Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №13 за 2011 рік

16 S. · 43 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

CO „ZEROWAŁO SIĘ” DLA KUCZMY?

Zwycięstwo Janukowycza w wyborach prezydenckich Leonid Kuczma przyjął z nieukrywaną radością, oświadczając, że wszystko, jakoby, „zerowało się”. To znaczy wróciło „na swoje miejsce”, do stworzonego przez niego za czasów jego prezydentury systemu. Ale system często uderza w swoich twórców. Tak też się stało. „Zerowany” stary-nowy system zrodził pierwszą w naszej najnowszej historii sprawę karną przeciwko prezydentowi państwa, niechby i byłemu. Petro ANTONENKO Jakie przyczyny skłoniły rządzący reżim do „najazdu” na swojego protoplastę? Nawet najbardziej naiwni słabo wierzą w oficjalne interpretacje, że to walka o sprawiedliwość i praworządność. Prawdziwych przyczyn jest kilka, są one splecione w kompleksie. Bez wątpienia jest to także imitacja triumfu prawa. I dążenie do pokazania Zachodowi, że Ukraina wreszcie rozpoczyna walkę z korupcją. Oczywiście, jedną z przyczyn jest odwrócenie uwagi opinii publicznej od porażek w sferze społeczno-ekonomicznej. Nie byłoby źle, gdyby w wyniku „Operacji K.” udało się przycisnąć także zięcia byłego prezydenta Wiktora Pinczuka z jego miliardowymi majątkami, wizerunkiem za granicą i kilkoma potężnymi ogólnokrajowymi kanałami telewizyjnymi. I wszystkie te absolutnie realne przyczyny zbiegają się z bodaj najważniejszą: to nie po prostu awantura, a nieprzejednana walka o władzę i pieniądze (u nas to synonimy) w wyższych echelonach państwa. I te wojny, lub w ich żargonie „rozbiórki”, są istotą uformowanego przez dziesięciolecia rządów Kuczmy i „zerowanego” obecnie systemu. Wszystko inne staje się wiórami, które lecą w tej wojnie — normy demokracji, praworządność, prawa człowieka i ludzkie losy. Kluczowymi momentami stały się sprawa karna przeciwko bezpośredniemu zabójcy — generałowi milicji Pukaczowi oraz taśmy majora Melnyczenki. I właśnie tutaj jest najwięcej mgły. Całkowicie zasadne są żądania opinii publicznej, że trzeba mówić nie tylko o motywach, przyczynach zleceniodawców zabójstwa dziennikarza, ale i wyjaśnić wreszcie, kto i jak przeszkadzał w śledztwie w tej głośnej sprawie przez wszystkie 10 lat? Jeśli chodzi o Pukacza, to jak mogło się zdarzyć, że będąc już zatrzymanym w sprawie Gongadzego, złożył niezwykle ważne zeznania, wymknął się spod śledztwa i na długie kilka lat „dał nogę”? I ci, którym było trzeba, dobrze wiedzieli, gdzie on się znajduje. Obecnie zaś faktycznie na zeznaniach Pukacza trzyma się fabuła oskarżeń przeciwko Kuczmie: właśnie generał-zabójca zaświadczył, że minister Krawczenko rzekomo wydał mu rozkaz zabicia Gongadzego na polecenie Kuczmy. Krawczenki nie wskrzesisz, ale wiele wyjaśniłoby wyjaśnienie okoliczności jego śmierci. Dlaczego więc nie wznawia się sprawy karnej o dziwne „samobójstwo” ministra dwoma strzałami? Zresztą, jak i nie mniej dziwne okoliczności śmierci Kyrpy, jeszcze jednego ministra Kuczmy. Wiele pytań wywołuje także postać Melnyczenki, miejsce i rola majora z jego taśmami. To przecież nie Kuczma wymyślił, aby choć trochę wybielić siebie, że major jest uczestnikiem ogromnego międzynarodowego spisku przeciwko niemu i państwu — wszystko to dawno stało się w świadomości społecznej czymś więcej niż przypuszczeniem. Bo spróbujcie uwierzyć, że szeregowy oficer „z pobudek patriotycznych” samodzielnie przeprowadził taką grandiozną operację podsłuchiwania prezydenta państwa! Ale chodzi o co innego. Pierwszy zastępca Prokuratora Generalnego Kuźmin oświadczył: taśmy majora Melnyczenki wreszcie uznano za dowody w sprawie. Dotąd było niemało przeszkód dla takiego kroku. Pierwszą jest norma Konstytucji Ukrainy, w której zaznaczono, że oskarżenie nie może opierać się na dowodach uzyskanych w sposób nielegalny. Jak obecnie udało się ominąć tę normę? Oczywiście, żadnej legalnej sankcji Melnyczenko na podsłuchiwanie i nagrywanie Kuczmy nie otrzymywał. Na tej podstawie można by wszczynać sprawę karną przeciwko samemu Melnyczence. Ale znaleziono już i indulgencję. Okazuje się, że w zakamarkach naszego ustawodawstwa istnieje i taka norma: nie uważa się za przestępstwo czynu popełnionego w sytuacji wyższej konieczności — dla zapobieżenia planowanemu przestępstwu, jeśli tego przestępstwa nie można zapobiec w inny sposób. Prawda, w takim razie powstaje jeszcze jedno pytanie: dlaczego więc w takim razie nie wszcząć sprawy karnej przeciwko Melnyczence za niezawiadomienie o znanym mu planowaniu przestępstwa — zabójstwa dziennikarza? Przypomnijmy, że skandaliczne taśmy Melnyczenki zostały ujawnione przez Moroza już po zabójstwie Gongadzego. Zakończenie na str. 2 ARTYSTA Z BOŻEJ ŁASKI „STAROŚĆ — TO NOWA WOLNOŚĆ!”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

sprawy karne przeciwko Janukowyczowi, Azarowowi, którzy „zasvetili się” na taśmach w wielu interesujących momentach. Dotyczy to m.in. korupcji w sferze bankowej, prześladowań prasy, politycznych rozpraw i nacisku na sądy. Ciekawe, co zrobić z tymi fragmentami taśm Melnyczenki? Czy to właśnie zostanie uznane za niewiarygodne? Otóż tak, jak nie wypada pochopnie siać oskarżeń na podstawie taśm, tak samo nie wolno stosować selektywnego „taśmowego wymiaru sprawiedliwości”. Podobnie jak w przypadku innych głośnych czynów, które figurują na taśmach i poza nimi. Wśród nich — miliardowe przekręty podczas „prywatyzacji”, gdy Fundacją Państwowego Mienia kierował Czeczetow, afery na kolei za czasów Kyrpy, dziesiątki miliardów puszczonych na „restrukturyzację” banków, gigantyczne afery ziemskie w stolicy i wokół niej, a także wszędzie indziej. Sprawiedliwość jest dla wszystkich jednakowa. Prawda, to dotyczy normalnych społeczeństw demokratycznych. W „wyzerowanych” — porządki są inne. Ami dopiero niedawno próbowali wyrwać się z „wyzerowanego” życia. Jak dotąd nie wyszło. Ale trwa walka o społeczeństwo, w którym każdy będzie nie zerem, lecz człowiekiem. uważam. Więcej, są podstawy, by podejrzewać nacisk na sąd ze strony kierownictwa Prokuratury Generalnej, sprawdzamy ten fakt. Jeśli się potwierdzi, to sędziowie, którzy wydali bezprawne orzeczenie, znajdą się w jeszcze trudniejszym położeniu niż kierownicy prokuratury, którzy na nich wpłynęli. Grozi im pozbawienie togi. — Co do taśm majora Melnyczenki, zastępca Prokuratora Generalnego Kuzmin oświadczył: „Taśmy zostały uznane za dowód rzeczowy w sprawie, figurują w sprawie Pukacza i w tej sprawie”. Co oznacza to oświadczenie? Że śledztwo otrzymało do swojej dyspozycji wszystkie taśmy? Że uznano autentyczność tych taśm? Dlaczego tak długo taśmy nie były włączane do śledztwa w sprawie zabójstwa Gongadze? — To świadome oszukiwanie społeczeństwa. Kierownik Prokuratury Generalnej nie może nie rozumieć, że należy w pełni zbadać pochodzenie nagrań Melnyczenki, potrzebna jest decyzja sądu, który uznałby działania Melnyczenki za uprawnione, i tylko w takim wypadku będzie można wykorzystać nagrania jako dowód oskarżenia w sądzie. Ale wtedy nagrania dowodziłyby nie tylko zbrodni wobec O. Podolskiego i H. Gongadze, lecz także wielu innych przestępstw gospodarczych, nacisku na przedsiębiorców, jaki wówczas wywierała podatkowa, kierowana przez M. Azarowa, nacisku na sędziów, bezprawnego przejęcia zakładów, banków itd. Właśnie tego boją się w prokuraturze i najwyższych szczeblach władzy. Dotąd M. Melnyczenko nie przekazał śledztwu pierwotnych nośników ani aparatury, którą rzekomo nagrał rozmowy w gabinecie Prezydenta. W materiałach sprawy są nagrania uzyskane z różnych źródeł — wszystko to kopie, istnieją ekspertyzy tych nagrań, ale to nie wystarcza, by jednoznacznie potwierdzić ich pochodzenie. — Reprezentuje Pani prawa i interesy wdowy po Myrosławie Gongadze. Ona i matka Hii są pokrzywdzonymi w tej sprawie. Jeśli to możliwe, proszę skomentować, czy śledztwo uwzględnia ich interesy? — Śledztwo często ignoruje prawa pokrzywdzonych właśnie dlatego, że obawia się zaskarżania konkretnych działań grupy śledczej. Walczymy. — Walentyno Wasyliwno, od wielu lat znając sprawę Gongadze od środka, co Pani może powiedzieć o jej przebiegu i toku postępowania? — Zawsze niezwykle ważne było wsparcie społeczeństwa, zarówno ukraińskiego, jak i międzynarodowego, oraz uwaga dziennikarzy do tej sprawy. To pomogło nam przetrwać. Sprawa przez cały czas znajdowała się pod presją polityczną — wykorzystywanie sprawy do politycznych spekulacji stało się już niemal zwyczajnym zjawiskiem. A jeszcze — jesteśmy wdzięczni tym pojedynczym śledczym, którzy wykonywali swoją pracę, nie zważając na to, kim jest Prokurator Generalny i kim jest Prezydent Ukrainy. Czasem nawet musieli ukrywać przed kierownictwem poszczególne informacje, które udało im się odkryć, ale to pomogło sprawie. Petro Antonenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von «CO „ZEROWAŁO SIĘ” DLA KUCZMY?», S. 1

CO „ZEROWAŁO SIĘ” DLA KUCZMY?

Dokończenie. Początek na str. 1. Były też inne przeszkody do bezapelacyjnego zalegalizowania taśm. Tak, prawo wymaga, aby zostało ustalone źródło informacji, w danym przypadku — czym i jak robiono nagrania? Póki co, pełnej jasności tutaj nie ma. Tym bardziej, że Melnyczenko ujawnia wciąż nowe nagrania. Na przykład, zrobione nie gdzie indziej, a na daczy Kuczmy, podczas obchodów jego urodzin w gronie wybranych. Zadziwiające możliwości majora! I bardzo ważna okoliczność — wiarygodność nagrań. Co oznacza oświadczenie prokuratury, że wreszcie, po kolejnej ekspertyzie, taśmy uznano za wiarygodne. Ale pojawia się kluczowe pytanie: czy wszystkie co do jednego nagrania? O taśmach tak dużo się mówi, bo wygląda na to, że właśnie one stały się głównym atutem polityczno-biznesowo-kryminalnych gierek wokół sprawy Gongadzego, a nie sprawy Pukacza, już skazanych zabójców Gongadzego, tajemnicy śmierci Krawczenki… Wygląda na to, że jeszcze usłyszymy nowe oskarżenia. Prawda, jeden z znanych deputowanych i orędowników reżimu — W. Kolesniczenko, całkiem niedawno oświadczył w teleturnieju, że obecna władza nie ma żadnego związku z tamtymi dawnymi zbrodniami, a wręcz przeciwnie — cześć jej i chwała, że je bada. Ale czy nie za wcześnie mówić, kto i jaki ma związek z szeregiem głośnych zbrodni w ciągu ostatnich 10—15 lat? A zwłaszcza w kwestii hamowania ich śledztwa. Zresztą, do niektórych dawnych zbrodni jednak przypisuje się także szefów obecnej władzy, niechby nawet zajmowali wtedy niższe stanowiska. Deputowany parlamentu Hrymczak skierował wniosek do Prokuratury Generalnej z propozycją wszczęcia

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

NOWY ZWIERZCHNIK UGKK WPROWADZONY NA TRON

Wybrany przez Synod Biskupów Ukraińskiego Greckokatolickiego Kościoła, zebrany we Lwowie-Briuchowiczach w dniach 21–24 marca, Zwierzchnikiem UGKK został Jego Ekscelencja Władyka Swiatosław (Szewczuk). Papież Benedykt XVI zatwierdził i pobłogosławił wybór zgodnie z decyzją Synodu Wyborczego. Wprowadzenie Błogosławiejszego Swiatosława na tron Zwierzchnika Kijowsko-Halickiego nastąpiło w Kijowie w niedzielę, 27 marca, podczas Liturgii Archierejskiej w Patriarszym soborze Zmartwychwstania Chrystusowego. Biografia Najprzewielebniejszego Władyki Swiatosława (Szewczuka) Władyka Swiatosław (Szewczuk), administrator apostolski eparchii Matki Bożej Opiekunki w Buenos Aires, urodził się 5 maja 1970 roku w mieście Stryj w obwodzie lwowskim. W latach 1991–1992 studiował w Centrum Studiów Filozoficzno-Teologicznych „Don Bosco” w Buenos Aires, a w latach 1992–1994 – w Lwowskim Seminarium Duchownym. Święcenia diakonatu otrzymał 21 maja 1994 roku, a kapłaństwa – 26 czerwca 1994 roku. W latach 1994–1999 studiował na Papieskim Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu (Rzym, Włochy), gdzie uzyskał doktorat z wyróżnieniem Summa cum laude w zakresie antropologii teologicznej oraz podstaw teologii moralnej tradycji bizantyjskiej. W latach 1999–2000 – prefekt Lwowskiego Seminarium Duchownego Świętego Ducha. W latach 2000–2007 – wicerektor Lwowskiego Seminarium Duchownego Świętego Ducha. Od 2001 roku – wicedziekan Wydziału Teologicznego Lwowskiej Akademii Teologicznej (następnie Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego). W latach 2002–2005 – przewodniczący sekretariatu i osobisty sekretarz Najbłaższego Lubomyra, administrator Kurii Patriarchalnej we Lwowie. Od czerwca 2007 roku – rektor Lwowskiego Seminarium Duchownego Świętego Ducha. 14 stycznia 2009 roku Ojciec Święty Benedykt XVI pobłogosławił decyzję Synodu Biskupów Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego o mianowaniu ojca doktora Swiatosława Szewczuka biskupem pomocniczym eparchii Matki Bożej Opiekunki w Buenos Aires. Nowemu biskupowi nadano tytularny stolec Castra di Galba. 10 kwietnia 2010 roku mianowany administratorem apostolskim eparchii Matki Bożej Opiekunki. Władyka Swiatosław (Szewczuk) biegle włada językiem angielskim, włoskim, hiszpańskim, polskim i rosyjskim. Na podstawie materiałów oficjalnej strony UGKC przygotował Jewhen BUKET

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

«KUCZMAGATE»: TRIUMF CZY MANIPULACJA SPRAWIEDLIWOŚCIĄ?

Pytanie do przedstawicielki pokrzywdzonej Myrosławy Gongadze — adwokat Walentyny TELYCZENKO. — Na podstawie jakiego artykułu wszczęto postępowanie karne przeciwko Leonidowi Kuczmie? Prokuratura Generalna poinformowała, że na podstawie artykułu 166 ustęp 3 Kodeksu karnego z 1960 roku, który obowiązywał w chwili popełnienia przestępstwa — zabójstwa Hieorhija Gongadze. Jaka jest nazwa artykułu, na podstawie którego wszczęto sprawę, jakie przestępstwo kwalifikuje i jaka kara jest przewidziana? — Postępowanie karne wszczęto na podstawie części 3 artykułu 166 KK Ukrainy (z 1960 r.) — przekroczenie władzy i uprawnień służbowych, które spowodowało ciężkie skutki. Kara w granicach 5—12 lat pozbawienia wolności. — Zastępca Prokuratora Generalnego R. Kuzmin oświadczył, że Kuczma jest podejrzewany „o przekroczenie władzy, wydanie bezprawnego polecenia funkcjonariuszom MSW, które doprowadziło do zabójstwa dziennikarza”. Jeśli takie „polecenie” doprowadziło do zabójstwa, dlaczego nie stawia się zarzutu udziału w organizowaniu zabójstwa? Czy tylko dlatego, że Kuczma rzekomo nie dawał bezpośredniego polecenia zabicia dziennikarza, lecz nakazał jedynie go porwać i „nastraszyć”? — Właśnie tak. Jak rozumiem, według wersji śledztwa L. Kuczma dał polecenie jedynie zatrzymać H. Gongadze, wywieźć do lasu i pobić. Tak właśnie postąpiono z innym dziennikarzem — Ołeksijem Podolskim. W tak zwanych zapisach Melnyczenki można usłyszeć zarówno polecenie Kuczmy przeprowadzenia „środków wychowawczych” wobec O. Podolskiego, jak i raport ówczesnego ministra spraw wewnętrznych J. Kraczenki o wykonanej pracy. Bawiono się wtedy na Bankowej, omawiając „środki” wobec O. Podolskiego. Według wersji śledztwa to właśnie J. Kraczenko zdecydował, że Hieorhija Gongadze należy zabić, i nakazał O. Pukaczowi zabić dziennikarza. Jeśli wychodzić z takiej wersji, to kwalifikację czynów L. Kuczmy dokonano prawidłowo, lecz pytania budzi sama wersja. Uporczywa niechęć Prokuratury Generalnej do wszczęcia sprawy karnej wobec J. Kraczenki nawet mimo nalegań jego wdowy rodzi jeszcze większą nieufność wobec pracy grupy śledczej. — Jeśli Kuczmie zarzuca się jedynie przekroczenie władzy, to co oznacza norma prawa, zgodnie z którą termin przedawnienia za takie przestępstwo wynosi 10 lat? Zatem minął on w zeszłym roku we wrześniu. Czy upływ terminu przedawnienia oznacza, że nie prowadzi się śledztwa, nie odbywa się proces i nie wydaje się wyroku skazującego? — W naszym przypadku termin przedawnienia oznacza tylko jedno — sąd może zwolnić L. Kuczmę z kary ze względu na upływ terminu przedawnienia. I będzie to podstawa zwolnienia nierehabilitująca. Ale są też oznaki przestępczych działań L. Kuczmy mające na celu utrudnianie śledztwa. Europejski Trybunał w sprawie Gongadze przeciwko Ukrainie wyciągnął jednoznaczny wniosek: „Trybunał uważa, że fakty tej sprawy demonstrują, iż podczas śledztwa do grudnia 2004 roku organy władzy państwowej były przede wszystkim zajęte dowodzeniem tego, że urzędnicy państwowi najwyższego szczebla nie brali udziału w tej sprawie, a nie ustalaniem prawdy o okolicznościach zniknięcia i śmierci męża skarżącej” oraz dalej: „…przez ponad cztery lata nie przeprowadzono skutecznego śledztwa…”. Termin przedawnienia w odniesieniu do utrudniania śledztwa jeszcze nie upłynął. — Jeżeli Kuczma zostanie pociągnięty do odpowiedzialności za zorganizowanie zamówionego zabójstwa lub udział w takim zabójstwie, czy na takie przestępstwa rozciąga się termin przedawnienia? — Tak. Istnieje pewna kolizja między starym a nowym Kodeksem karnym, ale w każdym razie stosuje się łagodniejszą normę, a to oznacza, że nawet za najcięższe przestępstwo może zostać zastosowany termin przedawnienia, jeżeli tak zdecyduje sąd. — Na ile uzasadniona była decyzja Sądu Apelacyjnego Kijowa, który na Pani wniosek ją odrzucił i uznał za zgodną z prawem decyzję Prokuratury Generalnej, że zabójstwo Georgija Gongadze nie jest zamówionym zabójstwem? Tym bardziej że zarówno śledztwo, jak i sąd stwierdziły, że generał Pukacz otrzymał rozkaz od ministra Krawczenki, by zabić Gongadzego. Dlaczego rozkaz zabójstwa nie został uznany za zlecenie zabójstwa? Jak to się ma do wyjaśnienia Sądu Najwyższego, że zabójstwo dokonane na podstawie rozkazu, prośby, jest zamówionym? Jeżeli zabójstwo dziennikarza zostanie uznane za zamówione, czy oznacza to, że trzeba będzie ustalić wszystkich zleceniodawców zabójstwa i osoby współuczestniczące w przestępstwie? I że wtedy sprawy nie będzie tak łatwo zamknąć? — Sami wyciągnęli Państwo wniosek o niezgodności z prawem decyzji obu sądów — Peczerskiego Sądu Rejonowego w Kijowie oraz Sądu Apelacyjnego. Ja też tak

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

gionałom wyraźnie brakuje powodów do oświadczeń w rodzaju tego, że są postępowi i dążą do sprawiedliwości. Gdyby naprawdę chcieli dojść do prawdy, mówiliby o tym mniej, a działaliby więcej. Dlatego w istocie sprawa Czornowoła potoczy się tak samo jak sprawa Gongadze i Kuczmy. Teatr polityczny… Jedno jest jasne: sprawa zostanie przeciągnięta i nie zobaczymy niczego nowego. Nie zostaną doprowadzeni do logicznego końca. Kruk krukowi oka nie wydziobie. — A jednak, komu na rękę jest śmierć Czornowoła? Kto stoi za tą zbrodnią, czy za zbrodniami stulecia? — Mówiąc strategicznie, przyczyną śmierci W. Stusa, I. Switłycznego, W. Symonenki, W. Marczenki i W. Czornowoła jest ich narodowo-patriotyczna, antyimperialna działalność. Byli działaczami ukraińskiego odrodzenia narodowego. W ich zgonie, a w innym wypadku w ich dyskredytacji, był zainteresowany Kreml, imperium i jego „wszechwidzące oko” z mieczem karzącym w rękach. Oczywiste jest, że te służby muszą mieć swoją piątą kolumnę. W tym sensie możemy mówić, że Czornowoł był bardzo niebezpieczny dla Imperium Rosyjskiego, ich państwa. Oni wyraźnie zdawali sobie sprawę, jakim zagrożeniem jest dla nich. Gdyby do władzy doszedł Czornowoł, dziś na Ukrainie wiele by się zmieniło. Hasło „Bandytom — więzienia!”, obrona języka ukraińskiego, gospodarka narodowa zostałyby wcielone w życie. Przypomnijcie sobie tylko, czyje uszy wystawały zza tak zwanych kompromitujących materiałów o Czornowole. Fala kłamstw popłynęła z rosyjskich wydawnictw. Dopiero potem podchwycili je nasi „zemlacy” i wykorzystali do swoich celów. Oprócz tego był niebezpieczny jeszcze tym, że był autorytetem także dla rosyjskiej demokracji. Wielu ówczesnych moskiewskich działaczy słuchało jego zdania. Kiedy doszło do GKCzP, to właśnie Czornowoł natychmiast zorganizował opór przeciwko kolaborantom. Dlatego mam wszelkie podstawy twierdzić, że był strategicznym wrogiem całego imperialno-postsowieckiego systemu. Sądzę, że to właśnie ona go zabiła. — Czego zatem możemy się spodziewać w tej sprawie? — Spodziewać się — i przybliżać, każdym uczciwym słowem, każdym swoim czynem — radykalnej zmiany klimatu politycznego na Ukrainie. Do władzy i tak dojdą patrioci, ludzie o czystym sumieniu. Już rozumiemy, że Ukraina musi być inna, niż jest. Będzie taka, jaką chcieli ją widzieć Stus, Switłyczny, Marczenko, Czornowoł i setki tysięcy, miliony dusz — ofiary walki o godność narodową i niepodległość państwową. Kiedy powstanie taka Ukraina, jestem absolutnie przekonany, że odnajdziemy ślady zleceniodawcy i wykonawcy zabójstwa Czornowoła.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Kruk krukowi oka nie wykole

Dwanaście lat minęło od tego tragicznego marcowego dnia. „Teraz Czornowiła nie ma. A jego, łagodnie mówiąc, przeciwnicy żyją i mają się dobrze. I starają się zarobić na jego śmierci dywidendy…” — pisał L. Taniuk we wstępnym artykule do zbioru publicystyki W. Czornowiła „Puls ukraińskiej niepodległości”. Wydaje się, że dziś na scenie Pieczerskiego pagórka znowu coś niezgrabnie się odgrywa. Wszystko to w wyścigu retransmitują radio i telewizja, piszą gazety. Co się naprawdę tam dzieje i jakie jest jego zdanie o kolejnych staraniach władz, by zbadać zabójstwo Wiaczesława Czornowiła? Z tym pytaniem zwróciłem się do Lesia Taniuka. Mykoła CYMBALIUK — Faktycznie co roku zwracamy się do Prokuratury Generalnej w imieniu różnych organizacji — Fundacji Czornowoła, Ruchu Ludowego Ukrainy — z żądaniem doprowadzenia do końca sprawy zabójstwa Wiaczesława Czornowoła. I za każdym razem z tych gabinetów odpowiadają nam: tak, tak, oczywiście, to zrobimy. Ale mam wrażenie, że każda władza stara się wykorzystać to do swoich celów. I, nie zagłębiając się w problem, zrobić na tym, łagodnie mówiąc, jak najgłośniejszy „PR”. Dlaczego? Przeanalizujmy to. Obecnie w Prokuraturze Generalnej pojawił się pomysł ekshumacji szczątków zmarłego. Nie poparły go żona — Atena Paszko i siostra — Walentyna. Pomysł poparł Taras Czornowił. I to nie od razu, bo się wahał. Napisał jedno oświadczenie — wycofał je. Potem znów napisał… Decyzja ta została podjęta na podstawie oświadczeń w prasie deputowanych Stojka i Kendzjora. Oni rzekomo mają jakieś fakty, że Wiaczesława Maksymowicza w rozbitym samochodzie dobijano kastetami. To jest logiczne, do pewnego stopnia, i przeczy temu, że jeśli tam leżał ranny sekretarz prasowy, to dlaczego nie zlikwidowano go także jako świadka? Z wyników ekspertyzy wiadomo, że po uderzeniu u Czornowoła zniesiono pół czaszki. Zatem pozostać przy życiu nie mógł. Co to da? Śledztwo, nawet znalazłszy jakieś punkty zaczepienia, zawsze udowodni, że to na przykład ślady po uderzeniu odłamków z samochodu. W końcu w tej sytuacji dla nich to najlepszy sposób, by postawić kropkę. Powiedzą: nic nie udowodniono, deputowani nie mieli racji i dlatego śmierć Czornowoła jest skutkiem wypadku drogowego. Wszystko, i sprawę pogrzebią na zawsze. Ale przecież problem nie w tym, czy te ślady istnieją, czy nie! Problem w tym, że Prokuratura Generalna musi powrócić do śledztwa w pełnym zakresie. Mianowicie musi zostać przesłuchany Kudela, muszą zostać zbadane wszystkie jego niekontrolowane powiązania. Kudela miał brata, który pracował u Łazarenki. U tego były powiązania z miejscową milicją. Nie sprawdzono dokładnie, od czego czy od kogo był zależny. Tak samo z KAMAZ-em — widziano go i tu, i tam. Samochód, którym jechał Czornowił, jako dowód został zniszczony, bez przeprowadzenia gruntownej ekspertyzy. Zniszczono także materiały kirowohradzkiej obserwacji Czornowoła, w którą, nota bene, zamieszany jest Pukacz (ale o nim ani słowa w sprawie!). Pierwszego śledczego, który od samego początku prowadził tę sprawę, odsunięto. Oświadczenia ówczesnego głównego milicjanta Krawczenki też budzą wiele pytań itd. — Jakie jest Pana zdanie na temat oświadczeń Tarasa Czornowoła, jakoby także Wiktor Juszczenko był zamieszany w to przestępstwo? — On ma więcej emocjonalnej reakcji na Juszczenkę niż analizy rzeczywistości. Według mojej wiedzy (sprawdzałem się w swoich ówczesnych zapiskach dziennikowych), Juszczenko nie miał żadnego związku ze sprawą. Owszem, nie darzył Czornowoła wielką miłością, ale byli partnerami. I nie zapominajmy, że to właśnie Wiaczesław dostrzegł go i wysunął jako perspektywicznego polityka. — Jaki zatem interes w tej sprawie ma obecny prezydent? — To jest na ukraińskim gruncie: uciekł nie uciekł, a biec można. Dziś i jemu, i re-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Hendel Bliucherów

Mykoła TABORYT Dokonano kolejnej prowokacji przeciwko ukraińskości. Przeciwko całemu ukraińskiemu narodowi, a nie tylko, jak skłonne są interpretować niektóre media, przeciwko Galicjanom. Tym razem pretekstem stał się „dziecięcy” czasopismo „Szczedryk-Wedryk”, które zgodnie z listem Ministerstwa Oświaty i Nauki z 9.09.2010 r. zostało zalecone do prenumeraty we wszystkich placówkach oświatowych I–III stopnia na Ukrainie. Na początku bieżącego roku szkoły otrzymały jego ostatni, grudniowy numer. Umieszczono w nim materiał w rubryce „Historia Ukrainy. Galicja”. Dzieciom wmawia się w nim, że „istnienie Galicjanina jest związane ze wsią i w związku z tym ma on wiejskie myślenie – «na chłopski rozum»”. Przeczytawszy te wiersze, dzieci mają utwierdzić się w przekonaniu i nie protestować, że los przeznacza im w przyszłości proste życie, a „tam prosta praca – kierowca, budowlaniec, pielęgniarka, sprzedawca”. A najwięcej, o czym mogą marzyć, na co może liczyć młode pokolenie „narodu wiejskiego”, nawet z dyplomem wyższej uczelni, to „praca urzędnika w regionalnym oddziale” ich firm lub banków. I tu od razu bezapelacyjne stwierdzenie: „Nie ma Galicjan – kosmonautów, konstruktorów, oligarchów i wielkich polityków”. Najwyraźniej głos oświatowców jest przekonany, że nie warto przypominać galicyjskiej młodzieży (i nie tylko jej), że jest potomkiem pierwszych, trypilskich protocywilizacji rolników, starożytnych tworów państwowych – zwłaszcza Rusi Kijowskiej i Księstwa Halicko-Wołyńskiego, na czele którego stał Daniło Romanowicz, koronowany w roku 1253. Nawet nie wspominać im o wysokim poziomie kulturalnym i oświatowym przodków, o czym świadczą kroniki początku XIII w. (halicko-wołyńskie), o działalności na przykład Jurija Kotermaka (Drohobycza) – ukraińskiego uczonego, humanisty, poety, doktora medycyny i filozofii, rektora Uniwersytetu Bolońskiego, profesora astronomii i medycyny Uniwersytetu Krakowskiego. Dla nich nie warto wspominać także o „twórcy matematycznej kultury naszego narodu” Mychajle Kraczuku ani o Iwanie Puluju, wybitnym ukraińskim fizyku, profesorze uniwersytetów wiedeńskiego i praskiego, który na długo przed Röntgenem odkrył promienie X. Ani o Iwanie Horbaczewskim, światowej sławy uczonym, profesorze Uniwersytetu Karola w Pradze, ani o Iwanie Franko czy rodzinie Kolessów, znanych działaczach ukraińskiej kultury. Cóż dopiero mówić o heroicznej walce OUN-UPA o niepodległość Ukrainy czy o znaczeniu w jej historii narodowo-państwowotwórczych ruchów ukraińskiego Piemontu… To zapewne zupełnie nie wchodzi w plany drobnych lokai szefa oświaty. Bo przecież sam „główny erudyta, główny ideolog i prawie filozof”, on zaś „król fałszywek” nazywa ten naród „triumfującym bydłem”, „niemytymi Galicjanami”, którzy narzucają Kijowowi, Charkowowi, Dniepropetrowskowi itd. „etnograficzne osobliwości odrębnego, małego regionu, kulturowo i historycznie mu obcego”. Zatem czasopismo spod stołu pana stara się grać tę samą nutę. Ale dlaczego więc, nie-dobrodzieju Ołeksandrze Bluchér, redaktorze „Szczedryka-Wedryka”, złapany na gorącym uczynku, płochliwie chwytasz się wyjaśnień w rodzaju tego, że ten paszkwil dla dzieci wzięto z jakiejś nieznanej strony internetowej? Że autor jest ci nieznany i sam go nie czytałeś. Jednym słowem: nie ja, a świństwo nie moje. Nawet wydawca, fundacja o tej samej nazwie, w osobie jej przewodniczącej Walentyny Bluchér, nie tak tchórzliwie i otwarcie oświadczyła, że jej „nie za što izvinjatsja…”. Naprawdę, jeśli kierownik oświaty, nawet on, nie przejmuje się zdrowym rozsądkiem i elementarną przyzwoitością (cóż to znaczy błękitna krew!), bezkarnie znieważając naród ukraiński, za co otrzymuje niemałą łapówkę, to co dopiero mówić o tych spod stołu. Oni również nie stronią od tego, by i sobie chwycić z ręki pana jakąś cząstkę. Bo cokolwiek by mówiono, dla nich handel ponad wszystko.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

STADA TROJAŃSKICH KONI

Serhij SŁOBOŻANSKI, Odessa. Rosyjska agencja informacyjna „Nowyj region” oraz inne podobne media rozpowszechniły wiadomość, że Konsulat Generalny Federacji Rosyjskiej w Odessie podarował szkołom obwodów mikołajowskiego, chersońskiego, odeskiego i kirowohradzkiego podręczniki do języka rosyjskiego dla klas początkowych. Podręczniki napisali Rosjanie, ale są one zaadaptowane dla Ukrainy i rekomendowane przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy. Naczelnik zarządu oświaty i nauki Rady Miejskiej Odessy Wołodymyr Szełochin wyraził zadowolenie, że podarowane podręczniki będą alternatywą dla ukraińskich. Tak oto za błogosławieństwem Tabacznyka mamy teraz moskiewskie zamienniki podręczników, które wypuściło podległe mu Ministerstwo. Pieniędzy na propagandę „wielkiego i potężnego” Rosjanie nie pożałowali. Książki wydrukowano solidnie, obficie zilustrowano wizerunkami bohaterów bylin i bajek sąsiedniego państwa. Najpierw w czterech obwodach zostanie rozpowszechnionych czterdzieści tysięcy egzemplarzy. To swoiste sondowanie nie tylko naszego systemu oświatowego, ale i opinii publicznej. Połkniemy tę pigułkę, otrzymamy w ślad za nią jeszcze moskiewskie podręczniki do historii Ukrainy. Że jest to możliwe, świadczą wydarzenia na Krymie. 27 października w Sewastopolu z udziałem konsula generalnego FR w Symferopolu Wołodymyra Dżunkowskiego odbyła się ceremonia przekazania nauczycielom szkół pomocy dydaktycznej dla ukraińskich piątoklasistów „Strano wiedienie. Rossija”. Na polecenie z Moskwy na lekcjach historii Ukrainy i historii powszechnej nasi uczniowie zaczęli uczyć się historii Rosji „bez uprzedzeń”. Pomoc wydano w nakładzie 25 tys. egzemplarzy. Nasze Ministerstwo Oświaty, które stale demonstruje swoje przywiązanie do przepisywania historii, bez wahania dało zezwolenie na jej używanie. Pierwsze próby Kremla zniszczenia Ukrainy w toku masowej ofensywy „Za odbudowę Ruskiego świata” już uwieńczone zostały sukcesami. Najbardziej przykre jest to, że na celowniku rosyjskich szowinistów znajdują się nasze dzieci, które wprowadzony przez Tabacznyka system oświaty gotów jest zamienić w mankurtów. Pod okładkami moskiewskich podręczników dla dzieci przygotowana jest duchowa trucizna, zdolna pozbawić człowieka kultury narodowej i pamięci historycznej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tematy, takie jak tłumienie narodowej walki o niepodległe państwo (UNR, ZUNR, ruch powstańczy Naddnieprza, Ukraina Karpacka, przywrócenie państwowości 30 czerwca 1941 roku, działalność OUN i UPA, ruch dysydencki); wyniszczenie świadomej narodowo inteligencji; niszczenie wsi (akcje karnorepresyjne, wielki głód, kolektywizacja); deportacje; procesy asymilacyjne (rusyfikacja, polonizacja, madziaryzacja, rumunizacja). W uchwale konferencji lwowskiej znajduje się apel do wszystkich Ukraińców w Ukrainie i poza jej granicami o skierowanie swoich wysiłków na konsolidację narodu, żądanie natychmiastowego zaprzestania antyukraińskiej polityki obecnego reżimu, skierowanej na likwidację ukraińskich szkół, ograniczenie działalności Instytutu Pamięci Narodowej, fałszowanie historii Ukrainy, utajnianie zbrodni komunistycznego reżimu, utrwalonych w archiwach. Nadszedł czas aktywnej walki o Ukrainę, w tym także walki intelektualnej. Dlatego idea I. Hawryliwa, który podkreślił: „Dziś, jak nigdy dotąd, istnieje potrzeba zebrania wszystkich twórczych, intelektualnych sił i utworzenia Zgromadzenia Narodowego. W tym celu trzeba z każdego regionu zaangażować najbardziej aktywnych, najbardziej autorytatywnych ludzi, w szczególności naukowców, którzy będą tworzyć Nową Ukrainę — Ukrainę posttotalitarną, postludobójczą. Ukrainę, która będzie pozbawiona antypaństwowych stereotypów i fałszu, które wciąż są obecne w naszym społeczeństwie. Taką inicjatywę muszą wesprzeć także liderzy proukraińskich sił politycznych — zarówno parlamentarnych, jak i pozaparlamentarnych”, jest aktualna. Ukraińscy przedsiębiorcy wyszli na Majdan Niepodległości bronić małego i średniego biznesu w Ukrainie. U was zaczęli „dokręcać śruby” w sferze podatkowej, a u nas ten proces działa jeszcze od 2001 roku. Widzę, że w Ukrainie też jest mnóstwo przeszkód dla działalności małych przedsiębiorców. Wolność przedsiębiorczości i kultura mają wiele wspólnego. Wielki biznes nie jest zainteresowany rozwojem kultury narodowej, a mały i średni jej sprzyja. Moim zdaniem, zniszczenie kultury i małego biznesu na Białorusi — to idea nie Łukaszenki, a Rosji”. Pawło Mowczan podkreślił, że na Białorusi i w Ukrainie stosują te same technologie. „Rosyjski fundusz „Instytut Demokracji i Współpracy” Natalii Narochnickiej posiada kolosalne centra analityczne i wydawnicze, co tydzień produkują one antyukraińskie wydawnictwa w Rosji. A w Ukrainie mają swoich ludzi, płatnych moskiewskich agentów, którzy inicjują wprowadzenie drugiego języka państwowego”. Goście z Mińska ostro przeżywają los ojczystego języka, dlatego mówią, że drugi państwowy — to śmierć. Białoruskie doświadczenie pokazuje, jak kruchym jest młode państwo i jak mocnym jest rosyjski but, który za wszelką cenę pragnie rozdeptać narodowy kwiat państwa. 25 marca Białorusini mają święto — Dzień Wolności. Tego dnia w 1918 roku Rada Białoruskiej Republiki Ludowej przyjęła Trzecią Gramotę Statutową, którą BRL ogłaszała się niepodległym państwem. Od tego dnia rozpoczęła się nowa epoka białoruskiej państwowości. Dzień Wolności czy życie w niewoli? Co robić w tak skomplikowanej sytuacji politycznej? Warto walczyć, bo według słów Łesi Ukrainki: „Wstyd milcząc ginąć i cierpieć, gdy mamy w rękach choć zardzewiały miecz”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

LWÓW ZEBRAŁ UKRAIŃSKICH NAUKOWCÓW

O funkcjonowaniu języka ukraińskiego w państwie Prezydentowi Ukrainy p. W. F. Janukowyczowi Iryna MAHRYCKA, m. Ługańsk Konferencję poświęcono naświetleniu przyczyn, skal i skutków ludobójstwa, etnobójstwa, ekobójstwa i lingwobójstwa Ukraińców w XX wieku za różnych reżimów okupacyjnych (rosyjskiego, niemieckiego, polskiego, węgierskiego i czeskiego), które doprowadziły do fizycznego i duchowego niszczenia narodu ukraińskiego, do zmiany jego puli genowej. Mówcy byli jednomyślni w tym, że dzisiaj, w czasach niepodległości, trwa ludobójstwo Ukrainy w formach rusyfikacji, planowej ukrainofobii i nienawiści do wszystkiego, co ukraińskie, okupacji przez rosyjskie czynniki biznesowe przestrzeni informacyjnej Ukrainy, masowej wymuszonej emigracji Ukraińców do innych krajów w poszukiwaniu pracy i normalnego, godnego człowieka życia, świadomego wypierania języka państwowego ze wszystkich ważnych sfer życia. Współczesny reżim ucieka się do otwartej, niczym nieosłoniętej agresji przeciwko ukraińskości i działa jako system autorytarny, który jest zwiastunem totalitaryzmu. Uczestników konferencji powitali przewodniczący Lwowskiej Rady Obwodowej Ołeh Pańkewycz, rektor NU „Politechnika Lwowska”, profesor Jurij Bobało, Bohater Ukrainy Jurij Szuchewycz, pisarz Ihor Kałyneć. Na posiedzeniu plenarnym wystąpili znani ukraińscy naukowcy Uczestnicy konferencji w studiu Lwowskiej Telewizji w programie „Dialog społeczny”. Prowadząca Olha Dawyd Wasyl Łyzanczuk, Lubomyr Senyk, Mychajło Czornopyskyj, Myrosława Antonowycz, Bohdan Huź, Pawło Haj-Nyżnyk, Ołeksandr Muzyczko, Ołeh Polanskyj, Sofija Fedyna, Iryna Mahrycka, Iwan Bełebęcha. W pracy sekcji, oprócz naukowców akademickich, wzięli udział pracownicy naukowi Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego oraz Narodowego Muzeum-Memoriału Ofiar Reżimów Okupacyjnych „Więzienie na Łąckiego” na czele z dyrektorem Rusłanem Zabiłym. Przedmiotem dyskusji uczestników konferencji stały się następujące 25 marca w auli Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” odbyła się Druga ogólnoukraińska konferencja naukowo-praktyczna „Ludobójstwo Ukrainy w XX wieku. Ukraina pod reżimami okupacyjnymi — historia i skutki”, w której wzięło udział ponad 50 naukowców — historyków, etnografów, prawoznawców, filologów, prawników ze Lwowa, Kijowa, Odessy, Charkowa, Ługańska, Zaporoża, Iwano-Frankiwska, Winnicy, Doniecka, Krzywego Rogu, Czerkas, Równego, Żytomierza, Krzemieńczuka i Drohobycza. Organizatorzy konferencji — Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Towarzystwo Odrodzenia Narodu Ukraińskiego”, Instytut Studiów Literackich LNU im. I. Franki, Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego, NU „Politechnika Lwowska”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

APEL

Panie Prezydencie! Członkowie Proświty z obwodu iwanofrankiwskiego z oburzeniem obserwują „skuteczną” działalność ukrainofobów w Kijowie, Odessie, Doniecku, Ługańsku i innych miejscach. Właśnie do takiego wniosku można dojść dzisiaj, słuchając przebierańców w rzekomo wciąż wolnym, niepodległym państwie ukraińskim? Tak, dawał Pan zadanie ministrowi spraw wewnętrznych panu Mohylowowi opanowania języka ukraińskiego w ciągu 2 miesięcy. Minęło więcej czasu, a minister kontynuuje ignorowanie Pana zarządzenia i, nie mrugnąwszy okiem, wszystkie konferencje prasowe i posiedzenia prowadzi w języku obcego państwa. I nie jest on jedyny w systemie służby państwowej. Przytoczymy też inne przykłady polityki nienawiści wobec Ukraińców na Ukrainie. Wspomnijmy krymski parlament (urzędnikom zabroniono rozmawiać i pisać w języku ukraińskim). Nowo wybrany mer Odessy O. Kostusew żąda przedkładania mu oficjalnych dokumentów w języku rosyjskim i rozmawiania z nim wyłącznie po rosyjsku. Jesteśmy pewni, że właśnie dlatego odeski funkcjonariusz drogówki, biorąc przykład ze swojego „starszego brata” Kostusewa, pozwala sobie na ulicach Odessy nazywać język Szewczenki i Franki „cielęcym”. Takich przykładów można przytoczyć wiele — Ukraina pod Pana kierownictwem jest w tym wymowną ilustracją. W żaden sposób nie możemy zrozumieć, dlaczego na żądanie milionów Ukraińców nie zwalnia Pan ukrainofoba Tabacznyka? Chce się zapytać, dla jakiego kraju przygotowuje on kadry? Ten minister dąży do zamykania ukraińskich szkół i radzi Ukraińcom żądać od władz lokalnych szkół moskiewskich zamiast ukraińskich. A ukraińska przestrzeń informacyjna jest całkowicie okupowana przez obcych w tym czasie, gdy w Rosji zamykane są ukraińskie organizacje społeczne i centra duchowe, a na Ukrainie aktywnie działają organizacje „Ruskiego miru”, których działalność, w naszym przekonaniu, jest przestępcza. Zamykają ukraińskie organizacje społeczne w Rosji. Reżim polityczny ustanowiony na Ukrainie niszczy demokratyczne prawa i wolności rdzennej ludności. Areszty Ukraińców za postawę państwowotwórczą, lekceważenie naszej kultury, języka, tradycji, przekręcanie historii, prześladowanie ukraińskich cerkwi… Czy to po państwowemu? Ze stanowisk wyrzuca się wysoko wykwalifikowanych pracowników tylko za to, że podczas pracy rozmawiają po ukraińsku. Wychodzi na to, że bycie Ukraińcem na Ukrainie to przestępstwo? Najstraszniejsze dla Ukrainy i Ukraińców jest to, że tacy moskiewscy pachołkowie jak Kołesniczenko prowokują rozłam Ukrainy ze względu na język, religię, historię. Ukraińców próbuje się podzielić na Wschód i Zachód: przekonuje się opinię publiczną, jakoby były to mentalnie różne etnosy, zamiast wyjaśnić ludziom, którzy przebywali pod jarzmem obcych imperiów, że siłą czyniono z nich mankurtów. Jako Głowa państwa, jest Pan zobowiązany wiedzieć o tym, ale dlaczego milczy Pan? Czy nie widzi Pan, że taka „polityka” jest zagrażająca? Panie Prezydencie! Obiecywał Pan usłyszeć wszystkich. Dlaczego więc słyszy Pan tylko Putina, który na cały świat oświadcza, jakoby „ukrainizacja nie przejdzie”? My, wielotysięczna społeczność Proświty z Podkarpacia, po raz trzeci zwracamy się do Pana z apelem o wypełnienie obowiązku Gwaranta Konstytucji. Żądamy zwolnienia ze stanowisk ministra D. Tabacznyka, przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej A. Blizniuka, mera miasta Odessy O. Kostusewa, ministra spraw wewnętrznych A. Mohylowa, jako osób naruszających Konstytucję i prawa Ukrainy. Z upoważnienia Zarządu przewodniczący obwodowego zjednoczenia S. WOŁKOWECKI. Przyjęto na posiedzeniu Zarządu Iwanofrankiwskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki 22.03.2011 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

DZIEŃ WOLNOŚCI CZY ŻYCIE W NIEWOLI? Białorusini ostrzegają Ukraińców

Niedawno towarzystwo „Proświta” odwiedzili goście z Białorusi. Poeta-dysydent i działacz społeczny Sławamir Adamowicz oraz przewodniczący Rady Koordynacyjnej Przedsiębiorców Mińska Alaksandr Makajeu, którzy reprezentują ruch „Solidarność razem”, opowiedzieli o tym, jak znika Białoruś: wyniszczany jest język i tożsamość narodowa, rośnie bierność obywatelska. Razem z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawłem Mowczanem omówili wspólne problemy Ukrainy i Białorusi. Natalia ANTONIUK Białoruscy patrioci pozostawili apel do wszystkich Ukraińców: „Nie oddawajcie i nie ustępujcie!”, ponieważ w kwestiach o znaczeniu narodowym nie można iść na kompromisy z władzą. Sławamir Adamowicz opowiedział o tym, co wspólne i co odmienne w polityce państwowej Białorusi i Ukrainy: „W naszym państwie panuje bardzo skomplikowana sytuacja, którą bez przesady można nazwać krytyczną, ponieważ obecnie trwa antybiałoruska polityka. Wypracowano bardziej subtelne metody polityczne, nacisk państwowy nabiera tempa. Współczesna sytuacja na Ukrainie przypomina operację specjalną „Łukaszenka-2”. Chociaż zauważył, że mimo przebiegłych wykrętów władzy, ukraińskie społeczeństwo jest odporne, zachowało aktywność obywatelską. Na Białorusi sytuacja jest nieco inna — społeczeństwo jest bardziej bierne, Białorusini nie interesują się polityką, nie deklarują swojej dumy narodowej. Swoją obojętnością zdają się wspierać dziki reżim w naszym kraju”. Sławamir Adamowicz opowiedział również, że Białorusini nie mają się czym chwalić, zwłaszcza w dziedzinie wydawniczej: „Jest ona całkowicie pod kontrolą władzy. Owszem, obecnie ukazuje się literatura narodowa w języku białoruskim, jednak nakłady są niewielkie i ogólnie jej wpływ na społeczeństwo jest nieznaczny. Książki w języku białoruskim wychodzą za środki autorów, rozpowszechnianie jest minimalne. Autorzy muszą samodzielnie zajmować się rozpowszechnianiem własnych książek. Kiedyś stałem w przejściach podziemnych i sprzedawałem swoje książki”. Oddawać język ojczysty na pastwę losu to tak, jakby dobrowolnie dać sobie obciąć język. Sławamir Adamowicz opowiada, jak w ojczyźnie znika białoruskie słowo: „Obecnie aktywnie zamykają białoruskie szkoły, klasy, w uczelniach nie wykłada się po białorusku. W przedszkolach przeważa język rosyjski. A stanowisko władzy wobec języka jest takie: „Rozwiązujmy kwestie ekonomiczne, a problemy z językiem — później”. Tak robić nie wolno”. Alaksandr Makajeu z bólem kontynuował opowieść o stopniowym niszczeniu dumy narodowej, patriotyzmu i miłości do ojczystego słowa: „Języka białoruskiego nie usłyszysz w radiu i telewizji. Jest postrzegany jako folklor i rozpowszechniany jedynie dzięki inicjatywie społecznej. Nawet sami Białorusini nie komunikują się w swoim ojczystym języku ani w życiu codziennym, ani w pracy. Urzędnicy i oligarchowie, którzy wyrośli za Łukaszenki, ignorują język ojczysty. Nas, patriotów, karmią obietnicami, mówiąc: poczekajcie, zmiany będą. Ale tym słowom nikt nie wierzy. Łukaszenka jeszcze na początku lat 2000. powiedział, że wykładać w języku białoruskim fizykę, prawo, medycynę, chemię nie można, bo jest on przestarzały, co wywołało rezonans wśród bojowników o istotę narodową, o język i kulturę. W „Słowie Proświty” napisano „Bez języka nie ma narodu!”, a my wyznajemy zasadę Franciszka Bohuszewicza: „Nie porzucajcież języka naszego białoruskiego, żebyście nie pomarli”. Paweł Mowczan zaznaczył: „Mamy teraz takie same problemy, jak na Białorusi. Na Ukrainie do władzy doszła grupa wielkiego kapitału, która nie ma zabarwienia etnicznego, nie ma ukraińskiego sentymentu, dlatego rodzime interesy narodowe przy podejmowaniu decyzji państwowych nie są uwzględniane. Na Białorusi najpierw było hasło: „zachowamy państwo”, potem „zachowamy gospodarkę” i „zachowamy miejsca pracy”. A o zachowaniu języka i kultury nikt nie mówi. Nasi mężowie stanu nie zdobyli się nawet na zmiany ekonomiczne. Obecnie ukraińska władza chwali „batkę”, mówiąc: „Gdybyśmy tak mieli takiego!”. Nie interesuje ich kultura, interesuje ich żołądek. O prezydencie Białorusi na Ukrainie stworzono pewną mitologemę — „wielki gospodarz”. Ta mitologema, co dziwne, działa. Ale teraz widzimy, do czego to może doprowadzić. Jeśli Rosja teraz wykorzysta wszystko to, co zachował Łukaszenka, zarzucając mu pętlę na szyję, szarpać się on już nigdzie nie będzie. Rosja — to nasz wspólny wielki problem”. Alaksandr Makajeu podkreślił, że władza działa bardzo przebiegle, naciskając na mały i średni biznes: „Rozumiemy, dlaczego uk...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

HUMORYNA-2011 Z ROSYJSKIM NAPISEM NA CZAPCE

Serhij SŁOBOŻANSKYJ, Odessa. Na chwałę odessytom, którzy dobrze znają cenę dowcipnego i trafnego słówka, nigdy nie nazywali oni 1 kwietnia dniem głupca, dla nich to święto wesołych zabaw, które już od 28 lat z rzędu wylewa się na ulice i place karnawałową Humoryną. Zakochany w tym mieście i jego przyprawionej zabawnymi ukrainizmami gwarze poeta-satyryk Stepan Olijnyk, który urodził się w obwodzie odeskim właśnie na początku kwietnia, powiedział o nich: “Morze i dusze — wszystko otwarte. Swój zapał, “swoje” słówko… Szczodrzy i mili odessyci! Ja kocham ich i za to”. Nieprzypadkowo tysiące turystów pragną trafić w ciepłe objęcia Odessy właśnie w te dni. I w bieżącym roku 1 kwietnia w Odessie ogłoszono dniem świątecznym, afisze zawiadamiają o tradycyjnych i nowych przedsięwzięciach. Karnawałowy pochód startuje przy pomniku Katarzyny II i przejdzie tym razem ulicą Derybasowską, Bulwarem Nadmorskim. Atrakcją karnawału i gali-koncertu pod gołym niebem staną się występy uczestników Pierwszego międzynarodowego festiwalu klaunów “Komediada”, zainicjowanego przez kierownika komik-trupy “Maski” Heorhija Delijewa. A jeszcze przewidziano otwarcie zbiorowego pomnika pisarzom XX wieku w ogrodzie rzeźb Muzeum Literatury, urządzenie “Czysto odeskich atrakcji”, parad KWeWeszników i didżejów. Do późnego wieczora potrwa koncert ukraińskich i rosyjskich gwiazd estrady, a na zakończenie — świąteczny fajerwerk wzleci w niebo Odessy. Merostwo nie ukrywa swojego zamiaru przekształcenia Humoryny w komercyjny projekt turystyczny, ale rywalizować w popularności swojego karnawału z Rio de Janeiro nawet nie przychodzi mu do głowy. Uzupełnieniem bieżącego karnawału są wystrojone platformy, które będą reklamować jazz-karnawał, zlot motocyklowy Goblin-show, międzynarodowy festiwal filmowy, paradę narzeczonych i inne tegoroczne przedsięwzięcia — swoiste przynęty dla turystów. Jak zawsze, sale koncertowe i teatralne zostaną oddane pod płatne show “Królików”, “Comedy Woman”, “95 kwartału” i innych niewybrednych śmieszków. Odessyci już nie pierwszy rok narzekają, że ich Humoryna traci swoją niepowtarzalność, indywidualność, a karnawały teraz już na śmiech kurom. Uwarunkowane jest to nie kryzysem ekonomicznym, na który powołuje się merostwo, a przede wszystkim kryzysem duchowym. Eksploatacja wyświechtanej “odeskości” miasta już nie ratuje, potrzebna jest nowa, wielkoskalowa koncepcja festiwalu światowego poziomu. A on dopiero wtedy stanie się atrakcyjny, gdy nabierze wyrazistych cech narodowych. Całe święto należy wypełnić kolorytowymi obrzędowymi ukraińskimi widowiskami i kozackimi zabawami. Czołowe miejsce w tej wesołej wrzawie mogą zająć zwyczajowe rozrywki Żydów, Greków, Rosjan, Mołdawian, Bułgarów i innych licznych etnosów Odessy. Źródła sztuki ludowej i humoru są niewyczerpane, te tradycje są nieśmiertelne. A odeski duch i koloryt w połączeniu z etnicznymi i współczesnymi tańcami, śpiewami, zabawami zajaśnieją nowymi barwami. Jelizaweta CHAFIZOWA, studentka wydziału historycznego DonNU, zastępczyni przewodniczącego Donieckiego obwodowego tatarskiego centrum kulturalnego. Narodowa samoświadomość jako głębokie zjawisko duchowe w dużej mierze określa różne procesy społeczne. Znajdują w niej swoje odzwierciedlenie wszystkie silne i słabe strony etnosu, momenty kryzysowe i dolegliwości społeczne, problemy społeczne o charakterze duchowym, ekonomicznym, politycznym. Dlatego narodowa samoświadomość wymaga szczegółowej i wszechstronnej analizy oraz przemyślenia. W niej tkwi klucz do wyjaśnienia specyficznych osobliwości stosunków międzynarodowych i rozwiązywania problemów. Cały świat jest polietniczny — składa się z narodów i państw. W życiu wielu krajów coraz większego znaczenia nabiera kwestia narodowa. Ukraina u nas jest jedna. I każdy naród, każda grupa etniczna, które zamieszkują na jej terenach, widzą przyszłość Ukrainy, jak i swoją własną, poprzez urzeczywistnienie dążeń narodowych, kulturalnych i społecznych. Budowa tej Ukrainy, która obecnie istnieje, i tej, w której chcemy żyć w przyszłości, zależą i od tytularnego narodu ukraińskiego, i od mniejszości narodowych — wszyscy jesteśmy współtwórcami Ukrainy. Jednym z pierwszych aktów ustawodawczych niepodległego państwa ukraińskiego stała się Ustawa Ukrainy “O obywatelstwie Ukrainy” z 8 października 1991 r., w której zapisano, że obywatelstwo Ukrainy określa stały prawny związek osoby i państwa. Ukrainie właściwe są międzyetniczny pokój i zgoda, są one oznaką wewnętrznej stabilności społecznej, tolerancyjnego współżycia różnych wspólnot narodowych. Zaledwie jeden raz główny bohater Humoryny był Ukraińcem, i to w czapce z rosyjskim napisem.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

CZEKAM NA GAZETĘ

Iwan HULEJ, nauczyciel historii, emeryt, m. Monastyrzyska obwód tarnopolski Szanowna Pani Lubow Wasyliwno, redaktor naczelna „Słowa Proświty”. Szanowni pracownicy redakcji. Zwraca się do Państwa nauczyciel historii, emeryt, mieszkaniec miasta Monastyrzyska w obwodzie tarnopolskim Iwan HULEJ. Od wielu lat prenumeruję gazetę „Słowo Proświty” i tak się do niej przyzwyczaiłem, że jest ona nieodłączną cząstką mojego życia. Dzień, w którym odbieram „SP”, obiecuje mi jakieś nowe odkrycia w życiu naszego ukraińskiego narodu, w jego kulturze, obyczajach, w budowie państwowości od dawnych czasów do współczesności. Oto choćby informacja o obecnym stanie Muzeum Szewczenki na Czernieczej Górze w Kanewie, zamieszczona w „Słowie Proświty”. Pani artykuł „Jak kochać Szewczenkę?” stał się dla mnie odkryciem. Przeczytałem te materiały kilka razy i zachowuję je. Nigdy bym nie pomyślał, że do czegoś takiego może dojść w niepodległej Ukrainie. Serdecznie Państwu dziękuję. Wszystko Pani opisała śmiało, precyzyjnie i obrazowo! Ciekawe i potrzebne są artykuły w rubryce „Postaci”. Ile nieznanego, nieznanego i tak potrzebnego mi odkryły! Tak samo jak informacje zawarte w artykułach Pawła Mowczana, Wołodymyra Wojtenki, Petra Antonenka, Iwana Juszczuka, bez których nie sposób wyobrazić sobie „Słowa Proświty”. Przechowuję gazetę z artykułem Liny Halanzowskiej pod tytułem: „Ja nic nie mam, tylko ducha, lecz mnie przynależy się Ukraina!”, a także publikację Oksany Mitraszewskiej „Ukraina bez Ukraińców”. W tych ich wystąpieniach jasna jak słońce nasza ukraińska Prawda! Interesuję się twórczością Liny Kostenko i już duszkiem przeczytałem jej nową książkę „Notatki ukraińskiego szalonego”. Arcydzieło! Teraz trzeba przeczytać tę książkę drugi raz i wolniej. „Słowo Proświty” także śledzi twórczość naszej najwybitniejszej pisarki i poetki. A teraz na łamach Państwa gazety pojawił się także „Gorący temat” o Maryi Matiosz i jej „Wyrwanych kartkach z autobiografii…” I czy wszystkie materiały da się wymienić? Podsumowując, zaznaczę, że: „Słowo Proświty” jest dla nas, Ukraińców, niezwykle potrzebną gazetą, i dziękuję całemu kolektywowi redakcji za to, że dbacie o naszą gazetę, aby była najlepszą i najpotrzebniejszą na Ukrainie! Zachowuję fotografię kolektywu redakcji, zamieszczoną w „SP” nr 52 z 31 grudnia 2009 roku na pierwszej stronie w rubryce „Witamy Nowy Rok”. Oto takie moje wrażenia z naszego tygodnika kulturologicznego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Mamy jedną Ukrainę

w społeczeństwie ukraińskim, ważnym czynnikiem dalszej integracji Ukrainy z Europą. Ewolucja prawnego statusu mniejszości narodowych na Ukrainie przekonująco świadczy o rozwoju instytucjonalnego i normatywnego systemu ochrony praw mniejszości narodowych na Ukrainie oraz o dostosowaniu go do międzynarodowoprawnych standardów ochrony praw mniejszości narodowych. Zwłaszcza Ustawa Ukrainy „O mniejszościach narodowych na Ukrainie” z 25 czerwca 1992 r. określa, że wszyscy obywatele Ukrainy korzystają z ochrony państwa na równych zasadach oraz że Ukraina gwarantuje obywatelom republiki, niezależnie od ich pochodzenia narodowego, równe prawa i wolności polityczne, społeczne, gospodarcze i kulturalne, wspiera rozwój narodowej świadomości i samoekspresji. Łączy się tu prawa obywatelskie i etnokulturowe, a obywatele Ukrainy wszystkich narodowości są zobowiązani przestrzegać Konstytucji i ustaw Ukrainy, strzec jej suwerenności państwowej i integralności terytorialnej, szanować język państwowy, kulturę i inne tradycyjne podstawy. Na Ukrainie jest wiele ziem, które nazywają siebie „wieloetnicznymi” — to Zakarpacie, Krym i Donbas. Według danych ostatniego spisu powszechnego na Doniecczyźnie, gdzie mieszka 4,825 mln osób, żyją przedstawiciele ponad 130 narodów i narodowości. Jednak Ukraińcy (56,9 %) i Rosjanie (38,2 %) razem stanowią znaczną większość — 95,1 %, Grecy — 1,6 %, Białorusini — 0,9 %, Tatarzy — 0,4 %, Ormianie — 0,3 %, Żydzi — 0,2 %, Mołdawianie — 0,1 %, inni — 1,4 %. Historia kształtowania wielonarodowościowego składu ludności Południa Ukrainy sięga okresu kolonizacji tego kraju w XVIII–XIX wieku, kiedy na ukraińskich ziemiach etnicznych zaczęli osiedlać się Rosjanie, Bułgarzy, Tatarzy, Grecy, Niemcy, Polacy, Żydzi. Następnie zachodziły gwałtowne procesy okresu radzieckiego: uprzemysłowienie regionu, odbudowa przemysłu w okresie powojennym, procesy migracyjne po rozpadzie ZSRR. Od czasu uzyskania przez Ukrainę niepodległości w regionie ożywił się proces tworzenia narodowo-kulturalnych wspólnot. Dziś państwo ukraińskie nie tylko deklaruje, lecz także gwarantuje prawa mniejszości narodowych, wspierając poprzez organy władzy na miejscach ich praktyczną realizację. Jak podkreślają zagraniczni eksperci, dziś na Ukrainie podstawą działalności narodowo-kulturalnych wspólnot jest najbardziej demokratyczna baza normatywna. Gwarantuje ona także narodowym ośrodkom Doniecczyzny w pełni realizować swoją statutową działalność, w szczególności poprzez takie formy pracy: organizowanie akcji kulturalno-artystycznych i kulturalno-oświatowych przedsięwzięć; funkcjonowanie niedzielnych szkół przy towarzystwach; koordynację badań naukowych nad problematyką etnonarodową Południa Ukrainy; organizowanie konferencji naukowo-praktycznych z udziałem aktywu narodowych wspólnot; udział wspólnot narodowych w życiu społeczno-politycznym obwodu. Rozwój duchowy grup etnicznych jest ważnym czynnikiem kulturalno-społecznego postępu całego ukraińskiego społeczeństwa, ukraińskiej państwowości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

OPINIA CZYTELNIKA

„Ten, kto nie likwiduje niesprawiedliwości, mając ku temu możliwości, sam jest jej organizatorem” (Marek Aureliusz) Ta elementarna prawda ma bezpośredni związek także ze stanem rzeczy w Ukrainie, gdzie rządzą ludzie mianowani przez Wiktora Janukowycza. Tak jest w Odessie, tak jest w Ługańsku. To samo można powiedzieć o Ministerstwie Oświaty Ukrainy, gdzie samowolę czyni minister Tabacznyk. Nie trzeba być profesjonalnym analitykiem, by zauważyć, że protegowani Partii Regionów wykonują zamówienia określonych skorumpowanych struktur. Ludzie o nieczystych rękach w Ukrainie nigdy nie wahali się wykorzystywać w swoich interesach szowinistycznej ideologii sąsiedniego państwa oraz merkantylnych interesów jego Cerkwi. Pod tymi hasłami zorganizowane struktury przestępcze znacznie łatwiej dopuszczają się swoich gospodarczych zbrodni. W literaturze naukowej ten charakter stosunków między kapitałem a pracownikami w krajach zniewolonych określa się jako „ucisk społeczny i narodowy”. Formy i metody tworzenia warunków do gospodarczego ucisku są różnorodne — od niszczenia narodowej oświaty, nauki, kultury i dyfamacji (anatemizowania) działaczy narodowych, zamykania szkół narodowych, po walkę z kapitałem narodowym i fizyczną likwidację przywódców narodowych. Specyfika ucisku narodowego w Ukrainie polega też na tym, że taki ucisk tworzono i tworzy się pod hasłami „braterstwa słowiańskiego” z domieszką prawosławia. Tzw. Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego dziś występuje jako realny podmiot narodowego ucisku narodu ukraińskiego. Oksentij ONOPENKO, Moskwa

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

JUBILEUSZ W «STREFIE WYKLUCZENIA» Jak Ukraina uczci 200-lecie Markijana Szaszkewycza?

Roman ŁUBKIWSKYJ, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, Lwów 1. Rocznice wybitnych ludzi i wydarzeń w cywilizowanym świecie obchodzone są z wysokości narodowych osiągnięć i dokonań, którym od dawna nie zagrażają ani problemy wewnątrzspołeczne, ani wyzwania polityki zagranicznej. U nas jest inaczej. Ukraińscy jubilaci nie tylko patriarchów, ale i biblijnego wieku wciąż napotykają na przeszkody, wydawałoby się, dawno pokonane! Zatem za wcześnie, by zdejmować z nich rycerskie zbroje czy cierniowe korony. Z Szewczenką, Franką, Łesią Ukrainką — jeszcze jako tako. Urzędnicy chcąc nie chcąc muszą „biec” przed jubileuszowym pociągiem, przyjmować chleb i sól od „wdzięcznych rodaków”, a nawet próbować przeczytać z pamięci dwa-trzy wersy klasyka, wyuczone w dalekim „bosonogim dzieciństwie”… Wydaje się, że jesteśmy świadkami ustanawiania biurokratycznego „kanonu”: który jubilat „pasuje” władzy, a który jest niekorzystny. Do niekorzystnych, a zatem niepożądanych, należą tacy, którzy są postrzegani w kontekście dotkliwych problemów — ochrony języka ojczystego, zachowania tożsamości narodowej itp. Jak pokazuje nasze gorzkie doświadczenie, jubileusze prawie nie dotykają głębokich warstw społeczeństwa. Zapomniano lub umiejętnie zamaskowano tradycję, według której to właśnie inicjatywa ludowa była motorem jubileuszowych obchodów. A jeśli chodzi o obecne oficjalne uroczystości, to mają one przede wszystkim charakter pokazowo-reprezentacyjny, czyli formalny; najgorsze jest to, że są pozbawione możliwości realizacji. Po pierwsze, przez bierność „wykonawców”, po drugie, przez „żadne” finansowanie, po trzecie, przez brak kontroli nad wykonaniem nie tyle Dekretu Prezydenta Ukrainy, co zarządzenia czy polecenia władz lokalnych… W najlepszym, mimo wszystko, przypadku uroczystości sprowadzają się do pompatycznej „uroczystej akademii”, naprędce przygotowanych koncertów, tematyczno-ilustracyjnych „wystaw” w ojczyźnie jubilata. Mniej więcej według takiego schematu odbywały się niedawne obchody 150-lecia Iwana Franki. Pozostało — do następnych jubileuszy? — niewykonane: nadanie statusu Narodowego Literacko-Pamięciowemu Muzeum Iwana Franki we Lwowie oraz muzeum-zagrodzie w Nahujowicach (wsi, gdzie urodził się Franko). Poza granicą „możliwego” pozostały zaplanowane monumentalne pomniki Jubilata w Kijowie i Charkowie, przyszłe pełnowymiarowe Muzeum Literackie we Lwowie i szczególnie ważne — akademickie Zbiory dzieł Franki w 100 tomach! Warto przypomnieć nieco z praktyki innych jubileuszowych uczczeń — 200-lecia od dnia urodzin klasyków literatury światowej Mikołaja Gogola i Juliusza Słowackiego. Co do Gogola. Odczuwało się jubileuszową presję ze strony Rosji: mnóstwo wydań i wznowień, wyjście filmu „Taras Bulba” z gloryfikacją rosyjskiego caratu, z karykaturalnym (przeważnie!) przedstawieniem ukraińskiego kozactwa i odczuwalnymi antypolskimi „wypadami”. Ale Ukraina podczas jubileuszu nie tylko ogłosiła swoje prawo do Gogola, ale także wniosła ważne akcenty w uczczenie pamięci Mikołaja Wasiljewicza: odnowione ekspozycje muzealne, słynna grafika Serhija Jakutowycza, ważne publikacje w gazecie „Deń”… Co do 200-lecia Juliusza Słowackiego. Polska uczciła tę wielką datę na wysokim szczeblu państwowym i, jak zwykle, zrobiła wszystko, aby święto odbyło się w ojczyźnie narodowego wieszcza — w mieście Krzemieńcu, w „Wołyńskich Atenach”. Bardzo szkoda, że oficjalny Kijów w tym przypadku faktycznie zignorował uczczenie klasyka literatury światowej, bliskiego nam nie tylko miejscem urodzenia, ale i demokratycznym, proukraińskim duchem twórczości. Władza centralna nie chciała lub nie zdołała skorzystać z poważnej daty dla rozwoju międzypaństwowego ukraińskiego dialogu. A stołeczna, kijowska? Beznadziejnie się zachowała, nie zdoławszy postawić w stolicy pomnika Juliuszowi Słowackiemu, powołując się na protesty „miejscowych” ignorantów. Dziwne, jednak, sprawy jubileuszowe! Niedawno Rada Najwyższa przyjęła uchwałę o obchodach 120-lecia Michaiła Bułhakowa (urodzonego w Kijowie). Już z góry można sobie wyobrazić, z jaką pompatycznością będzie obchodzony jubileusz autora „Białej gwardii”! Ciekawe tylko, czy zostanie wystawiony spektakl według bułhakowskiej sztuki o Stalinie, czy wszystko sprowadzi się do prezentacji kolejnego filmu z antyukraińskimi monologami „ich wielmożności”? 2. W tegorocznym kalendarzu ważne są dwie daty, wewnętrzny związek między którymi jest niezaprzeczalny. Chodzi o 20-lecie ogłoszenia niepodległości Ukrainy i 200-lecie Markijana Szaszkewycza. Imię Budziciela świadomości narodowej, współtwórcy nowej literatury ukraińskiej na ziemiach zachodnioukraińskich, współczesnego i współmyśliciela Tarasa Szewczenki do dziś jawi się przed nami w aureoli rycerskiej i męczeńskiej. Zbyt ciężki los przypadł w udziale temu jasnemu umysłowi i odważnemu sercu; ciężkimi, zaiste ciernistymi drogami przebijał się jego talent — pisarski i duszpasterski nie tylko do współczesnych, ale i do potomnych. Nieprzypadkowo w wielu świetlicach (nie tylko „proświatowych”) w Galicji do niedawna można było widzieć portrety Szewczenki, Franki i Szaszkewycza. Mało kto wie, że wizerunek Szaszkewycza jest „wirtualny”, kopią dawno utraconego płótna Iwana Trusza, namalowanego z wyobraźni i ze wspomnień współczesnych: żaden wizerunek Markijana z czasów jego życia do jego pierwszego, stuletniego jubileuszu (1911 r.) nie dotrwał… Stąd też kontury wizerunku rzecznika odrodzenia narodowego jako niecodziennej osobistości w tamtym czasie zarysowywały się nieco ogólnymi kreskami. Ale wszystko, co ważne i istotne, co dało szaszkewyczoznawstwo końca lat 30. ubiegłego wieku, w latach 50. jeśli nie było przemilczane, to nie było rozwijane, kiedy na początku lat 60. poświęcenie i misja Szaszkewycza były odczytywane w kontekście obrony języka ojczystego… Dziś zaś konieczne jest określenie i podkreślenie szczególnego wymiaru tego przyczółka — ofensywnego. Wobec „religii” domowych ukrainożerców z ich agresywnymi, wyhodowanymi na strawie stalinowskiego „obszczepitu” fobiami, wycelowanymi w duszę własnego narodu. 3. Aktualność misji Markiana Szaszkewycza zarówno „kiedyś”, jak i „dzisiaj” jest historycznie uwarunkowana. Logika tego uwarunkowania ma bardzo wiele podobnych, a nawet paradoksalnie pokrewnych wątków. Weźmy choćby ten najbardziej bolesny. Obecne w „beziideologicznym” obszarze naszego państwa antyukraińskie samowolstwo (polityczne, językowe, psychologiczne) można określić słowami klasyka jako „nieszczęście dawne i współczesne”. Historycznych analogii, paradoksalnych „punktów stycznych” z ideologią i praktyką reżimów okupacyjnych jest bez liku. Nakładanie się „negatywu”, nagromadzonego w społeczeństwie, na pojedyncze przebłyski w życiu kulturalnym, warcholstwo tabaczyniady, które uderzająco przypomina „unter-przyszybiejewszczyznę” i „hochztaplerstwo” w jednej osobie, to zaiste makabryczne tło współczesnych jubileuszowych „akademii” i „uroczystości”. Jednak jubileusze potrafią leczyć chore społeczeństwo, przynajmniej stawiać diagnozę, powstrzymywać w pewnym stopniu wszechobecną niewiarę i apatię. W czym tkwią korzenie naszych niepowodzeń? Jak zatrzymać degradację jeszcze nieukształtowanego według demokratycznych zasad społeczeństwa obywatelskiego? Ale konkretniej. Częstsze stały się natarczywe próby rozczłonkowania jednolitej historii narodowej na regionalne odłamki, klerykalno-imperialna inwazja agentury „ruskiego miru” w duchowy świat ukraińskości jest oczywista! Towarzyszy jej próba likwidacji ukraińskich szkół na wschodzie i południu kraju. A cyniczne oświadczenia domorosłych, rzekomo patriotycznych politykierów: oddajmy Rosji Krym, „budujmy” Ukrainę po Zbrucz i nie dalej! A szkalowanie przez kawiarnianych cyników klasyki literackiej! A próby stylizowania Lwowa, Iwano-Frankiwska, Czerniowiec na modłę austriacką! A gorliwe wysiłki nadgorliwych „europeizatorów”, by powrócić do zastąpienia cyrylicy łacinką — „abecadłem”, którego wprowadzenie do naszego piśmiennictwa Szaszkewycz uważał za co najmniej niestosowne! W kraju, gdzie świętości narodowe próbują szargać wszyscy, komu tylko się chce — i władcy, i piąta kolumna, i sprzedajna prasa, i intelektualni lumpen-botokudy, nie ma czasu na Szewczenkę, Frankę, Łesię Ukrainkę, Antonycza, Szaszkewycza. „Jubileuszowe” niepokoje skłaniają do tego, by odpowiedzieć na pytanie Franki: „dlaczego odstępców u nas tak wiele?”. Wśród nich — i utalentowanych! Świadome renegactwo czasów Szaszkewycza i Franki niechby dziś posłużyło za lekcję dla tych, którzy zdradziwszy swój naród, nigdy nie dorobią się niczego porządnego nawet u dość hojnych chlebodawców. W epicentrum antyukraińskiego sabatu, ale i w kontekście dziedzictwa narodowego „odczytuje” się wydarzenie o ogólnoukraińskiej wadze. Lecz je, to wydarzenie, ignorują. 200-lecie od dnia urodzin założyciela nowej literatury ukraińskiej w Galicji nie trafiło do „kalendarza świąt” Administracji Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej, Gabinetu Ministrów, Ministerstwa Kultury, Akademii Nauk (z Instytutem Literatury imienia Tarasa Szewczenki), licznych partii o „narodowo-patriotycznym” nastawieniu, organizacji społecznych, twórczych Związków. Zaprawdę, niefortunny jubileusz! Dlaczego na kilka miesięcy przed obchodami wielkiej rocznicy Społeczna Rada Humanitarna przy Prezydencie Ukrainy ignoruje samo imię nie tylko galicyjskiego, ale i ogólnoukraińskiego Budziciela? Komu „niepotrzebny” jubileusz Markiana Szaszkewycza? Dobrze, Bóg z nimi, z domowymi kalendarzami. A czy nasze rodzime MSZ składało propozycję do kalendarza UNESCO? Kto deklarował celowość przeprowadzenia międzynarodowej konferencji slawistycznej, wypuszczenia w świat jubileuszowego medalu, filmów dokumentalnych, kaset wideo, znaczków pocztowych? Dlaczego jubileusz Markiana Szaszkewycza odsunięto w głuchą „strefę wykluczenia”? Jak wiadomo, Szaszkewycz posiadał zdumiewającą zdolność jednoczenia wokół siebie nie tylko ludzi o podobnych poglądach, stawiania oporu samowoli, zwalczania zła i obrony prawa do suwerenności jednostki i narodu. Ów wyraźny moralno-etyczny imperatyw i dziś jest niezbędny w świętej sprawie budowania państwa! Gdybyż! Tutaj aż prosi się na papier Szewczenkowe: „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba…” i Frankowe: „Każdy myśl, że na tobie milionów stan stoi…” I tak wychodzi, że maksymalne skupienie na tym, co najważniejsze, celowość w osiąganiu celu, poświęcenie w pracy, niezłomna stałość w przekonaniach — powinny być przejęte od Szaszkewycza i zastosowane, powiedzmy tak, przez jego duchowych prawnuków. Organizator „Ruskiej Trójcy” dał godny przykład tego, jak silna osobowość kształtuje otoczenie, a krąg zwolenników wykrystalizowuje się w środowisko tworzące naród! Znamy oddanych sprawie odrodzenia narodowego jako bezpośrednio Fragment poematu T. Szewczenki „Przyczynna”, przepisany ręką Markiana Szaszkewycza z almanachu „Łastiwka”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Spośród bliskich, z najbliższego kręgu jednomyślnych współpracowników Marka'jana, takich jak Mykola Ustyjanowycz i Hryhorij Ilkewycz, z dalszego zaś — Łuka Danykewycz, którego twórczą i społeczną pracę wysoko cenił Iwan Franko. Pod gwiazdą Markijana — wybitni duchowni-prosvitiarze ojciec Iwan Wolanski, ojciec Sylwester Łepkyj (ojciec Bohdana Łepkiego), Platon Karpinski… Duchem Szaszkewycza krzepili się metropolita Andrzej Szeptycki i patriarcha Józef Slipyj, duchowni-ofiary reżimu komunistycznego: ojciec Omelian Kowcz, ojciec Osyp Pobereżnyj, ojciec Wasyl Kit (Antonycz). Niezapomniani władycy — Mstysław (Skrypnyk), Wołodymyr (Sternjuk), Wołodymyr (Semenjuk), kardynał Iwan (Lubacziwski), biskup Izydor (Borecki) wnieśli znaczący wkład w wielką sprawę odrodzenia narodowego, a nasi bezpośredni współcześni — kardynał Lubomyr i patriarcha Filaret również zajmują godne miejsce w szeregu następców Marka'jana Szaszkewycza. Ich linia — obywatelska i religijna — jest wyraźna, ofiarnicza i konsekwentna. Lecz „los im przeznaczył” żyć i spełniać misję duchową w czasach pełnych zagrożeń i wyzwań, bronić Ukraińskiego Kościoła w jego historycznych postaciach: prawosławnej i greckokatolickiej, ochraniać przed nieustannymi atakami adeptów mitycznego „russkiego miru”. „Niewolnicy z kokardą na czole”, korzystając z poparcia możnowładców, starają się uzakonić moskwofilstwo w najnowszej redakcji, a zamiast „języczja” zaszczepić „dwujęzyczie”: z wszystkimi tragicznymi skutkami dla języka i kultury ukraińskiej. 4. W swojej ostro polemicznej pracy „Galicjanofobia — jadowite ostrze ukrainofobii” Iwan Dziuba, charakteryzując pewne osobliwości właściwe Galicji i Naddnieprzańszczyźnie w przedostatnim stuleciu, zauważa: „Jednak w XIX wieku nie wszystko jest tak jednoznaczne — w ideach Budzicieli Ducha (przede wszystkim Markijana Szaszkiewycza), po części w działalności Rady Ruskiej, która powstała jako odpowiedź na wydarzenia 1848 roku, zarysowują się wymagania narodowe, które wykraczają poza pogodzenie z rzeczywistością i snują nici politycznego samourzeczywistnienia”. „Nici politycznego samourzeczywistnienia” — to nic innego jak dążenia państwowe, a „wymagania narodowe, które wykraczają poza pogodzenie z rzeczywistością” — korespondują z polityczną i twórczą postawą Tarasa Szewczenki! „Ruska Trójca” i „Bractwo Cyryla i Metodego” mają wiele podobieństw i wiele w czym się między sobą różnią. Jednak ton, jaki nadawali liderzy tych „nieformalnych związków”, był jeden i ten sam: ukrainocentryzm w słowiańskim świecie, orientacja zarówno na „chwalebną przeszłość” (Szewczenko), jak i na „przedwieczny czas” (Szaszkiewycz), oraz na współczesne możliwości polityczne. Ten własny model konsolidacji ukraińskiej młodzieży odrodzi się w połowie XX wieku w środowisku intelektualnego szestdesiatnictwa, łącząc swoimi ideami i hasłami inteligencję myślącą, protestującą, czynną, zdolną do poświęcenia i ofiarności. Oczywiście „nici politycznego samourzeczywistnienia”, wytrzymawszy próbę wytrzymałości, poddają się współczesnym próbom; próbują je zniszczyć lub skompromitować ideolodzy-„wujowie cudzego ojczyzny”. A kiedy to się nie udaje, stosują podmianę pojęć. Ich „Ruś” (imperialno-bolszewicka) jednocześnie jest „Rusią” putinowsko-hundiajewską. Całkowicie fałszywe, to kiszkowate utworzenie-stworzenie dotąd nie może ustabilizować się geopolitycznie i etnicznie. Krąży nad naszą ziemią, pretenduje do „historycznych” praw do Rusi-Ukrainy, przypominając mitycznego ptaka, który, według Szaszkiewycza, ma skrzydła, lecz nie ma nóg… A rozumienie jedności narodu ukraińskiego tak wyraźnie wyłożył Szaszkiewycz w artykule „Rusini” (napisanym w języku niemieckim — być może w celu „zapewnienia informacji” kogoś z rządzących w Wiedniu), że trudno powstrzymać się, by nie zacytować choćby ustępu z tego tekstu: „Rusini są pochodzenia słowiańskiego i spośród wszystkich ten naród, być może, jedyny zachował w czystości, pełni i młodzieńczej sile pierwotną postać. Od środkowej Galicji aż za Don, aż do Kaukazu, od Cisy, Karpat i Morza Czarnego po Litwę znajdziesz ten sam język, te same ludowe wierzenia, te same zwyczaje i obrzędy, to samo życie i serce, tę samą duszę, a zatem jeden i ten sam naród, tylko pod różnymi nazwami (Rusinów, Czerwonorusinów, Małorusinów, Kozaków). We własnej ludowej mowie swoją ojczyznę nazywają Rusią, a siebie Rusinami. Według danych statystycznych liczy ich się do 14 milionów (zaprawdę błogosławiona córka wspaniałej matki Słowiańszczyzny!), z których blisko 3 miliony po obu stronach Karpat…”. Oto naukowo-światopoglądowa podstawa literackiej twórczości galicyjskiego Budziciela, z której wyrastają jego przenikliwe, pełne bólu słowa: …Ruska matka nas zrodziła, Ruska matka nas powiła, Ruska matka nas powiła, Toż czemu mowa jej niemiła? Czemu się nie mamy wstydzić? Czemu cudzą miłujemy? Jak to koresponduje z wezwaniem Szewczenki: Uczcie się, bracia moi, Myślcie, czytajcie, I od obcych się uczcie, A swego nie porzucajcie! Z uderzającym podobieństwem do żałobnej ceremonii sprowadzenia trumny z prochami Szewczenki do Kaniowa, na Czernieczą Górę, nastąpił symboliczny powrót Markijana w 1893 roku do miasta, które żyło wizją narodowego odrodzenia (przypomnijmy „Oblężenie Lwowa przez Chmielnickiego…”). Stołeczne miasto Galicji tchnęło już duchem oświatowym, duchem Iwana Franki, który przekazał sztafetę Szewczenki w nowe XX stulecie. 100-lecie urodzin Budziciela stało się potężnym zgromadzeniem, o którym współczesny (Osyp Makowej) wspomina z wielkim uniesieniem: „Było to 6 listopada 1911 r. kilka tysięcy ludzi zebrało się z różnych stron — byli też ludzie z Bukowiny — i nieśli ponad 350 wieńców na mogiłę tego samego męża, na którego pamiątkę w Podlesiu postawiono krzyż. Szli uczniowie, od najmniejszych do najstarszych, szli Sicz i Sokoli, szli wysłannicy różnych towarzystw z wieńcami, potem procesje ze wszystkich lwowskich cerkwi i kilkunastu księży. Na grobie odprawiono parastas i sam metropolita Szeptycki wygłosił przemowę do tysięcy ludzi i bardzo wielbił zmarłego…”. To jest tylko epizod z historii narodowej samoświadomości ludu, który przyczynił się do zjednoczenia wokół „dzieła Markijana” już nie tysięcy, lecz milionów Ukraińców! Były również kolejne jubileusze — 150-lecie urodzin (1961 r.), którego duszą był akademik Jewhen Łazarenko, oraz 175-lecie Szaszkiewycza (1986) pod patronatem Ołesia Honczara. Nad Ukrainą wciąż zawisały „ciemne mroki” — czarnobylskie i reżimowo-ideologiczne, lecz słowo Markijana znów odbierano jako epos duchowego przywódcy narodu: Odrzuć ten kamień, który ściska twoje serce! Pozwól — w ten smutny płot Niech słoneczko wolności zabłyśnie Nie jesteś synem niewoli! 5. Mimo „nieszczęśliwości” tegorocznego jubileuszu inicjatywa godnego uczczenia święta ukraińskiej kultury wyszła „z dołu”. Uroczysta akademia w Brodzkim Kolegium Pedagogicznym im. Markijana Szaszkiewicza stała się wstępnym akordem. Powstały komitety społeczne w rejonach radechowskim i buskim; dzięki temu rozpoczęła się konkretna praca nad tworzeniem nowych obiektów memorialno-muzealnych. Tak więc w wsi Nestanicze stara „Szaszkiewiczowska” cerkiew stanie się jądrem kompleksu, do którego wejdzie pełnowartościowe muzeum-biblioteka z pięknym pomnikiem na podwórzu. Tu miejsce plebanii z czasów Markijana okazało się niezabudowane — leży ono obok. Na nim zostanie ustawiony pamiątkowy krzyż. W ten sposób nestanicki kompleks stanie się swego rodzaju uzupełnieniem podlisieckiego (Złoczowszczyzna). Interesująco zapowiada się także kompleks w Nowosiółkach: w budynku dawnej szkoły zostanie urządzona ekspozycja muzealna, a na podwórzu powstanie pomnik poety-kapłana dzieła sławnej rzeźbiarki Teodozji Bryż. Nawiasem mówiąc, o pomnikach Budziciela ziemi Halickiej. Wzniesiono je w Podlisiu, Brodach, Złoczowie, Lwowie, w „Atenach Podolskich” — Bereżanach (Tarnopolszczyzna), a za granicą — w Rzymie i Winnipegu. W książęcym Przemyślu (obecnie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej) w tym roku będzie obchodzona 100. rocznica założenia ukraińskiego gimnazjum im. Markijana Szaszkiewicza. Imię Szaszkiewicza jest drogie Ukraińcom w diasporze. Z wdzięcznością wspomnijmy wieloletnią działalność śp. Michajła Marunczaka, założyciela kanadyjskiego Centrum Szaszkiewiczowskiego (biblioteka-archiwum, pomnik, periodyczny zbiór „Szaszkiewiczijana”). Dzięki jego dobrej woli wspomniane wydawnictwo przeszło na Ukrainę i dzięki wsparciu „Komisji Szaszkiewiczowskiej” Instytutu Ukrainoznawstwa we Lwowie nabrało wielkiej wagi naukowej. Przy okazji zaznaczmy również fundamentalny zbiór artykułów, rozpraw, utworów publicystycznych i poetyckich „Szaszkiewicz na Zachodzie”, troskliwie opracowany przez profesora Jarosława Rozumnego. Książka zawiera publikacje ukraińskich badaczy Szaszkiewicza, ogłoszone do 1939 roku, a także po II wojnie światowej, oraz ich kolegów — uczonych zagranicznych. To wydanie jakby zwieńcza całościowy obraz recepcji życiowego i twórczego wyczynu Markijana poza granicami Ukrainy. Uczczenie pamięci „Ruskiej Trójcy” ma wszelkie podstawy i możliwości, by wyjść na szerokie przestrzenie. Zaczynając od rodzinnego Podlisia i drogich sercu Markijana Nestaniczów, Humnisk, Nowosiółek (w tych wsiach służył jako kapłan), powinno ono objąć Biały Kamień, Złoczów, Bereżany, a następnie Lwów i Kijów. Trzeba mieć nadzieję, że w jubileuszowe dni tegorocznego listopada we Lwowie zostanie poświęcony budynek odbudowanej cerkwi Świętego Ducha, zrekonstruowana zostanie unikatowa kaplica w budynku dawnej Akademii Teologicznej. Z jubileuszem będą związane obchody na Iwano-Frankowszczyźnie (100-lecie urodzin Iwana Wahylewycza i Antona Mohylnyckiego), uroczystości w Bereżanach i Tarnopolu… Spuścizna Markijana Szaszkiewicza jest wielostronna w swoich nowatorskich osiągnięciach. Duchowa — niewyczerpana, wystarczy tylko zagłębić się w jego „Psalmy Ruslanowe” (i tu wyraźne pokrewieństwo: z „Psalmami Dawidowymi” Szewczenki), społeczna — wyraźny i żywy przykład patriotycznego podwижnictwa. A jego twórczość literacka dotarła do naszych czasów bardzo, bardzo niepełna, choć „okruszyny”, które się odnajdują, są cenne jak diamenty. Ale wystarczy jego liryka, wystarczy poezji o Chmielnickim i Nalewajku, przekład „Słowa o pułku Igora”, pierwsze ukraińskie sonety i pierwsza „Czytanka” dla uczniów, by cieszyć się wielostronnością twórczości, wysokim intelektem, niezrównanym kunsztem! Ku wielkiemu żalowi, w obecnym, jubileuszowym roku wydawnictwa Ukrainy nie zapowiadają ani akademickiego, ani bardziej lub mniej pełnego wydania utworów Szaszkiewicza. Warto wznowić odniesione sukcesy wydanie „Rusałki Dniestrowej”, zrealizowane w zeszłym roku w zbyt małym nakładzie. Nie ruszyła się również sprawa przygotowania „Encyklopedii Szaszkiewiczowskiej”, o której wydaniu mówi się już od wielu lat! Twórczość Markijana Szaszkiewicza wymaga dokładniejszego zbadania, popularyzacji, wydania. Najpełniejszy zbiór „Pism Markijana Szaszkiewicza”, troskliwie przygotowany przez Michajła Woźniaka (ukazał się w 1912 r.), stanowi jeden tom. Wszystkie kolejne wydania, do 1939 roku, są jeszcze mniejsze, a „radzieckie” — troskliwie „uczesane” przez literackich i naukowych nadzorców oraz cenzorów. Poważnym zamiarem nowego przemyślenia spuścizny Szaszkiewicza były „Twory”, starannie opracowane przez Michajła Szalatę i wydane jeszcze w 1973 roku. Nieco pełniej przedstawiono twórczość Szaszkiewicza (kosztem listów) w „Dziełach” Ruskiej Trójcy, opracowanych przez M. Szalatę i wydanych przez „Dniepr” w 1982 roku. Redaktor oczywiście nie mógł podać tu nawet fragmentów kazań ani przekładów Ewangelii — od apostołów Iwana i Matwija. Były nadzieje na wydanie najpełniejszego zbioru — w roku jubileuszowym… Zasługują na wznowienie monografie K. Studynskiego, M. Woźniaka, S. Szacha, M. Szalaty, poszczególne artykuły i wiersze B. Łepkoho, rozprawy W. Szurata. A przewodniki, filmy wideo, płyty z nagraniami poezji M. Szaszkiewicza i ludowych pieśni zapisanych przez niego! Tę pracę mógłby wykonać Swiatosław Maksymczuk. Potrzebna jest koordynacja inicjatyw, wysiłków, możliwości. I właśnie dlatego, że komuś jubileusz Szaszkiewicza jest „bez potrzeby”, wzywajmy społeczeństwo do pracy, obudźmy inteligencję, hierarchów Kościoła i skromnych duszpasterzy, znajdźmy wspólny język z lokalnymi władzami! Najwyższy czas: utworzyć Komitet Społeczny dla uczczenia 200. rocznicy urodzin Markijana Szaszkiewicza. Komitet mógłby, choć z opóźnieniem, ogłosić rok 2011 Rokiem Markijana Szaszkiewicza, a kolejny — Rokiem „Rusałki Dniestrowej”. W ramach obchodów 20-lecia proklamowania niepodległości państwowej Ukrainy przewiduje się także przeprowadzenie najważniejszych epizodów jubileuszu Markijana Szaszkiewicza. Akord kijowski, stołeczny, najwyraźniej będzie miał charakter symboliczny: ogólnopaństwowy, uroczysto-świąteczny. Dobrze byłoby odsłonić w stolicy znak pamiątkowy poświęcony Apostołowi ukraińskiego odrodzenia narodowego. Wielka ukraińska wspólnota, sam Bóg nakazał, by zdała jeszcze jeden egzamin — na godne uczczenie naszych duchowych świateł. Nie dopuśćmy, by imię Markijana zbezcześcili ustami bezbożnych, tych, którzy próbują zatrzymać w szarej „strefie wyłączenia” nieśmiertelnego ducha Apostoła ukraińskiego odrodzenia narodowego!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nie skusił go, obiecując zapłacić nie amero czy juanami, a globo. Kiedy podjeżdżali F-Street do 18 ulicy, taksówkarz, zobaczywszy przed sobą czarne policyjne „żółwie”, którymi otoczony był „Pterodaktyl”, zdecydowanie skręcił w lewo, kategorycznie odmawiając podjechania bliżej, mówiąc, że przeklęte gliny, zobaczywszy jego turban, aresztują go i odbiorą licencję. Pakistańczyk szybko wyrwał Hajdukowi 20 globo z wizerunkiem Billa Gatesa i nie wydając reszty, momentalnie odjechał, a Hajduk musiał przejść dwa kwartały, zanim zbliżył się do punktu kontrolnego. Była druga godzina po południu i czarni policjanci już zmiękli od upału, wiosennej niemocy, poobiedniej senności, cierpiąc pod ciężarem kuloodpornych hełmów, kamizelek kuloodpornych, nakolanników, długich pałek z ładunkami szokowymi, kajdanek i potężnych automatów-krótkolufowców HK-MP 5/11, które wyglądały dość groźnie, jeśli nie wiedzieć, że Chiny odmówiły dostarczania Konfederacji supernabojów, zdolnych przebić na wylot pancerne łaty. Amerykańskie zaś ładunki i kule były bezsilne wobec kuloodpornego plastiku. Policjanci długo wpatrywali się w paszport Hajduka, porównywali dane biometryczne z komputerem, zaglądali w źrenice — i wszystko to po to, by przekazać go w towarzystwie grubej policjantki-Murzynki, która ledwo chodziła kołysząc się, do centralnego punktu kontrolnego, do którego trzeba było długo docierać betonowym labiryntem, ukrytym w czeluściach „Pterodaktyla”. Wreszcie wyprowadzili go na polankę i zobaczył Biały Dom, przykryty od góry namiotem — betonowym sklepieniem kopalnego stworzenia. Biały Dom wydał się Hajdukowi dekoracją, zanurzoną w wieczną polarną noc. Oświetlały go reflektory, jak jakiś zakład poprawczy na północy Kanady. Trzeci etap kontroli mieścił się wewnątrz Białego Domu. Hajdukowi wydano komplet sterylnej bielizny, niebieskie spodnie i kurtkę z taniej bawełny z literą „V” na lewej kieszeni piersiowej. Złośliwi waszyngtońscy dziennikarze pisali, że dyktatorom wydają tu jaskrawoczerwony mundur, islamskim możnowładcom — zielony, europejskim demokratom, przeważnie — gejom — błękitny, rosyjskim oligarchom — pasiasty, tylko Chińczykom pozwalano się nie przebierać. Mundury wprowadzono po incydencie z zarażeniem poprzedniego prezydenta Konfederacji Państw Ameryki Północnej wirusem choroby Jossera, przyniesionym przez emira jednego z arabskich emiratów na luksusowym złotawo-zielonym chałacie. Trzeba było na trzy miesiące zamknąć Biały Dom w celu dezynfekcji i przeprowadzenia specjalnego programu szczepień. Przebrawszy się w ciasny strój, który czynił go podobnym do pacjenta szpitala w Bethesda (trzeba było założyć nie kurtkę, a pelerynę w kwiatuszki, która zapina się z tyłu i daje możliwość obejrzenia gołej dupy pacjenta, pomyślał Hajduk), przeszedł do sąsiedniego pokoju, urządzonego w staromodnym stylu — z dębowymi panelami i ciężkimi meblami: przed monitorem czuwał różowolicy gigant w śnieżnobiałej czapce, niebieskim frenczu z czerwonymi wyłogami i złotymi guzikami, w białych spodniach i lakierowanych czarnych butach — broni u tego giganta Hajduk nie zauważył. W drzwiach pojawiła się drobna, siwa, ze śmiesznymi dziecięcymi warkoczykami kobieta z żywymi czarnymi oczami, przyjaźnie uśmiechnęła się do Hajduka i uroczyście powiedziała: — Misterze Hajduk, pierwsza dama, senator Van Li oczekuje pana. To była Martha Jefferson, pierwsza asystentka żony prezydenta KPAP — Shirley Mac Dowell. Teraz — senator Shirley Van Li. Hajduk zrobił krok w stronę drzwi, ledwo zahaczając o dębowe krzesło, na którym siedział różowolicy gigant, który nawet nie drgnął, nie podniósł oczu znad monitora. Ciąg dalszy nastąpi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Jurij SZCZERBAK „CZAS ŚMIERCIOCHRYSTÓW” (MIRAŻE 2077 ROKU) Fragment powieści

CZĘŚĆ PIERWSZA POWRÓT 1. 20 kwietnia 2077 r. Szyfrogram 63-80/CNAS Ambasada Ukrainy w Konfederacji Państw Ameryki Północnej, Waszyngton. Ściśle tajne Zniszczyć po przeczytaniu. Do naczelnika Naukowo-Technologicznego Zarządu Wywiadu Wojskowego Ukrainy (WIRU) Hajduka I. P. Szanowny Igorze Pietrowiczu, gratuluję Panu nadania kolejnego stopnia wojskowego generała-chorążego SZU. W związku z nagłymi okolicznościami rozkazuję pilnie (termin wykonania 1—3 dni) przybyć do Kijowa w celu otrzymania nowego przydziału. Podpisał — Jego Jasność Hetman Ukrainy, Generał armii Kuźma-Danilo Machun 2. Hajduk obudził się o świcie, kiedy waszyngtońskie wiosenne niebo właśnie zaczęło wypełniać się cichą i początkowo ledwo wyczuwalną łuną. Na ekranie elektronicznego budzika pojawiła się neonowa cyfra: 4:00AM. Z niepokojem zerwał się, nie rozumiejąc — gdzie się znalazł, kim jest i co dzieje się wokół. Takie upadki w czarną dziurę niepamięci zdarzały mu się bardzo rzadko — jako skutek ciężkiego przemęczenia mózgu czy katastroficznych przemieszczeń w czasie i przestrzeni — z Waszyngtonu do Tokio i dalej — do Canberry. Hajdukowi wydało się, że oprócz niego i Lindy w pokoju jest ktoś obcy. Nie przypomniał sobie nawet wczorajszego szyfrogramu i zdziwionego, przestraszonego spojrzenia szyfranta Biełkina — chociaż właśnie ta nieoczekiwana wiadomość spowodowała, być może, tymczasowy kolaps pamięci. Szyfrówka była jak kula dum-dum w mózgu, przekreślając całe dotychczasowe wolne życie Hajduka. Poczuł czyjeś czujne spojrzenie: w mrocznej przestrzeni sypialni Hajduk zobaczył w odległości dwóch stóp od łóżka niewielkiego drona, wielkości piłki tenisowej, tylko nie sprężystej i puszystej, a metalowej, złowrogo błyskającej optyką. Hajduk znieruchomiał, z rezygnacją czekając na strzał: jeszcze w lutym wysłał do Centrum opis nowego drona-killera pod kryptonimem „Wróbelek” (Sparrow), zdolnego niszczyć liderów organizacji terrorystycznych, wyższych oficerów wrogich armii i innych przeciwników Konfederacji. Ciemnoskóra Portorykanka Linda Kenworsy beztrosko spała obok, ledwie przykrywszy brzuch białym prześcieradłem. Leżała wznak, wydając ciche i śmieszne dźwięki głębokiego snu po nocnych pieszczotach — jakby wiatr grał na dziecięcej harmonijce ustnej. Ciało Lindy czerniało w półmroku: ledwie rozstawione ciężkawe nogi, szary pas prześcieradła, obnażony tors, pełne piersi, lewa ręka podłożona pod głowę — wszystko oddychało spokojem i bezbronnością. Dron nadal nieruchomo wisiał przed Hajdukiem, niczym martwy zator ciemnej energii — ale Hajduk wiedział, że wewnątrz kuli kipi elektroniczne życie. Nieznany operator z Centralnej Służby Bezpieczeństwa siedzi gdzieś niedaleko od Annapolis, ziewając przed ekranem monitora i, łykając wystygłą kawę, studiuje nocne życie Hajduka i Lindy we wszystkich jego bezwstydnych szczegółach, decydując — czy spopielić ich promieniem lasera, czy darować jeszcze trochę życia. Osłupienie minęło i Hajduk wykonał ledwo zauważalny ruch lewą ręką (strzelał z lewej) w stronę poduszki, pod którą leżał stary, ale niezawodny pistolet szturmowy piechoty morskiej „Beretta” M9A11, załadowany samonaprowadzającymi kulami. Dron natychmiast zareagował na ruch, wzlatując do sufitu i oślepiając Hajduka błyskiem flesza, od którego pokój wypełniło bolesne rtęciowe światło, które unieruchomiło świeżo upieczonego generała-chorążego Sił Zbrojnych Ukrainy. Kiedy czerń powróciła na miejsce błysku — czerń wszechogarniająca i gęsta, bez żadnych oznak świtu — Hajduk zrozumiał, że drona w pokoju nie ma. Przypomniał sobie, że jest dzisiaj zaproszony do Białego Domu — i pojął, że istnieje bezpośredni związek między tym zaproszeniem, szyfrówką i rajdem drona. Potem pomyślał, że w Kijowie trzeba będzie zamówić generalski mundur w wariantach kamuflażowym, sztabowym i paradnym. Poczuł wstręt, bo zapomniał, kiedy ostatni raz nosił mundur wojskowy — chyba tylko podczas służby w specnazie wywiadu, kiedy kończyła się wojna rumuńsko-ukraińska. Potem był Boston. Poruszyła się Linda, na chwilę otwierając oczy: co? co? Pocałował ją czule w oczy, nosek i usta. „Śpij, wszystko w porządku”. Co będzie z nią, samotną kasjerką z banku „Continental” na M-Street? Przyzwyczaił się do potulnej i milczącej Lindy Kenworsy (a może nawet ją kochał?) — i poczuł wstręt do tego poranka, kiedy zakwitały na brzegu Potomaku sakury, i cicho przeklął: „Fuck it!”. 3. Samochód służbowy Hajduka został na Dupont Circle — skończyły się bony na paliwo — i dlatego wezwał taksówkę na Canal Road, gdzie wynajmował dwupiętrowy niewielki dom, niedaleko od Uniwersytetu Georgetown, w zielonych jarach, które wychodziły na zbiornik wodny. Taksówkarz — Pakistańczyk w turbanie w kolorze sałaty, a z wyglądu — oficer Islamskiej Służby Informacyjnej, którymi był wypełniony Waszyngton — początkowo odmówił jazdy do „Śpiącego Pterodaktyla” przy Pennsylvania Avenue 1600 (tak nazywano szpetną gigantyczną betonową budowlę z dziwacznymi ostrymi kątami, która chowała pod sobą Biały Dom, biuro wykonawcze im. D. Eisenhowera, gdzie kiedyś mieściło się Ministerstwo Wojny, rządową rezydencję „Blair House” i Ministerstwo Finansów: urzędnicy państwowi twierdzili, że „Pterodaktyl” wytrzyma uderzenia rakiet balistycznych z głowicami jądrowymi, chociaż nikt w to nie wierzył). Taksówkarz długo, jak na wschodnim bazarze, targował się, dopóki Hajduk Taras Hołowa. „Dwa kroki”. Międzynarodowy salon fotografii artystycznej „Światło i cień”, 2009 Dzisiaj „Słowo Proświty” rozpoczyna druk fragmentu powieści Jurija Szczerbaka „Czas śmierciochrystów. Miraże 2077 roku”, przygotowanego do druku przez wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Powieść Jurija Szczerbaka „Czas śmierciochrystów. Miraże 2077 roku” — to trzymający w napięciu thriller polityczny, którego akcja rozgrywa się w przededniu Czwartej wojny globalnej. Bohater powieści — generał wywiadu wojskowego Ukrainy Igor Hajduk staje się świadkiem i uczestnikiem dramatycznych wydarzeń, które prowadzą do upadku istniejącego na Ukrainie reżimu dyktatorskiego. „Czas śmierciochrystów” — to utwór wielopłaszczyznowy, współistnieją tu i przeplatają się różne warstwy — od linii przygodowo-wywiadowczej po filozoficzne problemy chrześcijaństwa, któremu zagrażają tak zwani śmierciochryści. Ale najbardziej bolesnym pytaniem, które stoi przed głównym bohaterem — jest los Ukrainy, możliwość zniknięcia narodu ukraińskiego i państwowości w razie zwycięstwa Czarnej Ordy. Powieść J. Szczerbaka — to antyutopia, sygnał alarmowy, w którym za groteskową formą i fantastycznością sytuacji stoi realna skala możliwych wydarzeń geopolitycznych przyszłości. Autor szeroko wykorzystuje zabieg cytowania tajnych dokumentów, które ujawniają cynizm i podwójne standardy aktorów światowej sceny politycznej. Powieść Jurija Szczerbaka „Czas śmierciochrystów” ukazała się dwadzieścia lat po napisaniu przez autora ostatniego utworu prozatorskiego (powieść dokumentalna „Czarnobyl”). Wzbogacony doświadczeniem działalności politycznej, państwowej i dyplomatycznej, autor, były ambasador Ukrainy w USA, Kanadzie, Meksyku i Izraelu, przedstawia swoją paradoksalną i proroczą wizję tego, co może stać się z Ukrainą w przyszłości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

WIKTOR ŻADKO: SAMOTNIK, KTÓRY CIĄGNIE PŁUG HISTORII

Iwan DZIUBA, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Aby zrozumieć pisarza, trzeba, według mojego przekonania, udać się w jego strony, tam są źródła jego dzieciństwa, dowiedzieć się więcej o tym, co konkretnie zrobił dla swojej ojczyzny. Stronami Wiktora Żadki jest Czerkaszczyzna, ale żeby wyobrazić ją sobie (podobnie jak jego stosunek do niej), przeczytajmy to, co napisał Wiktor w encyklopedii „Czerkaszczyzna”: „Czy jest gdzieś na ziemi taki czarujący kraj, gdzie ciche wiosenne noce płyną na skrzydłach słowiczych pieśni, gdzie rano na zamyślonej rzece źródlaną wodą obmywają się białe grzybienie, gdzie wiosną i latem pod okapami rozłożystych drzew jaśnieje dywan różnozioł, kwiatów i kaliny? Jest! To nasz rodzinny kraj — Czerkaszczyzna! Pieszczona złotymi rękami naszych przodków, skropiona słonym potem pradziadów, dziadów, ojców, upiększona pracą wszystkich następnych pokoleń — Czerkaszczyzna jest dla nas szczególnie droga. Każdy człowiek z wielką miłością i duchowym drżeniem wspomina to miejsce, gdzie się urodził, gdzie przeminęło jego dzieciństwo, z cudownym światem-baśnią, z matczyną pieszczotą w przytulnym ojcowskim domu. To rodzinne ognisko, Mała Ojczyzna każdej osobowości. To jej wielkie „Ja”, od którego zaczyna się człowiek, rodzina, ojczyzna i cała nasza wielka i niepowtarzalna na świecie Ukraina. Jej pięknem zachwycali się i w zachwycie są nim obecnie poeci, malarze i kompozytorzy”. I tym wszystko powiedziano — takie wyznanie Żadki świadczy o moralnej wartości jego duszy i jego wrażliwych przekonaniach, szczerej chęci, by przed całym światem zaświadczyć o swojej dumie i szacunku do kraju Bohdana i Tarasa… Wiktor Ołeksijowycz Żadko — znany ukraiński naukowiec i pisarz, w ostatnich latach w centrum jego uwagi znalazła się także kulturowo-historyczna pamięć naszego narodu (zaznaczę szczególnie — to naukowe prace historyczne — jedyne w państwie wydawnictwa nekropolistyczne o grobach znanych Ukraińców zarówno na Ukrainie, jak i za granicą; znowuż, Wiktor samodzielnie odwiedził wszystkie cmentarze, nekropolie, zebrał o nich materiały i sfotografował nagrobki): „Bajkowy nekropol”, „W pamięci Kijowa: stołeczny nekropol pisarzy”, „Ukraiński nekropol”, „Nekropol na Bajkowej Górze”, dwa solidne tomy badania naukoznawczego o historyku i autorze opery „Kateryna” do słów T. Szewczenki „Mykoła Arkas” oraz jeszcze dziesięć innych wydawnictw). W dobrze zilustrowanej zdjęciami historycznej książce „Idę za Szewczenką. Od Kijowa do Kaniowa” (2010) autor podsumowuje wyniki swoich wędrówek szewczenkowskimi miejscami, łącząc informacje historyczne z osobistymi wrażeniami z tego, co zobaczył i usłyszał; fotografując te miejsca, w których Kobziarz malował (w wydaniu jest 25 rysunków Tarasa Hryhorowycza), Wiktor napisał historię powstania każdej pracy Szewczenki oraz miejsca, gdzie stąpała noga Tarasa, co nadaje opowieści szczególnej szczerości i wzruszenia. Szczególnie cenne jest to, że Wiktor zamieścił w tym wydaniu pomniki i popiersia T. Szewczenki, które znajdują się we wsiach i miastach Czerkaszczyzny, napisał historię ich ustawienia, jak również osadnictwa i autorstwa. Być może w tych wędrówkach ostatecznie utwierdziło się pragnienie, by szerzej, gruntowniej opowiedzieć o bliskiej autorowi Czerkaszczyźnie. Całą ją obszedł i objechał (700 wsi i miast kraju Bohdana i Tarasa!), robiąc zdjęcia i zbierając materiały w lokalnych archiwach i muzeach, które przydały się zarówno do książki „Idę za Szewczenką”, jak i do uporządkowania fundamentalnej „uniwersalnej encyklopedii”, jak nazywa ją autor, „Czerkaszczyzna”. Istnieje pogląd, że naród powstaje wtedy, gdy ma swoją encyklopedię. Encyklopedia — to znak dojrzałości narodu do bytu państwowego. We Francji, powiedzmy, naród powstał po tym, jak wydano Encyklopedię Francuską. „Encyklopedia „Czerkaszczyzna” — to, bez przesady można stwierdzić — unikalna autorska praca naukowa, bogato ilustrowana i udokumentowana, analogii której nie ma żaden obwód Ukrainy. Przez lata niepodległości wiele zrobiono dla obiektywnego naukowego badania wcześniej ignorowanych tematów, odtworzenia pełnego obrazu naszej historii, nauki, kultury, w szczególności dla rozszerzenia spektrum wydawnictw encyklopedycznych, ale „Czerkaszczyzna” uporządkowana przez Żadkę — to jest to, czego nie dawały encyklopedie czasów radzieckich i niewystarczająco dają obecne encyklopedie branżowe. Nie wszystkie osobistości, zjawiska, obiekty gospodarcze czy kulturalne obwodu itd. trafiły do niej, a jedynie najwybitniejsze — odpowiadają one wysokiemu kanonowi, swojemu miejscu w szerszym ukraińskim obrazie. Zadanie, zapewne, Wiktor Żadko stawiał zupełnie inne — dać maksimum informacji o Czerkaszczyźnie, w tym także o Ukrainie od XV do początku XXI wieku. Szczególnie zadbał autor o to, by przywrócić zapomniane imiona, przemilczane czy niesprawiedliwie dyskryminowane w czasach radzieckich osobistości. Jak opowiadał Wiktor, ta encyklopedia była pomyślana przez niego w trzech tomach, ale, jak zawsze, zabrakło środków i sił, aby ogrom takiej informacji doprowadzić do końca samemu. Jakichś odkryć encyklopedia nie czyni, jest ona podsumowaniem pracy wielu historyków, krajoznawców, literatów itd., a Żadko rozsądnie jako naukowiec uporządkował ich pracę. Wiem, że znajdą się tak zwani „znawcy spraw krajoznawczych”, zwłaszcza — lokalnego chowu, którzy wynajdą pewne nieścisłości, powtórzenia, nie w tym miejscu postawiony przecinek, pominięte przez autora-redaktora fakty, które oni, jak myślą, zbadali lepiej (choć to wszystko trzeba jeszcze sprawdzić) oraz innych „pcheł” nakłują, ale Wiktorowi nie radziłbym zwracać uwagi na ten lament — karawana musi iść. Wiadomo mi, jak starał się uniknąć nieporozumień, jak zwracał się do władz lokalnych, urzędników obwodu, do tych samych krajoznawców, aby wyczytali napisane, pomogli w pracy, wnieśli poprawki i uzupełnienia, nic z tego nie wyszło — teraz oni „podniosą głos” — to wiem, jak to mówią, na własnej skórze. Oczywiście, przykro, gdy są niedociągnięcia, autor zawsze to boleśnie przeżywa, ale proszę wymienić mi solidne wydawnictwo jak encyklopedia, nad którą pracują dziesiątki specjalistów, żeby nie było błędów — nie ma takich wydawnictw. A Wiktor wziął się za uporządkowanie i, jak wiem naprawdę, — samodzielnie podniósł ogromną warstwę materiałów o swoim kraju (niewiarygodnie ciekawym, bo stworzonym w 1953 roku na terenach obwodów połtawskiego i kijowskiego) — i musimy być mu wdzięczni za taką tytaniczną pracę. A jeśli i są błędy — piszcie do autora, a on je uwzględni przy wznowieniu, czy, powiedzmy, wpisze (jak to już robi teraz) na końcu stron „Zauważone błędy”. W każdej encyklopedii są kryteria formalne i są istotne. Powiem na zakończenie tak: uniwersalna encyklopedia zawsze była uważana za najwyższy produkt kulturowy każdego narodu, dowód naukowej respektowalności i dojrzałości społeczeństwa i o tym musi pamiętać każdy wykształcony człowiek. Część alfabetyczna encyklopedii zawiera artykuły kilku rodzajów. Po pierwsze, są to artykuły o ludziach, którzy urodzili się na Czerkaszczyźnie (działacze historyczni dalekiej i bliższej przeszłości, działacze kulturalni, lite- oratorzy, artyści, naukowcy, gospodarze, inne wybitne lub czczone w pamięci ludowej osobistości). Po drugie, ci, którzy urodziwszy się gdzie indziej, żyli na Czerkaszczyźnie lub czynili na niej dobre czy też niedobre sprawy (i o nich nie należy zapominać — ku nauce potomnym i dla obiektywizmu). Po trzecie, literaci, artyści, naukowcy różnych narodów i kultur, którzy zwracali się do twórczości T. Szewczenki i wnieśli swój wkład w szewczenkianę (nawiasem mówiąc, o Kobzarzu, jego rodzinie, otoczeniu, szewczenkoznawcach — zebrano chyba najpoważniejszy materiał ze znanych wydań tego typu). Po czwarte, różne publikacje, wydarzenia, akcje związane z imieniem i dziedzictwem Szewczenki, pomniki jemu poświęcone. Po piąte, wszystkie miasta i wsie Czerkaszczyzny, historia ich założenia, a artykuły te są ilustrowane kilkoma fotografiami; wydarzenia historyczne związane z obwodem. Po wydaniach Pochylewycza i Trońki o miastach i wsiach Ukrainy, historii ich założenia, uniwersalna encyklopedia „Czerkaszczyzna”, którą opracował doktor nauk filozoficznych, profesor i pisarz W. O. Żadko, nie ma analogów. Za nią stoi wieloletnie, trwające dziesięć lat żmudne i naukowe poszukiwanie (to niewiarygodnie skomplikowana praca, by spośród mnóstwa faktów, imion, zalet kraju wybrać to, co główne, istotne): w encyklopedii wykorzystano bogaty materiał archiwalny, naukowy, artystyczno-dokumentalny, historyczny oraz publicystyczny o charakterze kulturokomparatywistycznym i kulturohermeneutycznym, który Wiktor jako kompilator wykorzystał także z literatury, na którą powołuje się po artykule lub na końcu wydania. Niezaprzeczalnie, w moim przekonaniu, tak naukowo obszerna praca W. O. Żadki wzbogaca naszą kulturę i pamięć historyczną, jest ona adresowana nie tylko do samych mieszkańców Czerkaszczyzny, ale do wszystkich, którym drogie jest imię T. H. Szewczenki i nasza ukraińska ziemia, którzy chcą znać historię swojej wsi, miasta, zwyczaje i obrzędy, o wszystkim, z czym i z kim związany jest ich kraj, dlatego też powinna zostać godnie oceniona Państwową Nagrodą Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki. zespole, ale także proponując to innym. Bierzcie logo akcji, proponujcie je tam, gdzie zbyt często słyszycie języki obce, a za mało naszą śpiewną, kalinową. Dołączajcie do akcji „Kalinowa gałązka”!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

KALINOWA GAŁĄZKA JĘZYKA OJCZYSTEGO

Petro ANTONENKO Jak dobrze, gdy nie tylko głosi się piękne hasła i idee, ale także codziennie, spokojnie i wytrwale wykonuje konkretną pracę. Pewnego dnia redakcję „Słowa Proświty” odwiedził młody człowiek. Przedstawił się: Pawło Dzikanowski, koordynator akcji społecznej „Kalinowa gałązka”. Przyniósł i pokazał wspaniałe naklejki, które przygotowali uczestnicy akcji i oferują wszystkim chętnym. W tej akcji zjednoczyli się ludzie, niezależnie od tego, do jakich partii należą, ludzie różnego stanu społecznego, ale połączeni miłością do języka ojczystego, troską o niego. Oczywiście, w liczbie pierwszych wśród nich są członkowie Proświty. Akcja „Kalinowa gałązka” otworzyła swoją stronę internetową: kalynovahilka.org.ua. Znajdują się tam ciekawe informacje o akcji, o tym, gdzie zdobyć naklejki (rozprowadzają je przedstawiciele akcji w obwodach). Zamieszczono apel do wszystkich obywateli, w którym wzywa się do stałego porozumiewania się w języku ukraińskim. Oto jego treść: „Nie jest tajemnicą, że znaczna część naszych rodaków musi codziennie pokonywać barierę językową, używając języka ukraińskiego, zwłaszcza w dużych miastach. W pracy pracownik ukraińskojęzyczny zazwyczaj przechodzi na język rosyjski, słysząc zwracanie się do siebie po rosyjsku. Choć w rzeczywistości obie strony chętnie rozmawiałyby po ukraińsku. Proponujemy przerwać to haniebne koło i dołączyć do akcji obywatelskiej „Kalinowa gałązka”. Co przewiduje udział w akcji? Jej aktywiści oferują bezpłatnie specjalne naklejki, na których znajdują się wezwania do porozumiewania się w języku ukraińskim dla wszystkich właścicieli firm, sklepów, menedżerów i po prostu pracowników różnych instytucji, zwłaszcza tych, które obsługują obywateli. Te naklejki, a także inne materiały z logo akcji, proponują umieścić w miejscach komunikacji społecznej, przy stanowiskach pracy, w witrynach itp. Obecność logo akcji zaświadczy, że na Państwa zwrócenie się w języku ukraińskim do pracownika tego biura, sklepu, instytucji, również otrzymają Państwo odpowiedź po ukraińsku. Aktywiści akcji podkreślają, że absolutnie nie są przeciwni innym językom i kulturom, ale proponują jak najwięcej i jak najaktywniej porozumiewać się w ojczystym języku ukraińskim. Uczestnikiem akcji może zostać każdy z Was, nie tylko wprowadzając język ukraiński do swojego-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

ARKA W ŚWIĄTYNI — TO „KOBZIARZ”

Mykoła Storożenko Jurij IWANCHENKO, historyk sztuki Twórcze życie Tarasa Szewczenki to nie tylko potężny wyraz talentu, którego korzenie sięgają głębin twórczego geniuszu narodu ukraińskiego. To także formowanie go jako artysty poprzez wytrwałą naukę u innych twórców, poprzez opanowanie doświadczeń kulturowych wielu europejskich szkół artystycznych i ich najlepszych przedstawicieli. On, wchłonąwszy w siebie ogromną warstwę wiedzy, był encyklopedycznie obeznany we wszystkich dziedzinach sztuki, literatury, historii, filozofii, sam wywierał wielki wpływ na swoje otoczenie. Jako patriota swojej Ojczyzny widział w sztuce nie tylko środek „estetycznego przekształcenia rzeczywistości”, ale stawiał przed sobą szeroki program, który miał objąć wszystkie aspekty etnokultury… Jego ideami przejęli się L. Żemczużnikow, M. Sażyn, S. Wasylkiwski, M. Samokysz, I. Repin oraz wielu innych artystów XIX i XX wieku. Jednym z jaskrawych przykładów wpływu Szewczenki na twórczy los wielu pokoleń ukraińskich artystów jest twórczość Mykoły Storożenki (ur. 1928 r.) — ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wśród najwybitniejszych dzieł mistrza znajdują się monumentalne malowidła w cerkwi św. Mikołaja Prytyska w Kijowie na Podolu (1998—2000) oraz ilustracje do „Kobziarza” Szewczenki, po raz pierwszy wydane w 2004 roku przez wydawnictwo „Dnipro”. W tym samym roku były one eksponowane w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy i wywołały ogromne zainteresowanie opinii publicznej — takiego tłumu zwiedzających nie było od czasu, gdy w muzeum wystawiano skarby Tutenchamona… Potem — wystawy w wielu krajach świata. I oto na początku marca tę wystawę zobaczyli wielbiciele talentu artysty w sali Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. Praca nad „Kobziarzem” trwała nie jeden rok. Długo nosił w sobie koncepcję wydania, stworzył setki szkiców, w tym celu wynalazł autorską technikę — tak zwaną zimną enkaustykę, której sekretów nikomu nie zdradza, bo właśnie dzięki niej udało mu się osiągnąć unikalną interpretację genialnych utworów poetyckich Szewczenki. Znawcy twierdzą, że Storożenko znalazł ten skryty klucz do jego poezji, który rzadko komu udawało się znaleźć od czasu, gdy ta Biblia narodu ukraińskiego ujrzała światło dzienne. Kiedy pojawiło się nieodstępne pragnienie ilustrowania „Kobziarza”, on, już dość znany artysta, często pytał siebie, czy pojmie jego myśli? Czy ogarnie ich głębię? Czy zdoła przygotować swoją duszę? Przygotować duszę pomogło mu malowanie cerkwi św. Mikołaja Prytyska na Podolu, wszak świadomość narodowa Ukraińców jest nierozerwalnie związana z religią. Właśnie dlatego biblijne zasady, przykazania Chrystusowe stały się podstawą życiowych i twórczych zasad Mykoły Andrijowycza. Pogłębione studiowanie kultury chrześcijańskiej, ikonopisu i malarstwa ściennego otworzyło mu drogę do poznania „Kobziarza” właśnie jako Biblii naszego narodu. „Pewnie nie przypadkiem przypadło mi w udziale kierowanie pracownią sztuki sakralnej, jako artyście pracować w świątyni… — opowiadał kiedyś. — Wszak przez osiemdziesiąt lat mojego życia przy mnie zawsze była ikona Mikołaja Cudotwórcy. Pobłogosławiono mnie nią przy narodzeniu”. Kilkadziesiąt płócien Storożenki, zaprezentowanych na wystawie w Akademii Sztuki, to autorska próba przeniknięcia w świat „Kobziarza”, zrozumienia jego niezgłębionej istoty. Wszak, jak trafnie wyraził się pisarz Wiaczesław Medwid, do tej pory „cały naród trzymał go w duszy, ale żadnego z jego ostrzeżeń nie brał na rozum…”. Próżno opowiadać treść obrazów „Rusałka”, „Perebendia”, „Wielki loch”, „Testament”, „Mnie wszystko jedno”, „Najemnica”, „Myśli moje, myśli” itd. Ile by się na nie nie patrzyło — za każdym razem wrażenia są inne, za każdym razem trudno zdobyć się na analizę historycznosztuczną. Zresztą, czy można do końca zgłębić Szewczenkę? Być może sekrety twórczości artystycznej Storożenki i jego rozumienia poety pomogą zgłębić nieopublikowane przemyślenia Mykoły Andrijowycza, które nazwał „Przemyślenia nad „Kobziarzem”, przeze mnie „Czyż nie porzucić nam, niebogo...” ilustrowanym, i nad „Dziełami protojereja Czernawina”. Pierwsze poznanie małego Mykoły z „Kobziarzem” odbyło się w ojcowskiej chacie, kiedy nie miał jeszcze sześciu lat. Wtedy poruszyła go ilustracja I. Jiżakewycza do wiersza „Mnie trzynasty rok mijał”. A jeszcze zapamiętał się obraz Szewczenki z kobzą — kopia amatorskiego wiejskiego artysty z obrazu K. Trutowskiego na pokuciu pod królewieckimi ręcznikami, a nad nią ikony „Maria Trójręka” oraz „Jezus Chrystus”. Współmieszkańcy prosili jego ojca Andrija, wielkiego wielbiciela Tarasa, żeby Mykołka malował im „Kobziarza”. Mieli taką potrzebę. I on malował. Kiedy stanęła kwestia ilustrowania „Kobziarza”, on pytał siebie: czy „Kobziarz” potrzebuje ilustrowania, czy rozumie on Myśli jego? Ilustracja — to ramka ograniczonej możliwości. Dlatego należy szukać formy, a jeszcze i przebłagiwać duszę. Ona musi otworzyć się tarczą oczyszczenia z mułu. Księga ksiąg „Kobziarz” ma wejść w czystą duszę. Szewczenko — to Wielka świątynia Piękna w słowie i Myśli głębia. Za wszystkich czasów dzikie hordy i oszalałe przybłędy niszczyły nasze murowane świątynie, a świątynie ducha plugawiły. Do niczego innego nie są po prostu zdolne. O tym przypomniała książka przeciwko Szewczence popa-czarnoryźnika protojereja Ioana Czernawina, wydana przez niego na emigracji jeszcze w 1941 roku i niedawno wznowiona w Moskwie. Jakiej podłości tam tylko nie ma: i „bezwierca”, i „szowinista”, i „mazepińczyk”, i „człowiekonienawistnik” itd. Gdzie tam domorosłej łysej gadzinie z kijowskich promoskiewskich gazetek! Dlaczego ukraiński Kobziarz pozostaje obiektem saducejsko-faryzejskiego ataku nawet 150 lat po swojej śmierci? Zamysł jest zrozumiały — poniżyć w świadomości obecnych i przyszłych pokoleń Ukrainy przewodnika narodowych Myśli, zdjąć z niego wieniec sumienia narodu, narodowego geniusza. Stąd — asenizacyjne potoki patologicznej nienawiści, czarnego kłamstwa. Oburzenie z tego, że imię Szewczenki otoczone jest „mistycznym czczeniem” od Karpat po Alaskę… „wszędzie, gdzie zbierało się trzech-czterech Ukraińców”. Protojerej w swoich „Dziełach” przyciąga za uszy teorię Straussa, która rzekomo miała wpływ na światopogląd Szewczenki, nadając jego wierze sceptycyzm i racjonalizm. Czyż nienawistnik powie: „Człowiek w potrzebie i biedzie jakiej by nie był nacji, jaką by religię nie wyznawał, staje się nam najbliższym bratem”? To słowa nie moskiewskiego popa Czernawina. To — „bezwierca” Szewczenko. Ukraina zawsze była przynętą dla zazdrośników różnej maści. Pewnie dlatego ziemia ukraińska zrodziła Mamaja — ludowego bohatera, mściciela i obrońcę przed zakusami kaina-gwałciciela. Iwan Honta — Mamaj, który kobzę odłożył, szablę poświęcił i był rozpięty. Siłą słowa Szewczenko wskrzesił bohatera i przekazał go w wieczność. „Hajdamacy” — grandiozna, kosmologiczna misterium-echo ziemskich dramatycznych wydarzeń, gdzie nieuchronność — znak na mapie geografii, wprowadzony przez poetę do systemu zodiakalnych cykli. Taka siła poetycka — silniejsza od rzeczywistości. Bo nie rzeczywistość określa siłę poezji, a dusza poety odbija się echem na realne działania i koduje tymczasowość w wieczne. Wszyscy wielcy poeci — to Prorocy. Zranieni w bólach i płaczach nad Losem ziemi ludzi: „Pomóż mo- “Myśli moje, myśli moje...” litwę działać do końca” (T. Szewczenko). Okrutna była też zapłata Gonty z Żeleźniakiem. I wznieśli się jak machabeusze w mękach prawdą spowici… Poeta — nie uczestnik wydarzeń, nie kolijewiec. Poeta nad bitwą krąży i sądu nad tragedią nie czyni. On po homerycku (choć Homer i ślepy) wszystko widzi z przyjęciem bólu i płaczu w wymiarach Bytu — i do księgi spowiedzi nanosi. I znak, notatkę nam, wnukom-prawnukom, na wyrzut pozostawia. I niebu daje znać: A wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność podaj I bratomiłość poślij. Niestety, nie było jej ani u Turgieniewa z Połońskim, ani u Bielińskiego z Dubeltem i Kukolnikiem razem… Szewczenko stoi, być może, na kaniowskim urwisku, żywy, nikt go nie widzi i nikt nie zna Tego, z Kim On rozmawia, skąd bierze Ducha… Mojżesz wszystkie dziesięć przykazań otrzymał na górze Synaj, otworzywszy wzrok swój na wyższe — na Niego. I dał narodowi, który stał u podnóża. Zbudowana przez Szewczenkę Świątynia Ducha w Słowie — to nie świat-ziemia na trzech wielorybach dla herostratesa, a Wspaniała Świątynia z przedsionkami: Piękna i Światła, Mądrości i Dobra. Arka w Świątyni — to „Kobziarz”. Nie zatrzeć z pamięci narodu. Chyba że pamięć odebrać. I oni, herostratesi, saduceusze i „nowi ewangeliści”, silą się czynić to przez stulecia. Oto wymyślali: „pańszczyźniany”, „buntownik”, „rewolucjonista”, „demokrata”, „narodowiec”. I dalej — za moskiewskim popem Czernawinem. I za domorosłym buzyną. Im rzeź w oczach od tego, że w murach Świątyni — światło. On — Światło. Jego Światło, które ukazał nam na płótnach utalentowany pędzel Mykoły Storożenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

DOLINA, POKONANA BEZ DNA…

Ołeksij Dowhyj, Iwan Riabczij Tworzyć świat! Tworzyć w nim siebie! Bo świat i ty — jedno rosnące ciało… L. Horłacz NAPICIE SIĘ Z RODZIMEJ STUDNI… Pierwsze zbiory poetyckie Łeonid Nykyforowycz wydawał pod swoim prawdziwym nazwiskiem — Kowalenko. Ale wyszło tak, że na Ukrainie w tamtym czasie był już jeden Łeonid Kowalenko — znany publicysta. Łeonidowie, obaj Kowalenkowie, przyjaźnili się. Bardziej znany — publicysta — pewnego razu poprosił Łeonida: „Słuchaj, jestem już człowiekiem w latach. Przychodzą do mnie przyjaciele i mówią, że postradałem zmysły, zacząłem na emeryturze wiersze bazgrać. Może podpisywałbyś się pseudonimem?” Ale pseudonimu Łeonid Kowalenko — nie publicysta, a poeta — brać nie chciał. Przyjął nazwisko mamy — Horłacz. Tak wzbogaciła się literatura ukraińska o jeszcze jedno sławne imię. We wczesnych utworach Horłacza żyje niepowtarzalne piękno poleskich gajów i lasów, łąk, rzek i studni. Poleszucy wnieśli w jego twórczość swoje pieśni, mądrość, szczerą, ufną miłość do wszystkiego, co żyje. Później to wszystko coraz szerzej będzie wcielane w wiersze Horłacza, lecz pierwsza bezpośredniość bywa bodaj najbardziej wrażliwą, najbardziej czułą: Teraz chodzę co rano W serce swoje pożyczać: Od słońca — wianek tęczy, Od rzeki — wody upojnej, Od łąki — soku ziemskiego… Pierwszy zbiór Łeonida Horłacza-Kowalenki cały był nasycony naturalnymi realiami życia codziennego, poszczególne utwory i wersy świadczyły o pociągu poety do wielu tematów, barwnego, gęstego pisania, dążeniu do aforystycznej uogólnienia: „Kto studnię wykopał w domu, Ten napić się wróci do niej”; „Ja nawet w kosmicznym locie Ziemskiego ciążenia nie przełamałem”. Już w swojej pierwszej książce Horłacz zwrócił się ku tak trudnemu dla artysty-początkującego gatunkowi, jak poemat. Utwór „Śmierć dziada” stał się prologiem w twórczej pracy poety nad wielkimi formami poetyckimi, apoteozą której są powieści „Mamaj” i „Mazepa”, o pierwszej z nich dalej. Młody poeta pracował w redakcjach gazet, był nauczycielem, potem przeniósł się do Kijowa, gdzie włączył się w aktywne życie literackie. Jedna po drugiej wyszły na świat jego książki „Łabędzie”, „Cudowny świat”, „Taniec deszczu”, „Śpiewający młyn”, „Czwarty wymiar”, „Jutrzenki”, „Światowid”. Wydrukował on także szereg utworów dla dzieci, szkice literacko-krytyczne o Płatonie Woronku i Pawle Usence, książkę publicystyczną o BAM-ie (współautorstwo). Potem Horłacz pracował w wydawnictwie, był sekretarzem odpowiedzialnym komisji organów prasowych Związku Pisarzy, uporządkował szereg zbiorów zbiorowych. Stopniowo kształtuje się jego artystyczny charakter pisma. Najjaśniejszą cechą poezji Łeonida Horłacza była folklorystyczność. Już we wczesnych wierszach czuło się pieśniowy powiew, bezpośrednią śpiewną intonacyjność, figlarną różnorodność stroficzną. Później ta cecha jakościowa pogłębi się, nabierze autorskiego przemyślenia, pewnego ukierunkowania ładowo-rytmicznego. Oj, w polu żyto Burzą przemyte, A starego partyzanta Nie zabito, nie zabito. W jego wezgłowiu Nie łkają konie, I nie piszą gwiazdy Czarnej pogrzebowej… Przemyślenie folklorystycznego dorobku, twórczy rozwój jego elementów można uważać za bodaj jedyną słuszną drogę wzbogacania środków językowo-leksykalnych. To nieuchronnie prowadzi do oszczędności środków wyrazu. Taki proces zaszedł również w poezji Łeonida Horłacza. EKOLOGIA I HISTORIA Stopniowo zmieniała się także fraza Horłacza. We wczesnej poezji był zbyt aforystyczny, lakoniczny, później koncentruje się na obrazie, myśli: Ja tak dawno w życie nie leżałem — w błękitnym przestworzu nieba życie. Żyta jednakowe u wszystkich państw, lecz kłosy dla różnego napełnione. Żyta jednakowe u wszystkich państw. Lecz tylko w domu zapyta pole, nniby w serce kłoskiem ukłuje: „A ty dawno w życie nie leżałeś?” Tak rodziła się „liryka ekologiczna” Łeonida Horłacza, która nabierze potężnego brzmienia w jego ostatnim zbiorze poetyckim — „Horyzonty duszy”. Każda z części tej książki — „Burze oporu”, „Znak rozbitego jarzma”, „Przestrzeń dali” — wzywa do oczyszczenia. Chodzi o ekologię nie tylko przyrody, ale i historii, duszy, samego ludzkiego życia. Historyczność — druga ważna cecha poetyki Łeonida Horłacza. Poeta starannie zbierał materiał twórczy, głęboko go badał. Tak pojawiały się utwory w rodzaju tragedii „Komitas” o wybitnym ormiańskim folklorystyce i kompozytorze. Komitas — jak później Askołd, Sirko i Mamaj — związany jest z rodzimym krajem, staje się częścią przyrody, duszą narodu. Tragedia „Komitas”, na przykład, brzmi jak potężna burzowa symfonia. To nie poemat, nie dramat, nie powieść w wierszach — to epos. W „Ripkińskim Homerze” Horłacz tworzy potężne symfonie ludzkich dusz, mistrzowsko wplecionych w powszechny, nieustanny nurt-śpiew Przyrody. W muzyce słowa nie gubią się obrazy ludzi, one jeszcze wyraźniej rysują się na takim tle. Łeonid Horłacz coraz częściej zwraca się ku epickości wielkiej formy poetyckiej. „Pastele”, „Sosny jurmalskie”, „Akwarele muzyczne”, „Horyzonty duszy” — to wielopłaszczyznowe, polifoniczne cykle poezji. W „Pastelach” wyraźnie zauważalna jest subtelna, przejrzysta, tyczynowska ażurowość, barwność, obrazowość. Tak wcześnie kłujący przesiąknięty pył wżarł się w ziemię, zapomnianą przez deszcze. Posiwiała chata na żebra krokwi kładzie smutek za nowymi snopami… „Pada pył” Te zachody, te zmierzchy, te zmierzchowe, ten przelot, kiedy już nie lecisz, ten grzyb rozłożysty przy spróchniałym korzeniu, ta srebrzystość, aż posiwiała cisza… Czasem wydaje się to grą w Poezję, jeszcze bardziej wybredną, jeszcze odważniejszą i bardziej naturalną niż u niektórych z obecnie modnych młodych autorów. Siecze śnieg. Płonie ogień w zawianej dolinie. Jak przytulnie zrobiło się teraz przy płatkach twoich dłoni! One kwitną, niby wiosna, która już przebić się pragnie owym ogniem, który żarzy się w dolinie pokonanej bez dna. Ale to nie gra — to realne odczucie świata Poety. Albo i rzeczywiście — Gra, tylko Gra w prawdziwe Życie… EPOSY „RIPKIŃSKIEGO HOMERA” Horłacz jako poeta przez lata ewoluował. W „Sosnach jurmalskich” przeważały narracyjność, wyciszenie, spokojny ton: Oto on kwitnie, owiany morskimi wiatrami. Kwiat ten niosą w błękitnych oczach Łotysze. I powstaje z pradawnych wieków nad światami brzeg ten, jak bezmiar ludzkiej duszy. Obecnie to inny, mniej dydaktyczny Horłacz. I bardziej baśniowy niż wcześniej: Zostawiam las. A on szumi: — Dokąd? — Ja do ludzi. — Zostań, nie chodź. Rośnij ze mną, tyś przecież leśny duch, usłyszysz śmiech mój i smutny krzyk. A ludzie — co? Przypowieść i baśń stały się bodaj głównymi siłami napędowymi powieści-epopei Horłaczowych. „Mamaj” jest tego jaskrawym świadectwem. To kwintesencja twórczości Leonida Horłacza. Utwór ten częściowo zbudowano na wzór „Boskiej komedii” Dantego — jest piekło, raj i czyściec. Lecz z czasem główny bohater — charakternik Mamaj — powraca do zwykłego życia, postanowiwszy przeczekać złą godzinę, która dotknęła obecnie Ukrainę. Uderza rozmach zamysłu — od biblijnej przypowieści o wjeździe Jezusa do Jerozolimy (podczas którego Syn Boży rozmawia z Mamajem i przepowiada mu przyszłość) do satyrycznego dydaktyzmu w duchu Alighieriego, od tęsknoty za pastoralną Makarią (przewijający się obraz kozaka-pszczelarza Makara) do gorzko-ironicznego obrazu współczesnego gospodarza-Babaja, w którym z pewnością można odgadnąć jednego bardzo znanego działacza politycznego. Niestety, „Mamaj” jest jeszcze niedoceniony przez krytykę. Szkoda. Bo ze wszystkich stworzonych przez ukraińskich artystów obrazów legendarnego charakternika, który ucieleśnia samą duszę narodu ukraińskiego (setki dzieł malarzy, twórców ludowych, rzeźbiarzy, powieść Ołeksandra Ilczenki, film Olesia Sanina, piosenki Ołeha Skrypki, zespołów „Komu wnyz”, „Mamaj”), Mamaj Horłacza jest najżywszy, najbardziej zrozumiały, najbardziej kinematograficzny. Nawiasem mówiąc, wiele powieści wierszowanych Leonida Horłacza to niemal gotowe scenariusze filmowe. Przede wszystkim jest to „Pierścień Askolda” oraz „Mamaj”. Mamy nadzieję, że znajdą się reżyserzy, których zainteresują te utwory. Trzeba jeszcze powiedzieć, że język tej powieści jest bliski ludowemu, jest tak naturalny, że wydaje się, iż został wypowiedziany ustami, a nie napisany. Nie ma w nim sztuczności, chociaż fabuła jest w znacznej mierze fantastyczna. Swoimi najnowszymi utworami Leonid Horłacz zaświadczył, że jest poetą wysokiego poziomu mistrzostwa, poetą wybitnym. Jego liryka i powieści są warte najwyższej oceny. Ileż wielkich imion podarowała nam ziemia czernihowska! Wasyl Czumak i Iwan Martos z Iczni, Mykoła Hładkyj z Borzny, Mark Bernes z Nieżyna, urodzona w Nowogrodzie Siewierskim Raisa Iwanczenko. Lubecz dał Ukrainie wybitnego Antoniego Pieczerskiego, Sosnycia — światowej sławy reżysera Ołeksandra Dowżenkę, sam Czernihów — geniusza ukraińskiego słowa artystycznego Mychajła Kociubynskiego. Czernihowszczyzna nieustannie okazywała niezwykłą hojność na coraz to nowe talenty. Oto i Leonida Kowłenkę nam dała. Urodził się on we wsi Ripky, w dzieciństwie i młodości mieszkał na Icznińszczyźnie, tam ukończył szkołę średnią. Wspaniała przyroda Czernihowszczyzny, całe to szczere i serdeczne wiejskie otoczenie, gdzie minęły młode lata przyszłego poety, nie mogły nie odbić się na kształtowaniu jego poetyckiego światopoglądu, jego pociągu do Słowa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

BEZGRANICZNY TALENT HRYHORIJA HARKUSZY

Ludowy Artysta Ukrainy Hryhorij Harkusza to postać znacząca w akademickiej sztuce muzycznej. Jego potężny i głęboki baryton już od 45 lat oczarowuje Ukraińców, a niewyczerpana energia twórcza i niepohamowane pragnienie śpiewu inspirują artystę do nowych osiągnięć artystycznych. Czego warte są same występy koncertowe tego wybitnego wokalisty, które gromadzą pełne sale słuchaczy nie tylko na Ukrainie i w krajach obszaru poradzieckiego, ale także w USA, Kanadzie, Finlandii, Norwegii, Jugosławii, Bułgarii, Czechach, Słowacji, Polsce, Wietnamie i Iraku. A dziś Hryhorij Jakymowycz przygotowuje się do swojego jubileuszowego koncertu. I jakoś nawet nie chce się wierzyć, że w kwietniu tego roku skończy już 70 lat. — Wspominam swoje młodzieńcze lata i wydaje mi się, że to było zaledwie wczoraj — dzieli się przemyśleniami o przeszłości Hryhorij Harkusza. Oglądając jego fotografie, zwracam uwagę na tę, gdzie młody chłopak dumnie stoi z bajanem… — Widzicie, jakim byłem w wieku 20 lat — z uśmiechem wyjaśnia Hryhorij Jakymowycz. — To podczas nauki w Dniepropetrowskiej Szkole Muzycznej w klasie bajanu. — A dlaczego nie wokal? — Śpiewać zawsze lubiłem, ale nigdy nie traktowałem tego poważnie. Dlatego uczyłem się w szkole muzycznej jako „instrumentalista”. Ale kochałem pieśń, którą wykonywałem dla duszy przy własnym akompaniamencie na bajanie. Pewnego razu usłyszeli mnie dyrygenci chóralni i poradzili brać lekcje wokalu. Właśnie dzięki nim uświadomiłem sobie całą głębię swoich zdolności wokalnych. Chociaż w tamtym czasie nie stało się to moją najważniejszą sprawą, ponieważ dyplom otrzymałem jako bajanista-solista i artysta orkiestry instrumentów ludowych. Ostatecznie określić się ze swoją artystyczną przyszłością pomógł mi znany śpiewak, solista Teatru Wielkiego w Moskwie Ołeksij Iwanow, który przyjeżdżał z solowym koncertem do Dniepropetrowska. Przesłuchawszy mnie, poradził składać egzaminy wstępne właśnie na wydział wokalny Konserwatorium Moskiewskiego i nie pomylił się. Wkrótce stałem się pierwszym chłopakiem z Dniepropetrowszczyzny, któremu było dane wstąpić do słynnej uczelni wyższej Białokamiennej. Chociaż bez przygód wtedy się nie obyło. — Jakich dokładnie? — Spóźniłem się na egzaminy wstępne, ponieważ pomyliłem ich daty. Zwracam się do sekretarza wydziału wokalnego o pomoc, a ona mówi mi, że już wszyscy profesorowie rozjechali się odpoczywać. Proszę, żeby mnie choć ktoś przesłuchał, abym wiedział, czy przyjeżdżać w przyszłym roku, czy nie… A tu jakby opatrzność — naprzeciw idzie dziekan wydziału wokalnego, zauważywszy mnie, zapytał: „Skąd jesteś?”. Ja mu w odpowiedzi — z Ukrainy. Wtedy on, długo nie myśląc, zrobił dla mnie osobne przesłuchanie. Wszak ukraińskich śpiewaków w Moskwie ceniono. — I jakie były wyniki przesłuchania? — Pomyślne dla mnie, bo tego dnia byłem w bardzo dobrej formie, głos płynął jak nigdy. Pamiętam, jak rektor Ołeksandr Swiesznikow poprosił mnie o wykonanie arii z opery A. Borodina „Kniaź Igor”. Stała się ona „przepustką” do szeregów studenckich Konserwatorium Moskiewskiego. Tamte lata nauki okazały się najciekawszymi w życiu. Jak dziś pamiętam swój debiut na scenie Studia Operowego konserwatorium, gdzie mnie, studentowi II roku, przypadła okazja wykonać do- Zdjęcie W. Larina trudną partię Eugeniusza Oniegina z opery o tym samym tytule wielkiego rosyjskiego kompozytora P. I. Czajkowskiego. Po spektaklu podszedł do mnie sam Siergiej Jakowlewicz Lemieszew — solista Teatru Bolszoj, znany liryczny tenor, niezrównany wykonawca partii Leńskiego, który wówczas zajmował także stanowisko kierownika artystycznego Studia Operowego przy Konserwatorium Moskiewskim, i mocno ściskając moją dłoń, szczerze pogratulował i życzył dalszych sukcesów twórczych. Dla mnie, młodego śpiewaka, był to doprawdy wspaniały znak. Zaznaczę, że tylko kilka osób z całej uczelni (wśród nich byłem i ja) otrzymywało przez pięć lat studiów podwyższone stypendium za dobre warunki wokalne i sukcesy w nauce, które nasz ówczesny rektor wyprosił u rządu. A na IV roku konserwatorium udało mi się obok takich mistrzów, jak Mykoła Ohrenycz, Bułat Menżelkijew, Jelena Obrazcowa oraz Tamara Siniawska, przejść wszechzwiązkowe eliminacje do udziału w najbardziej prestiżowym IV Międzynarodowym Konkursie im. P. I. Czajkowskiego. — Ale nawet po tych sukcesach nie rozstał się Pan z rodzinną Ukrainą… — Po ukończeniu Konserwatorium Moskiewskiego przyjechałem do Kijowa, gdzie przeszedłem przesłuchanie do Kijowskiej Filharmonii Państwowej, która później otrzymała status Narodowej. Ponad 40 lat oddałem scenie filharmonicznej. W tym okresie przyszło mi objechać z programami koncertowymi niemal całą Ukrainę. — Wiem, że kiedyś podczas występu od potężnej siły Pana głosu potłukły się żyrandole w sali. Ten przypadek odnotowano nawet w „Antologii współczesnej ukraińskiej estrady”, zaznaczając, że obecnie na naszej estradzie, pod względem warunków głosowych, nawet w przybliżeniu nie ma Hryhorijów Harkuszów… — Tak, to było, zdaje się, na Sumszczyźnie w przepełnionej sali szkoły muzycznej, gdzie śpiewałem romans M. Łysenki „Bezgraniczne pole” do wiersza I. Franki. Emocje i uczucia przepełniały mnie, a głos tak lekko i pięknie płynął, że na szczycie swojego uniesienia z niezrównaną mocą wziąłem podczas kulminacyjnego momentu górną nutę „sol”… W ułamku sekundy usłyszałem straszny trzask szkła — to spadł z sufitu i rozpadł się na małe kawałeczki plafon. Na szczęście wisiał w przejściu, gdzie nie było słuchaczy, dlatego nikt z obecnych nie ucierpiał! — Jest Pan jednym z niewielu śpiewaków, w programie koncertów którego czołowe miejsce zajmują pieśni II wojny światowej. Skąd takie pragnienie śpiewania dla weteranów? — Mój ojciec przeszedł całą wojnę jako karabinowy i te frontowe pieśni, które on, mając piękny baryton, śpiewał nam w domu, na zawsze pozostały w mojej pamięci. Dlatego uważam za swój obowiązek co roku podczas wielkiego święta Dnia Zwycięstwa z własnej inicjatywy organizować na cześć weteranów uroczyste koncerty solowe nie tylko w filharmonii, ale i w innych salach stolicy. Przecież ci ludzie to prawdziwi bohaterowie! Zasługują na uwagę i szacunek nie tylko raz w roku. Zawsze miło mi witać naszych wyzwolicieli w ten świąteczny dzień, darując im muzykę, przy której ożywają niezapomniane chwile ich młodości. Oprócz tego udało mi się nagrać i wydać płytę kompaktową, poświęconą 65. rocznicy Wielkiego Zwycięstwa, do której weszły najsłynniejsze pieśni o tematyce wojennej. — Ale to nie pierwsze i nie ostatnie nagrania utworów wokalnych w Pana wykonaniu… — Jeszcze w latach 90. w Moskwie wyszły płyty z nagranymi przeze mnie ukraińskimi pieśniami, a także rosyjskimi romansami. Wtedy 3 tysiące egzemplarzy rozeszło się błyskawicznie. Już na początku lat 2000. w Kijowie nagrałem płytę kompaktową „Moja Ukraino”, do której weszły arcydzieła kompozytorów-pieśniarzy I. Pokłada, O. Biłasza, I. Szamo i innych. Pamiętam, jak kiedyś zadzwonili do mnie z Administracji Prezydenta i poprosili o 50 płyt dla Leonida Kuczmy. Wybierając się z oficjalną wizytą do Izraela, chciał uradować ukraińską diasporę rodzimymi ukraińskimi pieśniami w moim wykonaniu. Mówią, że mu się to udało… — Jak scharakteryzuje Pan obecną politykę państwa wobec rozwoju sztuki narodowej? — Bardzo bym chciał, żeby władza poświęcała więcej uwagi właśnie akademickiej sztuce muzycznej, bo dzisiaj ma możliwość śpiewać i grać tylko ten, kto ma ogromne pieniądze, za które może wynajmować niemało kosztujące sale koncertowe i sceny, kupować drogi czas antenowy w radiu i telewizji oraz głośno się reklamować. Z jakiegoś powodu nie czuć znaczącego wsparcia ze strony Ministerstwa Kultury w organizacji koncertów i innych wydarzeń artystycznych na szczeblu państwowym, popularyzacji muzyki klasycznej w radiu i telewizji. Dlatego dzisiaj jestem zmuszony samodzielnie szukać pieniędzy na to, żeby nagrać i wydać niezapomniane pieśni Płatona Majborody, Ołeksandra Biłasza i Ihora Szamo. Zwracałem się o pomoc do znanych polityków i biznesmenów, ale nikt z nich nawet palcem nie kiwnął. A tu jeszcze zbliża się wieczór jubileuszowy, który sam muszę zorganizować, płacąc za wszystko z własnej kieszeni. Ale to nie zatrzymuje mnie, nawet przeciwnie, dodaje więcej sił i entuzjazmu po to, by pokonując przeszkody, tworzyć dalej dla ludzi. — Będziemy mieć nadzieję, że Pana bezgraniczny talent i głos jeszcze długo będzie radował koneserów sztuki! Rozmawiała kandydat nauk o sztuce Ołeksandra TYMOSZCZUK KROPLIE NA OKNIE Szybciej wydostawajmy się z jamy Historia życia — same dramaty… Lecz nie zwalajmy wszystkiego na srogi czas, A szybciej wydostawajmy się z jamy, Dopóki nieprzyjaciel nie zasypał nas. Największy smutek Życie gorzkie słowa mówi O krzywdzie, chytrości, szeregu zdrad… Lecz największy nasz smutek — Gdy idzie na brata brat. Mistrz Ludzka umiejętność — dźwięk monet I jeszcze z epitetem kwiecistym… Najbardziej przyciąga mnie, Gdy mówią — „mistrz”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Wadym KRYSCZENKO

PIERWSZOKWIETNIOWY Z uśmiechem Niech troska pójdzie gdzieś, Żeby dusza rozkwitła… Oszukałem wszystkich — urodziłem się W dniu na pierwszego kwietnia. Chcecie — wierzcie, chcecie — nie, Chcecie — zjedzcie słoniny. Pierwszy kwietnia — to mi Mama podarowała. Barana srebrzysta nić Świeci się na niebie… Jak skłamię — wybaczcie mi: Ja przecież — pierwszokwietniowy. * * * Kogo kochałem — w życiu zgubiłem… I wrósł w cierpliwość oraz nawyk. Ucichła pieśń — został motyw I wspomnienie, jak zapach poziomek. Kogo kochałem — za mgłę odeszło, I już nie zdołało się powtórzyć. I to niewysłowione, niebiańskie ciepło Zasłoniły obojętności twarze. Kogo kochałem… Przypomniało się imię, Lecz na głos nie chcę wymawiać. I mimo wszystko, mimo wszystko pocieszony jestem: Wpisała się miłość w moje daty. Kiedyś kochałem… To dar stuleci, Nie trzeba chować się w niszę. Ja znów powtórzę wam: kochajcie, kochajcie I wiedzcie — to najważniejsze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

«BYĆ TAKIM JAK ON!»

Jewhen BUKET “…Kobzarze grali, W struny uderzali I Bohdana z Bohunem Pieśniami sławili!” Tak niegdyś śpiewano, wspominając sławnego kozackiego pułkownika Iwana Bohuna. Jego rola w wojnie wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego była decydująca w wielu wyprawach i bitwach. Właśnie dlatego imię Iwana Bohuna owiane jest nieśmiertelną sławą. Imieniem pułkownika nazwano dziś Kijowskie Liceum Wojskowe oraz jeden z najbardziej znanych kureni NSOO „Płast”, a w minionych stuleciach ułożono o nim mnóstwo legend, pieśni i ludowych dum. Ołena Teliha w 1937 roku napisała o tej legendarnej osobowości tak: „Bohun był tym bohaterem, którego niespokojny duch żyje i do dziś palącym ogniem wdziera się w duszę młodzieży”. Iwanowi Bohunowi oraz 360. rocznicy jego zwycięstwa w bitwie pod Winnicą 25 marca 1651 roku poświęcony był pierwszy w tym roku „okrągły stół” „Szlakami kozackiej sławy”, które już od kilku lat z rzędu tradycyjnie przeprowadza Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Międzynarodowym Stowarzyszeniem „Kozactwo” w Muzeum Hetmanatu. Uczestnicy „okrągłego stołu”, a wśród nich byli doktorzy nauk, liderzy organizacji społecznych, literaci, edukatorzy, zwrócili szczególną uwagę na konieczność wychowania dorastającego pokolenia na przykładach heroicznych osobowości epoki kozackiej. Ciekawe, że w ostatnim czasie ludzie, tracąc wiarę w liderów politycznych, coraz częściej zwracają uwagę na organizacje kozackie. Są przekonani, że właśnie przebywając w środowisku współczesnych kozaków, stają się bliżsi ludowym tradycjom, swoim przodkom. Odnotowuje się powrót do kozackich zwyczajów w wielu regionach Ukrainy wśród przedstawicieli różnych grup wiekowych. 22 grudnia ubiegłego roku odrodzono radę starszyzny ukraińskiego kozactwa, która zawiesiła swoją działalność w 1995 roku. Do rady weszli przedstawiciele ponad 40 towarzystw kozackich, wybrano kierownictwo nakazowe, które ma przekazać tę informację wszystkim organizacjom i przygotować przeprowadzenie w maju tego roku Wielkiej kozackiej rady starszyzny. Ale podobnych prób zjednoczenia kozaków od góry do dołu w najnowszej historii Ukrainy było już niemało. Rezultat ich wszystkich jest jeden — kozacy nadal się dzielą… Jednak w obecnych warunkach wysiłki jednoczeniowe kozactwa są jak nigdy aktualne. W tym roku przykład realnego zjednoczenia po raz pierwszy zaczęli demonstrować kozacy w terenie w całej Ukrainie. Miałem okazję niedawno być na jednym z takich zebrań w Makarowie w obwodzie kijowskim, gdzie członkowie pięciu organizacji kozackich, które ze zmiennym szczęściem działają w różnych wsiach rejonu, umówili się połączyć swoje wysiłki i stworzyli Makarowski pułk kozacki. Takie jednoczenie się według zasady terytorialnej, jak w dawnych czasach, jestem przekonany, zjednoczy współczesne ukraińskie kozactwo znacznie lepiej niż wszystkie rady samozwańczych Hetmanów razem wzięte. I jak tu nie wspomnieć znów o pułkowniku Iwanie Bohunie? Przecież on nie tylko nigdy nie korzył się przed najbardziej zajadłymi wrogami, ale i nie przypodobywał się Hetmanowi. Bohun uważał, że zwyciężać można tylko wtedy, gdy opierasz się na wsparciu własnego narodu. „Być takim jak on!” O tym marzyli, marzą i, jestem przekonany, będą marzyć potomkowie kozaków jeszcze nie przez jedną setkę lat.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

KIEŁKUJĄ „ZIARNA DOBROCI”

Nadija Kyr'jan Zdjęcia autorki Proświatianie obwodu kijowskiego przeprowadzili tradycyjny dziecięcy konkurs poetycki „Ziarna dobroci”. Przewodniczącym jury konkursu był dyrektor Centrum Wsparcia „Proświaty” Wasyl Kliczak, organizatorką — poetka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, aktywna proświatianka Tetiana Pietrowska. Uczniów powitał odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświata” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Niesterczuk: „Chcemy zbudować Ukrainę taką, aby szczęśliwe było każde dziecko, każda matka. Konkurs „Ziarna dobroci” jest bardzo ważny, bo bez dobroci nie ma szczęśliwego społeczeństwa”. Przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji „Proświaty” Wasyl Kliczak szczegółowo przeanalizował dziecięce utwory i zauważył: „Twórczym dzieciom nie zawsze łatwo w życiu, ponieważ postrzegają świat po swojemu, dlatego nie zawsze są rozumiane i wspierane”. Tym razem miejscem przeprowadzenia imprezy została Petropawliwsko-Borszczahiwska szkoła ogólnokształcąca pod Kijowem (dyrektor Mykoła Taturiewycz). Dzieci z tej szkoły z roku na rok biorą najbardziej aktywny udział w konkursie. Nie ma w tym nic dziwnego. Szkoła bowiem stale walczy o pierwsze miejsce wśród wiejskich szkół rejonu, ma wspaniałą bazę materialną, gdyż rada wiejska (wójt Oleksij Kodebski) troszczy się o przyszłość wsi, finansuje wiele szkolnych programów. Pracę nauczycieli tu się szanuje i zachęca, dlatego pedagodzy mają bodziec do pracy. W szkole działa obecnie około 30 najrozmaitszych kół zainteresowań, z nich 10 to sekcje sportowe. Wszyscy uczestnicy końcowego etapu konkursu otrzymali nagrody: książki i płyty z ukraińskimi bajkami, muzyką od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświata” im. Tarasa Szewczenki, Kijowsko-Światoszyńskiej administracji rejonowej, zabawki od Kijowskiej Obwodowej Organizacji MO „Żeńska Wspólnota”, a także dziecięcy gazetnik do samorozwoju dzieci „Ja sam(a)”, gdzie wydrukowano ich wiersze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Widzieć współczesne problemy

Nadija Kyrjan Zdjęcia autorki 23–26 marca Narodowy Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa zorganizował Międzynarodowy konkurs z ukrainoznawstwa, w którym wzięli udział uczniowie klas 8–11 ze wszystkich obwodów Ukrainy oraz przedstawiciele ukraińskich szkół za granicą. Podczas uroczystego otwarcia dyrektor ННДІУ akademik Petro Kononenko poinformował, że w ubiegłym roku na taki konkurs nadesłano 353 referaty, a w tym roku — 594, w tym z Donieczczyzny — 49 prac, na tematykę językową — ponad 70. To cieszy, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że obecne władze nie sprzyjają rozwojowi ukrainoznawstwa. Są referaty na poziomie prac naukowych, autorzy wykazują profesjonalizm, umiejętność dostrzegania współczesnych problemów i wyciągania wniosków, prognozowania przyszłości. Ten konkurs jest szczególny, bo to nauka o Ukrainie i o światowym ukraińskim środowisku, i ma ona stać się filozofią i polityką naszego państwa — uważa Petro Petrowycz. Poza Ukrainą prawie w stu krajach świata mieszka około 30 mln Ukraińców. „Naszą historię świadomie deformowano, dopasowywano do obcych interesów — zwrócił się do młodych naukowców Petro Kononenko. — A dziś proponuje się nam wejść w jakiś mityczny „Russkij mir”. Pytamy: „Jeśli to zjednoczenie Słowian, to dlaczego bez Polaków, Bułgarów, Czechów?” W rzeczywistości to nowe imperialne zjednoczenie. Zastępca dyrektora ds. pracy naukowej ННДІУ Taras Kononenko podzielił się swoimi odkryciami, dotyczącymi istoty badań naukowych: „Czy za waszymi opracowaniami nie kryje się coś więcej niż uczniowskie próby zbadania fragmentów życia narodu ukraińskiego? Przypomnijmy sakralne słowa Tarasa Szewczenki, zawarte w jego «Testamencie». W pracach naukowych odtwarzamy w naszej pamięci sakralne więzi, które nas łączą, to znaczy wszyscy — od pierwszoklasisty po siwowłosego akademika — w badaniach robią to samo: wspominając czyjeś imię, wprowadzamy tę postać w wieczność. Nagroda dla każdego tkwi już w tym, że dzięki temu wznosimy się ku wieczności. To więcej niż ta nagroda, którą można przypiąć do marynarki, ale nie do duszy. Wypełniamy też przykazanie „wspominać bez złości, cichym dobrym słowem”. Badanie historyczne nie może być złe, bo dokonujemy aktu dobra. Odnawiamy, odtwarzamy wśród żywych tego lub tych, o których pamiętamy. Praca naukowa także nie powinna być zastępowana hałaśliwą retoryką, ma być jak cicha woda, która rwie tamę. Trzymajmy się tych ludowych wskazań, sformułowanych przez Tarasa Szewczenkę”. Młodzi badacze otrzymali wiele nagród: dyplomy, certyfikaty, książki; od Ministerstwa Spraw Rodziny, Młodzieży i Sportu — vouchery do Międzynarodowego Centrum Dziecięcego „Artek” oraz Ukraińskiego Centrum Dziecięcego „Młoda Gwardia”; od Instytutu Dermatokosmetologii lekarza Olgi Bogomolec — książki Liny Kostenko z płytami z piosenkami, które Olga Bogomolec stworzyła do słów poetki, i inne. Pierwsze miejsca w różnych nominacjach (prace naukowe oraz Internetowa olimpiada z ukrainoznawstwa) zdobyli: Roman Dybacz (Sarneński NWK „Szkoła-kolegium”), Maria Tyszczuk i Anna Suprunowa (Sarneński ekonomiczno-prawny liceum „Lider”) z obwodu rówieńskiego; Iryna Kulinicz (Bodakwiańska ZOSz), Julia Truszewa (Lubenska ZOSz nr 1), Wiktoria Nowak (Lubenska SSz nr 6) z obwodu połtawskiego; Antonina Chanecka (Nierusajska ZOSz obwodu odeskiego), Mychajło Dubniak (Kijowska ZOSz nr 170), Roman Kostiuk (Irpińska specjalistyczna ZOSz z pogłębioną nauką ekonomii i prawa) z obwodu kijowskiego; Jarosław Wedmid (Korsuń-Szewczenkowska gimnazjum) z obwodu czerkaskiego; Tetiana Kysłucha (Horodnianska rejonowa gimnazjum) z obwodu czernihowskiego; Witalina Witczenko (Hanniwsko-Terniwska ZOSz) z obwodu sumskiego. Prorektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Wołodymyr Buhrow, któremu przekazano listę wszystkich zwycięzców, obiecał, że przy przyjęciu na tę uczelnię ich osiągnięcia będą brane pod uwagę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

JAJKO — W KSIĘDZE REKORDÓW!

Ulana WOLIKOWSKA Tetiana Protczewa trafiła do Księgi rekordów Ukrainy. Jej dzieło to wyszywane gęsie jajko. Mistrzyni na skorupce odwzorowała tradycyjny ukraiński ornament-amulet „bezkonecznik” w czerwono-niebieskich kolorach, charakterystycznych dla regionu centralnego. Na żmudną pracę zużyto 15 metrów bawełnianych nici muliny i 30 godzin pracy. Według słów hafciarki, to dopiero początek! „Niedawno usłyszałam, że jest mistrz, który wyszywa na kamieniu, chcę poznać tego projektanta w celu ewentualnej wspólnej pracy. Będę nadal zadziwiać!” — opowiedziała pani Tetiana. I rzeczywiście, oryginalne prace Tetiany Protczewej wywołują niemałe zainteresowanie i zdziwienie na Ukrainie oraz za granicą, w szczególności w Ameryce, Szkocji, Izraelu, Japonii, Chinach. Tak, w zeszłym roku pod kierownictwem mistrzyni na wystawie EXPO w Szanghaju (Chiny) została wyszyta „Mapa świata”. „Dzięki takiemu komunikowaniu bardziej postrzegają Ukrainę. Kiedy na „Mapie świata” uczestnicy robili kilka symbolicznych ściegów, widziałam takie szczęśliwe twarze…” — wspomina mistrzyni. W swoich wyrobach wykorzystuje ona przeważnie tradycyjny haft regionu centralnego w czerwono-czarnych kolorach, a jej ulubioną techniką wyszywania jest krzyżyk. Tetiana Protczewa zachowuje koncepcję, wykorzystując dawne kompozycje, materiały, ale interpretuje wszystko po swojemu, tworząc autorskie wizytówki twórczości: wyszywane motyle, krawaty z trypolskimi ornamentami, męskie chusteczki do fraków… „Mój syn po raz pierwszy założył wyszywany krawat z szacunku do mnie. Pamiętam, przyszedł z liceum i widzę — oczy płoną, a on mówi: „Mamo, to po prostu super! Masz zamówienie…” Zadziwiają ikony pani Tetiany, które emanują cudownym blaskiem dzięki unikalnej nici, którą hafciarka wykorzystuje do nimbu: „Kiedy byłam w Japonii, natrafiłam na mistrzynię, która podarowała mi kłębek lureksowego jedwabiu. Ta nitka świeci w nocy. Po podróży do Izraela, gdzie odwiedziłam święte miejsca, poczułam, że mogę pracować nad ikonami. Otrzymałam błogosławieństwo na wyszywanie ikon”. Pani Tetiana marzy o stworzeniu na Ukrainie muzeum haftu na szczeblu państwowym…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wśród dyktatorów – Mao Zedong, Kim Ir Sen i inni. – Świat zmienia się w szalonym tempie, czy nie powstanie dysonans między zdolnościami zawodowymi człowieka a realiami czasu? – Niektóre zawody się zmieniają, ale klasyczne zawody masowej produkcji pozostają. Obecnie wszystkie nowe zawody zostały zmonopolizowane przez ludzi młodych i w średnim wieku. A w sektorze tradycyjnych zawodów na rynku pracy pojawił się deficyt. Frezer, tokarz, stolarz – te zawody istnieją, ale ludzi, którzy chcą pracować w takich warunkach, jest coraz mniej. Potrzebne są wysiłki państwa i gerontotechnologie. Trzeba szukać nowych form angażowania osób starszych w produkcję, dla ludzi w podeszłym wieku niezbędna jest zarówno adaptacja miejsca pracy, jak i wzmacniacze oświetlenia oraz elastyczny grafik pracy. W szczególności w Holandii i Japonii adaptuje się miejsca pracy do obniżonych możliwości osób starszych. Na przykład na pewnej linii montażowej składa się samochody. W Japonii opracowano specjalny fotel, na wzór stomatologicznego, z wyświetlaczem sterowania, aby starszy pracownik nie leżał pod maszyną, a mógł regulować i dokręcać części w wygodnej dla siebie pozycji. Podstawowe zawody pozostaną, a przekwalifikowanie będzie efektywne w ramach nabytego zawodu. Bo frezera można przeorientować na pracę przy nowej obrabiarce, a nie na programistę. – Aleksandrze Anatolijowyczu, jak człowiek powinien przygotowywać się do starości? – Ważna jest nie tylko profilaktyka chorób, ale także przygotowanie psychologiczne do starzenia się. Człowiek musi znać swoje perspektywy w podeszłym wieku, wiedzieć, jak walczyć ze stresogennym czynnikiem. Ludzie, starzejąc się, często zaczynają spożywać alkohol, gdyż myślą, że w ten sposób rozładują stres. Jest to bardzo rozpowszechnione wśród znanych ludzi – mistrzów olimpijskich, gwiazd estrady. Często umierają młodo, bo nie wytrzymują dysonansu między sławą a codziennym życiem. Trzeba uświadamiać sobie, że słodkie życie nie może trwać wiecznie. Umiejętność bycia osobą w podeszłym wieku nie jest prosta. Każdy wiek jest na swój sposób piękny – to nie jest iluzja, w tym jest swój urok. Człowiek w podeszłym wieku przewartościowuje cele, wartości, stosunek do życia, otoczenia. Starość to nowa wolność. Za granicą jest wiele szkół, gdzie prowadzi się specjalne treningi, które dowodzą, że w podeszłym wieku można być społecznie aktywnym, uczą filozoficznego patrzenia na życie. U nas póki co tej kwestii nie poświęca się należytej uwagi. Pamiętam babcię, u której w wieku 90 lat pojawiła się ciekawość życia. Był rok 2003, kiedy znacząco podniesiono emerytury dla emerytów-kołchoźników. I ta babcia, która ma wykształcenie cztery klasy, mówi: “Mamy budżet: po pierwsze – kupuję zamorskie owoce, po drugie – wydaję pieniądze na leki, po trzecie – kupuję paliwo dla córki, która przyjeżdża w gości z Czerkas na skuterze, po czwarte – na to, na tamto dla prawnuków”. Człowiek poczuł swoją znaczącość, ważność w rodzinie. – Wychodzi na to, że umiejętność starzenia się to prawdziwa filozofia? – Obecnie pojawił się termin “udane starzenie się”, jednak nie jest on dość poprawny, to kalka z języka angielskiego. W krajach zachodnich zyskuje na popularności koncepcja “udanego starzenia się”, która określa, jak najlepiej powinno przebiegać starzenie się, wykorzystując współczesne osiągnięcia medycyny i gerontologii. Pojęcie “udanego starzenia się” obejmuje kombinację następujących czynników, które powinny towarzyszyć starzeniu się: niskie prawdopodobieństwo chorób lub niepełnosprawności, wysokie możliwości uczenia się i aktywności fizycznej, zaangażowanie w aktywne życie społeczeństwa. Redaktor rubryki Natalia ANTONIUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

OŁEKSANDR POLAKOW: «STAROŚĆ TO NOWA WOLNOŚĆ»

— Ołeksandrze Anatolijowyczu, proszę opowiedzieć o seminarium i o tym, co zapamiętał Pan z izraelskiego doświadczenia w opiece nad osobami starszymi? — Seminarium na temat: „Pomoc osobom starszym” odbywało się w mieście Hajfa w międzynarodowym centrum szkoleniowym im. Goldy Meir. Gerontolodzy i geriatrzy z Serbii, Mołdawii, Gruzji, Ameryki, Albanii dowiedzieli się, jak w praktyce zorganizowany jest izraelski system ochrony zdrowia dla osób starszych, jak odnosi się on do ubezpieczeń medycznych. Poziom życia w Izraelu jest wysoki, ale kiedy włącza się ich radio, od razu słyszy się o problemach: do transmisji na żywo dzwonią osoby starsze ze swoimi kłopotami. Mimo to istnieje tam zrozumienie, wsparcie ze strony państwa, co pozwala ludziom w podeszłym wieku czuć się komfortowo w społeczeństwie. W Izraelu z reguły młodzi ludzie w wieku 20—30 lat otrzymują mieszkanie na kredyt, dlatego nie ma konfliktów o lokale, które należą do osób w podeszłym wieku. A w Kijowie na mieszkanie osoby starszej liczą dzieci, wnuki, bracia i siostry. W Izraelu osoby starsze wykorzystują własne mieszkanie jako sposób rozliczenia za usługi geriatryczne, które świadczy im państwo. I ani razu nie było takich przykrych przypadków, żeby emerytowi zabrano mieszkanie i nie zapewniono mu należnych usług w zakresie utrzymania i obsługi. W Izraelu dobrze zorganizowane są stacjonarne miejsca spotkań osób starszych w ciągu dnia: przychodzą tu zarówno na leczenie, jak i na treningi oraz spotkania towarzyskie. Domy dla osób starszych są ustrukturyzowane, podzielone na sektory: wszystko zależy od tego, czy emeryt może sam się obsługiwać, czy potrzebuje opieki pielęgniarki. Miejscowi gerontolodzy badali, jakie czynniki sprzyjają długowieczności. Jednym z istotnych czynników, obok właściwości genetycznych, jest adekwatne otoczenie społeczne, zaangażowanie w aktywność społeczną, poczucie bycia potrzebnym. W rozmowach o racjonalnym odżywianiu, fizjoterapii, obciążeniach fizycznych trochę zapomnieliśmy o tym czynniku. Społeczeństwo izraelskie jest nastawione na kooperację na wszystkich poziomach — od rodziny po klinikę. Stara się, aby osoba starsza żyła w rodzinie, ale gdy nie ma takiej możliwości, to wszystkie kwestie związane z jej zamieszkaniem rozwiązuje się optymalnie dla niej, dla społeczeństwa i dla krewnych. Wszyscy potrzebują wakacji: i rodzice, i dzieci, czyli oprócz wzajemnej pomocy potrzebny jest też wzajemny odpoczynek. — Czy stosunek do osób starszych w Izraelu różni się od naszego? — Jest przyjazny, działają tam specjalne programy państwowe mające na celu budowanie wzajemnego zrozumienia między pokoleniami. Osoby starsze zaprasza się na spotkania z dziećmi w szkołach i przedszkolach. Istnieje wiele programów, których celem jest poprawa stosunku do osób starszych. Konflikt pokoleń zawsze istniał i będzie istniał, ale tam z wyrozumiałością podchodzą do osób starszych i starają się złagodzić sytuację związaną ze starzeniem się narodu, która występuje we wszystkich krajach. Choć nie warto twierdzić, że w Izraelu osobom starszym jest dobrze, a na Ukrainie — zupełnie źle. Tam jest wyraźna trajektoria zmian, a u nas — niestabilność w wielu sektorach gospodarki państwowej. — To prawda, że wraz z rozwojem cywilizacji zwiększa się liczba osób z chorobą Alzheimera? — Tak. Rzecz w tym, że wcześniej do tej choroby po prostu nie dożywano, gdyż częściej objawia się ona w starszym wieku. Dość znaczny odsetek chorych na Alzheimera jest po 75. roku życia. Do tej pory nie jest dokładnie znana przyczyna choroby. Czynniki genetyczne i dziedziczne mają kardynalne znaczenie, a wpływa też odżywianie: dodatki do żywności, konserwanty stwarzają sprzyjające warunki do powstania choroby. Im bardziej naturalne jedzenie, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że człowiek zachoruje. — Być może wraz ze wzrostem liczby samotnych osób w podeszłym wieku warto zastanowić się nad liczbą domów dla ich utrzymania? — Na Ukrainie niewystarczająca jest liczba i jakość domów dla osób starszych. Problemy zaczynają się już od tego, że w ustawach nie jest jasno zapisane, co oznacza „osoba samotnie zamieszkująca”. Formalnie krewnych ma, a praktycznie jest ona wszystkim obojętna. Przez co człowiek długo nie może trafić do takiej placówki, jak dom dla osób starszych. W krajach zachodnich jest wiele prywatnych domów dla osób w podeszłym wieku, które są ciekawe tym, że każdy czuje się tam bardzo komfortowo: wstawia wygodne meble i żyje jak we własnym mieszkaniu. Warto byłoby i nam przejąć takie doświadczenie. — Może warto zacząć rozwiązywanie problemu osób starszych od systemu ochrony zdrowia? — Przez lata niepodległości zmieniło się 15 ministrów ochrony zdrowia Ukrainy! Urzędnik państwowy przy całej swojej genialności nie może zrealizować żadnego planu rozwoju, gdyż zanim upora się z papierami, już inni pukają do drzwi z żądaniem opuszczenia stanowiska. Taka sytuacja jest po prostu niedopuszczalna, nie dajemy szansy na pełnowartościową realizację, wykwalifikowaną pracę, znalezienie słabych punktów w strukturze ochrony zdrowia. — Często osoby starsze mówią: „Będę dożywać wieku na łonie natury”. Czym spowodowane jest takie pragnienie? Największy luksus to luksus ludzkiego kontaktu. — Dla zdrowia lepiej żyć w warunkach wiejskich, gdzie człowiek czuje się swobodniej. Na łono natury, gdy odpowiada to światu wewnętrznemu, ciągnie w każdym wieku. Długowieczni mówią, że nie pojadą do miasta „do klatki”, bo na łonie natury mają wolność. Choć ma znaczenie, na ile życie na łonie natury odpowiada potrzebom człowieka: jeśli całe życie mieszkał w mieście, a pewnego dnia zabrać go na wieś — może to mieć negatywny efekt. Latem wielu emerytów mieszkających w miastach jeździ na działkę, pracuje w ogrodzie. Dzisiejszy Kijów zamieniono w jeden wielki plac budowy, a osoba starsza głęboko przeżywa zmiany: oto skwerek zburzono, gdzie rano spacerowała, oto zamiast ulubionej księgarni postawiono butik. Emocjonalne osoby starsze popadają w konflikty i cierpią z tego powodu. — Ołeksandrze Anatolijowyczu, czy badano, jak wybrany zawód wpływa na długowieczność? — Wiadomo mi, że najwyższy ranking długowieczności jest wśród zawodów twórczych, w szczególności u dyrygentów orkiestr, dyrygentów, duchownych. Ludzie, którzy są społecznie potrzebni, żyją dłużej. Dlatego te zawody, które pozwalają człowiekowi odczuwać swoją niezbędność, sprzyjają długowieczności. Wielu długowiecznych jest też wśród polityków, nawet se... Życie to droga, ale jest ona tak różna: początkowo to szalona autostrada, po której pędzimy z prędkością wiatru, a potem — ścieżka, po której powoli błądzimy w rozmyślaniach i wspomnieniach. I jak przekroczyć tę granicę od autostrady do ścieżki, żeby nie stoczyć się w przepaść, żeby nie zostać na poboczu społeczeństwa? Jak powitać wiek emerytalny z jego osobliwościami i trudnościami, jak przygotować się do starości, o tym wszystkim opowiada gość „Słowa Proświty” Ołeksandr POLAKOW — doktor nauk medycznych, kierownik laboratorium rehabilitacji zawodowo-pracowniczej w Instytucie Gerontologii NAMN Ukrainy im. D. F. Czebotariowa. Opowie on naszym czytelnikom, dlaczego na świecie zwiększa się liczba osób starszych z chorobą Alzheimera, a także o pojęciu „udane starzenie się” itp. W Instytucie Gerontologii Ołeksandr Polakow pracuje jeszcze od 1981 roku. Niedawno wrócił z międzynarodowego seminarium geriatrycznego, które odbywało się w Izraelu i na którym omawiano problemy starzenia się współczesnego człowieka. Zatem opowie on o izraelskim systemie ochrony zdrowia i wsparciu państwowym dla osób starszych, które warto byłoby przejąć także nam.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ech, teraz już znany ukraiński poeta i satyryk, jeden z laureatów nagrody im. P. H. Tyczyny, przyznaje, że po tych słowach nie byłby już w stanie pisać gorzej. Przeczytany przez niego wiersz zmusił każdego do zastanowienia się nad tym, w jak trudnych czasach żyjemy. Temat miłości kontynuowała jeszcze jedna z laureatek nagrody tyczynowskiej Maria Ludkiewicz. Nawiasem mówiąc, ta miła kobieta nie tylko sama pisze, lecz także uczy tej sztuki utalentowaną młodzież lwowską: — Nasza dzisiejsza młodzież chwyta za pióro, i nie może to nie cieszyć. Początkujący poeci nie szukają łatwych dróg (skomplikowana technika wersyfikacji — wers wolny, biały wiersz), ale uczą się marzyć, myśleć. Za nimi — przyszłość państwa, które potrzebuje naprawdę szczerych, oddanych, zdolnych budowniczych. Twórczymi osiągnięciami podzielili się z współmyślącymi poeci Jurij Zawhorodnij i Jarosław Czornohuz. Ten ostatni dodatkowo sprawił przyjemność grą na bandurze. Drżąco brzmiała muzyka napisana przez niego do słów P. H. Tyczyny „Gdzieś na dnie mojego serca”. Na koniec dyrektor muzeum-mieszkania Tetiana Sosnowska powiedziała: — Cieszy, że dziś tak szczerze i tak wiele mówiono właśnie o Pawle Hrehorowyczu. Niestety, w minionych czasach słyszeliśmy o nim zbyt mało. Dziś każdy dzień odkrywa przed nami Tyczynę coraz bardziej. Pracownicy naszej placówki kulturalnej, w tym naukowi pracownicy H. H. Doniec, A. M. Połotaj, N. H. Pochołiuk, O. K. Slywynska, S. M. Kientij, codziennie robią wszystko, co od nich zależy, aby ci, którzy po raz pierwszy odwiedzają muzeum, niezawodnie przychodzili tu potem jeszcze nie raz, ze swoimi dziećmi, wnukami, znajomymi. Ale taka uwaga ze strony twórczej ukraińskiej elity wobec postaci poety nie może nie cieszyć każdego z nas. Uczestnicy spotkania z szacunkiem mówili o swoim mistrzu, nauczycielu, a także ofiarowali miłośnikom własne słoneczne słowotwory. Twarzą w twarz z poezją wieczór spędzili ci, którzy tego dnia odwiedzili muzeum. Ona, melodyjna i niepowtarzalna, po raz kolejny wzbogaciła ludzkie dusze świeżymi, nowymi wrażeniami.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Twarzą w twarz z poezją

T. CZEREP Poezja ma nad nami wielką siłę: niepokoi, trwoży, cieszy, inspiruje, zmusza do myślenia. Z okazji Światowego Dnia Poezji w artystycznym salonie Kijowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum-Mieszkania P. H. Tychyny przez cały wieczór rozbrzmiewały wiersze. Ten serdeczny wieczór rozpoczęła jedna z jego organizatorek, laureatka nagrody im. P. H. Tychyny, poetka Nina Hnatiuk, która już swoimi pierwszymi wierszowanymi wersami wzbudziła pozytywne emocje wdzięcznych słuchaczy. Wiosną, jak nigdy, chce się słuchać o pięknie i miłości. Na refleksje o trudnym losie Pawła Hryhorowicza Tychyny naprowadziło recytowanie jego utworów przez zasłużonego artystę Ukrainy Borysa Łobodę. — To był prawdziwy ukraiński poeta — zauważył — a cała jego twórczość była prawdziwa. Wśród zaproszonych na sali zebrali się ci, którym w swoim czasie udało się spotkać Geniusza słowa osobiście. Chętnie dzielili się wspomnieniami. Doktor filozofii, historyk sztuki Dmytro Stepowyk, korzystając z okazji, przekazał do muzeum niektóre rzeczy z osobistego archiwum, związane właśnie z Pawłem Hryhorowiczem (jego podpis na jednym z arkuszy, zdjęcia z ostatnich lat życia itp.). — Byłem w tym mieszkaniu w studenckich latach razem ze swoimi rówieśnikami-przyjaciółmi — mówił D. Stepowyk. — Biedne, wiejskie dzieci. Jak się wzruszaliśmy podczas tych niezapomnianych spotkań z poetą. A on dla każdego znajdował dobre słowo. „Piszcie — pouczał — prostym, ludowym językiem. Tak, jak mówicie. Wtedy w waszej twórczości będzie dusza”. Nina Hnatiuk spotkała Tychynę jeszcze jako dziewczyna na jednej z kijowskich uliczek. Zasłużona dziennikarka Ukrainy Emma Babczuk po raz pierwszy zobaczyła go na jubileuszowych obchodach Szewczenkowskich w uniwersytecie. Paweł Hryhorowicz był zachwycony wierszem wówczas jeszcze początkującego poety Petra Osadczuka o dziewczynce i morzu i napisał własnoręcznie: „cudownie, przecudownie”. Podczas spotkania Petro Il-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Latający Holender» — laureat nagrody

Olha Jurczyszyna, krajoznawca Niedawno laureatem Ogólnoukraińskiej Literacko-Artystycznej Nagrody im. Stepana Rudańskiego został jego praprawnuczy bratanek, житомирянин (mieszkaniec Żytomierza) Ołeksij Borżkowski, lekarz najwyższej kategorii, pułkownik służby medycznej, aktywny działacz społeczny. Wypełniając testament swojego ojca, Ołeksij Borżkowski od wielu lat nieprzerwanie bada życiową i twórczą drogę Stepana Rudańskiego, pracuje w archiwach, muzeach, bibliotekach Ukrainy, popularyzuje twórczość swojego sławnego krewnego. Napisał i wydrukował wiele prac literaturoznawczych, artykułów, wśród których czołowe miejsce zajmują publikacje o Stepanie Rudańskim. Za niespokojny charakter i niestrudzoną pracę zmarły Dmytro Nytczenko nazwał go w jednym ze swoich listów „Latającym Holendrem”. Wraz z jednomyślnymi odwiedził wszystkie miejsca związane z imieniem poety: Petersburg, Jałtę, Chomutyńce, Rudańskie, Hajworon, Symferopol i inne. Pomógł urządzić pokój muzealny w NWK nr 15 „Gimnazjum-szkoła-przedszkole” w Jałcie. Dzięki jego staraniom placówka ta nosi imię Stepana Rudańskiego. Ołeksij Borżkowski zorganizował zbiórkę książek dla biblioteki im. Stepana Rudańskiego w Symferopolu, przekazał interesujące materiały dla muzeum poety w Chomutyńcach, dla szkoły i wiejskiej biblioteki we wsi Rudańskie na Winnicczyźnie, muzeum Iwana Franki w Kryworiwni i inne. Jest stałym uczestnikiem literacko-artystycznych świąt na małej ojczyźnie Stepana Rudańskiego, wieczorów pamięci poety na Krymie, w Narodowej Naukowej Bibliotece Medycznej Ukrainy w Kijowie i innych. Z jego inicjatywy z okazji 175. rocznicy urodzin Stepana Rudańskiego ukazały się jubileuszowy znaczek pocztowy oraz koperta z wizerunkiem poety. Zdjęcia lekarza-krzewiciela ilustrują szereg wydawnictw: broszurę „Stepan Wasylowycz Rudańskyj” (Winnica, 2004); książki: „Uśmiecha się Rudańskiemu nowe tysiąclecie” — zbiór utworów laureatów Ogólnoukraińskiej Literacko-Artystycznej Nagrody im. Stepana Rudańskiego (Winnica, 2008); „Stepan Rudańskyj (1834—1873). Poeta, lekarz, obywatel” (K., 2009), gdzie Ołeksij Borżkowski jest jednym z redaktorów; artystyczno-dokumentalną powieść dla dzieci Jewhena Biłousowa „Stepan Rudańskyj — poeta i lekarz” (Tarnopol, 2008). Wraz z Ołeksijem Borżkowskim odszukaliśmy we wsi Małe Kuszczyce na Winnicczyźnie zaniedbane mogiły rodzonej siostry poety Olgi Rudańskiej i jej męża, księdza Stefana Komarnickiego, porządkujemy je, sadzimy kwiaty. Lekarz za własne pieniądze przygotował tablice pamiątkowe. Aktywny działacz żytomierskiej Proświty lekarz Borżkowski uczestniczy w konferencjach naukowych, często występuje przed studentami, uczniami nie tylko Żytomierza i obwodu, ale także w wielu innych zakątkach Ukrainy, upowszechniając twórczość swojego wybitnego przodka, piękno i wielkość ukraińskiego słowa. Miłość do ojczystego języka, szacunek dla twórczości Stepana Rudańskiego lekarz przekazuje w spadku dwóm synom, ośmiu wnukom, prawnukowi. Setki drzew owocowych, zasadzonych jego troskliwymi rękami niemal wszędzie, gdzie przyszło mu bywać, które bujnie kwitną i hojnie owocują ku radości ludzi, są żywymi pomnikami Ludzkiej Dobroci, Pracowitości, Bezinteresowności i Szczodrości Duszy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

BĄDŹMY GODNI SWOJEGO JĘZYKA…

Halina HERASYMENKO, m. Makariw „Mużaj, prekrasna nasza mowo!” — pod takim tytułem niedawno w sali konferencyjnej Makariwskiego CTDJU imienia Danyła Tuptała odbyło się święto języka, poświęcone Dniu urodzin wybitnych geniuszy naszego narodu Tarasa Szewczenki i Lesi Ukrainki. Razem ze swoim kierownikiem T. M. Otrochem święto przygotowali i przeprowadzili wychowankowie folklorystyczno-etnograficznego kółka „Dywokraj”, działającego przy Makariwskim CTDJU. Na święto przybyli uczniowie klas 1–2 Makariwskiego NWK „ZOSz I–III stopni – przyrodniczo-matematyczny liceum”, nauczyciele, kierownicy kółek, rodzice, goście. Mali uczestnicy święta z radością dawali widzom swoją twórczość: wykonywali ukraińskie ludowe piosenki dziecięce, organizowali gry, zadawali obecnym zagadki, starannie deklamowali wiersze T. Szewczenki i Lesi Ukrainki. Dyrektor Makariwskiego CTDJU I. L. Hodenkow powitał wszystkich ze świętem i opowiedział, że patron centrum, światło duchowości Świętobliwy Dymitr Rostowski (w świecie Danyło Tuptało) również wiele zrobił dla naszego języka. Teolog, kaznodzieja, kapłan, historyk, filozof, wychowawca, pisarz, poeta, dramaturg i kompozytor, Danyło Tuptało, był także założycielem szkoły współczesnego języka ukraińskiego, według jego dzieł w młodości uczył się Taras Szewczenko i inni wybitni działacze ukraińskiej kultury. Swoje muzyczne życzenia widzom i uczestnikom święta złożyli również goście. Nauczycielka muzyki Makariwskiej dziecięcej szkoły sztuki Ołeksandr Tretiak zapoznał maluchy z naszym dawnym instrumentem muzycznym, banduрą, i opowiedział o jej poprzedniczce, kobzie. Po wykonaniu kilku ludowych pieśni przy akompaniamencie bandury po prostu zachwycił widzów. Nauczyciel Liceum w Makarowie, członek zespołu wokalnego „Świętokoło”, Wołodymyr Chomenko, wykonał kilka swoich piosenek przy gitarze. Widzowie witali uczestników i gości gromkimi brawami. Szczególnie miło było małym członkom kółka, bo to był ich debiutowy występ. Ich oczy świeciły radością, a oklaski były dla nich nagrodą za staranność i artyzm. Swoimi występami pragnęli bowiem przekazać widzom piękno ukraińskiego słowa, jego melodyjność i znaczenie dla każdego Ukraińca. Patrząc i słuchając występów dzieci, widząc ich staranność i iskierkę w oczach ich kierownika, człowiek mimowolnie przejmuje się tym duchem i chce się wierzyć, że ten drżący zachwyt przed słowem, przed językiem zachowają i poniosą dalej, będą dumni i godni go, czego chciałoby się życzyć każdemu: „Mężniejmy, bądźmy godni naszego ojczystego słowa!”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

SZEWCZENKIANA NA ARBACIE, 9

Assol OWSJANNIKOWA-MELENTIEWA, m. Moskwa. Zdjęcie autorki. W Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbył się uroczysty wieczór poświęcony 197. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Radca-poseł Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Wiaczesław Jaciuk odczytał pozdrowienia w imieniu Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora w Federacji Rosyjskiej Wołodymyra Jelczenki. Dyrektor generalny Centrum Kultury, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Melnyczenko wystąpił z referatem „Uwiecznienie pamięci Tarasa Szewczenki w Moskwie do 200-lecia urodzin”. Prelegent przypomniał, że w 1961 roku, na 100-lecie śmierci poety, ulica Dorohomiłowska na prawym brzegu rzeki Moskwy została przemianowana na nabrzeże Tarasa Szewczenki, a na 150-lecie jego urodzin w 1964 roku na tym nabrzeżu przed hotelem „Ukraina” odsłonięto okazały pomnik. Jednak nie ma to żadnego związku z rzeczywistymi historycznymi miejscami pobytu poety w mieście. Nadszedł czas, aby zagłębić się w ten ważny problem i wreszcie zaznaczyć na mapie Moskwy naukowo uzasadnione miejsca pamięci, bezpośrednio związane z Tarasem Szewczenką. Na 200-lecie poety przede wszystkim należy wzniesć w Moskwie pomnik Tarasowi Szewczence i Mychajłowi Szczepkinowi, który był najbliższym przyjacielem poety. O ich przyjaźni poeta pisał: „Oto to, co nazywa się przyjacielem. I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając tak szczerego przyjaciela”. Właśnie Szczepkin przygarnął poetę w marcu 1858 roku, który mieszkał u aktora przez dwa tygodnie. Można na przykład uwiecznić moment, który 19 marca 1858 roku odnotował w swoim dzienniku Taras Hryhorowycz: „Wyszliśmy my z Mychajłem Semenowyczem z domu…” Albo odlać w brązie zaznaczoną przez Szewczenkę inną chwilę z jego ostatniego dnia w Moskwie, 26 marca: „O 9-tej godzinie rano rozstałem się z Mychajłem Semenowyczem Szczepkinem…” Wпрочем, to już praca artystów i rzeźbiarzy. Gdzie mógłby stać pomnik? Na rogu zaułków Worotnikowskiego i Staropimienowskiego przy współczesnym budynku nr 12/6, na miejscu dawnej posiadłości Szczepotiewej. Wydaje się, że sam Pan Bóg zostawił przed tym budynkiem przytulny zielony kawałek ziemi, który nie wychodzi poza czerwoną linię zaułków. Przez wiele dziesięcioleci mieszkaniem Szczepkina uważano tak zwany dom Pawła Naszczokina w zaułku Worotnikowskim: zachował się on i w ten sposób utożsamiano go z materialnym śladem przyjaźni dwóch geniuszy — artysty i poety. Jednak w rzeczywistości Szczepkin mieszkał w innym budynku, który się nie zachował, i naprawienie przykrego błędu tylko na papierze nie wystarczy, celowo jest doprowadzić to do logicznego zakończenia — wzniesieniem pomnika wielkim przyjaciołom, którzy obaj są drodzy Moskwie i Kijowowi, rosyjskiemu i ukraińskiemu narodom. To po pierwsze. Taras Szewczenko. Portret Mychajła Szczepkina. Po drugie, należy ustanowić pierwszą w rosyjskiej stolicy tablicę pamiątkową na budynku Rosyjskiej Akademii Malarstwa, Rzeźby i Architektury przy ulicy Miasnickiej 21, gdzie poeta dwukrotnie bywał w marcu 1858 r. u swojego znajomego Apolona Mokryckiego. Po trzecie, Ukraina powinna poruszyć kwestię ustanowienia znaku pamięci ku czci zburzonej cerkwi Świętego Tichona Amafunckiego na placu Arbackim, na którym należy zaznaczyć, że półtora wieku temu, w kwietniu 1861 roku, w drodze z Petersburga na Ukrainę znajdowała się w niej trumna z prochami wielkiego Ukraińca. Wołodymyr Melnyczenko poinformował, że będzie stawiał pytanie o nadanie Narodowemu Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie imienia Tarasa Szewczenki. * * * W ubiegłym roku w Centrum zapoczątkowano tradycję zapraszania na szewczenkowskie święta świeżo wyróżnionych laureatów Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. W zeszłym roku na scenie Centrum Kultury aktor Narodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. M. Zańkowieckiej, ludowy artysta Ukrainy Bohdan Kozak pokazał kompozycję według utworów Kobziarza, wyróżnioną najwyższą na Ukrainie nagrodą za twórczy wkład w rozwój kultury i sztuki. W tym roku moskiewscy Ukraińcy radośnie powitali solistkę Narodowej Opery Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, ludową artystkę Ukrainy Lidię Zabylastą, która kilka dni wcześniej otrzymała Narodową Nagrodę Ukrainy. Lidia Leonidiwna wykonała pieśni do słów Tarasa Szewczenki, romanse P. Czajkowskiego, arie z oper G. Pucciniego i inne. Sala była po prostu zachwycona kunsztem śpiewaczki. Jej poruszający i głęboki, potężny i pełen duszy głos wywoływał zachwyt u widzów, zmieniał ich w wielbicieli talentu artystki. I po raz kolejny przekonaliśmy się, że państwową nagrodę takiego formatu otrzymują naprawdę najlepsi. Nie obyło się też bez miłego zaskoczenia. Zazwyczaj śpiewacy przyjeżdżają z własnymi akompaniatorami, ale Lidię Zabylastą akompaniowała profesor Konserwatorium Moskiewskiego im. P. Czajkowskiego, kierownik katedry sztuki akompaniatorskiej, zasłużona artystka Rosji Natalia Bogelawa. Okazało się, że łączą je dawne twórcze relacje. Poznawszy się w 1979 roku w Tallinnie na konkursie M. Glinki, w 1982 roku na Wszechzwiązkowym konkursie im. P. Czajkowskiego w Moskwie już wychodziły na scenę razem. I w tym, że wtedy Lidia Zabylasta została srebrnym laureatem (złoto tego roku nie znalazło swojego bohatera), jest wkład także akompaniatora. Od tego czasu, kiedy Lidia Leonidiwna występuje w Moskwie, zawsze akompaniuje jej Natalia Wołodymyriwna. Ostatni raz było to wiele lat temu. Dzięki zaproszeniu Centrum Kultury znów miały szczęście razem wyjść na scenę. „To było spotkanie, naprawdę poruszające do łez” — powiedziała śpiewaczka. Po koncercie Lidia Leonidiwna rozdawała autografy, fotografowała się, odpowiedziała na pytania wielbicieli jej talentu. Porozmawialiśmy ze śpiewaczką i my. — Jakie wrażenia pozostały po tym przyjeździe do Moskwy? — Podoba mi się Centrum Kultury, bardzo! Atmosfera, ludzie, którzy tu pracują, jego rytm życia. Centrum przypomina mi Watykan w Rzymie — państwo w państwie, które żyje według własnych, ogólnokulturowych, duchowych praw. Tutaj nawet powietrze jest szczególne! Trafiając w te ściany, nie wierzy się, że znajdujesz się w centrum rosyjskiej stolicy. Po oklaskach poczułam, że w Moskwie jest ten prawdziwy słuchacz, dla którego wychodzisz na scenę. Przyjmuję to ze szczególną radością. Dlatego nasze spotkanie było bardzo przyjemne. Mam nadzieję, że wzajemnie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

Zapowiedź

Redaktor naczelny: Lubow Holota Kolegium redakcyjne: Lubow Holota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk Zastępcy redaktora naczelnego: Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych: Natalia Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”

Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279"49"47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270"55"57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278"63"69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278"63"69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Natalija ANTONIUK Księgowość 279"41"46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10EB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301213 Nakład w marcu — 26 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn