Zdjęcie H. Oborskiej str. 3 Baturyn zmartwychwstały str. 4 Armia i reformy str. 5 Wiec czytelniczy str. 8—9 Testament Gogola str. 10 Droga w miłość DZIŚ... Jak srebrny starty krążek toczył się po Andriejewskim: Dość zbiegło się kupców — i lewi tu, i prawi… Lecz śmiertelne jęki bojowników na wiecznej przeprawie Podół. Zjazd Andriejewski. Na dole dzwoni tramwaj. Idzie i nie chowa łez stary Mykoła. str. 11—12 minąwszy sklep chlebowy, Dunaj i Rawę Ruską, on jednak trafił do Berlina, w bramę Brandenburską! na chwilę zbudzili starca i wyprostowali plecy, i podniosła się jego ręka w kierunku Berlina! A muzyka brzmi Muzycy. Hałas. Tani towar. Szuka miejsca z boku… I tylko gipsowe koty oczu nie odwracają… …Dunaj i Wisła, i Dniepr, i Ren, i ty, Morawo!.. I srebro, którego — nie wziął! — Charon na wiecznej przeprawie… str. 13 Niby wahadło, medal rozbił kręgi czasu: Dniepr i Wisła, i Dunaj przelały się w czaszę, Spacer po ogrodzie Zatrzymał emeryturę „Aval”, Życie — grobowa glina. Handlują dziadkowym medalem „Za zdobycie Berlina”. i on dopił ją do dna, i — już z niebios — patrzył, Lubow HOŁOTA str. 14—15
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
języka ukraińskiego jest problemem bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Swoją drogą, właśnie w tej decyzji Rady Narodowej wyraźnie zapisano uwzględnienie potrzeb mniejszości narodowych, jak tego wymaga Europejska karta języków. „Do tej pory w dokumentach normatywnych nie było ani jednej jasno sformułowanej normy, która wymagałaby wcielania tej decyzji w życie” — napisał w swoim liście Witalij Szewczenko. Oczywiste jest to, że decyzja Leonida Kuczmy zbiega się w czasie z niezadowoleniem parlamentarzystów Federacji Rosyjskiej, którzy często podnoszą hałas po ostrożnych próbach Ukraińców obrony swoich interesów narodowych. Ale Konstytucja i prawa w normalnym państwie prawnym zawsze stoją wyżej niż osobiste ambicje poszczególnych przedstawicieli władzy. Dlatego członkowie Rady Narodowej mają pełne prawo bronić słuszności swojego stanowiska, jeśli są przekonani, że prawda jest po ich stronie. Nie zapominajmy też o tym, że wkrótce na Ukrainie odbędą się wybory prezydenckie. A zatem można przypuszczać, że kwestia językowa będzie środkiem manipulacji preferencjami politycznymi wyborców. Bohdan HDAŁ
Maschinelle Übersetzung
Nie zdążyli Ukraińcy nacieszyć się decyzją Rady Narodowej ds. Telewizji i Radiofonii, która przewidywała wyłącznie ukraińskojęzyczne nadawanie w naszym eterze, a już swoje ważne słowo postanowił powiedzieć gwarant Konstytucji Leonid Kuczma. Interpretując Ustawę Zasadniczą, oświadczył on, że dominacja języka ukraińskiego w ukraińskiej przestrzeni telewizyjno-radiowej jest niekonstytucyjna. Mówiąc krótko: pobawili się — i wystarczy. Ciekawe, jakim artykułem Konstytucji kierował się Leonid Danyłowycz? Przecież w decyzji Rady Narodowej jasno zapisano prawa mniejszości narodowych do oglądania lokalnych programów telewizyjnych w języku ojczystym, zgodnie z proporcją danej mniejszości w określonym regionie Ukrainy (według wyników ogólnoukraińskiego spisu ludności z 2001 roku). Na oświadczenie Kuczmy zareagował Witalij Szewczenko — członek Rady Narodowej ds. Telewizji i Radiofonii, której to właśnie przypada „językowa” decyzja. W liście otwartym do Prezydenta Ukrainy poinformował, że dla 67 procent Ukraińców językiem ojczystym jest język ukraiński, ale mają oni możliwość oglądania i słuchania nawet mniej niż 32,5% programów telewizyjnych i radiowych w języku ojczystym. W regionach wschodnich i południowych, gdzie Ukraińcy mimo wszystko dominują pod względem liczebności, sytuacja z ukraińskojęzyczną przestrzenią telewizyjno-radiową jest jeszcze gorsza. Ale, według słów Szewczenki, po oświadczeniu Kuczmy nie warto liczyć na lepsze wskaźniki. Najbardziej autora listu oburzył fakt, że rozpatrywanie problemu przestrzegania ustawodawstwa o językach w telewizji i radiu odbywało się na żądanie podległych Prezydentowi organów władzy wykonawczej. Na przykład jesienią ubiegłego roku od rządu wpłynęła prośba o zareagowanie na wnioski Izby Obrachunkowej, gdzie zaznaczono, że „Rada Narodowa ds. Telewizji i Radiofonii Ukrainy, ignorując wykonywanie ustaw Ukrainy dotyczących polityki językowej, nie kontroluje reżimu językowego komercyjnych kanałów telewizyjnych i nie zapewnia przestrzegania przez nie warunków licencyjnych działalności”. Oficjalnie wskazano, że „Rada Narodowa dopuściła się niepaństwowego podejścia przy tworzeniu warunków funkcjonowania i rozwoju języka ukraińskiego jako państwowego”. Oprócz tego Rada Narodowa otrzymywała mnóstwo dokumentów skierowanych na ochronę języka ukraińskiego. Były to uchwały Rady Najwyższej, zapytania deputowanych, listy z Gabinetu Ministrów oraz Administracji Prezydenta. W szczególności podległy Prezydentowi Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy pod koniec ubiegłego roku pisał do Rady Narodowej: „W ostatnim czasie, pomimo ustawowego przypisania językowi ukraińskiemu statusu państwowego, zachodzi proces zawężania sfery jego stosowania, co wywołuje napięcia społeczne w społeczeństwie i jest sprzeczne z interesami bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Mianowany przez Kuczmę Przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Iwan Czyż twierdził: „Ustawa Ukrainy „O telewizji i radiofonii” przewiduje, że organizacje telewizyjno-radiowe prowadzą nadawanie w języku państwowym. Jednak obecnie pewna część organizacji telewizyjno-radiowych nie przestrzega wymogów tej ustawy. W ten sposób zawęża się sfera funkcjonowania języka ukraińskiego, umniejsza się jego rolę jako ważnego czynnika konsolidacji społeczeństwa”. W związku z tym organ, który w imieniu Prezydenta Ukrainy kształtuje w państwie politykę informacyjną, prosił go o „zapewnienie wykonywania przez organizacje telewizyjno-radiowe wymogów ustawodawstwa językowego w części dotyczącej transmisji programów telewizyjnych i radiowych w języku państwowym”. Rada Narodowa niedawno opublikowaną decyzją spełniła odpowiednie wymogi i ogłosiła surowsze „językowe” zasady gry w przestrzeni telewizyjno-radiowej. Jednocześnie, według słów Szewczenki, zadbała ona o uwzględnienie interesów mniejszości narodowych oraz o to, że dominacja rosy-
Maschinelle Übersetzung
Takie hasło trzymał w rękach dziennikarz gazety „Swoboda” Wołodymyr Bojko, który 29 kwietnia 2004 roku rozpoczął bezterminowy strajk głodowy przed budynkiem Sądu Najwyższego Ukrainy. Jego żądaniem było pociągnięcie do odpowiedzialności sędzi Sądu Kalinińskiego miasta Donieck Karpuszowej, która 9 kwietnia podczas procesu podpułkownika milicji w stanie spoczynku Mychajła Chaładży bez podstaw prawnych nakazała funkcjonariuszom organów ścigania wyrzucić dziennikarza Bojkę z sali rozpraw. Bojko został pobity przez funkcjonariuszy organów ścigania, przy czym winnych nie znaleziono. Dlatego przyjechał szukać sprawiedliwości do Kijowa. Mniej więcej godzinę po rozpoczęciu akcji przez Wołodymyra Bojkę pod Sądem Najwyższym do dziennikarza podszedł oficer milicji, który żądał zabrania rzeczy i plakatów oraz przerwania głodówki. Potem major poszedł wezwać samochód z Peczerskiego Rejonowego Oddziału Spraw Wewnętrznych, a do głodującego wyszedł asystent przewodniczącego SNU, który poinformował, że Sąd Najwyższy raczej nie będzie miał możliwości pomóc dziennikarzowi „w tej sprawie”. Później odbyła się druga runda negocjacji — tym razem z Bojką rozmawiał już osobiście przewodniczący SNU Wasyl Malarenko. Wydał on polecenie Wiktorowi Krywence (przewodniczącemu Rady Sędziów Ukrainy) wyjaśnienie „sprawy Karpuszowej”. Głodówka została tymczasowo zawieszona. Jeśli winni nie zostaną znalezieni, pikieta zostanie wznowiona. Oto co opowiedział W. Bojko korespondentowi „Słowa Proświty”: — Dlaczego zdecydował się Pan na ostateczny krok — głodówkę? — To, co wydarzyło się 9 kwietnia 2004 roku w Kalinińskim Sądzie Rejonowym w Doniecku, jest bezprecedensowe nawet dla naszego państwa. Po ludzku rozumiem sędzię Karpuszową, której było nieprzyjemnie, że fałszerstwo, którego się dopuściła, podrabiając protokół, 30 marca 2004 roku zostało naświetlone na łamach „Swobody”. Kiedy przyjechałem do Doniecka na kolejne posiedzenie sądu, wezwała milicję i nakazała wyrzucić mnie z sali. Pobito mnie i wypchnięto za drzwi. Niezwłocznie zwróciłem się do prokuratury z prośbą o wszczęcie sprawy karnej w związku z pobiciem. Redaktor naczelny SKANDAL „Swobody” Ołeh Laszko napisał list do Przewodniczącego Sądu Najwyższego Ukrainy Wasyla Malarenki, w którym poprosił go o przyjęcie poszkodowanego. — Czy jest jakiś rezultat? — Nie, bo prokuratura Doniecka, Prokuratura Generalna, Przewodniczący Sądu Najwyższego udają, jakby nic się nie stało. Ponieważ żadnych środków prawnych już nie ma, to znaczy, że zostały wyczerpane, jedyny wariant — uciec się do nacisku na władzę sądowniczą. Po to, aby zmusić Malarenkę jako członka Wysokiej Rady Sprawiedliwości do wniesienia wniosku do Wysokiej Rady o zwolnienie sędzi Karpuszowej. I w ten sposób wykonać wymagania Ustawy. Bo pociągnięcie sędzi Karpuszowej do odpowiedzialności dyscyplinarnej jest niemożliwe. Zgodnie z ustawą „O statusie sędziów”, aby wszcząć postępowanie dyscyplinarne, potrzebna jest odpowiednia decyzja przewodniczącego komisji kwalifikacyjnej sędziów sądów lokalnych obwodu donieckiego. Ale tą przewodniczącą jest matka sędzi Karpuszowej — sędzia Sądu Apelacyjnego Prychodźko. Dlatego na wszystkie oskarżenia i wnioski sędzia Karpuszowa ma tylko jedną odpowiedź: „A wy wiecie, kto u mnie jest mamą?!”. Również do odpowiedzialności musi zostać pociągnięty Przewodniczący Sądu Kalinińskiego miasta Doniecka Wołodymyr Uszenko, który oświadczył, że działania sędzi były absolutnie prawidłowe. Posiedzenie sądu było jawne, a zatem miałem pełne prawo być na nim obecnym. Właśnie ten fakt rozdrażnił sędzię. — To znaczy, że uważa Pan, iż była to osobista rozprawa? — Tak, bo było jej nieprzyjemnie, że jestem tam obecny, wszak po tym w „Swobodzie” mogłaby być kolejna publikacja o fałszerstwie w sprawie. Od tej władzy oczekiwać przestrzegania norm Prawa nie można, ale z drugiej strony — nie można pozwalać jej tak się zachowywać. Darować takie rzeczy — to nie szanować siebie. Dlatego będę przebywał przed budynkiem Sądu Najwyższego, dopóki nie zostaną pociągnięci do odpowiedzialności sędzia Sądu Kalinińskiego Karpuszowa i jego Przewodniczący Wołodymyr Uszenko. z Bohdan HDAŁ
Maschinelle Übersetzung
Święto 1 Maja, jak zresztą i Dzień Zwycięstwa, w ciągu lat niepodległości nieco straciło wyłącznie czerwone barwy. Mimo że ideologicznie przeciwstawne siły polityczne nie przestają organizować masowych akcji solidarności bądź protestu właśnie pierwszego dnia ostatniego miesiąca wiosny.
AKCJA
Tegoroczne Pierwszomajowe było szczególnie licznie odwiedzone w centrum Kijowa dzięki udziałowi w masowych akcjach nie tylko tradycyjnie lewicowych demonstrantów, ale też tych, których w szeregach solidarnych pracowników rzadko się spotyka. W szczególności o swoim udziale na dzień wcześniej ogłosiły „Regiony Ukrainy” i Socjaldemokraci Zjednoczeni, których trudno podejrzewać o sympatię do ideałów proletariackich czy o nielojalność wobec władzy. Ale jeśli „regiony” i esdecy nie mieli problemów z uzyskaniem zgody na akcję w kijowskim ratuszu, to „Naszej Ukrainie” i BJuT dzień wcześniej próbowano zrobić psikusa. Kijowscy zwierzchnicy bardzo martwili się o porządek na Chreszczatyku, którego potencjalnymi naruszycielami z jakiegoś powodu miała być prawicowa opozycja.
9 Maja, jak nigdy wcześniej, w tym roku nabrał politycznego podtekstu. Weterani wojny po raz kolejny odczuli, jak potrafią ich kochać raz w roku mężowie stanu, oczywiście za państwowe pieniądze. Premier Janukowycz, on zaś kandydat na prezydenta, oświadczył, że pomoc materialna dla uczestników wojny będzie odtąd nie jednorazowa, lecz miesięczna. Szkoda, że nie wszyscy weterani dożyją wyborów 2004 roku. Pewnie nawet nie domyślają się, że znów trafili na wojnę — o elektorat — obecnie bezkrwawą, lecz nie mniej dramatyczną. Przynajmniej po majowym prezencie od Wiktora Fedorowicza tradycyjnych wyborców komunistów i socjalistów z pewnością ubędzie.
z
Ludmiła PUSTELNYK
Б.Г.
Maschinelle Übersetzung
KOMENTARZ
Spiker Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Lytwyn oświadczył, że jest gotów wnieść pod obrady parlamentu projekty ustaw o zmianach do Konstytucji. Jak powiedział, chodzi o projekty alternatywne wobec projektu nr 4105, które otrzymały pozytywne opinie Trybunału Konstytucyjnego, w szczególności o projekt nr 4180, wniesiony przez większość parlamentarną. „Jeżeli Prezydent postawił zadanie, to znaczy, że trzeba do niego wrócić” — powiedział Lytwyn. Wcześniej przewodniczący parlamentu zaprzeczał możliwości głosowania nad innymi projektami zmian do Konstytucji Ukrainy, ponieważ, jak mówił, proponują one zmiany w te same postanowienia Ustawy Zasadniczej, co niepoparty projekt nr 4105. Teraz zaś na pytanie dziennikarzy, czy nie jest to sprzeczne z jego wcześniejszymi słowami, spiker odpowiedział: „Nie jestem przewodniczącym Trybunału Konstytucyjnego, nie jestem sędzią Trybunału Konstytucyjnego, aby wydawać wnioski o autentyczności tekstu”. Decyzję Lytwyna na internetowej konferencji serwisu „Telekrytyka” skomentował przewodniczący Komitetu ds. wolności słowa i informacji Rady Najwyższej Ukrainy Mykoła Tomenko. Powiedział: „Lytwyn swego czasu podczas spotkania z regionalnymi mediami przez 18 minut odczytywał teksty aktów prawnych, które zakazują przez rok głosować nad tymi samymi zmianami do Konstytucji. Tę analizę prawną uważam za bardzo rzetelną. Wtedy telewizje jej nie pokazały. Teraz spiker zmienił zdanie. Jednak uważam, że żądanie Prezydenta, by głosować nad zmianami do Konstytucji, dopóki nie będzie wyniku, już nie zostanie wykonane”.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
swoich podwładnych, a także tych złoczyńców, którzy nadal okradają zwykłych właścicieli mienia.
Maschinelle Übersetzung
NIEWOLA W WILNICY O ignorowaniu wniosków mieszkańców wsi Wilnica w rejonie czutowskim obwodu połtawskiego, którym lokalni zarządcy nie wypłacają ani pensji, ani odsetek za dzierżawioną ziemię i mienie, Rada Najwyższa Ukrainy wysłała zapytanie do przewodniczącego Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołeksandra Udowyczenki. Napisała o tym w liście do deputowanego ludowego była kołchoźnica, radna rady wiejskiej Wałentyna Puhlij ze wsi Wilnica w rejonie czutowskim. W 2000 roku we wsi dokonano podziału ziemi i mienia na udziały. Utworzono prywatne przedsiębiorstwo „Wilnyćke”, którego kierownikiem został Mykoła Hryń. Do tej pory nie rozliczył się on z ludźmi ani z wynagrodzeń, ani za udziały ziemskie. Dla siebie otworzył sklep, w którym handluje jego żona. A towar dowożą transportem, który jest mieniem współmieszkańców. W. Puhlij, jako radna rady wiejskiej, wielokrotnie zwracała się w tej sprawie do przewodniczącego Czutowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Andrija Wisycza, lecz on nie zareagował. W 2003 roku kierownictwo doprowadziło „Wilnyćke” do bankructwa. Zaległości z tytułu udziałów ziemskich wyniosły 382 tys. hrywien, a z tytułu wynagrodzeń 147 tys. hrywien. Po pieniądze i mienie wieśniaków odsyłają teraz do likwidatora Piczuhina, który przebywa gdzieś aż w Kijowie. Dla siebie zaś M. Hryń stworzył inne przedsiębiorstwo rolne pod nazwą „Switanok”. „Ludzie, którzy wystąpili przeciwko kierownikowi — pisze W. Puhlij — nie są dopuszczani ani do punktu przygotowania pasz, aby zmielić karmę dla gospodarstwa domowego, ani do olejarni, a przecież to mienie ludzkie. Pomóżcie! W zeszłym roku naliczono nam 1% z udziału ziemskiego i znowu się nie rozliczono, a według dekretu Prezydenta powinno być 1,5%. Ludzie są zastraszeni, boją się powiedzieć cokolwiek przeciwko. W 2003 roku zasiano 400 ha słonecznika, 380 ha jęczmienia, 195 ha owsa, 125 ha kukurydzy — dla nich jest, a dla ludzi — nie ma. Jestem już gotowa na wszystko: wezmę powróz i pójdę po krowy, które są rozpisane w umowach, i niech tylko ktoś stanie na drodze — obleję kwasem i będę ciągnąć krowy na nasze podwórko, bo są mi winni 6 tysięcy hrywien pensji, nie licząc udziału ziemskiego”. We wsi są ludzie, którym odcięto gaz, bo nie mają z czego płacić, są rodziny wielodzietne, są chorzy, którzy umierają, bo nie ma pieniędzy na leki i na żywność. Dlatego deputowany ludowy prosi O. Udowyczenkę o przeprowadzenie dochodzenia służbowego w sprawie bezczynności swoich podwładnych, którzy naruszyli ustawę „O wnioskach obywateli”, a co najważniejsze — o pomoc wieśniakom w ich niedoli i zwrot mienia lub jego wartości, wynagrodzeń oraz opłat za dzierżawioną ziemię. DETEKTYW ZE STARYCH SANCZAR O bezczynności organów ścigania w rejonie nowosanczarskim obwodu połtawskiego w wykrywaniu głośnych przestępstw i wykroczeń Rada Najwyższa wysłała zapytanie do Prokuratora Generalnego Ukrainy Hennadija Wasiljewa. Wielu mieszkańców rejonu nowosanczarskiego zwróciło się do biura poselskiego w Połtawie ze skargami na lokalne organy ścigania: Sąd Rejonowy w Nowych Sanczarach, prokuraturę rejonową, rejonowy oddział spraw wewnętrznych. Niektóre fakty zostały ujawnione przez środki masowego przekazu, co nadało temu tematowi szeroki wydźwięk społeczny. Tak oto 100 właścicieli mienia i ziemi, mieszkańców wsi Popowe w rejonie nowosanczarskim, podpisało się pod listem do prokuratora rejonowego A. Perederija w sprawie rozkradzionego, wyprzedanego mienia, które jest ich własnością. Przytoczyli dziesiątki przykładów przestępczego zachowania L. Nowochnatniej, kierowniczki prywatnego przedsiębiorstwa rolnego „Promiń”, gdzie mieli nieszczęście oddać w dzierżawę swoje mienie i ziemię. Nie mają teraz ani opłaty za ziemię, ani mienia, ani pieniędzy za nie.
Wnioskodawcy zwrócili się do prokuratora, powołując się na decyzję sesji rady wiejskiej, która poparła ich żądania. Od prokuratora otrzymali jednak wymijającą odpowiedź. Chodzi o mienie o łącznej wartości 1 miliona 92 tysięcy hrywien. Na oczach właścicieli mienia bogaci się dzierżawca. Podobna sytuacja zaistniała we wsi Wełykyj Kobelaczok. Tutaj kierownik prywatnej agrofirmy „Kobelaczok” M. Bodak zadłużył się wobec wydzierżawiających na 80 tysięcy hrywien, a wobec zatrudnionych pracowników — na około 100 tysięcy hrywien. Ludzie wiedzą, że prywatny przedsiębiorca sprzedaje zarówno ich sprzęt, jak i złom, zbiory oraz inwentarz. Trzy lata temu prywatna agrofirma „Majak”, znajdująca się we wsi Małyj Kobelaczok w tym samym rejonie, oddała do sąsiedniej Liszczyniwskiej cukrowni (wieś Biłyky w rejonie kobelackim) buraki cukrowe. Tam rządziła kijowska firma „Zenit-serwis”. To ona zadłużyła się wobec wieśniaków na 403 tysiące hrywien za buraki. Gdzie tylko nie zwracało się kierownictwo „Majaka”, w tym także do nowosanżarskich organów ścigania, ale… „Majak” stał się dłużnikiem, ponieważ nie zwrócił kredytów, a przyjezdni biznesmeni „wzięli” go gołymi rękami: w zamian za paliwo na jesienne siewy zawarli lichwiarską umowę na użytkowanie ziemi na dziesięć lat, a inwentarz już wycięli, dojarki, paszowych, hodowców i traktorzystów wysłali na giełdę pracy. We wsi Stari Sanżary podczas Dnia Wsi 23 września 2003 roku siedmioro pijanych nastolatków i nieletnich (wśród nich syn miejscowego kierownika przedsiębiorstwa rolnego) zatłukło na śmierć 47-letniego zduna Wiktora Ipatowa, znanego we wsi jako dobrego, pracowitego człowieka. Społeczność od razu zatrzymała całą siódemkę, przyznali się oni do popełnienia przestępstwa. Organy ścigania aresztowały tylko dwóch, którzy feralnego wieczoru znaleźli się obok zabójców wtedy, gdy piątka już rozprawiła się ze swoją ofiarą. Wpływowi rodzice szybko wykupili swoich synków, a matki tych dwóch domagają się od organów ścigania sprawiedliwej kary dla wszystkich. W rezultacie bezkarności, w tym roku dwoje nastolatków z tej samej wsi w tak samo bestialski sposób zabiło 32-letniego prywatnego taksówkarza, któremu pozostało dwoje małych dzieci. Tymczasem w samym centrum rejonowym Nowi Sanżary, pod bokiem prokuratury, milicji rejonowej i sądu, sprytni biznesmeni rozkradli mienie zbiorowe spółdzielni rejonowej i towarzystwa spożywczego. Tak przeszedł w inne ręce zakład piekarniczy — dawna własność pięciu tysięcy udziałowców. Nie otrzymali oni nic. Poczawszy bezkarność, sprytni przyjezdni biznesmeni, za którymi, jak mówią, stoją byli wysokiej rangi milicjanci, zabrali się za najsmakowitszy kąsek udziałowców — kompleks „Uniwermag-restoran” w samym centrum Nowych Sanżar. Do biura poselskiego wpłynął sygnał o zaplanowanej przestępczej transakcji i poprzez operacyjne wyjście do środków masowego przekazu udało nam się obronić prawa majątkowe udziałowców. I nie mniej wymowny fakt z działalności nowosanżarskich organów ścigania: udział miejscowych pracowników drogówki w produkcji i zbycie fałszowanego koniaku. 14 lutego 2004 roku pracownicy Charkowskiego Zarządu do Walki z Przestępczością Zorganizowaną zatrzymali samochód ciężarowy, który wiózł fałszywy towar o dużej wartości z rejonu nowosanżarskiego do Charkowa w eskorcie pracownika drogówki. Wszczęto sprawę karną. Ale, jak stało się wiadomo z nieoficjalnych źródeł, winowajcy chcą uniknąć odpowiedzialności: pracowników miejscowej drogówki zwolniono ze służby z datą wsteczną. Aby w ten sposób odciąć organy ścigania od nich jako współuczestników przestępstwa, naczelnik milicji rejonowej W. Fedorenko tego samego dnia nagle poszedł na zwolnienie lekarskie i do służby już nie wrócił, ponieważ kierownictwo obwodowe MSW rzekomo przeniosło go do rezerwy kadrowej. „Zgodźcie się, szanowny Panie Prokuratorze Generalny — czytamy w zapytaniu — że wszystko to są fakty z rzędu rezonansowych. A zatem nie mniej rezonansowa jest działalność lub bezczynność miejscowych organów ścigania, w szczególności prokuratury, w ich ujawnianiu lub tuszowaniu”. Dlatego P. Mowczan prosi o skierowanie do rejonu kompetentnej komisji, pociągnięcie winowajców — osób urzędowych — do należytej odpowiedzialności i wyciągnięcie wniosków kadrowych, a także przeprowadzenie działań operacyjno-śledczych w oparciu o przytoczone fakty, aby obronić okradzionych wieśniaków i ukarać tych, którzy się tym zajmowali lub tuszowali działania złoczyńców. Odnośnie braku działań organów ścigania na apel byłych kołchoźników ze wsi Popowe w rejonie nowosanżarskim obwodu połtawskiego w sprawie rozkradzionego mienia zbiorowego. Ponad rok byli kołchoźnicy wsi obijają progi prokuratury i innych organów władzy oraz ochrony prawnej. Tymczasem ich mienie, którego wartość obliczana jest na miliony hrywien, znika na oczach, a w ich rękach pozostają tylko świstki papieru. Na apel grupy wieśniaków pierwszy zastępca naczelnika Głównego Zarządu Rolnictwa i Żywności Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej S. Frołow odpowiedział, że mienie wydzielone na spłatę zadłużenia podlega podziałowi na udziały. Jednak taka praca we wsi nie była prowadzona, dlatego współwłaściciele nie otrzymali mienia. „W ten sposób — podsumowuje S. Frołow — wychodząc z obowiązującego ustawodawstwa, należy przeprowadzić dodatkowy podział mienia na sumę 579,8 tys. hrywien między wszystkich współwłaścicieli mienia byłego KSP „Popiwśke”. Dla rozwiązania wyżej wspomnianej kwestii, zgodnie z określonymi przez walne zgromadzenie pełnomocnictwami komisji ds. organizacji rozwiązywania kwestii majątkowych przedsiębiorstwa rolnego, należy przeprowadzić dodatkowy podział mienia i przedłożyć do zatwierdzenia walnemu zgromadzeniu współwłaścicieli byłego KSP. Kwestie związane z zachowaniem mienia, przeprowadzeniem jego inwentaryzacji z inicjatywy dzierżawcy bez decyzji współwłaścicieli, skierowane na zmniejszenie wartości mienia, a także kwestie wydawania mienia po zaniżonych cenach krewnym dyrektora PAF „Promiń” Nowohatniej L. M., należą do kompetencji organów ścigania. Główny Zarząd Rolnictwa i Żywności Obwodowej Administracji Państwowej wysłał wniosek do prokuratury rejonu nowosanżarskiego w celu sprawdzenia w trybie nadzoru prokuratorskiego zgodności aktów normatywno-prawnych podziału mienia byłego KSP „Popiwśke”. Jeśli chodzi o „kompetencję organów ścigania”, na którą kładzie nacisk S. Frołow, to według słów liderki wiejskiej grupy inicjatywnej ds. obrony praw wydzierżawiających Ludmyły Karapuz, ona oraz inni właściciele mienia wielokrotnie zwracali się do prokuratora rejonu nowosanżarskiego, ale otrzymywali wymijające odpowiedzi. Kilkakrotnie członkowie grupy inicjatywnej ds. ochrony praw majątkowych byłych kołchoźników zwracali się także do sołtysa oraz do władz rejonu nowosanżarskiego. Wynik — zerowy. Zdaniem wieśniaków, L. Nowohatnia, korzystając z poparcia organów władzy, ignoruje żądania wydzierżawiających. Odnosi się wrażenie, że prokuratura rejonu nowosanżarskiego obwodu połtawskiego, nie wszczynając do tej pory sprawy karnej przeciwko rozkradającym mienie zbiorowe, w istocie tuszuje działania złodziei. Dlatego P. Mowczan prosi Prokuratora Generalnego o pomoc prokuratorom w terenie w pociągnięciu do odpowiedzialności tych, którzy naruszyli we wsi Popowe ustawodawstwo dotyczące podziału na udziały i zachowania mienia zbiorowego, którzy sabotowali rozpatrzenie apelu obywateli wbrew ustawie „O apelach obywateli”. Także poseł ludowy prosi H. Wasyljewa o przeprowadzenie dochodzenia służbowego i pociągnięcie do surowej odpowiedzialności. DOKĄD PIENIĄDZE „ODGAZOWAŁY”?
W sprawie niecelowego wykorzystania środków, przekazanych przez mieszkańców Dryżynoji Hreblji w rejonie kobielackim obwodu połtawskiego na gazyfikację wsi, oraz prześladowania obywateli, którzy nagłośnili tę informację, Rada Najwyższa skierowała zapytanie do Prokuratora Generalnego Ukrainy Hennadija Wasyljewa 9 kwietnia 2004 roku. Mieszkańcy wsi Dryżyna Hreblja jeszcze w 1995 roku przekazali znaczne środki na gazyfikację swoich gospodarstw. Tymczasem państwo zgazyfikowało wieś na własny koszt. A gdzie podziały się pieniądze ludzi, zwykli wieśniacy do tej pory (minęło 8 lat!) nie wiedzą, a jedynie się domyślają. Sołtys Kyryło Proskurnia powiedział asystentowi-konsultantowi deputowanego ludowego, przewodniczącemu połtawskiej organizacji obwodowej Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeksandrowi Kułykowi, że te pieniądze zostały wykorzystane na rozwiązanie problemów socjalnych. Jednak jakich konkretnie, kiedy i na czyją decyzję — nie wiadomo. — Najważniejszym problemem od dwudziestu lat pozostaje w Dryżynij Hreblji brak wody pitnej, ponieważ w studniach jest ona skrajnie zanieczyszczona azotanami. Ludzie codziennie w bańkach, beczkach ciągną ją z jedynego odwiertu, odległość do którego dla niektórych wynosi ponad półtora kilometra — mówi O. Kułyk. Zwrócić się do Prokuratury Generalnej P. Mowczana zmusiło zachowanie sołtysa Dryżynoji Hreblji Kyryła Proskurni oraz kierowniczki miejscowego prywatnego przedsiębiorstwa rolnego STOW „Ukraina” Zinaidy Norki (to rodzeństwo) oraz bierność miejscowych organów ścigania. Po publikacji w prasie na temat sytuacji z pieniędzmi oraz innych problemów wsi i STOW, wpływowi krewni uciekli się do gróźb, prześladowań i zastraszania tych współmieszkańców, którzy opowiedzieli o wiejskich kłopotach O. Kułykowi. To on przekazał materiał do gazety. Groźby były tak poważne, że Wasyl Wasyłyneć i Ołeksej Donskow zmuszeni byli pisemnie zwrócić się o ochronę do organów ścigania rejonu kobielackiego. Na ostrą publikację w prasie obwodowej (gazeta „Połtawśka dumka” z 22 sierpnia 2003 roku) o niejawnym wykorzystaniu, a w istocie kradzieży dużej sumy pieniędzy, do tej pory nie zareagowała ani prokuratura rejonowa, ani obwodowa. Dlatego deputowany prosi o interwencję Prokuraturę Generalną, aby w sprawie faktów niejawnego wykorzystania środków społecznych oraz gróźb ze strony kierowników z Dryżynoji Hreblji pod adresem obywateli W. Wasyłyncia i O. Donskowa wszczęto sprawę karną, a sprawcy zostali pociągnięci do odpowiedzialności. Nastia TOPOLA, m. Połtawa
Maschinelle Übersetzung
24 kwietnia 2004 roku w Kijowie odbyła się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Na sesji, którą prowadził Pawło Mowczan, rozpatrywano następujące kwestie:
— O sytuacji językowo-duchowej w Ukrainie.
— O organizacyjnym umocnieniu struktur «Proświty».
— O ogólnonarodowej budowie Cerkwi Tarasowej.
Sesja stwierdziła, że sytuacja językowo-duchowa w Ukrainie jest krytyczna. Antyukraińskie oligarchiczne i komunistyczne siły ciągną Ukrainę do imperialnego jarzma. Umowa o EPG, przyjęta przez Wierchowną Radę, zagraża państwowej suwerenności Ukrainy. Trwa okupacja przestrzeni informacyjnej, trwa terror informacyjny, poniżanie informacyjne narodu ukraińskiego. Język ukraiński konsekwentnie wypierany jest z telewizji, radia, gazet, wydawnictw książkowych i wszystkich sfer życia społecznego. Cyniczne i obojętne władze stanęły na przeszkodzie funkcjonowaniu języka ukraińskiego, kultywując rosyjski. Najważniejszym zadaniem «Proświty» jest zjednoczenie proświtian, wszystkich sił narodowo-demokratycznych, aby przeciwstawić się amoralności, cynizmowi i procesowi całkowitej rusyfikacji na wszystkich poziomach, aktywnie i konsekwentnie bronić ukraińskiej idei narodowej, opartej na bogatych wartościach duchowych i moralno-etycznych narodu ukraińskiego. Występujący poparli decyzję, że narodowe media mają nadawać wyłącznie w języku ukraińskim, przyjętą 19 kwietnia br. przez Narodową Radę Ukrainy ds. telewizji i radiofonii. Rada Główna zaleciła zjednoczeniom «Proświty» aktywnie prowadzić pracę nad poszerzaniem sieci struktur oraz przyjmowaniem nowych członków do szeregów «Proświty». Szczególną uwagę zwracać na podstawowe ogniwa, które są podstawą organizacji społecznej.
Występujący zauważyli (L. Filonow, W. Siemistiahа, S. Wołkowecki, W. Zaremba, T. Szewczenko), że w ostatnich latach przestano płacić składki członkowskie. Ten fakt negatywnie wpływa na działalność organizacyjną i finansową «Proświty». Dlatego zjednoczeniom zalecono prowadzenie pracy nad zbieraniem składek członkowskich, które są wykorzystywane na działalność oświatową na miejscach.
W dniu przeniesienia prochów Wielkiego Kobzarza z Rosji do Ukrainy — 22 maja — przeprowadzić w Kaniowie uroczystą sesję Rady Głównej, zorganizować „okrągły stół” z udziałem naukowców, architektów, budowniczych i zainteresowanych organizacji (odpowiedzialni za organizację M. Nesterczuk i I. Lichowy). Członkowie Rady Głównej Mykoła Kulczynski, Wasyl Czepurny, Wołodymyr Siemistiaha i inni występujący zalecili proświtianom Ukrainy wspieranie bloku «Nasza Ukraina» oraz jego działań politycznych.
z
Mykoła NESTERCZUK, sekretarz odpowiedzialny, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
2 listopada 1708 roku hetmańska stolica Ukrainy — miasto Baturyn — została spalona przez wojska moskiewskiego cara Piotra I, którymi dowodził tak zwany “najjaśniejszy książę”, państwowy złodziej Mienszykow. Tysiące baturynian — obrońców twierdzy i pokojowych mieszkańców, w tym kobiety, dzieci, osoby w podeszłym wieku — zostało bestialsko zamordowanych. Ta tragedia przez prawie 300 lat była przemilczana przez władców carskiej i bolszewickiej Moskwii. ...Na wysokim wzgórzu nad spokojnym Sejmem położone jest to osiedle typu miejskiego w rejonie bachmackim. Dopiero po prawie trzech stuleciach, już w niepodległej Ukrainie, została odrodzona historyczna pamięć Baturyna — tragedia związana z imieniem sławnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepy. W tym odrodzeniu wielką rolę odegrało towarzystwo “Proświta”, Ludowy Ruch Ukrainy (obecnie — UNP i RNU), tacy ukraińscy patrioci, jak lwowski pisarz Roman Iwanyczuk, autor powieści “Orda” — o tragedii Baturyna. Niestety, na szczeblu państwowym sprawa odrodzenia Baturyna, zarówno w planie historycznym, jak i socjalnym, nie posuwa się do przodu. Żaden z dwóch naszych Prezydentów — ani Krawczuk, ani Kuczma — nie bywali na kozackich świętach w Baturynie, które odbywają się tu każdego lata, ani na upamiętnieniu ofiar tragedii, które odbywa się co roku w listopadzie. Nie ma końca pracy przy renowacji i zachowaniu w należytym stanie zabytków starożytności. Dość powiedzieć, że na kilka dziesięcioleci rozciągnęła się nieskończona renowacja pałacu Cyryla Rozumowskiego — ostatniego hetmana Ukrainy (nawiasem mówiąc, jest to jedyna ocalała hetmańska rezydencja). Jeszcze kilka lat temu można było otworzyć w miasteczku pomnik Iwana Mazepy, który był już wykonany w Kijowie, ale nie zrobiono tego do dziś. Co tu mówić, skoro do tej pory nie było nawet skromnego pomnika ofiar Baturyńskiej tragedii 1708 roku. Dziwić się tu nie ma czemu: na Ukrainie — do tej pory nie ma ukraińskiej władzy. Lecz oto za sprawę wzięły się siły narodowo-demokratyczne, społeczeństwo. W zeszłym roku staraniami bloku Wiktora Juszczenki “Nasza Ukraina” została stworzona społeczna inicjatywa “Odrodzenie Baturyna”. Pracą tą pokierował zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej, deputowany ludowy z frakcji “Nasza Ukraina” Wiaczesław Kyryłenko. W krótkim czasie udało się odrodzić w osiedlu świątynię Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Kijowskiego Patriarchatu, pomóc muzeum “Hetmańska stolica”. Jeszcze jedną ważną sprawą “Naszej Ukrainy” stało się wzniesienie majestatycznego pomnika ofiar Baturyńskiej tragedii 1708 roku. Jego otwarcie odbyło się w przeddzień Wielkanocy. Wstrząsający i jednocześnie surowy pomnik w postaci ogromnego kamiennego krzyża z brązową figurą ukrzyżowanego Jezusa Chrystusa — symbol ukrzyżowanego i zmartwychwstałego Baturyna, ukrzyżowanej i zmartwychwstałej Ukrainy. Ustawiony jest on obok centrum osiedla — na wysokim wzgórzu nad Sejmem. Właśnie tutaj stała Baturyńska twierdza, podstępnie zdobyta przy wsparciu zdrajców i spalona przez Moskali. Autorem pomnika jest znany ukraiński rzeźbiarz, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki Anatolij Hajdamaka. Ceremonia rozpoczęła się od symbolicznej akcji — powtórnego pochówku u podnóża pomnika szczątków mieszkańca Baturyna, poległego podczas rzezi 1708 roku. Trumnę ze szczątkami nieśli do grobu, na miejsce pochówku, Wiktor Juszczenko, Iwan Pluszcz oraz inni goście ze stolicy. Obrzęd pogrzebowy sprawował biskup czernihowski i niżyński Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Kijowskiego Patriarchatu, najprzewielebniejszy Mychajło. Rozbrzmiała salwa z kozackiej armaty. Ostatni hołd rodakowi oddali kozacy Baturyna oraz wszyscy obecni. A potem odbył się liczny wiec. Na placu przed pomnikiem — baturynianie, goście z Kijowa, Czernihowa, wielu rejonów obwodu, przedstawiciele UNP, innych partii bloku “Nasza Ukraina”. Z poruszającym przemówieniem wystąpił przewodniczący osiedla Baturyn, przedstawiciel “Naszej Ukrainy” Mychajło Iwaszczenko. O naszej historycznej pamięci, o potrzebie odrodzenia niepodległej, silnej, kwitnącej Ukrainy mówili i Wiktor Juszczenko, i przedstawiciele jego frakcji: przewodniczący UNP Jurij Kostenko, Iwan Pluszcz (deputowany z tego okręgu), wybitny poeta i działacz społeczny Iwan Dracz, przewodniczący towarzystwa “Proświta” Pawło Mowczan, Wiaczesław Kyryłenko. Obecnych witał sławny ukraiński śpiewak Dmytro Hnatiuk, który wygłosił dla uczestników akcji “Mnohaja lita”. ...Na wiele kilometrów wokoło, aż za czarujący Sejm, rozciągnęły się malownicze lasy i łąki. Właśnie stamtąd, z Północy i Wschodu, często pełzały na Baturyn i inne ukraińskie ziemie drapieżne hordy. Niech nigdy więcej tego nie będzie. Historia zawsze jest w naszej pamięci, a teraźniejszość — z nami. Zmartwychwstał Baturyn, zmartwychwstała Ukraina! Petro ANTONENKO Zdjęcia autora i W. Czepurnoho. Na zdjęciu: pamiątkowy krzyż; podczas wiecu; kozacy Baturyńskiej sotni i ksiądz miejscowej cerkwi ojciec Roman.
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Na wielkim placu budowy ukraińskiej szkoły-gimnazjum w Symferopolu ludzie i sprzęt pracują na trzy zmiany nawet w dni świąteczne. Precyzyjnie zorganizowana, zabezpieczona na przyszłość w zasoby materialne i finansowe praca idzie „z kół”, ponieważ w ciągu 10 miesięcy trzeba wykonać dwuletni zakres prac. Przy rekordowym tempie specjaliści utrzymują najwyższą jakość. Już górują główne budynki dydaktyczne. Rozpoczęto budowę basenu pływackiego. Rozwiązuje się kwestię podgrzewania wody. Do 15 maja zostanie całkowicie ukończony drugi budynek dydaktyczny, który zostanie połączony z systemem wszystkich innych głównych budowli specjalnym przejściem. Według obliczeń generalnego wykonawcy, potężnej krymskiej firmy budowlanej „Konsol”, szczyt uderzeniowej budowy przypadnie na koniec czerwca, kiedy to będzie tu pracować jednocześnie ponad tysiąc specjalistów. Obiecane na 1 września uroczyste wprowadzenie do jednej z najlepszych na Ukrainie świątyń wiedzy odbędzie się obowiązkowo. Wiktor CHOMENKO, Krym. DOKUMENT. BATURYN — OFIARA NIE TYLKO 1708 ROKU, ALE I „TEMNIKÓW” 2004 ROKU. Oświadczenie pełnomocnika Komitetu Rady Najwyższej ds. wolności słowa i informacji. W Wielką Sobotę w Baturynie z inicjatywy deputowanego ludowego Ukrainy Wiktora Juszczenki oraz przy udziale jeszcze 8 deputowanych ludowych został odsłonięty i poświęcony pomnik-krzyż ofiar rzezi z 1708 roku oraz pochowano ponownie szczątki ofiar moskiewskich represji. Przy licznie zgromadzonych ludziach na miejscu twierdzy nad Sejmem stanął majestatyczny znak pamięci o naszej historii, którego autorem jest laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Hajdamaka. Poświęcenia krzyża oraz nabożeństwo żałobne odprawił najprzewielebniejszy Michał, biskup czernihowski i nieżyński. Wszystko było po ludzku. Lecz inaczej zachowali się kierownicy procesów informacyjnych w obwodzie. Żadna obwodowa gazeta państwowa czy komunalna, których założycielami są administracja państwowa i rada obwodowa, nie poinformowały o tym wydarzeniu. Gazeta rejonowa „Hołos Prysejmiwja” zdołała tak podać informację, że ze wszystkich obecnych wspomniany jest tylko jeden artysta, który nie odgrywał kluczowej roli w przeprowadzeniu wydarzenia. Obwodowa państwowa kompania radiowo-telewizyjna „Siwer-centr” ograniczyła się do krótkich komunikatów, chociaż zostały nakręcone i nagrane reportaże, godne tego wydarzenia. Nie weszły one na antenę, bo „ktoś” poinformował, że rzekomo nie odbyła się ekshumacja pochowanych ponownie szczątków. Lepszego wyjaśnienia autorzy „temników” wymyślić nie mogli, a to nie wytrzymuje żadnej krytyki. Przecież szczątki zostały wykopane przez archeologów jeszcze zeszłego lata na miejscu pochówków ofiar wojsk rosyjskich, zidentyfikowane przez specjalistów właśnie jako pochodzące z 1708 roku, przechowywane w rezerwacie „Baturyn — stolica hetmańska” i nie podlegały żadnej ekshumacji. Właściwie, a gdyby nawet podlegały — to czyż to coś zmienia w wydarzeniu informacyjnym — odsłonięciu pomnika?! Prawdziwa przyczyna zakazu polega na udziale w tym wydarzeniu lidera bloku politycznego „Nasza Ukraina” Wiktora Juszczenki. Władza się go boi. Władza nie chce odrodzenia ukraińskiej pamięci. Strach władzy dochodzi do tego, że autorzy zakazów relacjonowania społecznie ważnego wydarzenia obawiają się nawet podać swoje nazwiska. Ci, którzy pracowali w radzieckim dziennikarstwie, pamiętają, że wtedy autorzy zakazów nie ukrywali się. Dzisiejsi zaś „rycerze płaszcza i sztyletu” boją się światła jak diabeł święconej wody. Widocznie sprawy ich są kiepskie... Z współczuciem dla ciemnych dusz autorów „temników” — Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący obwodowego towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki.
Maschinelle Übersetzung
Reformowanie ukraińskich Sił Zbrojnych nie pozostaje poza uwagą opinii publicznej i jest to całkowicie sprawiedliwe. Wśród problemów związanych z tymi procesami nie ostatnie miejsce zajmują kwestie socjalne. Naszym rozmówcą jest przewodniczący Narodowego Centrum Koordynacyjnego ds. adaptacji socjalnej i zawodowej żołnierzy zwolnionych do rezerwy lub w stan spoczynku przy Gabinecie Ministrów Ukrainy, Ołeksandr Stepanowycz SZYKAŁOW. — Ołeksandrze Stepanowyczu, czym właściwie jest ta „składowa socjalna” reformowania i redukcji Sił Zbrojnych? — W zwalnianych miasteczkach wojskowych pozostają głównie ludzie w wieku produkcyjnym, którzy próbują odnaleźć się w nowych warunkach życiowych. Na rynek pracy trafią dziesiątki tysięcy zwolnionych żołnierzy i członków ich rodzin. Zwiększa się liczba zwalnianych miasteczek wojskowych, które stały się niepotrzebne formacjom wojskowym. Przez nierozwiązane problemy mieszkaniowe, komunalne i bytowe ich mieszkańców może zaostrzyć się napięcie społeczne w regionach. Nawiasem mówiąc, Ukraina jako jedno z pierwszych państw wśród krajów WNP przystąpiła do kompleksowego rozwiązania tych problemów, uwzględniając aspekty ekonomiczne, socjalne, ekologiczne i inne aspekty adaptacji zwolnionych żołnierzy oraz konwersji niepotrzebnych obiektów wojskowych. — Proszę określić rolę Narodowego Centrum Koordynacyjnego (NCK) w rozwiązywaniu wspomnianych problemów. — Razem z centralnymi organami władzy wykonawczej, organizacjami naukowymi i społecznymi oraz czołowymi naukowcami kraju opracowano i wdraża się w życie odpowiednie programy ustawodawcze. Realizacja ich jest organizowana i koordynowana przez NCK oraz realizowana przez centralne i miejscowe organy władzy wykonawczej z zaangażowaniem organizacji społecznych, międzynarodowej pomocy technicznej i inwestycji. — Ukraina ogłosiła kurs integracji z NATO. Czy nasi zagraniczni przyjaciele przejmują się problemami reformowania i redukcji Sił Zbrojnych Ukrainy? — W ramach Karty o szczególnym partnerstwie między Ukrainą a NATO w 1999 roku podpisano umowę „O praktycznej realizacji inicjatywy NATO dotyczącej przekwalifikowania ukraińskich żołnierzy zwolnionych do rezerwy lub w stan spoczynku” oraz zorganizowano, z propozycji NCK, kursy języków obcych dla zwolnionych wojskowych, których finansowanie prowadzi Dyrektoriat Ekonomiczny NATO. W ciągu lat 1999–2003 w ramach umowy między NCK a NATO przeszło szkolenie na kursach językowych ponad 400 żołnierzy. A to już, proszę przyznać, niemałe wskaźniki. Prowadzeniem nauczania zajmują się „British Council” (grupy docelowe — w Kijowie, Sewastopolu, Uzinie, Odessie i Charkowie), „Instytut Goethego” (w Kijowie i Lwowie), „Francuskie Centrum Kultury na Ukrainie” (w Kijowie i Równem), „Włoskie Centrum Kultury” (w m. Kijów). Biorąc pod uwagę pozytywne wyniki uzyskane na pilotażowym etapie projektu w latach 1999–2000, przez Dyrektoriat Ekonomiczny NATO podjęto decyzję o wspieraniu zatrudnienia przekwalifikowanych oficerów, którzy pomyślnie ukończą naukę języków obcych, poprzez możliwości departamentów ekonomicznych ambasad krajów, których instytucje biorą udział w prowadzeniu przygotowania językowego. W tym celu dla słuchaczy, oprócz przygotowania językowego, dodatkowo włączono blok dyscyplin ekonomicznych. Na przykład, biorąc pod uwagę specyfikę regionu, w Sewastopolu dla grupy zwolnionych wojskowych marynarzy włączono specjalistyczny kurs z zakresu morskiego szkolenia symulatorowego mechaników okrętowych, który odbywał się na bazie Sewastopolskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego, zgodnie z wymogami konwencji międzynarodowych. Dzięki temu szereg absolwentów otrzymało pracę w różnych firmach żeglugowych. Uzyskano pozytywne wyniki w zakresie zatrudnienia oficerów na stanowiska kierownicze na statkach krajowych i zagranicznych. W m. Uzin słuchacze-absolwenci kursów językowych stworzyli Klub Amatorów Języka Angielskiego, który świadczy usługi edukacyjne z zakresu nauki języka angielskiego zarówno mieszkańcom garnizonu, jak i dzieciom z okolicznych wsi. British Council przekazała Klubowi pomoce dydaktyczne, a Centrum Informacji NATO w Kijowie i koordynator projektu — nowe komputery. Zgodnie z Planem Docelowym „Ukraina–NATO” na 2004 rok, projekt przygotowania językowego będzie miał kontynuację w 2004 roku. — W obecnych warunkach społeczno-ekonomicznych nie mniej ważną, wręcz bolesną, jest kwestia zabezpieczenia mieszkaniowego żołnierzy. — Dla rozwiązania tego ostrego problemu, który tworzy napięcie społeczne w społeczeństwie, na polecenie Prezydenta Ukrainy specjaliści NCK opracowali „Program zapewnienia mieszkań żołnierzom zwolnionym do rezerwy lub w stan spoczynku”, który został zatwierdzony przez Gabinet Ministrów Ukrainy. Od 1999 roku działa on jako jeden z ważnych kierunków działalności NCK. W czasie przyjęcia Programu w kolejce na pozakolejkowe otrzymanie mieszkania w miejscu zamieszkania znajdowało się ponad 32 tysiące rodzin zwolnionych żołnierzy. W czasie, który upłynął, Narodowe Centrum Koordynacyjne jako główny twórca i organ wykonawczy Programu swoje główne wysiłki skierowało na stworzenie odpowiedniej bazy normatywno-prawnej oraz jej finansowego wypełnienia. Tak, inicjowanie wniesienia zmian do obowiązującego ustawodawstwa dotyczących odliczeń 1,5% podatku dochodowego od przedsiębiorstw pozwoliło, począwszy od 1999 roku, otrzymać jedyne, ale stabilne źródło finansowania Programu. Należy zaznaczyć, że począwszy od 2002 roku, środki te są przydzielane miejscowym organom władzy jako subwencje Budżetu Państwa i to daje możliwość specjalnie utworzonym komisjom przy obwodowych
OFICJALNIE administracjom państwowym racjonalniej jest rozdzielać i przedmiotowo kontrolować wykorzystanie wskazanych środków. Według stanu na 1 stycznia 2004 roku w kolejce po otrzymanie mieszkania pozostaje jeszcze ponad 21 tysięcy rodzin zwolnionych żołnierzy, z nich prawie 1500 weteranów służby wojskowej, którzy ukończyli 60 i więcej lat (na początek 2003 r. wskaźnik ten wynosił 1909 osób) oraz ponad 200 rodzin zmarłych zwolnionych żołnierzy, którzy tak i nie doczekali się własnego mieszkania (na początku 2003 r. – 285 rodzin). Z ogólnej liczby bezdomnych zwolnionych żołnierzy ponad 14 tysięcy rodzin czeka na mieszkanie ponad 10 lat. Ponad 8 tysięcy zwolnionych wojskowych posiada dodatkowe ulgi, a mianowicie – 6363 weteranów Sił Zbrojnych, 1327 uczestników działań wojennych, 611 uczestników likwidacji awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, 453 inwalidów Sił Zbrojnych. Przeprowadzenie wskazanych oraz innych działań, przewidzianych przez Program, pozwoliło po wieloletnim oczekiwaniu przyznać ponad 33 tys. mieszkań rodzinom zwolnionych żołnierzy. To przywraca wiarę ludzi w zdolność państwa do rozwiązywania palących problemów życiowych. – Z jakiego finansowego wypełnienia ma być realizowany Program w przyszłości? – Dla finansowego wypełnienia Programu, począwszy od 2005 roku, przewiduje się wydatki kapitałowe budżetu państwa, część subwencji z budżetu państwa dla budżetów lokalnych, inwestycje, zasoby kredytowe, a także środki niezakazane przez ustawodawstwo. Oprócz tego, do budowy i nabycia mieszkań będą wykorzystywane przekazane Narodowemu Komitetowi Celnemu środki transportu, specjalna technika, wyposażenie, materiały budowlane itp., skonfiskowane przez organy celne i inne organy ścigania oraz na mocy decyzji sądu przekazane na własność państwa; środki uzyskane ze ściągnięcia zadłużenia od przedsiębiorstw-dłużników Państwowego Komitetu Ukrainy ds. Rezerw Materiałowych. Począwszy od 2006 roku, wprowadzane będzie państwowe nieoprocentowane kredytowanie oraz kredytowanie hipoteczne na indywidualne (spółdzielcze) budownictwo mieszkaniowe lub nabycie mieszkania. L. SZPYTIAK, L. TROCKO
Maschinelle Übersetzung
PROJEKT USTAWY Jak wiadomo, w lutym bieżącego roku resort obrony przedłożył do rozpatrzenia Radzie Najwyższej Ukrainy projekt ustawy „O reformowaniu Sił Zbrojnych Ukrainy”, który przewiduje redukcję liczebności SZU o 155 tysięcy etatów (w tym 105,5 tysiąca żołnierzy) w ciągu lat 2004—2005. Jednak takie „reformowanie” wywołało wśród deputowanych ludowych, mediów i w kręgach wojskowych ostre dyskusje. Najmniej rozwiązanym pozostaje problem ochrony socjalnej żołnierzy, którzy są zwalniani w szybkim tempie, niezależnie od przyjęcia lub odrzucenia planu masowej redukcji. Projekty uchwał deputowanych ludowych W. Juszczenki, J. Karmazina, A. Szkila, I. Wasiunyka i in. wskazywały na potrzebę przeprowadzenia przesłuchań parlamentarnych dotyczących stanu i perspektyw reformowania SZU, a także wskazywały na nieakceptowalność wspomnianego projektu ustawy. W szczególności Andrij Szkil wysnuł wniosek, że ten projekt ustawy „jest sprzeczny z postanowieniami artykułów 17, 22, ust. 2 artykułu 107 oraz ust. 2, 7 artykułu 116 Konstytucji Ukrainy”, a jego wdrożenie stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i obronności Ukrainy. Mimo wszystko projekt ustawy przeszedł pierwsze czytanie, a do drugiego, według informacji naczelnika służby prasowej Ministerstwa Obrony Kostiantyna Chiwrenki, wniesiono około 70 poprawek — „i w ostatecznym rozrachunku redukcja może wcale nie objąć 155 tysięcy osób”. Pan Chiwrenko odmówił uzasadnienia celowości właśnie tak masowej redukcji liczebności SZU, oświadczając, że resort obrony czeka na werdykt ustawodawców. Tymczasem nasza armia przez 12 lat reform nie doświadczała podobnych perturbacji nawet w najbardziej dalekosiężnych projektach. Istnieją odpowiednie akty prawne regulujące redukcję SZU. Chodzi o Państwowy program budowy i rozwoju SZU na okres do 2005 roku, o Program przejścia SZU na kompletowanie żołnierzami odbywającymi służbę wojskową na podstawie kontraktu (zatwierdzony Dekretem Prezydenta z 17 kwietnia 2002 r.). Ustawą Ukrainy „O liczebności Sił Zbrojnych Ukrainy na lata 2000—2005”, zgodnie ze wspomnianymi programami, przewidziano w ciągu 5 lat zredukować 25 tysięcy osób, w tym 15 tysięcy żołnierzy. Na koniec 2005 roku przewidywano posiadanie armii o liczebności 375 tysięcy osób. „Profesjonalną armię” o liczebności 200 tysięcy osób planowano stworzyć do 2015 roku, chociaż realne wydatki budżetowe na obronę i reformowanie SZU czynią takie perspektywy mało wykonalnymi. Uwolnienie naszego wojska od 155 tysięcy „zbędnych gąb” w ciągu lat 2004—2005 wygląda po prostu fantastycznie. Po raz pierwszy wybrzmiało to jako „dobry zamiar” mianowanego ministrem obrony Jewhena Marczuka w przeddzień przyjęcia budżetu na 2004 rok. Taki plan reformatorski miał choć jakąś motywację równolegle z żądaniem Ministerstwa zaspokojenia w budżecie na 2004 rok potrzeb obronnych na sumę 10,9 mld hrywien. Po tym, jak budżet przewidział na obronę nawet nie „minimalnie krytyczną” sumę 6,4 mld hrywien, a 4924,9 mln hrywien, wysuwanie pretensji do redukcji w 2004 roku około 100 tysięcy etatów SZU z zagwarantowaniem „ochrony socjalnej” zwolnionych jest, co najmniej, nie w porę. I nie chodzi tylko o to, że projekt ustawy jest finansowo nieuzasadniony i sprzeczny z ustawą „O Budżecie Państwowym Ukrainy na 2004 rok”. W końcu Główne Zarząd Naukowo-Ekspercki Rady Najwyższej wykrył w projekcie ustawy banalne błędy arytmetyczne w obliczeniach wydatków na zaproponowane środki reformatorskie. Amplituda błędnych wahań miejscami sięga 40 mln hrywien. Z drugiej strony, w 2004 roku projekt ustawy przewiduje zwolnienie około 9 tysięcy oficerów i chorążych, którzy ubiegają się o otrzymanie mieszkania. I to przy tym, że dzisiaj w SZU jest 47 tysięcy bezdomnych wojskowych, a kolejne 23 tysiące osób już zostało zwolnionych i czeka na mieszkanie ponad 10 lat. Tymczasem budżet na 2004 rok przeznacza na rozwiązanie tych problemów tylko 304,4 mln hrywien (około 4 tysiące mieszkań). Oprócz tego, niezrozumiała pozostaje terminologia projektu ustawy. Jaką „mobilną”, „nieobciążającą”, „profesjonalną” armię tworzymy — nie jest skonkretyzowane. Nie wspomina się także o rezerwie armii, o oficerach rezerwy, którzy kształcą się na katedrach wojskowych „cywilnych” uczelni wyższych, o innych rezerwach mobilizacyjnych. Rząd zlecił sformowanie niezbędnej do zapewnienia wszystkich gwarancji socjalnych bazy normatywnej w ciągu sześciu miesięcy od wejścia w życie projektu ustawy. Czyli te „gwarancje” mogą być realizowane dopiero od końca 2004 roku. Jednocześnie postanowienie projektu ustawy o wejściu jego w życie z dniem opublikowania jest sprzeczne z Kodeksem Budżetowym Ukrainy (cz. 3, art. 27), gdyż zmiany części dochodowej lub wydatkowej budżetu powinny być wprowadzane w życie do 15 sierpnia roku poprzedzającego planowy. W ten sposób zaproponowany projekt ustawy może wejść w życie nie wcześniej niż 1 stycznia 2005 roku. Z wniosku W. Juszczenki, W. Pynzenyka i innych deputowanych Rada Najwyższa przyjęła Uchwałę o przeprowadzeniu w kwietniu 2004 roku przesłuchań parlamentarnych „O stanie i perspektywach reformowania Sił Zbrojnych Ukrainy oraz podejmowanych przez rząd Ukrainy środkach w celu zapewnienia niezawodności zdolności obronnej Ukrainy”. Te przesłuchania do tej pory się odbyły, chociaż są ważne, ponieważ ocenia się nie tylko obecny stan SZU, ale także „zewnętrzne potencjalne zagrożenie dla interesów Ukrainy”, „stosunek do propozycji dotyczących potencjalnej możliwości stworzenia przez Ukrainę broni jądrowej”. Przewidziana jest także analiza wypełniania przez inne państwa zobowiązań międzynarodowych, przyjętych przez nie w związku z realizacją przez Ukrainę środków dotyczących rozbrojenia. Innymi słowy, chodzi o formowanie nowej Doktryny Wojennej Ukrainy. Oczywiste jest, że bez określenia optymalnego modelu SZU, strategicznych niebezpieczeństw i interesów Ukrainy przeprowadzanie radykalnych masowych redukcji naszej armii jest niecelowe. Ołeksandr SOŁONEC
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
w przyrodzie, tak jak i w codziennym życiu ludzi, nie brakuje. Dotąd najtrudniejsze były dwie: morska i gordyjska. Budowa niepodległego państwa ukraińskiego zdaje się też wydać na świat trzecią, specyficznie ukraińską. Istotnie, jeśli nasza północna sąsiadka, Rosja, łamie sobie głowę jedynie nad tym, jak przejść od gospodarki planowej do rynkowej (problemy obcokrajowców, w tym dziesięciu milionów Ukraińców mieszkających w Rosji, tam nigdy nie istniały i nie istnieją, tam „wszyscy oni są Rosjanami — i kropka”), to w Ukrainie nie jest to po prostu problem, lecz łamigłówka. W atmosferze pierwszych lat niepodległości nie było wątpliwości: u nas zupełnie inaczej odnosi się do mniejszości narodowych. Nie po to przez wiele wieków znosiliśmy ucisk narodowy, abyśmy mieli uciskać innych. Nasza tradycja narodowa to humanizm, brak jakiegokolwiek pragnienia odbierania innym prawa do własnego języka i kultury. Nie jest też właściwe naszemu ludowi dążenie do zagarniania cudzych ziem. Nie w środowisku innych narodów, lecz właśnie u nas, wśród ukraińskich Ukraińców, zrodziły się wiersze, które stały się, lub przynajmniej powinny się stać, naszą narodową dumą:
Nie kuliśmy innym kajdan,
Obcej wolności nie niszczyliśmy.
W państwie takim jak nasze, gdzie przeważają (i zdecydowanie przeważają) Ukraińcy etniczni, język państwowy, zgodnie z wszystkimi prawami budowy państwa, musi być ukraiński. Ale troska o rozwój języków i kultur mniejszości narodowych także powinna być prawnie równa z ukraińską. Taka zasada (i zauważmy, że na samym początku) została przyjęta jako podstawa budowy ukraińskiego państwa. Jednak napotkano trudności. Po pierwsze, to nie jedyny problem — jest jeszcze gospodarka, jest przebudowa wsi; po drugie, na to wszystko potrzeba czasu i — co najważniejsze — znacznych, bardzo znacznych środków. Pominiemy przebudowę w dziedzinie gospodarki, tym bardziej że nasi politycy tak się w tej sferze wyróżnili, że lepiej tej kwestii nie poruszać. Porozmawiajmy o tym, co bliższe i bardziej palące dla nas — o języku i kulturze w ukraińskim państwie narodowym. Rozważania wokół tej kwestii nie mogły nie zacząć się od najważniejszego: w ciągu 350-letnich prześladowań ze strony Rosji wszystkiego, co ukraińskie, na Ukrainie nasza świadomość narodowa została tak uśpiona, a naród tak zrusyfikowany, że budowę ukraińskiego państwa narodowego należy rozpocząć od odrodzenia ukraińskiej idei narodowej. Tak też zrobiono. Jednak nie zdążono się zderzyć z pierwszymi trudnościami, a nasi urzędnicy już cofnęli się i ogłosili na cały świat: idea narodowa nie zadziałała. Z jakimi więc trudnościami zderzyło się nasze państwo? Na początku lat 90., wkrótce po proklamowaniu niepodległości, w dziedzinie oświaty podjęto kardynalne decyzje: ukraińskim dzieciom — ukraińską szkołę (rosyjskie dzieci miały jej aż nadto — we wszystkich 100 %); i ukraińskie dzieci, i dzieci mniejszości narodowych, zdając egzaminy w szkole lub wstępując do uczelni wyższej, mają zdawać także egzamin z języka państwowego (ukraińskiego). Czy w tych zamiarach i decyzjach było coś niezgodnego z prawem? Nie sądzę. We wszystkich innych państwach to prawidłowość i obowiązek. Pierwsza zaprotestowała rosyjska diaspora. Przedstawiciele rosyjskiej diaspory mają możliwość uczyć się i uczyć swoje dzieci w rosyjskiej szkole narodowej, we wszystkich uczelniach, które istnieją na Ukrainie, prowadzić pracę naukową, uczęszczać do narodowego teatru i kina, brać udział w narodowych koncertach i programach rozrywkowych (Ukraińcy mieszkający w Rosji nie mają nic z tego, ale to nie Ukraina narzeka na Rosję, wręcz przeciwnie — Rosja narzeka na Ukrainę). Czym jest niezadowolona rosyjska diaspora na Ukrainie? Przede wszystkim tym, że wymaga się od niej znajomości języka państwowego (ukraińskiego). Ta niechęć do znania języka ukraińskiego jako państwowego zrodziła u przedstawicieli rosyjskiej diaspory kolejne żądanie: uznania rosyjskiego za drugi język państwowy na Ukrainie. Co kryje się za tymi żądaniami? Zacznijmy od przekonującego przykładu. Pewnego dnia w Kijowie zebrało się poważne zgromadzenie przedstawicieli rosyjskiej diaspory, i to najwyraźniej ze względu na państwowe znaczenie sprawy. Prezydent Ukrainy L. D. Kuczma uznał za konieczne powitać to zgromadzenie i polecił wicepremierowi odczytać powitanie, napisane, oczywiście, w języku państwowym. Przedstawiciele rosyjskiej diaspory głośno zaprotestowali: „Nie желаем слушать приветствие на украинском языке. Если хотите приветствовать наше собрание, приветствуйте на русском”. A przecież zebrali się poważni ludzie — przedstawiciele organizacji, licznych zespołów. Jaki wygląd ma ta
Zdjęcie: O. Ceacura
Żądanie, jeśli się nad nim zastanowić? Czy Rosjanie zamieszkujący Ukrainę chcą równouprawnienia z nami, czy triumfu języka rosyjskiego nad ukraińskim? Przecież domagając się państwowego statusu języka rosyjskiego na Ukrainie, nie tylko nie chcą znać drugiego języka państwowego — ukraińskiego, nie chcą go nawet słyszeć! A cóż dopiero zwykli obywatele. Nawet duchowni Patriarchatu Moskiewskiego, rozsiadłszy się za zgodą naszych władz w ukraińskiej świętości narodowej — Ławrze Kijowsko-Peczerskiej, spożywając bez wahania dary naszego ludu, nie uznają prawa do istnienia języka ukraińskiego, w gruncie rzeczy prowadzą antyukraińską propagandę. Na pytanie: „Dlaczego duchowni Patriarchatu Moskiewskiego nie głoszą kazań w ukraińskich cerkwiach w języku ukraińskim?”, odpowiadają: „Украинский язык противен Богу”. Widzieliście coś takiego? Oni już konsultowali się w sprawie języka ukraińskiego na terenie Ukrainy z samym Bogiem! Czy taką rzecz tolerowano by w Rosji? Skądże. U nas się toleruje, nasza cierpliwa natura nijak nie może z siebie wyrzucić niewolnika. A starszy brat korzysta z tego i rozpuszcza się. Gdzie tylko może i jak tylko może. Takie postępowanie rosyjskiej diaspory na Ukrainie oraz nasza niezdarność w rozwiązywaniu kwestii narodowej na Ukrainie nie obiecują nam łatwego życia. A porozumieć się z Rosjanami, którzy nie chcą rozstać się z Ukrainą, uznać ją za swoje państwo, trzeba. Przede wszystkim należy uświadomić sobie i nie zapominać, że rosyjska diaspora na Ukrainie jest dalece niejednorodna. Różni Rosjanie przybywali swego czasu na Ukrainę z różnymi celami. Jedni — szukali na Ukrainie jedynie korzystnego dla siebie i swoich dzieci miejsca pracy, inni — „na łowy szczęścia i stopni”. Z tymi, którzy przybywali na Ukrainę jedynie szukać miejsca, a w konsekwencji także dobrobytu dla siebie i dzieci, prościej będzie dojść do porozumienia: wystarczy im wszędzie wyjaśniać, z faktami w ręku wyjaśniać, że przy wspólnym poglądzie na tę kwestię i wspólnym wysiłku możemy współistnieć na ukraińskiej ziemi i szanować prawa zarówno jednych, jak i drugich; z tymi zaś, którzy przybyli do nas „na łowy szczęścia i stopni” i przywieźli ze sobą mocny zapas szowinistycznych zamachów, musi być inna rozmowa. Jeśli chcą być uczciwymi urzędnikami, niech będą. Jeśli będą działać jak wrogowie ukraińskiej państwowości, to z wrogami rozmowa musi być inna — jak z wrogami. Powtarzamy, nie zamierzamy ukrainizować Rosjan, zamierzamy wszystkich Ukraińców zarówno myślami, jak i czynami sprowadzić z powrotem na Ukrainę. Żądanie zaś państwowości języka rosyjskiego na Ukrainie to nic innego jak kolejny ruch imperialnym koniem. W warunkach, które pozostawiła nam carska Rosja łącznie z ZSRR, państwowość języka rosyjskiego na Ukrainie jest nie tylko nie do przyjęcia, ale i zgubna. Społeczeństwo ukraińskie, z wyjątkiem chyba wsi, jest zrusyfikowane; uznanie języka rosyjskiego za drugi język państwowy na Ukrainie oraz nietolerancyjny stosunek Rosjan zamieszkujących na Ukrainie do języka ukraińskiego, o czym mowa wyżej, „ostatecznie wypchną język ukraiński ze wszystkich sfer życia społecznego, dopełnią w istocie tego, czego domagali się kolonizatorzy — carowie moskiewscy, kierownicze kręgi ZSRR. Tym bardziej, że i nasi domorosłe przywódcy im pomagają. Dziwimy się oświadczeniu Prezydenta: idea narodowa nie zadziałała. Jak mogła zadziałać, skoro nasi urzędnicy zaczęli orientować się w budowie ukraińskiego państwa narodowego nie na inteligencji, nie na wykształconych ludziach, którzy wyszli z ludu i nie zapomnieli jeszcze, ile kosztuje chleb i sól, lecz na zdenacjonalizowanych elementach, dla których idée fixe jest zysk, i to każdym sposobem, aż do jawnego rozkradania wartości narodowych. Przypomnijmy sobie 1991 rok. Za niepodległością Ukrainy zagłosowało wtedy 91,7 % obywateli. Czy były podstawy, by powiedzieć, że idea narodowa zadziałała? Były. Co się więc stało dosłownie kilka lat później? Dlaczego idea narodowa, za którą oni głosowali, nie zadziałała? Czy na naszej Ukrainie nie znalazła się siła, która, znając świadomość obywateli, celowo sprawiła, że naród w tych latach zubożał, i tym samym dołożyła wszelkich starań, by w jego oczach skompromitować ideę narodową? Przecież przy wszystkich dźwigniach w przemyśle, rolnictwie, na wszystkich odpowiedzialnych stanowiskach w miastach stali ci 8,3 %, którzy głosowali przeciw niepodległości. Zatem mamy to, co mamy: majątek narodowy roztrwoniono, kadry narodowe, w tym naukowe i artystyczne, jak karmiły swoim intelektem obce kultury, tak karmią je nadal. Wszystko to nie wyszło na korzyść kulturze narodowej, nauce, oświacie, państwu w ogóle, tym bardziej, że i lud pracujący masowo ruszył na obce ziemie. Kultura zaś, sztuka zubożały nie tylko dlatego, że państwo mizernie je finansuje; zubożał odbiorca kultury — naród, który kupował w swoim czasie książkę i tym opłacał zarówno koszty jej wydania, jak i pracę twórców książki, oglądał przedstawienie, kino, opłacał pracę artystów.
Język, oświata, kultura. Oni, w czasie takich przebudów i przekształceń, cierpią nie mniej niż zwykli ludzie. Weźmy choćby chłopstwo. Ziemię oddano mu za symboliczną cenę, a czym ją uprawiać, nie pomyślano. Zapomniano? Czegoś takiego nie mogli zapomnieć, wygląda na to, że zrobiono to celowo, aby znów odebrać ją chłopu. Nieposiadając środków do uprawy swojej ziemi, chłop prędzej czy później będzie zmuszony ją sprzedać. Obecna opłata za wydzierżawioną ziemię może dać chłopu jedynie chleb powszedni, a nadziei na przedłużenie rodu nie ma żadnej; nawet młode rodziny nie mogą się odrodzić, bo ich stan majątkowy pozwala im mieć nie więcej niż jedno dziecko. Wieś zawsze była tym oazą, która karmiła narodowe języki zarówno leksykalnie, jak i frazeologicznie była prawodawczynią ich obrazowości, jak podziemne źródła karmią pełnowodną rzekę. Co, jeśli wsie w niedalekiej przyszłości zniknął, a ziemię zagarną do rąk zarówno swoi, jak i obcy wyzyskiwacze? Czy nie spełni się na naszej chwalebnej Ukrainie to, o czym marzył bohater sztuki Karpenki-Karego Kalitka: „Idę dzień — czyja ziemia? Kalitkina. Idę drugi — czyja ziemia? Kalitkina! Idę trzeci — czyja ziemia? Kalitkina!” Co czeka nasz język, gdy na naszych stepowych i leśnostepowych przestrzeniach wsie do szczętu wyludnieją lub znikną, o tym już mówiliśmy, nie będziemy się powtarzać. Nie ostatnie miejsce w tym węźle zajmuje także przebudowa armii. Zażądano od nas wyrzeczenia się broni jądrowej — wyrzekliśmy się, nie zapytawszy nawet: „Jak to właściwie wygląda? Mamy się wyrzec broni jądrowej, a wy ją przecież zwiększacie?” Teraz, na żądanie zza granicy, mamy redukować armię. Zredukowaliśmy raz — za mało, zredukowaliśmy po raz drugi — znowu za mało. Ostatni zamiar — zredukować do 200 tysięcy. A kto nas obroni, gdy któremuś z sąsiadów zechce się wyrównać granice? Będziemy polegać na tych 200 tysiącach czy na nieprzeszkolonych rezerwistach? Przy dzisiejszej technice wojskowej nieprzeszkoleni rezerwiści to po prostu nieumundurowani ludzie. Może pokładamy twardą nadzieję w wielkich państwach, które obiecywały nas bronić, gdy odbierano nam broń atomową? Opamiętajcie się, panowie! Kiedy to wielkie państwa dotrzymywały zawartych z mniejszymi czy zupełnie małymi państwami porozumień dyplomatycznych? Potrzebne przykłady? Proszę bardzo! Niedawno uzgodniono z Rosją: granice między byłymi Ukraińską SRR a RSFSR są „niezłomne”. A gdy tylko zaczęła powstawać budowla sztuczna od brzegów Tamanu w kierunku Cieśniny Kerczeńskiej, cieśnina ta stała się już cieśniną do „wspólnego użytku”. W tłumaczeniu na ukraiński to znaczy — użytkowanie zbiorowe. A zbiorowe, jak celnie określili ukraińscy chłopi już na początku kolektywizacji, to — diabelskie. Oni wtedy się nie pomylili, sądzimy, że i dziś nie dopuści się błędu. Na czele porządku dziennego — rurociągi naftowo-gazowe. Wczoraj mówiono o tym, który był kiedyś wspólny i przechodzi przez całą Ukrainę, dziś zawładnięto już okiem także nad czysto ukraińskim, który budowaliśmy jako alternatywny. A przecież o Krymie też nie zapominają, w prasie i w telewizji nie przestają przypominać współobywatelom: „Bez Ukrainy nam nie wyżyć”. I to Rosja… Czy taka Rosja może nas obronić? Może na trzeciego uczestnika trójstronnego porozumienia, na Stany Zjednoczone, jest nadzieja? Przyjrzyjmy się temu i przypatrzmy się uważnie. W 1951 r. między USA a Irakiem podpisano umowę o pomocy tej arabskiej kraju, w 1954 r. — jeszcze konkretniejszą: o pomocy wojskowej. A minęło kilkanaście lat — i te same Stany Zjednoczone najpierw podniosły przeciw Irakowi „burzę na pustyni”, potem otoczyły ten kraj całą swoją potężną armadą, rozgromiły armię, zniszczyły państwo, motywując to tym, że Irak zagraża światu bronią straszniejszą niż ta, którą mają w Stanach Zjednoczonych. Żarty z ogromnie wielkimi państwami, jak widzimy, są złe. Boga już dawno się nie boją, ludzi się nie wstydzą. Zapewne trzeba liczyć na siebie, „tym bardziej że zbliżają się wydarzenia o państwowej wadze — wybory. Dotąd nie były ani przejrzyste, ani demokratyczne. Pora otwarcie powiedzieć: mandaty kupowano. I na to nie żałowano środków. Wyborców przekupywano fałszywymi obietnicami albo zwykłymi cukierkami, tych zaś, w których pokładaliśmy nadzieję, że będą przestrzegać uczciwych zasad przy liczeniu głosów — dolarami. Bójmy się Danajów, jak i tych, którzy im się sprzedają, i nie dopuśćmy do fałszu w ocenie naszej woli wyborczej (zarówno tych wyborów, które są tuż za rogiem, jak i nieco odleglejszych) — to właśnie będzie nasza samoobrona, nasze ocalenie.
z
Dmytro MISZCZENKO, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, uczestnik II wojny światowej
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
mer, skłoniwszy głowy. A oficer, zobaczywszy na krzyżu, który niesiono za trumną, daty 1912—1942, podszedł do zasmuconego ojca i współczująco biorąc go za ramię, boleśnie wyszeptał: “Trzydzieści lat… trzydzieści lat… aj-aj-aj…”. Pochowawszy mamę, ojciec kontynuował pracę w kombinacie obróbki drewna “Buddetal”, gdzie zatrudnił się jeszcze przed wojną. Na czele niemieckiego kierownictwa kombikunszt, wytrwałość i staranną pracę. I oto Bauer dowiaduje się, że mój ojciec niedawno pochował żonę i w domu bez należytej opieki pozostaje chore niemowlę (czyli ja). Rozgniewał się na swoich podwładnych kierowników: krzyczał, że specjalista (czyli mój ojciec) po prostu nie jest w stanie dawać z siebie wszystko w pracy, wiedząc, że w domu ma chore dziecko bez opieki. Rozkazał, żeby binatu, często kłócili się o prawo do dyżurowania przy mnie. I można ich zrozumieć — w Niemczech pozostały ich rodziny i dzieci… Ojcu stało się lżej, ale ja wciąż marniałem i słabłem. Całkowicie przestałem jeść i ruszać się, usta pokryły się owrzodzeniami, oznaki życia opuszczały mnie. Lekarze byli zdezorientowani, szukając ratunku. I oto jeden z nich, Węgier o nazwisku Nagy, przypadłszy do mnie, błagalnie powiedział: “Wasylku, powiedz, no co ci dać?”. W tej chwili ja, otworzywszy usta, ni z tego ni z owego wypowiadam: “Ma-a-ak”. Prawie nikt nie zwrócił uwagi na to dziecięce majaczenie, ale Nagy gwałtownie wybiegł z pokoju, a po pewnym czasie pojawił się z naręczem maku. Wysypał mak z największej makówki, wlał tam mleka i zaczął ostrożnie poruszać mną, nieruchomym, ze szklistymi oczami. Mówią, że nieświadomie otworzyłem usta i Nagy, oszukując mnie, wlał mi do ust niezbędne uzdrawiające mleko. Wtedy znowu, wtedy jeszcze… — od tych łyków zaczęło się moje zdrowienie, zacząłem nabierać sił, ruszać się, uśmiechać, jeść. Radości moich “nianiek” nie było końca. Potem była jesień 1943 roku i wyzwolenie Kijowa. Ojciec poszedł na ochotnika na front dobijać faszystów, a do kombinatu powróciło dawne przedwojenne radzieckie kierownictwo. Niemieccy kierownicy na czele z Bauerem czmychnęli, zostawiając swoich podwładnych robotników — moich wybawców — na pastwę losu. Wszyscy oni kontynuowali pracę w kombinacie “Buddetal”, już w charakterze jeńców wojennych, aż do 1950 roku. A ojciec brał udział w bitwie korsuń-szewczenkowskiej, widział, jak zastrzelił się otoczony feldmarszałek Stemmermann, i był obecny, kiedy marszałek Iwan Stiepanowicz Koniew rozkazał pochować go z pełnymi honorami, jak należy chować godnego żołnierza. W Rumunii ojciec został ciężko ranny. Powrócił w 1944 roku, odznaczony medalami i orderami. Powitaliśmy go już z drugą mamą. Przez pewien czas leczył się w szpitalu przy monasterze Pokrowskim; wyleczywszy się, został jego komendantem. Potem kierownictwo kombinatu “Buddetal” w osobie dyrektora Natana Isakowicza Nulmana odszukało ojca i nalegało na powrót do dawnej pracy jako drzewiarz. Wszystko do najdrobniejszych szczegółów było mu znane. Przecież nikt nie mógł opanować pracy na obrabiarkach, które przywieźli i zainstalowali Niemcy. Ojciec jeden mógł swobodnie pracować na każdej z nich. Nazwę jednej z obrabiarek pamiętam do dzisiaj. Jest to niemiecka obrabiarka do drewna “Böttcher”. Praca z dawnymi niemieckimi współpracownikami (okupantami), a obecnie — jeńcami wojennymi, miała teraz wymuszony, wyobcowany, oficjalny charakter, bez dawnych emocji. Do 1950 roku prawie wszyscy zostali repatriowani do domów. Ostatni wyjeżdżał Węgier Nagy. W przeddzień wyjazdu jednak potajemnie odwiedził nasz dom, nie zważając na niebezpieczeństwo, które czyhało na niego i na ojca. Lata lecą szaleńczo… Nie ma już ojca, pewnie już i Nagy jest gdzieś w wiecznych światach, ale w naszym rodzinnym archiwum przechowuje się prezent-papierośnica, zrobiona jego rękami z cennego drewna. Tam na wieczku wyryty jest taki napis: “Na wieczną przyjaźń i człowieczeństwo!”. Tę papierośnicę trzymały moje dzieci, wnuki, a napis zgłębiały i będą zgłębiać nowsze pokolenia, dopóki tętni życie. Zdjęcie Oksany Ceacury zzz SAMOWIDEK Wasyl SŁABENIAK Ołeh TRYKASZ Hałyna HARMASZ nie było czym, bo wokoło był step. Trzeba było jeść surową mąkę. Zrobiło się zimno. Śnieg z deszczem nasilił się. Szynel na ramionach był tak mokry, że już nie powstrzymywał dostępu zimnej mieszaniny do ciała, i woda ściekała po kościach od ramion do nóg, które też były mokre. To była straszna noc. A rano dwoje poszło do chatek, które jak miraż widniały na horyzoncie. Stamtąd przyszli z dwoma wujami, którzy nieśli ze sobą żerdź i torbę z jakimś narzędziem. Razem z nami jakoś przymocowali wóz, my go załadowaliśmy workami i po tym śladzie przejechaliśmy błoto. Pod wieczór dotarliśmy do Woroneża. Znaleźliśmy swoich, byli zaniepokojeni naszym zniknięciem i wstrzymali swój wyjazd. Fantastycznie, ale nikt z nas nie zachorował. Dalej były nowe próby, lecz we wspomnieniach o nich główne miejsce zajmują ta noc i ten śnieg z deszczem… Cień pszczoły… Za nim kwiaty stają się jabłonkami. Skrytość i naturalność — jak dwa brzegi rzeki Poezji. W krainie miłości, gdzie kozacka ostnica, tak swobodnie wyśpiewuje się słowem ukraińskim, w którym i strzel-woda jarzy się, i matka na ścieżce w pamięci, i wiatr czarnobylski… Ciche wiersze O. Matijki — o prawdziwym, nieśmiertelnym. Szybkopisy “na czasie” lecą z wiatrem, jak ulotki wiecowe. A Poezja oddycha wiecznością, bo sama nią jest: A Słowo nasze Boże… Nie umarło i nie umrze. Starajmy się. Wygląda na to — nasza brzeg.
Maschinelle Übersetzung
PRAWDA ŻYCIA Była jesień 1943 roku. Już po raz kolejny w swoim wiekowym istnieniu starożytny, złotogłowy Kijów cierpiał od najazdu kolejnych najeźdźców, tym razem — niemiecko-faszystowskich okupantów. „Pracuje” niszczycielska maszyna Babiego Jaru, pochłaniając w ciągu doby setki ludzkich istnień, bezbłędnie funkcjonują obozy koncentracyjne w Darnicy i Syrcu. Echelony wywożą z Ukrainy bezcenny czarnoziem i darmową siłę roboczą. W centrum miasta, na „Deutschstrasse” (Chreszczatyk), wylatują w powietrze budynki, w których rozlokowały się kierownicze niemieckie służby. Te elitarne budowle w centrum miasta wysadzają podziemni działacze Iwana Kudri, nawet nie zastanawiając się nad tym, że ich „patriotyzm” będzie kosztował życie setki rdzennych kijowian. Przecież Niemcy za każdą dywersję rozstrzeliwali po 10—20 cywilnych mieszkańców. Jeśli w centrum miasta wstrząsy osiągały swoje apogeum, to u nas, na końcu Podolu, pod Kureniówką, było stosunkowo spokojnie. Na ulicy Frunzego pozostawał dawny nurt życia: ludzie kochali, rodzili nowe pokolenie i, jak wcześniej, umierali. W jeden z takich jesiennych dni wzdłuż ulicy Frunzego powoli poruszała się procesja pogrzebowa. Chowali moją mamę, która zmarła na suchoty, spowodowane wycieńczeniem. Ja — chorowite, skazane na śmierć maleństwo — skomlałem z głodu na rękach ojca. Naoczni świadkowie tamtych pogrzebów opowiadali, że w tej chwili naprzeciw procesji kroczyli niemieccy żołnierze. Oficer, który dowodził niewielkim pododdziałem, zrównawszy się z procesją pogrzebową, cicho wydał komendę swoim żołnierzom, aby się zatrzymali i zdjęli czapki. Pododdział zamarł. Zdjęcie Oksany Ceacury nazywał się Bauer. Należy zaznaczyć, że niemieckie wojska, uzbrojone i wyszkolone, poszły dalej z walkami, na tyłach osiedlili się Niemcy i Węgrzy — wcale nie wojowniczy, a specjaliści pokojowych zawodów — cieśle, obróbcy drewna, budowlańcy itp. Przywieźli oni na kombinat swoje obrabiarki i wyposażenie. Ojca na kombinacie cenili za to, że następnego dnia nad „kinderem” był należyty nadzór, który zapewniłby niezbędne wyżywienie i opiekę medyczną. Zatem, aby ojciec mógł spokojnie i produktywnie pracować, przy mnie zorganizowano stałe dyżury spośród Niemców. Później opowiadano mi o tym, jak Niemcy, którzy pracowali na kom-
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Oksany Ceacury
* * *
Nagadałam się z drzewami, i dość… W drzewach widzę całą życiową istotę. Bujne trawy błękitnych melodii wiosenną pieśń mi przyniosą.
A Ukraina, jak niebieski ptak, rozpostarłszy skrzydła, pod gwiazdami lata. Ona jest wszędzie, i w duszy gnieździ się, jeszcze od czasów kozackich ciepło.
Słowa Szewczenki wszędzie na świecie istnieją. Po całym świecie są jego słowa. Kwitną dzikie róże w pralasach i gęstwinie, od słów Tarasa prawda ożywa.
Drzewa, schodźcie się — będziemy gwarzyć. W rozmowach naszych wyblaknie noc. Już dzień nastał, biegną wesołe dzieci Tarasowemu słoneczku naprzeciw.
POETYCKI AUTOGRAF
* * *
Moja ziemia nie ręką stworzona. Ona we mnie, i ja w niej. Ona i tęczowa, i czarna, w swojej koronie ognistej.
Ona zgasnąć nie może, nie gaśnie śmiech i krzyk sowy. Pobłogosław mnie, o Boże, na trud święty — pobłogosław…
Sadzić sad, orać niwę, z ludźmi witać się zawsze, i odczuwać chwilę szczęśliwą w sadzie nad cichą wodą.
Kiedy chlebami pachnie dzień, kiedy dzwoni dziewczęcy śmiech, i żeby Ukraina-Ojczyzna była, jak matka, dla wszystkich. Żebyśmy pokonali czarne cierpienie, żebyśmy przeszli nędzne dni. Kwitnie sadek, chlupocze morze — i jakby radośnie mi.
* * *
Wieki pieśni na gęślach wygrywały. I ja wsłuchiwałam się w dawne te wieki… Do północy siedzieć nie bałam się sama jedna na brzegu rzeki.
Było tak cicho-cicho na całym świecie… Najsłabszy dźwięk z wieków nie dolatywał. I tylko wiatr, prastary siwy wiatr na falach ciemnych łodzie kołysał.
A ponad fale wyskakiwały ryby w różowym delikatnym odblasku zorzy… I pod żaglem przepływała Łybidź na czystych falach, na moim Dnieprze…
Wira ARTAMONOWA, uczestniczka II wojny światowej
Maschinelle Übersetzung
Jesień 1942 roku. Odwrót. Nasza jednostka wojskowa otrzymała rozkaz marszu w kierunku Stalingradu. Pierwszy postój miał odbyć się w Woroneżu. Przypadkiem nas, czterech współtowarzyszy broni, umieszczono na workach z mąką, którymi była zawalona ciężarówka. Po drodze oddaliliśmy się od swojej kolumny samochodów i, ponieważ zbliżała się noc, postanowiliśmy skręcić na drogę do jakiejś wsi, by tam przenocować. Ludzie pokazali nam krótszą drogę do Woroneża i pojechaliśmy. Ale jechać nie było nam dane długo. Droga pod górą była rozmyta deszczami i naruszona osuwiskiem. Na niej utknęło kilka ciężarówek. Objechać je nie było możliwości, bo po lewej stronie była góra, a po prawej bagno. Wyjście było jedno — czekać, aż przejadą samochody. Tak kończył się dzień… Nasz kierowca Wasia błądził po brzegu bagna, szukając miejsca, gdzie można byłoby je przejechać. I nagle na bagnie zobaczył stary ślad po samochodzie, który kiedyś tędy przejechał (być może wtedy, gdy kosiono trawę). Postanowiliśmy skorzystać z tego śladu. Ale wcześniej trzeba było przejechać rów odprowadzający wodę, który biegł wzdłuż bagna. Usiedliśmy na workach, lecz Wasia poradził, by lepiej odejść od samochodu. Sam usiadł w kabinie i z rozpędu skierował samochód ku rowowi i… stało się to, co musiało się stać. Skrzynia ciężarówki oderwała się od swoich mocowań, jakimś sposobem się przewróciła i workami w dół upadła na ziemię. Zapadła noc. Padał śnieg z deszczem. Od dwóch dni nic nie jedliśmy, a obok leżała mąka. Postanowiliśmy upiec placki. Rozpaliliśmy ogień, wymieszaliśmy mąkę ze śniegiem i zaczęliśmy piec upragnione „placki” na łopacie nad ogniem. Ta próba się nie udała. Mokra mąka przylepiała się do łopaty i przypalała. A tu jeszcze ogień zgasł. Dosypa-
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr Matijko. Rozstaje. Wiersze. Wybrane. — Kijów, 2003. W książce wybranych wierszy poety-frontowca Ołeksandra Matijki jest wiele przestrzeni, ciszy, kwiatów — Ukrainy. Jego Muza, urodzona we wsi Iwki w rejonie bohuslawskim obwodu kijowskiego, nad błogosławioną rzeką Ros, skąd odbija się echem to, co głębokie: rosy-rusy… Idą one, moje wierszyki, całą drogę po ściernisku, po kołchozowym, holokaustowym, po tej, która jest na wojnie. W słowie poety odbijają się tajemnice przyrody, które nie są łatwe do dostrzeżenia zabieganym spojrzeniem:
Maschinelle Übersetzung
Wasyl Strohan i jego żona Łarysa Bandurko, inwalidzi pierwszej grupy, z przejęciem, z nieudawaną szczerością i ciepłem mówią o człowieku, który po raz pierwszy spotkał się na ich niełatwej życiowej drodze i nie tylko wysłuchał, ale też pomógł w jednym z najtrudniejszych momentów. Człowiek, o którym mowa, rzeczywiście zasługuje na niedawno otrzymaną wysoką nagrodę — Order Świętego Mikołaja Cudotwórcy „Za pomnażanie dobra na Ziemi”, który znajduje się w genewskim rejestrze nagród oraz rejestrze nagród UNESCO. Jest to prezydent koncernu „Kirowohradbudinwest” Wiktor Fedorowycz Szmidt. Stał się on 160. kawalerem tego honorowego orderu, kontynuując listę dostojników: Matka Teresa z Kalkuty, papież Jan Paweł II, światowej sławy chirurg, który jako pierwszy dokonał przeszczepu serca, Christiaan Barnard, aktorka Sophia Loren, piosenkarz Robertino Loretti, astronautka Kalpana Chawla. Na Ukrainie tą nagrodą zostali wyróżnieni piosenkarka Sofija Rotaru, doktor Kasjan, akademik Borys Paton... — Kiedy przyjechaliśmy do niego i on zobaczył nas — kontynuuje dalej Wasyl Strohan — to usłyszeliśmy: „Ludzie dobrzy, dlaczegoż wy nic o sobie nie powiedzieliście, o swoim stanie. Ja bym po was samochód wysłał albo sam przyjechał”. Wysłuchawszy nas, Wiktor Fedorowycz powiedział: „Ja wam pomogę, obowiązkowo pomogę… Nie wątpcie…” I dotrzymał swojego słowa. * * * Z czasem małżeństwo Strohanów opowiedziało mi o mękach, których musieli doświadczyć przed tym pamiętnym spotkaniem z dobroczyńcą Szmidtem. Było ich wystarczająco dużo. Nie będę szczegółowo opisywał, by wzruszyć czytelnika. Zresztą czy warto to robić? Przykładów poniewierki, jakiej doświadczają ludzie, których losy są podobne do losów naszych bohaterów, jest pod dostatkiem. I każdy z nas ma okazję się o tym przekonać: przejdźcie się podziemnymi przejściami w Kijowie, zatłoczonymi miejscami w innych miastach Ukrainy, gdzie pokornie siedzą przygnębieni biedą ludzie starsi i inwalidzi, samotne matki z dziećmi na rękach, potrzebujący. Żebracy… Tak ich nazywano wcześniej, z jakiegoś powodu rzadko używa się tego słowa teraz. Co, wstydzimy się? Czy udajemy, że takie zjawisko jak żebractwo u nas nie istnieje? Ważne jest nie to, jak nazwiemy ich — ludźmi poniżej granicy ubóstwa czy jakoś inaczej — główne to uznawać fakt ich istnienia. Bo były już próby w czasach radzieckich, by o najwrażliwszej, najbiedniejszej warstwie społeczeństwa — milczeć. A ona, ta warstwa, mimo wszystkich zakazów i prześladowań, była. Czy zapomniano o tym wszystkim? Biedni i bogaci są zawsze. Równości w dobrach materialnych nie było nigdy. Równi wszyscy jesteśmy tylko przed Najwyższym… — Jestem uczestnikiem działań bojowych, mam osiem nagród rządowych. Dwie rany. Służyłem w rosyjskiej armii, powoływany byłem jeszcze za Związku. Walczyłem. Rzucali nas w różne „gorące punkty”, były takie oddziały specjalne jak „Alfa”. Co to oznacza, wy rozumiecie. Uczciwie wypełniałem swój żołnierski obowiązek, jak przyjęto mówić… Ale nie o tym mowa — kontynuuje dalej Wasyl Mychajłowycz Strohan, urodzony w 1972 roku, pochodzący z obwodu lwowskiego. Nieszczęście stało się nie na wojnie, nie podczas działań bojowych, a podczas służby na kolei, gdzie po demobilizacji z armii Wasyl pracował jako konduktor. Ratując pasażera, sam wpadł w kłopoty. Został bez nóg. — Pewnego razu spotkaliśmy się z Wiktorem Fedorowyczem w przeddzień Święta Zwycięstwa. Podszedł do mnie, uścisnął rękę i mówi: „Wasylu, gratuluję ci święta!” Byłem tak poruszony, że do tej pory nie mogę o tym zapomnieć. A potem wyciąga z kieszeni pieniądze (to była niemała suma) i mówi: „Masz, Wasylu, to dla ciebie z okazji święta. Świętuj je, jak należy żołnierzowi” — przy tych słowach w oczach opowiadającego błysnęły łzy, zadrżał głos. — I, uwierzcie, było to bardzo miłe, że choć ktoś na tym świecie wspomniał o nas... Rodzice moi daleko, a ona — sierota — Wasyl wskazuje na Łarysę. — O nas praktycznie nikt nie dba… Teraz w centrum rehabilitacji inwalidów, gdzie pracowaliśmy, już 9 miesięcy nikt nie otrzymuje pensji. A emerytura u mnie wynosi 110 hrywien. Oto i żyj — jak chcesz. Słuchając smutnej opowieści Wasyla i Łarysy o ich życiu, o tych czy innych zamiarach i czynach ludzi, z którymi musieli i muszą się stykać, mimowolnie przepełnia cię szacunek do nich. Bo ci ludzie wycierpieli prawo do określania wagi i poziomu dobrego czynu. On, czyn ten, jest jednym z kamieni węgielnych chrześcijańskiej moralności. Współczucie, miłosierdzie, dobroczynność. Czynić dobro! Szlachetna misja, którą Pan obdarzył myślącą istotę. Lecz, niestety, daleko nie wszyscy, którzy posiadają wielkie majątki, astronomiczne sumy znaków pieniężnych, rozumieją, że pieniądze, które daje nam Bóg, oddane są nie nam, a przez nas — ludziom, z którymi żyjemy obok. Tylko wtedy nasze zyski będą się pomnażać z woli Jego, jeśli będziemy szczodrzy. Posiadać bogactwo i dbać tylko o swoje nadzyski — sprawa, delikatnie mówiąc, nie nazbyt atrakcyjna. Bo prawda mówi, że „nadzy przychodzimy na ten świat i nic nie bierzemy ze sobą, opuszczając go”. Nie należy zapominać i o jednym z pierwszych przykazań Pana: „Kochaj bliźniego swego, jak siebie samego”. Zrobiłeś dobro — dobrem wróci. Wyrządziłeś zło — dobra nie czekaj. Prezent dla Strohanów — dwupokojowe mieszkanie, do którego wprowadzili się kilka tygodni temu — to daleko nie pierwszy przejaw dobroczynności Wiktora Szmidta. Dobre uczynki Wiktor Fedorowycz czynił i czyni bez pompy i zysku, ale prości ludzie trzymają w sercu pamięć o takich czynach. * * * Wiele mieszkań podarował prezydent koncernu „Kirowohradbudinwest” ludziom, którzy potrzebowali mieszkania: Afgańczykom, Czarnobylcom oraz inwalidom, dla których w odpowiedni sposób wyposażył wejścia do budynków. Wiktor Szmidt stale opiekuje się Domem Małego Dziecka, a liczba ludzi, którym pomógł materialnie w trudnej dla nich chwili, dawno obliczana jest w setkach. Kierownik firmy budowlanej, która wznosi mieszkania na zamówienie, „Kirowohradbudinwestu”, znajduje możliwość podzielenia się swoimi zyskami z potrzebującymi. Oni, jego sympatycy i przyjaciele, szczerze cieszyli się, gdy usłyszeli o wyróżnieniu Wiktora Fedorowycza Szmidta wysoką nagrodą fundacji Międzynarodowych Nagród. Mykoła CHOMANDIUK, zastępca przewodniczącego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Kirowohrad
Kiedy zrozumieliśmy, że nikomu nie jesteśmy potrzebni i nikt nam nie pomoże, to… zaczęliśmy dzwonić do znajomych inwalidów. I poradzono nam, żebyśmy zwrócili się do niego…
Maschinelle Übersetzung
OFIARNOŚĆ
Już za panowania Włodzimierza Monomacha w Kijowskiej Rusi, w XI wieku, przy Peczerskim klasztorze działał szpitalny klasztor, a w nim wzmiankowany w kronikach cudowny lekarz Agapit, który bez wynagrodzenia leczył zarówno starców, jak i książąt. Jego pacjentem był i sam Włodzimierz Monomach, któremu uratował życie. Swoje wysokie powołanie Agapit wyrażał niezwykle krótko i dobitnie: „Lecząc ciała ludzi, leczysz także swoją duszę”. Prawie tak samo swój stosunek do chorych sformułował sławny tadżycki lekarz-filozof Awicenna: „Leczących cierpiącego, czynisz dobro”. Jeszcze znacznie wcześniej, na przełomie V–IV tysiąclecia p.n.e., półlegendarny hellensko-grecki lekarz, pierwszy uczony chirurg Hipokrates stworzył traktat naukowy. Jego zwieńczeniem był statut-przysięga bezinteresowności lekarza, który poświęcił się medycynie. Ten statut stał się przysięgą wielu pokoleń studentów, którzy mają rozpocząć swoją ofiarniczą działalność medyczną. A słynny „opatrunek Hipokratesa” na zranionej głowie uratował życie nie jednemu wojownikowi.
Spośród ugruntowanych w medycynie profili specjalizacji to właśnie chirurgia i transplantologia są chyba najtrudniejsze. Często to właśnie interwencja chirurgiczna, której chorzy starają się uniknąć, jest najskuteczniejsza. Usuwa ona szereg problemów związanych z diagnostyką. Jednak chirurgia, oprócz wszechstronnej znajomości ludzkiego organizmu, wymaga szczególnej uwagi, sprawności, nieodzownej odwagi i błyskawicznej reakcji. Wszystkim tym wyjątkowym, lecz obiektywnym wymogom w pełni odpowiada kolektyw Instytutu Chirurgii i Transplantologii im. akademika O. O. Szalimowa, którym kieruje doktor nauk medycznych, profesor, członek-korespondent Akademii Nauk Ukrainy, laureat państwowej nagrody
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Po nieudanym leczeniu w Irpieńskim Sanatorium Kardiologicznym, kiedy codzienne ataki serca tak mnie wycieńczyły, że nie mogłem już chodzić, jeden mój przyjaciel, za wstawiennictwem swojego znajomego lekarza — kandydata nauk medycznych Heorhija Opanasowycza Remizowskiego — pomógł mi dostać się na leczenie do Kijowskiego Instytutu Kardiologii imienia Strażeski. Po pierwszym badaniu i rozmowie z Heorhijem Opanasowyczem poczułem, że Bóg wreszcie zesłał mi prawdziwego lekarza. Nie pomyliłem się. Heorhij Remizowski jest chyba przez samego Boga przeznaczony do leczenia chorych: poczułem ulgę, ustały codzienne ataki serca i, co najważniejsze, pojawiła się wiara w lekarza, a to, jak wiadomo, najskuteczniejsze lekarstwo. Heorhij Opanasowycz nie jest zbyt rozmowny, ale podczas badania zawsze poprawiał mi się nastrój, pojawiała się chęć opowiadania o sobie, w szczególności o swojej chorobie. Wysłuchiwał mnie w milczeniu, nawet tych zbędnych szczegółów, których ja, będąc wielomównym, nie szczędziłem. I tak uważnie śledził moje słowa i spojrzenie, jakby badał nie tylko moją chorobę, ale i duszę. Kiedyś zapytałem go: — Czy pan jest psychologiem? — Nie, jestem lekarzem — odpowiedział prostodusznie. A spojrzenie — bardzo dobre: spojrzy — jakby owiało ciepłem. Często nadużywałem jego uwagi i czasu, chociaż nie raz widziałem, jak szybko idzie, kołysząc się i stawiając szerokie kroki długim, stopięćdziesięciometrowym korytarzem szpitala: chorych na serce jest niemało — musi każdemu z nich poświęcić swoją uwagę i wrażliwość. Szybko minęła dziesięciodniówka leczenia: Heorhij Opanasowycz po- Wielce Szanowny Ojcze! Wybaczcie, że zwracam się do Was w ten sposób, ale bardzo chcę, aby to, co powiem, usłyszało wielu ludzi. To ja byłam w zeszłorocznym sierpniowym dniu w Waszych Kysyłyciach: przyjechałam wtedy specjalnie do Was jako do ojca Wołodymyra Oksentijowycza Wozniuka. Chciałam zobaczyć na własne oczy jego ojczysty kraj, o którym często wspomina w swoich wierszach, zobaczyć jego ziemię i niebo, ludzi, spośród których Wy jesteście najdrożsi. Akurat nie było Was w domu, a ja, czekając, miałam okazję do woli napatrzeć się na Wasz niewielki drewniany dom („starą chatę między Karpatami”) — w otoczeniu kilku uli, a także krzewów porzeczek, bujnego kopru i bujnych aksamitek. Tuż obok, na wzniesieniu, wznosił się kościół, dwa kroki dalej w dolinie, przez wąski pasek drogi, śpiewała swoją wieczną pieśń niezmordowana rzeka Putyliwka, ze wszystkich stron rozciągały się ściany gór, które jakby wzięły na siebie zadanie ochrony tego świata przed światową marnością. Święciliście dom jakiejś młodej parze, a potem kręciliście pedałami starego roweru, wracając do domu… Szumiała Putyliwka i była w tym taka harmonia, było tak wiele mądrego i odwiecznego. A potem siedzieliśmy z Wami pod przestronnym, deskowym zadaszeniem. Wy w swoim czarnym kapłańskim stroju, do którego najwyraźniej przywykliście przez 57 lat pracy duchowej, żwawo, po młodzieńczemu energicznie opowiadaliście. Bardzo pięknie opowiadacie, ojcze, bo ja nie-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
przyjaźnie uścisnął mi dłoń, życzył zdrowia i odprowadził do windy. Aż nie chciało się wierzyć, że ja sam, bez pomocy, mogę jechać komunikacją miejską z kilkoma przesiadkami. Bardzo szybko zapomniałem, jak o własnym życiu już prawie nie myślałem, spać mogłem tylko półsiedząc, słysząc ciężkie bicie serca w każdej cząstce ciała: ból zapomina się szybko — może dlatego, że nie chce się o nim wspominać. Po szpitalu odważyłem się i rowerem przejechać, i zasnąć na plecach czy prawym boku — słowem, ożyłem duszą i ciałem. Rzadko dzwoniłem do Heorhija Opanasowycza (w szpitalu wymieniliśmy się numerami telefonów), zdawałem mu relację ze stanu zdrowia, a kiedy po grypie jakoś gwałtownie poczułem się gorzej, notowałem, jakie leki przyjmować; bywało, jeśli długo się nie odzywałem, on sam dzwonił do mnie z Kijowa do Borysławia i zaocznie kontynuował moje leczenie. Ja, mając gorzkie doświadczenia, z nieufnością podchodzę do leków, zwłaszcza teraz, gdy farmaceutyczni biznesmeni, korzystając ze zbrodniczej radiotelewizyjnej reklamy, bezkarnie żerują na ludzkim nieszczęściu — chorobach, często i nieuleczalnych. Jednak zawsze skrupulatnie wykonywałem i wykonuję wszystkie zalecenia mojego drogiego lekarza, który stał się dla mnie prawdziwie serdecznym przyjacielem. Kilka razy przyjeżdżałem do Heorhija Opanasowycza na konsultację i jednocześnie na badania specjalistyczną aparaturą. I wszystkie te usługi świadczono mi za zwykłe „dziękuję”, bezpłatnie, chociaż ten instytut kardiologiczny obecnie utrzymuje się głównie dzięki płatnemu leczeniu. Gdzieś po półtora roku poprosiłem o leczenie stacjonarne, aby wesprzeć serce niezbędnymi kroplówkami i zastrzykami, które w warunkach domowych trudno wykonać — i znów Heorhij Opanasowycz pomógł mi załatwić bezpłatne leczenie, tworząc najlepsze warunki. Próbując zrozumieć, czy ta jego dobroduszność jest wrodzona, czy może nabyta w niełatwym losie życiowym, nie raz próbowałem „rozgadać” Heorhija Opanasowycza. Ale on unikał opowieści o sobie — mierzył mi ciśnienie krwi, osłuchiwał serce i, wypytawszy o samopoczucie, wychodził z sali. Jednak mimo wszystko nieco się dowiedziałem i, przyjmowało Wasze małe, na wróble skok, obejście: Mychajłynę Kociubynską, Eleonorę Sołowiej, Dmytra Czerednyczenkę, Bohdana Melnyczuka, Wasyla Folwarocznego, Witalija Kołodija, Borysa Sawczenkę, Wiktora Malarewycza, Zenona Pohoreckiego — wszystkich nie sposób wymienić, i każdemu było przy Was dobrze. wydaje mi się, zrozumiałem, co właśnie ukształtowało jego wyjątkową ludzkość. Urodził się H. Remizowski na Żytomierszczyźnie. Może i w Romanówce, bo jakoś wypaplał, że jego babcia (nie zapamiętałem, po której linii — ojca czy matki) w młodości miała duchowe relacje z bratem Maksyma Rylskiego; wspominał też o rodzionym dziadku — księdzu, który w ówczesnych złych czasach właśnie za swoją służbę chrześcijańskiemu Kościołowi został aresztowany i do swojej rodziny z niewoli nie powrócił. Życie rodzinne rodziców małego Heorhija nie ułożyło się i został on z chorowitą matką, która po kilku latach zmarła i zostawiła go sierotą. Początkowo babcia dała mu schronienie i matczyną czułość, a potem, kiedy zaczął chodzić do szkoły, ojciec zabrał go do swojej nowej rodziny, gdzie dobra macocha stała się dla niego drugą matką. Nie wiem, jak ułożyło się życie u niego dzisiaj: za każdym razem, gdy dzwoniłem, nie zastawałem Heorhija Opanasowycza w domu. Ale z jego stosunku do ludzi, a przede wszystkim do chorych, z jego zachowania widać, że jest on człowiekiem wyjątkowo życzliwym, skromnym i bez wątpienia uczciwym, a takim ludziom niełatwo się żyje, zwłaszcza w obecnym społeczeństwie, kiedy tak bezlitośnie podeptane są ludzkie cnoty. Jakoś Heorhij Opanasowycz Pokazywaliście mi, ojcze, podczas tych moich sierpniowych odwiedzin u Was dwie ogromne ikony na cześć swoich dzieci przy wyjściu z cerkwi — jako swoje ojcowskie ofiarowanie rodzinnej świątyni — ikony Świętego Równego Apostołom księcia Włodzimierza i Świętej męczennicy Walentyny. Pokazywaliście, jak relikwie, synowe CIEPŁE SŁOWO opowiedział mi o uroczystym wieczorze z okazji dwudziestopięciolecia ukończenia Kijowskiego Instytutu Medycznego; wspomniał pierwsze wykłady w nim, studentów, którzy po ukończeniu wiejskich szkół początkowo zostawali w tyle w nauce, ale jako zdolni, wytrwali uczniowie wkrótce dogonili i wyprzedzili tych, którzy uczyli się w miastach. A teraz ci wiejscy chłopcy i dziewczęta stali się znanymi akademikami, naukowcami, luminarzami w medycynie. Przy okazji wspomniał też o obecnych warunkach nauki w szkołach wyższych, w szczególności o barierach finansowych, które celowo postawiono przed zdolnymi dziećmi niezamożnych rodziców. O tym dowiedział się na Połtawszczyźnie, gdzie kupił starą chatę nad rzeką, a przy niej — niewielki ogródek. W czasie urlopu czy przy każdej innej okazji jeździ tam, by pobyć sam na sam z przyrodą i przy ziemi popracować: na wsi się urodził, więc i miłość do ziemi zachował w sercu od dzieciństwa. Otóż, pobywszy na Połtawszczyźnie, we wsiach, usłyszał gorzkie narzekania na to, że przed dziećmi nawet wiejskiej inteligencji drzwi do wyższego wykształcenia na sto zamków pozamykane — edukacja, jak i wyższe stanowiska państwowe, dostępne są tylko bogatym. Ale Heorhij Opanasowycz Remizowski — złoty człowiek i lekarz z Bożej łaski — leczy ludziom nie tylko serca, ale i wzmacnia ich dusze wiarą w to, że dobrzy ludzie u nas nie wyginęli i nie wyginą. Może ta wiara jest rękojmią nieśmiertelności naszego narodu, naszej Ukrainy. Iwan HNATIUK, pisarz, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki SZCZERYM SERCEM książki, fotografie. Na kilku — Wy w Kijowie po spotkaniu weteranów wojny. Poważny człowiek, z orderami, w cerkiewnej sutannie, Wy i w dziewiątej dekadzie życia wyglądacie na tych fotografiach młodo i jednocześnie — jakby prawdziwy rycerz ducha, ucieleśnienie tej nieskończonej wewnętrznej siły, która trzyma naród i pomaga mu być narodem… My, parafianie, idziemy dla oczyszczenia ducha do Waszej cerkwi, aby zdać przed Wami i Panem raport. Wielkość Waszej kapłańskiej misji jest niezaprzeczalna. Ciekawi jesteście i w swoim życiu rodzinnym, w tym, co zdobyliście, kogo wychowaliście obok siebie, wreszcie, ciekawie, jak czuje się w nieprostym świecie Wasza własna dusza. A ona przecież u Was, ojcze, jest dziwnie pracowita, wzniosła — i jasna, jasna. Dlatego też piszę do Was właśnie taki list, uważając nasze z Wami spotkanie i moje odkrycie kraju Waszego — mądrego, głęboko ludzkiego kraju — za istotne również dla innych. W myślach chylę się w pokłonie przed Wami i całuję Waszą dłoń. Zdrowia Wam i wszelkiej pomyślności, łaski Nieba i łaski Ziemskiego świata. Niech wiecznie wznosi się naprzeciw Najwyższego Wasza, ojcze, modlitwa za nas, grzesznych, niech lekko pokonają Wasze nogi w chodzie i w rowerowej jeździe jeszcze nie jeden tysiąckilometrowy szlak. z Lidia KOWALEC, m. Czerniowce
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
mów widziałam Waszą opowieść. Teraz, w wieku 87 i pół lat, recytowaliście z pamięci wiersze, których uczyliście się jeszcze w szkole po polsku, jakby dopiero co się ich nauczyliście. Także powołanie duchowne opanowaliście nie gorzej. Jednak wtedy, w 41. roku, rozpoczęła się wojna i musieliście stać się nie duszpasterzem, lecz poznać wartość życia i człowieka z innej strony — jako żołnierz piechoty, zmierzywszy nogami pół Europy. Na pamiątkę przeszłości pozostały Wam stare rany, pamięć serca, order „Za mużność” i liczne medale, które zdobią Waszą świąteczną ryzę. Po ożenku i święceniach w 47. roku przyjechaliście z młodą żoną na Bukowinę, do Kyseliczy, które od tego czasu stały się Wam rodzinne. Potem na świat przyszły Wasze dzieci — Wołodia i Walia. A potem było ich dziecięce wczesne, jeszcze przedszkolne czytanie, były modlitwy, przekazana z genami czołobitność w świątyni, a jednocześnie były też skromne i treściwe radości. Opowiadaliście, ojcze, jak uczyliście swoje jeszcze małe dzieci i sąsiedniego chłopca śpiewać, tańczyć hopaka, z jaką odpowiedzialnością Wasze dzieci chodziły do szkoły. Od tego czasu bywaliście w szkole nierzadko. To był czas sowiecki, padało „Stój, popie!”, skierowane do Wołodi, i zasadniczo nieprzyswojony przez Waszych dzieci-prymusów antykościelny wiersz… Na instytucie medycznym wykształciła się córka Walia, na wydziale filologicznym — syn, a Wy, ojciec i duchowny, dalej się nimi, już dorosłymi, opiekowaliście, a zarazem oddanie służyliście Bogu i ludziom. Już teraz, gdy po ziemi biegają nogi Waszych, ojcze, prawnuków, możecie z lekkością odetchnąć za tych, którym daliście życie. A ilu znanych ludzi
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
pozostała”. Pantelejmon Kulisz w 1843 r. pisał, że Ukraina “musi oderwać się od Rosji albo zginąć”, Taras Szewczenko z trwogą ostrzegał swoich współczesnych i przyszłe pokolenia: Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, Nie zostanie śladu na ziemi… Gogol i Szewczenko przeciwstawiali groźnej despotycznej sile Piotra I i jego następców jedność wszystkich sił ukraińskiego narodu, który rozdzierały egoistyczne partie różnych orientacji politycznych. O możliwości zwycięstwa Mazepy pod Połtawą w lipcu 1709 r. Szewczenko na zesłaniu w formie wierszowanej wyraził współbrzmiącą z Gogolem myśl: Jak pszeniczkę pożąć, Połtawę dostać. Oj pożęliby, gdyby byli Jednomyślnie stanęli. Autorowi “Tarasa Bulby” nie podniosło się pióro, by opisać bitwę połtawską, gdzie legła wolność Ukrainy, jej państwowość, i kończy on swój artykuł opisem początku tej wojny. Nie wyobrażał sobie, że jego kozacy mogą zostać pokonani. Jak widzimy, w artykule “Rozmyślania Mazepy” tezyjnie wyłożono ważne dla ukraińskiej historiografii programowe myśli o polityce hetmana Iwana Mazepy, skierowanej na oddzielenie Ukrainy od Rosji. Ważne jest, by zaznaczyć, że Gogol-mazepieniec po raz pierwszy w ukraińskiej historiografii XIX w. — wyraźnie i jednoznacznie oświadczył, że ukraiński “wololubny naród” miał swoje “samodzielne państwo” z demokratycznym ustrojem kozackim i chciał “i dalej żyć w swoim suwerennym państwie”. Tymczasem w warunkach “niewolniczego, despotycznego, kolonialnego Imperium Rosyjskiego” “kozackiemu narodowi”, według słów patrioty, zagrażała asymilacja i okrutne poddaństwo. Widział jedyne wyjście w ogłoszeniu przez Ukrainę swojej niepodległości. To marzenie swoich przodków i swoje dwudziestopięcioletni wielki ukraiński patriota włożył w usta hetmana Iwana Mazepy, który swoje przemowy przed wyższą starszyzną kozacką kończył słowami: “Boże, wyzwól nas od Moskwy!” Testament Iwana Mazepy i Mykoły Gogola zrealizowali ich potomkowie: w 1918 r. Mychajło Hruszewski, w 1941 r. — Stepan Bandera i Jarosław Stećko, a w 1991 r. — Ludowy Ruch. Na wieki wieków! Jarosław DZYRA, kandydat nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk, członek Związku Pisarzy Ukrainy tradycje Cerkiew na Podlasiu utraciła w czasach przynależności regionu do Imperium Rosyjskiego, kiedy panowała moskiewska zasada “Cerkiew z władzą”, a ta władza — jak później i polska — nigdy nie miała na celu wspierania języka i kultury Ukraińców czy Białorusinów. Ponadto znaczny odsetek duchowieństwa stanowili Rosjanie. Ale teraz, kiedy władza nie represjonuje za “nacjonalizm”, a ogół księży znowu pochodzi “z ludu” i, zatem, język swojej owczarni zna z domu rodzinnego, — nie ma żadnych zewnętrznych przeszkód dla powrotu do korzeni. Tym bardziej, że metropolita Sawa wielokrotnie publicznie wzywał do zachowania języka i tradycji…” Oprócz wspomnianych, są także rubryki “Rok Danyła Halickiego” (przecież minęło 750 lat od koronacji króla Danyła), “Chełmszczyzna”, “Podlaskimi ścieżkami”, “Pamięć”, “Nasz język”, “Z ludowego skarbca”, “Ukraińska panorama”, “Etno” itd. I w każdym numerze — “Kronika”: o wydarzeniach zarówno w Polsce, w szczególności na Podlasiu, jak i na Ukrainie. Należy zaznaczyć, że poddawszy w wątpliwość liczbę — 31 tys., — czasopismo na swoich łamach dość aktywnie omówiło wyniki spisu i głęboko przeanalizowało przyczyny tego przykrego zjawiska, przez które Ukraińców w Polsce staje się coraz mniej. Natalka POKŁAD
Maschinelle Übersetzung
DZIEDZICTWO
ROZMYŚLANIA MAZEPY
Ciąg dalszy. Pocz. w numerach nr 14, 15, 17
Taka władza, taka gigantyczna siła i potęga wzbudziły przygnębienie w samodzielnym państwie (Ukraińskim — przyp. red.), będącym jedynie pod protektoratem Rosji. Naród, właściwie należący do Piotra, od dawna upokorzony niewolnictwem i despotyzmem, poddawał się, choć z szemraniem. Miał nie tylko potrzebę, ale nawet konieczność, jak później zobaczymy, poddać się. Ich niezwykły władca dążył do tego, aby go wywyższyć, choć lekarstwa jego były zbyt silne. Ale czego można było oczekiwać narodowi, tak odmiennemu od Rosjan, oddychającemu wolnością i śmiałym kozactwem, chcącemu pożyć swoim życiem? Groziła mu utrata narodowości, większe lub mniejsze zrównanie praw z własnym narodem rosyjskiego samowładcy. A nie zrobiwszy tego, Piotr w żaden sposób nie oddziaływałby na nich. Wszystko to zajmowało „przestępnego” hetmana. Od
WNUK HETMANÓW I STARSZYZNY
Programowy artykuł Gogola „Rozmyślania Mazepy” jest niezwykle ważny dla ukraińskiej historiografii okresu przed-szewczenkowskiego, ponieważ nikt inny tak głęboko nie ukazał tragicznego losu ukraińskiego narodu w Imperium Rosyjskim. Gogol wyraźnie i jednoznacznie używa najważniejszych dla ukraińskiej nauki terminów historycznych: „ukraińska nacja”, „utrata narodowości”, „proklamowanie niepodległości Ukrainy”, a także pisze, że państwo ukraińskie znajdowało się pod protektoratem Rosji, że naród ukraiński jest odmienny od Rosjan, samodzielny, jednoplemienny, bliski Polakom — słowem, odkrywa swoje historyczne i społeczno-polityczne poglądy państwowotwórcze: poglądy ukraińskiego patrioty. W innym kontekście terminy „cała nacja”, „interesy narodowe”, „zjednoczona nacja”, „pieczęć narodowa” i inne pojawiają się w dobrze znanym Gogolowi dziele na stronach „Historii Rusów”. Gogol ukończył w 1828 r. Nieżyńskie Gimnazjum Nauk Wyższych, które wiedzy z historii Ukrainy nie dawało. Sądzimy, że źródłami poznania autora były dokumenty Kancelarii Hetmańskiej, a zwłaszcza słynna „Historia Rusów” (Ukraińców). W artykule spotyka się nie tylko polityczne, ale i stylistyczne podobieństwa do niej, przekazy o rodowodzie Gogola — wybitnych działaczy państwowych i wojskowych epoki Hetmańskiego Państwa Kozackiego. Dziadek Gogola, Opanas, ukończył Akademię Kijowską i, podobnie jak wielki ukraiński patriota, kancelista kozacki Samijło Wełyczko, służył w najwyższej instytucji państwowej — Kancelarii Wojskowej za hetmanowania Mazepy. Były mu znane różne tajne dokumenty, państwowotwórcze poglądy kozackich elit. Jak zaznacza M. Hruszewski, „słynny stan” „kancelistów kozackich” po upadku Iwana Mazepy koncentrował całą swoją uwagę na historii państwa Hetmańskiego, w szczególności na jego wojnach przeciwko Polsce. Gogol szczycił się swoim starodawnym pochodzeniem hetmańsko-starszyńskim. Dziadek Opanas dowodził, że jego przodkiem był pułkownik epoki Chmielniczyzny (winnicki, umański, podolski, mohylowski, bracławski) Ostap-Andrij Gogol, który wraz z pułkownikiem Danyłem Wyhowskim i pułkownikiem Pawłem Janenką-Chmielnickim w 1658 r. wypędzał wojska moskiewskie z Kijowa, później był zwolennikiem Piotra Doroszenki. Wreszcie powrócił do Polski, otrzymał buławę prawobrzeżnego hetmana nakaznego ze stolicą w Dymerze oraz gramotę (przechowywała się ona w rodzinie Gogolów) na wieś Wilchiwci. Zmarł Ostap-Andrij Gogol 5 stycznia 1679 r. w Meżyhirskim klasztorze kozackim, który był ideologicznym centrum Siczy Zaporoskiej. Jego portret obok portretów B. Chmielnickiego i S. Palija zdobił ściany klasztornej cerkwi Świętego Ducha. Historyczna działalność Ostapa-Andrija Gogola została odzwierciedlona w idei powieści „Taras Bulba”. Zatem nieprzypadkowo synów Tarasa pisarz nazwał Ostapem i Andrijem. Gogol bywał w Meżyhiriu jeszcze jako chłopiec. Wrażenia z wielkiej rzeki, pięknej ukraińskiej przyrody później wcieliły się w arcydzieło „Cudowny Dniepr przy cichej pogodzie”. Historyk O. Ohłobłyn udokumentował, że przodkami Gogola w linii żeńskiej, babcinej, byli hetmani Mychajło i Petro Doroszenkowie, Iwan Skoropadski, oboźny generalny Petro Zabiła, pułkownicy czernihowscy Jakiw i Juchym Łyzohubowie, którzy przebywali na Syberii, pułkownik perejasławski Wasyl Tański i inni. Krewny Gogola Dmytro Traszczynski, według słów pisarza, „dobroczyńca Małorosji”, służył jako kancelista w Kolegium Małorosyjskim, posiadał we wsi bogatą bibliotekę, z której korzystali Gogolowie. Zatem na młodego Mikołaja Gogola bez wątpienia wpływały relacje rodzinne i tradycje przodków, były one decydujące w kształtowaniu jego narodowego światopoglądu państwowotwórczego, tak błyskotliwie nakreślonego w „Tarasie Bulbie” i innych utworach. Nieprzypadkowo, spowiadając się, szczerze świadczył, że „dusza pradziadów ucztowała” w nim i „głos przodków” silnie przemawiał do niego. Tragizm położenia autonomicznego Ukraińskiego Państwa Hetmańskiego w warunkach rosyjskiego imperium kolonialnego uświadamiał sobie także kancelista rządu Iwana Mazepy, wielki ukraiński patriota Samijło Wełyczko, który po ukraińskiej tragedii pod Połtawą podkreślał, że polityka rosyjskich carów sprowadzona jest do tego, „żeby o Kozakach i pamięć nie żyła”.
Przeciwstawić groźnej sile despotyzmu siłę jednomyślności, złożyć mężny opór na samych sobie? Ale hetman był już starcem i odrzucił myśli, które śmiało pochwyciłaby do wykonania burzliwa młodość. Samowładca był zbyt potężny. I nie wiadomo, czy uzbroiłaby się przeciwko niemu cała nacja, i przy tym ta, która nie zawsze była w spokoju, podczas gdy samowładca zawsze mógł działać, nie dając nikomu rachunku. Widział, że bez sił zewnętrznych, bez pomocy któregoś z europejskich władców niemożliwe jest wykonanie tego zamiaru. Ale do kogo zwrócić się z tym? Chan krymski był zbyt słaby i już pogardzany przez Zaporożców. A i wspomożenie jego mogło być tylko tymczasowe. Pieniądze mogły go przekupić na każdą stronę. Podczas gdy tutaj właśnie potrzebna była przyjaźń takiego państwa, które zawsze mogłoby stać się pośrednikiem i orędownikiem. Komu by można to zrobić, jak nie Polsce, sąsiadce-jednoplemiennej? Ale królestwo Batorego było na skraju przepaści, i tę przepaść wyryło samo sobie. Nierozważni magnaci zapomnieli, że oni są członkami jednego państwa, silnego tylko jednomyślnością, i byli rozpieszczonymi despotami w stosunku do narodu i niepokornymi demokratami wobec władcy. I dlatego Polska działać zdecydowanie nie mogła. Pozostawało państwo, zawsze będące w wielkim poważaniu u Kozaków, które, choć nie graniczyło z Małorosją, ale znajdując się na głębokiej północy, kończące się tam, gdzie zaczyna się Rosja, mogło być bardzo pożyteczne Małorosjanom, niepokojąc nieustannie granice i trzymając, tak powiedzmy, w rękach Moskwę. Przy tym wojska szwedzkie, które zadziwiły wyczynami swoimi całą Europę, wdarłszy się do Rosji, mogłyby wprawić cara w niezdecydowanie, czy działać na południu przeciwko Kozakom, czy na północy przeciwko Szwedom. W takich rozmyślaniach zastała Mazepę wiadomość, że car przerwał pokój i idzie wojną na Szwedów.
nie, Chełmszczyźnie i Wschodniej Galicji…”, wspólne oświadczenie parlamentów Polski i Ukrainy oraz “Tekst przemówienia Prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego, wygłoszonego w Pawłówce na Ukrainie” i, odpowiednio, wystąpienie Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy. Pod rubryką “Nasza teraźniejszość” podawana jest relacja z XVII festiwalu kultury ukraińskiej “Sopot-2003” oraz rozprawa redaktora czasopisma Jurija Hawryluka “Polska w Unii Europejskiej — ukraińskie nadzieje”. W każdym numerze czasopisma mowa jest o Cerkwi i jej roli dzisiaj. “Jeśli tracimy wiarę ojców i ojczysty język, — przestajemy być narodem, — cytuje redaktor wydania słowa biskupa przemysko-nowosądeckiego Adama. — …Sądzę, że w naszych warunkach Cerkiew powinna zajmować się nie tylko sprawami wiary, ale i patriotycznym wychowaniem, aby prawosławni strzegli drogocennych skarbów, jakimi są wiara i język. Musimy stworzyć takie warunki, aby dziecko rozumiało, że jego korzenie są inne, nie wstydziło się ich i szanowało…” Jeśli chodzi o Cerkiew w warunkach obczyzny, to tutaj, oczywiście, wszystkie akcenty postawi artykuł redaktora pod tytułem “Bo my ne polaki!”. Zacytuję z niego kilka wierszy: “Na Podkarpaciu funkcjonują tradycje dawnego kijowskiego prawosławia, które można krótko nazwać “Cerkiew z narodem”. Te tra- Centem lingua facit — mowa tworzy naród. Ta rzymska maksyma jest aktualna i dzisiaj, zwłaszcza w przypadkach, gdy siłą okoliczności ludność znajduje się na obczyźnie, poza granicami swojego państwa. Jak twierdzi ostatni (z 2001 roku) spis powszechny w Polsce, spośród 13 mniejszości narodowych, które obecnie ją zamieszkują, Ukraińcy (podobnie jak Białorusini) pod względem liczebności zajmują drugie — po Niemcach — miejsce: jest ich teraz tam 31 tys. (a przed operacją “Wisła” było 300 tys.). Podlasie położone jest w północno-wschodniej części Polski, niedaleko granicy państwowej Ukrainy. To kraj, gdzie splotła się — często w dramatyczny sposób — historia narodów ukraińskiego i polskiego. Po II wojnie światowej Zachodni Bug stał się tą granicą, za którą z Południowego Podlasia deportowano wszystkich Ukraińców. Autochtoniczna ludność Północnego Podlasia pozostała na swojej odwiecznej ziemi. Ale w ciągu powojennych dziesięcioleci na etnopolitycznej mapie komunistycznej Polski miejscowa ludność ukraińska figurowała jako “prawosławni Polacy” oraz Białorusini. Oficjalnie Ukraińców tutaj nie było, a przyczyny tego — wojny i różne podziały granic. A poza tym, nazywać się Ukraińcem, zważywszy na to, że ludność sąsiedniego Południowego Podlasia doznała bru-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
deportacji całościowej, było po prostu niebezpiecznie. Należy zaznaczyć, że w latach 1944–1946 z Chełmszczyzny i Południowego Podlasia wysiedlono do ZSRR 190 tys. Ukraińców, a pozostałych (czyli 45 tys. osób) deportowano na północne i zachodnie ziemie Polski podczas akcji „Wisła” w 1947 roku (to odrębny i bardzo trudny temat). Demokratyczne przemiany w Rzeczypospolitej Polskiej dały szansę na narodowe przebudzenie podlaskiej ludności ukraińskiej. Pod koniec lat 80. XX wieku w środowiskach studenckich zrodził się ruch, który przerodził się w proces ukraińskiej samoświadomości na Podlasiu. Już na przełomie lat 80. i 90. Ukraińcy zaznaczyli swoją obecność jako zorganizowana siła, zdolna do udziału w życiu politycznym regionu. Obecnie działają tu ukraińskie grupy w przedszkolach, w niektórych szkołach nauczany jest język ukraiński, powstały zespoły folklorystyczne, wydawane są książki, a co tydzień regionalne redakcje wojewódzkiej telewizji i radia przygotowują audycje ukraińskie, i, jak twierdzi oficjalny ranking, audycja telewizyjna w języku ukraińskim pod względem liczby widzów ustępuje jedynie lokalnemu wydaniu wiadomości. Ponadto Związek Ukraińców Podlasia od ponad dziesięciu lat wydaje w językach ukraińskim i polskim swoje czasopismo „Nad Bugiem i Narwią”, dotowane przez Ministerstwo Kultury Rzeczypospolitej Polskiej. Przede mną — nr 3–5 z 2003 roku: wydrukowany na białym papierze i pięknie opracowany, z licznymi zdjęciami i ilustracjami, o interesującej treści, czasopismo przyciąga uwagę i, mam nadzieję, stanowi potężny czynnik jednoczący i wychowawczy, tak potrzebny w warunkach dzisiejszej globalizacji i niwelacji. O orientacji pisma wymownie świadczą jego rubryki, które, nieco się zmieniając, powtarzają się z numeru na numer. Na przykład w rubryce „Zawsze aktualne” — pasterskie orędzie Świętego Soboru Biskupów Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego do Wielebnych Kapłanów, Bogomiłych Mnichów i wszystkich wiernych z okazji kanonizacji Chełmsko-Podlaskich Męczenników w dniu 8 czerwca 2003 r. oraz artykuł Grzegorza Kuprijanowicza (po polsku) „Tysiąclecie prawosławia na ziemi chełmskiej i podlaskiej”, a także (również po polsku) wspólne oświadczenie Prezydenta Ukrainy i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie 60. rocznicy tragicznych wydarzeń na Wołyniu „Echo tragicznych wydarzeń na Woły-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
luję: ukraińscy artyści muszą dużo jeździć, ponieważ główny zarobek pochodzi z działalności koncertowej. Na Zachodzie główną pracą artysty jest praca w studiu, dzięki sprzedaży płyt kompaktowych staje się milionerem, a trasy i koncerty to już kampanie promocyjne, na których nie zarabiają aż tak dużo. U nas wszystko jest na odwrót. Żyjemy tylko z koncertów, dlatego musimy dużo i wyczerpująco koncertować, a na studio zostaje mało czasu. Na eksperymenty brakuje prochu. Oczywiście, pomysł jest bardzo ciekawy. Ale czy opłacalny? U nas przecież nie kultura, a show-biznes. Musimy najpierw myśleć o biznesie, a potem o show. — I tak wychodzi, że sztuka obecnie tylko bawi albo obsługuje codzienność, albo po prostu deprawuje i propaguje przemoc. Dzięki Bogu, w Pana piosenkach jest pozytyw. Proszę wymienić konkretne nazwiska, które przeciwdziałają, Pana zdaniem, brakowi smaku i antykulturze. — Nie słucham muzyki, która drażni, przełączam kanały albo całkiem wyłączam radio i telewizor. Dlatego nie znam tanich grup i nie zapamiętuję ich nazw. Nie znam wielu piosenkarek, które nie mają głosu. Po co zaśmiecać tym pamięć? Zakręcić się w radiu każdy może. Ale głównym kryterium jest miłość ludzi do artysty, który zapełnia sale. — Jednak negatywna muzyka tak samo zapełnia sale. — Zapełnia zbiegowisko odurzonych, podchmielonych, szalonych, przy czym dość epizodycznie. Niewielu artystów systematycznie zapełnia duże sale koncertowe. No, być może dziesięciu — najbardziej utalentowanych, którzy dziś są naprawdę popularni, bo cieszą się miłością prawdziwych koneserów muzyki estradowej, czyli są warci tego, żeby ludzie ich kochali. — I mimo wszystko ominął Pan nazwiska. — Po prostu boję się kogoś zapomnieć. No, dobrze. Podobają mi się Ani Lorak, Iryna Biłyk, Natasza Mohyłewska, Ołeksandr Ponomariow, „Okean Elzy”, Taras Petrynenko, Rusłana. „KAŻDY ARTYSTA TO MAŁE PRZEDSIĘBIORSTWO”… — Stało się utartą frazą: Ukraina przepada, wyradza się. To już znudziło, ale to istnieje. Mówią, że „bydlizm” jest w mentalności Ukraińców, jego korzenie są w naszej historii. A jakie jest Pana zdanie w tej kwestii? — Dużo jeżdżę po kraju, widzę zmiany w życiu. Ludzie teraz są w stanie kupować bilety, zapraszać artystów, dobrobyt rośnie, rośnie liczba przedsiębiorstw, solidnych firm, ludzie pracują, otrzymują wynagrodzenie. Wydaje mi się, że przez lata niepodległości Ukraina zrobiła wielki krok naprzód. I kiedy ktoś mówi, że gnijemy, to nie — jeszcze nie zginęła Ukraina. Niech nie czekają, że wkrótce umrzemy, to wszystko z zazdrości. Będę mówił konkretnie jako przedstawiciel sztuki i show-biznesu: zarobki naszych artystów pozwalają im, na przykład, kręcić teledyski. W tej dziedzinie Ukraina wśród krajów WNP jest po Rosji na drugim miejscu. Zarówno w Gruzji, jak i na Białorusi, w Mołdawii, a nawet w krajach bałtyckich artyści nie mają możliwości kręcenia ciekawych wideoklipów. U nas artyści nie tylko przeżywają, ale i przyzwoicie żyją, i myślę, że dalej będzie jeszcze lepiej. Każdy artysta to małe przedsiębiorstwo, a prawdziwy talent, dzięki Bogu, rozkwita. I w innych sferach sytuacja się wyrównuje. Uważam, że trzeba pomagać średniemu pokoleniu. Dokończenie na s. 12
Maschinelle Übersetzung
„WEŹCIE POMARAŃCZOWY KOLOR”… — Człowiek, jak i dom, jest nie do pomyślenia bez fundamentu. Na jakim fundamencie opiera się Pani życie? — Fundament każdego człowieka kładzie się w dzieciństwie. Urodziłam się w prostej rodzinie wiejskich pracowników. Miłość do pieśni, miłość i szacunek do ludzi, do pracy — wszystko to przekazało mi się jeszcze z mlekiem matki. Mama przez cały czas starała się zaszczepić i zachować te wszystkie uczucia i jestem jej niezwykle wdzięczna. A teraz sama staram się ich nie zgubić i dawać innym ludziom. — Z wiekiem fundament się wzmocnił? — Po prostu to, co główne, obrasta niuansami, półtonami. Nie patrzę już tak prosto na te same rzeczy — widzę je w różnych odcieniach, pod różnymi kątami, ale wzrokiem miłości i szacunku do ludzi. Żyjemy obok bliskich, znajomych, sąsiadów. A ja, do tego, mam taką pracę: przez cały czas komunikuję się z ludźmi i za każdym razem przekonuję się, że wzajemna miłość i szacunek to najważniejsza rzecz. — A czy nie zdarza się Pani przesyt od nadmiernego komunikowania się? — Staram się oszczędzać, oczywiście. Jeśli czuję, że jestem zmęczona, to nie chodzę na różne imprezy. Wiem, że w życiu będę musiała jeszcze ciężko i dużo pracować, dlatego bardzo dbam o swoje zdrowie i o to, z jakimi ludźmi mogę rozmawiać częściej, a z jakimi — wybiórczo, dozowanie. To nie snobizm, to próba jak najlepszego i jak najskuteczniejszego wykonywania swojej głównej pracy. — Następną prośbę poprzedza taka moja ciekawość: czy lubi Pani malarstwo? — Bardzo lubię. Sama nie umiem malować, za to lubię patrzeć, jak robią to profesjonaliści. Swoją drogą, mam w domu kilka obrazów naszej współczesnej malarki Oksany Słoty. Bardzo podoba mi się jej styl artystyczny. Między innymi namalowała mój portret. Oksana bardzo oryginalnie i subtelnie mnie zobaczyła: jestem przedstawiona na tle krajobrazu, leją się cudowne barwy-odcienie — od nasyconej zieleni do lekkiego turkusu, a w błękitnym niebie nad moją głową leci dopiero co zebrany bukiet kwiatów. To takie wspaniałe! — Jednak to pytanie było „podjazdem” do takiej oto prośby. Proszę wyobrazić sobie, że jest Pani malarką. Przed Panią wirtualne płótno, pędzle, farby. Proszę namalować autoportret. Mogą to być charakterystyczne barwy lub symbole. — Wybiorę farby. — Jaki kolor jest Pani przypisany? Żeby człowiek spojrzał i powiedział: tak, to Taja Powalij. — Jaką się namalować? Żeby wszystkim się podobała… Niech będzie tak… Pomarańczowy kolor i… słodki! — A co może Panią rozdrażnić? Od czego pomarańcz może wybuchnąć? — Bywa, że po prostu kipi, kipi… I w końcu mogę przyczepić się do jakiegoś drobiazgu i — bach, ponieważ to musi wybuchnąć. Zdarza się to z różnych powodów. No, na przykład, wyprowadza mnie z równowagi, kiedy mój mąż, znając mój stosunek do tego czy innego zjawiska, sytuacji czy człowieka, do czegokolwiek, zaczyna mnie „przerabiać”, czyli nawracać na swoją wiarę — mówi mi: „To nie jest białe, tylko czarne”. To mnie bardzo drażni, ponieważ jestem pewna siebie, pewna swojej racji. A on się opiera, twierdzi: „To nie tak”. I ja wtedy: „U-u-u, znowu mielisz to samo, dlaczego mówisz mi to piąty raz? Przecież już ci powiedziałam, inaczej nie będzie”. Oto tak. — W takim razie słuszne pytanie: czy z humorem jest Pani na „ty”, czy na „pan”? — Na „ty”. Uważam, że lepiej użyć dobrego dowcipu niż tabletki witaminowej czy urządzać skandal. — Czy jest Pani przypisana autoironia? — Tak. Gdybym nie odnosiła się do siebie ironicznie, to już dawno byłabym inna — na pewno leżałabym w szpitalu psychoneurologicznym. — Jak Pronia Prokopowna: leżeli przy czymś i czekali? — A właśnie po to, żeby nie doczekiwać się złego, z humorem odnoszę się do różnych okoliczności, do samej siebie — to mi pomaga. — Jest Pani konserwatystką czy eksperymentatorką? — A kiedy jak. I z której strony spojrzeć. Czasami wydaje się: teraz góry przeniosę, róbcie ze mną co chcecie, a zrobię coś nowego. Ale przeważnie bywa inaczej. Mam bardzo dobrą cechę: ufam ludziom profesjonalnym. I jeśli już im uwierzyłam, a oni coś mi proponują i są w tym elementy ryzyka, eksperymentu, oddaję się w ich ręce, a oni robią ze mną to, co uważają za stosowne. W takim sensie mogę nazwać się eksperymentatorką, bo nie boję się zmian. A jeśli chodzi o, powiedzmy, stosunki między mężczyznami a kobietami, jestem konserwatystką, nie rozumiem tych modnych tendencji. — Seksualnej swobody z obu stron? — Tutaj jestem przekonaną konserwatystką, uważam, że kobieta i mężczyzna powinni żyć razem — żadnych tam głupot, kiedy, na przykład, rodzina zaprasza rodzinę, żeby razem spędzić czas i swobodnie się rozerwać. Tego nie rozumiem. „NA EKSPERYMENTY NIE WYSTARCZA PROCHU”… — A ja nie rozumiem, dlaczego ukraińscy piosenkarze i piosenkarki nie mają repertuaru. Jestem przeciętnym słuchaczem, słucham tego czy tamtego — i niby głos jest; a rok mija, drugi, a ciekawych, wyrazistych piosenek nie ma. W jaki sposób wyszukuje się hity? Kto jest głównym recenzentem Pani repertuaru? — No, oczywiście, że ja! Wychodzę z nową piosenką do ludzi. I jeśli jej nie poczuję, to o jakim sprzężeniu zwrotnym może być mowa!? A jeśli jakaś historia, fabuła nie jest o mnie, to staram się wyobrazić sobie te okoliczności, przeżyć je, muszę koniecznie poczuć to, o czym śpiewam. Biorę tylko te piosenki, które podobają się przede wszystkim mnie. — Igor lub soundproducent mogą Pani narzucić jakąś piosenkę? — Odpowiem tak. Kasety z piosenkami przychodzą w ogromnej ilości i fizycznie nie jestem w stanie wszystkich przesłuchać. Tym zajmują się Igor i soundproducent Wołodymyr Bebeszko. Jeśli materiał jest godny, przekazują te kasety mnie. I ostatnie słowo należy do mnie. Oczywiście, mogą powiedzieć: „Taju, ta piosenka jest świetna, ta piosenka jest modna”, ale jeśli jej nie czuję i nie rozumiem, to — wybaczcie. — Spodobał mi się Pani projekt z Josypem Kobzonem, w którym zabrzmiała ukraińska klasyka piosenkowa. I pozwoliłem sobie pofantazjować: gdyby Taisija Powalij zrobiła duetowy kompakt-dysk, na przykład z Wakarczukiem, z Ponomariowem, z Kuźmą, z Niną Matwijenko, z Ani Lorak, z Ołeksandrem Wasyłenką itd… — To byłoby świetnie, jednak przytrzymam lejce. Nie wyobrażacie sobie, jak to jest ciężkie organizacyjnie i materialnie. No więc, na przykład, kiedy robiliśmy wspomniany przez Pana dysk z Josypem Dawydowyczem Kobzonem, chcieliśmy oddać hołd dziesięcioleciu niepodległości Ukrainy, czyli był to nasz prezent. I ile Igor włożył wysiłku, żeby znaleźć sponsorów (zapłacić za aranżację, za studio, za reklamę itd.)! Praca okazała się bardzo poważna, ale to dysk z… wiecznymi piosenkami. Jeśli robić taki projekt z Wakarczukiem, Ponomariowem, Lorak i jeszcze z kimś, to będzie nowoczesna muzyka, to będą utwory w rodzaju „kota w worku”, a na projekt trzeba będzie wydać i czas, i pieniądze. Przy tym nie wiemy, gdzie będziemy jeszcze śpiewać te piosenki, żeby zainteresować albumem słuchaczy, ponieważ na koncertach rzadko się spotykamy, jesteśmy wykonawcami zupełnie innego planu. Zauważę, że nie mam czasu na nagranie nowego albumu, obecnie są w pełni gotowe aranżacje trzech piosenek, a ja wciąż nie znajduję czasu, żeby pojechać do studia i nagrać je. Dlaczego? Dużo gastro-
Gwiazda piosenkarki Taisiji Powalij świeci już dość dawno, świeci potężnie i pewnie. Jak jej tam, na wysokościach? Komfortowo? Nie zimno? A czy nie pokryła się tam szronem pychy i niedostępności? Z drugiej strony, wątpliwości rozwiewała prosta myśl: nie może ciepłych, serdecznych piosenek śpiewać Królowa Śniegu. Chociaż różnie bywa… Nasze spotkanie odbyło się w przytulnej kawiarni „Karambol”, pięć minut spacerem od Chreszczatyka. Tai towarzyszył Ihor Lichuta — mąż i producent. Po przywitaniu niemal od razu delikatnie zostawił nas samych i pojawił się dopiero pod koniec rozmowy — na prośbę pani Taisiji. Oto jaką Taja okazała się z bliska.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
słowami i uczuciami. A kiedy przychodzi, dąsa się i milczy, ty już myślisz: “Boże, gdzie on był, co się u niego dzieje?”. Siła rodziny zależy od tego, czy mężczyzna potrafi otworzyć swoją tajemnicę przed żoną. Tak, bywa, że przychodzi do domu niezadowolony, ale wie, że zaraz opowie żonie o swoich kłopotach, a ona go zrozumie i razem będą pokonywać przeciwności. To jest właśnie leczące zaufanie. — A jakie cechy u mężczyzn są dla Pana nie do przyjęcia? — Mężczyzna nie powinien być fałszywy i tchórzliwy. — Co imponuje Panu w mężczyznach? — Rycerski stosunek do kobiety. — Kiedy byłem młody, to przede wszystkim zależało mi, żeby była ładna; dorosłem — żeby była dobra i mądra. A teraz, wiecie, taki męski egoizm: żeby była oddana i w żadnych drobnostkach nie dopuszczała zdrady. — O tym w ogóle nie może być mowy, żeby zrobić coś epatażowego, nadzwyczajnego? — Nie i nie. Mogę wyjaśnić. Rzecz w tym, że w słowach brzmi to szybko i bezboleśnie: zrobić coś nadzwyczajnego. Żeby to zrobić, po pierwsze, trzeba znaleźć pieniądze, po drugie, trzeba poświęcić dużo czasu, sił, energii. A jaki sens ma na przykład latem ulepić w lodówce bałwana i wynieść go na ulicę. To odnośnie epatażu. Nie widzę też sensu w robieniu jakichś bardzo poważnych projektów muzycznych, jeśli te projekty zbiorą małą grupkę ludzi, w większości muzyków, którzy przyjdą na zaproszenia, ponieważ na bilety nie mają pieniędzy. I przyjdzie też z 10—20 estetów, którzy będą mówić: “O, to jest klasa!”. A kiedy policzę, ile wydałem na to pieniędzy, wyjdzie na to, że za te pieniądze mógłbym nakręcić bardzo fajny teledysk, który po prostu przyniósłby dodatkowe środki Taisii Powalij w przyszłości. A “nadzwyczajny” projekt nie przyniesie absolutnie niczego, poza jakimś wątpliwym patosem. W takich przypadkach mówi się: “Szeroko znany w wąskich kręgach”. Dlatego trzeba decydować: czy pracujemy dla biznesu, czy pracujemy dla patosu. Ludzie wybierają i kupują bardzo konkretne rzeczy. Jeśli chcemy godnie żyć, zarabiać pieniądze i rozwijać się, musimy robić to, co może nam przynosić pieniądze. Taka jest, niestety, prawda. CO DYKTUJE TALENT? — Show-biznes — to fabryka próżności i żądzy sławy? Powalij: Nie-e… Lichuta: Ja bym tak nie powiedział. W ostatecznym rozrachunku wszystko dyktuje jego wysokość Talent. U nas w Ukrainie jest wielu utalentowanych ludzi, którzy absolutnie profesjonalnie wykonują swoją pracę. Praktycznie 90 % wykonawców to Profesjonaliści. Po prostu nasi wykonawcy nie zawsze potrafią być jeszcze biznesmenami, jak na przykład Rosjanie. Rosjanie, uważam, są bardziej biznesmenami niż artystami: wszystko dobrze przeliczają i to przeważa na tyle, że stają się pierwsi. Plus duże pieniądze, plus duży rynek, plus w Ukrainie “Russkoje radio”, plus
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von ««PROWADZĘ W MIŁOŚĆ»», S. 11
Dokończenie. Początek na s. 11. niu, a ono będzie pomagać swoim rodzicom. Państwo powinno stworzyć wszelkie warunki właśnie średniemu pokoleniu, aby mogło się rozwijać. Ja już, na przykład, mam swoje przedsiębiorstwo, normalnie czuję się w tym życiu i mogę pomóc swoim krewnym. — Proszę opowiedzieć o swoim synu. — Denys Powalij studiuje na czwartym roku Instytutu Stosunków Międzynarodowych. Na wydziale informacji. Uczy się dobrze. Jest kawalerem, przyjaźni się z dziewczyną. — Jakie ma relacje z muzyką? — Bardzo kocha muzykę: komponuje piosenki — pisze wiersze, melodie, robi aranżacje — i sam śpiewa. — Dlaczego nie poszedł tą drogą? — Nie myślałam, że okaże się to tak silne — w ciągu ostatnich 2—3 lat. Początkowo Denys nie bardzo wiedział, kim chce być, do czego ma większe skłonności. A teraz cały czas żyje w muzyce, wokół — sama muzyka. — Czy to hobby ma już jakieś konkretne rezultaty? — Na razie — nie. Nie ma żadnej profesjonalnej pracy. Mam na myśli — nagrania studyjnego. My na razie nie wkładaliśmy żadnych środków. Jeśli Denys poważnie zechce, jak tylko zdecydujemy, że wszyscy tego chcemy, czyli upewnimy się, że jest gotowy nie tylko śpiewać dla siebie, ale i wychodzić na scenę, uświadamiając sobie wielką odpowiedzialność, wtedy — zielone światło. A tak nie możemy sobie pozwolić na to, by dla zabawy dziecka wkładać w niego pieniądze, żeby się pobawił — i tyle. Nie. Każda kopiejka się liczy. Jeśli będzie poważnie pracował, będzie koncertował, „odrabiał” włożone pieniądze, to oczywiście będą nagrania w profesjonalnym studiu, wideoklipy, będą emisje w radiu i telewizji i tak dalej. SPOSÓB ŻYCIA. RODZINNE POGLĄDY NA TWÓRCZOŚĆ — Wychodząc na scenę, artysta oddaje się ludziom. W jaki sposób odnawia Pani swoją energię życiową i twórczą? Czy ma Pani sekrety odnowy zdrowia? — Sekretów nie ma. Dla mnie niezwykle ważne jest, aby w mojej rodzinie panowała zgoda i spokój, aby wszyscy moi bliscy i krewni byli zdrowi, abym nie denerwowała się, przekraczając próg domu. Jeśli w domu wszystko jest dobrze, bardzo szybko się regeneruję. A kiedy ktoś zachoruje, to dla mnie najgorsze, bardzo się martwię i wtedy jest mi ciężko. — Co, Pani zdaniem, niszczy rodzinę? — W pierwszej kolejności podejrzenie i nieufność wobec siebie nawzajem. Na tej podstawie zaczynają się kłótnie… W rodzinie czepiają się siebie nawzajem: ty się nie postarałeś, ty nie zrobiłeś. W sercu nieufność-podejrzenie i oto człowiek już cię drażni: nie tak siedzi, nie tak je, nie tak drapie się po nosie. A kiedy w rodzinie jest miłość i wzajemny szacunek, to wiara w drugą połówkę staje się sposobem życia. Kiedy ludzie stają się tymi połówkami-uzupełnieniami, stają się jedną całością, oto wtedy dopiero będzie zgoda i spokój. Na duszy lekko, lekko, nie denerwujesz się, ponieważ mąż przyjdzie do domu, pogłaszcze i powie: „Kochanie moje, jesteś najlepsza”. A ty mu odpowiesz tymi samymi słowami. Ludzie zdradzają, kiedy nie czują, że w domu mają pewne zaplecze, kiedy człowiek nie nasyca się w domu radością, komfortem, czułością, wiernością — dlatego znajduje coś nowego i ciekawszego gdzie indziej. Z drugiej strony — to jest sztuka: umieć widzieć tylko to, co najlepsze w swojej połówce. Każdy ma jakieś negatywne cechy (nie ma ludzi idealnych), czyli każdy ma swoje „przesunięcie” — musisz znać to „przesunięcie” i po prostu nie reagować. No, on jest taki, a ja taka… On przecież przyjmuje mnie taką, jaką jestem, więc i ja powinnam przyjmować go takim, jakim jest. Chociaż to bardzo trudne. Jednak wiem, że już go nie przerobię, tym bardziej że ma wiele innych dobrych cech, które mi się podobają, i dlatego nie drażnią mnie jego wady. Do tego trzeba dojść rozumem, przygotować się. To nie jest tak po prostu: oj, jestem zakochana! Następnego dnia nowa myśl: „Za co kocham? Za to, to, to… Ale takich cech jest wiele u innych, może pokocham kogoś innego”. Oto, powiedzmy, Ihor, mój mąż (w oczach Taisiji pojawiają się wesołe iskierki). Miał mnóstwo kobiet, ja jestem trzecią oficjalnie. Pewnym głosem odzywa się Ihor Lichuta: — Więcej niż mnóstwo! Powalij: I ja go rozumiem. On biedny i nieszczęśliwy. Przecież szukał, szukał sobie ideału! A ideałów nie ma! Wszyscy są tacy sami. Wszystko zależy od tego, kto jak kogo traktuje. — Ihorze, pytanie do Pana. Taja jest taka łagodna i uśmiechnięta. Czy to jej stały stan? Lichuta: Jak u każdej kobiety, wszystko zależy od nastroju. Jeśli nastrój jest dobry, Taja jest biała i puszysta. Jeśli nastrój jest zły, przybywa mi siwych włosów. Powalij (z zaczepką): Nie ma idealnych ludzi. Lichuta: Jej dobre cechy przeważają nad złymi. Dlatego staram się nie widzieć złych cech lub po prostu przymykam oczy. Jestem człowiekiem, który ma już nie osiemnaście, a 42 lata. A z czasem i kobieta, i mężczyzna stają się mądrzejsi. Wydaje mi się, że stałem się mądrzejszy, ponieważ żyję z Taisiją Powalij. — W czym upatruje Pan rozwój Taji jako piosenkarki? Lichuta: Absolutnie we wszystkim. Doskonali się indywidualny kunszt i materiał muzyczny. Chociaż mogę stwierdzić: tak, jak ona śpiewała dziesięć lat temu, dziś nikt nie śpiewa na Ukrainie. Myślę, że i w najbliższych 10—20 latach nikt tak śpiewać nie będzie. Tak się stało, podkreślam dwiema takimi grubymi kreskami, tak się stało, że tę muzykę, którą Taja teraz śpiewa, wybrał naród. Biorąc pod uwagę stan kultury nie tylko narodu ukraińskiego, ale w ogóle ludzi, którzy żyli w czasach radzieckich, dziś bardziej popularne są piosenki popowe niż poważna muzyka. To samo dotyczy teatru, literatury, baletu i tak dalej. Dlatego, jak to mówią, jaki kraj, taki zamach. Gdyby bardziej popularna była poważna muzyka (czyli estradowa, ale bardziej poważna), to bez wątpienia pani Taja takie piosenki śpiewałaby z większą przyjemnością i radością. Ale niestety, jak wyraził się nasz pierwszy prezydent: „Mamy to, co mamy”. — I mimo wszystko, czy nie ma zamiaru
„ORT”, plus gazety. W Rosji nie ma ukraińskich gazet, nie ma ukraińskich stacji radiowych, ukraińskiej telewizji. I w całym byłym Związku Radzieckim — to jest geopolityka — to wszystko rosyjskie pracuje na Rosję, nie tylko na wykonawców. Dlatego Rosjanie przywożą pieniądze z innych byłych republik — oczywiście do Rosji. Za te pieniądze kręcą teledyski, szyją kostiumy, dają pracę tysiącom ludzi. — A co z interwencją Taisiji Powalij w Rosji? — I nie tylko Taisiji Powalij… Jednak rzecz w tym, że bardzo trudno to robić. Dlaczego przyjmują na przykład Andrija Danylkę, skądinąd bez wątpienia utalentowanego? Dlatego, że gatunek, w którym pracuje, jest bardzo wygodny dla Rosjan i dla rosyjskiego politycznego establishmentu. — Tak, gatunek chochoła-debila: ani mężczyzny, ani kobiety, który dziwnie paple — ani po ukraińsku, ani po rosyjsku… — Jeśli to się sprzedaje i kupuje, to Danylko robi to, co robi. Chce zarabiać pieniądze i je zarabia. A z politycznego punktu widzenia wszystko to jest bez wątpienia bardzo wygodne i korzystne dla Rosjan. Po co mieliby go wypierać — patrzcie, jacy Ukraińcy są ciekawi, samo „he-he-he”. A komu tam potrzebna poważna, wysokiej klasy profesjonalna piosenkarka? Jeśli tam swoich jest „pod korek”. Rosjanie oczywiście będą stawiać przeszkody: to przecież absolutnie nie Wierka Serdiuczka! Co więcej, Andrij miał bardzo dobrą trampolinę: do Kijowa przyjeżdżali artyści z Rosji, by występować w jego „SV-show”, które wtedy od razu szło na „RTR”, i ten program oglądało wielu Rosjan, był bardzo popularny. Ale znowuż, przy całym talencie, dopóki nie zaczął „śpiewać”, nie był aż tak popularny. Dlatego że te piosenki w atmosferze kłopotów rozweselają, są bezsprzecznie taneczno-weselne: „Charaszo, wsio budiet charaszo!” — i wszyscy szaleją. Nierzadko obserwuję, jak bardzo bogaci ludzie w luksusowych samochodach, w tym poważni biznesmeni, a nawet politycy, jadą i słuchają nie radia, a płyt kompaktowych Danylki. O czym to świadczy? Nie będę wyciągać wniosków: czy to źle, czy dobrze. Teraz rozumuję jako biznesmen. Jeśli to się kupuje — ma prawo do istnienia. Straszne jest to, że poziom kultury w całym byłym Związku Radzieckim jest taki, że pozwala zarabiać pieniądze właśnie dzięki temu „poziomowi”. A z drugiej strony, Andrij jest zdolny, ponieważ swoją pracę wykonuje profesjonalnie. Oto i wszystko. Trzeba oddzielać, jak to mówią, ziarno od plew. Pracuje profesjonalnie, nie ma pytań. Inna sprawa — polityka. — Taju, wychodzi Pani na scenę w blasku reflektorów, na sali — masa ludzi. Do jakich szczytów Pani prowadzi? — Tylko w dobro. Mój repertuar dobieram tylko z tych pozycji, żeby sprawić człowiekowi przyjemność, żeby nie było, nie daj Boże, żadnego negatywu. Niech ludzkie dusze choć na jakiś czas zapomną o jakichkolwiek przykrościach. Chcę, żeby wszyscy tylko cieszyli się dobrem, słońcem i odrzucali od siebie wszystkie złe uczucia. Prowadzę tylko ku nadziei. Nigdy w życiu nie będę miała agresywnej piosenki, ponieważ sama nie odbieram takiej muzyki. Prowadzę ku miłości, to jest moja podstawa, od tego zaczynałam rozmowę. To jest ten grunt, na którym rozkwita wszystko. I rodzina, i dzieci, i biznes. I jeśli w zespole są jakieś swary, zazdrość — nie będzie żadnego rozkwitu i dostatku. Prowadzę ku wzajemnemu szacunkowi. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN
Maschinelle Übersetzung
OD PIERWSZOKLASISTY DO LAUREATA MIĘDZYNARODOWYCH KONKURSÓW Właściwie jest to jedyny na Ukrainie festiwal-konkurs, podczas którego mogą pokazać swój kunszt wykonawcy na instrumentach ludowych. Tym razem rywalizowali bajaniści, akordeoniści, banduriści (instrumentalni i wokalni), domryści, bałałajkarze, gitarzyści, cymbaliści. Wszystkich, którzy grają na którymś z tych instrumentów, podzielono na cztery kategorie wiekowe: uczniowie szkół muzycznych do 12 i do 15 lat, studenci szkół muzycznych pierwszego-drugiego roku oraz trzeciego-czwartego. Zwycięzców wyłania się w każdej kategorii. Większość uczestników podkreśla obiektywność jury, nie dotkniętego, jak na niektórych innych konkursach muzycznych, drobną małomiasteczkową ambicją — tutaj chodzi wyłącznie o poziom wykonania. Występy uczniów w dniach festiwalowych trwały niemal po dwanaście godzin na dobę, gdyż w tym roku na „Prowesiń” przyjechało 235 uczestników. To tylko uczniowie i studenci. Dodajcie do tego jeszcze wykładowców, rodziców. Wszystkich tych ludzi trzeba gdzieś zakwaterować, zapewnić przynajmniej minimalne warunki do mieszkania, przygotowania do występów. Ale najwyraźniej te trudności organizacyjne nie przestraszyły organizatorów festiwalu, bo „Prowesiń” z roku na rok pojawia się w Kirowohradzie nieuchronnie, jak nadejście wiosny. Od czego wszystko się zaczęło? W 1994 roku przy obwodowym oddziale Związku Muzycznego, któremu na Kirowohradczyźnie od wielu lat niezmiennie przewodniczy pasjonat swojej pracy Wołodymyr Worona, pojawiły się stowarzyszenia według kierunków instrumentalnych. Na przewodniczącą stowarzyszenia instrumentów ludowych wybrano Wałentynę Rewenko (obecnie dyrektor Kirowohradzkiej Szkoły Muzycznej nr 2), osobę inicjatywną, profesjonalistkę w swoim fachu, która nie jest przyzwyczajona do chowania się za cudzymi plecami. Wałentyna Hryhoriwna rozumowała logicznie: jeśli jest stowarzyszenie i jego przewodnicząca, to znaczy, że musi być też jakaś konkretna praca. Więc, wiedząc, że na Ukrainie nie ma czegoś podobnego, zaproponowała projekt festiwalu-konkursu. Kierownictwo początkowo (jak to bywa zawsze) nie bardzo ucieszyło się nowym pomysłem, a co za tym idzie, nowym kłopotem. Ale ówczesny kierownik miejskiego wydziału kultury Ołeksandr Polaczok poparł Wałentynę Hryhoriwną i sprawa ruszyła z miejsca. Pierwsza „Prowesiń” odbyła się w 1996 roku. Wtedy rywalizował 41 wykonawca. Jury przewodniczył artysta ludowy Ukrainy Serhij Hrynczenko, którego zaprosiło małżeństwo Holiusowych. Ta wspaniała, wysoko wykształcona para (Jurij Petrowycz — przewodniczący stowarzyszenia bajanistów-akordeonistów, Łarysa Iwaniwna — zastępca dyrektora Kirowohradzkiej Szkoły Muzycznej) od razu przyjęła ideę „Proweseni” i stała się wraz z Wałentyną Rewenko jej sercem. Do nich można jeszcze dodać dyrektora szkoły muzycznej Jurija Lubowycza. Stopniowo uformowało się także autorytatywne jury, któremu już od kilku lat z rzędu przewodniczy doktor nauk o sztuce, profesor Narodowej Akademii Muzycznej imienia Czajkowskiego Mykoła Dawydow. W skład jury wchodzą: artysta ludowy Ukrainy, profesor Serhij Basztan, profesor Mykoła Biłokoniew, laureat międzynarodowych konkursów Witalij Zajec. Tym razem dołączyli do nich przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Sztuki Ołeh Mamczenko oraz Ołeksandr Połusmiak. Otwierając IX festiwal-konkurs, Mykoła Dawydow zaznaczył, że „Prowesiń” to ogólnoukraińska szkoła akademickiej ludowej sztuki instrumentalnej. Nie można powiedzieć, że taki poziom osiągnięto od razu. Ale już po pierwszym konkursie wykrystalizowała się idea połączenia wszystkich ogniw edukacji muzycznej: uczniów szkół muzycznych, szkół wyższego stopnia, wykładowców, artystów ludowych oraz laureatów międzynarodowych konkursów. Wszyscy oni spotykają się na „Proweseni”. Przecież uczniowie i studenci, którzy trafiają na festiwal-konkurs, przechodzą kursy kwalifikacyjne w swoich placówkach edukacyjnych. Większość z nich kontynuuje naukę w Narodowej Akademii Muzycznej (festiwal to wspaniała szansa, by profesura akademii cię zauważyła). Zatem „Prowesiń” to miejsce spotkania obecnej akademickiej elity ludowo-instrumentalnej oraz elity przyszłej. Takie kontakty pozwalają utrzymywać wysoką szkołę kunsztu wykonawczego, wzbogacają uczestników. Należy zaznaczyć, że podczas festiwalu prowadzona jest także duża praca metodyczna: ileż przeprowadzono konferencji naukowo-praktycznych, mistrzowskich kursów, wykładów, spotkań twórczych. W tym roku, na przykład, doświadczeniem z kolegami dzielili się wykładowcy Ł. Brydko z Czerkas, T. Tkacz z Łucka, P. Syrotiuk z Czerniowiec, a uczestnicy przyjechali z dwudziestu miast Ukrainy. A MUZYKA BRZMI… „Prowesiń” ma nie tylko kierunki edukacyjne i metodyczne, ale także koncertowe. W Kirowohradzie do dziś pamiętają występy Serhija Hrynczenki i kwartetu bajanistów Narodowej Filharmonii pod jego kierownictwem, bandurzystów, laureatów międzynarodowych konkursów Łarysy Dediuch, Romana Hrynkiwa, Oksany Zajec, zasłużonego artysty Ukrainy bajanisty Pawła Feniuka, duetu laureatów międzynarodowych konkursów — domrzystki Natalii Kostenko i bajanisty Serhija Newierwa, zasłużonego artysty Ukrainy, kobziarza-lirnika Wasyla Neczepy, zasłużonego artysty Ukrainy, laureata międzynarodowych konkursów Wołodymyra Murzy, zdobywcy Pucharu Świata Wołodymyra Zubyckiego. To tylko niewielka cząstka. Oprócz tego w pierwszych festiwalach brały udział orkiestry instrumentów ludowych dziecięcych szkół muzycznych i szkół wyższego stopnia, zespoły bandurzystów, gitarzystów, znane kolektywy z Połtawy, Doniecka, Charkowa. Ale część orkiestrowa „Proweseni” jest najwyraźniej zbyt skomplikowana z przyczyn organizacyjnych, więc na razie trzeba było z niej zrezygnować. A jakże wzbogaciłaby życie muzyczne naszego miasta! W ostatnim czasie perłą „Proweseni” stały się koncerty Kirowohradzkiego Miejskiego Chóru Kameralnego pod kierownictwem zasłużonego działacza sztuki Jurija Lubowycza. Tegoroczny koncert muzyki duchowej w kościele Świętego Ducha, gdzie połączył się wysoki kunszt kolektywu ze wspaniałym rezonansowym brzmieniem, zachwycił wielu. Jeszcze jeden moment „Proweseni” trudno pominąć: tutaj można kupić nuty. Egzemplarze autorskie, wydane w różnych miastach, przywożą sami uczestnicy, a tarnopolskie wydawnictwo „Bohdan” uruchomiło wydawanie tej literatury i cieszy się ona na „Proweseni” szalonym popytem. Najwyraźniej Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy zauważyło sukcesy organizatorów „Proweseni” i, w odróżnieniu od obwodowego wydziału kultury, wsparło festiwal zarówno finansowo, jak i metodycznie. Ale Wałentyna Rewenko zaznacza, że dla niej bardzo ważne jest, aby nie zbiurokratyzować festiwalu, zachować ducha twórczej rywalizacji, obiektywności ocen, oddania muzyce. Do Kirowohradu „Prowesiń” przychodzi obowiązkowo — jak wiosna. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad
się przyjezdnym i obcokrajowcom. Jarosław Maksymiw pochodzi z obwodu lwowskiego. Tutaj, w Kijowie, zarabia na życie jak może. A zarobiwszy grosz, bierze do ręki aparat fotograficzny i jedzie fotografować Wały Żmijowe na Kijowszczyźnie albo wyrusza w podróż po Podolu szlakami Tarasa Szewczenki — z notatnikiem i ołówkiem, aby naszkicować miejsca związane z pobytem poety w Krzemieńcu, Poczajowie, Beresteczku… Do dziś artysta nie miał okazji wystawić swoich prac czy nawet pokazać ich przyjaciołom. Nie będziemy wdawać się w skrupulatną analizę artystyczną — to nie jest nasz cel. Chcemy powiedzieć, że w czasie totalnej dewaluacji wszystkiego, co naprawdę narodowe i ludzkie, kiedy na Andrijiwskim Uzwozie sprzedaje się wszystko: „matrioszki”, kompilacje pod klasykę, liczne stylizacje i podróbki, jawny brak smaku — miło jest przekonać się, że wciąż żyje prawdziwa sztuka. Osobiste spojrzenie artysty, jego szczerość, bezpośredniość, pierwszy impuls udzielają się widzowi. Jarosław jest badaczem, nie przestaje dziwić się otaczającemu światu i dziwić nas. Nie jest wcale próżnym artystą, a ukraińskim chłopakiem, który przekazał nam swoje wrażenia ze sławnego miasta Wilna. Nadija NAUMOWA, kierownik naukowy oddziału Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki „Chata na Priorce”. Narodowo-instrumentalna elita przyszłości: Kirowohradzki zespół „Eksampej”. W Kirowohradzie zakończył się IX Ogólnoukraiński festiwal-konkurs wykonawców na instrumentach ludowych. Pięć dni przesłuchań konkursowych i koncertów, emocji i napięcia organizacyjnego, wyłaniania i nagradzania zwycięzców. Z każdym rokiem liczba chętnych do wzięcia udziału w festiwalu-konkursie rośnie. Choć nie wyróżnia się on ani pompatycznością, ani szykownym blaskiem programów i broszur, ani bogactwem czy przepychem przyjmowania gości. Raczej przeciwnie — wszystko jest skrajnie skromne. Ale prawdziwie twórczej i rywalizacyjnej atmosferze „Proweseni” to nie szkodzi.
Maschinelle Übersetzung
W tym mieście minęły dwa lata wczesnej młodości naszego poety i malarza Tarasa Szewczenki. Tutaj spotkał swoją piętnastą wiosnę, przybywszy do Wilna w składzie czeladzi swojego właściciela Pawła Engelhardta, adiutanta wileńskiego generał-gubernatora. I później, na dalekiej kazachskiej pustyni, kiedy znaczny dystans czasowy dzielił go, politycznego zesłańca, szeregowca oddzielnego Korpusu Orenburskiego, od tamtych dni, wspominał to miasto, długą podróż na Litwę przez Białoruś po rozjeżdżonym błotnistym trakcie. Wszystko tutaj było inne niż na Ukrainie. Jak można dzisiaj wyobrazić sobie tego chłopca, jeszcze prawie dziecko, wkraczające w młodość, kiedy wokół wszystko obce i wszyscy obcy, i to pierwsze wrażenie, jakie wywarło na nim wielkie miasto, zupełnie niepodobne do ukraińskich miast, w których już bywał? Wilno, jak i Kijów, rozlokowało się na wzgórzach brzegu rzeki, ale zamiast złotych kopuł — ostre iglice gotyckich świątyń. Wjeżdżali do miasta przez Ostrą Bramę z kaplicą nad nią. Była druga połowa marca… Taras dobrze zapamiętał święto Mikołaja w grudniu 1829 roku, kiedy zapaliwszy świeczkę, zabrał się do kopiowania ludowej obrazkowej grafiki z wizerunkiem kozaka Płatowa, a na drugi dzień został za to ukarany w pańskiej stajni. O tym epizodzie swojego życia opowiedział nawet w swojej „Autobiografii”. A w listach do polskiego przyjaciela Bronisława Zaleskiego, pobratymca z lat zesłania, poeta raz po raz wspominał „drogie swojemu sercu Wilno”. Tamże, na zesłaniu, Szewczenko napisał poezję „W Wilnie, mieście przechwalnym…” Wtedy jeszcze był, ot jak na złość Nie wcisnę w wiersz tego słowa, Wtedy zdrowy-przezdrowy Zrobili z niego lazaret, A bakałarzy rozpędzili… Właśnie tak Szewczenko wspominał wydarzenia polskiego powstania listopadowego 1830 roku oraz zamknięcie Uniwersytetu Wileńskiego, którego „bakałarzem” był Bronek Zaleski. W tym uniwersytecie wykładał rysunek Jan Rustem, który stał się pierwszym nauczycielem rysunku młodego Tarasa: w Wilnie zostały wykonane pierwsze znane nam rysunki ołówkiem — „Portret ojca” oraz „Maria Magdalena”. W tej poezji wspomina się rzekę Wilię i Zakret, Ostrą Bramę z obrazem Cudownej ikony Matki Bożej. Nawet w snach swoich widział Wilno, kościół Świętej Anny, w którym spotykał się ze swoją pierwszą młodzieńczą miłością — szwaczką Dunią Gusikowską. Oczywiście, dzisiaj trudno sobie wyobrazić, jakim wtedy był ten kozaczek Taras, ale do tej pory zachowały się w Wilnie ulice, zakątki miasta, gdzie bywał, dom i podwórze, w którym mieszkał Engelhardt, pracownia Jana Rustema. W tym mieście żyli i uczyli się Juliusz Słowacki, Adam Mickiewicz, Jakow Hołowacki. W lutym tego roku w oddziale Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki „Chata na Priorce” odbyła się wystawa „W Wilnie, mieście przechwalnym…” Jej autor, artysta Jarosław Maksymiw, pracując i ucząc się w latach 90. już minionego wieku w Wilnie, przeszedł po miejscach związanych z imionami Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Tarasa Szewczenki. Piękny litewski kraj i jego stolica nikogo nie pozostawiali obojętnym. Artysta nie tylko utrwala na papierze architekturę Wilna, on prowadzi nas jego wąskimi uliczkami i podwórkami, pokazując nagle, jak dobry przewodnik, to, co zauważy nie każdy: samotne drzewo na podwórzu, koronkę drewnianych balkoników, drzwi w starożytnych murach, za którymi ukrywa się tajemnica minionego bytu wielu pokoleń. Jarosław nie ma zewnętrznej efektowności, nie przedstawia paradnych fasad, ale z naiwną starannością wyrysowuje bruk, czerwoną dachówkę dachów, ceglaną konstrukcję. Pokazuje życie miasta z jego wewnętrznych podwórek i wciąga widza do współodczuwania. Tak, patrząc na podwórze domu Engelhardta, możemy sobie wyobrazić, jak nie raz przebiegał przez nie młody Taras na wezwanie pana, jak śpieszył się krótszą drogą, żeby szybciej trafić do pracowni Jana Rustema. Kilka słów o osobowości samego artysty, który dzisiaj, jak i wielu jego przyjaciół, stoi na Andriejewskim Uzwozie, sprzedając, jak sam to nazywa, „galanterię”: sklejowe róże, rzeźbione szkatułki, plecione kosze i wazy, hetmańskie pseudobuławy, wszystko, co oferuje-
Maschinelle Übersetzung
Z HISTORII OGRODU 22 maja (10 maja według starego stylu) 1839 roku założono Ogród Botaniczny Uniwersytetu Kijowskiego. Właśnie 10 maja profesor R. Trautfetter uzgodnił z rektorem uniwersytetu K. Newolinem konkretne miejsce za budynkiem uniwersytetu, a także kosztorys w wysokości 2153 rubli na utrzymanie ogrodu. Już 12 maja Trautfetter dokonał pierwszych wysiewów nasion, otrzymanych z innych ogrodów botanicznych. 19 lipca 1846 roku rozpoczęto budowę oranżerii. Doskonały wygląd ogród zyskał wiosną 1853 roku, kiedy wokół niego wzniesiono ogrodzenie. W 1960 roku Ogród Botaniczny imienia akademika O. W. Fomina został ogłoszony pomnikiem architektury ogrodowo-parkowej o znaczeniu republikańskim, a w 1969 roku nadano mu status kategoryjnej placówki naukowej. Pod koniec lat 70. pod kierownictwem dyrektora W. F. Łapczyka przeprowadzono rekonstrukcję centralnych oranżerii. Na miejscu trzech starych 16-metrowych budowli wzniesiono 30-metrową oranżerię-klimatron o powierzchni około 1000 m kw. Jednocześnie zrekonstruowano wszystkie oranżerie i szklarnie. W 1992 roku Ogród Botaniczny zatwierdzono jako obiekt przyrodniczo-chroniony o znaczeniu ogólnopaństwowym. Ogród Botaniczny imienia O. W. Fomina — placówka naukowo-badawcza Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki wykonuje jednocześnie funkcje dydaktyczne i edukacyjne. Obecnie w strukturze ogrodu znajdują się cztery sektory naukowe: dendrologii, introdukcji roślin zielnych, introdukcji roślin tropikalnych i subtropikalnych, fizjologii i biochemii roślin-introducentów. Unikalna kolekcja roślin różnego pochodzenia geograficznego liczy około 10 tysięcy jednostek taksonomicznych. SPACER PO OGRODZIE Rozpoczynając rozmowę z dyrektorem Ogrodu Botanicznego imienia akademika O. W. Fomina Wasylem Kapustianem, rozumiesz, że ten człowiek może opowiedzieć o ogrodzie absolutnie wszystko: od jego początków po historię każdej rośliny. W ogrodzie-rezerwacie znajduje się dość solidna kolekcja drzew. Naukowcy pracują z cisami, sosnami i innymi drzewami. Wiele z nich jest cennych dlatego, że zostały posadzone w momencie powstania ogrodu lub przywiezione tutaj już w określonym wieku, więc są starsze od Ogrodu Botanicznego. Goście z innych ogrodów szczerze zazdroszczą tutejszej kolekcji roślin zielnych, w szczególności leczniczych. Ponad 200 ich gatunków zaaklimatyzowano po raz pierwszy. Jest to, między innymi, znana jeżówka, która obecnie jest szeroko stosowana w medycynie. Specjaliści mimowolnie zatrzymują się przy kolekcjach różaneczników, irg, roślin górskich, paproci, magnolii; ogrodnicy długo stoją na działce ogrodu formowego, stworzonego w latach 30. na podkładkach karłowatych i półkarłowatych. Stąd przebadane i zaaklimatyzowane rośliny oraz drzewa trafiają na przestrzenie Ukrainy, trafiają do innych krajów. W ogrodzie zebrano kolekcję roślin tropikalnych i półtropikalnych, która liczy ponad 4 tysiące gatunków roślin i drzew. Uwagę przyciąga sagowiec, który ma około 250 lat. Przywieziono go z homelskiego majątku hrabiego Rumiancewa. A oto palma chilijska. Nazywa się ją również miodową. Na tym właśnie polega tragedia tego gatunku. Gdy zetnie się wierzchołek, palma wydaje do pół tony słodkiego soku. To właśnie zgubiło ją w Chile. Z soku pędzono alkohol, a drzewa niszczono. Teraz istnieje ona tylko w Ogrodzie Botanicznym. A oto słynna palma Liwistona południowa. Ma prawie 200 lat. Jest najstarsza w strefie umiarkowanej Europy. Po raz pierwszy zakwitła w 1979 roku — po rekonstrukcji oranżerii. Od tego czasu kwitnie pod każdy Nowy Rok i okresowo sprawia kłopoty. Kiedy przygrzewa słońce, palma potężnymi liśćmi wypycha w górze szyby z 6-milimetrowego szkła, trzeba było wzywać alpinistów-wysokościowców do naprawy i za każdym razem podwyższać oranżerię. W ten sposób jej wysokość doprowadzono do 32 metrów. TWÓRCY DZISIEJSZEGO OGRODU BOTANICZNEGO — Zasługą naszych poprzedników jest to, że nasze Jakie miejsce wypoczynku wybrać, aby zatrzymać czas i do woli nacieszyć się wiosną? Ogród Botaniczny imienia akademika O. W. Fomina Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki — oto wybór zarówno studentów, którzy chcą odpocząć po tak wyczerpujących wiosną zajęciach, jak i młodych mam, które przychodzą tutaj ze swoimi dziećmi. Specjalnie dla tych ostatnich zbudowano tutaj plac zabaw. Ale odwiedzają to miejsce także inni ludzie, którzy choć raz słyszeli o unikalności ogrodu.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kolekcje przetrwały w czasach wojny domowej, I wojny światowej i II wojny światowej. W oranżeriach kiedyś nawet mieściła się część niemiecka. W ogrodzie zawsze pracowali ludzie oddani swojej sprawie, — mówi Wasyl Kapustian. — Tradycyjnie pracowali tu bardzo silni naukowcy. Powiedzmy, akademik Ołeksandr Wasylowycz Fomin — ogólnoświatowo znany botanik. W czasach wojny domowej, w mroźne dni, nosił do domu koce i własne ubrania, a wszystko to zanosił do ogrodu, by zakryć wybite okna i uratować od mrozu unikalne rośliny. W 1935 roku — po śmierci uczonego — Ogród Botaniczny nazwano jego imieniem. Jego poprzednik — Serhij Hawrylowycz Nawaszyn. Jego odkrycia w dziedzinie cytoembriologii, zwłaszcza dotyczące podwójnego zapłodnienia u okrytonasiennych, przyniosły Ogrodowi Botanicznemu światową sławę. Ponadto starzy mieszkańcy opowiadali, jak w tamtych złowrogich latach widywali w ogrodzie mężczyznę w podeszłym wieku, który zbierał drewno i nosił je do cieplarni — by nie dopuścić do zginięcia roślin w czasie pogody. To był Serhij Hawrylowycz… A Iwan Fedorowycz Szmalhauzen — wybitny badacz flory, który wniósł ogromny wkład w krajową naukę botaniczną — do końca dbał o rozwój ogrodu. Osobno warto powiedzieć o Dmytrze Petrowyczu Procenku. Chociaż złożył podanie z prośbą o zwolnienie z funkcji dyrektora, do ostatniej chwili walczył o Ogród Botaniczny, a jego podanie również było wyrazem walki. Chodzi o czas, gdy M. S. Chruszczow i M. W. Pidhornyj szukali miejsca pod stację metra. Oczywiście nie posłuchali niczyich rad. Przejeżdżając przez miasto, zobaczyli 12-kolumnowe wejście do Ogrodu Botanicznego. — Ależ tu jest puste miejsce! — powiedzieli i wskazali palcem: — Tutaj! Dyrektor Procenko zwracał się wszędzie, pisał wszędzie — wszędzie mówiono: już zdecydowano. Rozpoczęła się budowa. Kopano wykopy, budowano magazyny itd. Wycinano drzewa, krzewy — ginął dorobek wielu pokoleń uczonych i pracowników ogrodu. Wtedy w geście protestu dyrektor złożył podanie… A Łapczak — na swoich barkach wyniósł ciężką rekonstrukcję ogrodu. To za jego czasów wyrosły nowoczesne oranżerie, w tym unikalna 32-metrowa. Dziś zaś dzieło poprzedników kontynuują nasi naukowcy. Są to, zwłaszcza, kierownik sektora dendrologii, kandydat nauk biologicznych O. M. Kolisniczenko. Przepracował w ogrodzie 40 lat. Zebrał on faktycznie kolekcję dendroflory — 1670 gatunków. Jest to doktor nauk biologicznych H. T. Hrewcowa, która jeździła po całym świecie i zebrała, stworzyła kolekcję irgi. Obroniła pracę kandydacką, potem doktorską. Dziś — uczona znana na cały świat. Warto również wspomnieć o starszym pracowniku naukowym, kandydacie nauk biologicznych A. Ju. Zarubence, który przez prawie 15 lat był zastępcą dyrektora ds. pracy naukowej, kuratorem kolekcji rododendronów.
G. S. Łukowycia, kierowniczka sektora introdukcji roślin zielnych, założyła działki rzadkich i zanikających gatunków oraz działkę „system botaniczny”, na której zebrano około 600 gatunków roślin zielnych. Część pracowników była twórcami unikatowej kolekcji roślin sukulentnych.
Odszedł od nas bezcenny pracownik Wołodymyr Iwanowycz Siewierin. Swego czasu był genetykiem, przygotowywał się do obrony rozprawy doktorskiej. Wiadomo jednak, jakim prześladowaniom poddano wówczas tę naukę i uczonych-genetyków. Wołodymyr Iwanowycz nie zdradził swojej miłości — pracował nad aklimatyzacją roślin. To on zaaklimatyzował kasztan jadalny, albinię i inne rośliny. Ponadto projektował i budował unikatowe oranżerie, w tym dla roślin wodnych. Jego rękami wzniesiono budynek socjalno-laboratoryjny, a także salę zgromadzeń. To jest unikatowa sala, goście-architekci wciąż są nią zdumieni…
O dyrektorze Ogrodu Botanicznego im. akademika O. W. Fomina powiemy, że jest kandydatem nauk rolniczych, byłym absolwentem akademii rolniczej — wiele zrobił i robi dla badania roślin sukulentnych. To rośliny, które gromadzą wilgoć w liściach, korzeniach lub pniach i mogą wytrzymywać długie susze (agawa, aloes, różnorodne kaktusy itd.). W zeszłym roku pod jego redakcją ukazała się obszerna książka „Kaktusy i inne rośliny sukulentne”. Wśród nich wiele jest leczniczych, a badanie ich właściwości leczniczych może jeszcze zadziwić medycynę. Ogród posiada największą na świecie kolekcję kaktusów — 1500 jednostek taksonomicznych. Kaktusy pochodzą z kontynentu amerykańskiego. Niektórych gatunków tam już nie ma i dziś sprowadza się je stamtąd na Ukrainę.
Wasyl Wasylowycz swego czasu opracował technologię uprawy ukraińskich bananów w warunkach szklarniowych. Kijowianie „znaleźli” Tobolski Kombinat Chemiczno-Metalurgiczny, gdzie było wiele ciepła odpadowego. Tam utworzono plantacje szklarniowe. Znaczne plantacje powstały w kołchozie „Zorja Komunizmu” w rejonie łochwyckim na Połtawszczyźnie. Tam zbierano już po kilka ton bananów,
...dostarczano je do szkoły, przedszkola i szpitala. Lecz potem pojawiły się znane trudności: nośniki energii strasznie podrożały i sprawa ucichła. Mimo to uczony nadal pracuje nad introdukcją roślin tropikalnych i subtropikalnych i ma nadzieję, że nadejdzie czas, gdy u nas rzeczywiście będą własne banany i inne owoce tropikalne.
CZEGO NIE WYSTARCZA DO SZCZĘŚCIA
Także w tym przypadku wiele rzeczy upada na pieniądze. Ogród nie może sam z siebie zdobyć odpowiedniej bazy materialnej. A przecież potrzebne są nowoczesne przyrządy, różnorodna aparatura, nie mówiąc już o wystarczającej liczbie komputerów. Na to i na wiele innych potrzeb nie ma środków. Kierownictwo uniwersytetu, a zwłaszcza rektor W. W. Skopenko, nieustannie dba o unikalną naukową i dydaktyczną jednostkę: wygospodarowuje środki z ograniczonego budżetu uniwersytetu, szuka pomocników poza uniwersytetem i tak dalej. I jak widać, Ogród Botaniczny pozostaje dobrze znany w całym świecie naukowym, nawet w tak trudnych warunkach. Ogrodowi dokucza na przykład taka „drobnostka”. Jego ogrodzenie zbudowano w latach 30. ubiegłego wieku. Postarzało się i po prostu się rozpada. Chodzi nie tylko o to, że ogród traci swój estetyczny wygląd. Przez słabe ogrodzenie czasami kradnie się rośliny. W ubiegłym roku w ciągu jednej nocy skradziono 1500 sadzonek drzew i krzewów. Wcześniej było tylko ogrzewanie piecowe, jednak pożądane jest, aby było podwójne, na wypadek awarii. Od tego roku wreszcie wprowadzono ogrzewanie gazowe w oranżeriach. W tym pomógł Komitet ds. Ekologii Rady Najwyższej Ukrainy.
W świąteczny dzień Ogród Botaniczny im. akademika O. W. Fomina Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki czeka na gości-kolegów z innych ogrodów botanicznych, zagranicznych uczonych. Składamy gratulacje z okazji święta pracownikom Ogrodu Botanicznego. I dziękujemy za to, że wiemy na pewno, gdzie zawsze panuje wiosna.
Jarosława SOŁOŃSKA Zdjęcia Anny OBORSKIEJ
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zakończenie. Początek w nr 14 z 2004 r. Obecnie, w epoce przyspieszenia tempa życia i aktywizacji różnorodnych konfliktów, zrodzonych przez globalizację, człowieka interesuje przede wszystkim stopień doskonałości organizacji relacji międzyludzkich (w tym sąsiedzkich) w tym ośrodku wspólnej przestrzeni, który określony jest danym adresem i — co bardzo ważne — przyległym do niego terenem. Człowiek pragnie rozszerzyć sferę przytulności i bezpieczeństwa poza próg swojego mieszkania, widząc w tym gwarancję zachowania swoich osobistych i ogólnodemokratycznych praw. KONKRETYKA MIEJSKIEGO PODWÓRKA Zatem — podwórko. Najpierw rozważmy możliwe podwórko na osiedlu. Istniejące osiedla typowej zabudowy, które komponowano przeważnie z wielosekcyjnych (kilkuklatkowych) budynków typu „pudełko”, „wieża”, „ściana-kwartał”, przeważnie z dużą przestrzenią między budynkami, zapewniają obiektywną możliwość stworzenia podwórkowej infrastruktury o zamkniętej formie, z orientacją nie tylko na zbiorowe, ale i na indywidualne interesy mieszkańców jednej klatki schodowej. Właśnie wychodząc z nowoczesnych interesów mieszkańców, proponujemy szereg zasadniczych rozwiązań architektoniczno-planistycznych i budowlanych na przykładzie jednego dziewięciopiętrowego trójsekcyjnego (trzyklatkowego) budynku mieszkalnego (rys. 1). Jak widzimy, przestrzeń podwórka o możliwej formie w planie, dla konkretnego przypadku, tworzy ściana wielosekcyjnych budynków gospodarczych w przeliczeniu: jedna sekcja gospodarczej „ściany” — na każdą rodzinę, która mieszka w danej sekcji budynku. Tutaj przewiduje się pawilon dla dozorcy, pawilon dla ochrony, możliwe sekcje do rozmieszczenia biur różnych stowarzyszeń społecznych i klubów mieszkańców, do przechowywania sprzętu sportowego, przyborów itp. Zaproponowana struktura podwórka przewiduje różne warianty rozwiązań architektoniczno-planistycznych, które formują się z następujących elementów kompozycyjnych: plac zabaw i strefa gier (miasteczko); strefa cichego wypoczynku; miejsce na zebrania, zajęcia, inne zbiorowe wydarzenia; strefa sportowa; ogródek lub strefa mikro-parkowa z altaną; ogród skalny, dekoracyjne oczko wodne lub basen pływacki; fontanna, trawniki, klomby; strefa gospodarcza (w szczególności do czyszczenia dywanów, suszenia bielizny itp.); parking dla samochodów; możliwy wielofunkcyjny warsztat naprawczy. Podwórko jest ogrodzone płotem. Nie zapomniano też o budzie dla psa (no bo jakże! — na podwórku musi być podwórkowy pies), ławkach, koszach i kontenerach na śmieci itp. Wejście na podwórko (wjazd) — przez furtkę (bramę) — jest pilnowane przez dozorcę, którego pawilon znajduje się obok (wejście A), lub przez furtkę (bramę) — wejście B, znajdujące się obok pawilonu ochrony parkingu samochodowego. ZA ŻYCZENIEM MIESZKAŃCÓW W najbardziej przytulnym miejscu podwórka (z reguły w strefie mikro-parkowej) może znajdować się podwórkowa kapliczka, gdzie wierzący, niezależnie od wyznania (w tym zapraszając odpowiedniego księdza), mogą zbierać się dla potrzeb chrześcijańskich. Możliwy jest także wariant podwórka, w którym niektóre strefy funkcjonalne (sportu, rozrywki, zebrań, zajęć, modlitw, biblioteka itp.) wprowadzono pod dach odpowiednich pawilonów. Nie zatrzymujemy się tutaj szczegółowiej na rozważaniu niezwykle ważnych ekonomicznych (na przykład tworzenie nowych miejsc pracy — warsztaty: naprawa obuwia, punkt przyjęć itp.), moralno-psychologicznych (na przykład pojawia się gwarancja bezpieczeństwa dla dzieci, zbiorowego i osobistego mienia mieszkańców) oraz innych pozytywnych skutków wprowadzenia systemu podwórkowego. Jesteśmy jednak przekonani, że właśnie on, system podwórek, przywróci ludziom pewność siebie, poczucie kolektywizmu i zjednoczenia, świadomość samodzielności i odpowiedzialności, będzie sprzyjać aktywizacji udziału mieszkańców w życiu społeczno-politycznym miasta oraz rozwojowi nowych form samoorganizacji ludności. Jewhen HOLYBARD, Ołeksandr HORBYK Pojęcie komfortu warunków egzystencji człowieka nie ogranicza się tylko do znanego zestawu usług komunalnych. Wśród nowoczesnych priorytetów, które rozważa mieszkaniec wielkiego stołecznego miasta, wybierając lub udoskonalając swoje mieszkanie, na jednym z pierwszych miejsc stawia on wcale nie obecność balkonu czy odległość do najbliższego sklepu. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef redakcji Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, Ja. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczuk. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. Zdjęcie z archiwum „SP”. Zdjęcie H. Oborśkiej. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nie zwraca nadesłanych rękopisów oraz fotografii. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Maschinelle Übersetzung