Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Fot. H. Oborskiej nr 18 (238) 29 kwietnia – 5 maja 2004 r.
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI
Dzisiaj w numerze: Stiven Pajfer znowu tutaj
s. 2
Taki związek czasów...
s. 3 Bez wody — nigdzie!
s. 6—7 Cerkiew Tarasa
NASZE IDEAŁY
Maschinelle Übersetzung
W sobotę, 24 kwietnia 2004 r., Narodowa Rada Kongresu Inteligencji Ukraińskiej przeprowadziła w Kijowie rozszerzone zebranie, Ogólnoukraińską konferencję przedstawicieli wszystkich regionów. Warto wymienić tych z obecnych, którzy zwracali się do inteligencji ukraińskiej z Manifestem i zainicjowali utworzenie KUIN w październiku 1995 roku: Iwan Dracz, Larysa Kadyrowa, Witalij Karpenko, Wołodymyr Kowtun, Stepan Kolesnyk, Oles Łupij, Pawło Mowczan, Jurij Muszketyk, Petro Perebyjnis, Anatolij Pohribnyj, Jewhen Swerstiuk, Jarosław Jaćkiw. W pierwszym Manifeście, pod którym widnieją również podpisy Wiaczesława Czornowiła, Tetiany Jabłońskiej i Platona Kostiuka, zaznaczano (w piątym roku niepodległości): „Zbyt długo się cofaliśmy, oddaliśmy już wiele pozycji — zmuszono nas do rozbrojenia, nasza gospodarka jest stawiana na kolana, ale dalej cofać się nie ma dokąd”. W projekcie Drugiego Manifestu (zob. „Słowo Proświty”, nr 17) z goryczą stwierdza się: „To, przed czym ostrzegali, na co bili na alarm założyciele Kongresu Inteligencji Ukraińskiej dziewięć lat temu w swoim „Pierwszym Manifeście”, spełnia się w gorszym wariancie”. O tym samym mówił w swoim wstępnym słowie również przewodniczący KUIN, poseł ludowy Iwan DRACZ. Z bólem zauważywszy, że czasy, w których żyjemy, rzeczywiście są złowieszcze: katastrofalne wymieranie i zubożenie narodu, niszczenie dziewczęcej urody, wypływ młodej inteligencji, rozwój szarej gospodarki, nadzwyczaj niski poziom inwestycji (mniej niż 100 dolarów na mieszkańca), pasożytujące banki, które pracują na własne wzbogacenie, a nie na rozwój ukraińskiej gospodarki, — optymizmu to nie dodaje. — Co możemy, a czego nie? Czy jesteśmy zdolni zwracać się do narodu takim językiem, który służyłby jednoczeniu, wzmacnianiu siły? Co zrobiliśmy, a czego nie, w czym leżą nasze przeliczenia się? — Przez dość długi czas kierownictwo KUIN przekazałem Annie Skrypnyk. I muszę z żalem stwierdzić, że pewien czas został stracony, Kongres działał formalnie — z pokorą powiedział Iwan Dracz.
Zakończenie na s. 4
s. 8 Szewczenkowski Bóg
Maschinelle Übersetzung
Na pierwszym etapie kształtowania się ukraińskiej państwowości Leonid Kuczma, będąc jeszcze premierem, powiedział: „Idea narodowa nie zadziałała”. I rzeczywiście nie zadziałała ani wtedy, ani później, ponieważ państwowa wierchuszka, ukształtowana z ludzi bez kultury i świadomości narodowej, wychowana na dogmatach ideologii marksistowskiej i zauroczona z przerażenia Moskwą (w tym także Prezydent), odrzuciła główną ideę narodu ukraińskiego, nie chciała nawet zastanowić się nad tym, na jakich fundamentach i po co buduje się organizacje państwowe. Przyjąwszy zewnętrzne atrybuty ukraińskiej państwowości, niektórzy przedstawiciele naszej władzy przypominają kagiebistów przebranych w mazepinki i petlurówki, którzy, śpiewając „Jeszcze nie umarła Ukraina”, zbierali polud z patriotycznych podwórek, torturowali i wieszali schwytanych żołnierzy UPA.
Władza boi się, nie zna i nie chce znać ideałów, które w cywilizowanych krajach stały się głównymi motywacjami aktywnego życia jednostki, społeczeństwa, narodu. Zarówno wobec własnego narodu, jak i wobec świata występuje ona nie jako narodowa, lecz jako bezosobowa biznesowa drużyna, która handluje zagrabionymi bogactwami, uzurpując sobie prawo do sprzedania wraz z nimi także ich samego właściciela — naród ukraiński. Dokładnie tak stało się 20 kwietnia 2004 roku, gdy komuniści i „bolszewicy” w Radzie Najwyższej pod przewodnictwem spikera ratyfikowali umowę o EWG, która nie jest niczym innym jak zdradą interesów narodowych, pierwszym krokiem do nowego poniewierania Ukrainy przez Moskwę. Czy trzeba tłumaczyć, że Prezydent, rząd i prezydencka część parlamentu postawiły krzyżyk na niezależnej polityce Ukrainy, która przez dziesięć lat zawracała głowę Brukseli, pięknie kłamiąc o swoim pragnieniu integracji z NATO, z Unią Europejską, wstąpienia do Światowej Organizacji Handlu. Teraz, jako terytorium gospodarcze podporządkowane Moskwie, możemy jedynie wyprosić u kremlowskiego bonzy zgodę na to, by iść za jego plecami do Europy, trzymać się oczami jego cesarskiego karku, a nogami — jego śladów, czerwonych od czeczeńskiej krwi. Władza milczy o swoich osiągnięciach w polityce narodowej, a jeśli mówi, to wyłącznie o pokoju, który rzekomo ustanowiła między narodem tubylczym a mniejszościami narodowymi, zapominając o tym, że ten pokój utrzymali ruchowcy, którzy wyrzucili ze swojego Zjazdu Założycielskiego antysemicką moskiewską organizację „Pamięć” i jeszcze przed rozpadem imperium nawiązali kontakty z rosyjskimi, tatarskimi, żydowskimi i innymi wielojęzycznymi grupami ludności Ukrainy. Władza reklamuje swoje sukcesy wyłącznie w dziedzinie gospodarki, przedstawiając siebie, jakby jakąś czarodziejską wybawicielkę Ukrainy od śmierci głodowej. Najpierw sprzedaje za granicę zboże co do ziarnka, a potem trzykrotnie drożej kupuje dla nas tę samą pszenicę od tego samego zagranicznego pośrednika. Pochłonięta partykularnymi interesami, obdarowana hojnymi jałmużnami oligarchów, nasza władza żyje w ciągłym strachu przed wymiceniem przez naród z własnych gabinetów, dlatego jak kameleon w razie potrzeby zmienia barwę swojej istoty z jednym celem — przetrwać. Tak zwana reforma konstytucyjna została wszczęta tylko po to, by uprawnienia prezydenckie przekazać premierowi, a premiera mianować przez prezydencką większość w parlamencie i — o, Boże! — dopiero wtedy nastanie złoty wiek demokracji. Żaden z ludzi nie myślałby o rozpoczęciu jakiejkolwiek reformy konstytucyjnej, gdyby nie nadciągały na władzę tak strasznie, jak lawina śnieżna, wybory prezydenckie, gdyby nie zachodziła potrzeba, by kameleon przemienił czarne dyktatorskie barwy w śnieżnobiałe, anielskie kolory.
Zakończenie na s. 5
s. 9 Cerkiew oczyściła się
s. 11 Barwy „Tęczy”
s. 12–13 Kino: na tydzień i na zawsze
s. 14
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Karpatia w towarzystwie… Nestora Szufrycza, który na lotnisku grzecznie niósł za nim jego rzeczy osobiste. Szefowie dwóch komisji parlamentarnych Anatolij Matwijenko oraz Wołodymyr Stretowycz otwarcie zadeklarowali fakt fałszerstwa protokołów wyborczych w 12 okręgach i żądają od Prokuratury Generalnej zatrzymania przewodniczących tych komisji oraz członków komisji wyborczej. Jednak organy ścigania na razie milczą. Otwartą ocenę wydarzeniom dała społeczność międzynarodowa. Przewodniczący OBWE Bruce George napisał list na ręce Kuczmy oraz spikera Łytwyna z życzeniami, aby “prawdziwa wola wyborców została odzwierciedlona w wynikach wyborów”. A USA oświadczyły, że nie uznają tych otwarcie sfałszowanych wyników, dlatego będą uważnie śledzić rozwój wydarzeń. Kwestia mukaczewska będzie rozpatrywana na Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy oraz Zgromadzeniu Samorządu Europejskiego. Na razie cierpią mieszkańcy miasta Mukaczewo, którzy zdali egzamin z prawa do nazywania się obywatelami — oni, nie zważając na groźby, zastraszanie i szantaż, przyszli do lokali wyborczych i pokazali wielkiego figa znienawidzonej władzy, która próbuje za wszelką cenę pozostać na tronie. Iryna KOLYAKA
Maschinelle Übersetzung
SKANDAL Na tajemniczym dla ogółu społeczeństwa posiedzeniu Rady Miejskiej w Mukaczewie (obecnych było 14 radnych z 43) pospiesznie wręczono zaświadczenie o wyborze na mera kandydatowi SDPU(o) E. Nuserowi, który z ogromną przewagą przegrał wyścig wyborczy z przedstawicielem „Naszej Ukrainy” Wiktorem Bałohą. Tego samego dnia do Mukaczewa pilnie wyjechała komisja Rady Najwyższej na czele z wiceprzewodniczącym parlamentu Ołeksandrem Zinczenką oraz przewodniczącymi czterech komisji profilowych parlamentu. Deputowani ludowi nie zdołali znaleźć ani jednego przedstawiciela komisji wyborczej oraz kandydatów na mera — ani pełniącego obowiązki, ani „wybranego” mera Nusera (choć ten ostatni zdążył już przytwierdzić tabliczkę z własnym nazwiskiem na gabinecie w ratuszu). Wiceprzewodniczący wydał polecenie wzmocnienia ochrony komisji wyborczej, ale po kilku godzinach nieznany sprawca zdjął ochronę. W nocy wydarzyło się coś strasznego — bandyci wdarli się do merostwa, pobili stróża i zuchwale ukradli wszystkie karty do głosowania wraz z protokołami. W momencie pisania tego materiału O. Zinczenko na antenie telewizji ICTV oświadczył, że nie istnieją żadne materialne potwierdzenia zwycięstwa Nusera. Ten ostatni, nie wytrzymując skrajnie negatywnego nastawienia mieszkańców miasta nad Latoricą, zdjął wymarzoną tabliczkę z gabinetu mera i zniknął w nieznanym kierunku. A wydarzenia rozwijały się tak. Początkowo sąd zabronił przeprowadzenia akcji protestacyjnej na rzecz Bałohy, ale ponad 10 tysięcy mieszkańców regionu przyszło na plac — milicja rozpędzała ich pałkami. Gubernator Zakarpacia Iwan Rizak wydał polecenia organizacjom budżetowym, aby zwiozły do miasta ludzi w celu zorganizowania wiecu poparcia dla kandydata władzy. Jednak większość szefów administracji rejonowych zignorowała to zadanie, do Mukaczewa dojechało tylko kilka autobusów. A i te zniknęły przed wjazdem do miasta. Zatem większość Zakarpacian wyraziła poparcie dla mieszkańców miasta. A oto bandyci postanowili pokazać swoją „siłę” już wybranym przedstawicielom narodu. Przez trzy dni z rzędu domy deputowanych ludowych Iwana Iwancza oraz Wiktora Bałohy (który ma troje nieletnich dzieci) atakowały elementy kryminalne. Jak tylko żony deputowanych dzwoniły na milicję, bandyci szybko znikali, ale po pewnym czasie pojawiali się znowu — więc dyrygentów tego spektaklu można łatwo obliczyć. Tymczasem cieszący się złą sławą przewodniczący lokalnej komisji wyborczej Ju. Peresta, nawet przebywając w szpitalu, nie zdołał zapomnieć o tak niemiłej mu gazecie „Staryj zamok”, którą żąda zamknąć. Rzecz w tym, że „Staryj zamok” konsekwentnie wspiera opozycję. W rezultacie 15 deputowanych ludowych otrzymało ostatnio wezwania do sądu w Mukaczewie, choć sędzia posiadający choć trochę wiedzy prawniczej powinien Rysunek E. Hryhorjewa zapoznać ich z pozwem i zapewnić czas na zapoznanie się ze sprawą. Dzięki specjalnej komisji Rady Najwyższej w mieście pracują brygady SBU, Prokuratury Generalnej. Milicja została faktycznie odsunięta od tego śledztwa. Ale najbardziej cynicznym wydaje się fakt, że grupą Prokuratury Generalnej kieruje Wiktor Kudriawcew (jego poprzednie miejsce pracy mówi samo za siebie — adwokat klubu piłkarskiego „Dynamo”). Najgorsze przewidywania już się sprawdzają. Zastępca Prokuratora Generalnego wyleciał do Zakar-
Maschinelle Übersetzung
Zastępca sekretarza stanu USA i były amerykański ambasador na Ukrainie Steven Pifer powrócił niedawno do Kijowa. Niedługo — by spotkać się z ukraińskimi zwierzchnikami i po raz kolejny przekazać im życzenia swojego rządu dotyczące uczciwych wyborów prezydenckich pod koniec października. Na ten sam temat rozmawiał z absolwentami amerykańskich programów na Ukrainie. — Po tym, co stało się w Mukaczewie, wierzy Pan, że nasza władza może zagwarantować przejrzysty proces wyborczy? — To, co stało się na Zakarpaciu, to bardzo niepokojący sygnał na pół roku przed wyborami prezydenckimi. Z tego, co słyszeliśmy, można PROGNOZA Deklaracja ambicji prezydenckich z ust szefa NBU Serhija Tihipki zadziwiająco zbiegła się w czasie z rozwodem trudowykiw-przemysłowców w Radzie Najwyższej. Teraz nie jest to już jednolita frakcja i co najmniej dwóch (razem z Janukowyczem) kandydatów na stanowisko głowy państwa. I spróbuj zrozumieć, kiedy Serhij Łeonidowycz nie kłamał: niedawno informując, że popiera wysunięcie urzędującego premiera, czy kiedy oświadczył, że „Trudowa Ukraina” wysunie swojego kandydata na zjeździe partii 20 maja? Przy braku u trudowykiw innych, poza S. Tihipką, mniej lub bardziej zauważalnych figur, nietrudno odgadnąć, kto zostanie ich kandydatem. Tak samo nie był oryginalny ekspremier W. Kinach: PPPU o swoim kandydacie ogłosi na zebraniu partyjnym, które odbędzie się dopiero w lipcu, kiedy do wyborów pozostaną jakieś trzy miesiące — nie wiadomo ile czasu na rozkręcenie lidera-przemysłowca. Wreszcie kolejny kandydat, też premier w przeszłości, — W. Pustowojtenko. Szef NDP również zebrał się na prezydenta. wyciągnąć wniosek: decyzja terytorialnej komisji wyborczej w Mukaczewie nie odzwierciedla decyzji wyborców. Wspomniane wydarzenia bardzo nas niepokoją, w końcu było odpowiednie oświadczenie ambasady USA na Ukrainie. Amerykanie mimo wszystko zawsze pozostają optymistami. Innymi słowy — nie mamy szczególnych nadziei, ale zawsze trzeba mieć nadzieję. W tym również na to, że uczciwe wybory będą oznaczać zbliżenie Ukrainy do Europy, podczas gdy poważne naruszenia podczas nich będą oznaczać istotne przeszkody na tej drodze. — Była informacja, że przywiózł Pan prezydentowi Kuczmie pewne amerykańskie gwarancje w zamian za obietnicę uczciwych wyborów. — Z prezydentem Kuczmą nie rozmawialiśmy o jakichś gwarancjach. Tematem rozmowy była ważność demokracji na Ukrainie. — W USA w tym roku też są wybory prezydenckie. Czy to może oznaczać, że Ameryce teraz nie do Ukrainy? — Niezależnie od tego, czy wygra demokrata czy republikanin, USA mają określoną politykę zagraniczną i raczej nie zmieni się ona wraz z przyjściem nowego prezydenta. Wyniki wyborów prezydenckich w Ameryce nie będą oznaczać czegoś nowego dla waszego kraju. Przesłanie naszej polityki zagranicznej pozostanie takie samo, jak wcześniej: demokratyczne zmiany i gospodarka rynkowa. — Jeśli mówić o amerykańskim interesie na Ukrainie, — jaki on jest? — Chcielibyśmy, aby Ukraina była bardziej podobna do Europy, bardziej proeuropejska. W szczególności jak Polska. Ten kraj dość skutecznie się rozwija i wniósł swój pozytywny wkład w regionie środkowoeuropejskim. Ponadto jesteśmy zainteresowani zachowaniem stabilności na Ukrainie. Z jednej strony od niej są Bałkany, z drugiej — Kaukaz, i właśnie przez terytorium waszego państwa przebiega granica VIP stabilności. — Mimo wszystko — czy istnieje jakaś amerykańska strategia dla wyborów na Ukrainie? — Jeśli mówić o strategiach, to warto wspomnieć o amerykańskich programach edukacyjnych dla ukraińskich organizacji pozarządowych i innych. Uczymy, jak prowadzić monitoring kampanii, relacjonowanie wyborów przez media itp. W szczególności, jeśli o jednym kandydacie opowiadają w pięciu kanałach, a o innym — tylko w jednym epizodycznie, to nie może świadczyć o uczciwej kampanii i o tym, że wyborca otrzymuje pełny obraz informacyjny. Zadaniem mediów jest rozpowszechnianie jak największej liczby punktów widzenia na ten czy inny problem. I właśnie dzięki pluralizmowi można uzyskać pełnowartościową informację. Dlaczego dowiedzieliśmy się, że w Mukaczewie terytorialna komisja całkowicie zmieniła wyniki wyborów? Bo zbyt wielu ludzi — ukraińskich i zagranicznych obserwatorów — to widziało. L. P. która pracuje u L. Kuczmy, — 30,3 %, ustępuje jej ekipa W. Janukowycza — 18,2 %, dalej — J. Tymoszenko i W. Juszczenko, na których ekipy oddało głosy 15,2 % ankietowanych. Lecz powróćmy do spraw parlamentarnych. Jak i jej niepolityczno-fizjologiczna imienniczka, PUK (koalicja parlamentarno-rządowa) szybko się rozwiała. Przynajmniej dzisiaj deputowanych większości, którzy sformowali PUK pod koniec ubiegłego roku, pozostało nieco ponad 200. Ale jeszcze wtedy, gdy PUK nie była historią, właśnie ona wysuwała na prezydenta W. Janukowycza. Co automatycznie powinno oznaczać poparcie jej protegowanego przez całą kampanię. Tymczasem ona jeszcze się nie rozpoczęła jak należy, a zwolennicy donieckiego Wiktora powoli go opuszczają. Co więcej — w tym również z byłych uczestników większości stworzono nową frakcję „Centrum”, która wcale nie śpieszy się, by przysięgać na wierność Janukowyczowi. Nie ma wątpliwości chyba tylko w jednym: prezydencki pasjans będzie dalej urozmaicał się wraz ze zbliżaniem się 31 października. Ludmiła PUSTELNYK
Maschinelle Übersetzung
Im bliżej wyborów, tym więcej kandydatów na stanowisko prezydenta. Wśród nich także tacy, których szanse na zwycięstwo są otwarcie iluzoryczne. Również możliwości „ciężkiej wagi” W. Janukowycza nie wydają się już tak przekonujące w świetle ostatnich wydarzeń w parlamencie i wokół niego.
Mimo nikłego, podobnie jak u wspomnianych kolegów, poparcia i takich samych szans na zwycięstwo 31 października. Raczej nie rozumieją tego sami koledzy. Po co więc zaprzątać opinię publiczną głośnymi oświadczeniami? Oświadczenia jednak miały na celu nie tyle opinię publiczną, ile Bankową: przed zjazdami z nią jeszcze można się o coś targować. A po nich — spróbować odciągnąć głosy wyborców od kandydata opozycji choćby w pierwszej turze. Albo oddać je na korzyść W. Janukowycza — w zależności od tego, jak uda się dojść do porozumienia. Prawdopodobieństwo koalicji Janukowycz—Miedwiedczuk—Tyhypko jest dość wysokie — 57,6 %. Taki wniosek wysnuli eksperci-politolodzy, których niedawno przepytywał Instytut Społeczeństwa Postkomunistycznego oraz Centrum Analizy Politycznej przy redakcji naukowego czasopisma „Myśl Polityczna”. To samo badanie wykazuje, że urzędującego prezydenta w żadnym wypadku nie należy skreślać jako pretendenta w wyborach 2004 roku. Mimo braku jakichkolwiek jego sygnałów o możliwym udziale w wyścigu. W razie jego zwycięstwa Leonid Danyłowycz będzie najbardziej zależny od własnego oligarchicznego otoczenia (33,4 %). Wysokie prawdopodobieństwo takiej samej zależności u faworyta sondaży Wiktora Juszczenki (21,2 %) oraz u drugiego Wiktora — Janukowycza (18,2 %). Najbardziej profesjonalnym zespołem, zdolnym skutecznie zorganizować i przeprowadzić prezydencką kampanię wyborczą, nazywają ten,
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Hanny Oborskiej
Les Gerasymczuk
O ŻYCIU I „ŻYCIU WARSZAWY” ORAZ NIE TYLKO
W młodości mieszkałem w Kijowie przy ulicy Puszkińskiej w domu teatralnym: cały kwiat baletu, opery, dyrygenci, reżyserzy, artyści. Tam nawet w latach pięćdziesiątych panowała szczerość wypowiedzi. Oczywiście władza surowo kontrolowała sztukę, ale przez palce patrzyła na poszukiwania inteligencji twórczej, dopóki nie było jakiejś kolejnej ogólnozwiązkowej nagonki lub poważnego donosu. Dlatego ceniono każdy dzień rozjaśniania horyzontów artystycznych, a takich dni po chruszczowowskiej odwilży stawało się coraz więcej. Z początkiem lat sześćdziesiątych w Kijowie stale gościli światowi wykonawcy muzyczni, organizowano ryzykowne wystawy. Największe aule uniwersytetu nie mieściły chętnych do słuchania poezji i kłócenia się na tematy poetyckie. Wiersze czytano na ulicach i placach. Dyskutowano w pracowniach artystycznych. Ruch ogólnointelektualny znów łączył się z ruchem narodowym. Nowe kino, nowe balety. Epatowanie w Związku Kompozytorów. Wieczory literackie w Związku Pisarzy, gdzie po raz pierwszy mówiono rzeczy, za które jeszcze kilka lat wcześniej lub kilka lat później człowiek na długi czas trafiał za kraty lub do obozu koncentracyjnego. Strumieniem płynęli wykładowcy-humaniści z paryskimi, londyńskimi dyplomami itd. Międzynarodowe fora studenckie i po prostu młodzieżowe w stolicy przyciągały młodzież — wszystko było nowe i nieoczekiwane. Zmieniała się moda, zmieniały się relacje między ludźmi, wektory mentalności przymierzały się do najnowszych współrzędnych. I już korciło, by przyłączyć się do globalnego życia. Pragnienia, zwłaszcza u młodych, w żaden sposób nie mogły ograniczyć się do skąpego przyrostu wolności w krajowym druku, tym bardziej że Ukraina jako prowincja Rosji była w tamtych czasach w tyle pod względem rozwoju kulturalnego. Przecież taka była polityka, że wszystko co najlepsze i najbardziej postępowe trafiało najpierw do Moskwy, a dopiero potem częściowo do Kijowa i głębszych zaścianków. Istniał cały system takiego doboru książek, periodyków, płyt itd. Specjaliści musieli często bywać właśnie w moskiewskich centrach. Wydawałoby się — sytuacja bez wyjścia… Ale dla ludzi w tym bolszewickim systemie była jedna dobra cecha: lewa ręka nigdy nie wiedziała, co robi prawa. Z jednej strony — walka klasowa aż do powszechnej zagłady, a z drugiej — zbliżenie z obozowymi bratnimi partiami komunistycznymi w krajach socjalistycznych. Przy czym tępi przywódcy i strażnicy politycznej cnoty nawet nie przypuszczali, że partie bratnie piszą w swoich wydawnictwach rzeczy, o których tutejszym autorom się nie śniło. I w kioskach można było swobodnie kupować polską, czechosłowacką, jugosłowiańską prasę. Ja nie tylko kupowałem w kioskach, ale zawsze prenumerowałem z polskich wydawnictw „Życie Warszawy”, „Politykę”, „Życie Literackie”, „Kulturę”, „Literaturę na Świecie”, „Twórczość” i inne. Wszystko czytane było od deski do deski. Przez wiele lat zbierałem sobie jeszcze wycinki ze wszystkich tych wydawnictw. Oprócz periodyków ogromną rolę w życiu kulturalnym Ukrainy zaczęła odgrywać polska książka. Początkowo księgarnia literatury obcej znajdowała się na rogu Puszkińskiej i Lenina (teraz — Bohdana Chmielnickiego), a potem — na Chreszczatyku. Księgarnia tam do dziś jest, ale dopływ literatury do niej przerwali jeszcze bolszewicy za swojego lidera Gorbaczowa. Teraz to raczej sklep, bo książek bywa bardzo mało — w języku angielskim, trochę po francusku, czasami po niemiecku. Natomiast w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych były tam książki w dziesiątkach języków, ale najwięcej — po polsku, niemiecku i hiszpańsku. Literatura hiszpańska była z wyspy castrowskiej wolności, a więc niezbyt ciekawa. Chyba że trafił się Marinello czy poezja. Wśród literatury niemieckiej najbardziej wyróżniały się słowniki, encyklopedie i klasyka. Luksusowe wydania dwujęzyczne autorów antycznych. A polskie wydawnictwa tętniły bieżącym życiem. Nie mówię już o polskojęzycznych kryminałach, które cieszyły się szczególnym popytem — zarówno polskich autorów, jak i przekładach. Najbardziej udana była seria „celofanowa” — kieszonkowe wydania w nasyconym żółtym kolorze w celofanowej obwolucie. To poezja wielu narodów, ale przede wszystkim — polska. Sporo, nawiasem mówiąc, było w niej wierszoprozy, jak choćby Przerwy-Tetmajera. Wtedy w tym gatunku pisało wielu ukraińskich poetów — pod wpływem Baudelaire’a i Leopardiego. Polacy wydawali sporo prozy przekładowej. Pojawiały się niezapomniane antologie: zazwyczaj dwutomowe. Układając, na przykład, antologię poezji brytyjskiej czy amerykańskiej, Polacy wysyłali do odpowiedniego państwa na rok lub dwa swoich tłumaczy, którzy dobierali i tłumaczyli wiersze. Często pojawiały się na ladach „motyle” — zbiorki na 20—40 stron. To poezja wydana w polskiej prowincji. Wtedy u nas bardzo interesowano się Tuwimem. Ja zawsze kochałem i kocham Gałczyńskiego, którego u nas głupcy częściowo zakazywali, bo, powiedzmy, w jego bajkach nie znajdowali „zbiorowego obrazu radzieckiego dziecka” (!). Był komiczny futurysta — brodacz Jerzy Afanasjew. Był genialny Wieczorkowski; kilka jego utworów udało nam się wydrukować jeszcze w 1968 roku w „Mołodi Ukrajiny”. Właśnie w języku polskim można było kupić coś mniej lub bardziej rozsądnego o Biblii, na przykład Kosidowskiego. Trochę było w oficjalnej sprzedaży dość śmiałych książek także o historii Ukrainy, zwłaszcza o kozaczyźnie. Zdarzały się ciekawe wspomnienia o okresie międzywojennym. Jeszcze więcej niż w Kijowie polskiej literatury było we Lwowie. Prawdopodobnie dlatego, że poziom zarówno ukraińskiej, jak i polskiej kultury w ubiegłym stuleciu był tam znacznie wyższy. We Lwowie było o wiele mniej tych urzędników, do których można było odnieść słowa Szewczenki — „niewolnicy, pachołki, błoto Moskwy”. Taki sam obraz jest i teraz. Ta ciekawość polskiej kultury była podgrzewana kilkoma czynnikami. Po pierwsze, odczuwalnie aktywniejsza niż obecnie była polska ambasada, która organizowała wiele spotkań z młodzieżą, przeglądy kronik w języku polskim, filmów dokumentalnych.
O MIŁOŚCI DO UKRAIŃCÓW PO UKRAIŃSKU
Po drugie, już po studiach profesora Floriana Nieuważnego u akademika Ołeksandra Biłeckiego, przyjeżdżało kilka grup utalentowanych polskich studentów (niektórzy z nich, niestety, jak się potem okazało, „donosili” do KGB). Wśród gości był także tak wybitny ukraiński prawnik, filolog i pisarz, jak Stepan Pawłyszcze. Miałem zaszczyt być świadkiem na jego ślubie, razem z jednym dość znanym teraz reżyserem, z którym po rozpoczęciu represji na Ukrainie moje drogi gwałtownie i na zawsze się rozeszły. Na samym początku niepodległości nieco z dorobku Pawłyszcze opublikowałem u nas w „Nowej generacji”. Wszystkie jego wczesne utwory zostały skonfiskowane, a jeden egzemplarz przechowywałem tylko ja. Były to niezwykle mocne rzeczy, poświęcone przymusowemu przesiedleniu Ukraińców w Polsce. Stepan kilka lat temu zmarł pod Częstochową, a na Ukrainie przestano o nim wspominać. U nas, nawiasem mówiąc, panuje taki wstrętny stosunek do wielu Ukraińców z diaspory. Tydzień temu odebrałem smutny list od pana Kryuby z Paryża, w którym opowiedział mi nieco o tym, jak pukał do drzwi naszej ambasady, prosząc o wsparcie jego ukraińskich programów na Sorbonie, w szczególności związanych z twórczością Kociubynskiego, którego pan Émile tłumaczył na francuski. Otóż ci polscy studenci, przede wszystkim pan Stepan, mieli ścisłe związki z ukraińskimi ośrodkami w Polsce, w szczególności ze znanym wydawcą i redaktorem panem Werbą. Do niedawna pan Werba wydawał w Kijowie „Ukraińskie słowo”, czyniąc z niego przynajmniej na pewien czas mniej lub bardziej inteligentne wydawnictwo. Werba uczył się w Kijowie jeszcze za czasów Nieuważnego. Kijowscy pisarze i naukowcy mieli możliwość w ten sposób przekazywać do Polski swoje utwory do publikacji w słynnych kalendarzach (na Ukrainie kultura wydawania stołowych kalendarzy kulturologicznych dawno została utracona) oraz w ukraińskiej periodyce. Była to dla młodzieży prawdziwa szkoła wolności, bo można było pisać wszystko, co uważasz za stosowne. Właśnie dzięki temu kanałowi udało się zachować wiele bezcennych stron ukrainiki. Która, zwłaszcza z przyjściem do władzy takiego zażartego ukrainożercy, jak Szczerbycki, oraz jego popleczników, była, zdawało się, skazana w ojczystym kraju na zagładę. Tym samym kanałem można było zamawiać i otrzymywać z Polski literaturę — o filozofii, teologii, dramaturgii, historii i teorii muzyki. Jak nas czarowała wtedy twórczość Witkacego, Pendereckiego! Za te szlachetne czyny w imię naszej z wami kultury Pawłyszcze w Polsce — z poduszczenia kijowskiego kagebowskiego motłochu — trafił za kraty. Nawiasem mówiąc, właśnie tam — za kratami — zdobył drugie, prawnicze, wykształcenie i wygrał sprawę o własną rehabilitację… Upłynęło wiele lat. Za późnej gorbaczowszczyzny już odczuwał się rozkład więzienia narodów. Na pół roku przed upadkiem ZSRR zorganizowaliśmy z artystą Stanisławem Paciewskim Ukraińską Niezależną Akademię Duchową Twórczej Młodzieży w Pałacu Dzieci i Młodzieży. Od samego początku jej działalność napotkała wiele przeszkód. Z nastaniem niepodległości obijałem progi instytucji, partii i ruchów z prośbą o pomoc w zachowaniu tego świata intelektualnej wolności dla dzieci. Jednak wszystkim, oprócz Polaków, było nie do dzieci. Mnie chętnie wtedy przywitali w kościele świętego Mikołaja i pomagali przez dłuższy czas. Kilku moich wychowanków potem wstąpiło do kolegium św. Tomasza z Akwinu i ukończyło je. Prawie wszyscy oni są teraz w Polsce, USA, Włoszech. Do jednej wychowanki, na przykład, w instytucie artystycznym na egzaminach przyczepiono się, dlaczego słabo czytała utwory kijowskich historyków światowej sztuki. Bo u nas, rzeczywiście, po wykładach Platona Biłeckiego, dzieci czytały w pięciu językach zupełnie inną literaturę, a nie kijowskich oficjalnych konformistów. W Polsce tego aspektu nie uważano za ważny, i teraz ten człowiek z solidnym krakowskim dyplomem oddaje swój talent zupełnie innemu krajowi… Zdjęcie Hanny Oborskiej Oto taki związek czasów. I dlatego taka asocjacja u mnie wiąże się z Polską: wieczne pragnienie wolności, zacięta walka o własną kulturę i samodzielność. Własne państwo, własny język, własna świadomość — ponad wszystko. Tą energią zarażała moje pokolenie, a następnie pomagała i pomaga pokoleniu obecnemu. Właściwie, tylko tym, którzy do dziś marzą o prawdziwej wolności i samodzielności. Les Gerazymczuk, redaktor kwartalnika „Politics and the Times”, kulturolog W roku Polski na Ukrainie trzeba stwierdzić, że nawet za niechlubnej pamięci czasów radzieckich polska książka i periodyka były bardziej dostępne dla naszego konsumenta, niż dzisiaj. Ale i wtedy, i teraz właśnie przez polski most do nas trafiają idee prawdziwej samodzielności, i chodzi tutaj nie tylko o samodzielność polityczną. Wcześniej polską periodykę można było kupić w Kijowie
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Oles Donij, której działalność ograniczyła się do zgromadzenia założycielskiego. Zatem obecni krytycznie przyjęli krytykę i samokrytykę Witalija Panasowycza, przychylnie przyjmując jedynie propozycję współpracy z siłami opozycyjnymi. Lider Ludowego Ruchu Ukrainy, przewodniczący komisji parlamentarnej Borys Tarasiuk wniósł w atmosferę zebrania, które gotowe było pogrążyć się w wiecowym żywiole, europejską dyscyplinę, wyważenie i optymizm, mówiąc o zjednoczeniu narodu, wzywając do produkowania idei skierowanych na wzmocnienie tożsamości narodowej, organizację żywiołowych dążeń narodu do radykalnych zmian, przewodzenie temu żywiołowi nie gorącą frazą, a przebywaniem na ostrzu procesów społecznych (czego obecnie brakuje). Głosy inteligencji muszą brzmieć dzisiaj szczególnie pewnie, kiedy w kraju: — niszczone są chwiejne zasady demokracji; — trwa atak na prawo konstytucyjne; — upadają język, kultura, oświata, nauka. Ukraina jest w niebezpieczeństwie i potrzebuje jasnych wytycznych od elity intelektualnej, jak nigdy dotąd. Wybory i wszystko, co jest z nimi związane, wymagają Ihor Lichowy jednoczy inteligencję, 90 procent proświtian to ukraińska inteligencja, która jest gotowa do konsekwentnych, zdecydowanych działań. Poparł go Oles Donij, zaznaczając, że Kongres Ukraińskiej Inteligencji Narodowej (KUIN) musi przyrastać młodzieżą, modernizując formy działalności. Akademik, deputowany ludowy Mykoła Żulynski zaproponował konferencji wsparcie dla gazet „Słowo Proświty”, „Wseukrajinśkyj Forum”, które znaczną uwagę poświęcają naświetlaniu problemów ukraińskiego życia intelektualnego, przeanalizował rezerwy działalności KUIN, szczegółowo zatrzymując się na programach języka ukraińskiego, oraz wyznaczył priorytety, zaznaczając, że władza konsekwentnie dyskredytuje ukraińskich przywódców, a w szczególności Wiktora Juszczenkę. Właśnie inteligencja musi wystąpić jako najwięksi agitatorzy w wyborach, a to podstawa, by wierzyć w zwycięstwo. Na konferencji wystąpili również: Ihor Huk, profesor Uniwersytetu Wiedeńskiego, Mykoła Pławjuk, przewodniczący OUN, Wołodymyr Kowtun, poeta Mojsej Fiszbejn, profesor Ołeksij Bełebecha (Charków), przewodniczący krymskiej „Proświty” Serhij Sawczenko, poeta Roman Łubkiwski (Lwów), reżyser filmowy Jurij
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Ducha nie gaście!», S. 1
T. Szewczenko, A. Popowski, Hanna i Wołodymyr
Borys Tarasiuk
Iwan Dracz
Jurij Illenko
Jewhen Swerstiuk
Wołodymyr Semystiaha
Wasyl Czepurnyj
Wiktor Pohribnyj
Zakończenie. Początek na s.
Obecnie musimy ogłosić swoje istnienie w sposób skuteczny i pełnogłosy. Nadszedł czas, aby Ukraińcy myśleli i dbali o Ukraińców! Nasze pokorne milczenie dało władzy możliwość stworzenia własnych struktur, które, mówiąc w imieniu ukraińskiej inteligencji, „nie zauważają” rzeczywistego stanu, w jakim znajdują się nasi pisarze, nauczyciele, lekarze, inteligencja naukowo-techniczna. Zatem musimy, nie zwlekając, przeprowadzić konferencje obwodowe, zebrania, wznowić swoją działalność na poziomie organizacji rejonowych i podstawowych. Tak jak sto i dwieście lat temu, społecznie znaczące problemy intelektu, moralności, duchowości wymagają od ukraińskiego inteligenta aktywnej postawy obywatelskiej i konkretnych działań. Chyba właśnie początkiem konkretnych działań można nazwać wydania KUIN, które nie tylko odzwierciedlają początek tworzenia Kongresu, ale także sięgają historii — „List wzywający do ukraińskiej inteligencji” Pantełejmona Kulisza, pisany w 1882 roku i przedstawiony w tym wydaniu, brzmi niezwykle aktualnie, wzywając do „walki o prawo ludowe już nie mieczem i ogniem, a duchem i prawdą”, „heroizmem ducha, który podnosi serce do błogosławionych zamysłów i wielkich czynów”. Właściwie, jeśli mówić o „heroizmie ducha” uczestników zebrania, to warto odnotować zdecydowanie i skupienie, które cechowały także spokojne wyważenie przewodniczącego — akademika Jarosława Jackowa, oraz konstruktywną tonację większości wystąpień. Tak, pisarz z Kirowohradu Wiktor Pohribnyj — przewodniczący obwodowego KUIN — zażądał wysokiej dyscypliny, stałego członkostwa, większej uwagi dla zrujnowanej wsi, odnowienia Statutu. A Hanna Skrypnyk, uznając swoją winę za spadek aktywnej pracy i tłumacząc ją trudnościami organizacyjnymi i finansowymi, wezwała do pracy na rzecz przywrócenia zaufania narodu, opinii publicznej, które nie mogły nie zauważyć, że ukraińska inteligencja przegrała bitwę o media — naród korzysta z kłamliwych informacji, ci, którzy mówią prawdę o rzeczywistym stanie rzeczy, do eteru i na łamy prasy nie są dopuszczani. Profesor Iwan Mozhowyj z Sum zaproponował zintensyfikowanie zdecydowanych działań, zwłaszcza w terenie, aby władza, która działa drapieżnymi metodami, została zmuszona do podania się do dymisji. Witalij Karpenko patos swojego krytycznego wystąpienia skierował przeciwko prezydium KUIN oraz Iwanowi Draczowi, doradzając im złożenie pełnomocnictw, obiecując zrobić to samo na zebraniu Kijowskiego KUIN. Również znany publicysta zaproponował wsparcie opozycji. Warto zauważyć, że Kijowski KUIN, kierowany przez W. Karpenkę, przy wszystkich stołecznych możliwościach — jest bezczynny, w ciągu ostatniego roku nie przeprowadził żadnego przedsięwzięcia. To samo można powiedzieć o Stowarzyszeniu Niezależnej Prasy Ukraińskiej, działanie zjednoczeniowe całej inteligencji, wszystkich świadomych Ukraińców — to potrzeba czasu. Zgodnością z tymi życzeniami było przesiąknięte bolesne wystąpienie dziennikarza i pisarza z Zaporoża Kostiantyna Suszka, przejętego losem legendarnej Chortycy. Poseł ludowy Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, przypomniał, że to właśnie proświcianie zainicjowali stworzenie KUIN, wspierali tworzenie jego struktur, są gotowi zaangażować szerokie grono działających ludzi, którzy władają intelektualną bronią — słowem, są zdolni przekonywać i organizować. Czasu jest mało, bo Mukaczewo to próba generalna przed przyszłymi wyborami. Ukraińska Partia Ludowa zjednocz-
Illenko, Dmytro Chobit, Wołodymyr Bondar (Naddniestrze), profesor Mychajło Najenko (Kijów), przewodniczący dniepropetrowskiej miejskiej „Proświty”, profesor Anatolij Popowśkyj, Heorhij Filipczuk (Kijów), przewodniczący kijowskiej organizacji NSPU Anatolij Pohribnyj i inni. Zgromadzenie przyjęło szereg dokumentów i oświadczeń, w szczególności dotyczących udziału Ukrainy w JEOP. KUI (Kongres Ukraińskiej Inteligencji) uważa, że udział Ukrainy w JEOP jest demonstracją moralnej i prawnej gotowości rządzącego reżimu do oddania interesów narodowych na rzecz interesów rosyjskich, otwartego zaproszenia ich do eksploatacji narodu ukraińskiego i jego zasobów naturalnych. KUI uważa, że udział Ukrainy w JEOP: 1) stawia pod znakiem zapytania perspektywę europejskiego wyboru narodu ukraińskiego i ponownie sprowadza go pod pełną dominację Rosji; 2) może dalej hamować perspektywę demokratyzacji życia społecznego, zapewnienia praw i wolności człowieka na Ukrainie, odrodzenia ukraińskiej duchowości i kultury; 3) grozi utratą suwerenności i niepodległości państwa ukraińskiego ze względu na możliwość podporządkowania go jurysdykcji jedynego organu regulacyjnego JEOP, którego decyzje będą w istocie podejmowane przez Rosję, posiadającą w nim prawie 80% głosów; 4) doprowadzi do strat ekonomicznych Ukrainy, do stłumienia lub nawet likwidacji poszczególnych gałęzi ukraińskiej gospodarki, w szczególności wydobycia węgla, zważywszy na to, że górnicy Donbasu i Lwowsko-Wołyńskiego Zagłębia Węglowego nie będą w stanie konkurować w warunkach JEOP z o wiele tańszym węglem z Kuźnieckiego Zagłębia Węglowego i Karagandy. Wszystko to pogorszy perspektywy społeczne narodu ukraińskiego w porównaniu z wyborem europejskim; 5) zahamuje samodzielne przystąpienie Ukrainy do Światowej Organizacji Handlu oraz możliwości wywierania wpływu na Rosję w celu zmuszenia jej do likwidacji dyskryminacyjnej, grabieżczej rosyjskiej praktyki handlowej, w wyniku której prawie dwa miliony dolarów USA trafiają corocznie z Ukrainy do moskiewskiego skarbca; 6) całkowicie przywiąże Ukrainę do rosyjskiej przestrzeni językowej i informacyjnej oraz ograniczy jej samodzielne wyjście i dostęp do światowej informacji w warunkach globalizacji. Biorąc pod uwagę powyższe, Kongres Ukraińskiej Inteligencji wzywa wszystkich uczciwych obywateli Ukrainy, patriotów naszego państwa, do wystąpienia przeciwko udziałowi Ukrainy w JEOP, skierowania energii, sił i wiedzy na umacnianie na Ukrainie demokracji, rządów prawa, zapewnienia praw i wolności człowieka zgodnie z Konstytucją Ukrainy i jej zobowiązaniami międzynarodowymi oraz do denuncjacji Umowy o JEOP. — Pamiętajcie: każde zło — to wynik działań nie tylko złodziejskich natur, ale także sennego sumienia i sumienia obojętnych ludzi — zwrócił się do obecnych członek KUI, lider „Naszej Ukrainy” Wiktor Juszczenko. — My, ukraińska inteligencja, musimy zrobić wszystko, aby zapobiec utracie narodowych wartości światopoglądowych, ukraińskich świętości i przede wszystkim języka ukraińskiego. 0,49 ukraińskiej i 59 rosyjskich książek na ukraińską duszę rocznie — jakich jeszcze trzeba komentarzy? Zniszczyć język — znaczy wyrzucić kraj z informacyjnej przestrzeni światowej, zniszczyć narację. W Moryńcach, gdzie byłem w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, nie ma nauczyciela języka ukraińskiego: pracuje jako niania w Portugalii… Temat języka — to jeden z fundamentalnych problemów, tak samo jak kultura, historia, duchowość. Nadszedł nasz czas — bronić tego, co ukraińskie. Pamięć genetyczna — to jest to, czego bronimy dzisiaj: Trypole, Baturyn, Szewczenko, Hołodomor 1932—1933 lat, nasza niepodległość. Pamiętajmy: ukradną, przepiszą historię — zabiorą państwo! Władza niszczy systemowe wartości, niszczy państwo, wypracowując modele konfesyjne, które niszczą społeczeństwo, soborowość cerkwi. Bo obecna władza nie pracuje na soborowość Ukrainy, próbując podzielić Ukraińców na Wschód i Zachód, Południe i Północ, na konfesje, „moskali” i „banderowców”, ignorując i niszcząc to, co jest zdolne zjednoczyć, wytworzyć wolę polityczną narodu, wewnętrzną integrację, umocnić demokratyczne wolności. Pełna bezkarność i samowola obecnej ekipy rządzącej — umowa JEOP. Przecież tracąc wolną fiskalną, celną, taryfową, handlową swobodę, tracimy wolność polityki państwowej. Wystąpienie Wiktora Juszczenki uczestnicy konferencji przyjęli w sposób skonsolidowany i jednogłośnie zwrócili się do niego w imieniu ukraińskiej inteligencji z prośbą o kandydowanie w przyszłych wyborach prezydenckich. Po raz pierwszy Wiktor Juszczenko, lider „Naszej Ukrainy”, zadeklarował opinii publicznej swoją gotowość do wzięcia udziału w wyborach. Zatem uchwały Rady Narodowej w sprawie JEOP, stanu języka ukraińskiego i kultury, ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, decyzja o zwołaniu Ogólnoukraińskiego Forum Inteligencji zostały przyjęte nie tylko jednogłośnie, ale także jako punkty przyszłego programu kandydata na prezydenta. Nawiasem mówiąc, o przestrzeni informacyjnej: zgoda Wiktora Juszczenki na kandydowanie, a jego ranking jako polityka jest najwyższy, nie została ogłoszona ani przez radio, ani przez telewizję, ani przez prasę wielkonakładową. Taka właśnie jest tajemnicza wolność ukraińskiego słowa... Lubow HOŁOTA Zdjęcia Hanny OBORŚKIEJ Prezydium: Heorhij Filipczuk, Iwan Dracz, Jarosław Jackiw, Witalij Karpenko, Hanna
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Dokończenie. Początek na s. 1
Ale dlaczego, powiedzcie, mimo rzekomego corocznego wzrostu naszego produktu krajowego brutto, nie podnosi się dobrobyt narodu, dlaczego ginie ukraińska wieś, zdolna wyżywić pół świata, a teraz nędzna i zardzewiała, jak połamany traktor, porzucony jeszcze za „szczęśliwych czasów kołchozowych” w polu; dlaczego najbardziej produktywne zakłady i fabryki objęte są bezrobociem, dlaczego pięć milionów ukraińskich pracowników zarobkowych tuła się po całym kontynencie europejskim w poszukiwaniu pracy i chleba? A dlatego, że cała sfera produkcyjna, gospodarcza, wytwórcza w naszym państwie pozbawiona jest ducha narodowego, życiowego ideału myślącego człowieka. Przecież wszystko, co podporządkowane jest tylko żołądkowi, nie może być niczym innym, jak tylko nawozem, użytecznym do użyźnienia ziemi, ale niezdolnym jej zapłodnić. Jeszcze Iwan Franko, krytykując Marksa w artykule „Poza granicami możliwego”, pisał: „Co goni człowieka do produkcji, do wytwarzania dóbr ekonomicznych? Czy same tylko potrzeby żołądka? Oczywiście, że nie, a cały kompleks jego fizycznych i duchowych potrzeb, który pragnie zaspokojenia. Produkcja, nieustanna i coraz bardziej intensywna praca kulturalna — to wypływ potrzeb oraz ideałów społeczności. Tylko tam, gdzie te ideały są żywe, rozwijają się i pną coraz wyżej, mamy też progresywną i coraz bardziej intensywną produkcję materialną. Gdzie nie ma wzrostu, rozwoju, walki i konkurencji w sferze ideałów, tam i produkcja wpada w chiński zastój”. A co może być naszym najważniejszym ideałem narodowym w ojczystym państwie? Jest to przede wszystkim jedność narodu, jedność, która może być osiągnięta tylko w okolicznościach, gdy zostanie stworzony kult języka ukraińskiego. Ale nie to, że kult, a samego używania języka ukraińskiego tam, gdzie on szczególnie potrzebuje wsparcia, obawia się władza. Wszystko, gdzie nie spojrzysz, u nas pracuje przeciwko naszemu językowi — wydawnictwa książkowe, środki masowego przekazu, komunikacja służbowa wysokich urzędników, inwazja moskiewskiej estrady i książki — wszystko ma jeden cel: odwrócić nas tak do wolności, żeby aż chrupnęła szyja i pękł kręgosłup naszego narodu. Jakimi słowami i jak długo dowodzić „chachłom” we władzy, że język to naród, nie ma języka — nie ma narodu i nie ma państwa. Język jednoczy obywateli, daje człowiekowi głębię świadomości, nadzieję na nieśmiertelność w swojej narodowej tradycji i kulturze. Język to właściwie przestrzeń informacyjna, o której tak trafnie mówi Jurij Illenko, przestrzeń odebrana nam, zastąpiona inną, obcą przestrzenią, w której my jako Ukraińcy powinniśmy się udusić, umrzeć, zniknąć. Władza boi się dać swojemu narodowi jasną i wyraźną ideologię budowy państwa. Zaczęła budować państwo odmieńców, surżykowojęzycznych urzędników i deputowanych, którzy szczycą się tym, że nie znają, nie chcą znać i mogą nie znać ojczystego języka. Nasza władza zaczęła budować państwo jak przygłupi gospodarz — obejście: nie od domostwa ducha, gdzie człowiek czyta, śpiewa, kocha, płacze, modli się, a od ekonomicznej stodoły, która jest niezbędna w gospodarstwie, ale nie może zastąpić mieszkania, gdzie stoją książki, instrumenty muzyczne, komputery, gdzie wiszą fotografie rodziców i obrazy. Dlatego, że nie mamy głębokiej, historycznie i kulturowo zakorzenionej polityki narodowej, ta nasza ekonomiczna stodoła, jeszcze niedobudowana, a już sprzedana sąsiadowi. Zatem ani chaty, ani stodoły, gołe podwórko — i to nieogrodzone, otwarte dla obcych psów i przechodniów z kraju do kraju tułaczy-Azjatów.
zadania istnieją po to, aby nie dopuścić do nierówności społecznej, która właściwie zapanowała u nas, kiedy jedni kupują dla swojego wypoczynku wyspy na greckich morzach, a inni grzebią w śmietnikach, wygrzebując niedojedzone resztki nowożytnego państwa. I to stawiamy w zarzut władzy, która wychowuje i chroni miliarderów, skorumpowanych powiązaniami rodzinnymi ludzi z cienia, a dla biednych pozwala piec tani chleb, i jeszcze chwali się swoim fałszywym współczuciem dla żebraków. Nasz ideał to państwo narodowe, o które wiekami walczyli i ginęli w bojach oraz na zesłaniach ukraińscy patrioci, które przepowiadali nasi literaccy geniusze, państwo bez chłopa i bez pana, europejskie pod względem cywilizacji, demokratyczne pod względem rządów. Pod kierownictwem byłych niewolników, którym los nie bez pomocy skłóconych demokratów na początku naszej rewolucji dał w ręce władzę, nasze państwo nabiera potwornych form, a idea narodowa, znieważona przez niewolników, odwróciła się od nich, jak dusza od trupa, którego nie jest w stanie ożywić. Ale przy negatywnym stosunku do naszej władzy nie poddajemy w wątpliwość
z
Petro Kononenko i Petro Perebyjnis ców i patriotów z rządu, za co powinniśmy mu podziękować, bo razem z komunistami tak on właściwie zachęcił do formowania silnej demokratycznej opozycji na czele z Wiktorem Juszczenką. To, że nasi chłopcy nie walczą w Czeczenii, a przebywają jako siły pokojowe na Bliskim Wschodzie i w Afryce, to, że Krym jest z Ukrainą, to, że na Ukrainie ze zgrzytem, ale mimo wszystko idą reformy gospodarcze, to, że u nas obecna jest, przynajmniej dla śmiałków, wolność słowa — to niezaprzeczalne osiągnięcia władzy. Jest ich niemało, ale boję się, że kiedy zacznę wyliczać wszystko, co osiągnęliśmy, pogubię się i zacznę dziękować za to, że kanał telewizyjny „Inter” prowadzi raz w tygodniu, w niedzielę (jako prezent na święto), audycje w języku ukraińskim, a kanał „1+1” daje głos takim łotrom, po wystąpieniu których chce się nie tylko iść do „Naszej Ukrainy”, ale wychodzić na ulicę i witać się po gruzińsku: „Gamardżoba, Ukraino!” W tej sytuacji ukraińska inteligencja nie może odsunąć się od polityki, nie może przejść milczeniem wybuchu nowej walki o ukraińską Ukrainę, o sprawiedliwość społeczną, o nasze historyczne, etnograficzne i inne przebogate wartości kulturowe. Istota narodowej ukraińskiej idei polega przede wszystkim na tym, że nasza organizacja państwowa ma zapewnić naszemu narodowi rozwój narodowy, nieśmiertelność i znaczenie w świecie, suwerenne władanie nie tylko swoim terytorium, ale i swoją przeszłością oraz przyszłym czasem. Nie wiem, czy uda nam się stworzyć taki Kongres Ukraińskiej Inteligencji, do głosu którego będzie przysłuchiwał się i naród, i władza. Energia intelektów do tego musi być potężna i ofiarna. I nie trzeba narzekać, że my przez pewien czas jakoby spaliśmy. Inteligencja nigdy nie śpi, ale wtedy, kiedy ona odpoczywa, na jej czoło pragną usiąść polityczne, o niedobrym zapachu, muchy. Musimy wstawać. Mamy możliwość wziąć udział w walce politycznej, należeć do politycznych partii opozycyjnych, które są zgrupowane wokół Wiktora Juszczenki i Julii Tymoszenko. Czas, kiedy można oddać się wyłącznie swoim naukowym, twórczym, zawodowym sprawom, jeszcze nie nadszedł. I mówię wam, taki czas nigdy nie nadejdzie, jeśli my, zamknąwszy się w swojej dumie, w swojej elitarnej wyższości, nie pomożemy mu otworzyć „chachłami” zablokowanych wrót.
Dmytro PAWŁYCZKO
Mykoła Siadrystyj, Pawło Mowczan, Ołeksandr
Maschinelle Übersetzung
Maria Mykołajczuk i Dmytro Pawłyczko. Nasz ideał to naród zjednoczony językiem, kulturą i religią. Jednak nie dbając o jedność językową i kulturową, nasza władza konsekwentnie i z naciskiem troszczy się o zachowanie religijnego rozłamu, słownie nie dając pierwszeństwa żadnej z konfesji, a w rzeczywistości wspierając moskiewską Cerkiew — główną twierdzę rusyfikacji Ukrainy. Nasz ideał to naród zjednoczony świadomością i przekonaniem, że parlament i władza wykonawcza to zdolność narodu ukraińskiego do budowania własnego państwa. Niepodległa Ukraina, proklamowana 24 sierpnia 1991 r., to nie czarna dziura, a słońce, które władza, podobnie jak księżyc, lecz częściej niż on, zasłania i zaćmiewa. Lecz były też jasne dni. W tej samej władzy pracowali ludzie o orientacji narodowej i demokratycznej. Prezydent mianował ich na wysokie stanowiska, nierzadko sam mówił o tym, że „Ukraina to nie Rosja”, lecz on sam też powyrzucał nielubianych przez siebie ruchowców. Mykoła Żułynski i Myrosław Popowycz. Ihor Juchnowski, Wałentyna Prus, Swiatosław Wasylczuk. Małżeństwo Pławjuków. Roman Łubkiwski i Witalij Donczyk. Stepan Puszyk, Lubow Hołota i Mychajło Najenko.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
„Gdzie woda, tam życie” – mówią Uzbecy, a Turkmeni dodają: „Woda jest droższa od złota”. Pamiętam, jak podczas wypraw geologicznych do Uzbekistanu, Kirgistanu i Turkmenistanu z zachwytem patrzyłem na aryki w kiszłakach, na źródła świeżej wody pitnej i różne studnie na tamtejszych pustyniach. Oczywiście nikt ich nie pilnował. Ale wszyscy – od malucha po siwego aksakala – dbali o to, by wszędzie było czysto, ładnie posprzątane… i atrakcyjnie. Wiosną wokół studni kwitną tulipany i maki, błyszczą parasolami swoich kwiatostanów wysokie ferule. Nie daj Boże, żeby ktoś wrzucił do otwartego aryku jakieś śmieci, zanieczyścił lub nie zamknął studni. Dlaczego na Ukrainie jest obecnie tak niska – w porównaniu na przykład z tą samą Japonią, z rozwiniętymi krajami Europy i Ameryki – długość życia ludzkiego, która według danych medyków nie przekracza miejscami 54 lat? Na długość życia ludzkiego wpływa wiele czynników. Jednak medycy w wielu krajach świata zgodnie uważają, że głównym czynnikiem jest jakość wody, którą człowiek spożywa. Jaka więc jest ta jakość we współczesnej Ukrainie? Woda pitna dla ludności Ukrainy w dużych i małych miastach jest przeważnie dostarczana z rzek lub zbiorników wodnych (oczywiście po oczyszczeniu ze szkodliwych substancji i odkażeniu z pałeczki okrężnicy oraz innych bakterii) – lub ze studni artezyjskich. Na wsiach i w miasteczkach wodę pitną często wydobywa się za pomocą studni kopanych, prywatnych płytkich odwiertów. Co tam piją – to wie tylko Bóg. Odkażanie wody z rzek i zbiorników wodnych u nas, z reguły, nie wiadomo od kiedy przeprowadza się za pomocą chlorowania lub nawet hiperchlorowania. Za granicą ta metoda od dawna nie jest stosowana. Chlor w wodzie – nawet w małych dawkach – jest szkodliwy dla ludzi, zwierząt, wszystkiego, co żyje. Mówią, że trzeba, aby woda odstała kilka godzin, wtedy rzekomo chlor ulatuje i można z niej spokojnie korzystać. Ale i tutaj nie wszystko jest tak proste, jak się wydaje. Przecież chlor zabił w tej wodzie nie tylko pałeczkę okrężnicy… Za granicą w celu odkażania wody, niszczenia drobnoustrojów chorobotwórczych stosuje się jej „srebrzenie” (wzbogacanie jonami srebra), ozonowanie itp. Jednak zniszczenie drobnoustrojów to za mało. Trzeba, żeby woda pitna była jasna i przejrzysta. Ozon na przykład odbarwia wodę 15–30 razy szybciej niż chlor. W Petersburgu do odkażania wody newskiej na stacjach wodociągowych używa się napromieniowania ultrafioletowego, co odpowiada współczesnym standardom międzynarodowym, chociaż wcześniej stosowano tam wzbogacanie wody ozonem. Chlorowanie to wczorajszy dzień. Najczystsza i najbardziej pożyteczna jest woda ze studni artezyjskich, których głębokość może wynosić 100, 200, 300 czy nawet 400 metrów. To „żywa” woda, zawiera dużą ilość niezbędnych człowiekowi mikroelementów i pożytecznych mikroorganizmów (miano coli). Studnie artezyjskie tworzą ujęcia wody, w których rybki nie giną; to samo można powiedzieć o „Źródle Jurajskim”, „Morszynskiej”, „Sofii Kijowskiej” itd. Ekspresowe metody biologiczne oceny jakości wody są bardziej niezawodne niż zwykłe analizy chemiczne i znacznie tańsze. Liczba domieszek w naturalnych wodach podziemnych sięga miliona nazw, a zbadano i opracowano dopuszczalne stężenia graniczne (DSG) tylko dla półtora tysiąca. Metodami chemicznymi z zastosowaniem drogich odczynników i urządzeń zapewnia się kontrolę praktycznie tylko 10% ogólnej liczby substancji normatywnych. Wpływ reszty na organizm człowieka nie jest uwzględniany. Najbardziej pełna klasyfikacja ekologiczna jakości wody, opracowana przez Instytut Hydrobiologii NAN Ukrainy, łączy wskaźniki hydrofizyczne, hydrochemiczne, hydrobiologiczne, bakteriologiczne z bioindykacją wody, uwzględniając przy tym jej mineralizację i skład jonowy. Jednak w ukraińskich standardach dotyczących jakości wody pitnej te fundamentalne i ważne opracowania do tej pory nie są wykorzystywane. Biotestowanie jest szeroko stosowane w rozwiniętych krajach Europy i Ameryki Północnej. Również na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym im. Łomonosowa zaproponowano pięciostopniowy system oceny toksyczności wody z zastosowaniem biotestowania za pomocą dafni, gupików, mięczaków. Czytelnik pomyśli: czyżby na Ukrainie nie było wysokiej jakości wody pitnej? Jest, oczywiście! Najczystsza jest chyba w źródłach Czatyr-Dahu na Krymie. Dobra woda pitna jest ujmowana przez ujęcia Kołczyńskie i Czynadijewskie na Zakarpaciu, studniami artezyjskimi na wody jurajskie i kredowe w Kijowie. W stolicy Ukrainy jest teraz wiele pijalni wód, a ich liczba z każdym rokiem rośnie. Przeważnie woda z kijowskich pijalni jest wysokiej jakości, lecznicza. Jednak Kijów to nie cała Ukraina. Problem jest podwójny: i ilościowo wody pitnej brakuje, i jej jakość jest niska. Zatem, zważywszy na wszystko powyższe, należy: 1. Analizy chemiczne wody pitnej przeprowadzać z określeniem wszystkich mikroelementów (szczególnie w regionach technogennego przeciążenia). 2. Opracować nowe współczesne standardy oceny jakości wody pitnej z uwzględnieniem zagranicznych doświadczeń w tej dziedzinie, z zastosowaniem biotestowania. 3. Kontrolę nad jakością wody pitnej powierzyć Państwowemu Komitetowi Standaryzacji Ukrainy, Państwowej Służbie Sanitarno-Epidemiologicznej Ukrainy, lokalnym stacjom sanitarno-epidemiologicznym, głównym lekarzom sanitarnym oraz instytutom naukowo-badawczym Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, z regularnymi raportami w otwartej prasie, radiu i telewizji. 4. Dystrybucję i sprzedaż butelkowanej wody pitnej zezwalać tylko przy posiadaniu certyfikatu jakości i określeniu składu ilościowego wszystkich mikroelementów w wodzie. Jewhen RUDNEW, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, doktor nauk geologicznych
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie O. Kutłachmetowa wód pitnych podziemnych; często buduje się je wzdłuż brzegów rzek. Jednak jakość tych wód — absolutnie czystych i uzdrawiających w warunkach naturalnych — obecnie nie zawsze i nie wszędzie jest wysoka. Szczególnie zanieczyszczone są wody, które są ujmowane przez ujęcia wody pitnej w regionach o intensywnym obciążeniu technogenicznym — węglowym, rud żelaza, soli, topników i rud siarki, w regionach, gdzie wydobywa się sole potasowe, mangan, ropę, gaz. W Ukrainie w celu określenia jakości wody pitnej wykorzystuje się dokumenty normatywne z czasów Związku Radzieckiego: „GOST 2874-82. Woda pitna. Wymagania higieniczne i kontrola jakości”; „SanPiN 4630-88. Zasady i normy sanitarne ochrony wód powierzchniowych przed zanieczyszczeniem” (w Rosji przyjęto nowy „SanPiN”, ale mało czym różni się on od wyżej wymienionego). Istnieje, co prawda, także ukraiński dokument normatywny: „DSanPiN 383-97. Woda pitna. Wymagania higieniczne dotyczące jakości wody scentralizowanego zaopatrzenia w wodę gospodarczo-pitną”. Jednak jest to w istocie streszczenie dwóch wyżej wymienionych standardów. Nowością w tym dokumencie jest tylko to, co dotyczy zawartości siarczanów, chlorków, ołowiu i aluminium. Czasami na etykiecie butelki z butelkowaną wodą pitną piszą: „TU U 88.009.003-97”. Jednak nawet specjaliście, doświadczonemu hydrogeologowi, to o niczym nie mówi. Zgodnie z dokumentami normatywnymi już nieistniejącego Związku Radzieckiego pobiera się próbki wody i wykonuje analizy chemiczne — skrócone, pełne i specjalne. Z reguły na pełną analizę brakuje środków, odczynników chemicznych również. Określenie w wodzie jednego mikroelementu kosztuje około 80 hrywien. A jeśli tych mikroelementów w wodzie pitnej jest trzydzieści?! A przecież trzeba jeszcze określić utlenialność i twardość wody, azotany, azotyny, jon amonowy, zawartość chloru, żelaza, manganu, siarkowodoru, miano coli i test coli (indeks coli), siarczany, chlorki, suchą pozostałość, zapach i posmak! Jednak nawet pełna analiza chemiczna, zgodnie z „GOST 2874-82”, dzisiaj nie daje odpowiedzi dotyczącej jakości wody. Na przykład woda z odwiertów ujęcia wody w Bendiuze, które dostarcza wodę pitną do miasta Czerwonograd w obwodzie lwowskim, pod względem mineralizacji całkowicie odpowiada normom — 0,37-0,66 g/l (NDS=1,0 g/l); to samo można powiedzieć o twardości wody, ilości siarczanów, chlorków, substancji zawieszonych, zawartości tlenu, przejrzystości, barwie, smaku, zapachu, mianie coli i teście coli (indeksie coli), azotanach, amoniaku itd. Ale w odniesieniu do mikroelementów (bromu, boru, litu, baru, kadmu, berylu) w sześciu odwiertach na osiem występuje przekroczenie NDS kilkukrotnie. W wodzie jest więcej niż norma żelaza, fenoli, poliakrylamidów, a miejscami także fluoru. Wskaźnik toksykologiczny wody senońskiej z ujęcia w Bendiuze, która jest dostarczana ludności, według 1. i 2. klasy niebezpieczeństwa substancji wynosi 6,1—17,1, a wskaźnik organoleptyczny (3. i 4. klasa niebezpieczeństwa substancji) — 3,2—16,0 przy normie 1,0. Wody tej, zgodnie z „SanPiN 4630-88” oraz „DSanPiN 383-97”, pić nie można. Ale wyżej wymienione mikroelementy określa się rzadko, a niektóre z nich (na przykład lit) w ogóle nie figurują w „GOST 2874-82”. Paradoks: woda z ujęcia w Bendiuze w sześciu odwiertach nie nadaje się do picia, jednak ludzie ją piją, ponieważ istniejącym normatywom rzekomo odpowiada. To samo można powiedzieć o wodzie, którą pompują odwierty wielu innych ujęć wody w regionach górniczo-przemysłowych Czerwonogradu, Pawłohradu, Ługańska, Krasnodonu, Makiejewki. Eksploatacja kopalin użytecznych negatywnie wpływa na jakość wód podziemnych. Ujęcia wody cierpią w wyniku strat filtracyjnych ze stawów-osadników wód kopalnianych regionów węglowych Ukrainy, zanieczyszczenia wód podziemnych na skutek hałd skał płonnych kopalń i zakładów wzbogacania, zrzutu do rzek wód zmineralizowanych. Woda ze studni znajdujących się we wsiach w strefie leja depresyjnego kopalń węgla w większości nie nadaje się do picia. Ale znowu — piją ją, bo innej tam nie ma. Eksploatacja siarki na złożu Jazowskim, które znajduje się w obwodzie lwowskim, negatywnie wpłynęła na źródła mineralne sanatorium „Szkło”. O kurorcie tym po raz pierwszy wspomniano jeszcze w 1576 roku, w kronice. Tutaj znajduje się złoże słynnej wody „Naftusia”. Obecność uzdrawiającej wody związana jest z osadami dolnego sarmatu (iły kosowskie z materią organiczną ropy), zalega ona z reguły na głębokości 12,8-36,0 m.
W wyniku wydobycia siarki poziom wód podziemnych znacznie się obniżył, co istotnie naruszyło naturalne warunki akumulacji wody „Naftusia”; zaszły znaczne zmiany wewnątrz całego systemu hydrodynamicznego. Właściwości lecznicze wody są uwarunkowane substancjami organicznymi, które nadają jej specyficzny zapach nafty. Jednak obecna „Naftusia” niemal całkowicie utraciła ten zapach; starzy mieszkańcy wsi Szkło mówią, że „woda już nie ta”. Jak więc postępować dalej? Nie eksploatować złóż kopalin? Nie! Postęp naukowo-techniczny musi kroczyć naprzód. Ale trzeba też dbać o ekologię. Gdyby w kopalniach węgla Donbasu oraz Lwowsko-Wołyńskiego Zagłębia Węglowego zrealizowano w swoim czasie wcześniej opracowane środki rehabilitacji środowiska, ujęcia wody nadal pompowałyby wysokiej jakości wodę pitną. A Jazowskiemu kopalni siarki — w celu ochrony sanatorium „Szkło” — jeszcze w 1992 roku naukowcy z Kijowa proponowali kompleks specjalnych działań w zakresie rozwiązania tamtejszych problemów ekologiczno-hydrogeologicznych. Jednak wszystko pozostało na papierze — zabrakło środków. Jeśli chodzi o butelkowaną wodę pitną. Ta woda jest bardzo popularna wśród ludności; kupują ją do spożycia zarówno ludzie zdrowi, jak i chorzy. Jakich to nazw tu nie ma! Na etykietach niektórych butelek w ogóle brakuje informacji o składzie chemicznym wody; w najlepszym przypadku napisano: „Odpowiada GOST 2874-82” — i tyle. A kiedyś, gdy kupiłem jedną butelkę i spróbowałem, od razu doszedłem do wniosku, że mineralizacja wody wynosi co najmniej 5 g/l, chociaż na etykiecie widniało 0,5-0,7 g/l. Widziałem i w Donbasie, i w Jałcie — „Jessentuki-4” oraz „Jessentuki-17”. Ale przecież wiadomo, że zakład rozlewu tych wód mineralnych na Kaukazie od dawna nie pracuje!.. Skąd więc te „Jessentuki”? Jaka jest jakość tej wody?! Certyfikatu jakości na butelkowaną wodę pitną nie sposób wyprosić u sprzedawców. Niedawno znany na Ukrainie specjalista ds. wody, akademik Narodowej Akademii Nauk Władysław Honczaruk, występując w telewizji, zademonstrował na przykładzie, że butelkowana woda pitna u nas nie zawsze jest wysokiej jakości. Do szklanki z „Dobrą wodą”, nalaną ze standardowej fabrycznej plastikowej butelki, wpuszczono złotą rybkę. Po trzydziestu minutach rybka zdechła. Wniosek naukowca: ta butelkowana woda jest niebezpieczna dla zdrowia ludzi, a istniejące na Ukrainie standardy określania bezpieczeństwa wody pitnej są niewystarczające. Biedny W. Honczaruk! Czego mu potem nie przypisywano! I pośrednictwa w konkurencji marek handlowych, i bronienia własnych pozycji w sporze szkół naukowych oraz interesów. I w ogóle, rzekomo naukowiec powinien wiedzieć, że w „Dobrej wodzie” nie ma tlenu, nie ma niezbędnych dla funkcjonowania organizmu substancji, dlatego nieszczęsna rybka zdechła, a standard oceny jakości wody powinien być tu zupełnie inny — „DSTU 878-93. Wody mineralne, pitne. Warunki techniczne”. A międzynarodowy standard ISO 73-46, na który powołują się naukowcy wyżej wspomnianego Instytutu, wykorzystywany jest tylko do sprawdzania wody technicznej pod kątem ostrej genotoksyczności… Czyżby naukowcy z Instytutu Chemii Koloidów i Chemii Wody na czele z W. Honczarukiem byli niedouczonymi młodymi przyrodnikami? Ależ nie, oczywiście! W butelkowanej pitnej wodzie artezyjskiej (w tym również w „Dobrej wodzie”) jest w wystarczającej ilości tlen, ponieważ podczas jej wydobycia i rozlewu jest ona wzbogacana tym składnikiem. Są w niej także potrzebne rybom mikroelementy. A odnośnie tego, że międzynarodowy standard zastosowano rzekomo nieprawidłowo, to wniosek jest tylko jeden: wychodzi na to, że nasza woda pitna jest gorsza od technicznej?! Biotestowanie — metoda oceny jakości wody pitnej za pomocą złotych rybek. Jest to progresywna, wysoce efektywna nowoczesna metoda. Stosuje się ją na całym świecie. Przy okazji, w butelkowanej wodzie pitnej „Obołoń-3” zo- O wodzie pitnej mówi się teraz dużo i prawie wszędzie. Jest to uwarunkowane nie tylko znacznym pogorszeniem jej jakości w wielu regionach Ukrainy, ale także niedoskonałością naszych standardów dotyczących określania tej jakości, niedostateczną świadomością ludzi co do tego, jakie normy i wymagania dotyczące jakości wody pitnej istnieją u nas, a jakie za granicą. W tej sferze ściśle przeplatają się interesy zarówno Państwowego Komitetu Standaryzacji Ukrainy, jak i biznesmenów zajmujących się wydobyciem i sprzedażą butelkowanej wody pitnej, a także naukowców, ekologów, hydrologów, hydrogeologów, medyków i uzdrowiskowców.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
W mojej rodzinnej Serhijiwce studni, dzięki Bogu, nie brakuje. Obejdziesz po kolistym obwodzie „półwysep apeniński” wsi, od południa, północy i wschodu obmyty falą jeziora — kto wie, ile tych studni na podwórkach i przy drodze naliczysz! Miniesz dziesiątkę obejść — oto ona, studnia, siwieje cementowanymi kręgami; za kilkanaście zagród — znów wyrasta z ziemi, niczym pieczarka, rękotwórczy cud pod łupkowym, blaszanym czy gontowym daszkiem-kapeluszem; dalej — jeszcze jedna, jeszcze… I co charakterystyczne — w każdej studni woda jest inna. Najlepsza woda była w studni siostry mamy, ciotki Hanki — zimna, przejrzysta jak łza — dopóki nie wyrósł w odległości paru setek kroków ogromny kompleks hodowlany, gdzie tuczono świnie i byczki. I nie to, żeby od tamtej pory pojawił się w wodzie jakiś zapach czy nieprzyjemny posmak. Nie. Ale mimo wszystko: woda już nie taka. I chociaż tego kompleksu od kilku lat już nie ma — woda nie wróciła do swojego pierwotnego stanu. A były przecież w Serhijiwce jeszcze polne, leśne, brzegowe źródła, z których w upalnej porze gaszono pragnienie. Za ogrodem ciotki majaczył samotny żuraw: przymocowana do wierzchołka siwego od czasu słupa taka sama siwa żerdź, z jednego jej końca zbiega w dół tyczka z wiaderkiem, opasanym dwoma obręczami z płaskownika, na przeciwległym końcu poprzeczki — kamienna bryła (przeciwwaga), a dalej koryto sosnowe, zielone od mchu i poczerniałe od starości. Wracają z brzegu pastuszkowie, gonią bydło na południowy udój — krowy z cielętami niechybnie zatrzymają się tutaj jak wryte. Dobrze, kiedy jakiś wujek, pojąc konie, napełnił koryto. A jeśli nie? Wtedy któryś z pastuszków (powiedzmy, autor tych słów) w mig wdrapie się na ogromny, wyłożony deskami zrąb, chwyci wyślizganą setkami dłoni żerdź i spróbuje zanurzyć wiaderko w ciemnej, zacienionej wodzie, która oddycha wilgocią i chłodem… Ech, sił brakuje, by podnieść kamienną przeciwwagę! Krowy i cielęta oczekują zbawiennej wilgoci, nie otwierając pyska, gardłowo muczą, odganiają się ogonami od dokuczliwych bąków i dzwoniących rojów południowych muszek. I chłopcy, we dwóch lub nawet we trzech, pokonują bezwład starego kamienia młyńskiego na przeciwległym końcu i zanurzają wiadro w błogosławioną zimną głębię. Jedno wiadro, drugie, trzecie, czwarte… I dzika, ślepa woda radośnie płynie z rynny do koryta, i już o czymś tam szemrze, szepcze sama ze sobą, a krowy z cielętami z uwagą piją ten szept, głośno dmuchają, i woda od ich westchnień pokrywa się chwilowymi zmarszczkami, słonecznymi refleksami… Jakieś dwadzieścia lat temu osiodłaliśmy z bratem stary motocykl i, na moją głupią zachciankę, objechaliśmy miejsca, gdzie kiedyś biły spod ziemi źródła, o których swego czasu coś tam rymowałem w zeszycie („…ach, tam ziarenka piasku perłowe kołysze w sobie źródło, i samurajski pyszczek nutrii gryzie błotne ziele…”). Byliśmy i na Klinie, i w Wyłach, Piaskach, Wojtkowej dolinie, pod Bahłajskimi polami. Ale żadnego źródełka nie znaleźliśmy. Ani trawki jedwabistej, ani studni deskowej, ani omszałego koryta, ani „samurajskiego” pyszczka nutrii, ani… Nie zostało z naszego dzieciństwa ani śladu! Zamiast tego — tylko osuszone przez dzielnych radzieckich meliorantów brzegi (jaki sens mamy bać się żywiołów, klęsk żywiołowych, kiedy mieliśmy straszniejszych od jakichkolwiek żywiołów meliorantów, którzy za swój codzienny występek jeszcze premie otrzymywali!). Brzegi, porośnięte dziwnymi, dotąd przez nikogo niewidzianymi potworami-chwastami, w których zmierzchłych ostępach skradają się, drapieżnie świecąc upiornymi oczyskami półdzikie koty i psy. — No i wszystko — powiedział brat. — Przyjechaliśmy. Zaprawdę — przyjechaliśmy. Dalej już nie ma dokąd. Bo i w innych uroczyskach zobaczysz to samo. Zarosły ścieżki-dróżki, źródła i brzegi. Osetem, „dziadowskimi wszami”, olbrzymimi ostami, wszechobecną pokrzywą. A do tego tymi, niczym z diabelskiego nasienia wyrosłymi, chwastami-mutantami. Rozmyślam nad gorzkim losem zaoranych i zrujnowanych bagien, łąk, torfowisk, gdzie obecnie trudno znaleźć darowane przez Wszechmogącego zimne źródła-studzienki, gdzie już nie kołyszą się na wietrzyku wysokie trzciny i gęsta turzyca, nie świecą tajemniczo kacze-kulikowe-czajcze gniazdeczka z konstelacjami białych, zielonkawych, nakrapianych jajeczek. Tak więc, rozmyślając nad tym wszystkim i wspominając wsie, gdzie w dźwięcznych studniach nagle zniknęła woda, znowu i znowu wracasz myślami do wody stufczynieckiej. I za każdym razem dochodzisz do wniosku, że właśnie w niej, artezyjskiej, jest nasza przyszłość, nasze ocalenie. „KASKADA” — WYNALAZEK STULECIA
I o czym to żuraw myśli, a woda szepcze?.. Mowa o tak zwanej wodzie strukturyzowanej, wydobytej ze studni artezyjskiej we wsi Stufczyńce na Chmielniczyźnie, wodzie przefiltrowanej i maksymalnie oczyszczonej na zainstalowanym w tychże Stufczyńcach urządzeniu „Kaskad”. Jakie są cechy wody stufczynieckiej? Najpierw przepływa ona przez filtr zgrubnego oczyszczania, który zatrzymuje piasek, drobinki rdzy (jeśli to w warunkach domowych). Dalej trafia do węzła filtrującego, gdzie oczyszcza się z drobniejszych i zawieszonych domieszek, mikroalg oraz innych cząsteczek aż do jednego mikrona. Potem – drugi węzeł filtrujący. Zatrzymuje on niewidoczne dla oka cząsteczki do 6,3 mikrometra. Jeszcze dalej – strukturyzator, gdzie następuje wymazanie negatywnej pamięci informacyjnej wody, zmienia się jej struktura molekularna. To znaczy, że woda pozbywa się jakiejkolwiek „wzmianki” o przebywaniu w niej usuniętych trujących i szkodliwych substancji. Oprócz oczyszczenia, wodzie przywracana jest pierwotna oryginalna struktura i podnosi się jej aktywność biologiczna. Stufczynieckie urządzenie „Kaskad” (jest jeszcze jego wariant domowy – urządzenie „Krynyczka”, którego produkcję uruchomiło przedsiębiorstwo „Poliamid-USI”) stworzono, oczywiście, nie w Stufczyńcach. Wynaleziono je – po raz pierwszy na świecie – w Kijowie i nazwano WIN-10 „Krynyczka” (patent na wynalazek Ukrainy nr 20169 i Rosji nr 2098358). Badaniami Ukraińskiego Centrum Naukowo-Higienicznego oraz Instytutu Ekohigieny i Toksykologii Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy ustalono, że mutagenna (taka, która uszkadza geny) wodociągowa woda pitna, przepuszczona przez „Krynyczkę” (czy „Kaskad”), całkowicie traci mutagenność i nabiera właściwości leczniczej wody pitnej. Woda ta ma specyficzną właściwość samoporządkowania i posiada korzystną dla zdrowia strukturę molekularną, analogiczną do struktury wody z topniejącego lodu. Przy systematycznym spożywaniu wpływa ona pozytywnie na zdrowie człowieka, normalizuje liczbę erytrocytów i zawartość hemoglobiny we krwi, poprawia apetyt, sen, podnosi i wyrównuje bioenergetykę organizmu. Po raz pierwszy ustalono przeciwnowotworowe działanie tej wody na myszach doświadczalnych. Poprawia woda także skład ludzkiej krwi, moczu, śliny, zmniejsza lub nawet całkowicie usuwa bóle głowy i serca, poprawia sen, zwiększa wydajność pracy… Ale wróćmy do „prób”, jakim poddawana jest woda w „Kaskadzie”. Po strukturyzatorze woda trafia do filtra dokładnego oczyszczania. Składa się on z tkaniny węglowej, która znacznie przewyższa swoimi właściwościami zwykły węgiel aktywny. Tkanina ta sprawdziła się w kosmosie, a także podczas działań wojennych w Afganistanie, oczyszczając wodę nawet z kałuż. A na wodę stufczyniecką czeka jeszcze mineralizator, gdzie przechodzi ona przez rozdrobniony kwarc, krzemień, marmur, bardzo drogi kryształ górski z Półwyspu Kolskiego oraz inne materiały. Żadne inne (krajowe czy zagraniczne) urządzenie filtrujące nie ma podobnych możliwości funkcjonalnych w zakresie oczyszczania pamięci wody! Generalnym (genialnym!) konstruktorem aparatów, które darują nam wodę bez szkodliwych izotopów deuteru i trytu, jest doktor nauk technicznych Iwan Mykołajowycz Warnawski (od jego inicjałów pochodzi nazwa wody na etykietach pięciolitrowych pojemników – „IMWAR”). On i jego współpracownicy otrzymali dziesiątki patentów Ukrainy i Rosji na urządzenia serii „Krynyczka”. Uczeni twierdzą: jeśli wodę, która jest w organizmie człowieka, zastąpić otrzymaną w opisanym przez nas urządzeniu, to długość jego życia wzrośnie o 20–30 lat (Przy okazji wspomnę tutaj o zdumiewających wynikach, uzyskanych z roztworów fitopreparatów na bazie owej cudownej wody przez uczonych, sławy nauki medycznej Kijowa, Moskwy, Tarnopola. Przytoczę słowa wypowiedziane przez akademika Rosyjskiej Akademii Nauk Medycznych A. G. Alperina: „Stworzenie takich fitopreparatów można zaliczyć do odkryć światowego poziomu”!). Iwanowi Warnawskiemu już oferowano mieszkanie i solidną pensję za pracę nad udoskonaleniem (i seryjną produkcją) „Krynyczki” w Izraelu. Czemuż by on, starszy człowiek, nie miał machnąć na wszystko ręką i nie przyjąć propozycji zapewnionego życia? Ale on pragnie służyć swojemu narodowi, jak dziesiątki i setki innych ukraińskich uczonych. WODA TAKŻE POTRZEBUJE PROPAGANDY Do Stufczyniec, na zorganizowaną przez firmę „Biatron-USI” oraz jej spółkę córkę „Poliamid-USI” prezentację wody pitnej „IMWAR”, przybyli goście z Kijowa, Łucka, Kamieńca Podolskiego. Ci ludzie, dzięki których wsparciu stufczyniecka cud-woda znalazła drogę do konsumenta. Porozmawialiśmy także z kijowskim akademikiem Wołodymyrem Nykyforowyczem Plitinem, zastępcą przewodniczącego Ukraińskiej Kontroli Społecznej, prezydentem Międzynarodowego Stowarzyszenia „Woda i zdrowie”. – Dlaczego Kijów dla wcielenia w życie idei stworzenia wody „IMWAR” wybrał właśnie podolską wieś Stufczyńce? – Początkowo pojawiła się idea oczyszczania na „Kaskadzie” wody z Dniepru w stolicy. Jednak przeważająca większość uczonych tę ideę odrzuciła. A co do wyboru Stufczyniec, to wszystko bardzo proste: we wsi działała już studnia artezyjska, było też pomieszczenie byłego przedszkola, które niszczało w oczach… A teraz mamy i wodę oczyszczoną, i budynek wyremontowany, przystosowany do realizacji naszego celu. – Czyż wcześniej nie istniały odpowiedniki wody strukturyzowanej? Jaką wodę, na przykład, spożywał swego czasu Kreml? – Wiadomo, że dla L. Breżniewa dostarczano lód z Arktyki, wydobyty z 300-metrowej głębokości, i sekretarz generalny spożywał wodę z topniejącego lodu. – Czy Zachód interesował się wodą „IMWAR”? – Bardzo się interesowali. Powiedzmy, biznesmeni z USA zapoznali się z zasadą działania „Kaskadu” i „Krynyczki” i u nich już zaczęło działać urządzenie podobne do naszego. To jeszcze nie woda strukturyzowana, ale… NALEWAJ I PIJ… ŹRÓDLANĄ Wypiłem jej, stufczynieckiej wody, dwie czy trzy szklanki. Pierwszego dnia czuję – organizm zaczyna po trochu buntować się. No pewnie: przyzwyczaił się przepuszczać wodę przez swoje filtry-cedzaki, przyzwyczaił się oczyszczać ją (codziennie!) z różnych tam domieszek i pestycydów, a tutaj – nie ma czego oczyszczać! Krótko mówiąc: miałem prawie codzienną zgagę w żołądku jeszcze od czasów wojskowo-studenckich, a tu już od miesiąca, jak zniknęła. Poprawił się sen. Śpię zazwyczaj mało, godziny cztery-pięć, ale mocno. Jak dalej pokaże się woda – zobaczymy. Przynajmniej od teraz pić z kranu, nawet przegotowaną, – nie mogę i nie chcę. Zacząłem niespodziewanie czuć aromaty chloru. A spożywam stufczyniecką z zamrażarki. Rozbijam trzonkiem noża lód. I tak piję. Razem z lodowymi karmelkami, które chrupią na zębach. CZYSTA WODA – ZDROWA NACJA
W naszych złowieszczych czasach, czasach zatrutych rzek, ziemi, powietrza, kiedy z radiowego i telewizyjnego eteru płyną informacje o tym, że w wielkich miastach, prowincjonalnych miasteczkach, a nawet wsiach ludzie masowo trafiają do szpitali zakaźnych tylko dlatego, że pili niepełnowartościową wodę, a nawet umierają z jej powodu — więc słysząc obecnie niemal co tydzień takie doniesienia, dlaczego tylko stwierdzamy, konstatujemy fakty, a nie bijemy na alarm? Dlaczego by nie wywiercić takich, jak w Stufczyńcach, odwiertów i nie wyposażyć ich w instalacje filtrujące „Kaskad”, choćby po jednej na każdy rejon, i „pokryć” tymi odwiertami całą naszą Ukrainę? Drogo? Drogo — jedna taka instalacja kosztuje 5,4 tysiąca dolarów (cóż tu zrobić, skoro „Kaskad” wykonano z zastosowaniem bardzo drogich najnowszych, w tym także kosmicznych, technologii i materiałów!). Więc dlaczego by w tym przypadku nasze państwo nie miało wziąć na siebie, choćby częściowo, szlachetnej misji zapewnienia narodowi żywej, uzdrawiającej pierwotnej wody, takiej samej, jaka była w naszych źródłach przez wieki, tysiąclecia, milion lat temu? Dlaczego by nie rozdawać jej, tej wody, w pięciolitrowych pojemnikach wszystkim chętnym — bezpłatnie?! Już nie mówiąc o tworzeniu fitopreparatów na bazie strukturyzowanej wody. To byłaby rewolucja w światowej medycynie! Ludzie zaangażowani w tworzenie tych fitopreparatów chcą tylko jednego: środków na odpowiednie laboratorium. I wszystko! A nasze państwo, widzicie, takich środków nie ma. Słyszycie, szanowni włodarze, biznesmeni, współcześni milionerzy i miliarderzy? Nie poskąpcie po kilkaset hrywien — każdy na swój rejon. Ofiarujcie na ratowanie ludzkiego (i własnego) zdrowia choćby tyle, ile wydajecie na jeden bankiet w barze czy restauracji. I wtedy… (pozwólcie pomarzyć na głos). I wtedy Zachód będzie wysyłał do nas eszelony pustych cystern i tankowce — po naszą wodę. I świat będzie kupował od nas — za niebotyczne ceny — licencje na prawo wytwarzania swojego „Kaskadu”. Bo nie ma nic cenniejszego niż woda, ziemia, powietrze. Nie ma nic droższego niż ludzkie zdrowie. * * * …Oto co wyszeptała siwemu żurawiowi (siwowłosemu autorowi) niezniszczalna podolska woda. Żywa i martwa. Przysłuchajcie się i Wy, czytelnicy, jej odwiecznym szeptom. Przysłuchajcie się. Usłyszycie. Nie będziecie mogli nie usłyszeć. Bronisław GRYSZCZUK, Stufczyńce—Serhijiwka—Chmielnicki Zdjęcie autora
Maschinelle Übersetzung
Kontynuacja. Pocz. w numerach 39—52 za 2003 r., numerach 2—9, 11—14, 16, 17 za 2004 r. Klasa 7-A (szkoły nie podano), m. Jenakijewe obwodu donieckiego 28,80 Andruszek W. (uczeń 8 klasy), NZK “Grand”, m. Użhorod 10,00 Babij O. O., m. Chodorów rejonu żydaczowskiego obwodu lwowskiego 20,00 Barabasz, m. Kijów 10,00 Barysz I. W., m. Krasnoperekopsk 100,00 Bezpałyj, Łytwynenko, m. Kaniów 20,00 Biżyk O. W., m. Lwów 100,00 Biłyk Ja. I., m. Śniatyn obwodu iwanofrankiwskiego 20,00 Biłocerkiewski W. W., m. Kijów 70,20 Bobok N. M., m. Połtawa 10,00 Bohdan A. Ja., m. Żytomierz 20,00 Bojko M. F., wieś Osij rejonu irszawskiego obwodu zakarpackiego 10,00 Borcowa T. P., m. Kercz 57,50 Burjan W. O., wieś Solidarne rejonu biłokuorakijskiego obwodu ługańskiego 2,00 Buty N. M., wieś Iżiwci rejonu storożynieckiego 56,40 Walichnowski Ł. D., m. Turzysk obwodu wołyńskiego 200,00 Wasylczuk S. K., m. Żytomierz 220,00 Waskun I. W., m. Kosmacz obwodu iwanofrankiwskiego 50,00 Werbowski M. M., m. Chodorów obwodu lwowskiego 20,00 Werczenko I. Ja., m. Czernihów 20,00 Wydawnictwo Ukraińskiego Latopisu, m. Kijów 300,00 Od Liceum Wuzliwskiego (przez Kowryżnyk M.) 22,33 Od DU nr 44 (rodzice i kolektyw), m. Lwów 173,00 Od kolektywu kanału radiowego “Kultura” NRKU (przez Nedin Ł. M.) 129,00 Od pracowników medycznych Szpitala obwodowego w Czerkasach dla UWWW (przez ordynatora Rudkowskiego A. I.), m. Czerkasy 210,88 Od Mysłowa UPCKP, m. Tarnopol (przez Lisnyczuk S. A.) 164,00 Od więźniów politycznych i represjonowanych m. Czerkasy (przez Mazurkewycz P. W.) 66,00 Od Szkoły Średniej nr 1, m. Łuck (przez Paszko H. F.) 200,00 Od Społeczności Ukraińskiej Norymbergi 504,00 Wydział ds. rodziny i młodzieży (przez Słobodian M.), m. Buczacz obwodu tarnopolskiego 942,00 Wolski W. K., osiedle typu miejskiego Komsomolski obwodu charkowskiego 15,00 Worotyło T. W., wieś Marjaniwka obwodu odeskiego 10,00 Nauczyciele-emeryci: Harmasz B. N. oraz Harmasz A. Ł., m. Symferopol 20,00 Harmasz N. D., m. Kobylaki obwodu połtawskiego 10,00 Haczok T. P., m. Znamianka 10,00 Gimnazjum nr 9 rejonu kijowskiego m. Odessa (przez Olijnyk I. A.) 425,00 Hładusz A. A., m. Kijów 30,00 Hordowska Je. W., m. Kijów 20,00 Hocaluk Ch. A., wieś Załużżia rejonu zbaraskiego obwodu tarnopolskiego 10,00 Hryhorjew H. S., m. Odessa 10,00 Hryhorjew S. I., m. Odessa 10,00 Hryhorjewa K. A., m. Odessa 10,00 Hryhoraszyk H. M., wieś Pidhajczyky rejonu kołomyjskiego obwodu iwanofrankiwskiego 50,00 Hrynewycz W. J., m. Głuchów obwodu sumskiego 170,00 Hrozyk Ja. S., m. Lwów 20,00 Grupa IM-13 NU “Politechnika Lwowska” 14,50 Hubisz W. H., m. Kijów 50,00 Hulej M. (83 lata) oraz Jakuszyna Walentyna (70 lat), m. Dniepropietrowsk 50,00 Humeniuk H. W., m. Kołomyja 50,00 Hupało H. M., m. Lwów 10,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Dereziwce rejonu kuryłowieckiego obwodu winnickiego (przez Trofimową N. I.) 120,00 Zarząd Lasów Państwowych, m. Sambor 1200,00 Dzedyk W. M., m. Tarnopol 50,00 Dolinska “Proświta” i “Młoda Proświta” rejonu tłumackiego obwodu iwanofrankiwskiego 24,00 Drobot O. M., m. Mikołajów 20,00 Dubak K. (uczennica 5 klasy), NZK “Grand”, m. Użhorod 5,00 Diaczenko M. D., wieś Stolne rejonu mieńskiego obwodu czernihowskiego 50,00 Uniwersytet Europejski, m. Lwów 100,00 Jenakijewski oddział banku oszczędnościowego nr 2869 (nazwiska nie podano) 7,50 Jefremowa R. W., m. Dniepropietrowsk 6,00 Żytomierska “Proświta” (przez Wasylczuka S. K.) 220,00 Żuk W. O. 10,00 Zaczek M. M., m. Śniatyn obwodu iwanofrankiwskiego 10,00 Zinczenko A. A., m. Kijów 50,00 Zinczenko F., wieś Weł. Nowosiłki 5,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st., wieś Bortnyky rejonu tłumackiego obwodu iwanofrankiwskiego (od Słobodian H. M.) 207,50 Szkoła Ogólnokształcąca nr 1, m. Kołomyja obwodu iwanofrankiwskiego 100,00 Szkoła Ogólnokształcąca nr 2, klasa 8-A, m. Kaharłyk obwodu kijowskiego 11,00 Szkoła Ogólnokształcąca wieś Szubranwci rejonu zastawniowskiego obwodu czerniowieckiego (przez Dracz M. Ja.) 150,00 Szkoła Ogólnokształcąca, wieś Zadubriwka obwodu czerniowieckiego (przez Kokis W. P.) 50,00 Szkoła Ogólnokształcąca, wieś Samary rejonu ratnowskiego obwodu wołyńskiego 123,13 Zubrecki D. S., m. Horochów obwodu wołyńskiego 10,00 Ihnatenko W. A., m. Chersoń 31,00 Ihnatenko W. M., m. Kijów 30,00 Katnycki I., wieś Trudowe, Krym 5,00 Kyndybaluk Ja. I., W. Birky obwodu tarnopolskiego 8,00 Kyryczenko, m. Kijów 50,00 Kycej Ł. M., m. Kamionka Bużańska 89,00 Kikys A. I., m. Czortków 5,00 Kłymenko A. M., m. Mikołajów 100,00 Kłymenko Ja. I., wieś Skelky rejonu wasylkowskiego obwodu zaporoskiego 30,00 Rodzina kobziarzy Janyckich: Josyp, Marija, Roman, Nadija, Sofija, Taras, Ludmyła, m. Kijów 50,00 Koblaj M. J., m. Dniepropietrowsk 10,00 Kołos O. W., obwód winnicki 10,00 Komkowa M. S., m. Lwów 40,00 Kononenko M. I., m. Wasylków 40,00 Kopruszak M. (uczeń 8 klasy), NZK “Grand”, m. Użhorod 5,00 Korenewycz Ł. H., m. Kijów 20,00 Korenewycz Ł. H., m. Kijów 20,00 Korczynska Ja., m. Znamianka 10,00 Gimnazjum-internat w Kosowie (przez Seniak W. M.), obwód iwanofrankiwski 216,00 Kosowski oddział banku oszczędnościowego 21.04.04 przelał (nazwiska nie podano) 30,00 Kostenko A. S., uczeń 9 klasy, wieś Zoriwka rejonu złotonoskiego obwodu czerkaskiego 4,00 Kostiw P., m. Mikołajów 20,00 Krawczenko R. P., wieś Potreby 10,00 Krawczuk S. O., m. Dubno obwodu rówieńskiego 20,00 Krawczuk T. M., wieś Napadiwka rejonu łanowieckiego obwodu tarnopolskiego 20,00 Krochta Ł. W. (uczennica, 11 lat), m. Czerniowce 5,00 Kudłyk O., Kudłyk Ja., m. Chodorów obwodu lwowskiego 20,00 Kukuruza B. I. 10,00 Kulinicz K. S., m. Czernihów 5,00 Kuryłycz S., m. Lwów 100,00 Łabzina W. Ja., m. Kijów 10,00 Łeś M. M., m. Czerniowce 20,00 Łytwynenko, m. Marhanec 10,00 Łychohląd O. K., m. Winnica 10,00
Maschinelle Übersetzung
Liceum w osiedlu typu miejskiego Kehycziwka, obwód charkowski 52,50 Mazan A. W., Kijów 10,00 Mazan J. A., Kijów 10,00 Mazur S. W., Winnica 51,00 Majdan H. I., Użhorod 50,00 Masnyk I. O., Lwów 10,00 Mykulski M. I., wieś Samhorodok, rejon skwyrski, obwód kijowski 20,00 Miłko W. W., wieś Piszczane, obwód połtawski 20,00 Miejski Komitet Wykonawczy (od pracowników komitetu zawodowego), Włodzimierz Wołyński 100,00 Nahorodniuk N. P., wieś Hałajkiwci, rejon murowanokuriłowiecki, obwód winnicki 10,00 Zespół Szkół im. W. Czornowoła 533,00 Niemirowskie Technikum Budowlane, grupa 31 (przez Osadczuk W. L.) 190,00 Ołeksiuk J. E., notariusz prywatny, Kijów 200,00 Ośrodek „Proświty” Szkoły Średniej I—III st. w Tłumaczu (przez Tymkiw H. M.) 50,00 Ostrowercha M. I., Symferopol 10,00 OUN UPA, Kiwerce, obwód wołyński (przez Fursik): Jarmolczuk H. — 30,00; Fursik W. — 29,00; Petruk N. — 10,00; Szczypiorik H. — 10,00; Sydoruk S. — 5,00; Diaczuk H. — 5,00, Kosian bez imienia i kwoty 106,00 Ofiarodawca z Bohusławia za 22.04.04 (nazwisko niepodane) 530,00 Pawziuk O. S., Kijów 68,00 Pawliczenko M. F., Kijów 20,00 Panasiuk O. S., Użhorod 20,00 Pastuszenko P. M., Kijów 20,00 Grono pedagogiczne szkoły w Rożyszczach, obwód wołyński 70,00 Podstawowa komórka oświaty szkoły w Ozerianach, rejon tłumacki, obwód iwanofrankiwski 30,00 Petriw Z. A., Lwów 20,00 Szkoła Średnia w Peczeniżynie, rejon kołomyjski, obwód iwanofrankiwski (przez Sokoliszyn H. D.) 163,00 Pyłypenko W., Berdiańsk 10,00 Pidwysocka O. I., Czortków 10,00 Pidhirna J. J. (emerytka, 91 lat), wieś Bohutyn, rejon złoczowski, obwód lwowski 5,00 Pidhirny M. A., Czerniowce 25,00 Komitet Zawodowy szpitala klinicznego obwodowego, obwód iwanofrankiwski 300,00 Pluszcz, Kijów 150,00 Przekaz nr 9616, wieś Tyśmienica, rejon nadwórniański, obwód iwanofrankiwski 120,78 Powcz B. R., Użhorod 270,00 Małżeństwo Habrylewiczów, Olga i Iwan, wieś Pisky 10,00 Popadiuk M. O. (uczeń, 8 lat), Czerniowce 2,00 Prytczyna A. O., Kijów 10,00 Prokop L. S., Dubno, obwód rówieński 30,00 „Proświta”, Chodorów, obwód lwowski (przez Werbowskiego M. M.) 50,00 Puhacz O. V., Kijów 10,00 Rabeszko A. J., Dubrowica, obwód rówieński 20,00 Radysz M. B., Radysz Jewdokija i Bohdan; Radysz Ołena i Bohdan, Kosów, obwód iwanofrankiwski 75,00 Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. w Radoszynie, rejon kowelski, obwód wołyński 10,00 Ratnikow W. S., obwód winnicki 5,00 Rodzina Bojczuków, Iwano-Frankiwsk 90,00 Rodzina Wasylkiwskich: Wira, Andrij, Wołodyk, Sławczyk, Iwano-Frankiwsk 80,00 Rodzina Sysiuków (emeryci), wieś Baraniwka, rejon szyshacki, obwód połtawski 20,00 Rodzina Steckewycz: Witalij Wiktorowycz, Lilija Mychajliwna oraz dzieci Wiktor i Serhij, Krzywy Róg 100,00 Rodzina Topolnyckich: Oksana, Roman, Martusia, Iwano-Frankiwsk 80,00 Rokytko W. P., Kijów 50,00 Romanyszyn J. W. 15,00 Rudenko O. O., wieś Kornyn, rejon popielniański, obwód żytomierski 30,00 Riabczuk O. W., Żmerynka, obwód winnicki 10,00 Sawenko W. O., Dniepr 10,00 Sewastopolski oddział miejski Oszczadbanku nr 4548 (nazwisko niepodane) 50,00 Szkoła średnia, wieś Chytar, rejon sokalski, obwód lwowski 41,00 Serchowec O. W., Illicziwsk, obwód odeski 40,00 Słyźkoukyj W. I., obwód winnicki 10,00 Smetana Z. W. (uczestnik działań wojennych, weteran pracy), Charków 50,00 Sowa S. W., wieś Wysoke, obwód zaporoski 20,00 Sołonyj J. O., osiedle typu miejskiego Krynyczka, obwód dniepropetrowski 10,00 Strelnikowa M. W., obwód wołyński (Włodzimierz Wołyński) 25,00 Taran O. H. 30,00 Tytow A. H., Kijów 10,00 Tkaczenko A. P., Swierdłowsk, obwód ługański 50,00 Tkaczuk W. M., wieś Pidhajczyky, rejon kołomyjski, obwód iwanofrankiwski 1100,00 Tłumacka organizacja rejonowa Ukraińskiej Partii Ludowej, obwód iwanofrankiwski 120,00 Dom kultury w Torskim, rejon zaleszczycki, obwód tarnopolski (przez Humeniuk) 220,00 Umański Pułk Kozacki UK, Skus W. S., ataman 25,00 Uczniowie i nauczyciele szkoły w Zoriwce, rejon złotonoski, obwód czerkaski (przez Bohmu I. N.) 47,00 Uczniowie szkoły w Karasynie, obwód wołyński 50,00 Fedorowa W. D., Kijów 5,00 Feskiw M. D., Buczacz, obwód tarnopolski 44,00 Hyłko O. M., Hyłko I. M., Czerniowce 100,00 Cerkiew Narodzenia Bogurodzicy, Skole 1260,00 Czaws, Czortków 10,00 Czernenko L. P., Złotonosza, obwód czerkaski 150,00 Uniwersytet Czerniowiecki, wydział historyczny 170,00 Uniwersytet Czerniowiecki, wydział matematyczny 69,00 Czernobaj I. M., Lwów 50,00 Członkowie wyżnickiej podstawowej komórki UPL: Bojko W. A.—30, Bojko A. M.—20, Fusztej E. W.—10, Bernyk P. D.—5, Budz M. I.—5, Kostyszyn P. I.— 5, Łukaniuk O. S. — 5, Łazarowycz I. W.—10, Henyk H. P.—10, (przez Bernyk H. D.), obwód czerniowiecki 100,00 Czuchraj E. I., obwód winnicki 6,00 Szacki wydział oświaty, obwód wołyński (przez Holadyncia P. A.) 278,77 Szkoła „Zoria”, wieś Laskiw, rejon włodzimierski, obwód wołyński (przez Werko A. L.) 230,00 Szkoła I—II st., wieś Radowyczi, obwód wołyński 10,00 Szkoła nr 1, Kiwerce, obwód wołyński (przez Stocką) 169,29 Szkoła nr 13, kl. 7-B, Jenakijewe, obwód doniecki (przez Kałmykowa) 10,90 Szkoła nr 18, Tarnopol (przez Maheru T. W.) 80,00 Szkoła nr 2, Zbaraż, obwód tarnopolski (przez Najko M. I.) 280,00 Szkoła nr 23, kl. 11-A, Tarnopol 128,00 Szkoła nr 31, obwód chmielnicki (przez Mudrycką O. W.) 58,00 Szkoła we wsi Bałamutiwka, rejon zastawnowski 50,00 Sztojko J. O., Kijów 20,00 Sztojko O. M., Kijów 30,00 Jareczkiwska H. O., Kosów, obwód iwanofrankiwski 25,00
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Wolntkowska K. I. 10,00 Harasym O. P. 10,00 Hołowko M. O. 15,00 Dmytrasowie O. i O. 20,00 Dobrianska M. J. 10,00 Żuk I. J. 5,00 Kernyccy K. i J. 20,00 Kobyłecka A. I. 20,00 Kohut M. W. 10,00 Mazarowie O. i I. 20,00 Mykuliak O. W. (inwalida I grupy) 10,00 Storońscy O. i H. (emerytka i inwalida wojenny II grupy) 10,00
ŁĄCZNIE NA KONTO CERKWI TARASOWEJ — 364184 hrn 25 kop.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
swoją nieprawdziwością frazę: “Pokazał on bezsens religijnych legend, zrywał zasłonę świętości z biblijnych bohaterów, dowodził wrogości religii wobec narodu. Szewczenko pokazywał, że religia i cerkiew są rozsadnikami mroczniactwa, hamulcem w rozwoju nauki i kultury”. Jak widzimy, wszystkie terminy komuno-bolszewickiej bezbożnej propagandy przypisano Szewczence. Niezbyt daleko od komuno-bolszewików odeszli ich antypodzi — moskiewscy monarchiści, którzy uciekli przed terrorem bolszewików do krajów zachodnich i zamiast wspólnie z emigracją narodów byłego Imperium Rosyjskiego pracować na rzecz obalenia terrorystycznego i bezbożnego reżimu u siebie w ojczyźnie, zaczęli krytykować przybyszów z Ukrainy, Białorusi, krajów nadbałtyckich, Zakaukazia, napadać na ich działaczy kultury, na ich Cerkwie za to, że sprzeciwiają się odbudowie “jedinoj i niedielimoj”. Przytoczę jeden przykład takiego nieprzyjęcia autokefalicznych cerkwi prawosławnych przez jednego prawosławnego moskiewskiego “batiuszkę” z “zagranicznej” RKP w USA, arcybiskupa Witalija. Ze szczególną niechęcią pisał on właśnie o Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej: “Teraz ta Kijowska Samodzielna Cerkiew, jak i inne — Polska, Fińska, Łotewska, Estońska autokefalie — rozsypała się, bo nie od Boga była sprawa ich. Pozostał był jeden tylko Iwan Teodorowycz (reszta, ponad 30 biskupów, zamęczona lub rozstrzelana przez bolszewików, z czego “pobożny” monarchista jest wyraźnie zadowolony — D. S.). Naświęcił księży, ma tyle a tyle parafii, ale nikt go w Ameryce za biskupa nie uznawał: ani Rosjanie, ani Grecy, ani Serbowie, ani Syryjczycy, ani Rumuni, ani nawet Ukraińcy — nie, o cud! — sam siebie za prawowitego biskupa nie uznawał. Niewiarygodna sprawa! Po II wojnie światowej razem z DP (osobami przemieszczonymi — D. S.) najechało jeszcze wielu takich samoswiatów, “biskupów” i “księży” Ukraińskiej Samodzielnej Cerkwi, i w wielu miejscach podnoszą swoją propagandę i zamęt. Ostrzegam i błagam was, prawosławni ludzie, nie bierzcie udziału w nabożeństwach żywocerkiewców, samoswiatów, wschodnioobrzędowców i wszelkich samozwańczych księży (bo, rzekomo, wszyscy poza Moskwicinami są “niekanoniczni” — D. S.), którzy rozdzierają na części jedyną Rosyjską Cerkiew Prawosławną (nieważne, że ta “jedyna” swego czasu nie była uznawana przez 141 lat — D. S.). Nie bierzcie udziału w strasznym grzechu”. Przedstawiciele moskiewskiego prawosławia dobrze wiedzieli, że Taras Szewczenko, wierząc w Boga i będąc prawosławnym chrześcijaninem, miał dość krytyczny pogląd na moralno-etyczne i obrzędowe aspekty prawosławia rosyjskiego, które na podstawie reakcyjnej nieewangelicznej formuły “prawosławia, samodzierżawia i narodowości” zrosło się z despotycznym reżimem monarchicznym, kultywowało zamiast miłości — nienawiść, zamiast błogosławieństwa — przekleństwo. Dlatego moskiewscy biskupi i księża, gdziekolwiek by nie mieszkali, w Rosji czy Ameryce, nigdy nie ważyli się powiedzieć o Szewczence jakiegoś dobrego słowa. Wszyscy oni, dawni i współcześni, są spadkobiercami szalonego Wissariona Bielińskiego, który bodajże jako pierwszy zaczął napadać na Szewczenkę i widział w nim wszystko tylko złe. Nie powiem, że ogólna opinia jest taka, iż Taras Szewczenko był prawosławny. Ołeksandr Konyski, który był rzeczywiście prawosławny, w “Biografii Tarasa Hryhorowycza Szewczenki-Hruszewskiego”, wydanej w 1914 roku na stulecie od dnia urodzin Kobziarza, pisze: “W obu wsiach, Kyryliwce i Moryncach, były cerkwie wyznania greckokatolickiego, i w obu — świętego Iwana Teologa”. W przypisie pod tekstem dodaje, że szwagier Tarasa — Wartołomij Szewczenko — twierdził, iż Taras w szkole zapisywał się nie inaczej, jak Hruszewski. Wiemy, że pradziad Tarasa, Andrij, uczestnik bitwy pod Połtawą w 1709 roku (po stronie hetmana Iwana Mazepy — D. S.), ukrywał się przed poplecznikami Piotra I i ożenił się z córką Iwana Szewcia w Kyryliwce, a jako przybrany syn został nazwany przez ludzi Szewczenką. I tak Taras podpisywał się pod swoimi poezjami, choć w kopiach świadectw urodzeń, ślubów i zgonów rodziny Tarasa są wszędzie Hruszewscy (fotokopie dokumentów przechowywane są w muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie).
z jednej strony, oraz dość krytyczny stosunek do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, jego zwierzchnictwa i Świętego Synodu, który był zwykłym carskim urzędem do spraw religii i gorliwie wypełniał antyewangelicką w swej istocie politykę represyjnego reżimu imperialnego. W twórczości poetyckiej i artystycznej Szewczenki nie ma nic antyprawosławnego, heretyckiego czy innowierczego. Nawet krytycy utworów Szewczenki i jego osobowości nie odważają się oskarżać Kobziarza o jakiekolwiek istotne naruszenia prawosławnych dogmatów; ich zarzuty dotyczą wyłącznie niechęci Szewczenki do RKP – i już pod tym względem krytycy próbowali i próbują rozgrywać kartę „antyprawosławności” Szewczenki. Metropolita Iłarion Ohijenko, który starannie przestudiował całą twórczość Szewczenki pod kątem jej religijności, nie wykrył w niej nic antyprawosławnego. Przeciwnie, twierdził, że ma ona charakter proroczy, apostolski i kaznodziejski, co potwierdzali także inni hierarchowie, w szczególności metropolita Wasyl Łypkiwski. Inna sprawa, że Iłarion Ohijenko nieco uprzedzony był wobec Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego i osobiście wobec metropolity-męczennika Wasyla Łypkiwskiego, dlatego też „nie zauważył” tego, że ten w kazaniach często powoływał się na Szewczenkę, a kilka kazań poświęcił mu specjalnie. W jednym z nich – „Religijność Tarasa Szewczenki” – mówił: „Duch prawdy wzniósł Tarasa Szewczenkę na bezgraniczną duchową wyżynę – aż do Boga zwrócić się, Jego zapytać: »Jak długo jeszcze na tym świecie kaci mają panować?«. Widocznie powiedział Pan Tarasowi, że już niedługo, bo umierając, zapowiedział: »Pochowajcie i wstawajcie, kajdany porwijcie, i wrogą, złą krwią wolność skropcie!«. Nie minęło i sześćdziesiąt lat po tym, jak go pochowano, a my już jesteśmy świadkami, jak rwą się odwieczne kajdany panowania nad naszym narodem, z jakim ogromnym napięciem naród nasz zdobywa swoją wolność, jak szczerze polewa tę wolność, polewa tylko nie wrogą złą krwią, a sprawiedliwą braterską krwią najlepszych synów Ukrainy. I widzimy, że w tym wzniosłym momencie wyzwolenia Ukrainy dusza Tarasa Szewczenki, jak on sam to mówił, »i łany, i góry – wszystko porzuciła i poleciała do samego Boga modlić się« za rodzinę wielką, rodzinę wolną, nową Matki-Ukrainy, którą on bardziej od wszystkiego na świecie kochał”. W innym kazaniu „Matka Boża w wyobrażeniu Tarasa Szewczenki”, wygłoszonym w święto Zwiastowania, metropolita Wasyl Łypkiwski dał swój komentarz do poematu Szewczenki „Maria”: „Najczystszą Pannę Marię Szewczenko wyobraża sobie w obrazie naszej własnej, serdecznej chłopskiej matki, świętej w swoim ubóstwie, czystej w swojej pracy, niepokalanej w swoich marzeniach, i cały byt życia Józefa i Marii z ich Synem maluje barwami życia ubogiej, biednej chłopskiej rodziny. Ale co tu jest grzesznego czy bluźnierczego? Co bluźnierczego, kiedy nasi przodkowie na starodawnym obrazie Zwiastowania, który widzicie w tej świątyni, namalowali przenajświętszą Pannę Marię w momencie Zwiastowania i objawienia archanioła Gabriela przy kądzieli z wrzecionem w rękach? W św. Zofii Kijowskiej tak właśnie namalowany jest starodawny mozaikowy obraz Zwiastowania, który jest na kolumnach ołtarza. Co bluźnierczego, kiedy nasz naród z miłości i szacunku do przenajświętszej Panny ubiera ją w wianek z polnych kwiatów, w wstążki, w korale, w koszulę wyszywaną i tym najbardziej przybliża ją do swojego serca, do swojego rodzinnego życia?”. Zatem ukraińskie prawosławne zwierzchnictwo uznało wysoką próbę prawosławności Tarasa Szewczenki. Tak jak jego niebiański patron, św. Tarazjusz, patriarcha bizantyjski, Szewczenko kochał Boga jak syn, głośno wołał Go na pomoc, wiedząc z Ewangelii, że Królestwo Boże zdobywa się wysiłkiem. Niemało cech charakteru Szewczenki jest podobnych do usposobienia św. Tarazjusza bizantyjskiego – człowieka, który odegrał wybitną rolę w likwidacji ikonoklazmu. Ciąg dalszy nastąpi. Dmytro STEPOWYK, doktor nauk teologicznych, profesor Kijowskiej Akademii Duchownej
Maschinelle Übersetzung
ZAPRASZAMY DO ROZMOWY Niektóre cechy charakteru narodowego, na przykład miłowanie wolności oraz tolerancyjny stosunek do innowierczych wyznań i religii, stały się przyczyną częstych narzekań na Ukraińców ze strony części ortodoksyjnych chrześcijan Wschodu. Wiele pisał o niezadowoleniu z nas Greków i innych ludzi Wschodu nasz pisarz-podróżnik Wasyl Hryhorowycz Barski w swojej fundamentalnej książce podróżniczej „Podróże po świętych miejscach Wschodu od 1723 do 1747 roku”. Jak bardzo nie starał się przedstawić Ukraińców jako pobożnych i wiernych prawosławno-bizantyjskiej tradycji chrześcijan, wszędzie mówiono mu, że Ukraińcy są zbyt dobrzy dla katolików, nie zwalczają islamu, kochają się w oświacie, malują ikony na wzór zachodni. Podobne rzeczy słyszeliśmy i słyszymy od czasów samej Rusi Kijowskiej aż do dzisiaj. Być może ciekawy wyjątek uczynił w połowie XVII wieku syryjski archidiakon Paweł z miasta Aleppo, który w swoich notatkach z podróży po Ukrainie nie znajdował słów, by wychwalić Ukraińców za ich pobożność, piękno ich świątyń i ikon. Taras Szewczenko jako wierzący chrześcijanin również nie uniknął krytyki za specyfikę swojej wiary w Boga. Jego wiara była i pozostaje jedną z największych kontrowersji w szewczenkoznawstwie. Twórczość słowna i plastyczna Szewczenki nie daje jednoznacznej odpowiedzi na temat jego stosunku do Boga, do Cerkwi, do religii i wyznania. I to nie dlatego, że miał on w tych kwestiach sprzeczne, niespójne czy zagmatwane poglądy. Przeciwnie, są one u niego systemowe, jasne i określone. Problem tkwi w podejściu do tych poglądów tych, którzy próbowali się w nich rozeznać. Do tej pory podejście do tego problemu przypominało przeciąganie kołdry, aby przykryć nią własną nagość. Tak, nie odpowiada rzeczywistości obraz Szewczenki-chrześcijanina, który narzeka, płacze, błaga Boga o poprawę losu swojego narodu i osobistego losu. Nic nie jest tak dalekie od Szewczenki, jak takimi barwami nakreślona jego rzekomo niewolnicza, pokorna, fanatyczna wiara. Były próby przypisania Szewczence rozdwojenia: namiętne, romantyczne zwracanie się do Boga — z jednej strony (jako wyraz swoistej mitotwórczej mentalności), a epikurejski sposób życia — z pijaństwem, rozrywkami i wątpliwymi znajomościami — z drugiej. Zniewagą wydają się próby niektórych przedstawicieli rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, na przykład redaktora „Troickiego słowa” arcybiskupa Nikona (wydawnictwo to drukowane było przed I wojną światową w Ławrze Troicko-Siergijewskiej), by traktować Szewczenkę jako „bluźniercę” i pod tym kątem krytykować tych, którzy w 1914 roku chcieli szeroko uczcić pamięć poety z okazji stulecia dnia jego urodzin. Nieodpowiednie jest również przedstawianie Szewczenki jako ateisty. A to chętnie robili i robią komuniści, którzy również chcą „ogrzać się” przy sławie poety i tak czy inaczej narzucić mu swoje poglądy na religię. Nawet znany w swoim czasie „Słownik Szewczenkowski” pod hasłem „Ateistyczne poglądy Tarasa Szewczenki” wpisał niewiarygodną w tym kontekście opinię o wszystkich rosyjskich prawosławnych świeckich, którzy szanowali ideę chrześcijańską w twórczości Szewczenki i znali go jako wzorowego, praktykującego wiernego. Tak, profesor Mykoła Sumcow, jeden z rosyjskich znawców poezji i epistolografii (dzienniki, listy) Szewczenki, pisał: „Zapoznając się z nimi, widzimy, że religijność Szewczenki ma barwę bliskiej poecie Cerkwi prawosławnej, jej obrzędowości i ustroju. Szewczenko modlił się jej modlitwami, zazwyczaj myślał jej środkami wyrazu. Jako szeregowy członek Cerkwi prawosławnej w czasie postu pościł i przyjmował święte tajemnice (spowiadał się i przyjmował komunię — D. S.). W ogóle nie zrywał z kościelnymi formami religii swoich ojców”. We wspomnieniach o Szewczence, gdy mowa o kwestiach religijnych, wszyscy podkreślają prawosławność wiary Szewczenki. W ostatnim czasie niektórzy przedstawiciele Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej podejmują próby udowodnienia, że rodowe nazwisko poety to nie Szewczenko, a Hrusziwski i że ochrzczony został jako grekokatolik. W 1995 roku ksiądz Semen Posiko pisał w notatce „Religia Tarasa Szewczenki”: „W naszym narodzie panuje za- Na Prawobrzeżnej Ukrainie prawosławie wprowadzone przez moskiewskiego cara w latach 1834—1838, a Tarasa Szewczenkę-Hrusziwskiego ochrzcił ks. Ołeksij Bazarinski w cerkwi greckokatolickiej w 1814 roku (metryka przechowywana jest w muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie), czyli jeszcze przed wprowadzeniem na Ukrainie prawosławia”. Tym stwierdzeniem ksiądz Semen Posiko nie „odkrył Ameryki” w szewczenkoznawstwie, bo wspomniane fakty są od dawna znane, ale wiadomo również, że młody Szewczenko i na Ukrainie, i w Wilnie, i później w Petersburgu modlił się w cerkwiach prawosławnych, najwyraźniej nie uważając, że jego chrzest przez greckokatolickiego księdza nie był prawosławny. Gdyby traktował swoje nazwisko „Szewczenko” jako pseudonim literacki, to zapewne oficjalnie zapisałby się na studenta Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych pod nazwiskiem „Hrusziwski” i tym nazwiskiem podpisywałby swoje dzieła artystyczne. Ale na Ukrainie od dawien dawna przyjęte było, że przezwiska bardzo często stawały się usankcjonowanymi nazwiskami. Stało się tak również z poetą i wszystkimi jego krewnymi. Na początku pobytu Szewczenki w Petersburgu, a mianowicie w lutym 1839 roku, dzięki akcji apostazyjnej wileńskiego biskupa UKGK Josyfa Semaszki, grekokatolicyzm na terytorium Imperium Rosyjskiego został zakazany, cerkiew unicka w Petersburgu została przekazana RKP i naturalnie Szewczenko modlił się jako prawosławny, co sam przyznawał. Jako u prawosławnego chrześcijanina w zachowaniu Szewczenki można wyróżnić pewne rozdzielenie: pozytywny stosunek do prawosławnego wyznania wiary z jego dogmatami i kanonami, wielu utworów Szewczenki. W jednym z badań metropolita Iłarion pisał: „Tak, Szewczenko był kaznodzieją i potrafił nim być. Nieustannie nauczał tak, jakby mówił w cerkwi. Przypomnijcie sobie „Moje posłanie”. I od razu stwierdzam: większość nauki Szewczenki można powtarzać w cerkwi podczas kazań, tak jakby to były cytaty z jakiegoś dzieła kościelnego. I trzeba tylko żałować, że ukraińskie duchowieństwo tak rzadko cytuje „Kobziarza” — do kazań można z niego czerpać oburącz! Do tego dodam jeszcze, że Szewczenko jako kaznodzieja i obrońca prawdy Bożej był przez całe swoje życie konsekwentny i niezmienny. I za swoją obronę prawdy Bożej oddał nawet swoje życie! Wszystkie utwory Szewczenki są wyraźnie dydaktyczne, ponieważ naukę utworu stawiał na pierwszym planie”. Na temat religijności Szewczenki metropolita Iłarion napisał 17 artykułów, gruntownie analizując samą istotę wiary poety, włącznie z analizą kontrowersyjnych pytań do Boga i wypowiedzi o Bogu. Metropolita dochodzi do wniosku (w artykule „Poeta w beznadziei i rozpaczy”), że „Bóg dla Szewczenki jest Ojcem, i to Ojcem rodonym. I on do Niego wszelkie pretensje zanosi i kieruje, jak kochający syn do Ojca. Te zwrócenia Szewczenki są często właściwie synowskie, choć rozdrażnione, choć niespokojne, ale zawsze usprawiedliwione ciężką rzeczywistością… „Kobziarz” to czysta księga gorących łez, ciężkiego smutku i śmiertelnej żałoby, a nawet czarnej rozpaczy”. Bardzo słuszny wyrzut metropolita Iłarion uczynił ukraińskiemu duchowieństwu za to, że rzadko cytuje „Kobziarza” w kazaniach. Ale Szewczenkę jednak cytowali księża i biskupi UAPC w latach dwudziestych
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ca historia ludzkości to nieprzerwany łańcuch wyczynów bohaterów-samotników, wokół których jednoczyły się całe narody. Naród to (oprócz wszystkiego innego) tłum. Jakkolwiek obraźliwie brzmiałaby ta teza, naród z większym entuzjazmem przyjmuje silniejszego, a dlatego równie gorąco i jednomyślnie jednoczy się wokół Kajfasza („Ukrzyżuj, ukrzyżuj Go!”), wokół Stalina („Więc Stalin pyta, czy krzepko działamy? Więc Stalin pyta, czy wszystko u nas jest? Oj, Stalinie drogi, w pracy się radujemy. Przyjmij nasze serce w imię swoje!”), wokół Hitlera i Saddama Husajna, jak i wokół Joanny d’Arc, księżnej Olgi czy Najświętszego Ojca Jana Pawła II. Przy czym, jak świadczy doświadczenie historyczne, jednoczenie się narodu wokół przywódców-zbrodniarzy odbywa się czasem bardziej masowo, zorganizowanie i energicznie niż wokół tych osobistości, które stoją na straży prawdy, niosą prawdę i bronią prawdy. Bo obrona prawdy i obstawanie przy prawdzie wymaga samozaparcia, gotowości do złożenia siebie w ofierze dla innych. Podczas gdy jednoczenie się wokół zła wymaga jedynie gotowości do podporządkowania się, uległości, wykonania rozkazu bez żadnego wątpienia, bez myśli, bez serca. Dla wielu jest to prostsze: niech führer (sekretarz generalny partii, prezydent, szef administracji czy po prostu dyrektor itd.) myśli, a ja jestem żołnierzem, małym człowiekiem… Być żołnierzem, małym człowiekiem, prostym wykonawcą, pionkiem, trybikiem wielkiej maszyny — jest bardzo korzystnie. To zwalnia od odpowiedzialności i nie obciąża sumienia (czy na pewno?). W każdym razie — jest to wygodniejsze dla przeważającej większości „żołnierzy”. I także dla ich führerów. Tym bardziej, że nowocześni führerzy nadali „żołnierce” dość przyzwoity wygląd, miejscami nawet wyszukaną i szanowaną formę. Na przykład dzisiejsza organizacyjno-technologiczna forma istnienia i funkcjonowania systemu urzędników państwowych nie bardzo sprzyja przejawom chrześcijańskiej moralności. Natomiast w tym systemie bujnie rozkwitła moralność hierarchii kryminalnej, gdzie można kraść, ale z zachowaniem odpowiednich proporcji między stanowiskiem a sumą; moż-te hasła „Ukrzyżuj, ukrzyżuj Go!”. Zwątpić w słuszność żądań führera — oznacza stracić pracę. Aktywne zwątpienie może przyczynić się do przeniesienia urzędnika na stanowisko więźnia (Stepan Chmara i Julia Tymoszenko — to wymowne przykłady). Oczywisty absurd: radio państwowe i telewizja państwowa, które istnieją z podatków obywateli, realizują politykę, która ma niewiele wspólnego z interesami większości obywateli, jednak „bardzo adekwatnie” reagują (czyli wyłącznie pozytywnie) na decyzje najwyższej administracji urzędniczej. A co z obywatelami, którzy głośno oburzają się w domu w kuchni, a miejscami — w trolejbusie? A obywatele, jak i dwa tysiące lat temu, znów czekają na przyjście mesjasza. Jeśli już nie Chrystusa, to przynajmniej Juszczenki. „Ja popieram Juszczenkę!” — mówi student, siwy staruszek i pani w kapeluszu. Ale co to oznacza — „popieram”? Gotowość pójścia do lokalu wyborczego i wrzucenia swojego głosu do urny? W systemie obecnej władzy i władczej organizacji działań wyborców ten fakt wpływa na wynik wyborów aż w 37%. Bo w 63% wpływa kompleks władczych działań urzędowych (legalnych i nielegalnych), które mają zagwarantować władzy zachowanie jej władzy. Przykład wydarzeń w Mukaczewie jest tego jaskrawym świadectwem. Zdjęcie O. Ceacury. Więc co, nie tracić, kumie, sił, opuszczać się na dno? Nie, bo jest jeszcze drugie 37%. Równo o tyle specjaliści od badania społeczeństwa określają niezbędną masę krytyczną, siłę masy ludowej, która jest zdolna zwyciężyć, jeśli wyjdzie na ulice w liczbie stanowiącej nie mniej niż 37% dorosłej ludności w wieku produkcyjnym. Tylko taka masa jest zdolna przekonać władzę o tym, że naród już się nie boi i że uświadomienie sobie obywatelskiego obowiązku wobec Ojczyzny stało się ważniejsze niż zawodowy strach urzędników państwowych i niepaństwowych. Ale żeby jutro wyjść na ulicę z demokratycznymi żądaniami i zdecydowanie je wywalczyć, konieczne jest już dziś, aby każdy uświadomił sobie, że ja już nie będę dalej cierpiał, a zamiast tego powinienem, mogę i będę z poświęceniem walczył przeciwko złu, kłamstwu i niesprawiedliwości. Co więcej, psychologiczna gotowość do wyjścia na ulicę — to tylko jedna z wielu przesłanek zwycięstwa. Zwycięstwo może zapewnić przede wszystkim pewna technologia zorganizowanych działań zjednoczonej masy patriotycznych obywateli. Technologia, która będzie skuteczniejsza niż zbrodnicza i podstępna technologia skryminalizowanej władzy. Jeśli istnieje instrukcja i wypracowane metody dla „młodzików w skórach”, których, pomimo ich otwarcie bandyckich działań, nie aresztuje milicja, to musi istnieć instrukcja i wypracowane metody dla uczciwych obywateli, którzy występują za zwycięstwem prawdy i sprawiedliwości. Jeśli istnieje piramida urzędniczo-zbrodniczego podporządkowania w celu utrzymania skompromitowanej władzy, to w przeciwwadze do niej konieczne jest stworzenie piramidy walki o sprawiedliwość. Dlatego że w każdej walce zwyciężają nie uczucia, nie emocje, a metody działania zorganizowanej masy, ustrukturyzowanej w technologicznych obowiązkach i połączonej jasno sformułowanym, maksymalnie konkretnym celem. Jewhen Hołybard. WŁADZA pan Jowży i Mykoła Honak też nie chcą sprawiedliwie rozwiązać kwestii naprzemiennego odprawiania nabożeństw, aby zdjąć napięcie i sytuację konfliktową. Przeciwnie, stanowczo bronią nielegalnych działań i interesów księdza UCP MP Ioana Wursty. Nie dały należytych rezultatów sądy, które odbyły się 20 czerwca 1993 r. i 10 czerwca 2003 roku. Nie zaradziło sprawie także posiedzenie Sądu Obwodowego w Zakarpaciu 29 grudnia 2003 roku. Na nim pracownicy obwodowej administracji państwowej jednoznacznie bronili wspólnoty religijnej patriarchatu moskiewskiego i jej księdza I. Wursty. Organizacje społeczne Rachowa i rejonu, które stoją na demokratycznych pozycjach, doszły do wniosku, że moskiewskie wytyczne w sprawach religijnych mają charakter antypaństwowy, antynarodowy i są skierowane przeciwko niepodległości Ukrainy. Dlatego my, przedstawiciele organizacji społecznych Rachowa i rejonu, którzy dobrze znamy skomplikowaną sytuację religijną, która może dalej się pogarszać przez niesprawiedliwość, zwracamy się do Pana, Iwanie Mychajłowiczu, z prośbą o ostateczne rozwiązanie bolesnej kwestii: w trzynastym roku niepodległości Ukrainy NADAĆ PRAWO wspólnocie greckokatolickiej DO NAPRZEMIENNEJ MODLITWY z prawosławnymi w cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego w Rachowie. Pod tym apelem podpisali się kierownicy siedmiu organizacji społecznych Rachowa i rejonu, w tym W. Pipasz-Kosiwski i J. Erstenjuk („Proświta”), W. Sawulak (Związek Rozwoju Hucułów), B. Maniuczuk (Bractwo OUN-UPA), Z. Hadżega (Związek Ukrainek) i inni.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
trzeba kłamać, bo prawda w systemie urzędników państwowych uważana jest za zdradę; niesprawiedliwość i znęcanie się ze strony przełożonego należy przyjmować jako normę, jeśli chcesz nadal pracować w systemie i przejść na emeryturę z solidnym stażem oraz odpowiednim świadczeniem służbowym. Stolica Ukrainy jest przepełniona urzędnikami państwowymi, którzy funkcjonują w ogólnopaństwowych i licznych lokalnych (branżowych, klanowych, miejscowych itp.) piramidach służbowej zależności i podporządkowania, w których nie zaleca się wątpić w sprawiedliwość. SĄD I SPRAWA Stefan KOSTKA zmieniało się w definicji szkody moralnej i stosowaniu norm prawnych. Sprawa „kręciła się” głównie wokół formy i istoty zniewag wyrządzonych panu B. 20 kwietnia sąd stwierdził fakt znieważenia Tarasa Szewczenki, a zatem odpowiednio zakwalifikował skutki czynów tych, którzy stanęli w jego obronie. Oto co pisze pan B. w swojej książce: „A nikakoj morali, kak wsieгда u Szewczenko! Tolko głubokomysliennaja konstatacyja — “Taka jej dola”… I nie stoit iskat skrytych smysłow. Ich niet. Wied eto bred nie wpolnie normalnogo czełowieka, pomieszannogo na scenach żestokosti”. Tak oto o T. Szewczence. A oto jak odniósł się do powyższego passusu dziennikarz W. Karpenko w swoim artykule „Dywersja przeciwko naszej duchowości”: „Co można powiedzieć o człowieku (jeszcze raz wybaczcie słowo), który w utworach Szewczenki nie widzi “nikakoj morali” i “skrytych smysłow”, bo “ich niet, wied eto bred nie wpolnie normalnogo czełowieka”. Fu, obrzydliwie nawet cytować ten doprawdy “prosto bred nie wpolnie normalnogo czełowieka”. W swoim wniosku do sądu z dnia 7.05.2001 r. Witalij Karpenko zaznaczał: “W swoim artykule broniłem honoru narodu ukraińskiego…” I rzeczywiście obronił. Co potwierdza wyrok Sądu Apelacyjnego w Kijowie z dnia 20 kwietnia 2004 r.
Maschinelle Übersetzung
Obecna rządząca pionowa administracja troszczy się o sukces Cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie jak o sprawę pierwszorzędnej wagi państwowej. Tak jest na przykład w Rachowie — centrum krainy huculskiej, która wobec Moskwy i jej patriarchatu ma taki sam stosunek, jak Howerla do Sachalinu.
APEL organizacji społecznych miasta Rachów i rejonu rachowskiego do przewodniczącego Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej pana I. M. Rizaka
Wielu wiernych obrządku greckokatolickiego, którzy nie chcieli zdradzić wiary ojców i nie ulegli ateistycznej propagandzie, poszło do podziemia, ponieważ w latach 1948–1949, zgodnie z zaleceniem Urzędu do spraw Kościołów, podporządkowanego KC KPZR oraz NKWD, organy NKWD siłą odebrały im budynki kościelne i przekazały je utworzonym przez siebie wspólnotom Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Tak stało się także z cerkwią Wzniesienia Krzyża Pańskiego na lewobrzeżu miasta Rachów, zbudowaną przez greckokatolickich praprapradziadów w 1828 roku, o czym świadczy zaświadczenie Zakarpackiego Archiwum Państwowego nr 13-ЦР z 16.03.1992 r. W 1948 roku organy NKWD siłą odebrały cerkiew grekokatolikom (tu aresztowano śp. księdza Iwana Margiticza, niedawno biskupa greckokatolickiej eparchii mukaczewskiej) i oddały ją Rosyjskiej Gminie Prawosławnej, która od 1992 roku, aby oszukać swoich wiernych, nazywa się rzekomo ukraińską, choć nie ma w niej nic ukraińskiego — wszystkie nabożeństwa religijne odprawiane są martwym staro-cerkiewnosłowiańskim językiem, którego nie rozumie nie tylko młode, ale także starsze pokolenie. W tej cerkwi od ponad dziesięciu lat służy ksiądz UPC Patriarchatu Moskiewskiego Ioan Wurysta. Przewodniczący greckokatolickiej gminy lewobrzeża Rachowa Wasyl Rybak co roku kilkakrotnie zwracał się do rachowskiego burmistrza Ilii Żeliźniaka, przewodniczącego rady rejonowej Mykoły Berkeli, przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Mychajła Daskalajuka oraz jego zastępcy ds. humanitarnych Hafiji Danyszek, z prośbą, aby zgodnie z punktem 17 artykułu ustawy „O wolności sumienia i organizacjach religijnych”, przyjętej przez Radę Najwyższą USRR 23.04.1991 r., wyjaśnieniem Rady ds. Religii przy Gabinecie Ministrów Ukrainy z 23.03.1994 r. o stosowaniu ustawy oraz instrukcją zastępcy ministra ds. narodowości, migracji i kultów nr 11/242 z 01.03.1995, gdzie mowa o wprowadzeniu KOLEJNEGO UŻYTKOWANIA przez dwa lub więcej wyznań, odprawiać nabożeństwa na przemian. Jednak wspomniane osoby kategorycznie bronią nie wyznań narodowych — greckokatolickiego i UPC Patriarchatu Kijowskiego, lecz wyznania, którym kieruje się z zagranicy Ukrainy, ze stolicy Rosji — Moskwy. Patriarchat Moskiewski poprzez swoje struktury na Ukrainie, w tym na Zakarpaciu, prowadzi agitację przeciwko uznaniu niepodległości Ukrainy. Tak też rachowski ksiądz Ioan Wurysta (a za nim wierni) mówi, rzekomo, że „Rosja i Ukraina to jedno”. Jak można to ocenić inaczej niż jako antypaństwową propagandę? Pracownicy wydziału ds. Kościołów obwodowej administracji państwowej Ste-
Maschinelle Übersetzung
Profesor Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, znany dziennikarz Witalij Karpenko 20 kwietnia 2004 roku zdecydowanie wystąpił w obronie czci i godności Światła narodu ukraińskiego w Sądzie Apelacyjnym Kijowa. Ten wystąpienie rozpoczęło się 16 lipca 1999 roku od publikacji artykułu W. Karpenki „Dywersja przeciwko naszej duchowości” w gazecie „Wieczorny Kijów”, której był wówczas redaktorem naczelnym. W. Karpenko nazwał dywersją przeciwko ukraińskiej duchowości fakt wydania książki obywatela B., której sam tytuł już odbierany jest jako besztanie geniuszu narodu ukraińskiego — „Wurdalak Szewczenko” — oraz kilku publikacji o Szewczence w gazecie „Kievskiye Vedomosti”. Dolał oliwy do ognia na ten temat jeszcze jeden znany pracownik „Wieczornego Kijowa” — Mykoła Cziwirko, który 20 lipca 1999 roku opublikował w gazecie „Wieczorny Kijów” wiersz „Kłamstwo”. Pan B. poczuł się urażony tymi publikacjami i pozwał do sądu W. Karpenkę, M. Cziwirkę oraz gazetę „Wieczorny Kijów”, żądając sprostowania oraz wypłaty mu, panu B., ponad 100 tysięcy hrywien za zniesławienie jego czci i godności. Zatem w sądzie spotkały się: cześć i godność Tarasa Szewczenki, którego pan B. uważa za wurdalaka (nota bene ta rosyjskojęzyczna książka nadal się sprzedaje), oraz cześć i godność pana B., który czuje się urażony przez tych kolegów-dziennikarzy, którzy stanęli w obronie czci i godności ukraińskiego Proroka. Spotkały się publikacje pana B. o Szewczence i publikacje pracowników „Wieczornego Kijowa” — oceny publikacji pana B. W różnych instancjach sąd trwał przez ponad cztery lata. Zmieniali się sędziowie, lecz niewiele
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Obecny zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego urodził się jako Mychajło Denysenko 23 stycznia 1929 r. we wsi Błahodatne w Donbasie. W wieku 29 lat jest już archimandrytą i rektorem Kijowskiego Seminarium Duchownego. Dwa lata później kieruje sprawami Egzarchatu Kijowskiego, a w lutym 1962 r. zostaje wyświęcony na biskupa. W 1966 r. biskup Filaret staje na czele Egzarchatu Kijowskiego i w wieku 39 lat otrzymuje godność metropolity. Staje się jedną z kluczowych postaci działalności zagranicznej Patriarchatu Moskiewskiego, powstrzymując wybuch wojny nuklearnej między ZSRR a USA… W październiku 1990 roku doprowadza do nadania UKP statusu niezależnego w zarządzaniu. Właśnie z woli metropolity Sobór Lokalny UKP w listopadzie 1991 r. ogłasza autokefalię Kościoła Ukraińskiego, a Patriarchat Moskiewski ogłasza go odstępcą, zdrajcą, heretykiem, rozłamowcem i agentem KGB w jednej osobie... Zapewne cały świat zapamiętał „czarny wtorek” — dzikie pobicie procesji pogrzebowej podczas pogrzebu Patriarchy Wołodymyra w lipcu 1995 r., ale ludzie przy soborze św. Zofii jednak „wykopali” w asfalcie grób dla Patriarchy. A październikowy Sobór Lokalny UKP KP wskazuje nowego zwierzchnika UKP KP — metropolitę Filareta. 22 października zostaje on intronizowany na Patriarchę. nasz kalendarz nie odpowiada, ale nowy kalendarz też już odstaje od astronomicznego. — Katolicy uznali inkwizycję za błąd, jeszcze do końca nie wiemy, jak oceniać „wyprawy krzyżowe” itp. Jak Pan ocenia twierdzenie, że Kościół Prawosławny również powinien uznać jakieś błędy swoich przedstawicieli? Przypominają się anathemy na Mazepę i osobiście na Pana w 1997 r… — Anathemy stosowano nie przeciwko ludziom, a przeciwko heretyckiej, nieprawdziwej nauce, która szła wbrew Bożemu objawieniu. Takie nauki na Soborach potępiano, aby ludzie nie odchodzili od prawdziwej nauki. Kiedy zaś stosuje się anathamę nie dla zachowania czystości wiary i moralności, a dla władzy, to jest to naruszenie kanonów… Nie można twierdzić, że Kościół Prawosławny nie miał czy nie ma błędów, wszak żyje on w empirycznych, ziemskich warunkach. Ten sam „cezaro-papizm”, kiedy Kościół całkowicie podporządkowuje się władzy. Ale nie znamy takich wielkich błędów, które wymagałyby jakiejś pokuty. Nawet za państwowego ateizmu w Związku Radzieckim RKP szedł na kompromis z reżimem z przymusu i częściowo. Świadczy o tym wielka liczba prawosławnych męczenników w tamtych czasach. Kościół oczyścił się i pokazał swoją siłę. — Popularni dziś protestanci praktykują indywidualną pracę z ludźmi, stałe duchowe kontakty z wykorzystaniem współczesnej atrybutyki. Prawosławnym zaś zarzuca się archaiczność, oderwanie od współczesnego życia… — Protestanci uznają Chrystusa i Biblię, ale u nich przeważa służba społeczna. Prawosławie przede wszystkim dba o życie duchowe, o wieczne wartości. Nie możemy rzucać się w reformy, szukać atrakcyjności i łatwości, urządzać igrzysk i zabaw, bo to przekształci Kościół w strukturę świecką. Społecznie pomóc mogą i bez miłości, ale miłości nie zastąpisz niczym. Nie można odrzucać tego, co Kościół nabył przez dwa tysiąclecia swojego istnienia. Protestanci odrzucili Tradycję Kościelną i teraz są podzieleni na setki organizacji. — Czy przewiduje się adresowaną pracę UKP KP z młodzieżą? — W tym celu wydaliśmy „Prawo Boże”, podstawę chrześcijańskiej wiary i moralności, która nie zmienia się nigdy. Trzeba ją studiować i omawiać w rodzinach oraz wspólnotach kościelnych. Oczywiście, że duchowieństwo powinno iść do młodzieży, tworzyć kółka i studia chrześcijańskie, pracować w placówkach edukacyjno-wychowawczych, w jednostkach wojskowych. — Ławra Peczerska i Ławra Poczajowska, niestety, nie należą do UKP KP. Mówi się, że na początku lat 90. miał Pan możliwość, że tak powiem, „wziąć” Ławrę Peczerską. I przychylny Panu Leonid Krawczuk mógł pomóc… — Leonid Krawczuk mógł wtedy to zrobić, ale nie zrobił. Jestem pewien, że te świętości wrócą do Kościoła Ukraińskiego. — Wasza Świątobliwości, z inicjatywy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki ma powstać cerkiew Kobziarza w Kaniowie. Jaką widzi Pan tę świątynię? — Architektura tej świątyni powinna być, oczywiście, w stylu cerkiewnym. Nie widzę celowości w nowoczesnej budowli. Wszak Szewczenko żył w XIX wieku i malował dawne cerkwie… Na koniec życzyłbym wszystkim chrześcijanom poważnego traktowania tego wydarzenia, które świętujemy — Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, pełnego uświadomienia sobie tych słów, którymi witamy się nawzajem: Chrystus zmartwychwstał! Prawdziwie zmartwychwstał! Żyjcie nieustannie tymi słowami. Przygotował Ołeksandr SOŁONEC
Maschinelle Übersetzung
Rozmowę ze Świątobliwym Patriarchą Filaretem rozpoczęliśmy od wojującego ateizmu i „proletariackiego” Donbasu, które łącznie niespodziewanie stworzyły ojca Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. — Nam, wierzącym, trzeba zawsze pamiętać, że Bóg nie istnieje gdzieś oddzielnie od nas i świata. On kieruje tym światem i życiem każdego człowieka. Łaska Boża działa wszędzie. Pod jej wpływem i ja przyszedłem do Kościoła, a powodem stała się śmierć mojego ojca na froncie. Wtedy przede mną stanęło pytanie: czy istnieje życie wieczne, czy nie, czy ojciec pozostaje żywy, czy nie. — Gdzie po raz pierwszy usłyszał Ksiądz o Bogu? — Wychowywałem się w religijnej rodzinie. Podczas wojny duchowość i wiara już nabierały siły pod wpływem cierpień i śmierci bliskich. Zacząłem chodzić do cerkwi, czytać literaturę duchową, nauczałem dzieci Prawa Bożego, tworząc swoiste kółko. Za to właśnie wykluczono mnie ze szkoły, chociaż potem przywrócono. — W 1966 r. kieruje już Ksiądz Kijowskim egzarchatem, a w wieku 39 lat otrzymuje godność metropolity… Co zapewniło taki awans zawodowy? — Za karierą nie goniłem, a wykonywałem swoje obowiązki z duszą. Kiedy w latach 60. pojawiła się mowa o moim biskupstwie, władze zamknęły Kijowskie Seminarium Duchowe. Egzarcha Ukrainy metropolita Jan był w dość podeszłym wieku (około 90 lat) i chciał, abym został jego pomocnikiem, biskupem wikariuszem. Jednak służby specjalne nie dopuściły do tego z powodu mojej aktywności i wysłano mnie do egipskiej Aleksandrii. Po powrocie ani Patriarcha Aleksy, ani metropolita Jan długo nie mogli wyświęcić mnie na biskupa. I tylko dzięki staraniom metropolity Nikodema (Rotowa), przewodniczącego wydziału stosunków zewnętrznych Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, zostałem biskupem. Ale od razu odesłano mnie jako wikariusza za granicę, do Wiednia, gdzie była tylko jedna parafia. Nawet po moim mianowaniu egzarchą Ukrainy walka ze służbami specjalnymi nie ustała. Za jedno kazanie chcieli mnie nawet zdjąć ze stanowiska egzarchy i wysłać na Białoruś, ale się nie udało. — Wasza Świątobliwość, w latach 70.—80. odwiedził Ksiądz około 100 krajów świata. Na ile kontrolowało Księdza KGB podczas zagranicznych podróży i czy ta służba specjalna współpracowała z Rosyjskim Kościołem Prawosławnym? — Brałem aktywny udział w działalności ekumenicznej i pokojowej Rosyjskiego Kościoła. I nie tylko dlatego, że było to korzystne dla Związku Radzieckiego. Przecież Kościół powinien sprzyjać pokojowi na ziemi, a wtedy zimna wojna z USA mogła przekształcić się w nuklearną. Pojawił się kryzys karaibski, narastał wyścig zbrojeń i wzajemnych zastraszeń. Dla złagodzenia konfliktu oba państwa zaangażowały Kościoły. Wychodziliśmy z pozycji chrześcijańskich i dość szybko dochodziliśmy do porozumienia. Poprawiły się stosunki między krajami i Kościołami… Czy kontrolowały nas służby specjalne? Oczywiście, zarówno jeden Kościół, jak i drugi, przy czym bezpośrednio działali nawet kierownicy amerykańskiej służby specjalnej. Jednak Kościoły przyczyniły się do rozpoczęcia światowego rozbrojenia, a nawet zniknięcia systemu komunistycznego. Jeśli chodzi o związek Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego z radzieckimi służbami specjalnymi, to ten związek w postaci kontroli nad Kościołem był uwarunkowany totalitaryzmem i ideologiczną wrogością Kościoła do tego ateistycznego systemu. Ta kontrola była nad całym społeczeństwem. — W maju 1990 r. wybrano Księdza na Strażnika Tronu Patriarszego, a dosłownie miesiąc później na Soborze Lokalnym Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego nie poparto Księdza jako kandydata na tron patriarszy i oskarżono o „ambicje władcze”. Dlaczego? — Taki był zamysł Boży, abym nie został Patriarchą Moskiewskim, a został Patriarchą Kijowskim. Z punktu widzenia ziemskiego nie byłem korzystny jako Zwierzchnik Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego ze względu na swoją samodzielność. Poczułem, że nie zostanę Patriarchą po obchodach tysiąclecia chrztu Rusi. Po szerokim uczczeniu tego wydarzenia na świecie Moskwa bała się silnego i wpływowego Patriarchy. Od czasu, gdy w XVII wieku starli się car Aleksy Michajłowicz i Patriarcha Nikon, a Patriarchę skazano, władza moskiewska nie dopuszczała równoprawnych stosunków między państwem a Kościołem. Piotr I w ogóle zlikwidował patriarchat, aby pozbyć się konkurenta. Władza radziecka również miała podobne doświadczenia, wszak przeciwko niej wystąpił Patriarcha Tichon, wybrany na Soborze Lokalnym w 1917 r. Po śmierci Tichona władza zabroniła wybierać Patriarchę i dopiero w 1943 r. Stalin pozwolił zwołać Sobór z powodu tego, że Kościół wspierał ducha narodu podczas wojny. Wtedy już otwartej walki przeciwko Kościołowi nie prowadzono i na Patriarchę wybrano Sergiusza (Stragorodskiego), autorytatywną osobistość. Ale po jego śmierci w 1945 r. na patriarchat nie dopuszczono wpływowego metropolity Mikołaja (Jaruszewicza), wybierając metropolitę Aleksego (Simanskiego). Ta tendencja trwa do dziś. Można wspomnieć metropolitę Nikodema (Rotowa), któremu również nie pozwolono zostać Patriarchą… — Kiedy doszło do rozłamu w Ukraińskim Kościele Prawosławnym i dlaczego? — Oddzielenie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego nadzwyczaj osłabiało Patriarchat Moskiewski, wszak Ukraiński Kościół Prawosławny stanowił 60 % wszystkich jego parafii i duchowieństwa. Z drugiej strony, Kreml tracił potężny środek wpływu na Ukrainę. Dlatego przeciwko nam wystąpiły wszystkie rosyjskie siły — i polityczne, i kościelne. Ponieważ ja, jako Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, kierowałem ruchem ku autokefalii, starano się mnie odsunąć od zwierzchnictwa wszelkimi sposobami, naruszając kanony kościelne. Rozłam uczynił tak zwany „charkowski sobór” i Patriarchat Moskiewski świadomie poszedł na podział Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. — Po utworzeniu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego w
1992 r. i wybór metropolity Mścisława, Zwierzchnika UAOC i UOC w USA, na Patriarchę, nasza Cerkiew stała się zapewne najbardziej zjednoczoną w czasach nowożytnych. Jednak po jego śmierci — znów rozłam. — Tutaj przede wszystkim trzeba widzieć wpływ Patriarchatu Moskiewskiego. Nie bez powodu jeden z hierarchów UOC PM po utworzeniu UAOC Dymitra (Jaremy) nazwał tę Cerkiew „przyjazną”. Po śmierci Patriarchy Mścisława UOC w USA kierowali hierarchowie, którzy choć byli ukraińskiego pochodzenia, wychowali się tam i nie mieli związków z Ukrainą. Dlatego swoje interesy postawili wyżej niż ukraińskie i weszli w skład Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, chociaż mógł to dawno zrobić Patriarcha Mścisław, który miał wspaniałe stosunki z Patriarchą Ekumenicznym Atenagorasem. Tymczasem Patriarcha Mścisław tworzył autokefaliczną Pomiestną Ukraińską Cerkiew… W 2000 r. wraz z hierarchami UAOC doszliśmy do porozumienia w sprawie zjednoczenia naszych Cerkwi i podpisaliśmy memorandum przy hierarchach Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, ale siły polityczne do tego nie dopuściły. Wtedy też przekazano UAOC cerkiew św. Andrzeja… Patriarcha Konstantynopolitański, choć wspiera UOC na drodze do autokefalii, nie chce kłócić się z Moskwą. — Wasza Świątobliwość, po intronizacji w 1995 r. Pan, już jako Patriarcha, w pierwszej mowie mówił o dialogu z grekokatolikami. Czy ten dialog się odbywa i jak Pan odbiera inicjatywę UKGK utworzenia swojego Patriarchatu? — My jesteśmy prawosławni, a oni katolikami, dlatego zjednoczenie naszych Cerkwi nie może nastąpić bez udziału innych Cerkwi prawosławnych oraz Kościoła Rzymskokatolickiego. Jakie więc zjednoczenie jest możliwe? Kiedy grekokatolicy przyłączą się do UOC i staną się prawosławnymi, czyli takimi, jakimi byli przed unią brzeską w XVI wieku. I w tym jest sens. Przecież podział nastąpił wtedy dlatego, że Ukraina nie była niepodległym państwem i wchodziła w skład katolickiej Polski. W Rusi Kijowskiej nie powstawało pytanie o podporządkowanie Rzymowi, bo było własne państwo, a pojawiło się ono dopiero po najeździe tatarsko-mongolskim… Myślę, że dzisiaj wśród greckokatolickiego duchowieństwa i wiernych są tacy, którzy zgadzają się przyłączyć do UOC. Natomiast Cerkiew Prawosławna nie może podporządkować się Rzymowi. Chociaż stosunki między wszystkimi Cerkwiami na Ukrainie powinny być braterskie. Wychodząc z tego, nie protestowaliśmy przeciwko idei utworzenia greckokatolickiego Patriarchatu i przeniesienia ich centrum do Kijowa. Nie odczuwam ze strony tych kroków UKGK żadnego zagrożenia dla Cerkwi Prawosławnej. — Jak mamy rozumieć ekumenizm i czy powinniśmy coś robić dla zjednoczenia Cerkwi chrześcijańskich? — Od dawna biorę udział w procesach ekumenicznych i widzę, że my, wierni różnych Cerkwi, nie jesteśmy w stanie dzisiaj się zjednoczyć. Jednak powinna odbywać się współpraca wszystkich Cerkwi chrześcijańskich na rzecz moralnego, duchowego odrodzenia samego chrześcijaństwa. Już zaczynają mówić o tym, że cielesnego Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa nie było, że to pojęcie duchowe. To podważanie samych fundamentów chrześcijaństwa… Weźmy te same małżeństwa jednopłciowe, które są legalizowane przez państwa chrześcijańskie, a nawet błogosławione przez niektóre Cerkwie (Kościół Anglikański). Wszędzie propagowana jest rozpusta. Ludziom Cerkiew staje się potrzebna tylko do chrztu, ślubu i pogrzebu… Dlatego wszystkie Cerkwie chrześcijańskie muszą połączyć wysiłki dla odrodzenia moralności i duchowości. Trzeba pielęgnować więcej miłości do siebie nawzajem, bo miłość łączy, a grzech rozdziela ludzi. — Czy możliwe jest przejście UOC KP na nowy, kalendarz gregoriański? — Większość Cerkwi prawosławnych dawno przeszła na nowy kalendarz. Tylko Cerkwie Jerozolimska, Rosyjska, Ukraińska, Gruzińska i Serbska przestrzegają starego kalendarza. Zwykłym rozporządzeniem, decyzją Soboru czy Synodu takie rzeczy nie są przyjmowane, aby zapobiec możliwym odejściom duchowieństwa i wiernych. Tak, kalendarz astronomiczny… Ekskluzywna rozmowa ze Świątobliwym Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Filaretem dotyczyła świata ziemskiego i jego problemów: stosunków i błędów Cerkwi, polityki, nowych wydań liturgicznych i konfrontacji z Patriarchatem Moskiewskim, ale jednocześnie nie wykraczała poza granice Bożej łaski, która otacza tego religijnego i społecznego pasterza.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zwracam się do was, drodzy czytelnicy, z tej piędzi ukraińskiej ziemi, którą otaczamy szczególną miłością, bo tutaj stoi nasz rodzinny dom — dobrze znane na Ukrainie i w świecie państwowe wydawnictwo literatury dziecięcej „Weselka”, które ma siedemdziesiąt lat. Ziemia ta jest żywa i dodaje nam sił, bo w niej jest korzeń naszego życia, bo Ukraina jest nam wszystkim matką, i dla Ukrainy, jej narodu, dzieci, w przedłużającym się kryzysie ukraińskiego wydawnictwa książkowego staramy się pracować tak, jak matka uczyła. Jak łączą się kolory tęczy i tworzą światło, bo rozdzielić ich nikt nie może, tak żyje i ukraińskie słowo, jaśnieje przez dal wieków i łączy naród świetlistym powrósłem-tęczą — jedno jej skrzydło sięga siwych wieków, a drugie czerpie siłę w dniach obecnych. Tę jedność jako swoją postawę życiową wyznajemy rodzinnie, dlatego nie czujemy się samotni w życiu. „WESELKA” ŻYJE UKRAINĄ Dzieci to najcenniejszy skarb narodu, a książka dziecięca to jego żywa latorośl. To credo „Weselki”. Spektrum naszej pracy jest niezwykle szerokie i różnorodne, mieni się setkami barw, a ja spróbuję pokazać jej plony w lustrze faktów i cyfr, wygładzić w świetle siedmiu kolorów, bo te kolory jako symbol jedności kwitną w każdej z siedmiu liter i w samej nazwie — „Weselka”. BARWA PIERWSZA: JĘZYK UKRAIŃSKI Słowo jest pierwotne, od słowa zaczął się świat. Słowo to Bóg, i jego boską naturę wyższa siła dała każdemu człowiekowi i każdemu narodowi. Słowo to kod genetyczny narodu, i o zachowanie go zmaga się „Weselka”, wnosząc swój wkład w odrodzenie narodowe, w światowe ukraiństwo i naukę ukrainoznawstwa. „Mowo ojczysta, słowo ojczyste…” Te drogie słowa z wiersza Sydora Worobkewycza, które znam z dzieciństwa od mamy, pobłogosławiły naszą pracę nad cyklami książek dla dzieci o języku. Tak weselczanie nazwali też pierwszą jaskółkę z tego cyklu — zbiór utworów artystycznych i publicystycznych o języku ukraińskim. Książka wyszła jeszcze w 1988 roku, gdy tylko Rada Najwyższa USRR zatwierdziła w Konstytucji artykuł o państwowości języka ukraińskiego. Poniosła ona w świat tę długo wyczekiwaną wieść, wywalczoną przez społeczność Ukrainy. Dedykowaliśmy ją Tarasowi Szewczence, a za zamieszczone utwory przekazaliśmy honorarium autorskie na budowę pomnika Kobziarza w Petersburgu. Wtedy też w „Weselce” wydarzyło się jeszcze jedno znaczące wydarzenie: do wydawnictwa przyszedł z rękopisem książki „Dywo kałynowe” poeta Dmytro Biłous. Przyszedł w czasie, gdy przez asfalt zastoju zaczęła przebijać się młoda latorośl odrodzenia językowego, przyszedł w dobrym czasie. I, jak pokazało życie, praca nasza nie poszła na marne — poecie Dmytrowi Biłousowi za książkę „Dywo kałynowe” przyznano Nagrodę im. Szewczenki! Jest to najwyższa nagroda dla pisarza i wydawnictwa — książkę dzieci przyjęły, a zatem przyjął i naród. Dusza poety, nestora ukraińskiej literatury, pracuje młodo: Dmytro Biłous przygotował rękopis drugiej książki — „Czary barwinkowi”. Wydawnictwo, mimo finansowych kłopotów, połączyło „Dywo kałynowe” i „Czary barwinkowi” w jedną książkę i masowym nakładem wypuściło w serii „Biblioteka szkolna”. Z czasem książka „Czary barwinkowi” wyszła jako osobne wydanie w prezentowym wykonaniu poligraficznym i została uhonorowana Nagrodą im. Łesi Ukrainki. Twórcza przyjaźń poety i wydawców wkrótce przerodziła się w nową książkę poetycką „Za Ukrainę się modlę”, wyróżnioną Nagrodą im. Ołeny Pczilki. Trzy wydania stały się znaczące w życiu duchowym Ukrainy w czasie utwierdzania państwowości języka ukraińskiego. Są one studiowane w szkołach, ich autor został honorowym akademikiem Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Imię Dmytra Biłousa wpisano do weselczańskiej „Księgi Honoru”, zespół uhonorował poetę swoją najwyższą nagrodą — medalem, na którym jaśnieje „Weselka” i wyryte są słowa: „Działacz ukraińskiego wydawnictwa książkowego dla dzieci”. Uważamy, że przy wsparciu Ministerstwa Oświaty i Nauki warto wydać dla szkół pełne wydanie tych książek z metodyką nauczania na lekcjach. Czas wpisał w weselczańską pracę nad książkami o języku ukraińskim dla dzieci nowe jasne barwy: abecadła-lekcje, abecadła-studia, elementarze, czytanki, książki z piosenkami, kolędy, szczedriwki, wiosenki, zaklinania, przysłowia… Wśród nich wydarzeniem stało się „Ukraińskie abecadło”, do którego weszło jedenaście abecadeł, stworzonych przez talenty pisarzy i artystów. Taką samą dobrą sławą cieszy się też zbiór „Błahosłowy, maty!” w cudownej oprawie artystki Wiktorii Kowalczuk. Naród ukraiński, którego imię po raz pierwszy w całej historii naszego narodu zapisano w Konstytucji wielką literą, tworzy na Ukrainie naród tytularny — Ukraińcy oraz mniejszości narodowe. Literaturę dla nich „Weselka” połączyła w serii „Rodynne koło”. Są to książeczki bajek dla przedszkolaków w języku ojczystym mniejszości narodowych i w równoległym tłumaczeniu na ukraiński (z białoruskiego, rosyjskiego, krymskotatarskiego, gagauskiego, hebrajskiego, niemieckiego, słowackiego, mołdawskiego itd.). Językowy program wydawniczy uzupełniają działania oświatowe — Dni „Weselki” w obwodach, spotkania w szkołach i bibliotekach, prezentacje książek, imieniny książki, które stają się jednocześnie świętami języka ojczystego. Jest i będzie na świecie jedno państwo Ukraina, jest i będzie jeden Naród Ukraiński, a w nim — jedna dusza, której nie podzielić na dwoje, i jeden państwowy język ukraiński. BARWA DRUGA: SZEWCZENKIANA Nimbem zmartwychwstania Ukrainy świeci słowo Szewczenki, i to światło my w całym pięknie miłości niesiemy dzieciom. Opracowaliśmy program wydań utworów wielkiego Tarasa. Znaczącym wydarzeniem życia duchowego narodu stał się dwutomowy zbiór T. Szewczenki „Poezje”, którego wydaniem zrealizowano skryte marzenie naszego Kobziarza. Poeta, powróciwszy po dziesięcioletnim zesłaniu do Petersburga, zamierzył wydać swoje utwory w 2 tomach pod tytułem „Poezja T. Szewczenki”. Przygotował i złożył do komitetu cenzorskiego pierwszy tom swoich poezji, do którego weszły utwory
1837–1847 lat, ale cenzura bez zastrzeżeń odrzuciła zaproponowane. Stróżów caratu przerażała już sama myśl o rozwoju literatury ukraińskiej, którą próbowano widzieć przez pryzmat folklorystyczno-etnograficzny i wróżono jej krótkie życie. Zresztą nieżyczliwa krytyka tamtego czasu odgradzała genialną poezję T. Szewczenki od literatury, a nazwę zbioru poetyckiego „Kobziarz” odbierała zbyt dosłownie. Dlatego nasz Poeta zamierzył wydać swoje utwory pod tytułem „Poezja”, która ze względu na swoje znaczenie wpisuje się właśnie w tradycję literacką, a nie folklorystyczną. Zapisane w testamencie marzenie Poety przebijało się do narodu aż 130 lat. Jesteśmy dumni z tego, że je zrealizowaliśmy: dwutomowy zbiór poezji T. Szewczenki ujrzał światło dzienne po raz pierwszy właśnie w wydawnictwie „Weselka”, a później został wznowiony w masowym nakładzie i stał się już rzadkością bibliograficzną. Pięknie zilustrował wydanie artysta Ołeksandr Iwachnenko, wyróżniony za tę wysokiej klasy pracę Nagrodą im. Szewczenki. Piękny prezent otrzymały dzieci młodszych klas — dwukrotnie w masowych nakładach ukazywał się zbiór „Mnie trzynasty mijał” ze wspaniałymi ilustracjami Kateryny Sztanko i szczerym słowem wstępnym Olesia Honczara. Wspominam, pierwszą książką mojego dzieciństwa był „Kobziarz”. Tata kładł go na stole jak święty chleb. Przyszliśmy do 150-lecia wydania pierwszego „Kobziarza”, tej świętej księgi narodu, z „weselczańskim” pierwszym „Kobziarzem”, w którym ze słowem Szewczenki-poety zbratały się ilustracje Szewczenki-artysty, poświęcone dzieciom. Wydaniem pierwszego „Kobziarza” w „Weselce” rozpoczęto ciekawą serię „Pierwsza książka geniusza”. W tej serii ujrzały światło dzienne „Ze szczytów i nizin” Iwana Franki oraz „Na skrzydłach pieśni” Łesi Ukrainki. Przedmowy do trzech pięknie zilustrowanych wydań napisał Dmytro Pawłyczko. Wydarzeniem stało się wyjście akademickiego wydania „Kobziarza” ze wspaniałymi ilustracjami wybitnego artysty, akademika Wasyla Kasijana, który przez całe życie niósł miłość do słowa Tarasa, oraz przedmową Olesia Honczara, a także znaczącym aparatem naukowym. Odkryciem dla czytelnika było wyjście szewczenkowskiego „Elementarza”, ostatniej za życia wydanej książki Poety. Wielki Taras wydał swój „Elementarz” po powrocie z zesłania za pieniądze uzyskane ze sprzedaży własnego autoportretu, będąc już ciężko chorym. Był to ofiarny czyn Poety na rzecz edukacji swojego narodu. Los „Elementarza” Tarasa ułożył się dramatycznie. Po pierwszym wydaniu nie był on więcej drukowany jako osobna książka i dopiero „Weselka” po 130 latach dała mu drugie życie. Weselczański egzemplarz, ozdobiony ilustracjami samego Szewczenki, również stał się już rarytasem, chociaż nakład książki wynosił sto tysięcy. Dlatego przygotowaliśmy nowe wznowienie „Elementarza”, wzbogacone naukowymi rozważaniami-analizami oraz ilustracjami Szewczenki. Uważamy za zaszczyt dla „Weselki” wydanie tej zapisanej w testamencie księgi tak, jak zaplanowano, bo „Kobziarz” i „Elementarz” to dwa skrzydła jednego ptaka, a autor u nich jeden — Ojciec Taras. BARWA TRZECIA: DUMA SIWYCH WIEKÓW Weselczański program wydawania rarytasów z pamięci historycznej jest wielki, wymienię tylko kilka wydań, które ujrzały światło dzienne. Trzecie tysiąclecie otworzyliśmy wspaniałym wydaniem prezentowym „Powieści minionych lat” w przekładzie Wiktora Blyznecia (ilustracje Heorhija Jakutowycza), co stało się skarbnicą sztuki ukraińskiej. Jednocześnie z „Powieścią…” wyszła jeszcze jedna perła kronikarskiej skarbnicy — „Historia Rusów” (przekład na język ukraiński Iwana Dracza). „Wyszła” — to zbyt niewyraźne słowo dla takiego wydania, a bardziej pasowałoby słowo „zmartwychwstała”. To wielki tom, podany jako dzieło sztuki (wspaniałe portrety książąt i hetmanów Ukrainy autorstwa artysty Ołeksija Sztanka), głęboka przedmowa Wałerija Szewczuka o tajemnicy autorstwa i losie tej słynącej ze swojego ukraiństwa kroniki naszego narodu, ważny aparat naukowy przygotowali Jarosław Dzyra oraz
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Iwan Dzyra. To pierwsze naukowe wydanie „Historii Rusów”, odkąd dzieło zostało napisane, i jesteśmy dumni, że powstało ono w „Weselce”. Trzecią gwiazdą pierwszej wielkości na świcie tego tysiąclecia są „Ukraińskie byliny”. Zastanówmy się nad samym tytułem książki — „Ukraińskie byliny”! Dotąd uczono nas, że byliny to wytwór jedynie rosyjskiego ducha, lecz nowe badania naukowe (przygotowanie tekstów i głęboki komentarz naukowy opracował Wałerij Szewczuk) dowodzą, że byliny jako ludowe dumy to rodzone siostry ukraińskiego eposu, a bylińscy bohaterowie i rycerze to synowie jednego narodu, którzy bronili ojczystego państwa — Rusi-Ukrainy. Ich majestatyczne postacie, namalowane przez artystę Borysa Mychajłowa, idą do czytelnika, niosą w sobie siłę i sławę narodu, odradzają bylińskich bohaterów Ukrainy, a narodowi zwracana jest bylina-duma jako dawno skradziony mu skarb. Bibliograficzną rzadkością stały się już wydania „Weselki”: „Słowo o wyprawie Igora”, „Duma o kozaku Hołocie”, „Ukraińskie dumy” (wszystkie książki ze wspaniałymi ilustracjami Heorhija Jakutowycza), „Pierwsza Konstytucja Ukrainy hetmana Pyłypa Orłyka 5 kwietnia 1710 roku” (sławne ilustracje Ołeksija Sztanka), „Historia Ukrainy w ludowych dumach i pieśniach” (bogato ilustrowana przez Wasyla Łopatę), utwory Hryhorjewa-Naszoho (prawdziwe imię — Nykyfor Hryhorijiw, członek Centralnej Rady, minister oświaty w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej), „Jak żył naród ukraiński” Mychajła Hruszewskiego, „Z ukraińskiej starożytności” Dmytra Jawornyckiego, „Leś, przesławny hajdamaka” Borysa Hrinczenki, „Książęca Ukraina” Ołeksandra Olesia, „Opowiadania o sławnym Wojsku Zaporoskim Niowym” Adriana Kaszczenki, czterotomowe opowiadanie historyczne „Drzewo pamięci”, zbiór „Państwowe Centrum Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu”, „Galeria portretów” Mykoły Kostomarowa, „Było kiedyś na Ukrainie” Iwana Krypjakewycza, „Marusia Czuraj” Łiny Kostenko, wydania seryjne „Iwan Mazepa”, „Bohdan Chmielnicki”, „Petro Sahajdaczny”, „Dmytro Wysznewecki (Bajda)”, „Iwan Sirko”, „Samijło Kiszka” i dziesiątki, dziesiątki książek z historii Ukrainy. Zatem książka jest potrzebna Ukraińcom, tylko dajcie tej książce skrzydła, bo jesteśmy narodem oświeconym jeszcze od siwych wieków. Przypomnę tutaj słowa ze wstępu akademika Omelana Pricaka do książki „Pierwsza Konstytucja Ukrainy hetmana Pyłypa Orłyka 5 kwietnia 1710 roku”: „Osiemnasty wiek, a dokładniej jego ostatnie dwie dekady, to czas, kiedy uchwalano konstytucje: 1787 r. — Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki, 1791 r. — konstytucje Francji i Polski. W Imperium Rosyjskim próby stworzenia konstytucji miały miejsce tylko w pierwszej ćwierci XIX w., ale zakończyły się tragicznym powstaniem dekabrystów w 1825 roku. I tutaj możemy z dumą stwierdzić, że Ukraina wiodła w tym prym. Nasza Konstytucja została uchwalona 5 kwietnia 1710 roku”. Weselczanie kontynuują pracę nad wychowaniem u dzieci poczucia państwowości. Gotowe do wydania są publikacje encyklopedyczne „Rodzima Ukraina” oraz „Kozacka encyklopedia”, którą wydawnictwo przygotowało we współpracy z wybitnym historykiem, laureatem Nagrody Szewczenkowskiej, niezapomnianą Ołeną Apanowycz. Jest to bogato ilustrowana, ciekawie napisana dla dzieci książka o kozaczyźnie zaporoskiej, ułożona alfabetycznie. Poszczególne artykuły czytelnik mógł już zobaczyć w czasopiśmie „Weseloczka”, które założyło i wydaje wydawnictwo dla dzieci i o dzieciach, które już dziś nauką i osiągnięciami na światowych konkursach tworzą sławę Ukrainy. BARWA CZWARTA: UKRAIŃSKI FOLKLOR I UKRAIŃSKA KLASYKA Rozmyślania o źródłach ludowej mądrości zwracają mnie ku jednemu cudowi, który widziałem w karpackim lesie: chwili narodzin żywicy. Żywica to zapach ojczystego kraju, oznaka życia. Żywica zagoi nasze rany i już w swoim melodyjnym brzmieniu mówi nam: „Żyj!” Dlatego dla nazwy cyklu książek „Weselki” z zakresu wiedzy o narodzie wybraliśmy słowo żywica jako obraz życia i symbol odrodzenia. Program określono jako różnorodny i ciekawy: przygotowujemy dla dzieci elementarz, czytankę, chrestomatię, encyklopedię wiedzy o narodzie, książki o rodowodach tkaczy, pisankarzy, rzeźbiarzy, hafciarek, o zapomnianych zawodach i rzemiosłach ludowych — jak zrobić kożuszek, utkać dywan, skonstruować drumlę i trembitę, wypleść z wikliny lub słomy ładne i potrzebne w gospodarstwie rzeczy, artystycznie wypisać pisankę i z miłością wypielęgnować szopkę, zbudować drewnianą chatę bez ani jednego gwoździa i równie utalentowanie pokryć ją słomą, wyciosać kołyskę i podkuć konia, odrodzić regionalne szkoły sztuki garncarskiej i wykwintności ukraińskiej ceramiki… Dzieci kochają folklor, a prawdziwymi prezentami dla nich stały się dwa wydania dwutomników „Zakukała kukułeczka” oraz „Kalinowa piszczałka” — poetycka i prozatorska twórczość narodu, kilka wydań książki-bestsellera „Wianek”, którą w swoim czasie uporządkował członek Centralnej Rady Ołeksandr Biłousenko, a my po dziesiątkach lat przywróciliśmy do życia wspaniały, hojnie ilustrowany zbiór „Błogosław, matko!” (kołysanki, zabawy, wiosenne pieśni, zawołania i przyśpiewki, kolędy i szczedriwki, łamańce językowe, wyliczanki, zagadki, kołomyjki), cykl książek kolęd, szczedriwek, piosenek dziecięcych, przysłów… Literatura ukraińska — zarówno klasyczna, jak i współczesna — to wielka literatura europejska. Tak odnosi się „Weselka” do ukraińskiego słowa i jego twórców. Praktyką swojej pracy kategorycznie odrzucamy wymysły, że książek ukraińskich pisarzy się nie czyta, bo to książki nieciekawe, albo że tych książek się nie kupuje, bo napisane są w języku ukraińskim. Musimy bronić honoru ukraińskiej literatury, którą chcą przedstawić jako drugorzędną, bronić honoru pisarza i wysoko nieść jego imię. Zatrzymam się na ważnym programie oświatowym — uzupełnianiu księgozbiorów bibliotek szkolnych książkami z serii „Biblioteka szkolna”, które są nieodłączną częścią procesu nauczania, bez których niemożliwe jest jakościowe studiowanie wielu przedmiotów szkolnych cyklu humanistycznego. Czterdzieści lat temu wydawnictwo „Weselka” było inicjatorem stworzenia tej serii dla bibliotek szkolnych, której podstawę powinny stanowić utwory ukraińskich pisarzy, studiowane zgodnie z programami nauczania i zalecane do lektur pozalekcyjnych, a także dzieła klasyki zagranicznej w równie klasycznych ukraińskich przekładach. „Weselka” nigdy nie przerywała wydawania tych publikacji, nawet w najtrudniejszym czasie niszczenia spraw wydawniczych w państwie, kontynuuje wydawanie ich także teraz w nowej, lepszej szacie graficznej i z dobrym przygotowaniem naukowo-dydaktycznym. Przez czterdzieści lat „Weselka” wydała prawie 400 tytułów książek z tej serii. Obecnie gotowych do druku jest 50 książek literatury ukraińskiej i zagranicznej, połowa z nich posiada aprobatę Ministerstwa Oświaty i Nauki jako certyfikat jakości. Wierzymy, że oświatowe Ministerstwo oraz Państwowy Komitet Telewizji i Radia Ukrainy wesprą tę pionierską pracę „Weselki” już w tym roku, wszak nareszcie na wydanie serii przeznaczono niemałe środki z budżetu państwa. BARWA PIĄTA: CUD BAJKI
Świat dziecięcej duszy od małego jest rozświetlony bajką. Bajkowy ląd „Weselki” jest wielki i nieogarniony, ciekawy i zagadkowo-tajemniczy, niczym wyspa na oceanie. Główne miejsce na tym lądzie zajmuje ukraińska bajka — zarówno ludowa, jak i literacka. Wydajemy je w oddzielnych książkach, zbiorach, pięknie ilustrujemy, drukujemy w różnych seriach i typizowanych wydaniach. Sławę zdobyły pięknie ilustrowane książki z serii „Bajki narodów świata” (ukazało się 35 wydań bajek różnych narodów). A teraz gotowe do druku jest dziesięciotomowe wydanie serii „Skarbnica światowej bajki”, które obejmuje twórczość ludową wszystkich kontynentów planety. Ludową bajkową epopeję uzupełniają bajki literackie ukraińskich i zagranicznych pisarzy. Czytelnik może i teraz nabyć w „Weselce” pięknie ilustrowane książki Iwana Franki „Lis Mykyta” i „Kiedy jeszcze zwierzęta mówiły”, Ołeny Pcziłki „Gospodarstwo”, Łesi Ukrainki „Bieda nauczy”, Wsewołoda Nestajki „Bajkowe przygody i tajemnice”, Wiktora Blyznecia „Ziemia świetlików”, Antoine’a de Saint-Exupéry’ego „Mały Książę”… Wydawnictwo właśnie założyło nową serię bajek, która cieszy się wielkim popytem u czytelnika. Światło dzienne ujrzały już bajki Charles’a Perraulta, Karela Čapka, Boženy Němcovej, braci Grimm, Wilhelma Hauffa. BARWA SZÓSTA: LITERATURA ŚWIATOWA Wielką misją „Weselki” jest otwieranie dzieciom okna na literaturę światową. Przekłady w wydawnictwie realizowane są z prawie 50 języków obcych, książki „Weselki” eksportowane są do ponad 100 krajów świata, eksponowane na najbardziej prestiżowych międzynarodowych wystawach-targach książki w Kijowie, Lwowie, Moskwie, Frankfurcie nad Menem, Chicago, Toronto, Warszawie, Pradze, Bratysławie i innych. Przez lata istnienia wydawnictwa wydano około dziesięciu tysięcy tytułów dzieł literatury światowej, zbiorów folklorystycznych i tematycznych. Można powiedzieć, że nie ma takiego znanego dzieła dziecięcego zagranicznego pisarza, który tworzył literaturę narodową, a który nie ukazałby się po raz pierwszy w ukraińskim przekładzie w „Weselce”. Dobrą sławę zyskały wydania prezentowe z serii „Mity narodów świata”, „Laureaci Międzynarodowej Nagrody im. H. Ch. Andersena”, „Fantastyka zagraniczna”, „Przygody”, „Biblioteka szkolna”, „Krąg rodzinny”… Wydawnictwo od kilku lat bierze udział w Programie Wydawniczym Międzynarodowej Fundacji „Odrodzenie”, wydało dzięki grantom fundacji szereg przekładów prac filozoficznych i popularnonaukowych autorów zagranicznych. Mamy ciekawe doświadczenie współpracy z wydawcami świata słowiańskiego, której rezultatem było niemało wspólnych wydań. Oto właśnie ukazało się wydanie poezji słowackiego poety Jozefa Leikerta „Wieczorowanie”, w Ambasadzie Słowacji przeprowadzono prezentację książki z udziałem słowackich pisarzy, która stała się świętem bratnich literatur. Ważne jest zapoznawanie czytelnika z utworami ukraińskich pisarzy, którzy żyją poza granicami Ukrainy. Wydawnictwo założyło serię „Naszego kwiatu — po całym świecie” i wydało książki I. Kaczurowskiego „Pan Kocki”, J. Sławutycza „Więzień sołowiecki”, H. Czeriń „Nowe życie, albo Nie ma czasu na zabawę”, D. Czuba „Żywy Szewczenko”, „Ścieżkami przygód”, „Śladami Mikłucho-Makłaja”, O. Hajeckiej „Pomóżcie aniołkowi”, O. Łaturyńskiej „Znam bajkę”, L. Połtawy „Księga leśna”, W. Żukoweckiej „Służ Ukrainie”, zbiory pisarzy Australii „Rodzime głosy z dalekiego kontynentu”, Słowacji — „Zaśpiewajmy sobie”. Teraz wydawnictwo przygotowało do druku szereg książek z biblioteki „Switowyd”, do której włączono ponad 100 najlepszych utworów zagranicznych pisarzy dziecięcych — klasyków i współczesnych, z których większość w swoim czasie była drukowana w „Weselce”. W planach jest także seria literatury przygodowej, zapoczątkowana czterema wydaniami „Księgi przygód”, która wywołała wielkie zainteresowanie czytelników. BARWA SIÓDMA: SZTUKA KSIĄŻKI Dziecięca książka ma dwa skrzydła: jedno skrzydło — mądre słowo pisarza, a drugie — utalentowana ilustracja artysty. Nazwałbym „Weselkę” Akademią sztuki tworzenia dziecięcej książki, która wychowała całą plejadę ilustratorów, których twórczość zdobyła europejską sławę. Laureatami Nagrody Szewczenkowskiej za ilustracje do książek „Weselki” zostali Heorhij Jakutowycz, Mykoła Storożenko, Ołeksandr Iwachnenko, a kierownik centrum designu Mykoła Pszinka, który pracuje w „Weselce” prawie czterdzieści lat, zdobył swoją pracą i twórczością tytuł ludowego artysty Ukrainy. Książki „Weselki” zostały wyróżnione wieloma dyplomami i nagrodami na ukraińskich i międzynarodowych wystawach-targach książki oraz konkursach, forach wydawców (dyplom im. Heorhija Narbuta — za „Kobziarza” T. H. Szewczenki, nagrody „Srebrny Nestor-Kronikarz” — za najlepszą książkę dziecięcą 2000 roku „Pobrechieńki dla Jaremki” Iwana Switłycznego oraz za najlepszą książkę dziecięcą 2001 roku „Z ukraińskiej starożytności” Dmytra Jawornyckiego, Dyplom i specjalne wyróżnienie „Ślimak” — za najlepsze wydania seryjne, serię „Biblioteka szkolna”, 2001 rok, i wiele dyplomów, listów pochwalnych, wyróżnień). * * * Wielka praca „Weselki”, ciężka i bohaterska, jej rezultaty są znaczące i wierzę, że staną się stokroć większe, gdy w państwie zacznie działać zainicjowana przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy oraz przyjęta przez Radę Najwyższą ustawa „O państwowym wsparciu działalności wydawniczej na Ukrainie”. My w „Weselce” wierzymy w lepszą przyszłość. Żyjemy Ukrainą, a zrozumienie tej wysokiej misji jest jedyną gwarancją tego, że wytrwamy przy tym, co najczystsze dla naszej matki — kołysce ukraińskiej książki dziecięcej. Jarema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, dyrektor wydawnictwa „Weselka”
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
własnego. To znaczy, że jesteśmy w nurcie ich procesu filmowego, ale nie naszego. Przyczynę tak krytycznego stanu upatruje się w trudnościach finansowych. Ale to tylko wierzchołek góry lodowej. Brak środków na kręcenie filmów pociąga za sobą jeszcze dużą liczbę wzajemnie powiązanych problemów. Dawno przestarzały jest kompleks materiałowo-techniczny — na takim sprzęcie nie nakręci się prawdziwie nowoczesnego filmu. Zmian wymaga stan edukacji filmowej, która również obecnie pozostaje w tyle za współczesnymi realiami. Szczególnie zaś brakuje nam dobrych scenarzystów. Niektóre gatunki w naszej kinematografii obecnie w ogóle nie istnieją (na przykład komedie lub filmy dla dzieci). Lecz nawet jeśli w tych warunkach mimo wszystko udaje się coś nakręcić, to potem spotkanie widza z dziełem filmowym w ogóle nie dochodzi do skutku. Przyczyny są znane. Do dystrybucji one nie trafiają, ponieważ kina znajdują się w własności komunalnej i wyświetlają to, co gwarantuje zysk — wyłącznie amerykańskie filmy. Dystrybutorzy filmowi nie są zainteresowani pokazami ukraińskiego kina, ponieważ są pewni, że nikt na nie nie pójdzie. Katastrofalny stan panuje obecnie w regionach — ludzie chcieliby oglądać kino, ale w ogóle nie mają takiej możliwości. WYDARZENIE (zrozumiałe, bywa różnym), a w uprzedzonym stosunku do naszego produktu filmowego. Tę samą „Modlitwę za hetmana Mazepę” prasa przyjęła tak wrogo, jak chyba żaden z filmów. Po co analizować prawdziwie oryginalne dzieło filmowe… W ogóle można mówić o braku w popularnych wydawnictwach prawdziwie profesjonalnej i obiektywnej krytyki filmowej. W istocie jedyne wydawnictwa, które dają prawdziwie fachowe oceny, a z drugiej strony — przytaczają różne punkty widzenia, to „Kino-Koło” oraz „Kino-Teatr”. Na konferencji prasowej, która odbywała się przed rozpoczęciem Tygodnia Ukraińskiego Kina, przez jedną dziennikarkę ze znanego wydawnictwa (które zarekomendowało się jako poważne i analityczne) została wyrażona opinia, że niby w tym wydarzeniu nie ma żadnego sensu — i tak nikt nie przyjdzie oglądać ukraińskiego kina. Tak po prostu wzięli i machnęli na nie ręką… A tymczasem przypomina się, ilu było chętnych do obejrzenia tego samego „Mamaja” (nawet jeszcze w nieostatecznej formie) w klubie filmowym Mohylanki — miejsc brakowało, ludzie stali pod ścianami… Albo też — pełna sala kina „Ukraina” podczas bardzo krótkiej dystrybucji „Modlitwy za hetmana Mazepę”… Zrozumiałe, że potem to poważne wydawnictwo ani słowem nie wspomniało o tygodniu kina. A ludzi na pokazach byłoby znacznie więcej, gdyby akcja była rzeczywiście należycie rozreklamowana. Oprócz tego na dzienne pokazy dość trudno trafić pracującemu człowiekowi. Za to na wieczorne seanse (zwłaszcza gdy miały być wyświetlane „Modlitwa za hetmana Mazepę” i „Mamaj”) chętnych zbierało się bardzo wielu. Tydzień Ukraińskiego Kina przedstawił nie tylko panoramę naszych taśm. Ujawnił on to, co dzieje się w samej kinematografii oraz obok niej. Zrozumiałe, że póki nie wszystko jest ostatecznie stracone, niezbędna jest poważna odnowa naszego kina. Lecz najważniejsze — żeby ono wreszcie przestało być obce wśród swoich.
Maschinelle Übersetzung
Od tego czasu ukraińskie kino można śmiało uznać za „ukryte” – niby coś kręcono, ale kto to potem widział… W kinach (nielicznych odnowionych i działających), jak wiadomo, wyświetlane są niemal wyłącznie hollywoodzkie produkcje, w większości wątpliwej jakości artystycznej. W telewizji obraz jest praktycznie taki sam, odsetek ukraińskojęzycznego kina zbliża się do zera. Nie wspominając już o wideo… Biorąc pod uwagę taki stan rzeczy, tygodniowy przegląd ukraińskiego kina wydaje się niemal jedyną okazją, by zapoznać szeroką publiczność z naszymi filmami. Właściwie takie wydarzenie okazało się czymś podobnym do pokazów zagranicznych filmów, które ostatnio często organizowane są w Kijowie – dni kina francuskiego, czeskiego, japońskiego (i wielu innych krajów). A obecnie Tydzień Kina Ukraińskiego dowodzi, że znajduje się ono w statusie obcokrajowca na własnej ziemi: organizuje się dla niego specjalny, oddzielny pokaz. Status ten okazuje się nawet gorszy – w każdym razie pokazy zagranicznego kina są aktywnie reklamowane, a o informację na temat wyświetlania ukraińskich filmów było dość trudno: informowały o nich jedynie plakaty w Domu Kina i rzadko – reklama telewizyjna. Jednym z pozytywnych aspektów tego wydarzenia okazał się bezpłatny wstęp, dzięki czemu oglądanie filmów było dostępne dla każdego. Bo przecież w telewizji i w kinach ukraińskie kino jest niedostępne w żadnych warunkach. Można hojnie poświęcić cały rok Rosji, a dla ukraińskiego – i tygodnia w zupełności wystarczy… Ale te niewesołe spostrzeżenia wcale nie mają na celu umniejszenia znaczenia tego wydarzenia. Niech chociaż w ten sposób uda się obejrzeć dorobek kinematograficzny ostatnich lat, i co ważne – w różnych gatunkach. W przyszłości planuje się przeprowadzenie tygodnia młodego ukraińskiego kina przed festiwalem „Mołodist”. Zresztą ten tygodniowy pokaz w dużej mierze zorientowany jest na młodzież – i to nie tylko na studentów uczących się na wydziałach filmowych, ale także innych, którzy naprawdę są zainteresowani tym, co dzieje się w naszej kinematografii. Niestety, dorobek ostatnich lat zmieścił się w zaledwie jednym tygodniu (choć bardzo nasyconym). Przecież w tym okresie liczba kręconych filmów katastrofalnie spada. Przytoczmy liczby. Na przykład w 1991 roku na Ukrainie wyprodukowano 68 filmów fabularnych (z nich w studiu filmowym im. O. Dowżenki – 16, w Odeskiej Wytwórni Filmowej – 28). A potem – gwałtowny spadek i już w 2000 roku wyszły zaledwie 4 filmy fabularne. W tym czasie w Rosji, przeciwnie, poziom produkcji filmowej znacznie wzrósł. Choć i tam swego czasu obserwowano problemy. Na przykład od 1992 roku zmniejsza się liczba produkowanych filmów, zwłaszcza fabularnych. Ale już od 1999 roku nastąpiły pozytywne zmiany. Z drugiej strony wzrost w rosyjskiej produkcji filmowej odbywa się w większej mierze dzięki ogromnej liczbie seriali (ich liczba wzrosła do 72 w 2002 roku). Zaczęła zwiększać się też liczba filmów fabularnych, ale w znacznie mniejszej skali, w szczególności Rosjanom tak i nie udało się powrócić do poziomu z 1992 roku – 166 filmów. Tymczasem serialowa lawina okazała się skutecznym środkiem wypełnienia naszej anteny i zawłaszczenia ukraińskiej przestrzeni telewizyjnej rosyjskojęzycznym produktem przy braku własnego. „Modlitwa za hetmana Mazepę”. W telewizji, odpowiednio, nasze kino też nie trafia. Przez to jakikolwiek rodzimy film po prostu nie jest w stanie się zwrócić. Zatem obecny stan kina może i nie wywołuje szczególnego optymizmu, ale mimo wszystko pewne zmiany się rysują. W szczególności, według słów dyrektora studia filmowego im. O. Dowżenki Wiktora Prychodźki, z budżetu mają wyasygnować 16 mln hrywien na techniczne przezbrojenie studia i zakup nowego sprzętu (przewiduje się zakup nowych kamer, sprzętu oświetleniowego, nowoczesnego systemu zapisu dźwięku). Projekt studia filmowego, w ramach którego przewiduje się nakręcenie 50 filmów krótkometrażowych, zapoczątkowano właśnie w celu poszukiwania talentów filmowych. A jeśli chodzi o kadry – to zdaniem reżyserki-dokumentalistki Łarysy Rodnianskiej, byłoby nieźle zorganizować kursy (zwłaszcza dla scenarzystów) podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Lecz jedną z największych szkód naszej kinematografii wyrządzają, co dziwne, środki masowego przekazu. Warto wspomnieć, że nawet tę niewielką liczbę filmów, które wyświetlano na pokazach premierowych, prasa zazwyczaj oceniała skrajnie negatywnie. I sprawa nawet nie w jakości artystycznej (choć ona, „Szum wiatru”, film M. Illenki „Mała podróż na wielkiej karuzeli” – paradoksalna, ekscentryczna i filozoficzna komedia o naszym życiu w „przedłużeniu końca świata”). Co więc robić twórcom filmowym w obecnych warunkach, dopóki nie nastąpią jakieś zmiany na lepsze? Może skoncentrować się na produkcji niskobudżetowego kina festiwalowego?.. Rywalizować z Hollywoodem lub rosyjskimi serialami na razie nie ma sensu, więc możemy szukać swojej własnej niszy, a może nią stać się właśnie orientacja na niskobudżetowe kino intelektualne. Pierwsze przykłady już są. W szczególności triumfalny przejazd „Tramwaju nr 9” przez ogromną liczbę festiwali i zdobycie „Srebrnego Niedźwiedzia” na MFF w Berlinie (nominacja „film krótkometrażowy”). Trzeba przecież od czegoś zacząć… Stronę przygotowała Kateryna TARCZEWSKA. Niedawno w Domu Kina odbył się Tydzień Kina Ukraińskiego. W programie – pokaz filmów fabularnych, dokumentalnych, krótkometrażowych, studenckich, animowanych, wypuszczonych w ciągu ostatnich pięciu lat. Poprzednia podobna akcja miała miejsce jeszcze w dalekim 1991 roku…
Maschinelle Übersetzung
REFLEKSJE
W ramach Tygodnia Ukraińskiego Kina zaprezentowano filmy różnych gatunków i różnych pokoleń twórców kinematografii — starszej, średniej i młodszej generacji reżyserów. Wśród nich są Jurij Illjenko, Kira Muratowa, Michaił Biełikow, Serhij Masłobojszczykow, Serhij Bukowski, Jurij Tereszczenko, Ołesь Sanin, Taras Tomenko, Stepan Kowal oraz wielu innych. Przeglądając zbiór dzieł filmowych, można sobie wyrobić obraz tego, co dzieje się w naszym kinie, jakie tendencje tematyczne dominują, jakie cechy mają nasze filmy. Ogólnie rzecz biorąc, dla naszego kina ostatnich lat (zarówno fabularnego, jak i niefabularnego) charakterystyczna jest w większym stopniu kontemplacyjność. Raczej kino refleksji, a nie działania… Praktycznie każdy film to autorski punkt widzenia, rozmyślanie nad naszą historią, nad realiami współczesnego życia lub nad istotą człowieka. Wśród najjaśniejszych filmów fabularnych można wymienić kilka. „Modlitwa za hetmana Mazepę” (reż. J. Illjenko) — osobiste i niezwykłe spojrzenie na wybitną, niejednoznaczną postać i jej działalność, otoczenie, epokę, historię w ogóle. I wszystko to jeszcze wyrażone unikalnym językiem kina… „Szum wiatru” (reż. S. Masłobojszczykow) — poetycka i wyrafinowana refleksja o nieustannym poszukiwaniu siebie w świecie, w którym niemożliwy jest dialog ani z innym, ani z samym sobą (właściwie to diagnoza naszych czasów). „Mamaj” (reż. O. Sanin) — film w interesującym gatunku dumy-legendy. Realiom współczesności, szaleństwu i zagubieniu obecnego czasu poświęcone są filmy „Drugorzędni ludzie” K. Muratowej, „Haftarka w zmierzchu” M. Siedniewa, „Myjący samochody” W. Tychego. Właściwie większość naszych filmów można nazwać kinem autorskim. Przewaga właśnie tego typu kina łatwo się tłumaczy, ponieważ z powodu braku środków nie ma możliwości kręcenia drogich filmów, nasyconych wszelkimi modnymi efektami. Dlatego wielu z naszych obrazów cechuje kameralność i lakoniczność środków wyrazu. Jednak trudność polega na tym, że kino autorskie praktycznie nie może trafić do szerokiej dystrybucji, a zatem — i zwrócić wydane pieniądze. Obecnie jedną z najlepszych możliwości kręcenia filmów jest zwrócenie się do gatunku filmu dokumentalnego. Nie wymaga on takich wydatków jak fabularny. Ale gdzieś go zobaczyć jest jeszcze trudniej. Wyjątkiem są filmy produkcji studia „1+1”, które były emitowane na tym kanale (zwłaszcza 9-odcinkowa „Wojna. Ukraiński rachunek” S. Bukowskiego). Natomiast nasze kino dokumentalne poświęcone jest na ogół wybitnym osobistościom (takim jak A. Horska, M. Jakowczenko, W. Kaluta, K. Biłokur i wielu innym). Wśród najlepszych filmów dokumentalnych warto wyróżnić „Pasażerów z minionego stulecia” W. Ołendera (wspomnienia operatora-dokumentalisty I. Goldsztejna), „Bez patosu” J. Łazarewskiej (Kijów, jego starzy mieszkańcy i odbicie,
to, co pozostawiła na nich tragedia Babiego Jaru), „Wieczny krzyż” J. Tereszczenki (dramatyczny los twórców filmu „Kamienny krzyż”, Leonida Osyki i Borysława Brondukowa), wspomniana „Wojna”. Mimo obecnego stanu kinematografii młodzi reżyserzy u nas istnieją i filmy kręcą. Ich kino jest jednak nadzwyczaj ponure zarówno pod względem stylistyki, jak i tematyki. Przeważnie czarno-białe, odzwierciedla (i widać, że boleśnie odczuwa) wszystkie rażące bolączki naszej rzeczywistości, i być może właśnie dlatego jest bardzo pesymistyczne, czasem nawet okrutne („Rzeź”, „Strzelnica” T. Tomenka, „Na skraju świata” A. Pasikowej, „Tato” O. Rosycza). Co ciekawe, najbardziej optymistycznym, dowcipnym i pomysłowym okazał się gatunek animowany. To właśnie filmy animowane są pełne subtelnego humoru i jednocześnie głębokiej myśli filozoficznej. Najjaśniejsi przedstawiciele to „Tramwaj nr 9 odjechał” S. Kowala (jeden dzień z życia pasażerów tramwaju), „Jednorazowa wieczność” M. Iljenka (ironiczna przypowieść o świecie i o nas w nim) oraz „Kompromiks” J. Syvokonia (kiedy czerń i biel przestają walczyć, wszystko wokół zamienia się w szare błoto). Technika animacji również jest bardzo różna: plastelinowa („Tramwaj nr 9 odjechał”), rysowana („Jednorazowa wieczność”), lalkowa („Nikogo nie ma w domu” O. Pedana), „sypka”, czyli z zastosowaniem proszku węglowego i soli („Kompromiks”). Nawiasem mówiąc, blisko duchem tych kreskówek okazał się krótkometrażowy film fabularny stri-
Maschinelle Übersetzung
Podczas oglądania ukraińskich filmów widzowie mieli możliwość wystawienia im swojej oceny. Ankietowanie, które przeprowadzano w ciągu tygodnia, pokazało dość ciekawe wyniki. Co prawda, uzyskane dane są dość względne, bo przecież na filmy głosowała różna liczba osób (od 16 do 156), dlatego obraz upodobań nie może być całkowicie obiektywny. Mimo to wyliczono średnie oceny przyznane przez widzów temu czy innemu filmowi. Głosowanie przeprowadzano w systemie 6-punktowym. Największą liczbę punktów (5,61) otrzymał film animowany „Jechał tramwaj nr 9”. Taki wynik nie dziwi — nie na darmo przecież otrzymał nagrodę publiczności na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym „Mołodist” w Kijowie jeszcze w 2002 roku (nawiasem mówiąc, ani razu nie pokazano go w telewizji). Na drugim miejscu znalazł się film nie fabularny „Hamlet” z „happy endem” O. Kowala. Na trzecim — film dokumentalny W. Olendera „Pasażerowie z minionego stulecia”. Do pierwszej dziesiątki weszły również filmy fabularne „Niespokorny” O. Janczuka oraz „Mamaj” O. Sanina, filmy dokumentalne S. Bukowskiego „Wilen Kaluta. Realne światło” oraz „Wojna. Ukraiński rachunek”; „Leonid Krawczuk. Wybór losu” W. Szkurina i O. Frołowa, „1961—2001. Przepustka do historii” T. Zołojewa, a także film animowany M. Illenki „Jednorazowa wieczność”. Według danych portalu filmowego kinokolo.ua. Fotografie — z portalu filmowego kinokolo.ua oraz czasopisma „Kino-Teatr”.
Maschinelle Übersetzung
WYDARZENIE Nie przypominam sobie, kiedy to na swoim solowym koncercie skrzypek wykonywał utwory wyłącznie z ukraińskiego repertuaru klasycznego i współczesnego. Przecież, według słów inicjatora i głównego bohatera recenzowanego wydarzenia, zasłużonego artysty Ukrainy, laureata wówczas jeszcze Wszechzwiązkowego i Republikańskiego konkursów muzyków-wykonawców, skrzypka i kompozytora Kyryła Stecenki-młodszego, nasz system edukacji muzycznej do dziś interpretuje muzykę ukraińską jako coś mało wartościowego i drugorzędnego. A od siebie dodam — jako „darmowy dodatek” do muzyki zachodnioeuropejskiej i rosyjskiej. Dlatego solowe koncerty skrzypcowe K. Stecenki, które niedawno odbyły się w Domu Aktora oraz w Małej Sali Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego w Kijowie, miały na celu obalenie takiej błędnej interpretacji. Wybiegając w przyszłość, zaznaczę, że w pełni się to udało. Może udało się również dlatego, że K. Stecenko, w odróżnieniu od wielu innych wykonawców, stale rozwija się jako skrzypek. Porównując te koncerty z poprzednimi, nie mogę nie zauważyć, że wykonawca, który jeszcze dziesięć lat temu wyróżniał się wysokim intelektualizmem, głębią interpretacji każdego utworu, wirtuozerią, wyrazistym temperamentem i ekspresją, pięknym dźwiękiem, różnorodną kolorystyką, wrażliwością gatunkowo-stylistyczną oraz wyrafinowaniem frazowania, obecnie pokazał także subtelną muzykalność — pojawiły się podobne do ludzkiego głosu skrzypcowa kantylena i wibracja, głęboka przenikliwość oraz wyjątkowy artyzm. Czuło się to zarówno w „Elegii pamięci Tarasa Szewczenki”, jak i w przełożonych przez Wadyma Stecenkę na skrzypce fortepianowej Rapsodii nr 2 („Dumka-szumka”) M. Łysenki, i w dwóch częściach orkiestrowego „Huculskiego tryptyku” M. Skoryka, które zabrzmiały w autorskiej transkrypcji skrzypcowej, oraz w Sonacie M. Berezowskiego na skrzypce i klawesyn (1772) — pierwszym zespole instrumentalnym w ukraińskiej muzyce akademickiej. Szczególnie udały się, moim zdaniem, środkowy epizod z drugiej części Sonaty M. Berezowskiego, nieco impresjonistyczna interpretacja „huculskiego” Allegretto M. Skoryka oraz Rapsodia M. Łysenki, gdzie K. Stecenko uwypuklił heroiczno-dramatyczne źródła „Dumki”. To ostatnie w pełni wynika z idei kompozytorskiej, gdyż autor traktował gatunek dumki z jej przeważnie liryczno-melancholijnym charakterem jako właśnie epicko-dramatyczny, tym samym zbliżając go do nastrojów słynnej ukraińskiej dumy. Natomiast w Elegii M. Łysenki, która otwierała program, podczas pierwszego koncertu estradowe zdenerwowanie jeszcze trochę dawało o sobie znać. Odnotuję też „mozartowsko-włoską” środkową część Sonaty M. Berezowskiego, gdzie pianistka N. Stroczan, która niemal zawsze była równorzędną partnerką K. Stecenki, tworząc dobrą zespołowość, stylizowała na fortepianie grę na klawesynie, a w Rapsodii M. Łysenki — subtelnie wychwycony przez skrzypka cytat z „Tańców węgierskich” J. Brahmsa. Mimochodem zauważę, że ta melodia, szeroko rozpowszechniona w Europie Zachodniej i Wschodniej, w tym także na Ukrainie, według znanego węgierskiego kompozytora i folklorysty Z. Kodálya, ma „krewnego”, jakkolwiek dziwnie to brzmi, aż w chińskiej (!) muzyce ludowej (za pośrednictwem folkloru węgierskiego, maryjskiego, czuwaskiego, kałmuckiego i mongolskiego). Koncerty zostały wzbogacone także premierami-prezentacjami trzyczęściowej Sonaty skrzypcowej K. Stecenki, stworzonej… 16 lat temu. W utworze przeplatają się elementy neofolkloryzmu, neoklasycyzmu, neobaroku, a nawet w pewnym stopniu postmodernizmu. W żartobliwym finale (Scherzo) w stylistykę XX wieku wplata się echo ukraińskich wiosenek, kolęd, karpackich nawoływań fujarkowych, a w ironicznej pierwszej części (Allegretto con ironico), dedykowanej swojemu nauczycielowi polifonii, kompozytorowi W. Flysowi, wyczuwalne są „stylowe zaloty” do Rameau, Haydna, Mozarta, Prokofiewa, Szostakowicza i Martinů. Zatem utwór, napisany jeszcze pod koniec lat 80., i dziś odbierany jest świeżo i nowocześnie. Ironia K. Stecenki przejawiła się również w tym, że po wykonanych na bis własnych efektownych utworach „Pieśń”, „Na weselu we wsi” oraz „Szalone kołomyjki” zakończył program obu koncertów szeroko znaną muzyczną czołówką do programu telewizyjnego „Dobranoc, dzieci” — „Pieśnią wieczorną” swojego dziadka, klasyka muzyki ukraińskiej Kyryła Stecenki-starszego, jakby życząc widzom i słuchaczom dobrej nocy. Recenzowane koncerty zaświadczyły nie tylko o wysokim kunszcie artystycznym skrzypka i talencie kompozytorskim K. Stecenki-młodszego, ale także o jego wielkiej pracy oświatowej, skierowanej na popularyzację muzyki ukraińskiej. To ostatnie jest właściwe również innym dziedzinom wieloaspektowej działalności artysty — pedagoga, producenta muzycznego i telewizyjnego, prezentera telewizyjnego i radiowego, reżysera, scenarzysty, krytyka muzycznego. Dlatego zdumiewa fakt, że za tak wielki i różnorodny wkład w ukraińską kulturę narodową artyście, który na dodatek w zeszłym roku przekroczył połowę wieku, do tej pory nie przyznano tytułu artysty ludowego Ukrainy. Natomiast zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy jest deputowany ludowy, były pracownik komsomolski i prezydent festiwalu „Tawryjskie Igrzyska” Mykoła Bahrajew, nawiasem mówiąc, mający związek nie ze sztuką, a z kulturą; artystami ludowymi Ukrainy są zagraniczni goście J. Kobzon i W. Spiwakow. A oto, na przykład, założyciel i dyrektor festiwalu „Czerwona Ruta”, kompozytor i etnomuzykolog Taras Melnyk czy kierowniczka dziecięcego autentycznego zespołu folklorystycznego „Daj Boże” i pianistka Olha Melnyk (wymieniam, bo oni w tym roku również obchodzili półwieczny jubileusz), którzy wnieśli nieporównywalnie większy wkład w naszą kulturę i sztukę, żadnych honorowych tytułów państwowych nie mają. Jeśli tytuły w naszym kraju przyznaje się nie za wkład w kulturę, a za osobistą lojalność wobec kierownictwa państwa lub za osobistą sympatię tego ostatniego do zagranicznego artysty, to komu takie wyróżnienia są potrzebne? W każdym razie nie wypada kończyć recenzji prawdziwego skrzypcowego fajerwerku w naszych barwach narodowych na tak smutnej nucie. Najlepszym sędzią stała się tutaj publiczność, w skład której wchodzili również uznani krajowi i zagraniczni specjaliści w dziedzinie akademickiej sztuki muzycznej. Wypełniwszy sale (a na drugim koncercie — i przepełniwszy), z zachwytem przyjęła wspaniałe wykonanie przez K. Stecenkę swoistej koncertowej antologii ukraińskiej muzyki skrzypcowej. Lecz najwyraźniej te koncerty są tylko etapem na twórczej drodze skrzypka. Planuje on wykonać premiery innych swoich utworów skrzypcowych, pokazać cały niemały dorobek pieśniarski, zrealizować projekt o dowcipnej nazwie DRUM&BACH (na analogię do stylu współczesnej muzyki tanecznej drum&bass) w Narodowym Teatrze Opery i Baletu im. T. Szewczenki, gdzie partyturze skrzypiec i instrumentów perkusyjnych, specjalnie stworzonej na podstawie solowych sonat i partit skrzypcowych J. S. Bacha, towarzyszyłyby balet i wideoprojekcje na wielkim ekranie. Życzmy więc sukcesów we wszystkich jego przedsięwzięciach. Anatolij KAŁENYCZENKO, st. pracownik naukowy Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M.T. Rylskiego NAN Ukrainy, kandydat nauk o sztuce, członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
NOTA BENE DYSKOGRAFIA Lesia SAMIŁENKO Kateryna TARCZEWSKA Firma fonograficzna “ATLANTIC” niedawno ucieszyła wszystkich nowym, niebanalnym wydawnictwem. “Przyszłym gwiazdkom” (piosenki, nuty, płyta kompaktowa z muzyką do piosenek) — to bardzo sympatyczny zbiorek dla śpiewających dzieci. Problem repertuaru dziecięcego jest jednym z najostrzejszych i najbardziej niezrozumiałych również dlatego, że często słyszy się z ust młodych talentów piosenki wcale nie dziecięce. Choć tym, którzy interesują się kwestią dziecięcych wydarzeń muzycznych, dobrze wiadomo, że dziesiątki kompozytorów wszystkich gatunków twórczości muzycznej pracują owocnie i nawet jest z czego wybierać dla każdego dziecka indywidualnie. Dlatego też informacja o nowym wydawnictwie, którego autorem pomysłu wystąpił zasłużony działacz sztuki, kompozytor Jurij Derski, może zainteresować tych, którzy w pracy z dziećmi kierują się nie tylko profesjonalizmem, ale i zdrowym rozsądkiem. Nagranie materiału muzycznego zostało zrealizowane przez Dziecięcy Teatr Estrady “Forte Maestro” w studiu “Centrum D”. Trzynaście piosenek, które składają się na zbiorek, nawet po samych tytułach można określić jako takie, które pisano z miłością i o miłości do wszystkiego, co wypełnia życie wokół nas. “Domownik”, “Dudaryk”, “Ziemia, której nie ma”, “Jimmy”, “Zgubił się kotek”, “Laponia”, “Lalka”, “Małpiatki”, “Nocny koszmar”, “Różowy słoń”, “Ptasie podwórko”, “Gwiezdny książę”, “ZOO”. Wybierzcie każdy swoją — a sukces na dziecięcym festiwalu będzie gwarantowany, bo doprawdy ładne piosenki stworzyły poetka Olha Kiczkina oraz kompozytorzy Jurij Derski, Wałentyna Bułkina, Natalja Zbryćka. festiwalach w Polsce, Niemczech, Słowacji, Czechach, Estonii, Rumunii. Różnorodne odcienie, które dodały jeszcze większej barwności muzyce “Hajdamaków”, rozkwitły dzięki zaangażowaniu dodatkowych instrumentów — sopiłki, huculskich cymbałów, drumli, bandury, skrzypiec. W nagraniu płyty wzięli również udział znany bandurzysta Roman Hrynkiw oraz dziewczęta z kapeli “Bożyczi”. Właściwie autentyczność płyty wzmacniają piosenki stworzone przez “Hajdamaków” do słów ludowych. A ponadto w autorskie kompozycje czasami wplatają się “cytaty” z ludowych melodii… Zatem zajrzyjcie do hajdamackiego “Bogusławia” — muzycznego zakątka, gdzie na wiosnę bujnie rozkwitają jasne kwiaty ukraińskiego folk-rocka.
Maschinelle Übersetzung
Spróbujcie wcisnąć niestandardową muzykę w ramy stylowe. Zazwyczaj te ramy pękają pod energicznym naporem oryginalności i indywidualności. Cóż, trzeba wymyślać nowe określenia, które jednak także nie utrzymują się długo. „Karpaten Ska” — tak ochrzczono styl najbardziej muzykalnych „Hajdamaków” Ukrainy po pojawieniu się albumu o tej samej nazwie w 2002 roku. Połączenie dwóch tradycji folkowych — karpackiej i jamajskiej, do tego w rockowej oprawie — wywołało prawdziwą eksplozję energii. A czego jeszcze można się spodziewać po połączeniu najbardziej energetycznych kierunków muzycznych — folku i rocka? A oto teraz, po wydaniu nowego albumu zespołu pod tytułem „Bohusław”, określenie jego stylistyki stało się jeszcze trudniejsze. Teraz jest tu, oprócz kierunków rockowych, tyle wymieszane… Według słów uczestników zespołu (a jest ich siedmiu), wszyscy oni pochodzą z różnych regionów Ukrainy, dlatego przy nagrywaniu albumu każdy starał się dodać do muzyki piosenkowy dotyk swojej „małej” ziemi. Nowy wydawnictwo „Hajdamaków” trafiało do słuchacza dość długo. W tym czasie coraz większą popularność zdobywała poprzednia płyta, która im dalej, tym lepiej się sprzedawała. Sprzyjały temu, nie w ostatniej kolejności, liczne występy na ukraińskich festiwalach (stały udział w „Rock-ekzystencji”, pojawienie się na zeszłorocznych „Tauryjskich Igrzyskach”) oraz w klubach. Przyczyna, dla której tak długo nie wychodził „Bohusław”, jest dość prosta. Wytrwała praca w studiu (spróbujcie połączyć folkowe upodobania wszystkich muzyków) oraz stałe występy, przy czym wiele z nich — za granicą. Warto wspomnieć, że „Hajdamacy” koncertowali na festi-
Maschinelle Übersetzung
KALENDARZ ŚWIĘTYCH 15 maja — Borys, Gleb, Dawid, Roman 16 maja — Piotr, Tymoteusz 17 maja — Cyryl, Nikita, Mirosława 18 maja — Irena, Igor 20 maja — Jan, Michał 21 maja — Arseniusz, Jan 22 maja — Mikołaj 23 maja — Szymon 24 maja — Cyryl, Metody 25 maja — Herman, Jarosław 26 maja — Jerzy, Glikeria 27 maja — Makary, Nikita 28 maja — Dymitr, Leoncjusz 29 maja — Efrem, Fiodor, Muza 30 maja — Eudokia 31 maja — Andrzej, Cyryl, Piotr, Szymon, Aleksandra, Julia, Klaudia, Faina, Fiedot Czasami staje się śmiesznie, gdy patrzy się na do bólu znane egzemplarze do bólu znanych autorów, które z namysłem czytają w metrze „ postępowi”. To takie samo żywiołowe nieszczęście, jak ostro zakończone obuwie i jednakowe kożuchy, w które ubiera się teraz cały kraj. Jednak nazwa dla tego nieszczęścia została już dawno wymyślona. Moda. Cóż powiedzieć o trzecim typie młodzieży, która czyta? O tych, których nie oszuka pseudofilozoficzność znienawidzonej „Mewy Jonathana Livingstona”, która najprawdopodobniej ma rację, nazywając modną literaturę masową. Część z nich ratuje się w klasyce. Jadą w niedzielę na Petriwkę i kupują za dwadzieścia pięć — dwadzieścia sześć hrywien książki antykwaryczne, jeśli w domu na półce z książkami nie zostało nic nieprzeczytanego. Nawiasem mówiąc, za te same pieniądze ledwo można byłoby kupić sobie tegoż Murakamiego. Jego ostatnia powieść kosztuje teraz około czterdziestu hrywien. Inni uzbrajają się w okulary i wyszukują na półkach księgarskich nieznane, niewypromowane, czytają, dzielą się wrażeniami. Prawda, takie poszukiwanie może zająć dużo czasu, wszak niełatwo bywa wybrać coś jednego spośród kilku autorów, o których nic nie słyszałeś. Ale najważniejsze — nie pytać o radę personelu sklepu. Zaproponują coś do poczytania i obowiązkowo przyniosą wam — domyślacie się, co właśnie. W ostatnim czasie z drugiego rodzaju młodzieży wyodrębnili się ci, którzy zauważyli istnienie literatury krajowej. Jeśli klasyki im najprawdopodobniej wystarcza w szkole, to ukraiński postmodernizm zainteresował i spodobał się. Ciekawa ukraińska literatura dla ludzi, którzy myślą stereotypami, może wydać się czymś fantastycznym czy utopijnym. Jednak goniąc za modą i czytając to, co narzucają nam standy reklamowe, nie wszyscy zauważyliśmy, że własna literatura teraz też jest warta uwagi. Sam zamysł postmodernizmu jest taki, że jest ona jednocześnie elitarna i masowa. Ale istnieje istotna różnica między ukraińską a choćby rosyjską współczesną literaturą (nie mówiąc już o zagranicznej): nasz pisarz nie stawia przed sobą pierwszorzędnego celu, by otrzymać za książkę duży honorarium i wzbogacić się, wszak dużo u nas nie zapłacą, jakimkolwiek popularnym byś nie był. Natomiast zagraniczni i rosyjscy pisarze robią pieniądze na swojej twórczości. Im dalej od poradzieckiego terytorium, tym te tendencje się zwiększają. Napisawszy niewielką powieść, nasyconą i przesyconą mistycznym, filozoficznym, kulturologicznym, znany amerykański pisarz nazwie ją powieścią, a wydawnictwo przemiesza strony tekstowe zupełnie nieciekawymi rysunkami czy fotografiami, zwiększy czcionkę do rozmiarów elementarza, będzie zostawiać duże kawałki białego papieru, ponieważ każdy rozdział zaczyna się od nowej strony. Takim — i wszystkimi możliwymi sposobami — zwiększa się cena wydania. Wydawcy naszych pisarzy tym nie cierpią. Co więcej, jeśli Andruchowycz pisze powieść, to będzie to powieść, a nie nowela, rozciągnięta do rozmiarów powieści. Nasza literatura też staje się modniejsza, ale to inna moda — nienarzucająca się, indywidualistyczna, może nawet elitarna. O tym świadczy to, że ktoś z młodzieży nie potrafi wymienić żadnego nazwiska, a ktoś — doskonale orientuje się w nich i jest gotów spierać się, co jest bardziej popularne — poezja czy proza. Nawiasem mówiąc, sondaż, przeprowadzony... Żółty kolor — ciepły, lekki, jasny, ruchliwy, żwawy, symbolizuje ruch. Ma właściwość pobudzającą, człowiek staje się bardziej dynamiczny i wesoły. Ten kolor sprzyja aktywizacji działalności umysłowej. Jednak zielonkawo-żółte i szaro-żółte odcienie, które uosabiają zazdrość, fałsz, odpychają. Żółtemu kolorowi odpowiada planeta Słońce. Niebieski kolor jest bardzo nasycony i zimny. Jest ciężki, surowy, tajemniczy i jednocześnie czysty. Niebieski, bez wątpienia, jeden z najbardziej uspokajających kolorów. Tworzy uczucie miękkości, delikatności, świeżości. Ten kolor symbolizuje Wszechświat, Kosmos i rządzi nim Jowisz. Pomarańczowy — kolor ognia i ciepła. Lekki, dynamiczny, ruchliwy, seksualny, działa pobudzająco. Sam oranż symbolizuje rozkosz, święto, szlachetność. Jego planeta — Merkury. Zielony kolor jest spokojny, żwawy, świeży, uspokajający, tworzy uczucie chłodu, od niego człowiek staje się bardziej zrównoważony. To kolor spokoju, pokoju, miłości, ratunku. Jego patronką jest Wenus. Różowy symbolizuje młodość, kobiecość, zakochanie, poranną świeżość i wiosnę z jej aromatem kwitnących ogrodów. Jest lekki, ciepły, ruchliwy, atrakcyjny — kolor nadziei, beztroski, zaufania i niezawodności. Fioletowy kolor najlepszy dla zachowania koncentracji. Zimny, spokojny i tajemniczy, symbolizuje mądrość, dojrzałość, wyższy rozum. Fioletowy łatwo jest przytłumiony przez inne kolory, ale sam w sobie jest głęboki i wyrazisty, dodaje uroczystości i luksusu, nie na darmo u wielu narodów symbolizuje wielkość i szlachetność — nie bez powodu był przez wieki ulubionym kolorem monarchów. W dużej ilości fioletowy może mówić o melancholijnej naturze. Rządzi kolorem Uran. Przewaga czerwonego koloru mówi o działającej i aktywnej naturze. Najbardziej emocjonalnie nasycony, temperamentny, gorący, jasny, niebezpieczny i dynamiczny — symbolizuje namiętną miłość, władzę, ogień, wojnę. Jasne odcienie czerwieni działają pobudzająco, a ciemne — dodają właścicielowi solidności. Czerwony kolor symbolizuje wojowniczą i agresywną planetę Mars. Czarny kolor jest ciężki, nasycony... Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk.
ŚWIAT WOKÓŁ NAS ny, chłodny, ponury, statyczny, kolor żałoby, śmierci, smutku. Dodaje surowości i oficjalności. Wzmacnia jasne tony, a najbardziej kolorowe połączenia tworzy z czerwonym i pomarańczowym. Czarny — kolor Ziemi. Szary — neutralny, chłodny, statyczny kolor. Zdolny wywoływać melancholię. To symbol żalu, smutku, nieuporządkowania. Szary kolor ze stalowym odcieniem symbolizuje trwałość i postęp. Odpowiada Neptunowi. Lekki, powietrzny, chłodny, spokojny, nieco pasywny — błękitny — to symbol czystości, rozumu, stałości i delikatności. Zbyt duża ilość błękitnych odcieni symbolizuje lenistwo i apatię. Biały — spokój i czystość. Lekki, chłodny, cnotliwy. Działa uspokajająco. Symbol niewinności, macierzyństwa; w niektórych krajach Wschodu, w tym w Japonii, — żałoby. Biały kolor wspaniale kontrastuje ze wszystkimi ciemnymi tonami. Odpowiada Księżycowi. Następująca informacja będzie ciekawa dla tych, którzy lubią zaglądać w horoskopy i niemałe znaczenie przywiązują do wróżb gwiazd. Tak, astrolodzy uważają, że każdemu znakowi Zodiaku przypisany jest jego kolor: Baranowi — czerwony; Bykowi — jasnozielony; Bliźniętom i Strzelcowi — wszystkie kolory tęczy; Rakowi — błękitny; Lwu będzie pasował pomarańczowy, żółty, biały; Pannie — niebieski; Wagom najbardziej będzie pasował ciemnozielony, a Skorpionowi — purpurowy; Koziorożcom lepiej nosić odzież w kolorach białym, czarnym, liliowym; Wodnikowi — fioletowym; Rybom — niebiesko-zielonych odcieni. Przygotowała Ołena BREZYCKA Zdjęcie O. Ceacury dzenie Stowarzyszeniem Ukraińskich Pisarzy, pokazuje, że najpopularniejsza jest jednak poezja. Stamtąd też widać, że większość uważa literaturę ukraińską za europejską. A to też o czymś świadczy. Więc proces literacki się zmienia, zmienia się kapryśna moda literacka. Może kiedyś nadejdzie czas i nie będziemy tak podobni w naszych upodobaniach. Dla książki bycie dodatkiem do wizerunku — to nieźle. To przynajmniej stymuluje w pewien sposób do czytania i odróżnia nas od innych narodów, wszak w USA czymś takim z pewnością nie cierpią. Ale z drugiej strony, książka — to przede wszystkim przyjemność i wzbogacenie intelektualne. Powinna ona skłaniać do myślenia, a nie rozwijać prymitywne instynkty. Jeśli czytasz to, co ci się nie podoba, tylko dlatego, że jest to modne — czy nie przypomina to faryzeizmu? Za coś takiego nigdy nie szanowano. Marija KISELOWA Wyobraźcie sobie na chwilę, że zniknęły wszystkie kolory wokół nas. Szare niebo, takie samo szare słońce, szarzy ludzie w szarych ubraniach. Niewesoło, prawda? Nigdy nie zastanawiamy się, co oznaczają dla nas kolory. A tymczasem kolor wpływa na nasz stan emocjonalny, nastrój, samopoczucie, na naszą przestrzeń życiową i życie w całości. Rzecz w tym, że jest to bezpośrednio związane z fizjologicznym postrzeganiem kolorów. Nie bez powodu lubimy ten czy inny kolor i dajemy mu pierwszeństwo przy wyborze odzieży, nawet nie wiedząc, że opowiada on o naszym wewnętrznym świecie, temperamencie i charakterze. Odcienie kolorów mogą wizualnie powiększyć lub zmniejszyć mieszkanie, uczynić je bardziej ciepłym lub chłodnym, stymulować naszą aktywność lub odwrotnie — uspokajać i relaksować. Trzymając w rękach książkę, wielu uważa się za osobę z gwałtownym dążeniem do samodoskonalenia, rozwoju duchowego i, co więcej, wyrazistą indywidualność. Teraz stało się modne — dopełnianie swojego wizerunku odpowiednią książeczką. Uważa się, że po upodobaniach literackich można tak samo łatwo określić istotę człowieka, jak po ubraniu, fryzurze czy muzyce w odtwarzaczu. Dlatego logiczna staje się moda na poszczególnych autorów i poszczególne gatunki. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Maschinelle Übersetzung
1 maja — Oksentij, Iwan 2 maja — Jerzy, Tryfon 3 maja — Gabriel, Grzegorz, Teodor, Salomea 4 maja — Eutychiusz 5 maja — Witalis, Wsiewołod 6 maja — Anatol, Aleksander, Jerzy 7 maja — Aleksy, Walenty, Elżbieta 8 maja — Marek, Stanisław 9 maja — Bazyli, Glafira 10 maja — Szymon 11 maja — Cyryl, Maksym 12 maja — Artem, Bazyli, Bohdan 13 maja — Jakub, Nikita 14 maja — Ignacy, Makary, Tamara Zdjęcie H. Oborskiej CZAS I STYL Moda literacka istniała zawsze. To właśnie ona stawała się siłą napędową dla pojawienia się nowych nurtów, kierunków, a nawet epok literackich. Ale dzisiaj często jest to tylko moda, która wymaga wykorzystania literatury jako części określonego wizerunku — nic więcej. W naszych czasach jest ona niejednorodna. Nasza epoka przejdzie do historii literatury, być może, pod nazwiskami Paulo Coelho, Richarda Bacha, Murakamiego oraz Doncowej. Wchodząc do jakiejkolwiek księgarni, długo błądzimy między półkami z inną literaturą i prawie nie spotykamy przy nich kupujących. Jednak wypłynąwszy z tego labiryntu do następnej sali, widzimy duże stoiska, które oferują nam całą bibliografię wyżej wymienionych autorów. Tutaj właśnie zbiera się siedemdziesiąt procent ludzi. Przechadzają się z namysłem, omawiają „ostatnią powieść”, porównują i wybierają. Tych królów współczesnej literatury otacza wierny orszak: oczywiście nie tak popularni, ale też dość modni — przeważnie rosyjscy — postmoderniści. Bezsprzecznymi liderami są rozreklamowani Pielewin i Akunin. I kupują ich dlatego, że przyzwyczaili się uważać ich za pisarzy literatury dalekiej od masowej. Teraz już wstyd wybierać sobie książkę w dziale z romansami kobiecymi i kryminałami. Świadomość czytelników XXI wieku staje się coraz bardziej wyemancypowana. Tylko nieliczne zmęczone życiem kobiety czytają ze znużeniem w metrze coś w różowych okładkach z dominacją słowa „miłość” w tytule. Kryminały kobiece — to bardziej cool, bez wątpienia, jednak wciąż wywołują ironiczny śmiech u postępowej młodzieży. Tej, która wybiera Coelho! Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Maschinelle Übersetzung