukowej, ani wyposażenia, ani głównej oprawy artystycznej działającej ekspozycji (na to nie ma ani czasu, ani środków) udoskonalać jedynie system rozmieszczenia eksponowanego materiału. Aby nie męczyć czytelnika, nie będę „teoretyzował” na tematy, „czym jest muzeum Szewczenki”, „jakie jest jego znaczenie”, jakim był przed „zwinięciem” ekspozycji. Skonstatujmy co następuje: muzeum istnieje, jego zbiory są unikalne, jego ekspozycja do ostatniego czasu, w całości, była jedną z najlepszych spośród muzeów literackich i artystycznych Ukrainy. Stworzona ona została, jak o tym słusznie piszą Halczenko i Andruszczenko, przez „utalentowanych artystów A. Hajdamakę i W. Sołodowa”. Oryginalność i specyfika naszego muzeum tkwi w tym, że jest ono, w istocie swojej, literacko-artystycznym, a z uwagi na znaczenie postaci Tarasa Szewczenki w historii Ukrainy, w pewnej mierze — także historycznym. W tym właśnie kryje się złożoność ekspozycyjnego rozwiązania problemu adekwatnego przedstawienia literackiego i plastycznego dziedzictwa artysty oraz jego artystyczno-historycznego znaczenia. Od czasu otwarcia ostatniej ekspozycji muzeum minęło 16 lat. Zrozumiałe, że w warunkach niepodległej Ukrainy istnieje potrzeba za pomocą języka muzealnego uwydatnić obraz wielkiego Artysty i orędownika Narodu. Poprzednia, jak i odnawiana ekspozycja, będą budowane według zasady chronologiczno-tematycznej dzięki przemyślanemu powiązaniu różnorodnych eksponatów, które wszechstronnie i pełnie naświetlają twórczość wielkiego poety i artysty. — Panie Wołodymyrze, po przeczytaniu artykułu w „Dzerkale tyżnia” odnosi się wrażenie, że oponenci autorów nalegają, aby zostawić wszystko bez zmian, tak jak było wcześniej, a Halczenko i Andruszczenko proponują choć jakiekolwiek, ale jednak nowacje. — Takie wrażenie odnosi się dlatego, że autorzy publikacji używają starego i niegodnego chwytu przemilczania myśli innych. Minęło już nie jeden rok, odkąd w muzeum przeprowadzono zamknięty konkurs dotyczący odnowienia ekspozycji. W tym konkursie za najlepszą uznano moją pracę i wtedy moje propozycje składały się z jedenastu stron maszynopisu. Ale były wtedy nie tylko moje propozycje. Wie Pan, aby nie upodabniać się do niektórych i nie być gołosłownym i wielomównym, odczytam fragment z moich ówczesnych propozycji, które dotyczą właśnie przedstawienia plastycznego dziedzictwa Szewczenki i wcale nie „pod sklejkę”. Ten cytat wiele wyjaśni. „Nie dążyć do wystawienia dosłownie wszystkiego i od razu (przede wszystkim dotyczy to grafiki Szewczenki). Proponowany dobór, rozluźnienie lub wariantowość nie tylko zapewni lakoniczność ekspozycji, wygodne rozmieszczenie materiałów do ich oglądania, ale także da możliwość okresowego wystawiania oryginałów akwareli Szewczenki. W działającej ekspozycji w systemie doboru i grupowania materiałów dominującą jest zasada biograficzna. Obecnie istnieje możliwość i potrzeba wyodrębnienia z kolażowej różnorodności dzieł Szewczenki-artysty, przedstawienia ich w komfortowym osobnym szeregu wizualnym (lub szeregach), w miarę możliwości, przestrzennie zorganizować je w granicach sal według gatunków z wykorzystaniem sposobów i technik reprezentacji galeryjnej. Na przykład, jeśli nawet nie wracać do dawnego pomysłu sali” „Kateryna”, to można w taki sposób, jak w obecnej ekspozycji, „wyprowadzić” w jeden blok portrety, powiedzmy, Łyzohuba, Keikuatowej oraz Łukjanowycza. Na wyodrębnienie i akcentację zasługują także serie „Malownicza Ukraina”, „Przypowieść o synu marnotrawnym”, autoportrety Szewczenki, cykle krajobrazów i in. Wyodrębnienie i grupowanie może być robione zarówno w płaszczyznach istniejących luster architektonicznych, jak i osobno wykonanych do tego modułach, które zapewniałyby należyty reżim świetlny oraz temperaturowo-wilgotnościowy, a co za tym idzie — bezpieczne przechowywanie oryginałów, które, co więcej, można by wymieniać”. — Jeśli dobrze zrozumiałem, to jest Pan również za maksymalnie możliwym przedstawieniem w ekspozycji malarstwa i grafiki Szewczenki? — I nie tylko ja, ale i naukowcy muzeum, którzy oponują Halczence i stworzyli alternatywny plan tematyczno-ekspozycyjny. Niestety, zostałem od tej pracy teraz odsunięty. Ale sama Pana wątpliwość, która powstała po przeczytaniu artykułu, jest uwarunkowana jeszcze jednym niegodziwym chwytem jego autorów: to przesunięcie akcentów, aż do zamiany pojęć i deklarowania półprawd. W swoich pismach i publicznych wystąpieniach nieustannie powtarzają, jakby rzeczywiście „z playbacku”, wszystkim zrozumiałe, nawet banalne rzeczy, które nie powinny budzić w niewtajemniczonym czytelniku podejrzeń: „Znaczy, ktoś jest przeciwko temu!”. Oto i w „Dzerkale tyżnia” czytamy: „Nowatorskie podejście ma na celu właśnie merytoryczne odkrycie wielowymiarowości artysty poprzez unikatowy przedmiot muzealny, a zwłaszcza poprzez jego spuściznę malarską”. Rzeczywiście, trudno się z tym nie zgodzić, ponieważ jest to oczywiste. Dla tych, którzy już zdążyli wpaść w niewolę podobnych powtórzeń-zaklęć i uwierzyli, że muzeum zbudowano na samych kopiach, że dzieła Szewczenki „tylko rzadko i w dość ograniczonej ilości wyjmowano z magazynów muzealnych”, powiem tak: malarstwo Szewczenki (właściwie jego malarstwo olejne), które chcą skoncentrować w „złotej” sali, nigdy w magazynach nie przebywało, a już od ponad pół wieku jest wystawiane w stałych ekspozycjach muzealnych. Tak samo Ostre pytania dotyczące odnowienia ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie po jego remoncie omawia historyk sztuki Stanisław Buszak ze znanym szewczenkoznawcą, pracownikiem muzeum Wołodymyrem Jaciukiem. Tylko w ciągu dwóch ostatnich lat ujrzały światło dzienne trzy monografie Wołodymyra Jaciuka — „Malarstwo i grafika Tarasa Szewczenki: obserwacje, interpretacje” (2003), „Twarzą w twarz z Szewczenką: ikonografia 1838—1861 lat” (2004) oraz „Nie zapomnijcie wspomnieć: pocztówka szewczenkowska jako zabytek historii i kultury. 1890—1940” (2004). Wywiad przeprowadzony z powodu pojawienia się w „Dzerkale tyżnia” (z 5 marca 2005 r.) artykułu obecnego dyrektora Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Serhija Halczenki oraz pracownika muzeum Tetiany Andruszczenko „Malarstwo »z playbacku«”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Taką była Złota sala muzeum po remoncie w 1989 roku ekspozycję jeszcze dwóch autonomicznych i stale zmieniających się ekspozycji nie tylko niszczy ogólną chronologiczno-tematyczną zasadę budowy całego muzeum, ale i istotnie ogranicza powierzchnię ekspozycyjną dla naświetlenia twórczości Szewczenki z lat 1847—1861, niszczy jedno z odkryć poprzedniej ekspozycji — salę „Szewczenko-ofortysta”, wreszcie uniemożliwia przeprowadzenie całościowej wycieczki, to wiecie, co on powiedział? — „Jeśli niewygodnie prowadzić wycieczki, to przechodźcie przez sale z oryginałami, nie zatrzymując się!”. Wtedy wszyscy odebrali to jako niestosowny żart, ale publikacja w „Dzerkale tyżnia” podkłada, że tak powiem, „teoretyczną” podstawę pod powiedziane wtedy w zapale. Okazuje się, że w tych dwóch salach „widz bez pośredników (bez przewodników? — W. J.), bez komentującego pola (czyżby i bez adnotacji-podpisów? — W. J.) będzie mógł zapoznać się z różnorodnymi technikami artysty, z jego artystycznymi poszukiwaniami i osiągnięciami… Współczesny widz ma prawo dzisiaj do własnego wrażenia o Szewczence-artyście, o jego nowatorstwie i europejskim poziomie”. — Ale co wtedy przeszkadza „współczesnemu widzowi” robić to, samodzielnie oglądając całą ekspozycję muzeum? — Według zauważonej przez nas „logiki” nowatorów — pośrednik-przewodnik oraz eksponaty, które naświetlają twórczość Szewczenki jako poety i orędownika narodu, bo przy budowie ostatniej ekspozycji, którą, mam nadzieję, oglądali wszyscy czytelnicy, udało się zrealizować zasady przedstawienia życiorysu Szewczenki głównie poprzez utwory samego poety-artysty i, częściowo, jego współczesnych. — Jeden z rozdziałów Pana monografii „Malarstwo i grafika Tarasa Szewczenki” nazywa się „Dwuskrzydłość twórczości i czasu”. Jak rozumiem, i w budowie muzealnej ekspozycji broni Pan zasad całościowego przedstawienia Szewczenki: jako poety, artysty, orędownika narodu. — Właśnie tak, ale nie pomieszane, a w paralelach w odtwarzanej środkami języka muzealnego jedynej czasoprzestrzeni i obowiązkowo z uwzględnieniem specyfiki eksponowanego materiału. We wspomnianej przez Pana książce jest teza, którą, być może, warto mieć na uwadze i muzealnikom: „Osobliwość tworzenia i funkcjonowania słownych (poetyckich) i wizualnych stale przebywały tam i utwory tego rodzaju grafiki, w którym Szewczenko zdobył najwyższe osiągnięcia — jego oforty. Jeśli chodzi o oryginalne rysunki poety akwarelą, to i one (jeszcze przed Hałczenką) corocznie, chociaż, ze zrozumiałych przyczyn, nie wszystkie, ale także pojawiały się w stałej ekspozycji. A o ich licznych eksponowaniach na oddzielnych wystawach już nawet nie warto mówić. Swoją drogą, i na ten rok zaplanowano wielką wystawę oryginałów „Autoportrety Tarasa Szewczenki”. Jeszcze raz podkreślam: przyczyną konfliktu nie jest problem wystawiać oryginały czy nie, a gdzie i w jaki sposób wystawiać je na sąd widza; problem czysto fachowy, muzealny. A autorzy artykułu — znowu swoje: „Nowatorskie podejście w budowie ekspozycji w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, właściwie, rozpoczęło się od poszukiwania dróg dla pokazania oryginalnych utworów artysty”. A oto i drogi, których, jak widać, nie szukano długo: „W muzeum obok tradycyjnej (czytaj „pod dyktando” — W. J.) chronologiczno-tematycznej opowieści o życiu i twórczości Kobziarza (słowo „opowieść” przyjmijmy nie jako termin, a jako celową „mgłę”), proponuje się otworzyć dwie oddzielne sale oryginalnych utworów malarskich T. Szewczenki — malarstwa i grafiki”. I tutaj znowu: niby mimowolna niedokładność, a w rzeczywistości — celowe maskowanie wrażliwej idei, bo „nie zamiast, a właśnie obok opowieści” głównej ekspozycji muzeum proponuje się otworzyć jeszcze dwie sale wystawowe w dodatku do tych specjalnych, które znajdują się na pierwszym piętrze. I dlaczego właśnie tam, akurat pośrodku ciągłej amfilady, gdzie umieszczono główną ekspozycję? A tylko dlatego, że jedna z sal cała jest w złocie, a dla Hałczenki (w „Dywośłowie”) no, po prostu i bez cudzysłowu — złota. W niej w gotowości już i biały-przebiały fortepian stoi. I całą tę złocisto-białą piękność mają dekorować malarstwem Szewczenki, wyjętym z wielu mniej złotych sal, i tam przeprowadzać elitarne koncerty i wieczory. — Panie Wołodymyrze, Pan ironizuje? — Jeśli nawet tak, to tylko trochę. Rozumie Pan, kiedy rada naukowo-metodyczna muzeum nie przyjęła takiej ekstrawagancji Hałczenki, i jej członkowie zaczęli dowodzić, że proponowany „wcięcie” w stale działającą wśród Taras Szewczenko. Zdjęcie. 1860 rok (malarsko-graficznych) obrazów artystycznych uniemożliwia całkowitą synchronizację i unifikację podejść podczas ich rozpatrywania. Twórcze osobowości Szewczenki-poety i Szewczenki-artysty, mimo swojej całości i integralności na głębokim poziomie psychologicznym, są dość różne pod względem rezultatów wyrazu obrazowego w dwóch rodzajach sztuki. Słowo samo w sobie jest bardziej suwerenne, niezależne od czasoprzestrzeni, podczas gdy ołówek i pędzel, choćby nie wiem jak śmiałe i wirtuozerskie, są dość mocno związane z realnymi pierwowzorami”. Kiedy zaś mówimy o muzeum jako o zorganizowanej strukturze artystycznych, rękopiśmiennych, drukowanych, memorialnych i innych unikatowych przedmiotów, które widz musi przede wszystkim ogarnąć wzrokiem, to momenty oddziaływania i wzajemnego wpływu słownych i wizualnych obrazów Szewczenki muszą być zaktualizowane i wykorzystane w ekspozycji maksymalnie. Szczególnie dotyczy to jednoimiennych utworów Szewczenki (powiedzmy, tejże „Kateryny”), autobiograficznych („spowiednich”) wierszy i autoportretów, prozy poety i jego „Przypowieści o synu marnotrawnym” itd. — W ten sposób jest Pan przekonany, że możliwe jest nie fragmentaryczne, rozdzielone w czasie i przestrzeni, a przestrzenne, synkretyczne przedstawienie twórczej indywidualności Szewczenki jako poety, artysty, duchowego ojca odrodzonego narodu. — Właśnie tak, chociaż, rzecz jasna, nie wyklucza to wyodrębnienia w ogólnym szeregu chronologicznym poszczególnych ważnych tematów. — A propos ważnych tematów. W dawnej ekspozycji, powiem szczerze, nie zauważyłem jakiejś szczególnej akcentacji na Szewczence jako orędowniku narodu (oczywiście poza jego utworami, materiałami śledztwa, kilkoma dokumentami policyjnymi). Tymczasem artykuł w „Dzerkale tyżnia” rozpoczyna się niby od poważnych zarzutów. Mówiąc, że tradycyjna koncepcja „trwa jeszcze z czasów radzieckich, kiedy postać i twórczość artysty przedstawiano według głównych kamieni milowych jego życia na wzór Historii Świętej… Ale, zdejmując ten radziecki upolityczniony anturaż, automatycznie narzuciliśmy geniuszowi inny, który nazywamy narodotwórczym. I znów zostawiamy wysoką sztukę za zasłoną niedostępności…” — I w odnowionej ekspozycji Szewczenko jako artysta będzie przedstawiany według głównych kamieni milowych jego życia i ja, no, zupełnie nie rozumiem, w jaki sposób może to „zacieniać” samą twórczość i jego światową wielkość. Jeśli chodzi o narzucony narodotwórczy anturaż, to ja jako muzealnik w ogóle nie pojmuję, o co chodzi. Nie było w ekspozycji niczego podobnego, a i jak może temat narodotwórczy zostawić „wysoką sztukę za zasłoną niedostępności”? Sądzę, że takie artykuły lepiej pisać jednak samemu, bo przed nami, być może, przykład niespójności myśli autora i autorki. Wyrazić takie przypuszczenie daje mi podstawy następny artykuł „Wielki Kobziarz — narodotwórca”, podpisany już przez samego Halczenkę („Uriadowyj kurjer”, 10 marca 2005 r.). Treść artykułu nie w pełni odpowiada nagłówkowi, ale jest tam ciekawostka i dla naszej rozmowy o odnawianym muzeum. W szczególności Halczenko pisze: „Chciałoby się nie pobieżnie i nie fragmentarycznie zademonstrować w osobnej sali temat „Taras Szewczenko i Bractwo Cyrylo-Metodiańskie”, gdzie można by szerzej i bardziej rzeczowo mówić o Szewczence-narodotwórcy”. Jak widzimy, w ostatnim artykule myśl i stanowisko dotyczące konieczności przedstawienia w ekspozycji Szewczenki także w hipostazie duchowego rdzenia narodu sformułowano zupełnie inaczej — jasno i jednoznacznie. A to już inna kwestia, czy warto dobrze zbity osobny węzeł tematyczny, poświęcony temu tematowi, który istniał w poprzedniej ekspozycji, za pomocą tła artystycznego, materiałów kopijnych i typologicznych „rozciągać” na całą salę. To muszą rozstrzygać i ekspozycjoniści, i artysta-plastyk odnawianej ekspozycji. — Wołodymyrze Makarowyczu, Pana stanowisko dotyczące problemów odnowienia ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki i niektórych osobliwości „stylistyki” artykułu dwóch autorów w „Dzerkale tyżnia” jest zrozumiałe. Proszę podsumować. — Próba w ultymatywny sposób, wbrew decyzji rady naukowo-metodycznej muzeum, stworzenia wewnątrz głównej ekspozycji dwóch sal oryginalnych dzieł malarskich Szewczenki dla nieobciążającego ich oglądania przez „elitarnych” zwiedzających wydaje się nieuzasadniona zarówno z naukowego, jak i z moralno-etycznego punktu widzenia, a mianowicie: — Wyłączenie w tym celu z innych sal muzeum choćby jednego-dwóch dzieł malarstwa olejnego Szewczenki, które są nie tylko faktami jego życiorysu twórczego, ale i artystyczno-estetycznym rdzeniem ekspozycji pozasalowych, znacznie zuboża oryginalne wypełnienie każdej z takich sal; — Stworzenie „nowatorskiej” sali oryginalnej grafiki jest niemożliwe także z punktu widzenia praktycznego. Jeśli nawet posunąć się do absurdu i ze wszystkich innych czternastu (z szesnastu) sal ekspozycyjnych, gdzie naświetla się życiową i twórczą drogę Artysty i Obywatela, wyłączyć oryginały jego akwareli, rysunków ołówkowych, akwafort; jeśli nawet zrezygnować z przeprowadzania wystaw tematycznych, które corocznie budowane są na oryginalnych dziełach grafiki Szewczenki w specjalnych, choć nie „złotych”, ale przestronnych i eleganckich salach wystawowych na parterze muzeum, to, nawet przy podobnych strasznie-wyobrażalnych okolicznościach, w dorobku twórczym Szewczenki, który przechowywany jest w muzeum, nie uzbiera się takiej liczby rysunków i akwafort, żeby dwanaście razy w roku zmieniać wypełnienie ultymatywnie tworzonej sali oryginalnej grafiki. Liczba eksponowalnych oryginałów Szewczenki-grafika umożliwia eksponowanie tylko dwóch-trzech z nich w każdej z szesnastu sal, i to tylko pod warunkiem ciągłych zamian zgodnie z instrukcją o warunkach przechowywania; — Rozczłonkowanie integralnego obrazu ekspozycji muzealnej „wcięciem” jeszcze dwóch choćby efektownych ekspozycji, zbudowanych według innych zasad, unaocznia niestosownie tworzoną sytuację konkurencyjną, która obowiązkowo wywoła odpowiednią reakcję psychologiczną widza: „Jeśli podkreślają, że to sale oryginałów, to co nam pokazywano przedtem i potem?”; — Corocznie Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki ogląda ponad 70 tysięcy zwiedzających. Większość z nich to uczniowie i studenci. Muzeum to Dom Poety i Dom Artysty. Jego przeznaczeniem jest otworzyć ludziom wysoką sztukę Wielkiego Mistrza. Ale przy tym powołane jest do wypełniania zarówno funkcji poznawczych, jak i wychowawczych. Nie na darmo naukowcy opracowują scenariusz ponad dziesięciu wycieczek tematycznych. Oczywiście, można i „bez pośredników”, oczywiście, trzeba i „salon muzyczny”. Uświadamiamy sobie, że ani złoto, ani biały fortepian w niczym, jak mawiał klasyk, „nie są winne”. Ale trzeba dobrze przemyśleć, czy warto dla nich „rąbać z ramienia” to, co dla każdego muzeum jest „świętością świętości” — ekspozycję. Rozmowę prowadził i zapisał Stanisław BUSZAK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

gorące zainteresowanie nami, wydarzeniami na Ukrainie, nie poruszając przy tym żadnych kwestii dotyczących rozliczeń finansowych. Nawiasem mówiąc, nasza podróż pod względem finansowym kosztowała nas symboliczną kwotę obowiązkowego ubezpieczenia i opłaty za benzynę. Kwotę mniej więcej cztery razy wyższą za nasz pobyt w Polsce pokryli polscy darczyńcy, a niektórych z nich podczas pielgrzymki zobaczyliśmy po raz pierwszy. Pielgrzymka to nie tylko przemieszczanie się w przestrzeni, ale przede wszystkim nieustanne świadectwo swojego oddania Bożej Prawdzie, otwartość na świat i na ludzi, przestrzeganie przykazania miłości Jezusa w codziennym zachowaniu. Zatem każda pielgrzymka jest zawsze pewną szkołą chrześcijaństwa, gdzie oprócz „wykładów” profesorów-księży odbywają się nieustanne zajęcia praktyczne na temat dobra, miłosierdzia, rozwoju sumienia, pracy nad sobą, nad doskonaleniem ducha i świadomości. Kiedy przybyliśmy do kościoła parafialnego w miasteczku Starachowice, w odległości 20 kilometrów od góry Święty Krzyż, w kościele wypełnionym po brzegi wiernymi właśnie kończyło się nabożeństwo z wystawieniem Najświętszego Sakramentu. My również dołączyliśmy do wspólnej modlitwy, a zaraz po jej zakończeniu, w tym samym miejscu, nie przebierając się, zaprezentowaliśmy nasze umiejętności chóralne w improwizowanym koncercie utworów ukraińskich kompozytorów. Sądząc po reakcji słuchaczy, byli oni mile zaskoczeni i nie ukrywali swojego zachwytu. O tym, że w Polsce kochają ukraińskie pieśni, wiadomo dobrze od dawna. Jednak rzadko kto miał okazję zapoznać się właśnie z ukraińskimi religijnymi utworami chóralnymi. Odnieśliśmy wrażenie, że takie poznanie było przyjemne dla obu stron — zarówno słuchaczy, jak i wykonawców. Po koncercie na ambonie stanęli obok siebie dwaj księża proboszczowie — nasz i polski: jeden odczytywał nazwisko z listy gospodarzy, drugi — nazwiska gości-lokatorów. Tak oto ja i mój kolega Jewhen Draha trafiliśmy do gościnnego domu rodziny Elżbiety i Jana Pietrkiewiczów. Ciąg dalszy nastąpi. Jewhen HOŁYBARD Zdjęcie autora

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

O tym, że w Polsce lubią ukraińskie pieśni, wiadomo już od dawna. Jednak rzadko kto miał okazję zapoznać się właśnie z ukraińskimi religijnymi utworami chóralnymi.

Pielgrzymka wiernych kijowskiej parafii św. Mikołaja do świętych miejsc w Polsce miała trzy główne cele: wziąć udział w Mszach Świętych i modlitwach o pomyślność oraz Boże błogosławieństwo dla Ukrainy; otrzymać i przewieźć na Ukrainę święte relikwie (szczątki) św. Faustyny; przeprowadzić serię występów chóru parafialnego z misją kulturalno-oświatową na rzecz pogłębienia przyjaznych stosunków obu narodów przed rozpoczęciem Roku Ukrainy w Polsce. PO SĄSIEDZKU Ogromna praca przygotowawcza, która przez miesiąc poprzedzała wyjazd, zakończyła się 2 marca o godzinie 19, kiedy wszystkie 49 miejsc w autobusie zostało zajętych przez przejętych pielgrzymów pod wodzą spokojnego i rozważnego ojca Radosława oraz miło uśmiechniętej siostry Darii. Prawie godzinę wyjeżdżaliśmy z zatłoczonego, z licznymi korkami na drogach Kijowa, aż wyjechaliśmy na szosę warszawską, po której, pomimo „średnich” warunków pogodowych, poruszając się z prędkością przelotową przez Korosteń—Sarny—Kowel, już o godzinie 2 czasu warszawskiego wjechaliśmy do terminalu odpraw Jagodzin—Dorohusk na granicy ukraińsko-polskiej. SKROMNA „HERBATA-KAWA” Nieprawdopodobne, ale prawdziwe: wszystkie formalności po obu stronach granicy przeszliśmy (51 osób, w tym 2 kierowców) w jakieś półtorej godziny i znów pędziliśmy dalej przez Chełm i Lublin, omijając duże miasta obwodnicami, trzymając się najkrótszej magistrali w kierunku Puław. Pierwszy poważny postój zrobiliśmy 10 km przed wschodnim brzegiem Wisły, w miasteczku Końskowola, w nazwie którego pozostały wspomnienia o dobrej pamięci czasach epoki przed samochodowo-traktorowej, kiedy na szerokich łąkach Powiśla wypasały się setki tysięcy koni na potrzeby wojska i tradycyjnego polskiego rolnictwa, które nigdy nie znało pańszczyzny. Obecnie rzadko komu uda się zobaczyć tutaj konie, a dlatego fotografowanie się na tle traktora wydaje się bardziej naturalne. Naturalnym wydaje się także pewien porządek rozwoju prywatnych gospodarstw we wschodniej Polsce, gdzie poziom bezrobocia miejscami wzrasta do 18—20 % i w znacznej mierze zależy tylko od przedsiębiorczości oraz indywidualnej zaradności obywateli. 73-letni Lucjan Kurowski z Końskowoli założył firmę zajmującą się uprawą roślin ozdobnych jeszcze w 1960 roku na dwudziestu arach, stopniowo rozszerzając się kosztem dzierżawy ziemi. Obecnie ojciec i jego 50-letni syn Grzegorz gospodarują na 24 ha własnej ziemi, w tym 12 ha zajętych pod uprawy doniczkowe. Nowoczesne tunele z automatyczną klimatyzacją, szeroka sieć dróg wewnętrznych, komunikacji, systemów nawadniania i drenażu, pełny kompleks mechanizacji oraz 1500 gatunków roślin, z których ponad 500 dostarczanych jest na rynek corocznie w ilości ponad 700 000 sztuk oraz ponad 40 pracujących w sezonie — to tylko ogólna charakterystyka przedsiębiorstwa, którego produkcja jest już znana w 16 krajach Europy, zdobi parki i prywatne posiadłości. W końcu o sukcesach rodziny Kurowskich świadczą liczne dyplomy, puchary, honorowe nagrody i wyróżnienia, które zajmują ogromny stojak w salonie biura. Co roku firma charytatywnie przekazuje około 40 000 roślin do szkół, rozariów, domów dziecka, kościołów, do ozdabiania pomników i miejsc pamięci narodowej. Kurowski-senior właśnie wrócił z międzynarodowej konferencji w Tarnopolu i z zachwytem opowiadał o wspaniałych wrażeniach z Ukrainy i od Ukraińców. Pan Lucjan jest wiceprzewodniczącym Polskiego Towarzystwa Miłośników Róż, członkiem Kapituły Polskiej Niezapominajki, licznych rad fachowych i zarządów, towarzystw roślinnych. Podczas ciekawej wycieczki na terenie swojego gospodarstwa pan Lucjan powiedział: „Życzę Ukraińcom cierpliwości i wytrwałości w dążeniu do wolności, demokracji oraz racjonalnej organizacji życia narodu”, a potem zaprosił naszą liczną grupę na „skromną herbatę-kawę”, a w rzeczywistości — normalne śniadanie. Po naszym czterogłosowym „Mnohaja lita” na cześć gospodarza pan Lucjan nie mógł powstrzymać łez wdzięczności… WSPOMINAJĄC UKRAINĘ Wrażeń — morze. Ale chyba największym dla mnie, który praktycznie co roku od ponad 15 lat odwiedza Polskę, jest istotna zmiana stosunku Polaków do Ukraińców. Pomarańczowa rewolucja pozostaje jednym z głównych tematów na wszystkich poziomach wymiany informacji i, jako pozytywny przykład, jest wykorzystywana w dyskusjach nie tylko w kuchniach, ale i w kuluarach Sejmu. Wszyscy, z którymi przychodziło się spotykać, w ten czy inny sposób obowiązkowo dawali do zrozumienia o swoim zachwycie pomarańczowymi Ukraińcami, opowiadając, jak cała Polska przed telewizorami, wstrzymując oddech, przeżywała za nas, obserwując niemal nieprzerwane transmisje na żywo z Majdanu Niepodległości… „Święty Krzyż” — w dosłownym znaczeniu — to drewniany krzyż, na którym został ukrzyżowany Jezus Chrystus. Kawałek tego świętego drzewa przechowywany jest w pobenedyktyńskim kościele, zbudowanym na początku XI wieku na górze o wysokości 600 m, która obecnie znajduje się w centrum Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Na tę górę o tej samej nazwie wchodziliśmy dobre pół godziny całkiem przyzwoitą drogą. Sanktuarium Relikwii Drzewa Świętego Krzyża (taką oficjalną nazwę czytamy przy wejściu) w przyszłym roku będzie świętować swoje 1000-lecie. Obecnie w przyległym klasztorze gospodarują członkowie zakonu misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej, którzy uprzejmie zaprosili nas do wspólnej modlitwy przed Relikwią, a potem nakarmili bardzo smacznym obiadem. Wśród niezwykłych eksponatów, które nam pokazano podczas wycieczki, jest otwarty sarkofag z prochami Jeremiego Wiśniowieckiego, spoczywający w podziemiach świątyni, który wywieziono z Ukrainy pod koniec XVII wieku, ratując przed rozgniewanymi kozakami. W różnym czasie pomieszczenia klasztoru na górze Święty Krzyż wykorzystywano jako więzienie, potężną radiostację, muzeum przyrodnicze. Obecnie mieści się tu nowicjat zakonu Oblatów. Jest też muzeum, w którym zebrano przedmioty kultury i kultu Lucjan i Grzegorz Kurowscy ze wszystkich krajów, gdzie prowadzą duszpasterską służbę misjonarze Oblaci. Szczególnie dużo egzotycznych przedmiotów z Afryki: zdumiewające maski rytualne, instrumenty muzyczne, prymitywna broń, nie mniej prymitywne i egzotyczne przedmioty codziennego użytku, ozdoby, naczynia gospodarcze, odzież itp. Przy wejściu do krużganka (tradycyjnej kwadratowej galerii otaczającej wewnętrzny ogród w centrum klasztoru) wyryto hasło św. Benedykta: „Módl się i pracuj”. Zatem, módl się i pracuj, człowieku dobry. Wtedy będziesz miał święty spokój i zadowolenie z trudów swoich. Jak wyjaśnił nam ojciec Radosław, najważniejszą w tym haśle jest ta litera „i”. Podziwialiśmy wspaniałe krajobrazy, które otwierają się z góry, i modliliśmy się o pomyślność Ukrainy, którą wyobrażaliśmy sobie, wpatrując się w dalekie horyzonty na Wschodzie. W GOŚCIACH JAK W DOMU Modlitwami i śpiewami towarzyszyliśmy przejazdom naszym autobusem. Pani Olga Bondariewa — organistka i kierownik chóru parafialnego — wykorzystywała czas między przystankami, aby podszlifować wykonanie poszczególnych partii, zespołów, utworów. Śpiewami i modlitwami rozliczaliśmy się z gościnnymi gospodarzami, którzy w długiej drodze przyjmowali i opiekowali się nami w miejscach noclegu, karmili nas smacznymi śniadaniami, obiadami i kolacjami, okazując gościnność. Czołowi soliści chóru: Stanisław Hryhoruk, Anżelika Buchał i Julia Czernyszowa zawsze na wysokości (a teraz na wysokości 600 m)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w muzyce termin „harmonia” oznacza prawidłowe połączenie tonów w jednoczesnym brzmieniu. Harmonia dopełnia melodię, wzmacnia wewnętrzną dynamikę muzyki, nadaje muzyce większego nasycenia i wyrazistości. A jeśli mówimy o pieśni, to szczególną rolę w harmonii odgrywa muzyka poetyckiego słowa, które w braterstwie z melodią nadaje pieśni skrzydła. Właśnie taki obraz harmonii zawsze staje przede mną, kiedy myślę o kompozytorze Ihorze Szamo. Wszystko w tym człowieku było harmonijnie połączone — i męska uroda, i talent muzyka, i postawa obywatelska działacza ukraińskiej kultury, i mądrość pedagoga, i szczerość wiernego przyjaciela… Lecz szczególnie chcę wyróżnić wśród tych cech Ihora Szamo jego niezwykły talent pieśniarski — talent władcy cudownych ukraińskich melodii. Szczęśliwie żywiły go czyste, prze-czyste źródła pieśni ludowej i narodowego folkloru, który jest językiem ojczystym naszej kultury. Odczułem to od razu, od pierwszego spotkania z kompozytorem, które odbyło się w świetle Szewczenki. Było to 9 marca 1976 roku. Przypominam sobie, jak w Państwowym Muzeum Tarasa Szewczenki wręczano Nagrody Szewczenkowskie. Chciałem pogratulować Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki lwowiankom, sławnemu słowikowemu trio, śpiewaczkom Marii, Danyile i Ninie Bajko, które przyjechały do Kijowa na to wielkie święto w ich życiu. Święto stało się dla mnie niezapomnianie drogie, bo tego dnia, pogratulowawszy siostrom Bajko Nagrody Szewczenkowskiej, poznałem także innych nagrodzonych, a w szczególności wybitnych twórców ukraińskiej pieśni, pobratymców Dmytra Łucenkę i Ihora Szamo. Szewczenkowskie światło zaprzyjaźniło nas. Po tamtym dniu często zdarzało mi się spotykać z Dmytrem Łucenką zarówno w redakcji gazety „Radianśka Ukrajina”, dokąd poeta przynosił swoje wiersze i artykuły, jak i występować razem na spotkaniach z dziećmi i nauczycielami w szkołach, oraz wyruszać w podróże po Ukrainie — miejscami, które poeta przeszedł z walkami, wyzwalając rodzimą ziemię od faszystów. Każde spotkanie z Dmytrem Omelianowyczem było niezapomniane, przepełnione szczerością duszy i miłością do ludzi, i o tej hojności niezapomnianego człowieka postarałem się opowiedzieć we wspomnieniu o poecie z ludu, opublikowanym w książce „Jak go nie kochać”, którą uporządkowała jego miła żona Tamara Iwaniwna, a wydało światu wydawnictwo

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

„Pieśń to sztandar narodu i bardzo ważne jest, aby poeta, kompozytor i wykonawca-śpiewak nigdy o tym nie zapominali...” Anatolij Mokrenko

Osiemdziesiąt lat temu w Kijowie urodził się wybitny kompozytor, artysta ludowy Ukrainy Ihor Szamo. Utalentowany uczeń sławnego pedagoga i kompozytora Borysa Latoszynskiego wniósł znaczący wkład w ukraińską muzykę. Jest autorem trzech symfonii, kantat „Duma o trzech wiatrach” i „Śpiewa Ukraina”, zespołów instrumentalnych, utworów na fortepian, chórów, romansów do słów Tarasa Szewczenki i Andrija Malyszki, ponad 300 pieśni, muzyki do około 40 filmów i ponad 40 spektakli, w szczególności „W niedzielę rano ziele kopała” według O. Kobylańskiej, „Planeta nadziei”, „Dziękuję ci, moja miłości”, „Sierpówka”, „Pierwszy grzech”, „Błękitne jelenie”, „Krawcow”, wszystkie – O. Kołomijcia, „Pora żółtych liści”, „Takie długie, długie lato”, „Pod wysokimi gwiazdami”, „Tyły”, wszystkie – M. Zarudnego, „Makbet” W. Szekspira, wystawionych w Kijowskim Ukraińskim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. Za cykl pieśni („Ballada o braterstwie”, „Kijowie mój”, „Stoi nad Wołgą kurhan”, „Zaczarowana Desna”, „Pieśń o szczęściu”, „Nie szum, kalino”, „Frontowcy”) wraz z Dmytrem Łucenką uhonorowany Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (1976). „Wir” (1996 rok) przy wydawnictwie „Ukraiński pisarz”. Pisało mi się o Dmytrze Omeljanowyczu lekko, jak przemawiała dusza, bo tak lekkim w działaniu i otwartym na świat był poeta, i chociaż różnica wieku między nami wynosiła dwadzieścia lat, nie odczuwałem tej różnicy w latach i miałem prawo nazywać Dmytra Łucenkę pobratymcem, bo tak poeta napisał mi w dedykacji na swojej książce „Brzozowy dzwon”: „Drogiemu pobratymcowi Jaremie Hojanowi na jasne szczęście i dobro daruję spowiedź – twój Dmytro. Listopad 1980 roku”. Harmonię między ludźmi, jak i w muzyce, tworzył Dmytro Łucenko i ja odczuwałem tę harmonię w pełni, kiedy mówił o swoich pobratymcach, i dla każdego znajdował w duszy łagodne słowa. Ciekawe były opowieści o tym, jak powstawały pieśni z ukraińskimi kompozytorami. Szczególną czułością otaczał Dmytro Omeljanowycz kompozytora Ihora Szamo, którego czule nazywał „Ihorek”. Była to wielka i wierna przyjaźń dwóch inteligentów, których zbratała nie tylko praca nad pieśniami, ale i osobista przyjaźń, sławne męskie pobratymstwo, kiedy towarzysz stoi za towarzyszem, jak stali w bojach frontowcy. Dlatego też pieśni, które stworzyli bracia Dmytro i Ihor, a jest ich ponad dwadzieścia, są tak szczere i promienne, jak ukraińska dusza, i przyjął je oraz pokochał naród. Słowa i melodia zlewają się w przedziwną harmonię i chwytają za serce, i żyją pieśniarsko, i nie da się ich rozdzielić, jak nierozdzielną była przyjaźń twórców pieśni. Lecą lata jak rozsiodłane konie. Odszedł w wieczność Ihor Szamo, a za pobratymcem nie stało i Dmytra Łucenki, a dusze ich są żywe i odzywają się do nas w pieśniach. Śpiewamy je w rodzinnym gronie, śpiewamy na święta w „Weselce”, śpiewamy daleko od domu, w obcych stronach, śpiewamy „Ukraino, miłości moja”, „Kijowie mój”, „Gdzie sine góry”, „Jesienne złoto”, „Nie szum, kalino”, „Zaczarowana Desna” i inne. A o historii powstania każdej z tych pieśni i o pierwszych wykonawcach wiele opowiadali mi autorzy – Dmytro Łucenko i Ihor Szamo. Wspomnę kilka opowieści samych twórców pieśni i śpiewaków. Oto pieśń — „Ukraino, miłości moja”. Już sam tytuł pieśni wywołał niezadowolenie funkcjonariuszy, którzy kierowali kulturą z wysokich gabinetów, bo słowa poety, słowa płynące z serca, brzmiały jak przysięga miłości do Ukrainy, a melodia Ihora Szamo płynęła uroczyście, szeroko i swobodnie jak hymn do rodzinnej ziemi, wyśpiewany przez jej synów. Dmytro Łucenko opowiadał, jak pisali tę pieśń, jak łatwo ona się rodziła, bo dusze ich zlały się w miłości do Ukrainy, jak do ukochanej matki. Wspominali ojca chrzestnego poety Łucenki w literaturze, Wołodymyra Sosiurę, który doświadczył strasznych prześladowań ze strony stalinowskich oprawców za wiersz „Kochajcie Ukrainę!”, ale pod wpływem strachu nie odstąpili od zamysłu i pieśń została napisana, a jej tytuł brzmiał jak życiowe credo poety i kompozytora, rycerzy ukraińskiej kultury — „Ukraino, miłości moja”: Moja Ukraino, Moja Ojczyzno, Ukraino, miłości moja! Rozciągnęłaś się za sine Karpaty W bujnych sadach i rozmaitości dąbrów. Jak wierną miłość, Jak łagodną matkę, W sercu noszę cię ja. Refren „Moja Ukraino, moja Ojczyzno, Ukraino, miłości moja!” powtarzał się kilka razy jak potężny akord, jak majestatyczny chorał, jak dominanta w muzyce i modlitwa ukraińskiej duszy, i to bardzo nie spodobało się urzędnikom od kultury, bo cały nastrój pieśni nie wpisywał się w oficjalną platformę ideologiczną. Jak autorzy pieśni ośmielili się przejawić narodową ograniczoność, przysięgać w miłości do Ukrainy, nazywać ją matką, kiedy ze wszystkich radioodbiorników i telewizorów, ze sceny brzmiało natrętne „mój adres — nie dom i nie ulica, mój adres — Związek Radziecki”? Pieśni zaczęto wiązać skrzydła, nie wypuszczać do ludzi, i o tym wspominał w rozmowie ze mną nasz utalentowany śpiewak Anatolij Mokrenko, z którym łączy mnie dawna serdeczna przyjaźń: „Pieśń — to sztandar narodu i bardzo ważne dla poety, kompozytora i wykonawcy-śpiewaka, by nigdy o tym nie zapominać, a wysoko nieść nasz pieśniowy sztandar. Podkreślam ten obywatelski obowiązek twórców pieśni, bo ostatnio obserwuje się odchodzenie niektórych kompozytorów od tradycji ludowo-pieśniowych, obniżone wymagania także wobec tekstu poetyckiego”. Szczytem twórczego braterstwa Dmytra Łucenki i Ihora Szamo stała się pieśń „Kijowie mój”, która jest epoką w ukraińskiej pieśniowości i żyje z narodem jako serdeczny hymn do Kijowa — serca naszej Ukrainy. Ta pieśń przyszła z życia, które bracia szczerze kochali, zatem narodziła się z miłości. Twórcy pieśni opowiadali mi, jak został stworzony ten pieśniowy skarb narodu. Pewnego razu Dmytro Łucenko i wybitny śpiewak Jurij Hulajew szli Chreszczatykiem, podziwiali piękno Kijowa i cudowny dzień, kwiaty, które kwitły wzdłuż bulwarów i rozweselały duszę. Poeta i śpiewak zatrzymali się, oczarowani ich pięknem, a Jurij Hulajew poprosił Dmytra Omelianowycza o napisanie pieśni o paciorecznikach, którą on z wielką miłością zaśpiewa. Wtedy narodziły się poetyckie wersy: W oczy patrzą pacioreczniki, Serce w nie przeleję, Niech opowiedzą ukochanej, Jak ja wiernie kocham. Poeta poczuł, że muzykę do pieśni, która zaczyna się rodzić, może stworzyć tylko Ihor Szamo. Poetyckie wersy już prosiły się o nuty, nastrój był cudowny, i pewnego pięknego podwieczorku Dmytro Łucenko wyszedł na Włodzimierską Górkę — święte miejsce naszej ziemi i spojrzał ze skarpy na Dniepr, kijowskie przestrzenie, które chrzcił z podniebienia święty Włodzimierz. Dusza wyśpiewała nowe wersy przyszłej pieśni, która już zaczynała żyć: Gra morze zielone, Cichy dzień dogasa. Drogimi dla mnie Stały się zbocza Dniepru. A kompozytor Ihor Szamo mieszkał obok Włodzimierskiej Górki i nie raz stał w tym miejscu, gdzie jego przyjaciel, którego frontowa młodość też była przestrzelona wojną, właśnie napisał wiersz o Kijowie, i patrzył nie tylko na dnieprowskie krajobrazy, ale jakby zaglądał w siwe wieki i przyszłość. Więc Ihor Naumowycz powitał przyjaciela z otwartymi ramionami i twórcy pieśni od razu usiedli przy fortepianie. Melodia popłynęła lekko, pieśń wychodziła, jak bogini z białych fal, ale to już była pieśń nie o kwiatach paciorecznikach, a o Kijowie. Zaprosili Jurija Hulajewa, on zapoznał się z pieśnią i poprosił autorów o zwolnienie melodii, przeniesienie jej w tempo walca — i popłynęła pieśń o Kijowie, jeszcze jeden cudowny utwór o Ukrainie. Kompozytor Ihor Szamo żył w harmonii z białym światem. Żył w harmonii, kiedy sercem przyjmował poetyckie słowo i dawał mu skrzydła muzyki, i wypuszczał z duszy pieśń do ludzi. Żył w harmonii, kiedy kochał ludzi i przygarniał do piersi wiernych przyjaciół, i był z nimi obok, jak brat, kiedy było im ciężko. Tragiczne dni przeżywała rodzina Łucenków, szlochali ojciec Dmytro i matka Tamara — gasła ich ukochana córeczka Łaroczka, i w tej tęsknej godzinie, do ostatniej chwili, stał obok brat Ihor Szamo. Żył w harmonii, kiedy swoje męskie słowo działacza społecznego stawiał na straży ukraińskiej kultury narodowej. Przypominam sobie, w listopadzie 1978 roku kompozytorzy Kijowa zebrali się na swój plenum, aby omówić los ukraińskiej pieśni, w szczególności współczesnej, na którą szedł atak drobnotematyki i niszczenia melodii jako skarbu ludowego i kodu genetycznego narodu. Plenum trwało cztery dni. Wtedy spotkałem się z Ihorem Naumowyczem Szamo w jego domu i odbyłem z nim długą rozmowę o pieśni jako intonacji czasu, której fragmenty przekazuję w tym wspomnieniu: „Każdy czas ma swoją wizytówkę. W muzyce — to pieśń. Odpowiada ona na problemy życia, wzywa naprzód. Dlatego ważne jest podnoszenie odpowiedzialności twórcy pieśni jako osobowości, która powinna mieć swój głos, nie być podobną do innych. Razem z tym trzeba podkreślać także wielką odpowiedzialność tych, którzy wypuszczają pieśń w życie, nie dawać drogi drobnemu, powierzchownemu, obojętnemu. Współczesna pieśń jest nieodłączna od podstawy ludowej, dlatego trzeba głębiej studiować ludowe tradycje pieśniowe i wykorzystywać je w swojej twórczości”. Łabędzią pieśnią Dmytra Łucenki i Ihora Szamo stało się „Jesienne złoto” — o przeżytych latach, jak żółty liść, który opada z drzewa w czasie jesieni, i o bliskim oddechu zimy, i o młodości, która zawsze jest z nami, i o miłości, która nigdy nie przemija i świeci człowiekowi jak słońce na niebie. Pora wiosny do mnie znów Nie wróci z wyroju, Szczęśliwych dni, upojną miłość, Jak pieśń, sercem wymarzę. Szkarłatny kwiat w gaju krąży, Szumią młode trawy, Czemuż, czemu, przyodziała ziemia Jesienne złoto?.. Łabędzia pieśń poleciała w świat i żyje. I kiedy śpiewamy ją, to wyobrażamy sobie jasne oblicza Dmytra Łucenki i Ihora Szamo i słyszymy przy sercu delikatny dotyk białego łabędziego skrzydła. Jarema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuk Ukrainy. „Pieśń ma wchodzić w serce, a nie brzmieć z estrady w tej fałszywej manierze, którą nazywają modą”. Ihor Szamo

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

metafory, tradycyjne w tym i tylko w tym sensie, w jakim do „tradycji” należą narodziny i śmierć. U Antonycza czytamy wiele takiego, co jest organiczne dla naszego ukraińskiego „chrześcijańsko-pogańskiego” ucha. Organiczne, ale takie, które nie było (i nie byłoby) usłyszane przed Antonyczem (czy bez Antonycza). „W rzece dziewczęta słońce myją…”; „Krowy modlą się do słońca…”; „Wieś w nocy świec nie zapala, // boi się księżyc obudzić…”; „Jak symbol nędzy wyrasta // głodne ziele — łoboda…”; „Oto ranek niebieskim wozem jedzie // i słońca snop do wsi wiezie…”; „Z drzew zielone iskry dzięcioły cioszą…” W końcu mamy apoteozę takiego postrzegania świata w wierszu „Boże Narodzenie”: „Narodził się Bóg na saniach // w łemkowskim miasteczku Dukli. // Przyszli Łemkowie w kapeluszach // i przynieśli księżyc okrągły. // Noc w śnieżnej zawiei // kręci się dokoła strzech. // W dłoniach u Marii // księżyc — złoty orzech. // Chodzi słońce w kapeluszu, // śpi słowiańskie Dziecię. // Jadą sanie, płacze pani, // śniegiem ściele się życie”. Przy tym jednak Antonycz pozostawał PRZEDE WSZYSTKIM (jeśli nie WYŁĄCZNIE) poetą, dalekim od czegoś „lokalnie łemkowskiego” czy „szeroko słowianofilskiego”. Właśnie za to wyrzucając poecie, jeden z ówczesnych jego krytyków pisze, że „on do żadnej ideologicznej grupy siebie nie zaliczał, przez co nie ujawnił swojego ideologicznego oblicza”. Warto byłoby powiedzieć — „partyjnej maski”. Co (według innego krytyka) przyczyniło się do tego, że wiersze Antonycza mogą „nie heksametry, które ciężkimi skibami przecinają stronę od brzegu do brzegu, i obok lekkie przejrzyste wiersze — lekkie i przejrzyste nawet wtedy, gdy smutne. Odpowiednio do tego zmieniają się też środki poetyckie: pozostając „pogańskimi” (łemkowskimi, ukraińskimi), nabierają cech literackiej wykwintności (nie manieryczności, broń Boże). „Karczma, jak krzew, co rodzi gwiazdy, // świecami pali się w nocy…”; „Z trawy niespodzianie wyskoczy słońce, // niczym spłoszone źrebię…”; „Zarośnięty mchem lis uczony // poetykę dla klonów ułożył…”; „Oto jaskółki w książkach ptasich // zapisują początek dnia”. Antonycz kochał się w anglojęzycznej poezji (czytał ją w oryginałach) i w poezji rosyjskiej. To ostatnie B. I. Antonycz zbyt blisko Wiednia i Warszawy, dobrze wiedząc, co taka geografia znaczy dla Ukraińca, Antonycz dokładnie określił swoją światopoglądową współrzędną w naszej poezji: Antonycz był chrabąszczem i żył kiedyś na wiśniach, Na wiśniach tych, które opiewał Szewczenko. Mamy Szewczenkę i Antonycza oraz wielu innych, więc możemy uważać, że Światowy Dzień Poezji — to i nasze święto. Warto pamiętać, że tacy głęboko narodowi poeci, jak Szewczenko i Antonycz, wiele tracą w przekładach. Dotyczy to nie tylko ukraińskiej poezji. Wiadomo, że Europa i świat mało wiedzą o prawdziwym Puszkinie. Po ukraińsku czy rosyjsku wyraźnie brzmi wielu francuskich poetów, gorzej sprawa stoi z niemieckimi, podczas gdy anglojęzyczna poezja (z wyjątkiem chyba Walta Whitmana, i to z pewnymi zastrzeżeniami) pozostaje czymś „w sobie”. Magia słowa ma swoje prawa — czy „eteryczne, czy astralne”, czy nawet bardziej skomplikowane od takich. Rymy i rytmy, formalnie pozostając składnikami TEKSTU, tworzą szczególny poetycki KONTEKST. Nie wiem, dobrze to czy źle, ale jeszcze nie narodził się ukraiński wiersz biały (jeśli nie uważać za takie przekładów Biblii, kronik i słynnego „Słowa…”). Moje subiektywne postrzeganie, rzecz jasna, może być błędne NAGRODA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

GRATULUJEMY

Nagrodę im. Iwana Ohijenki za rok 2005, ustanowioną przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo im. Iwana Ohijenki, Żytomierską Obwodową Administrację Państwową i Radę Obwodową, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przyznano: W DZIEDZINIE LITERATURY Stanisławowi ZINCZUKOWI, pisarzowi, publicyście, Kijów — za utwory z ostatnich lat, w szczególności z historii ukraińskiego ruchu szestdziesiątników — książkę „Ekran pamięci”. Jarosławowi POLISZCZUKOWI, naukowcowi, Równe — za działalność społeczno-kulturalną, prace „Mitologiczny horyzont ukraińskiego modernizmu” oraz „Równe: podróż przez wieki”. W DZIEDZINIE SZTUKI Ołehowi PRYCHODCE, artyście plastykowi, Mikołajów — za utwory z ostatnich lat. W DZIEDZINIE EDUKACJI Jewdokii SOROCHANIUK, mistrzyni twórczości ludowej, Filadelfia, USA — za projekt „Huculszczyzna w Nyzynce”. W DZIEDZINIE NAUKI Wołodymyrowi PASZENCZUCE, naukowcowi, działaczowi Proświty, Połtawa — za pracę „Prawosławie w najnowszej historii Ukrainy”. W DZIEDZINIE DZIAŁALNOŚCI SPOŁECZNEJ, POLITYCZNEJ I DUCHOWEJ, SKIEROWANEJ NA UTRWALANIE PAŃSTWOWOŚCI UKRAINY, POKOJU I ZGODY W NIEJ Ołeksijowi NEŻYWOWEMU, pedagogowi, działaczowi społecznemu, Ługańsk — za wielostronną działalność organizacyjną, naukową i literacką na niwie odrodzenia narodowo-kulturowego. Petrovi JASCZUKOWI, lekarzowi, działaczowi społecznemu, Ponińka w obwodzie chmielnickim — za wybitną pracę historyczno-badawczą oraz oświatowo-duchową, dylogię „Portret ciemności” (świadectwa, dokumenty i materiały). Komitet ds. Nagrody im. I. OHIJENKI: Andrij CZEBYKIN, przewodniczący Komitetu Ołeksij OPANASIUK, zastępca przewodniczącego Komitetu Wiktor BALURKO, sekretarz odpowiedzialny

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Kwintesencja (piąta esencja) — „eteryczne” lub „astralne” ciało, które stanowi ogniwo pośrednie łączące grubą materię z nieśmiertelną duszą. Z encyklopedii

wym. Ale, wychowany na klasycznych wzorcach, ogólnie widzę autorów białego wiersza jako ludzi, którzy są leniwi albo nie umieją rymować. Chodzi o wszystkich, poza Apollinaire’em. Wróćmy jednak do Antonycza. Miał diak we wsi najpiękniejszą córkę, dziewczynę pokochał jawor. Poczuła owoc w swym łonie nocą, pijana grzechem. Dowiedziawszy się, diak umarł w hańbie, jakby noc była ponura i gniewna. Krzewem, jak matka, kędzierzawym rośnie syn jawora i dziakówny. Ta ballada została napisana 31 marca 1935 r. Świętujmy jej jubileusz. Roślina, którą botanicy ochrzcili Lathyrus sylvestris, ma u nas ludową nazwę „Kochaj-mnie-nie-opuszczaj”. Nie wszyscy (i nie we wszystkich wierszach) muszą trzymać się takiej poetyki, jak nie zawsze trzymał się jej Antonycz. Musimy szukać nowych trajektorii dla słowa i obrazu (pamiętając jednocześnie o twórczej jałowości przyjemnego w smaku, lecz cuchnącego postmodernizmu). Ale musimy pamiętać, że poetyka to nasza ukraińska sprawa „chrześcijańsko-pogańska”. Mimo dawnych i obecnych przeszkód, które tamują koryto ojczystej mowy, stoimy na jej niezachwianym fundamencie. Kochamy i nie opuścimy. z Wołodymyr WOJTENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

PIĄTA ISTOTA

SPOJRZENIE Od dzieciństwa mam respekt do kalendarzy — tych grubiutkich, które wiszą na ścianie i codziennie tracą po listku. Mama kupowała kalendarz na dwa tygodnie przed Nowym Rokiem i można było — rozchyliwszy na chybił trafił — zajrzeć w przyszłość. Dowiedzieć się, że na listku „Dzień urodzin” umieszczony jest, jak zawsze, portret Woroszyłowa; 1 Maja przypada w niedzielę (szkoda dnia wolnego, który przepadł), ale 1 września również będzie niedziela (i wakacje staną się o cały dzień dłuższe). Kalendarz mój na ścianie Zdechłą muchę kołysał. Co tam wypadnie mi, Wiedzą Bóg i komisarz. Pewnego razu taką kołomyjkę przez wąsy wyszeptał mi do ucha dziadek Melnyk, nasz sąsiad, i przycisnął palec do warg — milcz, powiada, nikomu nic… Zagłębivszy się w taki kalendarz kilka tygodni temu, dowiedziałem się, że na 29 marca br. przypadają trzy, że tak powiem, różnego kalibru święta. Pierwsze — „czerwone”: Dzień gospodarki mieszkaniowo-komunalnej. I dwa „czarne” — Międzynarodowy dzień eliminacji dyskryminacji rasowej oraz Światowy dzień poezji. Oho, panie i panowie, w poezji ŚWIATOWY dzień, a myśmy nie wiedzieli. Zresztą świętowanie u nas jednak się odbyło, bo praktycznie na tę datę przypadł sławny jubileusz sławnej Liny Kostenko. Poezję — mimo specyfiki tego pojęcia — można określić jako środek językowego kontaktu między ludźmi. Najlepsze komputery nauczone są układać kiepskie wiersze. Do wyłożenia słynnego twierdzenia Fermata, nad którego dowodem matematycy całego świata daremnie głowili się przez trzysta lat, wystarcza sześć słów (po ukraińsku) i osiem symboli matematycznych. Każdy prawdziwy wiersz (na niego mogą wystarczyć i cztery wersy) jest jednocześnie twierdzeniem i jego dowodem. Właśnie dlatego przed poezją pasują najpotężniejsze komputery. A Poeta, któremu poszczęściło się odnaleźć w duszy genialny wers, nie wyjaśni, jak dokładnie to zrobił, i żadnym celowym (nie żywiołowym) wysiłkiem nie powtórzy takiej procedury. „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Słowo było Bogiem” — to, ogólnie rzecz biorąc, nie o poezji. Ale istnieje legenda, że Adam i Ewa przed wygnaniem z raju rozmawiali wierszami. „Gdy śpiewał jeszcze kamień, miały skrzydła żmije // i Ewa odziewała się w czeremchowe liście”, — oto kiedy to było. W czeremchowe liście odział Pramatkę ukraiński poeta Bohdan-Ihor Antonycz siedemdziesiąt lat temu. Dzisiaj żyjemy w czasach, kiedy doszło do tego, że poeci muszą usprawiedliwiać swoje prawo do istnienia, a kiedy nie potrafią temu sprostać, to zaczynają tracić wiarę. A zresztą dotyczy to nie tylko poetów, ale w ogóle pisarzy i artystów. Zrozumienie społecznej roli sztuki, życzenia i wymagania, jakie stawia twórcy społeczeństwo, nie są czymś stałym. Dzisiaj poeci niby muszą tworzyć dla współczesności, podporządkowywać się jakiejś idei, doktrynie, programowi, grupie. Idą jeszcze dalej, próbują nie tylko stawiać problemy, ale je rozwiązywać, jeszcze i wystawiać nieomylne drogowskazy. Takimi lub mniej więcej takimi słowami rozpoczął swoje wystąpienie Antonycz, kiedy odbierał nagrodę literacką lwowskiego Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy za swoją drugą książkę poezji „Trzy pierścienie”. A kontynuował słowami Prousta: „Artysta służy ojczyźnie, ale kiedy dokonuje swojego odkrycia, nie myśli o ojczyźnie, ale tylko o prawdzie, przed którą stoi”. Tradycyjna poetyka jako słowne odzwierciedlenie mentalności całego narodu rodzi wersy i me-jednego pojednać z ukraińską poezją”. Przede wszystkim czytelników, którym znudziły się buńczuczne deklaracje poetyckie, ukrywające brak talentu. Czy wpadały już wam w oczy, doborowe towarzystwo, zakalce „pomarańczowych hymnów” (które różnią się, powiedzmy, od „październikowych” jedynie podmalowaniem słowa, a nie jego poetyckimi barwami)? Sam Antonycz w wystąpieniu, o którym mówiliśmy na początku, powiedział o tym tak: „Pisarze stają się bezradni albo upraszczają siebie do roli grupowych gitarzystów jakiejś firmy z krzykliwym szyldem… Chcę i mam odwagę iść samotnie i być sobą”. Nie wiem, czy znajdzie się choć jeszcze jedna równowielka formuła dla sztandaru, pod którym idzie przez życie prawdziwy Poeta: chcę i mam odwagę być samym sobą. Ale być sobą nie można w tłumie czy na zebraniach partyjnych… To robi się samotnie. Wcześnie, w wieku 28 lat, osierociwszy ukraińską Muzę, Antonycz odszedł, nie ustabilizowawszy swojego stylu. Naznaczone niemal jedną datą, czytamy hiperbyło niezrozumiałe dla wielu z tych (oni do dziś nie wyginęli), którym nie udaje się zrozumieć różnicy między rosyjskim Słowem a imperialnym Paragrafem. Z drugiej strony, galicyjscy rusofile (którym, rzecz jasna, milszy był Paragraf) nie mieli żadnych podstaw, by zapisać Antonycza do swoich zeszytów. W jego poezji z czasem nabierają wagi urbanistyczne w formie, nowoczesne (nie modernistyczne) w istocie motywy. Nie podważając fundamentalnego tradycjonalistycznego kapitału, nowe wersy nowych wierszy zaświadczają, że Antonycz widzi cały świat — przede wszystkim w jego tragicznej niedoskonałości. „Księżyc, rozpięty na antenach…”; „W wannie karp złocisty // pluszcze, niby z piany panna…”; „Do gwiazd przypięte kokardy samolotów…”; „Na ambrazury księżyc oparł się // i po szybie, niby kropla, spłynął…”. Wreszcie dwa genialne wersy: „W małym pokoju ściany, niby ręce, // trzymają płochliwą ciszę w garści”. I obok (no, całkiem prosto, i my z wami coś takiego weźmiemy i wymyślimy, prawda?): „Niby czarny kot, usiadł brzuchaty czajnik…”. Jeśli powrócić do teraźniejszości, to czasem drażnią, a czasem śmieszą niektórzy wielbiciele rosyjskiej literatury, gotowi czytać raczej suahili niż po ukraińsku. Jednocześnie — wiem to z własnego doświadczenia — niektórzy nie mają pojęcia, że w Kijowie pisze i wydaje się „ich” (nie z ducha) Kateryna Kwitnyćka — największy dorobek rosyjskiej poezji w epoce „po Achmatowej”. Dzień poezji możemy uważać za dzień Wiersza lub dzień Poety. Różnica niewielka, ale ona jest. „Boli natchnienie krwi”, — pewnego razu napisał Antonycz. Tam, gdzie jest natchnienie, nie mija bez krwi; połączywszy się, one zawsze bolą. Urodzony daleko od Dniepru i za-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Stół nakryję ze smakiem, Z kieliszkami dwoma… Póki to, póki owak, A ciebie — już nie ma. Czy byłaś? Czy przyśniło się, Że zjawiałaś się tu?.. Do okna… Wszędzie biało… I kobiece ślady. MÓJ KWIECIEŃ Urodziłem się w kwietniu — Od zimy uciekłem… Światełka przyjazne Siał czarodziej. Uśmiechnąłem się do mamy Kroplą rosy… Na żywej membranie Rodzinne głosy. Uśmiechnąłem się do taty Kwiatkiem z góry, A kwiatów wiele — W oczy zabierz. Młodziutki kwiecień Z liściastych odnowień Na przełaj do lata Po trawie poszedł. I światy błękitne Pragnęły ciepła… Urodziłem się w kwietniu — Pierwszego dnia. z Wadym KRYSCZENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

WADYM KRYSCZENKO:

2 kwietnia 2005 roku w Narodowym Pałacu „Ukraina” odbędzie się jubileuszowe święto piosenki „Bądź błogosławiona” na cześć znanego poety-piosenkarza Wadym Kryszczenki. Szczerze gratulujemy jubilatowi, a czytelnikom proponujemy kilka wierszy ulubieńca publiczności. CHCE SIĘ WIOSNY Skrzypią drzewa na mrozie, Choć marzec na cyferblacie. Och, nieodpowiednia ta prognoza — Sprzykrzyły się chłody przeklęte. Już bardzo chce się wiosny. Napiętej ogrodowym dymem. Gdzie błękitne spojrzenie dali Z młodym zielonym cudem. My — zapał młody. Na Majdanie… i wszędzie Rewolucja idzie. 23 listopada 2004 roku MOŻE KTOŚ… Zamieniam smutek w pociechę, Zamieniam łzy w śmiech, Żeby w drodze z lodu i zamieci Poślizgnąć się i upaść nie mógł.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

POEZJE I POEZJA TECHNIKI

NA MAJDANIE Na majdanie koło cerkwi rewolucja idzie. Pawło Tyczyna Nas straszono: czarna siła Zwycięży wszystko i wszystkich… Czarna siła nie zgubiła, Przestrachu pokonać nie zdołał. Będzie prawy ten, kto górny, Nie podnieść się z kolan… Nie, panowie, wszystko to kłamstwa, W sercu — wolności przedzwon. Przytulaj się ty do mnie, Żeby stać do końca. Pomarańczowe sztandary, Pomarańczowe serca. My — naród, my — dumni ludzie, Zdjęcie Hanny Oborskiej Urodził się Borys Spisarenko piątego dnia kwietnia 1935 roku w m. Kijów. Ciekawostką jest, że talent literata odkrył w nim nauczyciel matematyki, jego wychowawca klasowy. Pewnego razu nauczyciel poprosił wtedy jeszcze piątoklasistę Borysa o napisanie wiersza do gazetki szkolnej, której był redaktorem. Borys błyskotliwie poradził sobie z tym zadaniem — ułożył akrostych. Po tym koledzy z klasy zaczęli dokuczać mu „poetą”, a nauczyciele — śledzić rozwój talentu. Faktycznie, wychowywał Borysa starszy brat, który skłaniał go do czytania. I Borys chodził po bibliotekach, poznawał wiele nowego i ciekawego. Jako rezultat — literacka koncepcja jego utworów. Jednak twórczość literacka — nie jedyne hobby pisarza. W latach szkolnych dla Borysa nie istniało żadne skomplikowane zadanie z geometrii. Zauważywszy talent Borysa do matematyki, starszy brat po ukończeniu szkoły wziął go za rękę i siłą pociągnął do instytutu budowlanego. Tak rozwiało się marzenie poety o wstąpieniu na Moskiewski Uniwersytet na wydział dziennikarstwa, i kończy on wykształcenie inżynierskie. Zajmując się projektami naukowymi w dziedzinie budownictwa, jednocześnie śpiewa w chórze Petra Honczarowa, uczy się u wielu wielkich ukraińskich artystów: J. Hładuszewskiej, H. Fominej, K. Żerbinej, W. Nardehy i innych. Twórczość literacka Borysa Dmytrowycza przeplata się z działalnością inżynieryjno-budowlaną, której oddał prawie całe swoje życie. To niemało budynków mieszkalnych i produkcyjnych, obiektów specjalnych w Kijowie, na Wołyniu, Dniepropietrowszczyźnie i Winnicczyźnie, a także projekty inżynieryjne, z których jeden — mobilny kombajn do zbioru plonów. Jak wiadomo, na Ukrainie podczas zbioru plonów ponad 30 procent ziarna pozostaje w ziemi. Nowinka B. Spisarenki jest unikalna właśnie tym, że ratuje każdą kruszynę plonów. Oprócz tego, kombajn jest pełną przeciwwagą dla amerykańskiego „Johna Deere’a”, którego waga przekracza 30 ton, podczas gdy mobilny waży 2—3 tony. Do tego „John Deere” wymaga wielkich dodatkowych kosztów na zakup specjalnego paliwa i poszczególnych części do naprawy i odnowienia. Jednak unikalność tak bezcennego wynalazku państwo choć zauważyło i oficjalnie przyjęło, to w rzeczywistości kombajn pozostał jedynie projektem na papierze: go póki co tak i nie skonstruowano. To przygnębiło autora, lecz nie złamało. Kontynuuje on pracę zarówno nad nowymi projektami, jak i na niwie literackiej. Jednak mało kto wie, że B. Spisarenko jest jeszcze nie lada śpiewakiem. Pewnego razu na wieczorze literackim, poświęconym twórczości Hryhorija Kosynki, miał wykonać własną pieśń „Czerwona wola” przy akompaniamencie kompozytora P. Majborody. Ale ten na wieczór nie zjawił się, najwyraźniej obawiając się ówczesnej władzy, która nie dopuszczała demokratycznych wypowiedzi o represjonowanych w latach 30. pisarzach. Wtedy Borys sam wyszedł na scenę i zaśpiewał. Szczere słowa, niegasnący ogień w jego oczach zmusiły drgnąć obecnych w sali, za co droga w dalsze życie artystyczne była mu na długo zamknięta. B. Spisarenko nie zalicza siebie ani do artystów, ani do analityków, bo, rzekomo, z natury jest artystą, jednak wykształcenie inżynierskie obudziło potrzebę myślenia analitycznego. A w ogóle uważa, że jeśli poeta jest pozbawiony ingerencji prawej półkuli, to jego utworów nie będą czytać, bo brakować w nich będzie uczuć duszy. Miłość do geometrii wyrobiła u poety miłość do smukłego piękna między mnogością a ludzką wyobraźnią. Mnogość przychodzi we śnie. Mogą to być gwiazdy, ludzie, poeci… A wyobraźnia jest z nami na jawie. Takie przekonania poety są filozoficzne, dlatego można z pewnością powiedzieć, że jest on jeszcze filozofem. Razem z miłością do literatury rośnie zainteresowanie poety kobzarstwem. Coraz silniej wabiły go cienkie struny kobzy, a muzyka, która spod nich wypływała, „zmuszała zejść z pieca i wziąć się za pług”. Do muzyki kobzy powstawały nowe obrazy. I coraz częściej kładły się na papier. Taka skłonność do kobzarstwa, która nasuwała wspomnienia o Szewczence, skłoniła do stworzenia przez niego Kobziarskiej Świetlicy w Ukraińskim Domu. Od tamtej pory poeta opiekuje się nią oraz innymi programami literacko-artystycznymi. I właśnie, w znacznej mierze, dzięki B. Spisarence kobzarstwo stało się usankcjonowane w naszych czasach. Jak wiemy, kobzarstwo jest nieodłączną częścią kozactwa, które pragnie odnowić nieobojętna dusza poety. Przyznano mu kozacki stopień pułkownika, zostaje członkiem Rady Starszyzn — międzynarodowego stowarzyszenia kozactwa. B. Spisarenko nie zatrzymuje się i marzy o zdobyciu nowych szczytów. Na przykład, idea stworzenia szkół dżur… Pisarz jest twardo przekonany, że Ukraina stanie się prawdziwym państwem tylko po powrocie do kozackiego ładu, a dżury — to przyszłość Ukrainy. Obecnie B. Spisarenko pracuje jako kierownik działu kultury Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Kijowie. Społecznie kieruje stowarzyszeniem literacko-artystycznym, które zapoczątkował w 1999 roku. Wtedy było to stowarzyszenie literackie „Witryła”, które pracowało w Ukraińskim Domu narodowego kompleksu „Ekspocentr Ukrainy”. Lecz niespodziewanie kierownictwo Ukraińskiego Domu oświadczyło, że brak środków na zapewnienie dalszego istnienia tego stowarzyszenia. I wtedy, dzięki aktywnemu wsparciu i staraniom Borysa Dmytrowycza, przy wsparciu Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowanego ludowego Ukrainy P. Mowczana, to stowarzyszenie wznowiło swoją pracę, znowuż na zasadach dobrowolnych, ale już w towarzystwie „Proświta” i zaczęło nazywać się „Proświtańskie źródła”. Borys Dmytrowycz ma nadzieję na lepszy los Ukrainy, wierzy w jej wzniesienie. W niepokojące listopadowo-grudniowe dni 2004 roku był na majdanie razem z młodzieżą i twardo wierzył, że ukraiński naród zwycięży. Z pewnością można powiedzieć, że z odczuwania świata Borys Dmytrowycz — to poeta, z zawodu — inżynier-budowlaniec, a z prostych ludzkich cech — wielki patriota, prawdziwy syn ukraińskiego narodu. Natalia SZULHA, uczennica 11-B klasy Średniej Szkoły nr 297 rejonu Światoszyńskiego m. Kijowa, członek rzeczywisty Małej Akademii Nauk „Badacz” Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” i redakcja „Słowa Proświty” szczerze gratulują Borysowi Dmytrowyczowi SPISARENCE jubileuszu i życzą twórczego natchnienia.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Mykoła Żułynski, przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Iwan Dracz, deputowani Jurij Kostenko oraz Iwan Zajeć. W trakcie dyskusji poruszono wiele problemów ukraińskiej kultury, które wymagają natychmiastowego rozwiązania. W szczególności Łeś Taniuk zaznaczył, że obecnie stan języka ukraińskiego jest na poziomie roku 1958, czyli przez lata niepodległości nie nastąpiła poprawa, a wręcz przeciwnie. Po poprzedniej władzy pozostało wiele nierozwiązanych problemów także w dziedzinie kultury. W szczególności w ubiegłym roku Rada Najwyższa przyjęła koncepcję rozwoju ukraińskiej kultury, na którą były prezydent Kuczma nałożył weto. Teraz została ona przyjęta ponownie, ponieważ kultura musi być priorytetowym kierunkiem w naszych dążeniach do integracji europejskiej. Jednak rozwój kultury musi znacząco wesprzeć państwo, ponieważ póki co nie ma takich warunków, aby kultura mogła sama na siebie zarabiać i w pełni się zabezpieczyć. Zatem nie można ścinać drzewa, które karmi naród. Ten temat kontynuował również Hennadij Udowenko. Zaznaczył on, że konieczne jest zwrócenie naszych liderów twarzą do kultury, ale jednocześnie wystrzeganie się jej komercjalizacji. Borys Olijnyk wyraził opinię, że trzeba nie tylko sprzyjać jej rozwojowi, ale i nie roztrwonić naszego bogatego dziedzictwa kulturowego. Wszak stara władza absolutnie nie przejmowała się tym problemem — faktycznie zniszczono Muzeum Historii Kijowa, które zostało wyeksmitowane z Pałacu Kłowskiego, i obecnie eksponaty muzealne stoją zapakowane na ostatnich piętrach Ukraińskiego Domu. Do tej pory nasza przestrzeń informacyjna pozostaje okupowana, dlatego nie trzeba tak szybko prywatyzować mediów, aby ponownie nie odegrały fatalnej roli w kształtowaniu świadomości narodu. Oprócz tego, ponieważ nie ustają próby niektórych polityków nadania szczególnego statusu językowi rosyjskiemu (a co za tym idzie, i pogorszenia stanu języka ukraińskiego), należy utworzyć komitet ochrony języka ukraińskiego. Mykoła Żułynski zaznaczył, że pretendowanie do miejsca w przestrzeni europejskiej nie ma sensu, jeśli kultura narodowa i język nie mają silnych pozycji, bo wtedy pojawia się zagrożenie rozpuszczenia w innych kulturach oraz unifikacji. A jeśli wszystkie media zostaną sprywatyzowane, niemożliwe będzie wdrażanie polityki państwowej w zakresie konsolidacji i rozwoju kultury. Pawło Mowczan przypomniał, że istnieje dekret o rozwoju języka rosyjskiego, ale nie ma o rozwoju ukraińskiego. Przeprowadził obrazową paralelę między obecnymi katastrofami ekologicznymi a ekologią duszy: zachodzi gwałtowne topnienie duchowe, które może doprowadzić do wielkiej katastrofy duchowości. Jurij Kostenko wezwał obecnych do nauczenia się obrony swoich ukraińskich praw. Potrzebne jest realne wsparcie nie po prostu krajowego producenta, a producenta świadomego narodowo, wtedy będzie on mógł wesprzeć ukraińską kulturę. Iwan Dracz, przyłączając się do wielu wyrażonych opinii, zauważył, że ukraińska Ukraina nie jest korzystna ani dla Rosji, ani dla USA (państw, które unifikują wszystko, co narodowe). A Iwan Zajeć zaznaczył, że przez długi czas narzucana jest teza o rzekomo „polietnicznej Ukrainie”, co jest krokiem ku liberalizmowi językowemu nie na korzyść języka ukraińskiego. Obecnie bardzo potrzebne jest tworzenie konkretnych projektów kulturalno-artystycznych i planowe ich realizowanie. Zatem z nakreślonych kwestii wynika jasno, że musi zostać wykonana wielka i natychmiastowa praca, bo rozwiązaniem tylko problemów ekonomicznych nie może ograniczyć się obszerny program odrodzenia społeczeństwa obywatelskiego. Niestety, często zapomina się, że właśnie kultura jest podstawą prawdziwie prosperującego państwa — zarówno ekonomicznie, jak i duchowo. Zdjęcie G. Oborskiej Kateryna TARCZEWSKA Tak wyglądała Cerkiew Dziesięcinna w XIX w. Siła sprawcza wiele znaczy: kryje się w niej i grzech, i prawość. Więc kijowianom warto jeszcze raz dobrze przemyśleć, zanim dadzą swoją zgodę na ten projekt. I zapytać własnego serca. Jeśli zaś te argumenty znajdą zwolenników i zostaną opublikowane, proszę honorarium przekazać na budowę cerkwi w Kaniowie: tam jest ona potrzebna wszystkim. na tym świętym miejscu kolejny mulage ze szkła i betonu, to służyć będą tam zamiast aniołów ludzie. Zatem nie można dopuścić, aby Kijów stracił swoją unikalną świętość, której nie dotykają tymczasowe różnice międzywyznaniowe. Wiadomo, że Cerkiew Powszechna jest jedna. A piekło to miejsce, gdzie nie ma miłości. Ze wszystkiego widać: rozmowy o odbudowie Świątyni Dziesięcinnej, której pierwotnego wyglądu nikt nie zna, wynikły nie z Miłości Pańskiej, a z pragmatycznych przesłanek. Hanna KOZACZENKO, członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury NOWE WYDANIE talnych przedstawień, o technice malowania, konserwacji i renowacji pisanek, o mistrzach pisankarstwa z górskich rejonów obwodów zakarpackiego, iwanofrankiwskiego i czerniowieckiego, o pisankarstwie w diasporze. Opowieść uzupełniają wzory ornamentyki pisankowej różnych regionów Karpat Ukraińskich. Wydanie adresowane jest do historyków sztuki, artystów i studentów uczelni artystycznych, mistrzów sztuki dekoracyjno-użytkowej, pracowników muzeów, miłośników sztuki ludowej. Anatolij ZBOROWSKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

ŚWIĄTYNIA CZY DEKORACJA?

“OKRĄGŁY STÓŁ” W marcu tego roku minęła 110. rocznica urodzin wybitnego ukraińskiego poety Maksyma Rylskiego. Dlatego “okrągły stół”, który odbył się w Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego pod tytułem “Ukraińska kultura dzisiaj: stan, perspektywy rozwoju i badania”, rozpoczął się właśnie od wspomnień o nietuzinkowej postaci poety, który dał się poznać nie tylko jako literat, ale także jako naukowiec, zbieracz folkloru i miłośnik muzyki. Uważał on, że nauki humanistyczne należy badać kompleksowo, dlatego instytut kontynuuje linię naukową tego, czyje imię nosi. Przygotowuje się tu encyklopedyczne informatory z historii muzyki, etnografii, kina, wydano 3. tom “Historii kultury ukraińskiej”, który powstał przy zaangażowaniu wielu nauk humanistycznych. Jednak właściwie opowieści i wspomnienia o Maksymie Rylskim były tylko wstępem. Potem rozmowa przeszła na problematyczne tory ukraińskiej kultury i języka. W “okrągłym stole” uczestniczyło wielu znanych działaczy kultury, wśród których byli: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, deputowany ludowy Pawło Mowczan, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. duchowości Łeś Taniuk, przewodniczący Komitetu ds. mniejszości narodowych Hennadij Udowenko, pisarz i deputowany Borys Olijnyk, literat. ROZMYŚLANIA NA TEMAT Na szczęście minęły czasy, kiedy na ruinach świątyń budowano kluby i lokale rozrywkowe. Jednak coraz aktywniejsze rozmowy o możliwej budowie na fundamentach Cerkwi Dziesięcinnej, gdzie zginęli kijowianie, broniąc przed najazdem mongolsko-tatarskim zarówno swojego miasta, jak i swojej wiary, skłaniają nas w nowym tysiącleciu do obrony zarówno naszego miasta, jak i naszej wiary prawosławnej. Po pierwsze, wpisanie nowej budowli w już ukształtowaną przestrzeń architektoniczną to zniszczenie historycznego zespołu, w którym dominuje Cerkiew św. Andrzeja i skąd widać starodawne krajobrazy, które ukazywały się proroczemu spojrzeniu apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego. Po drugie, jeśli nawet zlekceważyć ideę urbanistyki jako całościowego środowiska dla normalnej, zdrowej egzystencji człowieka, a poddać się pokusie pragmatycznej, byle tylko zapewnić pracę budowlańcom, to w Kijowie istnieje ogromne zapotrzebowanie na budynki mieszkalne, a poza granicami Kijowa jest mnóstwo miejscowości, gdzie nie ma żadnej cerkwi, więc budowlańcy mają gdzie przyłożyć rękę. Po trzecie, jeśli w naszym budżecie z jego wielomiliardowym deficytem są specjalne środki na budowle kultowe, to logicznie byłoby skierować je na renowację starodawnych świątyń, na ratowanie zabytków historycznych. Po czwarte, jeśli mowa o ingerencji w spory międzywyznaniowe, to taka budowa bez wątpienia doleje oliwy do tlącego się ognia niezgody, który mimo wszystko tli się w Kijowie. Jak wiadomo, najwięcej świątyń buduje Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego, który podczas niedawnych wyborów skompromitował się w oczach wierzących niechrześcijańskimi wystąpieniami przeciwko innym wyznaniom, a Prawosławny Kościół Patriarchatu Kijowskiego jest zagoniony w kozi róg, ponieważ jego zwierzchnik został pozbawiony godności i dwukrotnie obłożony anatemą przez rosyjską cerkiew, z której nie wystąpił. Zgodnie z kanonem nie mają prawa go ani spowiadać, ani udzielać mu komunii. Dlatego Kościół Patriarchatu Kijowskiego znalazł się poza nawiasem powszechnego braterstwa cerkwi prawosławnych. Cerkiew św. Andrzeja według podziału państwowego należy do Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, który w istocie do dziś jest prześladowany w naszym niepodległym państwie: do świątyni, która jednocześnie jest muzeum i salą koncertową, metropolita Metody nie zawsze może swobodnie wejść i odprawić nabożeństwo, bo klucze do świątyni bywało, że trzeba było wypraszać u muzealników. Taki faktyczny stan rzeczy dla nikogo nie jest tajemnicą. Sprawą teologów jest, że tak powiem, “zalegalizować”, wprowadzić w kanon prawosławia Kościół Patriarchatu Kijowskiego. A sprawą nowej władzy jest wreszcie uznać na szczeblu państwowym Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny, który modli się za nasz rząd, za naszą armię, za nasz naród, a nie za sąsiednie państwo. Zatem wybudowanie po drugiej stronie ulicy od Cerkwi św. Andrzeja jeszcze jednej — innego wyznania — oznacza wystawienie wiernych na pokusę chodzenia do świątyni nie do Boga, a do tych czy innych duchownych. Ostatni, piąty argument w obronie fundamentów Cerkwi Dziesięcinnej to sama służba Boża. Wielu kijowian wie, że Cerkiew Dziesięcinna w duchu nieustannie działa i służą tam anioły. Są ludzie, którzy nawet początkowo trafili tam na ślub, a dopiero później pobrali się i ślubowali w zwykłej świątyni. Być może miejsce aniołów zajęli ci, którzy zginęli podczas najazdu mongolsko-tatarskiego, a może ci, których proroczo widział Andrzej Pierwszy Powołany — o tym można tylko zgadywać. Jeśli jednak wybudują

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

PISANKI UKRAIŃSKICH KARPAT

Muzeum Pisanki w Kołomyi. Niedawno w Użhorodzie wydano monografię „Pisanki ukraińskich Karpat”. Jej autor — Ołeksij Hryhorowycz Sołomczenko (1920—2002) — członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, laureat nagrody imienia Jurija Szkryblaka, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, historyk sztuki, były wykładowca kolegium — obecnie Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej w Kosowie w obwodzie iwanofrankiwskim. Jeszcze w latach powojennych, kiedy trwało powszechne potępianie twórczości ludowej, zabrał się on za tworzenie w Kosowie szkoły sztuki użytkowej. Chodził od wsi do wsi i wyszukiwał spośród młodzieży chętnych do nauki i pracy, aby oni później kontynuowali tradycje tworzenia piękna. Ołeksij Hryhorowycz stworzył przy szkole muzeum, zainteresował karpacką tematyką naukowców-historyków sztuki z Kijowa, Lwowa, Moskwy, Leningradu. Prawie dwadzieścia lat pracował jako dyrektor Kosowskiej Szkoły Sztuki Użytkowej, napisał ponad 1200 artykułów, rozpraw i doniesień o sztuce ludowej Huculszczyzny, Pokucia i Przedkarpacia, w tym kilka badań monograficznych. Autor opowiada o zwyczajach i obrzędach związanych z pisankami, o symbolice oraz treści ornamen-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Miasto Spoleto

W wielkim Spoleto znajduje się kilka galerii i pracowni artystów, których dzieła z powodzeniem są sprzedawane, cztery teatry, w tym operowy. A latem odbywa się tu prawdziwa pielgrzymka artystów z różnych krajów, kiedy ma miejsce słynny festiwal teatralno-muzyczny. Wtedy na centralnym placu ustawiane są miejsca dla widzów, a ceny biletów na te ławki są astronomiczne. Oto jak kultura przynosi zyski. Jednak wszystkim akcjom artystów Umbrii znacznego wsparcia udzielają lokalne gminy. Jak opowiedział mi asesor ds. kultury prowincji Perugia, Pier Luigi Neri, tutaj pomaga się utalentowanym artystom, malarzom, muzykom, na przykład akademii „Belle-arte” w Perugii czy Teatrowi Lirycznemu w Spoleto, a także w organizacji różnorodnych świąt i festiwali. Niektóre tradycyjne święta, jak na przykład turnieje rycerskie, zachowane jeszcze ze średniowiecza, i dziś pojawiają się w takiej samej postaci, w jakiej widzieli je przodkowie. Umbrię nazywają ziemią o słonecznej aurze, gorącą, niemal bizantyjską. Pod łukami starodawnych uliczek przelatują współcześni chłopcy-rokerzy, za plecami – młoda dziewczyna, a złociste pasmo włosów z czoła zmiata jej ten wiosenny wiatr, który towarzyszył Primaverze Botticellego. Walentyna DAWIDENKO w radiu ojcowskie pieśni: „Dziadowski testament” (słowa P. Własiuka), „Ty przyjdź choć na chwilę” oraz „Czarowna ty, czarowna” (słowa O. Kyryczenki), „Mgły” (słowa O. Bohaczuka) oraz wszystkim znaną „Na koń” (słowa M. Newmytego), która stała się szlagierem 2002 roku. Taras Konoszczenko ponownie wyjechał do Bawarii, codziennie spieszy na próby i spektakle Opery Monachijskiej, lecz rodzinny Kijów nieustannie powraca w snach śpiewaka. Nina KRYWORUCZKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

ŚPIEWAK Z UKRAINY ZADZIWIA ŚWIAT

ARTYSTYCZNA PODRÓŻ To — wers z wiersza, napisanego dawno. I kiedy podjeżdżałam tym razem do nocnego Rzymu, przekonałam się o swojej intuicyjnej wersji, bo majestatyczny “kapitel”, jak nazywają go Włosi, lśnił sferycznie na tle ciemnych niebios. Lecz z pewnym żalem oglądałam się na migotliwy gwiezdny rozsył, który pozostał za plecami — maleńkie miasteczka górskiej Umbrii, którą nazywają sercem Włoch za bajkową urodę krajobrazów, z miłością zachowaną starodawną architekturę jeszcze od czasów etruskich, za etniczne i kulturowe tradycje, które mają ponad 5 tysięcy lat. Właśnie w górskiej Umbrii, gdzie stowarzyszenie włoskich artystów “Spoleto-art” zorganizowało szereg akcji charytatywnych “Płótno serca”, spędziłam prawie tydzień, ogrzany wiosennym słońcem. Bo wiosna we Włoszech zaczyna się nie według kalendarza. Chociaż obecną Włosi uważają za zbyt zimną, niż zazwyczaj. Miniaturowe srebrne igiełki, które topniały w powietrzu — taki niezwykły śnieg łapałam w dłonie w starodawnym parku miasta Spoleto, i dla Włochów był to jeszcze większy cud, niż dla mnie. Niedawna dziennikarska delegacja do Włoch — już drugie spotkanie z ziemią, którą, najwyraźniej, pocałował Pan Bóg, bo oprócz kontemplacji porażającej urody krajobrazów przeżywa się tutaj uczucie łaski — rzadkiego gościa duszy. Może i naprawdę nieprzypadkowo współczesna nauka, określając charakter mentalności narodu, bierze pod uwagę środowisko naturalne, nawet uskoki tektoniczne i złoża geologiczne tej okolicy. Bo Włochom, wyhodowanym w kolebce luksusowej flory, nie brakuje i własnej szczodrości serca. 19 marca we włoskim mieście Spoleto odbyła się akcja charytatywna “Paleta solidarności z Azją”, w której wzięło udział także siedmiu kijowskich artystów, którzy przekazali do Włoch swoje obrazy, namalowane na drewnianych paletach. Zgodnie z zamysłem inicjatora akcji, znanego włoskiego artysty Giancarlo Valentiniego, który kieruje stowarzyszeniem “Spoleto-art”, 200 obrazów na drewnianych paletach zostało wystawionych na aukcję, środki ze sprzedaży obrazów — a to milion euro — przekazano na pomoc poszkodowanym w wyniku klęski żywiołowej w Azji. To już nie pierwszy raz, kiedy artyści z Umbrii wspierają swoją sztuką tych, którzy popadli w biedę. Powiedzmy, środki z poprzedniego projektu “Płótno serca” przekazano medycznemu stowarzyszeniu krwiodawstwa oraz dla chorych onkologicznie. Włosi mają nadzieję, że obecna akcja stanie się także początkiem nowych relacji kulturowych i możliwej wymiany z kijowskimi artystami. Już w maju artyści ze “Spoleto-art” przywiozą do Kijowa wielką wystawę swoich prac i proponują wspólnie przeprowadzić z naszymi artystami akcję “Płótno serca” w Kijowskiej Galerii Miejskiej “Ławra”. Właściwie, ta moja dziennikarska delegacja do Włoch na zaproszenie artystów “Spoleto-art” jest wywołana pragnieniem artystów z Umbrii zwrócenia uwagi na swój nowy projekt, wyprowadzenia go na poziom międzynarodowy. Galeria i biuro stowarzyszenia “Spoleto-art” mieszczą się przy ulicy Fontesecca, w tłumaczeniu — suchych fontann. Główny bohater obrazów artysty Giancarlo Valentiniego — sakralny wędrowiec, który, przyjmując ból i przemijającą marność tego świata, oddaje mu dobro swojego serca. Oczywiste jest, że twórcze credo artysty określiło i jego postawę społeczną, wcieloną w podobne akcje. A jeśli chodzi o podróże, to ten górski kraj jakby ulepiony przez Niebiańskiego Rzeźbiarza dla romantyków. Ja do zakończenia swojej podróży nie mogłam przyjąć jako rzeczywistość otaczających krajobrazów: łuki, dziedzińce, strzeliste wieże na stromych zboczach, wydawało się, że ta doskonała uroda — to teatralne dekoracje. Lecz rano budziły mnie najprawdziwsze włoskie koguty, tak samo sprawne i punktualne, jak ukraińskie. Potem dzwonili w pobliskiej świątyni, gdzie znalazłam freski słynnego Filippo Lippiego. Dzieła sławnych włoskich artystów można zobaczyć nie tylko w kolekcjach Watykanu czy galerii Uffizi, a nawet w najbardziej oddalonych miasteczkach. Jak i darów natury, tak i piękna sztuki tutaj wystarcza dla wszystkich. Spoleto przez niezwykle czarujące krajobrazy nazywają eliksirem życia i jednocześnie genetycz- NASZEGO KWIATU... Solistę Opery Monachijskiej Tarasa Koszczenkę krajowi melomani znają głównie z klasycznych arii i pieśni ludowych. Je śpiewak swego czasu nagrał w Radiu Ukraińskim. Niezbyt często w audycjach artystycznych brzmi jego miękki bas, ale za każdym razem po takim koncercie słuchacze dzwonią do redakcji i pytają: kim on jest, posiadacz tego wspaniałego głosu? Dzieciństwo i młodość Tarasa minęły w malowniczym miasteczku Browary niedaleko Kijowa. Chłopak dorastał w rodzinie zakochanej w muzyce i pieśni ludowej. Ojciec Wołodymyr Fedorowycz Koszczenko — znany dyrygent, kompozytor, pedagog, zasłużony pracownik kultury, którego imieniem nazwana jest jedna z ulic Browarów. Matka — Lilija Hryhoriwna — pedagog-defektolog. Prapradziad Tarasa Andrij Koszczenko — współczesny wybitnych kompozytorów Mykoły Łysenki i Kyryła Stecenki, był wybitnym ukraińskim folklorystą. Młody browarczanin uczył się na wydziale dyrygencko-chóralnym Kijowskiej Szkoły Muzycznej imienia R. Gliera. Jednocześnie był uczestnikiem grupy rockowej “Alternatywa”. Pedagog wokalny Iwan Hnatowycz Poływoda jako pierwszy rozpoznał wokalny talent swojego studenta, i absolwent szkoły wstąpił na wydział wokalny Narodowej Akademii Muzycznej (klasa pedagoga Zinaidy Buzyny). Studiując w akademii muzycznej, Taras Koszczenko śpiewał w zespole wokalno-chóralnym “Kijów”, który zajął pierwsze miejsce na Ukrainie i zdobył prawo wyjazdu na Międzynarodowy Festiwal Zespołów Chóralnych w mieście Zwickau (Niemcy). Tutaj przewodniczący jury profesor Blaschke, pod wrażeniem głosu młodego Ukraińca, zaprosił Tarasa na studia doktoranckie w Wyższej Szkole Muzycznej w Monachium poza konkursem w trakcie roku akademickiego. To było Przeznaczenie. Ostatni kurs Akademii Narodowej Taras ukończył zaocznie w ciągu dwóch lat na studiach doktoranckich, zakończył naukę, skutecznie pokonując barierę językową. Pracował w Radiu Monachijskim, w Filharmonii Monachijskiej. Z czasem śpiewał w Operze Monachijskiej, początkowo jako chórzysta, a potem jako solista. Taras Koszczenko został laureatem międzynarodowych konkursów młodych śpiewaków operowych w Karlowych Warach (Czechosłowacja), Barcelonie (Hiszpania). Na festiwalu “Złota Palma” w Ligurii (Włochy) młody Ukrainiec oczarował wszystkich aksamitnym głosem, otrzymał tytuł laureata oraz specjalną nagrodę festiwalu. Giancarlo Valentini “Samotny” Taras Konoszczenko już dwunasty rok mieszka w Niemczech. Od znajomości ze światowej sławy dyrygentem Zubinem Mehtą rozpoczęła się nowa karta w życiu młodego wykonawcy. Zaczęto powierzać mu wielkie role. Porucznik Zuniga w „Carmen” Bizeta, hrabia Surin w „Damie pikowej” Czajkowskiego i inne. Od 2003 roku Konoszczenko ma w Operze Monachijskiej kontrakt gościnny. Obecnie Taras bierze udział w międzynarodowych projektach, współpracując z takimi uznanymi artystami jak Placido Domingo, dyrygenci James Levine, Kent Nagano. Latem, śpiewając w operze „Potępienie Fausta” Berlioza, koncertował w Tel Awiwie, Hajfie (Izrael), Barcelonie (Hiszpania). Kiedy brzmiała opera „Parsifal” Wagnera, która w ogóle rzadko jest wystawiana na światowych scenach, sale Berlina, Dessau, Baden-Baden oklaskiwały ukraińskiego śpiewaka, miękki bas o szerokim zakresie oczarował wszystkich. Jesienią w Operze Monachijskiej Taras wykonał „Requiem” Mozarta. Śpiewając w Operze Monachijskiej, Taras opanował język francuski, angielski, włoski, a niemieckim włada biegle, mówi nawet z bawarskim akcentem. Ale żaden z języków obcych nie może zastąpić ojczystego. Twórcze ścieżki Konoszczenki przecinają się z wieloma rodakami, którzy mieszkają poza granicami Ukrainy i występują na europejskich scenach. Wtedy nadarza się okazja, by porozmawiać w ojczystym języku. Wśród tych, którzy specjalnie przyjechali z zagranicy do Kijowa, aby 26 grudnia oddać swój głos na przyszłego ukraińskiego Prezydenta, był także Taras Konoszczenko. Taras marzy o powrocie na Ukrainę, lecz zapewne zrobi to nieprędko. Kiedy gościł u mamy i starej babci, nagrał na ukraiński kod, który rekonstruuje włoską historię dzięki zachowanej starodawnej architekturze. Aby poczuć jego atmosferę, doradzą wam błąkać się po mieście bez celu, krok po kroku, smakując niespodzianki odkrycia w każdym antycznym przejściu, gdzie, jak mówią w Spoleto, każde okno rodzi wydarzenie. Więc niby mimochodem, za pierwszym rogiem wąskiego zaułka z niezmienną latarnią, niczym z antykwariatu, otwierać się będzie świątynia św. Salvatore jeszcze paleochrześcijańskiej kultury, muzeum archeologiczne, kościół św. Piotra, a nawet miejscowe koloseum z niemal zachowanym amfiteatrem. Bo na tej ziemi chyba w każdym mieście jest swoje koloseum i potomkom nie wydawało się, że zabytków historycznych jest zbyt wiele. Nie przekształcono ich ani w kluby, ani w spichlerze. Powiedziano mi, że towarzystwo ochrony zabytków historii i kultury we Włoszech jest skuteczniejsze niż nasza inspekcja podatkowa. Bez ich pozwolenia nie można zmienić nawet wyglądu dachu własnego domu, nie mówiąc o obiektach dawnej architektury. Włosi są przekonani, że jakość życia zależy nie tylko od nowoczesnego serwisu, ale i od środowiska kulturowego. Powiedzmy, w z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Spektakl odbył się w ramach programu artystycznego British Council na Ukrainie. Ta sztuka to jedno z dzieł utalentowanej brytyjskiej dramatopisarki Caryl Churchill, która wystawiła ją w British Royal Court Theatre w 2002 roku. Osobowość Caryl Churchill zawsze budziła w jej ojczyźnie sprzeczne opinie; niektórzy sądzili, że to młoda, nieprzeciętna dziewczyna, inni byli wręcz przekonani, że to mężczyzna. Takie wyobrażenia o Caryl można wyjaśnić jej absolutnie niestandardowym i wcale nie retrogradacyjnym podejściem do pisania sztuk (dlatego nie od razu wierzy się w to, że ta utalentowana kobieta ma znacznie ponad sześćdziesiąt lat). A można je również traktować jako reakcję na swoisty „męski” światopogląd autorki, który wcale nie wyróżnia się wrażliwością przypisywaną kobiecie. Zdobywszy wykształcenie na Uniwersytecie Oksfordzkim, Caryl rozpoczęła swoją karierę od pisania słuchowisk radiowych dla BBC. To znacząco rozwinęło talent i udoskonaliło dramaturgiczny kunszt Angielki — cechuje ją powściągliwy, momentami ascetyczny styl. Mogli się o tym przekonać wszyscy, którzy zobaczyli sztukę „Liczba. Wszyscy jego synowie”. Spektakl, jak i wszystkie poprzednie prace Caryl Churchill, wywołał niemały zachwyt u widzów, a prasa obfitowała w pochlebne recenzje i nagłówki artykułów w rodzaju: „To pierwsza prawdziwa sztuka XXI wieku” (Evening Standard), „Caryl Churchill ma zdumiewający talent do trzymania widzów w napięciu, wymagając od nich wnikliwej uwagi i pracy myśli” (The Observer), „Obecnie wśród współczesnych dramaturgów nie ma nikogo bardziej oryginalnego i utalentowanego niż Caryl Churchill” (The Times). Być może jej sukces można wyjaśnić również tym, że pracując nad spektaklem, Caryl myślała o najbliższych osobach — własnych wnukach, którym, jak powiadają za kulisami, zadedykowała swoje dzieło. W wystawieniu spektaklu niemałą rolę odegrał reżyser. W Wielkiej Brytanii za ten proces odpowiadał popularny Stephen Daldry, który podbił przemysł filmowy swoimi pracami „Godziny” („The Hours”) oraz „Billy Elliot”, już zaprezentowanymi na Ukrainie przy wsparciu British Council podczas Tygodnia Kina Brytyjskiego. Konstelację sław zaangażowanych w spektakl „Liczba” dopełniali znani brytyjscy aktorzy Daniel Craig i Michael Gambon. Dziś sztuka nie figuruje już w repertuarze Royal Court Theatre, ale zachwyt nią, bez wątpienia, wciąż rozbrzmiewa we wspomnieniach wdzięcznych widzów. Po tak burzliwej reakcji ze strony Brytyjczyków nie dziwi, że ukraiński reżyser Witalij Małachow zgodził się zaprezentować kijowianom ukraińską wersję spektaklu. Mimo że tekst był już napisany i przetłumaczony, przez około osiem tygodni nad sztuką trwała dość żmudna praca. „Nie chcemy być krajem teatralnych dublerów” — oświadczył dyrektor artystyczny teatru Mychajło Reznikowycz, dlatego ukraiński widz miał okazję nacieszyć się oryginalnym i niepowtarzalnym widowiskiem. Jedną z atrakcji spektaklu stała się praca Anatolija i Heorhija Chostikojewów, którzy zagrali ojca (Salter) i syna (Bernard) na scenie teatru. Trzeba oddać sprawiedliwość ukraińskiemu reżyserowi Fedorowi Sołoneckiemu. W Wielkiej Brytanii nikomu nie przyszło do głowy, by sprowadzić na scenę nie po prostu aktorów, a prawdziwych ojca i syna. Ten niezwykły krok reżysera wywołał niemało pytań, z których jednym było: „Czy pan Anatolij nie boi się, że syn go przegra?”. Uśmiechnąwszy się, Chostikojew-starszy odpowiedział, że obawia się i nawet trochę zazdrości synowi, ponieważ w swoim czasie jemu nie

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Brytyjska «Ilość» dla teatralistów

Niezwykle interesującym i miłym prezentem, jakim kijowianie zostali obdarowani z okazji Dnia Teatru (27 marca), były wspólne przedsięwzięcie Brytyjskiej Rady i Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki, które zaproponowały widzom premierę spektaklu „Ilość. Wszyscy jego synowie”. […] proponowali podobną rolę. Rzeczywiście, rola, a dokładniej role, były nietypowe, ponieważ Heorhij musiał grać od razu trzech synów, zupełnie do siebie niepodobnych. Wcielając się to w jednego, to w drugiego, talentem przekazywał przeżycia, zachwyt, lęki, jednym słowem wszystkie emocje, które poruszały dusze młodych mężczyzn. Taka rola w znanej sztuce jest niezwykle cennym osiągnięciem zarówno dla młodego aktora Heorhija Chostikojewa, jak i dla już uznanego mistrza gry teatralnej Anatolija Chostikojewa. Praca Caryl Churchill poruszyła bowiem zwyczajne kanony teatralne, oferując widzowi na scenie prawdziwy „thriller psychologiczny”. Podczas spotkania z dziennikarzami Anatolij Chostikojew opowiedział o swoim pierwszym wrażeniu po przeczytaniu tekstu spektaklu: „Zanim się zgodziłem, pomyślałem, że albo jeszcze nie dorosłem, albo już przerosłem, by zagrać w takim spektaklu, ale po powtórnym przeczytaniu tekstu znalazłem w nim dla siebie wiele interesujących rzeczy”. Te słowa potwierdzają sprzeczne odczucie, które nie opuszcza podczas oglądania sztuki. I nie dziwi to, ponieważ tekst, na pierwszy rzut oka niezwykle prosty, składa się z pospolitych, dość banalnych prostych wypowiedzi, ale jeśli się zastanowić, rozumie się, że za namiętnymi monologami aktorów kryje się morze przeżyć i desperackie dążenie do zwykłego ludzkiego szczęścia. Błędne byłoby przekonanie, że sztuka jest poświęcona problemowi klonowania, jak może się niektórym wydawać na pierwszy rzut oka. Caryl Churchill w swojej niezrównanej pracy literackiej zmusza widza do zastanowienia się nad poważnymi problemami życiowymi, które prędzej czy później stają przed każdym człowiekiem. Emocjonalnie złożona sztuka zmusza do myślenia i analizowania, dlatego ten teatralny arcydzieło nie zostanie zrozumiany przez tych, którzy chcą się po prostu zrelaksować.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Ten niezwykły krok reżysera wywołał niemało pytań, jednym z których było: „Czy pan Anatol nie boi się, że syn go przegra?”

z Maria HOŁOWKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatol POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej Jewhen HOLYBARD 229-49-47 (tel./faks) Zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 229-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 228-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 228-63-69 Redaktor literacka Ołeksandra TKACZ 462-05-57 Dział kultury Kateryna TARCZEWSKA 462-05-57 Dział literatury Maria KRY SHTOPA 462-05-57 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 228-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Oksana PETRYCZENKO 228-63-69. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 106B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301213 Nakład ogólny — 34800 Korespondencja z czytelnikami tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. Czy ktoś z rodziców mógłby powiedzieć swojemu synowi w twarz, że wolałby „lepszy wariant” swojego dziecka? A mógłby nie wchodzić do syna w ciemnym pokoju, kiedy ten drze się z krzyku? Caryl Churchill udowodniła, że tacy rodzice istnieją, tworząc Soltera. I na tym dramatopisarka nie poprzestała, lecz pokazała także emocjonalne wahania, które ogarniają takiego ojca. Przeżycie własnych błędów wychowawczych jest ponad jego siły, dlatego klonuje syna, otrzymując „idealny”, pożądany wariant. Ale na życiowej drodze pojawiają się nowe trudności z nowym Bernardem. Zamieszanie, ciągłe kłamstwa, pojawienie się to jednego, to drugiego syna wywołują wzburzone uczucia nie tylko u Bernardów, ale przede wszystkim u Soltera, gdyż to on ponosi odpowiedzialność za dokonany czyn. Dodaje zmartwień i to, że w szpitalu sklonowano nie jednego Bernarda, a dziesięć czy dwadzieścia, nikt dokładnie nie potrafi powiedzieć ile. Ten fakt popycha Soltera i Bernarda do dialogu: ileż kosztuje człowiek. I decydują, że nie mniej niż milion, a jeśli pomnożyć przez liczbę… Na pierwszy rzut oka to bezsens, ironia, która zawsze kroczy obok nieodpowiedzialnego czynu, ale tego, co zrobione, nie da się cofnąć. Taki ekskurs w tekst spektaklu popycha do głębszej analizy tematów, które poruszyła Caryl Churchill, gdyż są one zbyt ważne, by ich nie wymienić: samobójstwo matki, która rzuciła się pod pociąg w metrze, bratobójstwo, do którego popchnęła jednego z Bernardów sztuczna konkurencja o miano „lepszego syna”, poczucie szczęścia, do którego dążą wszyscy bohaterowie. Pod koniec sztuki poznajemy trzeciego Bernarda i uświadamiamy sobie, że dorastanie kopii jedynie osłabia więź z ojcem. Bernard traci indywidualność, a ojciec pozostaje sam na sam z sobą, chociaż ma jeszcze dziewiętnaście kopii syna, ale czy to są jego dzieci? Ciekawe, że podczas spektaklu słowo „klonowanie” ani razu nie pada z ust postaci. Klonowanie zmieniło życie bohaterów na tyle, że nawet nie odważają się tego przyznać, abstrahując od problemu, jak to jest właściwe większości ludzi. Skojarzenia wywołane spektaklem każdy ma własne, dramatopisarka osiągnęła ten efekt wielopoziomowym podejściem do pisania sztuki. I z każdą sceną widzowie zanurzają się w filozoficzne prawdy relacji „rodziców i dzieci”, w dyskusję o roli dziedziczności i otaczającego świata w kształtowaniu osobowości. Po obejrzeniu takiego scenicznego widowiska jest nad czym myśleć i co analizować nie tylko w spektaklu, ale i we własnym życiu. A jeśli pierwsze obejrzenie sztuki nie wywrze należytego wrażenia, spektakl można obejrzeć ponownie. Gdyż pozostaje on w repertuarze Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki.

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn