Lidia RYBENKO, m. Równe
Każdy kraj ma w naszej wyobraźni swój obraz. Składają się na niego stereotypy, które powstają z tego, co usłyszano, przeczytano i zobaczono na ekranie, a upiększa je wyobraźnia. Zapewne dla większości cudzoziemców wizerunek Ukrainy nie jest zbyt pociągający ze względu na Czarnobyl, na naszą nędzę, której skutkiem są liczni zarobkowi emigranci, oraz na nasze wewnętrzne skandale międzypartyjne i międzyklanowe. To kładzie czarną barwę również na jasne oblicze ojczyzny-Ukrainy w kalinowym wianku, na łagodnych ziemiach, wypielęgnowane w sercach samych ukraińskich patriotów. Autorkę zaś prześladuje wizja: gdzieś tam, w jednej z warstw Szadanakaru, w infrafizycznych podziemiach, dusza Ukrainy próbuje uwolnić się od bezlitosnych udręk uicraora, agresywnej demonicznej istoty, transfizycznego nosiciela wielkomocarstwowości, stworzonego nie tylko do obrony własnego państwa (nie narodu czy kraju, lecz właśnie państwowej maszyny), ale także do napadania na sąsiednie. Rozwścieczony tym, że ona (Ukraina) zdołała wyśliznąć się z jego macek, nie może pogodzić się ze stratą i nieustannie próbuje ściągnąć ją z powrotem na swoje łono. Nawet jeśli wizje Daniiła Andriejewa (a to właśnie jego „Róża świata” zrodziła tę fantasmagorię) są owocem jego własnej wyobraźni, to makabryczny obraz w pewnym stopniu odpowiada istocie rzeczy: duszę Ukrainy rzeczywiście dręczą, lecz nie tylko zewnętrzne uicraory, ale także „swoje”, wewnętrzne — jakieś uicraorki, które zagnieździły się w ciele Ukrainy i piją jej soki. Za dużo mistyki, powiecie. Na to można odpowiedzieć: kto wie, czym jest rzeczywistość i ile w niej mistyki? Dlatego bez odwoływania się do pewnych irracjonalnych pojęć autorka nie widzi odpowiedzi na pytanie. A pytanie jest tak proste, że aż naiwne: jak to się stało, że Ukraińcy znaleźli się w takiej… Tu każdy może wstawić własne określenie: dziurze, pułapce, jamie — zależnie od tego, jak uświadamia sobie miejsce, w którym się znajduje; sądzę, że wielu sięgnie po bardziej malownicze i energiczne synonimy. Pytanie jest proste, a odpowiedź… Czy może szukamy nie tam, gdzie trzeba? Sięgamy po superzłożone analizy ekonomiczne z empirycznymi wzorami, schematami, diagramami, tabelami porównawczymi, a odpowiedź tymczasem leży w innej płaszczyźnie. Pamiętacie, jak kiedyś łamaliśmy głowy nad zadaniem arytmetycznym, aż dopóki nie olśniło: przecież można je elementarnie rozwiązać metodą algebry! Wprowadzamy „iksa” — i po chwili mamy poprawne rozwiązanie! Może więc abstrahować od oczywistych i namacalnych realiów, wyrwać się poza ich granice i tam, w innym wymiarze — duchowym — szukać prawdy? Drogowskazem będzie pojęcie „ducha narodu”, które według Mykoły Kostomarowa jest podstawą rozwoju historycznego i do poznania którego powinna zmierzać historia narodu. Czy Bóg od początku obdarzył nim dany naród w gotowej postaci, czy też kształtował się on w procesie rozwoju tego narodu, zależnie od geografii, okoliczności, sąsiadów itd. — o tym pisano i przepisywano wiele, trzeba by przeczytać Bierdiajewa, ale teza o charakterze narodowym nie jest błędna. Zatem, podobnie jak poszczególni ludzie, narody są mniej lub bardziej uzdolnione w pewnej dziedzinie. Na przykład o Ukraińcach, narodzie marzycieli-rolników, w żaden sposób nie można powiedzieć, że są genialni w handlu czy kombinowaniu. To właśnie są kluczowe słowa — ów wspomniany „iks”. Zastanówmy się więc. Skoro opublikowano listy najbogatszych obywateli Ukrainy, przeanalizujmy to i zdziwmy się, dlaczego tak nieproporcjonalnie mało jest wśród nich przedstawicieli narodu rdzennego? Osoby z tej listy, o ile wiadomo (a może autorka się myli — w takim przypadku z przyjemnością prosi o wybaczenie), nie otrzymały Nagród Nobla ani milionowych honorariów w sferze intelektualnej czy artystycznej, a pierwszy milion (ten właśnie, o którego pochodzenie rekiny biznesu proszą, by nie pytać) zarobili na orbitach biznesu — i tu właśnie czas podstawić nasz „iks”: dzięki handlowi i kombinowaniu. Zatem odpowiedź leży na powierzchni. Otóż już na początku, kiedy Ukraińcy w stanie euforii machali narodowymi flagami, świętując Niepodległość, ich współobywatele innej krwi, z właściwą im na poziomie genetycznym przebiegłością, już kręcili pierwsze interesy, zarabiając miliony. Obecność wśród nich naszego brata wynika z rozmaitych przypadków i okoliczności; w końcu wśród autochtonów także są z natury utalentowani handlowcy — jednak w naszym pracowitym i niepodstępnym (w swojej masie) plemieniu jest ich niewielu: rolnik, zakorzeniony w ziemi i do niej przywiązany, choć dla opłacalności gospodarstwa musi być praktyczny i uwzględniać wiele czynników, to jednak przede wszystkim polega na własnych rękach i pracy, a ta dziedzina działalności zasadniczo różni się od na przykład lichwiarstwa, gdzie umysły muszą pracować w zupełnie innym kierunku. I tak przez wieki: jedne narody doskonaliły się w rolnictwie, inne — w lichwiarstwie. Czy zatem naród rolników może konkurować w biznesie (nieczystym!) z narodem lichwiarzy? Albo z potomkami ordyńskich najeźdźców, dla których ziemia to tylko powierzchnia, po której mkną na swoich szybkonogich koniach w nienasyconym pragnieniu odebrania wszystkiego autochtonom, zniszczenia, wyssania wszystkich soków z ziemi, do której nie mają żadnego interesu?
Malarz Teodozij Humeniuk
Oto skąd bierze się niski odsetek etnicznych Ukraińców wśród ukraińskich miliarderów. Narzekać na to jednak nic nie da — przecież śmiesznie jest grozić pięścią niebu, bo leje na nas deszczem. I jeśli Bóg dał różnym narodom różne talenty, to zamiast skarżyć się, czas opamiętać się i przeciwstawić ich talentom nasze wartości, dzięki którym przetrwaliśmy przez wieki, mimo potężnych fal zdobywców-kolonizatorów, które zalewały po krawędź nasze ziemie. Lecz przede wszystkim należy sięgnąć po dawny zwyczaj naszych przodków: rozwiązywać problemy wspólnoty na wiecach, a więc na oczach wszystkich, kierując się sprawiedliwymi prawami. Nasz naród powiedział: wspólnota to wielki mąż. Najwyższe wiece — Rada Najwyższa — stanie się takim dopiero po powrocie do systemu większościowego. Wszyscy to rozumieją, ale noga wciąż na hamulcu… A jednak w powietrzu unosi się coś na razie ledwie uchwytnego. Najpewniej zaczyna wrzeć oburzenie Ukraińców, którzy stopniowo otrząsają się po podstępnych ciosach poniżej pasa, ocierają łzy, przez które widzieli otoczenie zniekształcone, i zaczynają szukać przeciwdziałania bezprawiu. Jednym z wariantów jest utworzenie, na przykład, rady obywatelskiej miasta złożonej z liderów różnych organizacji społecznych, partii, związków itp., które wnoszą pod obrady najbardziej palące problemy. Nawiasem mówiąc, taka rada powstała w Równem, zbierała się już kilka razy, rozpatrzyła szereg kwestii, napisała odpowiednie apele. Widać, że to siła. Co prawda potencjalna. Uwierzę, że jest skuteczna, dopiero wtedy, gdy na przykład z miasta znikną automaty do gier hazardowych, przeciwko którym się opowiedziała.
OKREMY DEŃ W KALENDARZU
„W RODZINIE WOLNEJ, NOWEJ”
TWÓRCY RODU BORYSPOLSKICH
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
Maschinelle Übersetzung
Andrij ŁOZOWYJ Kijowianie wymienili Czernoweckiego na… Czernoweckiego. Mimo że urzędujący mer zgodnie z oczekiwaniami zwyciężył, sytuacja w kręgach władzy ukraińskiej stolicy prawdopodobnie ulegnie zmianie. Według prognoz ekspertów koalicyjną większość w przyszłej Radzie Miasta Kijowa stworzą Blok Łeonida Czernoweckiego, Blok Łytwyna, „Aktyw Społeczny Kijowa” oraz Blok Mykoły Katerynczuka. W związku z tym wkrótce nastąpi redystrybucja stanowisk. Ciekawostką jest jednak, komu oddadzą miejsca zastępców przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej i kto zostanie sekretarzem Rady Miasta Kijowa. Otoczenie kształtuje króla. Dzisiaj charakterystycznym zjawiskiem jest neofeudalizacja, polegająca na wzroście roli i wzmocnieniu autonomii władz lokalnych, a Kijów nabiera cech państwa w państwie. Zatem stolicę czekają zmiany. Przedterminowe wybory mera Kijowa i rady miejskiej zainicjował Blok Julii Tymoszenko, a 21 marca Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko podpisał odpowiedni dekret. Łeonid Czernowecki zadziwiająco łatwo zgodził się na wybory — i Kijów zamienił się w muzeum technologii politycznych pod gołym niebem. Oficjalnych wyników jeszcze nie ogłoszono, jednak można z pewnością stwierdzić, że skutki tych wyborów wpłyną na sytuację polityczną w kraju. Według wstępnych podsumowań, wśród kandydatów na stanowisko mera Łeonid Czernowecki prowadzi z wynikiem 36,85 % głosów wyborców, Ołeksandr Turczynow zdobywa 18,64 %, Witalij Kłyczko — 17,77 %, Wiktor Pyłypyszyn — 6,55 %, Mykoła Katerynczuk — 4,33 %, Wasyl Horbal — 2,5 %, Ołeksandr Omelczenko — 2,7 %, Ołeh Tiahnybok — 1,35 %, Ołeksandr Pabat — 1,28 %. W wyborach do Rady Miasta Kijowa Blok Łeonida Czernoweckiego zdobył 30 %, BJuT — 22,45 %, Blok Kłyczka — 10,52 %, Blok Łytwyna — 8,08 %, „Aktyw Społeczny Kijowa” — 5,8 %, Kijowski oddział miejski Partii Regionów — 4,05 %, Blok Mykoły Katerynczuka — 3,99 %. Niektórym siłom politycznym nie udało się dostać do stołecznej rady miejskiej: Blok Ołeksandra Omelczenki otrzymuje 2,3 % głosów wyborców, Kijowski komitet miejski Komunistycznej Partii Ukrainy — 2,2 %, Kijowska organizacja miejska Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” — 2,08 %, Blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” — 1,99 %. Ostateczne obliczenia raczej nie zmienią znacząco sytuacji, więc można wyciągać wnioski. Nie należy odrzucać możliwości uznania wyborów za nieważne, zaskarżenia wyników i blokowania Rady Miasta Kijowa, ponieważ opozycyjne doświadczenie Tymoszenko i jej kreatywność w walce z oponentami może po raz kolejny zaskoczyć. A Julii Wołodymyriwnie, bez wątpienia, nie odpowiadają takie wyniki, biorąc pod uwagę to, ile wysiłku pani premier i BJuT włożyli w przeprowadzenie przedterminowych wyborów, popularyzację swojego zjednoczenia oraz Ołeksandra Turczynowa w szczególności. A Łeonid Mychajłowycz, pomimo przewagi nad resztą kandydatów, nie odpowiada bardzo wielu obywatelom. Ukraiński naród jest już zmęczony niestabilnością polityczną, podmioty władzy to rozumieją, a prawdopodobieństwo przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej ożywia dążenia polityków do ostatecznego postawienia kropki nad „i” choćby w Kijowie. Dlatego spróbujmy przeanalizować, jaki będzie skład rady miejskiej stolicy. O prawdopodobnej koalicji już wspominano i nikt nie będzie zaskoczony, jeśli do większości przyłączą się deputowani z różnych frakcji. Na Ukrainie jest to dość powszechne zjawisko. Liderem opozycji, którą stworzą BJuT i Blok Kłyczka, zostanie Julia Tymoszenko. Politolodzy przewidują, że pozycja Partii Regionów w nowej kadencji będzie taka sama, jak w poprzedniej kadencji rady miejskiej. Czyli regionaliści nie staną się częścią większości, ale też nie będą zachowywać się jak opozycja. Można więc odnotować jeszcze większą deideologizację Rady Miasta Kijowa, ponieważ tym razem żadna siła, która jednoznacznie pozycjonuje się jako lewicowa czy prawicowa, nie przeszła. W najbogatszym mieście Ukrainy zwyciężają poglądy centrowe lub lobbingowi stołecznego biznesu najwygodniej jest ukrywać się za centryzmem, wykorzystując jednocześnie sytuacyjnie korzystne hasła lewicowe i prawicowe. Dość wysokie wyniki otrzymały też dwie przeciwne pod względem poglądów partie: WO „Swoboda” oraz KPU. Zgodnie z wynikami jednego z autorytatywnych exit-polli, zespół Ołeha Tiahnyboka miał nawet dostać się do rady miejskiej, ale tak się nie stało. Spośród sił, które nie zdobyły 3 %, warto wyróżnić Blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona”. Istnieją różne punkty widzenia, dlaczego struktura z trzecią pod względem liczebności frakcją w Radzie Najwyższej tym razem znalazła się poza Radą Miasta Kijowa. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Wszystkie nieprzyjemne wydarzenia na Ukrainie dzieją się na oczach sennych Ukraińców, często za pieniądze z budżetu, wszak większość podatników to etniczni Ukraińcy. Ci, którzy podważają narodowe fundamenty państwa, demonstrują niezrównaną bezczelność. Dlaczego ona rośnie? Dzięki dziwnej „tolerancji” ukraińskiej władzy, która nie śmie powiedzieć „nie” tym, którzy stają się bezczelni z każdym dniem. Boją się problemów z nośnikami energii, a jeszcze bardziej — oskarżeń o naruszenie wolności słowa, o zamach na tolerancję, demokrację, prawa człowieka, istnieją jeszcze setki innych formalnych tabu, którymi, jak czerwonymi flagami wilka, zręczni manipulatorzy otaczają ukraińską władzę. Nakładają pęta i na wszelki wypadek biją pod żebra oskarżeniami o ksenofobię, antysemityzm, homofobię, uciskanie mniejszości i zakaz języka rosyjskiego. Wkrótce państwo znajdzie się w komediowej roli podoficerskiej wdowy, która sama się wychłostała. A doprawdy, czyż nie jest samobiczowaniem otwieranie pomników Katarzyny II? Niemało ukraińskich partii otwarcie narusza Konstytucję, przynajmniej jej 10. artykuł, a Ministerstwo Sprawiedliwości nie widzi podstaw do anulowania ich państwowej rejestracji. Jeszcze trochę — i czara samopogardy zostanie przepełniona, a reagować będzie jakby za późno. Zaczną się już inne oskarżenia. Zdjęcie Ołesia Dmytrenka
Główna przyczyna tkwi w tym, że odgałęzione od NUNS Blok Mykoły Katerynczuka oraz Blok Ołeksandra Omelczenki po prostu „zjadły” elektorat tych, od których się odłączyły. Nieracjonalne działania Sekretariatu Prezydenta sprowokowały niskie poparcie kijowian — taką opinię głosi dyrektor Agencji Modelowania Sytuacji Witalij Bała. Tymczasem szef Sekretariatu Prezydenta Wiktor Bałoha dowodzi, że przesłanka porażki „Naszej Ukrainy” tkwi w konfrontacji wewnątrz koalicji BJuT — NUNS. Blok Julii Tymoszenko twierdzi, że w rzeczywistości przegraną „Naszej Ukrainy—Ludowej Samoobrony” spowodowały działania Prezydenta. Pierwszy wicepremier Ołeksandr Turczynow, któremu udało się zdobyć „srebro” w wyścigu o fotel mera i potężnie zareklamować siebie jako „najlepsze, co jest w BJuT”, oświadczył „Ukraińskiej Prawdzie”, że wybory utrwaliły utratę zaufania do Wiktora Juszczenki z powodu podwójnych standardów pierwszej osoby państwa i jego Sekretariatu. A deputowany ludowy z BJuT Wołodymyr Połohało wypowiedział się tak: „Teraz Juszczenko śmiało może proponować Czernoweckiego na lidera NSNU”. Jeśli rozpatrywać brudną kampanię wyborczą mera i rady miejskiej Kijowa, pełną kłamstw, fałszu, masowych przekupstw i okrutnych iluzji, przez pryzmat zbliżających się wyborów prezydenckich, a może i przedterminowych parlamentarnych, to staje się straszno z powodu lekceważenia przez polityków realnych potrzeb i interesów narodu ukraińskiego, pogardy do niego, wyrażonej próbami odebrania prawa wyborczego poprzez podsuwanie mu pieniędzy, produktów i obietnic na granicy science fiction, jak mówią w ludzie: „Obiecanki cacanki, a głupiemu radość!”. W jakich to dobrodziejstwach najbliższej przyszłości będą nas przekonywać kandydaci na stanowisko Prezydenta Ukrainy w razie ich zwycięstwa?! Pozostało nam czekać, śledzić dalszy rozwój wydarzeń i mieć nadzieję na to, że wkrótce cała władza będzie w rękach odpowiedzialnych patriotów, których szczerze troszczy los Kijowa, każdego miasta i wsi, całej Ukrainy. Tymczasem ziemia drożeje… Petro MASLAK, proświcianin Każde państwo istnieje według ogólnych praw rozwoju społecznego. Uczeni dawno udowodnili, że w każdym kraju około 30 % populacji nie jest zdolne do samodzielnego myślenia. Taka liczba jest w przybliżeniu jednakowa w USA, Niemczech czy w Rosji, Chinach lub na Ukrainie. Tacy ludzie istnieją nie przypadkowo. Są potrzebni społeczeństwu. I przerobić ich nie sposób. Nie są źli ani dobrzy, po prostu taka jest ich natura, czyli takimi się urodzili. Śledząc jako naukowiec-analityk wstępne wyniki wyborów mera Kijowa i Rady Kijowskiej, chcę powiedzieć o tym, o czym nie piszą i nie mówią politolodzy. Na Czernoweckiego zagłosowało wciąż te same około 30 procent wyborców. Czy przypadkowa jest ta liczba? Zapewne nie, bo i na minionych wyborach była taka sama. Znając niektórych wyborców pana mera, można wyciągnąć wniosek, że obowiązująca we wszystkich rozwiniętych krajach norma, według której człowieka nie wybierają, jeśli zagłosowało na niego mniej niż 50 procent wyborców, jest w pełni uzasadniona. Zachodni analitycy-żartownisie nawet nazywają ją „antydebilną”. Wprowadza się ją, aby te znane nauce 30 % populacji nie wybierały dla siebie i dla 70 % skłonnych do analizy podobnych do siebie jednostek zarządzania krajem czy miastem. Prawdziwe wybory mera zaświadczyły, że na Ukrainie merem Kijowa, czyli stolicy, intelektualnego centrum państwa, mógł zostać człowiek, na którego zagłosowało mniej niż 10 % wyborców. Widocznie nasi wybrańcy ludowi koncentrują w sobie wszystkie negatywne cechy elektoratu, który na nich głosuje. Dlatego nie ma się co dziwić, że skutkiem „ludowego wyrażenia woli” stają się tępaki najwyższej próby. Oni są ekstraktem niedorozwoju i starczego marazmu słynnych 30 procent populacji. Czy potrzebne były te wybory? Tak, potrzebne. W społeczeństwie dojrzewa myśl o tym, że potrzebny nam nie nieudolny parlament czy lokalna jeszcze bardziej nieudolna rada, a lekarz-reanimator. Tylko działając w trybie jednoosobowego zarządzania państwem, bez wielomiesięcznego marazmatycznego blokowania trybuny, ten człowiek jest zdolny radykalnie zmienić sytuację w kraju na lepsze. Tą osobą musi być mężczyzna lub kobieta, która nie przestraszy się wziąć na siebie całej odpowiedzialności za Ukrainę i zabezpieczyć ją przed nieudolnym „wyrażeniem woli” wyborców, którzy sami sobie rady nie potrafią dać, a zmusza się ich do myślenia o czymś. Myślenie dla takich ludzi jest najcięższą pracą. Nasze społeczeństwo rozwija się siedmiomilowymi krokami. Socjaliści nie pokonali nawet dwuprocentowego progu. Prawie zniknął NUNS. Na granicy są regionali. Wszystko to wskazuje na to, że myśląca większość społeczeństwa jest już gotowa przyjąć radykalne idee, partie i „lekarza-reanimatora”. Jeszcze trochę chaosu i bezwładu w kraju, braku walki z korupcją w najwyższych organach władzy — i dojdziemy do tego, że do przejęcia władzy „lekarzowi-chirurgowi” wystarczy na cały kraj oświadczyć o swoich niezachwianych zamiarach zaprowadzenia w nim porządku.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
…enie w odpowiedzi — prześladowanie niezgadzających się z oficjalną linią, terroryzm państwowy, brutalna ukrainizacja… Ostatnie brzmi dziwnie: normalny europejski konstytucyjny obowiązek obywatela — znać język państwowy i posługiwać się nim — ktoś przedstawia jako przemoc państwową! A to, że znaczna liczba urzędników, sędziów, prokuratorów i milicjantów wraz z merem stolicy posługuje się obcym językiem w kontaktach z ukraińskimi obywatelami — czy to normalne? A zbieranie podpisów za przedłużeniem pobytu rosyjskiej Floty Czarnomorskiej na naszym terytorium wbrew Konstytucji — czy to legalne? Można nie wątpić, że na to pytanie już jest odpowiedź — mianowicie zwykłe badanie opinii narodu, a naród jest jedynym źródłem władzy. Możecie sobie wyobrazić, jakimi niespodziankami i „ludowymi inicjatywami” wypełni się przygotowanie i przeprowadzenie przyszłorocznego świętowania Dnia Sewastopola w czerwcu. Ukraińska elita się opamiętała i w imieniu ukraińskich organizacji zwróciła się z petycją do Julii Tymoszenko. W budżecie państwowym na tę imprezę przeznaczono 20 milionów hrywien, ale czy wykorzystają je po państwowemu i dla chwały Ukrainy? Przewodniczący sewastopolskiej rady miejskiej proponuje postawienie kolejnego pomnika Katarzyny II i nadanie Sewastopolowi zaszczytnej nazwy „Miasto chwały rosyjskiej”. W apelu ukraińskiej inteligencji zaznaczono: „Przez 17 lat niepodległości środki budżetowe, przekazywane organizacjom prorosyjskim, były wykorzystywane do zaszczepiania rosyjsko-imperialnych szowinistycznych dogmatów. Oznacza to, że i tym razem środki państwowe na obchody 225. rocznicy Sewastopola zostaną wykorzystane do ustawiania na naszych ziemiach symboli zniewolenia lub unicestwienia Ukrainy, takich jak pomnik Katarzyny II, oraz na antyukraińską propagandę”. Przedstawiciele ukraińskiej elity mają nadzieję, że premier podejmie działania na rzecz zabezpieczenia narodowych interesów Ukrainy w mieście o szczególnym statusie. A co może zmienić rząd kilka tygodni przed wydarzeniem, skoro na czas nie zmieniono komitetu organizacyjnego i statusu obchodów? Budżet to ustawa i zostanie wykonany w części wydatków na obchody Dnia Sewastopola. Prawie zawsze reagujemy zbyt późno i walczymy ze skutkami. Pozostaje się rozluźnić i otrzymać kolejną porcję złego humoru z walidolem, zgodnie z klasyczną radą Winniczenki. Przecież w znanym dowcipie jeden z przedstawicieli mniejszości narodowych mówił: „Daj mi, Boże, rozum wcześniej, a Iwanowi — po czasie!”
Obchody rocznicy Sewastopola jako miasta o szczególnym statusie państwowym powinny odbywać się według scenariusza stolicy, a nie przedstawicieli tego sławnego miasta ukraińskiej chwały kozackiej. Ukraińcy zaspali, i szef resortu humanitarnego państwa razem z pospólstwem też zaspał. Działalność antyukraińską struktur społecznych zlikwidować jest bardzo łatwo. W tym celu trzeba udowodnić fakt takiej działalności i wstrzymać państwową rejestrację łamiących prawo. Były minister sprawiedliwości Serhij Hołowatyj wygrał w sądzie z nacjonalistami poprawność rejestracji partii komunistycznej. Świadczy to tylko o tym, że nacjonaliści niefachowo przygotowali oskarżenie. Najtrudniejsza jest obrona praw Ukraińców, bo my bierzemy się za najłatwiejsze — ogólne oskarżenia jakichś mitycznych antyukraińskich sił o niekonkretną działalność antyukraińską. Czyżbyśmy sami nie wierzyli w siłę ukraińskiego prawa i Konstytucji, w sąd i państwo, skoro zamierzamy konkretne rzeczy robić przez żale, prośby i wołania do Bożej sprawiedliwości? Głos należy do ukraińskich organizacji obrony praw człowieka i uczciwych prawników, wśród których są również Ukraińcy. Nie wszyscy przecież śpią lub „dobrobytują” i dlatego nie akcentują swojej ukraińskości.
Maschinelle Übersetzung
22 maja Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wspólnie z innymi siłami narodowo-demokratycznymi przeprowadziło szereg akcji upamiętniających Wielkiego Kobziarza. Petro ANTONENKO Ten dzień stał się pamiętnym dla młodych utalentowanych patriotów — zwycięzców przeprowadzonego przez „Proświtę” Ogólnoukraińskiego konkursu dziecięco-młodzieżowego plakatu i rysunku patriotycznego „Paleta ukraińskiego słowa”. Laureatów nagrodzono w stolicy przy pomniku Szewczenki. A przyjechali oni z różnych regionów Ukrainy. Nagrody od „Proświty” zwycięzcom wręczył przewodniczący jury konkursu, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki, zasłużony artysta Ukrainy Wałerij Franczuk, gratulował zastępca przewodniczącego „Proświty” Mykoła Nesterczuk. * * * Uczestnicy jeszcze jednej akcji Ukraińskiej Partii Ludowej i „Proświty” zebrali się na Placu Pocztowym przy cerkwi Narodzenia Chrystusa, w której ustawiono trumnę Szewczenki w drodze z Petersburga do miejsca wiecznego spoczynku w Kaniowie. Stąd uczestnicy przeszli uroczystym pochodem przez Zjazd Włodzimierski, Chreszczatyk, bulwar Szewczenki do pomnika Kobziarza. Tutaj odbył się liczny wiec, na którym wystąpili między innymi przewodniczący Ukraińskiej Partii Ludowej Jurij Kostenko, akademik Hanna Skrypnyk, lider Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeh Tiahnybok, działacz społeczny Ołeś Szewczenko, pisarz Wołodymyr Szowkoszytnyj. * * * Niemało przedsięwzięć proświcianie przeprowadzili także w regionach. Czernihowska obwodowa „Proświta” zorganizowała wręczenie 200 kaset z nagraniami ukraińskiego folkloru, które wykonali we wszystkich zakątkach Ukrainy studenci Czernihowskiej Państwowej Szkoły Muzycznej im. L. Rewuckiego i uczniowie szkoły muzycznej nr 1. Zdjęcie Ołesia Dmytrenki
Maschinelle Übersetzung
Jewhen BUKET Zdjęcie autora Rocznicę powtórnego pochówku Tarasa Hryhorowycza Szewczenki Kaniowskie muzeum witało takim samym nieprzyjaznym zielonym ogrodzeniem, jak i rok temu. Chętni dowiedzieć się, kiedy wreszcie zakończy się remont muzeum, czytali już nieco wyblakły i rozmyty przez deszcz paszport obiektu, który wisi, być może, jeszcze od stycznia 2004 roku, kiedy rozpoczęły się prace remontowe. Z powodu napiętego grafiku Prezydent w tym roku w Kaniowie nie był, ograniczając się do złożenia kwiatów pod pomnikiem w Kijowie. Zeszłoroczna jego wizyta o tej porze dodała do programu rozwoju rezerwatu kilka nowych punktów. Wiktor Andrijowycz, idąc razem z licznymi wielbicielami poety ostatnią drogą Kobziarza przez kaniowską ziemię, zaproponował stworzenie wzdłuż alei parkowej rzeźby postaci literackich Szewczenki, a także obsadzenie wiśniami drogi od Soboru Uspieńskiego do Szewczenkowskiego Narodowego na Szewczenkowej alei rezerwatu. Idee Prezydenta i przebieg ich realizacji, jak wiadomo, wywołały niejednoznaczną reakcję w niektórych środkach masowego przekazu, choć i sam zamysł, i rezultat mają obecnie dość przyzwoity wygląd i pozytywne perspektywy. Ogólnoukraińskie sympozjum rzeźbiarskie w kamieniu „Szewczenkowa aleja” w zeszłym roku od 6 sierpnia do 29 września zebrało 19 rzeźbiarzy na czele z zasłużonym artystą Ukrainy Julijem Synkewyczem (współautor pomnika Tarasa Szewczenki w Moskwie, 1964 r.) pod gołym niebem, u podnóża Tarasowej Góry. Stworzyli oni z bloków piaskowca i wapienia przemyślane na nowo, odczytane na nowo obrazy utworów Szewczenki. Na zakończenie sympozjum Wiktor Juszczenko uroczyście otworzył Szewczenkową aleję, a dokładniej jej pierwowzór, gdyż rzeźbiarze, którzy brali udział w projekcie, są pewni, że z czasem wypełni się ona nowymi oryginalnymi rzeźbiarskimi wcieleniami. W ciągu 2007 roku Tarasową Górę odwiedziło ponad 40 tysięcy gości z 50 krajów świata, przeprowadzono prawie półtora tysiąca wycieczek. O tym opowiedział dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Marjan Piniak. Ale to, oczywiście, bardzo mało. Przyczyna — prace remontowe, które trwają od 2000 roku. W listopadzie 2007 roku z braku środków renowację na kilka miesięcy wstrzymano. Obecny stan finansowania, według słów Marjana Wołodymyrowycza, stwarza zagrożenie przekształcenia wybitnego zabytku architektury XX wieku w kolejną niedokończoną budowę. Oprócz prac remontowych, zgodnie z projektem, ma zostać zakończone także artystyczne wykończenie muzeum, a mianowicie: wykonanie malowideł ornamentalnych i tematycznych w budynku, wykonanie mebli według szkiców W. Kryczewskiego, ozdobienie fasady muzeum majoliką w stylu narodowym itp. Co nieco już zrobiono, w szczególności wzmocniono fundamenty, międzyokienne ścianki działowe i kolumny, wymieniono drewniane stropy na żelbetowe, wykonano konstrukcję metalową dachu i pokryto go dachówką ceramiczną. Zamontowano już systemy ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji, zewnętrzny system ochrony odgromowej pokrycia budynku muzeum. Zainstalowano wypełnienia okienne z dębu ze specjalnym szkłem ochronnym, częściowo wykonano prace tynkarskie, rozpoczęto urządzanie nowoczesnych pomieszczeń magazynowych. Na poddaszu (tam będą pomieszczenia biurowe, biblioteka, archiwum) przygotowano podkłady pod parkiet i rozpoczęto montaż ścianek działowych. Zbudowano budowle podziemne, gdzie zostaną umieszczone sale wystawowe, pomieszczenia techniczne: węzły cieplne i chłodnicze do obsługi systemów ogrzewania i wentylacji, wyjścia ewakuacyjne. Skrajnie niezadowalające tempo finansowania, a co za tym idzie, także wykonywania zadań rozwoju rezerwatu (przewidują one renowację grobu Tarasa Szewczenki, uporządkowanie terenu górnego i dolnego parku itp.) wywołują zaniepokojenie pracowników muzeum i licznych odwiedzających. Dyrektor rezerwatu ma nadzieję, że w tym roku zakres finansowania zostanie zwiększony, co da możliwość, oprócz zakończenia prac remontowo-renowacyjnych, stworzenia nowoczesnej ekspozycji muzealnej, aby godnie uczcić pamięć Kobziarza. Mykoła Fedoryszyn oraz Iwan Wetrow witają zwycięzców Olena Szułha Zdjęcie autorki Tradycyjnie 22 maja, w Dniu Słowiańskiego Piśmiennictwa i Kultury, w sławnej wsi Peresopnica w rejonie rówieńskim, gdzie stworzono pierwszą na Ukrainie rękopiśmienną Ewangelię, obchodzą święto literacko-artystyczne „Powstanie prawda! Powstanie wolność!”. W tym roku na święto przybył zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ołeh Torkunow, kierownicy rejonu rówieńskiego oraz władze wiejskie, członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Jewhen Szmorhun, Lidija Rybenko, Petro Welesyk, Mykoła Pszenycznyj, Borys Boroweć, przewodniczący zarządu obwodowego oddziału „Proświty” Mykoła Fedoryszyn,
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
członkowie zarządu Natalia Sawczuk i Tetiana Serhijuk, twórcze zespoły obwodu. Święto zapoczątkowano z inicjatywy obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i odbywa się od 1990 roku na ziemi peresopnickiej, bogatej w tradycje oświatowe. Tutaj z inicjatywy Jewhena Szmorhuna wzniesiono pomnik Ewangelii Peresopnickiej, na którym nowo wybrany Prezydent Ukrainy składa przysięgę wierności narodowi. Po nabożeństwie, które odprawił kapłan Patriarchatu Kijowskiego, rozpoczęło się wręczanie nagród zwycięzcom corocznego obwodowego konkursu młodych literatów „Perło mnohocinne”, organizowanego przez obwodowe zrzeszenie „Proświty” od 2004 roku. Nietypową nazwę konkursu zapożyczono od Kyryła Trankwilliona-Stawrowećkiego, duchownego i działacza społecznego XVI–XVII wieku, urodzonego, jak się uważa, na terenie dzisiejszej Rówieńszczyzny. Stworzył on zbiór nauk i wierszy o treści duchowej i moralno-pouczającej o tym samym tytule. Dlatego dla poszukiwania i wspierania utalentowanej młodzieży, sprzyjania utrwaleniu państwowego statusu języka ukraińskiego, podnoszenia jego prestiżu wśród młodego pokolenia, wychowywania szacunku dla historii, kultury i tradycji rodzimego narodu zapoczątkowano ten konkurs literacki. Na niego [...] Wołodymyr Semystiaha. Takie same komitety powstaną w miastach i rejonach Ługańszczyzny. W Ukraińsko-kanadyjskim Centrum „Widrodżennia” odbyły się zebranie uczniów – laureatów obwodowego konkursu prac twórczych im. Szewczenki – i ich rodziców. Uczniów nagrodzono wycieczką do mogiły Tarasa w Kanowie. Uroczystości na głównym placu Ługańska 22 maja rozpoczęło złożenie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki przez przedstawicieli władz, organów samorządu lokalnego i ukraińskiej społeczności patriotycznej. Wszyscy obecni na placu śpiewali „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…” wspólnie z połączonym chórem weteranów wojennych, pracowników pedagogicznych oraz młodzieży studenckiej i uczniowskiej. Po raz pierwszy od lat niepodległości Ukrainy do społeczeństwa ze słowem o Szewczence zwrócił się przewodniczący obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Antipow. Po nim płomienne słowo patriotyczne do uczestników święta wygłosił przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Bractwa Miłośników Twórczości [...] przesyłają swoje utwory uczniowie i studenci obwodu rówieńskiego oraz całej Ukrainy. W tym roku nadesłano ponad 1000 prac twórczych o najrozmaitszej tematyce i gatunkach – wiersze, eseje, opowiadania, nowele, bajki. Obwodowe zrzeszenie „Proświty” corocznie wydaje almanach „Proryst”, w którym zamieszcza utwory zwycięzców. W 2008 roku w rówieńskim wydawnictwie „Azalija” ukazał się czwarty numer almanachu, sfinansowany przez obwodowy zarząd oświaty i nauki za wsparciem jego naczelnika Iwana Wietrowa. Wręczając zwycięzcom „Perła mnohocinnoho” nagrody – książki od obwodowego zrzeszenia „Proświty” – Iwan Wietrow obiecał, że i nadal będzie wspierał młodych utalentowanych, a aby zachęcić uczniów do twórczości, ich nauczycielom od kilku lat z rzędu ustanowiono dodatek: pozwala im on prenumerować wydawnictwa periodyczne i uzupełniać własne biblioteczki nowymi nabytkami, poszerzać światopogląd i doskonalić się. Dano start nowemu konkursowi, aby uczniowie, którzy mają talent do twórczości literackiej, mogli się zaprezentować. Wołyń zawsze był ośrodkiem duchowości, i bardzo ważne jest zachowanie dziedzictwa pokoleń, jego pomnażanie, rozwijanie i podtrzymywanie tradycji kulturowych. Dlatego właśnie działacze „Proświty” przywiązują tak dużą wagę do tego konkursu, bo otwiera on horyzonty młodemu pokoleniu.
Szewczenki, narodowy artysta Ukrainy Wołodymyr Kalasznykow, przewodniczący obwodowej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha. Kolejnym etapem święta Kobzarza w Ługańsku było przeprowadzenie VI obwodowego zjazdu kółek pielęgnowania języka ukraińskiego, który zorganizowały obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz obwodowe Bractwo miłośników twórczości Tarasa Szewczenki przy wsparciu Ługańskiego obwodowego zarządu oświaty i nauki. W ramach tegorocznego święta Szewczenki wystąpiły zespoły artystyczne stolicy obwodu, w tym zespół bandurzystów „Natchnienie” Szkoły Sztuk Pięknych nr 2 (kierownik — członkini Proświty Iryna Licmanowa), męski chór weteranów, liczne studenckie i dziecięce amatorskie zespoły. Uroczyste imprezy w Dniu przeniesienia szczątków Tarasa Szewczenki odbyły się w miastach i rejonach obwodu ługańskiego.
Centrum prasowe Ługańskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
Na Ługańszczyźnie odbyły się uroczyste obchody z okazji rocznicy ponownego pochowania Tarasa Szewczenki na Ukrainie. Zbiegły się one z dziesiątą rocznicą pierwszego na wschodzie Ukrainy Szewczenkowskiego Święta „W rodzinie wolnej, nowej” oraz z odsłonięciem pomnika Wielkiego Kobzarza w stolicy obwodu. W budynku obwodowej administracji państwowej odbyło się pierwsze posiedzenie organizacyjne z udziałem kierownictwa obwodu ługańskiego i przedstawicieli społeczeństwa, podczas którego powołano stale działający obwodowy Komitet Szewczenkowski. Jego celem jest wychowywanie młodzieży regionu na przykładach życia i twórczości Tarasa Szewczenki oraz wzmacnianie tendencji państwotwórczych w życiu społecznym zrusyfikowanej Ługańszczyzny. Znamienne, że taki patriotyczny komitet kieruje przewodniczący obwodowej administracji państwowej Ołeksandr Antipow, a jego zastępcą został przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświ-
Maschinelle Übersetzung
Poczta to ozdoba każdego wydawnictwa drukowanego. Przecież list do gazety świadczy o tym, że człowiek nie tylko ją czyta, ale też pragnie coś opowiedzieć innym, podzielić się tym, co go boli. W końcu to główne przeznaczenie prasy — być środkiem komunikacji. Chcemy, aby „Słowo Proświty” było przytulnym domem, miejscem intelektualnej komunikacji tysięcy naszych czytelników. Petro ANTONENKO. Wasze listy, szanowni czytelnicy, otrzymujemy codziennie. Nie chodzi tylko o tradycyjne przesyłki w kopertach pocztowych. Materiały do gazety napływają pocztą elektroniczną, przynoszą je na dyskietkach i płytach. Wszystko to — poczta gazety. Więc list otrzymano, a co dalej? Oczywiście, piszecie, żeby to opublikowano w gazecie. My publikujemy. Widzicie w „Słowie Proświty” całe kolumny „Wiecu Czytelniczego”, złożone z waszych listów. Na innych kolumnach drukowane są nie tylko materiały dziennikarzy redakcji czy naukowców, pisarzy, artystów, ale także publikacje naszych czytelników. Jednak niemożliwe jest wydrukowanie wszystkiego, co nadesłano. Możemy zagwarantować wam, że wszystkie listy przeczytają dziennikarze redakcji i uwzględnią je podczas wydawania gazety. Ale materiałów napływa kilka razy więcej, niż można zmieścić w gazecie. Liczba listów do redakcji niezwykle cieszy. Świadczy to o tym, że drukowanie się w gazecie jest prestiżowe, ale jednocześnie o braku ukraińskich narodowych patriotycznych wydawnictw. Wzruszająco i smutno, gdy mówią: „Tylko w was nadzieja, że wydrukujecie”. Zatem pojawia się problem doboru materiałów do druku. Ukraińskie ustawodawstwo o prasie daje pełne prawo samej gazecie, czyli jej redakcji, wydawcom, decydować, co drukować. Co więc podpisywać do druku? Główne kryteria są proste i zrozumiałe. Po pierwsze, publikacje muszą odpowiadać koncepcji i kierunkowi gazety. Dziwnie byłoby wymagać od wydawnictwa drukowania tego, co sprzeczne z jego ideami. Na przykład propagowania idei skierowanych przeciwko niepodległości Ukrainy, państwowości języka ukraińskiego, narodowemu i duchowemu rozwojowi. Po drugie, znaczenie społeczne materiału. Gazeta potrzebuje tematów, które interesują i poruszają miliony ludzi. Pożądane są konkretne relacje z miejsc o wszystkim, co ciekawego się dzieje, o bolesnych problemach. Mniej „chodliwy”, ale dość popularny jest taki gatunek jak rozważania na tematy społeczno-polityczne. Przyjemnie, że ludzie nie są obojętni, myślą, wnoszą swoje propozycje. Jednak tych listów jest tak dużo, a tematyka ich tak bliska, że nie ma możliwości wydrukowania wszystkich. Po trzecie, wysoki poziom materiałów, który odpowiada randze ogólnoukraińskiej gazety proświty. Wychodząc z tego, dobieramy materiały do publikacji. Jednak jest niemało listów, które nie trafiają na kolumny, ale nie chce się ich oddawać do archiwum. Zawierają jakieś ciekawe myśli, propozycje. Dlatego przedstawimy i tę część naszej poczty. „Szanowne „Słowo Proświty”! Dziękujemy w imieniu całej rodziny za waszą tak potrzebną pracę. Przecież drukujecie informacje, które kształtują świadomego Ukraińca. Dzięki tygodnikowi, który prenumerujemy już wiele lat, wszyscy członkowie rodziny stali się prośwityjczykami”. To wersy z listu naszej czytelniczki T. Martynenko z obwodu czerkaskiego. Dziękujemy za dobre słowa o gazecie, życzymy sukcesów twórczych synowi autorki, Dmytrowi, o którym opowiada w liście. Chłopak kończy Państwową Szkołę Artystyczną im. T. Szewczenki w klasie rzeźby, był laureatem ogólnoukraińskich konkursów, w szczególności zorganizowanego przez „Proświtę” festiwalu „Szewczenko w moim sercu”. Nasz stały autor Stepan Bojko z Iwano-Frankiwska, którego notatki często czytacie w gazecie, opowiada o misji parafialnej i akcji „Dzień miłosierdzia i miłości”, które odbyły się w cerkwi Narodzenia Chrystusowego w Iwano-Frankiwsku. Warto powiedzieć dobre słowo i o samym naszym autorze. Jeszcze w pierwszych powojennych latach za udział w ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych spalono dom Bojków i zabito ojca Stepana. Za plecami Stepana Hryhorowycza — długa droga życiowa, nauka, służba wojskowa, praca w przedsiębiorstwach Galicji. Prawie dwie dekady konał dla szerokiego kręgu słuchaczy swoje najlepsze utwory organowe „Fantazja” oraz „Poemat na organy”, nad którymi pracował półtora roku. Moderatorem i asystentem koncertu wystąpiła wspaniała organistka, zasłużona artystka Ukrainy Olha Dmytrenko. Tutaj, na Obołoń, do szkoły sztuk nr 5, przyjechali powitać Bohdana miłośnicy muzyki organowej, nauczyciele, przyjaciele, koledzy-muzycy. Zamysł utworów koncertowych na organy powstał u autora z głębokiego zainteresowania instrumentem podczas wyjazdu do Niemiec. Chciało się zmusić organy do śpiewania. Tak pojawiła się wykwintna „Fantazja”. Znaczną uwagę w „Poemacie na organy” — centralnym utworze koncertu — poświęcono tworzeniu wyrazistych obrazów poprzez wykorzystanie bogatej faktury organowej. Twórczość młodego kompozytora słuchacze przyjęli z zachwytem, otrzymał kwiaty od Związku Więźniów Politycznych i Represjonowanych, wydawnictwa „Smołoskyp”, fundacji twórczej im. O. F. Sajenki, galerii obrazów NTUU „KPI”. Autor ma jeszcze wiele projektów i zamysłów, a na nowe premiery czekają ci, którzy już usłyszeli utwory Bohdana Demjanenki. Dlatego zaczął aktywnie pracować w odnowionej „Proświcie”, obecnie śpiewa w kapeli „Czerwona kalina” obwodowej „Proświty” oraz w chórze cerkiewnym „Błahowist”. Laureat kilku nagród dziennikarskich jako aktywny autor patriotycznych wydawnictw. W naszej poczcie niemało jest listów o entuzjastach-prośwityjczykach. Przewodniczący Dniepropetrowskiej obwodowej „Proświty” Mykoła Zaremba prosi o uczczenie w gazecie pamięci byłego przewodniczącego Pawłohradzkiego zjednoczenia miejskiego WUT „Proświta” Mykoły Ponomarenki. Patriota, prośwityjczyk, członek Ruchu z pierwszej kohorty, poeta — takim pozostał Mykoła Fedorowycz w pamięci przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach, rodaków. Członkini zarządu Krolewieckiego zjednoczenia miejskiego „Proświty” Nina Wituszko przesłała do redakcji opowieść o swoim utalentowanym rodaku, lekarzu Wiktorze Fedorowyczu Zełenskim. 30 lat temu odszedł z życia, ale wdzięczna pamięć krajan o nim nie zgasła. Pani Nina wyraża propozycję nazwania jednej z ulic miasta imieniem lekarza. Pisze: „Wyobcowanie od własnej historii, od wszystkiego najczystszego, co było wśród naszych ludzi, nieuchronnie obróci się przeciwko nam”. Nieco społeczność prośwityjczyków miasta już osiągnęła. Sama Nina Wituszko wydała w Centrum Wydawniczym „Proświty” książkę „Proświta” — nasz los”, gdzie kilkanaście stron poświęciła jeszcze jednemu rodakowi — Ołeksie Hryszczence. W kwietniu z inicjatywy prośwityjczyków, na 125. rocznicę urodzin Hryszczenki, poczta w Sumach zainicjowała wydanie koperty z jego portretem. Czytelnik Wasyl Moszurenko ze wsi Wełyka Czechelijiwka w obwodzie kirowohradzkim dzieli się rozważaniami o naszej historii, o milionach zmarłych z głodu: „Trudno wyobrazić sobie stosy, pryzmy, sterty, hałdy ludzkich ciał. Wyobrazić sobie tam kogoś ze swoich bliskich, krewnych”. Zdjęcie S. Mizerniuka
Zapalcie świecę! Pokłońcie się niewinnie zamordowanym. Niech zawrze w duszy nie tylko ból, ale i gniew. Przyłączcie się do potępienia komunistycznego reżimu, a obok tego postawcie tamę władzy obłudników. Nie bójcie się nazywać po imieniu tych, którzy chodzili po domach z tymi „szpikulcami”, przebijając nimi nie warstwę gleby w poszukiwaniu woreczka ziarna, a serca Ukraińców”. Nasz stały autor D. Tkaczuk z miasta Dunajowce w obwodzie chmielnickim pyta w liście-apelu do przywódców państwa: „Dlaczego siły demokratyczne nie składają alternatywnych projektów ustaw dotyczących działań rosyjskiego nacjonal-szowinizmu?”. Proponuje on przyjęcie kilku takich ustaw: o zwrocie skradzionych oszczędności ukraińskich obywateli, o przyznaniu Ukraińcom w Rosji prawa do nauki w języku ojczystym, o zwrocie na Ukrainę materiałów archiwalnych, zwłaszcza tych, które dotyczą Hołodomoru, działalności KGB, o pilnym wycofaniu z naszego terytorium Floty Czarnomorskiej Rosji, uporządkowaniu granic, ściągnięciu rekompensaty za zanieczyszczenie przez Rosję Morza Czarnego i Azowskiego. Czytelnik Iwan Nazarenko ze wsi Kaznaczejewka w obwodzie dniepropietrowskim przesłał swoje pieśni. Niestety, nasza gazeta z braku miejsca nie ma możliwości ich publikowania, istnieją specjalistyczne wydawnictwa, do których autorzy mogą przesyłać swoje utwory muzyczne. Szereg propozycji dotyczących naświetlania historii Ukrainy przesłała Raisa Owadenko z Czerniowiec. Dziękujemy, z pewnością je uwzględnimy. Bardzo interesują nas wasze przemyślenia, propozycje dotyczące treści gazety „Słowo Proświty”, naszego wspólnego wydania, szanowni czytelnicy. Piszcie, proponujcie. * * * Kilka krótkich porad dla naszych autorów. Obowiązkowo podawajcie w listach dane o sobie, przynajmniej podstawowe: nazwisko, imię, adres, telefon lub adres poczty elektronicznej — jest to ważne, jeśli zajdzie potrzeba doprecyzowania czegoś u autora w odniesieniu do tekstu. Wszystkie te dane nie są do druku, a dla redakcji. Autor ma prawo wydrukować swoją publikację pod pseudonimem, ale redakcja musi wiedzieć, kto jest autorem materiału. Bądźcie uważni i dokładni podczas pisania nazwisk, imion, nazw własnych, cyfr. Zresztą ogólnie dokładność i obiektywizm informacji to rzecz obowiązkowa. Przesyłajcie materiały należycie sformatowane, tym wykażecie szacunek do gazety, przez którą chcecie przekazać swoje myśli dziesiątkom tysięcy czytelników. Wskazane jest przesyłanie materiałów w formie elektronicznej (pocztą elektroniczną lub na dysku, dyskietce). Oczywiście nie wszyscy czytelnicy mają taką możliwość, dlatego można przesyłać wydruk komputerowy lub maszynopis. Przyjmujemy również schludne, czytelne teksty odręczne. Piszcie o wszystkim, co ciekawe, o wszystkim, co niepokoi, co boli, czym chcecie podzielić się z ludźmi. Czekamy na wasze nowe listy.
Maschinelle Übersetzung
Bohdana SOFIJCZUK, Kijów
Bohater mojej opowieści — członek Proświty od jedenastu lat — jest jeszcze niepełnoletni, ale bardzo kreatywny i uhonorowany nagrodami konkursów „Nowe imiona Ukrainy”, im. P. Jacyka, „Szewczenko w moim sercu”. Jego główne zainteresowanie i specjalność to jednak muzyka, w której Bohdan Diemianenko zdobył uznanie nie na jednym konkursie twórczym za napisanie chórów do poezji T. H. Szewczenki. Jest uczniem wydziału teoretyczno-muzycznego Kijowskiej Średniej Specjalistycznej Szkoły Muzycznej im. M. W. Łysenki, wyróżniającym się uczniem, uczy się gry na organach u narodowego artysty Ukrainy W. W. Kosziuby, jest autorem podręcznika i zbioru zadań z akustyki muzycznej oraz publikacji naukowej na tegorocznej Międzynarodowej Konferencji „Młodzi muzykolodzy”. W Kijowie, na Obołoni, odbył się półtoragodzinny solowy koncert organowy Bohdana Diemianenki. Młody kompozytor po raz pierwszy wy-
Maschinelle Übersetzung
Wasyl SOFIJUK, m. Iwano-Frankiwsk. W Iwano-Frankiwsku, w Domu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbył się wieczór literacko-artystyczny „Wiosny wysokie rozkwitanie”, poświęcony symbolom szacunku, pamięci i duchowości. Akcję tę zorganizował i poprowadził pisarz, przewodniczący rady Klubu twórczej inteligencji Przykarpatcia, członek zarządu iwano-frankiwskiej „Proświty”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jarosław Jarosz. Dlaczego właśnie 14 maja? Tego dnia w 1871 roku urodził się znany na całym świecie nowelista z Pokucia Wasyl Stefanyk, według słów Iwana Franki „największy poeta, który pojawił się u nas od czasów Szewczenki”. 14 maja 1989 roku we wsi Woskresynci w pobliżu Kołomyi odsłonięto pomnik Tarasa Szewczenki i po raz pierwszy na Iwano-Frankiwszczyźnie podniesiono ukraińską żółto-niebieską flagę. Tego dnia pięć lat temu na specjalnym posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy przyjęto Orędzie do narodu ukraińskiego w sprawie uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie, a uczestnicy posiedzenia uznali Hołodomor za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego według diabelskiego zamysłu totalitarnego reżimu stalinowskiego. Oprócz tego minęło 20 lat, odkąd J. Jarosz stanął na czele rady Klubu twórczej inteligencji Przykarpatcia. W słowie wstępnym Jarosław Jarosz podkreślił, że przeszłość trzeba pamiętać w imię przyszłości rodzimego narodu, Ukrainy, całej ludzkości. Na wieczorze literacko-artystycznym wystąpili: członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nowelistka Hałyna Chrystan z rejonu nadwórniańskiego, kierowniczka sektora biblioteki obwodowej Tetiana Nazaruk, przewodniczący rejonowego zjednoczenia inteligencji, lekarz chirurg Roman Błoński z Horodenki, pedagodzy ojciec i córka Zinowij oraz Hałyna Wynnyczukowie ze wsi Woskresynci w rejonie kołomyjskim, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, dyrektor Muzeum walk wyzwoleńczych Kraju Karpackiego, przewodniczący obwodowego towarzystwa „Memoriał” Stepan Kaspruk, członek Związku więźniów politycznych i represjonowanych Wasyl Huk oraz inni.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
wyższa świadomej ukraińskiej inteligencji, niska siła nabywcza ludności, nieustanna drożyzna papieru i usług drukarni w warunkach wojny domowej. To stało się przyczyną niewielkich nakładów drobnych objętościowo i formatowo książeczek i broszur „Proswity”. Wydrukowane na kiepskim papierze, z byle jakim opracowaniem graficznym lub bez niego (to maksymalnie obniżało koszty druku i jego koszt własny), te książeczki sprzedawano zbyt tanio, za to mogły je kupić nawet najbiedniejsze warstwy ludności. Wojna domowa lat 1918–1920 oraz presja ideologii radzieckiej sprowadziły na nie—na działalność „Proswit”—nicość. Mimo to towarzystwa proświatowe wniosły znaczący wkład w ogólny rozwój ukraińskiej kultury i oświaty, kształtowanie narodowej samoświadomości szerokich warstw, dopuszczenie ich do narodowych i światowych bogactw duchowych. Jednak działalność proświatan, którzy samoofiarną patriotyczną pracą nieśli światło wiedzy swojemu narodowi, do dziś jest słabo zbadana, w historii towarzystwa jest wiele białych plam. Niepełna jest także informacja bibliograficzna o działalności wydawniczej licznych organizacji „Proswity”, które w różnych okresach działały na Ukrainie, oraz o ich wydawnictwach. A prace, które figurują w spisach bibliograficznych, nie da się znaleźć w zbiorach bibliotecznych Ukrainy. Nawet w Narodowej Bibliotece Parlamentarnej, w dziale starodruków, prawie nie ma książek „Proswity”; zachowały się wydane przez same towarzystwa sprawozdania, zawierające wykaz tytułów wydanej literatury, oraz kilka kalendarzy. Zapoznając się ze sprawozdaniami o działalności wydawniczej towarzystw proświatowych, można pojąć ogromną i potrzebną pracę, jaką wykonywały dla Ukraińców i ich samoafirmacji jako narodu oświeconego. Właśnie to skłaniało władze carskie i radzieckie do zakazywania książek, które niosły światło wiedzy prostym Ukraińcom i budziły ich świadomość. Reżim bolszewicki widział w towarzystwach proświatowych siłę narodową, która stanowiła zagrożenie dla jego dyktatury, dlatego komunobolszewicy na całej Ukrainie niszczyli ogniska „Proswity”, archiwa, dokumenty, zbiory biblioteczne. Na Ukrainie Zachodniej robiły to organy NKWD zaraz po wkroczeniu Armii Czerwonej jesienią 1939 r. Tak stało się także z „Kobzarzem” Szewczenki: w 1939 r. lwowska „Proswita” zaczęła drukować tę książkę. Ale we wrześniu, po wkroczeniu wojsk radzieckich do Lwowa, towarzystwo zakazano, a lokal i papiery skonfiskowano. Jest to ostatnia książka, którą wówczas wydali lwowscy proświatanie. Do dziś nie wiadomo, czy choć kilka egzemplarzy ujrzało światło dzienne. Miniony rok ogłoszono Rokiem książki ukraińskiej. Wydarzenie znamienne, bo książka, słowo ukraińskie — potężny czynnik, który pomaga obalać mity i burzyć stereotypy, kształtuje światopogląd współczesnych, niesie wiedzę. Ale gdzie oczekiwany rozkwit wydawnictwa książkowego, wsparcie państwa na poziomie ustawodawczym? Czy naprawdę wielotysięczne nakłady bajek i opowiadań dla dzieci były możliwe jedynie ponad sto lat temu, w obcym imperium?
Maschinelle Übersetzung
Czasopisma, broszury, kalendarze i książki Proświty wzbogacały duchowo Ukraińców wiedzą, opowiadały o ludzkiej godności i kształtowały świadomość narodową. Właśnie dlatego literatura ta była niebezpieczna dla każdej władzy — carskiej i komunistyczno-bolszewickiej. Działalność wydawniczą kulturalno-oświatowych towarzystw „Proświty” zakazywano, literaturę niszczono lub trafiała ona do specjalnych zbiorów. Lecz mimo skrajnie niesprzyjających warunków — rządowych zakazów, żandarmskich prześladowań, trudności finansowych i niepisanego „tabu” ideologii komunistycznej — „Proświty” zdołały wydawać i rozpowszechniać wśród ludu swoje książki w ojczystym języku ukraińskim. Był to prawdziwy duchowy wyczyn działaczy Proświty pod koniec XIX i na początku XX wieku. Do 140-lecia „PROŚWITY” Światosław MIZERNIUK Zdjęcie autora Jak zaznaczają badacze, zarówno w Zachodniej Ukrainie (do 1918 r. pozostawała pod Austro-Węgrami, a do 1939 r. — pod Polską), jak i na terenach, które wchodziły w skład Imperium Rosyjskiego, działalność wydawnicza „Proświty” była niezwykle skomplikowana. W szczególności cyrkularz wałujewski z 1863 r. i ukaz emski z 1876 r. postawiły ukraińskie słowo drukowane poza prawem. Właśnie wtedy pomocną dłoń Ukraińcom Naddnieprza (Podola, Polesia, Słobożanszczyzny) podała lwowska „Proświta”. Tutaj, w drukarni Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki, ujrzały światło dzienne utwory ukraińskich klasyków: Tarasa Szewczenki, Pantelejmona Kulisza, Iwana Neczuja-Łewyckiego, Łeonida Hlibowa, Borysa Hrynczenki, Marko Wowczoka. W ciągu 70 lat (1868—1939) pod egidą lwowskiej „Proświty” i jej filii ukazało się drukiem ponad 1000 wydawnictw: książki, broszury, „motyle” (ulotne druki), podręczniki szkolne, pocztówki, mapy, portrety wybitnych działaczy Ukrainy w łącznym nakładzie ponad 5 milionów egzemplarzy. Działalność wydawnicza nie ustawała także podczas I wojny światowej, która objęła również Galicję Wschodnią. Znani ze swojej pełnej poświęcenia pracy na niwie oświatowej organizatorzy, autorzy, redaktorzy, kompilatorzy wydawnictw „Proświty”: I. Franko, B. Hrynczenko, I. Krypjakewycz, M. Wozniak, H. Chotkewycz, J. Wesełowskyj, J. Fedkowycz i wielu innych. Od 1870 do 1939 r. lwowska „Proświta” zaczęła corocznie wydawać „Kalendarz”. Ukazało się ich sześćdziesiąt. Był to almanach o charakterze encyklopedycznym. Takie roczniki stały się książkami podręcznymi dla wielu pokoleń Ukraińców. Na ich stronach ożywała historia Ukrainy od najdawniejszych czasów (kozaczyzna, Ruina), kolędy i szczedriwki, wiersze liryczne, dumy, utwory Pantelejmona Kulisza, Mykoły Kostomarowa, przekłady z języków słowiańskich, bajki dla dzieci, opowiadania. Wiele wydano również literatury edukacyjnej, która zapoznawała czytelników z osiągnięciami cywilizacji ludzkiej, podręczników z różnych dziedzin wiedzy: matematyki,
fizyki, chemii, astronomii, biologii, geologii, historii, ekonomii, medycyny, agronomii, leśnictwa, językoznawstwa, zoologii, botaniki, książek o sztuce, muzyce, teatrze, zwyczajach, życiu codziennym, folklorze… Ujrzała światło dzienne niemała liczba czytanek dla ludu wiejskiego oraz literatura piękna ukraińskich i zagranicznych klasyków: Iwana Kotlarewskiego, Stepana Rudanskiego, Petra Hulaka-Artemowskiego, Pawła Hrabowskiego, Łesi Ukrainki, Mykoły Hohola, Mykoły Kostomarowa, Jurija Fedkowycza, Lwa Tołstoja, Adama Mickiewicza, Wiktora Hugo, Heinricha Heinego, Selmy Lagerlöf. Poszczególne książki i ilustrowane kalendarze, które zawierały części literackie i naukowe, niosły Ukraińcom, zamieszkującym zrusyfikowane, madziaryzowane, rumunizowane, spolonizowane tereny ówczesnej Ukrainy, pachnące ukraińskie słowo. Jeszcze w 1868 r. na pierwszym walnym zgromadzeniu lwowskiej „Proświty” przyjęto decyzję o wydawaniu książek w „czystym” języku ukraińskim. Jednak z powodu reakcji stołypinowskiej w latach 1910—1916, I wojny światowej, zakazów i nacisków cenzury, pozwolenie na wydanie każdej książki zdobywano kosztem znacznych wysiłków. Mimo to, dzięki wsparciu materialnemu darczyńców ze środowiska ukraińskich patriotów, niektóre kulturalno-oświatowe towarzystwa „Proświty” zdołały rozpocząć działalność wydawniczą. Tak więc odeska „Proświta” zawdzięcza wydanie swoich książek L. Smoleńskiemu, a katerynosławska — M. Dmytrijewowi, którzy przekazali własne środki na ich publikację. B. Hrinczenko, K. Prokopowycz, L. Żebuniow i inni darczyńcy pomagali kijowskiemu towarzystwu „Proświta”. Stało się ono najbardziej aktywne i płodne, skupiło wokół siebie niemało narodowo świadomej inteligencji na czele z Borysem Hrinczenką. „Nasza „Proświta”, wśród której członków jest niemało osób znanych w ukraińskiej literaturze, ma siłę, by wykonać swoje zadania i dać ukraińskiemu narodowi bibliotekę popularnonaukową, która dobrze przysłużyłaby się jego rozwojowi kulturalnemu” — twierdził na Zgromadzeniu Założycielskim w 1906 r. B. Hrinczenko. W ciągu niespełna czterech lat kijowska „Proświta” wydała już 36 książek w łącznym nakładzie ponad 173 tysięcy egzemplarzy. Kulturalno-oświatowe towarzystwa „Proświty” nie posiadały własnej bazy drukarskiej na Naddnieprzu, jedynie ośrodki w Winnicy i miasteczku Szyroke w pobliżu Krzywego Rogu. Dlatego większość ich planów wydawniczych nie została zrealizowana: światło dzienne ujrzały tylko 2—4 książki. Oprócz tego obowiązywał okólnik „O zamknięciu niektórych towarzystw obcoplemiennych, realizujących fałszywe cele” oraz „Ustawa o stanie wyjątkowym”: prawie wszystkie ówczesne „Proświty” zakazano. Jedyne ocalałe towarzystwo proświatowe w Katerynosławiu oraz jego filie w okolicznych wsiach kontynuowały działalność wydawniczą aż do 1916 r., ponieważ represje ominęły je dzięki temu, że urzędnicy-Ukraińcy z katerynosławskiej administracji gubernialnej sympatyzowali z narodowym ruchem kulturalno-oświatowym. Wydawanie literatury „proświatowej” pomagało patriotycznie nastawionej inteligencji w ciężkiej dobie zmagań narodowowyzwoleńczych 1917—1921 r. docierać do prostych, mało wykształconych Ukraińców z ojczystym słowem. Książki, broszury i czasopisma wydawało niemało towarzystw „Proświty”, nawet miasteczkowych i wiejskich. Pod względem liczby i jakości wydań znaczące miejsca zajmowały „Proświty” połtawska, kijowska, winnicka, katerynosławska. Od wiosny 1917 r. na Naddnieprzu pojawiały się one jak grzyby po deszczu: w guberni kijowskiej liczono ich prawie 400, w połtawskiej — 350. W celu koordynacji działalności wydawniczej we wrześniu 1917 roku w Kijowie zwołano pierwszy Ogólnoukraiński zjazd towarzystw proświatowych. Aby lepiej zorganizować i celowo wydawać oraz rozpowszechniać książki do edukacji pozaszkolnej, wydawca, popularyzator nauki, działacz ruchu kulturalno-oświatowego W. Korolow zaproponował założenie Ogólnoukraińskiego spółdzielczego towarzystwa wydawniczego „Proświta” i stworzenie w miastach gubernialnych redakcyjno-wydawniczych komisji proświatowych. Zjazd przyjął uchwałę „W sprawach wydawniczych”, w której nakreślono zadania „Proświty” oraz koordynację działalności towarzystw: tematykę wydawniczą, racjonalne wykorzystanie książek, zaopatrzenie bibliotek w literaturę. Działaczka kijowskiej „Proświty” M. Iszunina pisała: „Proświty” powinny dać narodowi książkę, z której mógłby czerpać potrzebną do budowy swojego życia mądrość. I „Proświty” mogą to zrobić, bo składając się z tego samego narodu, lepiej znają niż prywatne wydawnictwa istniejące w miastach centralnych te najbliższe potrzeby narodu, które należy niezwłocznie zaspokoić”. Jednak zadań nakreślonych na zjeździe tak i nie wykonano. Na stan i jakość wydań tamtego okresu odczuwalnie wpływały dotkliwy brak środków oraz wykwalifikowanych autorów ze środowi-
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr SKLIAR, doktorant Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki
Rozpad ZSRR i uzyskanie przez Ukrainę niepodległości były odbierane różnie. Z jednej strony dla przeważającej większości Ukraińców oraz przedstawicieli mniejszości etnicznych, którzy wiązali swoją przyszłość z Ukrainą, zmiany te stały się przywróceniem historycznej sprawiedliwości. Dla znacznej części Rosjan, a także Ukraińców zrusyfikowanych pod względem świadomości oraz przedstawicieli innych narodowości, którzy nie identyfikowali się z Ukrainą, zmiany te nie były tak jednoznaczne. Po rozpadzie ZSRR Rosjanie w nowych państwach zetknęli się z problemem, który wcześniej nie był im znany, a mianowicie z koniecznością adaptacji do nowego językowego i kulturowego środowiska. Różnica między Ukrainą a innymi nowo powstałymi państwami postradzieckiej przestrzeni polega nie tylko na istnieniu licznej rosyjskiej mniejszości etnicznej, lecz także na istnieniu znacznej liczby Ukraińców etnicznie zmarginalizowanych i zasymilowanych pod względem języka, dla których również powstała potrzeba dostosowania się do nowych warunków.
Zgodnie z definicją amerykańskiego badacza R. Skemergona,
dominujące położenie w społeczeństwie może zajmować zarówno większość, jak i mniejszość. W warunkach bezpaństwowości dominującą może być „grupa mniejszości”, a większość zajmuje podporządkowaną pozycję, czyli jest ona „masowym etnosem”. Do uzyskania przez Ukrainę niepodległości Ukraińcy pozostawali „masowym etnosem”, czyli „podporządkowaną większością”, a Rosjanie mieli status dominującej mniejszości. Od tego, kto zajmował dominujące położenie w społeczeństwie, zależał także dominujący status języka. Naturalnie, gdy dominuje język etnicznej większości. Jeśli jednak dominujące położenie w społeczeństwie zajmowała mniejszość, to jej język także był dominujący. W tych warunkach procesy asymilacji językowej obejmowały podporządkowaną większość i inne mniejszości etniczne. Bezpośrednim skutkiem takiego położenia było to, że Rosjanie na Ukrainie w czasach sowieckich nie doznawali asymilacji językowej nawet w warunkach rozproszonego osadnictwa, a odwrotnie – Ukraińcy, choć stanowili większość, asymilowali się językowo. W środowisku językowym innych etnosów przeważały procesy rusyfikacji, a nie ukrainizacji, przede wszystkim w miastach. Istotne znaczenie dla zrozumienia istoty procesów etnojęzykowych we współczesnej Ukrainie ma zastosowanie klasyfikacji według poziomu świadomości narodowej, zaproponowanej przez etnosocjologa W. Jewtucha w 1992 roku. Do pierwszej grupy należy jądro, które charakteryzuje się wysokim poziomem świadomości narodowej. Drugą grupę stanowi warstwa marginalna jako nośnik mieszanej etniczności. Do trzeciej grupy należą osoby, które faktycznie utraciły własną narodową
Karpo Trochymenko. „Młodość poetki”
świadomość i uznają wyłącznie pochodzenie etniczne. Tę grupę można określić jako osoby z pozostałościowymi cechami etniczności. Zazwyczaj na ziemiach etnicznych we własnym państwie cały etnos należy do rdzenia etnicznego. Za trafnym wnioskiem H. Kasjanowa „kształtowanie się narodu obywatelskiego (lub politycznego) zakłada standardowy schemat: etniczny rdzeń (Ukraińcy) nadaje nazwę państwu, a grupy narodowe i mniejszości konsolidują się wokół tego rdzenia w naród obywatelski”. Lecz długotrwały proces niszczenia rdzenia ukraińskości hamuje proces ich przekształcania się w rdzeń współczesnego ukraińskiego narodu politycznego. Podział według poziomu świadomości jest przede wszystkim charakterystyczny dla diaspory. Jednak w warunkach bezpaństwowości, a także jako recydywa epoki radzieckiej – we współczesnej Ukrainie wśród Ukraińców utrzymuje się taki podział według poziomu samoświadomości, który przejawia się w kompetencji językowej, zwłaszcza w stopniu asymilacji językowej. Dla etnicznego rdzenia charakterystyczny jest język ukraiński jako ojczysty. Na Ukrainie udział Ukraińców z ojczystym językiem w 2001 roku wynosił 85,16%. Obserwowano istotne zróżnicowanie terytorialne tego poziomu. W obwodach zachodnich przekraczał on 99%, w centralnych – 95%, w południowo-wschodnich – zaledwie 66%. Na Krymie i w obwodzie donieckim etniczny rdzeń Ukraińców stał się już mniejszy niż zmarginalizowana warstwa oraz grupy z pozostałościowymi cechami ukraińskiej etniczności. Marginalizację Ukraińców pod względem języka określa zastąpienie ojczystego języka ukraińskiego rosyjskim, przy czym ukraiński zachowuje się jako drugi. W czasach radzieckich, według oceny rosyjskich etnosocjologów
J. Arutiunjana i L. Drobyżewej: „Rosjanie, gdziekolwiek by mieszkali, bardziej odczuwali, że żyją »we własnym Związku«, a nie w republice”. Dlatego też „adaptacja większości Rosjan do innych środowisk etnicznych w republikach narodowych była dość »powierzchowna« i dlatego niestabilna”. Rozpad ZSRR przyczynił się do przekształcenia Rosjan w mniejszość etniczną i utraty przez nich dawnej dominującej pozycji. W rezultacie Rosjanie w nowych państwach przeżywają kryzys tożsamości etnicznej. Zdaniem ukraińskiej etnosocjolog W. Arbienininej „najbardziej rozpowszechnionym traumatycznym problemem dla większości przedstawicieli rosyjskiej diaspory w krajach nowego zagranicza stała się utrata przywykłej dla nich »pierwszej roli« w państwie wielonarodowym. Jest to charakterystyczne także dla znacznej części Rosjan — obywateli Ukrainy”. Zmiana pozycji statusowej Rosjan powodowała, że oni „zaczynają ostro odczuwać potrzebę albo zmiany środowiska, albo pełniejszej i wszechstronnej adaptacji do innego środowiska etnicznego, w którym żyją”. Najistotniejszy wpływ na zmniejszenie liczebności Rosjan na Ukrainie w latach 1989—2001 — o 26,61 % (3 333,8 tys. osób) — miały nie procesy depopulacyjne i migracyjne, lecz procesy etniczne, czyli zmiany etnicznej samoidentyfikacji. Wśród Rosjan rozpowszechnione były nie tylko rodziny endogamiczne (monoetniczne), lecz także egzogamiczne (międzyetniczne). Według danych spisu ludności z 2001 roku tylko 56,50 % Rosjan mieszkało w rodzinach monoetnicznych (endogamicznych). W wyniku odrodzenia państwowości ukraińskiej procesy etniczne nabrały naturalnego charakteru, gdy większość rdzenna asymiluje mniejszość etniczną przede wszystkim poprzez małżeństwa międzyetniczne (egzogamiczne). Dzieci w takich rodzinach mają podwójną tożsamość etniczną, lecz określają swoje pochodzenie etniczne przeważnie na korzyść dominującego etnosu. Część Rosjan, którzy mieli mieszane pochodzenie etniczne, to znaczy urodzili się w rodzinach ukraińsko-rosyjskich, w 1989 roku zapisała się jako Rosjanie, a w 2001-im uznała swoją przynależność do Ukraińców, co oznaczało zmianę ich etnicznej samoidentyfikacji. W rezultacie ogólna liczebność Ukraińców w latach 1989—2001 wzrosła wyłącznie dzięki rosyjskojęzycznym Ukraińcom. Dzięki zmniejszeniu liczby Rosjan wzrosła liczebność Ukraińców. Ten wzrost nastąpił na tle depopulacji wśród Ukraińców, która rozpoczęła się już w 1991 roku, a wśród ludności wiejskiej — od 1979-go. Zatem na dynamikę liczebności Ukraińców i Rosjan w latach 1989—2001 największy wpływ miały zmiany etnicznej samoidentyfikacji. Przeważająca większość Rosjan to migranci epoki radzieckiej oraz ich potomkowie w pierwszym pokoleniu. Tak więc według spisu z 2001 roku 3 371,1 tys. Rosjan (40,45 % ich ogólnej liczby na Ukrainie) urodziło się poza jej granicami. W 19 z 24 obwodów wśród Rosjan przeważali migranci. Zdecydowana większość z nich przybyła na Ukrainę już jako dorośli, dlatego nie uczyli się języka ukraińskiego w szkole. W podobnej sytuacji znaleźli się również Rosjanie, przede wszystkim na Krymie i Donbasie, którzy choć urodzili się na Ukrainie, nie znają języka ukraińskiego, ponieważ nie uczyli się go w szkole. W latach 60.—80. XX wieku język ukraiński nie był obowiązkowym przedmiotem szkolnym, w przeciwieństwie do rosyjskiego. Do 1991 roku Rosjanie nie czuli się mniejszością etniczną, stali się nią dopiero po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości. Z tych względów Rosjanie na Ukrainie są faktycznie mniejszością w pierwszym pokoleniu, przede wszystkim z punktu widzenia samoświadomości swojego rzeczywistego statusu. Uzyskanie przez Ukrainę niepodległości obiektywnie doprowadziło do uświadomienia sobie potrzeby adaptacji do nowych warunków. Szczególne zaniepokojenie te zmiany pozycji statusowych wywołały u tych, którzy zajmowali stanowiska kierownicze, a dla zachowania swojego statusu społecznego musieli znać język ukraiński. Po rozpadzie ZSRR Rosjanie we wszystkich krajach postradzieckiej przestrzeni formalnie utracili status dominującej mniejszości i przekształcili się lub są w trakcie przekształcania się w zwykłą mniejszość etniczną. Świadomość tych zmian wywołuje różne reakcje: od zrozumienia, że należy dostosować się do nowych warunków, po aktywny opór. „W nowej sytuacji u Rosjan pojawia się problem potrójnego wyboru: albo adaptacja do obcojęzycznego środowiska, albo odseparowanie, samoizolacja lub wreszcie migracja”. Jedyną optymalną drogą przezwyciężenia tego kryzysu jest integracja (adaptacja) do językowo-kulturowego środowiska nowych państw pod warunkiem zachowania własnej tożsamości jako mniejszości etnicznej. Przykładem integracji Rosjan na postradzieckiej przestrzeni jest sytuacja części młodszego i średniego pokolenia Rosjan w krajach bałtyckich, którzy starają się uzyskać obywatelstwo tych krajów. Wszystkie inne drogi są skierowane na zapobieganie zmianom pozycji statusowych: segregacja (samoizolacja) jest charakterystyczna dla przedstawicieli starszego pokolenia oraz części młodszego i średniego, którzy nie mogą lub nie chcą integrować się w nowym dla nich środowisku (kraje bałtyckie); migracja — masowe przesiedlenie na historyczną ojczyznę, spowodowane zaostrzeniem konfliktów międzyetnicznych, istnieniem istotnych różnic w języku, kulturze, mentalności, które hamują procesy ewentualnej integracji (Zakaukazie, Azja Środkowa i Kazachstan); separacja — oddzielenie wraz z terytorium (Naddniestrze); zachowanie status quo, to znaczy pozycji dominującej mniejszości; sprzyjało temu to, że Rosjanie i zrusyfikowani pod względem języka i świadomości pozostali u władzy (Białoruś). We współczesnej Ukrainie realizowane są kilka wariantów. Model integracyjny zachowania, niestety, nie dominuje. Jest on charakterystyczny tylko dla części Rosjan, którzy osiedlili się przede wszystkim w obwodach zachodnich, a także rozproszeni na wsi i w małych miastach innych obwodów, przede wszystkim centralnych. Wśród starszego pokolenia rosyjskojęzycznych w miastach Ukrainy Zachodniej charakterystyczna jest segregacja. W przeważającej większości miast nie tylko południowo-wschodnich, lecz także centralnych obwodów realizowany jest model zachowania status quo, to znaczy dominującej pozycji. Mimo to określającą cechą procesów etnicznych we współczesnej Ukrainie stał się wzrost
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ze starszą siostrzyczką, Tetianką. A najzabawniej prezentowała łóżeczko najmłodsza — szybko przeniosła się przez łóżko rodziców do swojego i przytuliła się do kołdry. I zanim wszyscy zrobili sobie pamiątkowe zdjęcie, każdy po kolei złożył mamie życzenia: najważniejsze było zdrowie, a także cierpliwość i dobro. A sama Ludmiła Michajłiwna, obej-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
mając swoją kochaną dziatwę, życzyła, by dziecko nigdy nie było sierotą. Kadr tymczasem wyszedł symbolicznie, jak kwiat: mama pośrodku, a synek i córeczki, niby jasne płatki — nadzieja i wsparcie: Tetianka, gwiaździsty chłopczyk Wasylko, rozumniutka Marijka, piękniutka Mychajlynka i gwiazdeczka Andrianoczka.
Patrzy mądrymi oczkami, uspokaja się, chowa się za spódnicę babci i cienkim głosikiem prosi: „Babciu, pocałuj mnie…” — „Widzicie, jak dziecko chce pieszczoty i ciepła? Powinniście go przytulić”. Ale ona swoje: „Całować ciebie, takiego bydlaka! Czyż ty jesteś człowiekiem?!” Mówię na to: „Denerwuje się pani na darmo. Z niego wyrośnie taki kozak!” — „Tego nie dożyję”. — „Dlaczego? Jest pani młodzieńcza, z modną fryzurą. Pewnie jest pani nauczycielką?” — „Skąd pani wie? — rzuca ostrym okiem. — Czy to na mnie napisane? Rzeczywiście, kiedyś uczyłam młodsze klasy, teraz jestem na emeryturze. Wtedy uczniowie działali mi na nerwy, teraz zjada mnie wnuk… Uparty, jak kamień, byle nie po jego myśli, — nerwowo wybucha gniewem, krzywi się, jak środa na piątek, gestykuluje. — Więc jak się z nim dogadać?! Co wbijesz, to wejdzie…” — „Otóż to, właśnie nie wolno z nim walczyć”, — pocieszam. „A jak żyć?! Córka pielęgniarką, do nocy w pracy; mąż odszedł — daje 120 hrywien, chociaż jest kandydatem nauk; a moja emerytura?.. I żyj tu?!” Chłopczyk podbiega do dzikiej gruszy: „Nie patrz w górę, bo coś z gałęzi wpadnie do oka”; biega po zielonym trawniku: „Niczego nie dotykaj, pobrudzisz się. Siedź obok mnie”. …Celowo nie zmieniam jej słów, może usłyszą tato i mama chłopca?.. I zrozumieją, że ich synek jest w wielkiej biedzie! Kto zatem, jeśli nie oni, uratuje maleństwo przed nieszczęściem?! Kto sercem dotknie jego duszy? Ochroni? Bo dzikie metody nauczycielki — rodzonej babci! — zniszczą jego delikatną duszę. Czy tylko ona jest „takim wychowawcą”?.. Ile razy obraziła czteroletniego malucha niezrozumiałym dla niego słowem „debil”?! A „nauczycielka” nie jest wcale taka nierozgarnięta: dobrze rozumie, że znęca się nad dzieckiem: bez końca ogląda się — „ludzie patrzą”… Może trochę się wstydzi i boi się za swoje czyny, ale korzysta z tego, że nikogo tu nie ma. Że wnukowi nie opowie mamie o „wyczynach babci”, która sieje w jego duszy szalony strach, jakieś bezsensowne oskarżenia, a z czasem może to „wykiełkować” nienawiścią do otaczającego świata. Ale to tylko chwila zaobserwowana: jeden z wielu tysięcy lub milionów dziecięcych losów, które znoszą takie lub jeszcze gorsze rzeczy. Ilu jest tych pokrzywdzonych dzieci, które tak „wychowują” rodzice, babcie, niańki?! Może dlatego setki tysięcy dzieciaków uciekają z rodzinnych domów, z internatów. I są gotowe mieszkać w kanałach kanalizacyjnych, na strychach, w piwnicach, gdziekolwiek — na mrozie i w deszczu, bez jedzenia, w łachmanach — byle tylko nie znosić poniżania ze strony tych, których nazywali rodziną… Szczerze mam nadzieję, że podobny „los” nie spotka mojego małego znajomego — przy żyjących i wykształconych tacie i mamie.
Maschinelle Übersetzung
Inna BAHRIJCZUK Najdelikatniejszymi słowami wdzięczności i miłości świeci wiosna dla tych, którzy darowali życie i prowadzą drogami losu, nieustannie ogrzewając czułością serca i dłoni. Właśnie takie dłonie i prawdziwie matczyne serce pojawiły się nieco mniej niż rok temu u trojga dzieci, których rodzinna ścieżka poskąpiła kiedyś matczynej czułości: duża już w tamtym czasie rodzina Ludmiły Mychajliwny i Petra Illicza Ołenczuków z Nowodniestrowska radośnie przyjęła w swoje objęcia na wychowanie i wspólne zamieszkanie Mihaelę, Marijkę i Wasylka. Dzieciaki, które wcześniej mieszkały w Orszowskim internacie dla dzieci osieroconych, powoli przyzwyczajały się do wszystkiego, co nowe: miasta, przyrody, szkoły i przedszkoli, do komunikacji. Lecz najbardziej cieszyły się maluchy wielką miłością rodziców, którą niespodziewanie podarował im los. Ale pozostawało jeszcze jedno najskrytsze marzenie — połączyć się wreszcie z rodzoną siostrzyczką, małą Andrianoczką. Drzwi otworzyła nam wielka rodzina. Dzieciaki przekrzykując się, zaczęły opowiadać o swoich nowinach: jak lubią pomagać w gospodarstwie mamusi i starszej siostrzyczce-szóstoklasistce Tani Marijka i Mychajłynka, jak Tetianka zapoznawała je ze swoimi przyjaciółmi, a teraz ona jest za starszą w domu, jak ciekawie Wasylkowi, prawdziwemu mężczyźnie, co z czego się składa. A trzyletnia kruszynka w tym czasie mądrzyła się przy nas z kolorowymi ołówkami. Nie sposób przekazać tego niepowtarzalnego blasku dziecięcych i matczynych oczu, a jak wybijało serce, kiedy maluchy przekrzykując się opowiadały, jak dobrze jest w ich rodzinie, jak pięknie przy rodzinnym stole. Ludmiła Mychajliwna nie przestawała cieszyć się uściskami to Marijki, to Mychajłynki. Andrianoczka wciąż wołała: “Mamo! Mamo!” W tej chwili zadzwonił ojciec, Petro Illicz, jakby czując, że o nim mowa. Dopóki Marijka natchnienie recytowała mamusi wiersz, Mychajłynka w sekrecie cichutko opowiadała mi, jaki prezent wspólnie przygotowały mamie. Mychajłynka marzy o rowerze i rolkach, więc czeka na prezenty na urodziny. Z zachwytem dzieci poprowadziły mnie za ręce, aby pochwalić się swoim mieszkaniem: kto i gdzie śpi, jaki ładny i przytulny każdy ma kącik. Ciekawe, że każde chciało spać
Maschinelle Übersetzung
NIE BYĆ OBOJĘTNYM! Adel SKOWRONEK, pisarka, członkini NSJU, laureatka nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła Ona wściekle chwyta dziecko za ucho i z całej siły ciągnie do domu, mówiąc: „Widzisz, co narobiłeś?! Co ci mówiłam? Nie rozlej soku z buteleczki! Oto zalałeś spodnie! Teraz trzeba je prać! Ty co-o, nie sły-y-szysz?! Bierz serwetkę i wytrzyj usta! Masz przecież i na wargach sok!…” — i po rękach małego, po rączkach! Chłopczyk wrzasnął z bólu. A ona wyłamała starą gałąź dzikiego winogrona — i po twarzy nią raz, drugi… „Aż, jeszcze płacze — ja cię popłaczę… — i rozglądając się: — Cicho mi — ludzie usłyszą. Ja cię nauczę, jak sok pić! Patrz, co narobiłeś!” — i smaga po rękach gałęzią, wyciąga serwetkę i z nienawiścią wyciera dziecku usta. Nagle odwraca się plecami — je jabłko, odchodzi na bok, kręci głową — robi gimnastykę szyi… Wtedy jakby coś sobie przypomniała, zakręciła się jak bąk, podbiegła i znowu wzięła się za „wychowanie”: „Patrz, co ty, gadzie, narobiłeś! Sok przecież się nie dopierze!” I jakby opętana ta baba — już bije małego ciężkimi pięściami i po ramionkach, i po rękach, trzasnęła też po twarzy, chłopczyk aż się pochylił, a buteleczka wypadła z jego rąk. Krzyknął, jeszcze głośniej zapłakał. Ale to był już nie płacz, nawet nie dziecięcy krzyk, a jakiś przejmujący, rozpaczliwy jęk każdej sekundy katowanego małego człowieka. Lecz kat w spódnicy, jak ten inkwizytor, samowolnie kontynuuje, nie przestając, i wymagająco nakazuje: „Zamilknij-i! Ludzie zobaczą! Cicho! A nie — porzucę cię tutaj albo zaprowadzę i zostawię tam, w wychodku, — pokazuje na wysokie krzaki bzu, za którymi widać jego czerwoną blachę. — I nikt nie znajdzie i szukać cię nie będzie! Nie chlip, sły-y-szałeś?! O tam przecież ludzie patrzą… Wszystko, odchodzę od ciebie, — straszy małego. — Czy ty jesteś człowie-e-kiem?! Milcz, gadzino!” Patrzę z oddali. Cierpliwość moja się wyczerpała: trzeba działać natychmiast! Idę, gorączkowo wyszukując jakieś przekonujące i magiczne słowa, żeby łagodnie uspokoić tę szaloną furiatkę, bo zakatuje dziecko wściekła „niania”. Bo czyż rodzona babcia tak znęcałaby się nad wnuczkiem?! A jeszcze Grafika Walentyny Czornomorczenko tak drobniutkiego? Za co? Ale jak to zrobić ostrożnie, żeby nie spłoszyć jej? Ale malec już zaniósł się gorzkim płaczem — aż wzdycha raz po raz: jak źdźbło, bezbronne, stoi — samotny z biedą! — między wielką ziemią a bezkresnym błękitnym niebem, tylko na miedziano-bursztynowych nogach zielone namioty sosnowych igieł smutno kołyszą głowami w starym partyzanckim parku. Kiedyś tutaj rzekami łez kipiały ludzkie cierpienia, beznadzieja, ale tliła się iskierką nadzieja na życie, wolność, marzenie o szczęściu — pięknym i spokojnym ludzkim bycie. Bo czyste sumienie, szacunek do człowieka, pragnienie ochrony jego i siebie wychowują wysokie cnoty, głęboki wewnętrzny świat piękna, aby tworzyć dobro… Rozwścieczone babsko wtyka buteleczkę chłopcu do ust: „Pi-i-j sok — zamilknij-i! Nie chli-i-paj!..” Łagodnie, ale nieustępliwie przekonuję: „Czy warto tak nalegać? Pani też swoje zdrowie by oszczędziła… Mały uspokoi się i później wypije. Może on chce się bawić?” — „Ścierwo wred-ne! Oto nie chlip, mówię”, — nie przestaje babsko. Żeby jakoś uspokoić i choć trochę pocieszyć dziecko, szukam czułych słów: „Nie płacz, kotku. Spójrz, jaka tęcza z nieba i kwiatuszki wokoło! Z ich kielichów trzmiele już miodek piją, też śniadają. Ptaszki śpiewają. A tam, po korze sosnowej dzięciołek puka, jakby młoteczkiem. Dzieciom małym jedzonka szuka. Oto posłuchaj”. Chłopczyk ostrożnie zerka Jakie ziarno — dobro czy zło — zasieją w duszę malca, takim wyrośnie przyszłe pokolenie. Takie będzie też oblicze Ukrainy, rozkwit czy upadek jej społeczeństwa. Jakiego człowieka wychowają rodzina, pedagodzy — oto gdzie problem! Bo dla państwa najważniejsza — nie tabliczka mnożenia, a pełnowartościowy obywatel. Więc, oprócz jednolitego porządku testowania abiturientów, warto byłoby wprowadzić i test szczególny: zawód z powołania serca. I główny egzamin dla kandydata do pedagogicznej czy medycznej uczelni — nie tylko kompleks bezbłędnej wiedzy, ale i psychologiczna zgodność z wybranym zawodem: pedagog formuje i tworzy wewnętrzny świat człowieka, a lekarz stoi na straży zdrowia i życia. Dlatego do komisji egzaminacyjnej należy włączać też psychologów-analityków, bo nie każdemu dyplomowanemu pedagogowi można powierzać wychowanie dzieci.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
liwe nastawienie do tego wysokiego ideału u poszczególnych polityków, przedstawicieli niedoukrainizowanej inteligencji, u tych, których Taras Szewczenko nazywał “dobrymi ludźmi” (“Nie tak ci wrogowie, jak dobrzy ludzie”). Nawet niektórzy współcześni teolodzy, naukowcy, pisarze, dziennikarze deklarują “ikonizację”, kult Szewczenki, o tym, że budowanie mu pomników — to stawianie bożków itp. Czy nie najbardziej postarał się splugawić jasny obraz Kobziarza epatażowy bazgracz Ołeś Buzyna. Po wyjściu jego paszkwilanckiej pracy napisałem taką strofę: Buzę buzuje Buzyna (Czyżby urodził się pod bzem?) Szewczenko — geniusz, jedyny, A buzyny — jak gnoju! Idealny obraz Tarasa Szewczenki próbują poniżyć ci, którzy nie budują ukraińskiej Ukrainy, którzy znieważają naród, jego język, tradycyjną kulturę, prawdziwe gniewne i czułe słowo Tarasa. To ci możnowładcy, którzy nie mogą, nie umieją i nie chcą tworzyć Państwa Ukraińskiego, a czynią rozłam i chaos, mącą wodę, żeby łowić złotą rybkę, żeby sprywatyzować Ukrainę, przekształcić ją w ziemię obiecaną dla siebie, a Ukraińców wymorzyć głodem lub wypchnąć, jak konstatował jeszcze kiedyś Taras Szewczenko, “na obczyznę, do obcej roboty”. To ci reformatorzy-nieudacznicy, grabarze idei narodowej, którzy zmniejszyli liczbę godzin na naukę języka ukraińskiego, twórczości Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki. To ci, którzy na tarcze wystawili zbrodnicze przeciwstawienie-pytanie w projekcie “Wielcy Ukraińcy”: “Ukrainiec (Taras Szewczenko) czy Ukrainka (Łesia Ukrainka)?” To ci, którzy krzywią pyski w obcym języku w parlamencie, rządzie, administracjach państwowych, ministerstwach. To ci, którzy, zasłaniając się workami pieniędzy, pysznie i bezczelnie niszczą wszystko, co ukraińskie z ducha i litery, dotyczy to rzeźby, książki czy sportu. To ci, którzy boją się silnego Państwa Ukraińskiego, którzy boją się nieśmiertelnego poety-proroka ludowego, bohatera narodowego, geniusza światowej literatury i kultury. Taras Szewczenko uosabia naród, Ukrainę. Naród ukraiński ma takiego poetę, na jakiego zasługuje. Na Ukrainie jeszcze nie ma władzy, na jaką zasługuje naród. Współczesna władza ukraińska jeszcze nie pojęła wielkości Tarasa Szewczenki, nie zrozumiała, że kod idei narodowej sformułowano w skrzydlatych i proroczych słowach Szewczenki: “W swoim domu — swoja i prawda, i siła, i wola”. centra działalności jego oddziału. W czasie pracy w kijowskiej Komisji Archeologicznej Szewczenko z dokumentów wiedział, że centrum ruchu hajdamackiego 1768 r. na północy Kijowszczyzny stał Brusiłów, “prawą ręką” Iwana Bondarenki był Kornij Moskalenko, który pochodził, jak sądzą, ze wsi Osiwce, że oni razem z oddziałem kozaków wjechali do Brusiłowa od strony wsi Didowszczyzny i “ukarawszy” tutaj szlachtę i arendarzy oraz uzupełniwszy swoje szeregi brusiłowskimi chłopami pańszczyźnianymi i mieszczanami-rzemieślnikami, skierowali się do Hruzskiej, a potem do Byszewa, Kopyłowa, Rożowa, Makarowa, Andrijiwki. Jakiw Hałajczuk, znany w rejonie brusiłowskim krajoznawca i pedagog, prześledził pobyt Tarasa Szewczenki na Wołyniu i wizyty w Brusiłowie. Właśnie tutaj, uważa historyk, Taras zapisał ostatnią z trzech pieśni o Iwanie Bondarence. A już wiosną następnego roku jako członek tajnego Bractwa Cyryla i Metodego został zesłany do wojska w Kraj Orenburski. Jewhen BUKET, na podstawie materiałów strony http://brusilov.org.ua
Maschinelle Übersetzung
Mykoła DMYTRENKO Wraz z pojawieniem się Tarasa Szewczenki Ukraina zyskała akcent życiodajnego symbolicznego kodu nieśmiertelności. To promień słońca, który leci z przeszłości w przyszłość: oświetla, rozgrzewa i wypala. O tej nieśmiertelnej jakości roli Tarasa Szewczenki dla Ukraińców pisał swego czasu jeszcze Iwan Franko, podkreślając jego więź krwi z narodem, z potomkami: „Był synem chłopa — i stał się władcą w królestwie ducha. Był poddanym — i stał się olbrzymem w królestwie ludzkiej kultury. Był samoukiem — i wskazał nowe, jasne i wolne drogi profesorom i uczonym w księgach. Los prześladował go w życiu, ile tylko mógł, lecz nie zdołał przemienić złota jego duszy w rdzę, ani jego miłości do ludzi w nienawiść i pogardę… Los nie szczędził mu cierpień, ale i nie poskąpił pociech, które biły ze zdrowego źródła życia. Najlepszy i najcenniejszy skarb los dał mu dopiero po śmierci — nieśmiertelną sławę i wiecznie rozkwitającą radość, którą w milionach ludzkich serc wciąż na nowo będą wzbudzać jego utwory…” Obraz Tarasa Szewczenki jest ukochany w narodzie. Jeszcze za życia geniusza tworzono legendy i podania o nim. O nikim na Ukrainie nie mówiono tak, jak o Tarasie Szewczence, że chodził w postaci Boga do ludzi: pojawiał się niespodziewanie właśnie wtedy, gdy człowiekowi było najciężej, w godzinach rozpaczy i zwątpienia, pomagał radą, dzielił się kawałkiem chleba, pieniędzmi, zdejmował z siebie odzież. Idealny bohater narodu został przedstawiony nie tylko w podaniach, ale i w przysłowiach oraz powiedzeniach, pieśniach. Wiele jego wersów stało się skrzydlatymi, ideowymi, moralnymi drogowskazami. To zaświadcza, że Taras Szewczenko stał się dla Ukraińców zjawiskiem kształtującym światopogląd, takim, które nadaje sens bytowi narodu, daje mu duchową moc, wiarę, nadzieję. Słów Tarasa bali się (i boją się do dziś!) zewnętrzni i wewnętrzni wrogowie Ukrainy. Prawdziwi Ukraińcy nigdy nie wyrzekali się Szewczenki, nie odwracali się od jego mądrego obrazu, modlili się do niego jak do wybawcy Ukrainy i gwaranta jej jasnej przyszłości. Dla narodu miłującego słońce, tworzącego chleb i dobro, genialny poeta i artysta był i pozostaje ideałem: „Szewczenko Taras niby słońce dla nas”, „Nie ma kwiatów bez korzenia, a Szewczenki bez narodu”, „Mów prawdę, jak Szewczenko”, „Słowa Tarasa — to prawda żywa”. Z kroniki życia i twórczości Tarasa Hryhorowycza Szewczenki można się dowiedzieć, że wielki ukraiński poeta przebywał w różnych czasach w wielu miejscach Ukrainy. I tutaj, a nie tylko w twórczości, stał się przykładem dla pisarzy i artystów na wszystkie czasy, wzorem jedności z masami ludowymi. Wiele podróży Szewczenki nazywają „archeologicznymi”. Oficjalnym zadaniem Szewczenki-archeologa było zbieranie materiału folklorystycznego, przegląd wybitnych uroczysk i mogił, tworzenie szkiców, zbieranie, gdzie to możliwe, dawnych aktów i dokumentów. W drodze wraz z Szewczenką zawsze były jego albumy robocze, gdzie artysta od czasu do czasu robił szkice, notatki. Ostatnia archeologiczna podróż Szewczenki — od 21 września do 29 października (według st. stylu) 1846 roku na Podolu, Wołyniu i Kijowszczyźnie. 2 i 3 października przebywał w Kamieńcu Podolskim, wkrótce wyjechał, aby naszkicować Ławrę Poczajowską i przebywał tam przynajmniej do 20 października. Ostatnią dekadę października Szewczenko podróżował z Poczajowa do Kijowa przez Krzemieniec, Dubno, Ostróg, Korzec, Nowogród Wołyński
Maschinelle Übersetzung
„Testament” Szewczenki obleciał cały świat”, „Myśli Tarasa będą żyć wieki”, „Szewczenko będzie żył, dopóki na ziemi będą żyć ludzie”. W legendach i podaniach postać Szewczenki otoczona jest aureolą świętości, prostoty, dobroci, mądrości, dowcipu i miłości. Te utwory dotyczą różnych tematów. Jeden z najbardziej widocznych motywów to umiłowanie wolności i prawdy Tarasa Szewczenki. W podaniu „Carskie zamki pękną” podkreślona jest wiara ludu w prawdziwe słowo Szewczenki: „O Tarasie Szewczence słyszałam, że bywał w naszych stronach. Każdy chciał go zobaczyć, porozmawiać z nim.
…ski i Żytomierz, skąd w pośpiechu, po trzech dniach, wrócił do Kijowa. O trasie przejazdu Szewczenki z Żytomierza do Kijowa nic nie wiadomo. Wiadomo, że z Żytomierza do Kijowa w latach czterdziestych XIX wieku prowadziły dwie drogi: jedna — pocztowa, nowsza, przez Studenicę, Radomyśl, Rakowicze, Rożów, Motyżyn i Białogródkę, druga — wojskowa („stary szlak”) przez Studenicę, Korostyszów, Pryworotie, Brusiliw, Hruzką, Byszów i Białogródkę. O drodze „wojskowej” Funduklej, gubernator kijowski, pisał: „Oprócz jej znaczenia wojskowego ma ona również znaczenie dla handlu. Wszyscy, którzy nie jadą końmi pocztowymi do Żytomierza, zwykle podążają tą drogą, aby skrócić drogę i uniknąć wielkich piasków pod Radomyślem”. Ta okoliczność mogła stać się motywem dla Szewczenki, który spieszył do Kijowa, by wybrać drugi wariant — przez Brusiliw, Hruzką i Byszów. Ale najwyraźniej były podstawy, by ob-
Artystka Nina Bożko. Plakat „T. H. Szewczenko”
Już wtedy o nim krążyła sława wśród ludu. Szewczenko długo rozmawiał z ludźmi, opowiadał im prawdę o wolności, którą car z panami zamknęli za dwunastoma zamkami. Mówił, że te zamki wkrótce pękną i ludzie dostaną wolność”. Umiłowanie prawdy przez Szewczenkę podkreślone jest w wielu ustnych utworach ludowych o nim, zwłaszcza w podaniu „Lubił mówić prawdę”: „Złapali żandarmi Tarasa Szewczenkę i przyprowadzili go przed samego cara, do tych jego wspaniałych pałaców. Siedzi car za stołem jak kukła — ani drgnie. Podchodzi Taras do cara, jakby nic się nie stało. Wtedy car mówi do niego:
rati saме drugyj szlach z Żytomyra do Kyjowa. Za narodnymi perekazamy i pisnjamy pro Iwana Bondarenka, jaki poeta zapysaw szcze 1843 r. w okolyciach Wyszhoroda, Szewczenkowi bulo widomo, szczo Bondarenko pochodyw z kriposnych sela Hruzkoji, szczo tam żyła johо maty, dijaw Bondarenkiw hajdamactkyj zahin u Byszowi, szczo roz-
— Więc to ty jesteś tym, który nazwał carycę wysuszonym grzybem? — Dokładnie tak — powiedział Taras. — Jak śmiałeś!? — grzmiał car. — Strasznie lubię mówić prawdę — odpowiedział Szewczenko”. Wiele utworów przedstawia różne zabawne, humorystyczne sytuacje z życia Szewczenki. Czasem lud bezlitośnie, satyrycznie portretuje panów lub innych ciemiężycieli: „Szedł Taras Szewczenko drogą, a naprzeciw jechał pan bryczką. Taras się przywitał, a pan na to odpowiedział: «Gęś świni nie towarzysz». «Skoro tak, to odlatuję» — powiedział Taras”. W innym dowcipie mowa o rozmowie z generałem: „Pewnego razu jechał Szewczenko pociągiem razem z generałem. Jechali i milczeli, zerkając ukradkiem jeden na drugiego. Szewczenko czytał książkę, a generał to drzemał, to bawił się ze swoim pieskiem. Kiedy Taras położył obok siebie otwartą książkę, a pies ją powąchał, generał, chcąc zakpić z poety, zwrócił się do pieska: — Ucz się, ucz się — poetą będziesz. Szewczenko dodał: — A jeśli się nie douczysz — generałem będziesz”. W pieśniach, kołomyjkach, przyśpiewkach również podkreśla się przynależność Szewczenki do ludu, wierną służbę mu słowem i czynem:
Półtora wieku żyje,
A wciąż młodnieje, —
Bo jego dusza z ludem,
Dlatego się nie starzeje.
Albo takie wersy:
Chwała i sława Kobzarzowi
Od rodu do rodu,
Że śmiało wzywał lud
Do walki o wolność.
Genialne słowo Tarasa Szewczenki weszło w świadomość narodu, w jego duszę i serce. Nie bez powodu na słowa poety stworzono tyle ludowych melodii. Ulubionymi stały się pieśni „Ryczy i jęczy szeroki Dniepr”, „Moje myśli, moje dumy”, „Kiedy umrę, to pochowajcie mnie”, „Ój, leci orzeł”, „Płynie woda w sine morze”, „Zakwitła w dolinie czerwona kalina”, „Pływaj, pływaj, łabędzieńku”, „Wiśniowy sad koło chaty”, „Po co mi czarne brwi”, „Leci kawka przez wąwóz”, „Wydeptałam ścieżynkę” itd. Idealny obraz ludowego bohatera, stworzony przez miliony, nie podlega czasowi. Tymczasem w ostatnich latach obserwujemy zniewagożgromleno ten oddział w Makarowie, a samego Bondarenkę stracono w Czarnobylu. Poetę od dawna interesowały pieśni o Bondarence oraz sama historyczna postać przywódcy hajdamaków. Nie mógł nie skorzystać z okazji, by choćby przejazdem odwiedzić rodzinną wieś jednego z bohaterów Koliszczyzny, Hruzkę, a także Byszów i Brusiliw —
Maschinelle Übersetzung
Nina HNATIUK Zdjęcia autorki Co wiemy o Siczesławszczyźnie, krainie kozackiej wolnicy, bezkresnych stepów, cicho płynącego Dniepru-pięknisia? Wiemy, że wytapiają tu metal i tworzą petrykiwskie cuda-malowidła, rakiety kosmiczne oraz różnorodne wyposażenie kopalniane i hutnicze. Tylko w Dniepropetrowsku, dawnym Jekaterynosławiu, który budowano jako trzecią, południową (po Moskwie i Petersburgu) stolicę Imperium Rosyjskiego, dziś jest ponad 100 organizacji naukowych i naukowo-konstruktorskich, cztery akademie i tyle samo uniwersytetów. Ujął nas swoim pięknem i majestatem Dniepr, którego nabrzeże Hiroshi Kataoka — badacz ukraińskiego folkloru rozciągnęło się w centrum obwodowym na 32 kilometry. Dzięki tej potężnej rzece, licznym parkom i skwerom, szerokim bulwarom nie tak bardzo odczuwa się emisje do atmosfery kombinatów metalurgicznych i wielu dziesiątek tysięcy samochodów. Ale czy wszystko jest idealne w tym półtoramilionowym mieście, które dzięki swoim wielu władcom i grubasom wciąż nie chce rozstać się z komunistyczną przeszłością? Dniepropetrowsk nijak nie stanie się Siczesławiem, choć marzą o tym i domagają się tego proświcianie, społeczność naukowa i twórcza, tysiące jego świadomych mieszkańców. W mieście do dziś nie ma ulic z imionami takich znanych działaczy, jak architekci O. L. Krasnosielski i D. S. Skorobogatow, pisarze A. F. Kaszczenko i W. P. Pidmohylny, teolog, historyk W. O. Bidnow i literaturoznawca P. O. Jefremow… W tym samym czasie miasto „upiększają” nabrzeże imienia Lenina, place nazwane nazwiskami wielu innych bolszewickich wodzów, a także ulice Zonalna, Tymczasowa, Panelowa, Kołchozowa, Komitetowa, Radziecka, Socjalistyczna, Niezamożna, Obwodowa, Elektryczna, Masywna, Konstruktywna, Zoologiczna i inne. Nadszedł czas, aby wreszcie określić się z nazwą centrum obwodowego oraz z jego herbem, biorąc pod uwagę historyczną przeszłość tego sławnego kozackiego kraju. Nie warto wsłuchiwać się w słowa rodaka z prezydencką buławą, który powiedział, że idea narodowa nie zadziałała. Gdyby były prezydent Ukrainy głębiej znał twórczość Tarasa Szewczenki, gdyby choć czasami otwierali tę świętą dla Ukraińców księgę jego podwładni, to doszliby do wniosku, że idea narodowa jest zakodowana w słowach Wielkiego Kobziarza: „W swoim domu — swoja i prawda, i siła, i wolność”. Wreszcie mamy swój dom — niepodległe państwo ukraińskie. Trzeba zadbać, aby panowała w nim prawda — o naszej historii, o naszej władzy, o naszych problemach i nadziejach, jak i kosztem czego żyjemy i przetrwamy. A wolność dla Ukraińców — to nie tylko swoboda, ale i wysiłek, by być wolnymi, zdolność zerwania okowów ducha i nigdy więcej nie być niewolnikami na praojczystej ziemi. Czyż nie tak, Ukraińcy? W pracy „Taras Szewczenko. Życie i twórczość” akademik Iwan Dziuba zaznacza: „Szewczenkę rozumiemy na tyle, na ile rozumiemy siebie — swój czas i Ukrainę w nim. I nasza epoka, jak i każda poprzednia, pragnie zbliżyć się do zrozumienia Szewczenki. Ale żeby lepiej zrozumieć go jako naszego współczesnego, trzeba pełniej pojąć go jako współczesnego problemów, społeczeństwa połowy XIX w. Szewczenko sam przychodzi w nasz czas. Ale i my musimy iść w jego czas. Tylko tak między nami a nim będzie pogłębiać się wzajemne zrozumienie. Cenimy duchowe i estetyczne bogactwo jego twórczego świata, zachwycamy się ideowym awangardyzmem i wysokim obywatelskim wizerunkiem, polityczną i moralną pryncypialnością, jego organiczną przynależnością do narodu oraz wieloma innymi drogocennymi cechami, które są powiązane w naszej świadomości z jego imieniem. Ale czy zawsze i czy w pełni możemy sobie wyobrazić, co za tym stało, ile to kosztowało walki, bólu, męstwa, przejrzenia myśli, siły woli, naturalnej czystości i dobroci?” U każdego z nas jest swój Szewczenko. I jego słowami często mówimy, jego oczami patrzymy na świat, jego myślami żyjemy i kochamy, radujemy się i cierpimy, rodzimy się i opuszczamy ten świat. „Ten buduje, ten rujnuje”, — mimo woli wspominamy, kiedy widzimy porzucone kluby i biblioteki, zapomniane, opustoszałe ludzkie siedziby, a obok — pałace handlarzy i złodziei, nowego przebiegłego państwa. Kiedy usłyszysz, jak przedstawiciele frakcji komunistów pragną uczynić rosyjski drugim państwowym, a w rzeczywistości — jedynym państwowym językiem, mimo woli wspominasz: Doborowała się Ukraina Do samego końca. Rodacy ciepło witali Lubow Hołotę Gorzej niż Lach swoje dzieci Ją krzyżują. I do nas, obecnie żyjących, z siwej starożytności zwrócone są mądre, wycierpiane, po ojcowsku wzruszające słowa Tarasa Szewczenki: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana módlcie się. Otóż, Międzynarodowe Święto Szewczenkowskie przybyło na Siczesławszczyznę. Odbyło się przyjęcie reprezentacyjnej delegacji twórczej w obwodowej administracji państwowej. Zastępca przewodniczącego ODA Jewhen Borodin, zastępca przewodniczącego rady obwodowej Andrij Sypko, naczelnik obwodowego zarządu kultury i turystyki Kateryna Samareć, przewodnicząca Dniepropetrowskiej obwodowej organizacji pisarskiej Łesia Stepowyczka opowiedzieli o osiągnięciach zawodowych i twórczych siczesławców, wybitnych działaczach przeszłości i sławnych twórcach dobra teraźniejszości, wyrazili pewność, że miasta i wsie Dniepropetrowszczyzny, ludzie tego kraju staną się bliżsi każdemu z nas. Pisarze ze wszystkich obwodów Ukrainy, AR Krym, a także z Białorusi, Armenii, Gruzji, Kazachstanu, Litwy, Polski, Japonii przyjechali do miasta nad Dnieprem, aby powiedzieć swoje słowo o geniuszu narodu ukraińskiego, głębiej poznać ten kozacki kraj, pomnożyć w nim ducha rycerstwa i twórczości, oddać hołd ludziom pracy, wzbogacić się duchowymi skarbami historii. Wśród uczestników tegorocznego święta — laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki pisarze Lubow Hołota, Hryhorij Husejnow, Ołeś Łupij, Łeonid Tałałaj, Stepan Sapeliak, Dmytro Kremiń, artysta i autor utworów prozatorskich Wasyl Łopata. Uczestnicy święta, przedstawiciele społeczności złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki w centrum miasta. Otwierając Międzynarodowe Święto Szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej” w Dniepropetrowskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. T. Szewczenki, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy do spraw duchowości i kultury, przewodniczący NSPU, laureat Narodowej
Sławny artysta Wasyl Łopata wśród stepowych bezkresów, laureat Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Jaworiwski zaznaczył, że już prawie dwa stulecia słowo Szewczenki porusza, inspiruje świadomych Ukraińców, nie daje spokoju tym, którzy chcieliby znów widzieć Ukrainę kolonią Imperium Rosyjskiego. Dniepropietrowszczyzna to odwieczny kozacki kraj, gdzie pełnym głosem powinien brzmieć ojczysty język ukraiński, rozkwitać ukraińska kultura, wszak to ziemia wielu gigantów ducha, wśród których są Dmytro Jawornycki i Ołeś Honczar. Musimy zrobić wszystko, aby nie malały rzeki naszego patriotyzmu, nie wyczerpywał się grunt wiary, z pokolenia na pokolenie przekazywane były myśli Tarasa, Tarasowe prorocze: „Walczcie – a zwyciężcie!”. Zastępca przewodniczącego Dniepropietrowskiej Administracji Obwodowej Jewhen Borodin ciepło powitał gości, życzył owocnej pracy, sukcesów w twórczości i wręczył W. Jaworiwskiemu upominki – właśnie wydrukowany tom „Szewczenkiana Naddnieprza” oraz ścienny talerz z portretem Tarasa Szewczenki autorstwa petrykiwskich mistrzów malarstwa. Poeta i działacz społeczny, przewodniczący Komitetu ds. przyznawania Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Roman Łubkiwski przypomniał, że członkowie delegacji artystycznej, docierając do Siczosławia, jechali przez Czehryń, Czerkasy, w pewien sposób powtarzając drogę Szewczenki. I trudno uwierzyć, że tutaj, w sławnym Siczosławiu, pomnik młodego Tarasa Szewczenki stoi na ulicy Lenina. Mamy nadzieję, że nowa władza dąży do pozytywnych zmian. Chcemy je widzieć tutaj, w przemysłowym sercu Ukrainy. Niepokoi nas przyszłość tego kraju, wszak wielu ludzi sprowadzono tutaj z innych ziem. Trzeba zrobić wszystko, aby ci ludzie zbliżyli się do ukraińskich źródeł. Szczerymi oklaskami witali rodacy pisarkę Lubow Hołotę, w 2008 roku uhonorowaną Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki za powieść „Pamięć epizodyczna”. Lubow Wasyliwna często przyjeżdża w rodzinne strony: urodziła się w Krzywym Rogu, mieszkała i uczyła się w rejonie sofijewskim, ukończyła Uniwersytet Dniepropietrowski, pracowała w radiu obwodowym. Niedawno w Akademii Górniczej odbyła się prezentacja powieści „Pamięć epizodyczna”. Przebywała pisarka także na Czytaniach Honczarowskich. Dobrze, że jest w Dniepropietrowsku ulica O. Honczara, kilka szkół nosi jego imię. Bolą córkę stepu problemy tego kraju. W wielu wsiach brakuje wody pitnej – trzeba dowozić ją w plastikowych pojemnikach. Wysycha rzeka Bazawłuk, lecz pozostaje niezniszczalny duch stepu i wolności. I ten duch zwycięży. Przewodnicząca Dniepropietrowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Lesia Stepowyczka, witając uczestników święta, podkreśliła, że obecna władza w obwodzie nie jest już „kuczmowska”. Jest niemało pozytywnych zmian także w stosunku do ludzi sztuki. W szczególności pisarka cieszy się, że jej projekt stał się rzeczywistością: wydrukowano elegancką, liczącą prawie pół tysiąca stron książkę „Szewczenkiana Naddnieprza”. Rdzeń tego długo oczekiwanego wydania stanowią utwory Hryhorija Bidniaka, Serhija Burłakowa, Hryhorija Harczenki, Wiktora Hrycenki, Hryhorija Husejnowa, Marii Drużko, Olesia Zawhorodniego, Ołeksandra Zajwego, Jurija Kibcia, Wiktora Korża, Mychajła Larina, Mykoły Mykołajenki, Ołesi Omelczenko, Witalija Starczenki, Nadii Tubalcewej oraz innych siczosławskich pisarzy, poświęcone pamięci Tarasa Szewczenki. Ciąg dalszy nastąpi. Uroczystości w Dniepropietrowskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kupować, ale i rozmawiać o niej, słuchać ciekawych ludzi, dlatego na Forum przeprowadzamy wiele akcji literackich. Przyjeżdża do nas prawie 140 pisarzy z całej Ukrainy. Są to zarówno dobrze znani mistrzowie słowa, tak zwani żywi klasycy, jak i całkiem młodzi ludzie, którzy może opublikowali jedynie zbiór wierszy w jakimś czasopiśmie czy w internecie. Ale wszyscy chcą przekazać swoje myśli czytelnikowi i wierzą, że w Kijowie ich usłyszą. Specjalnym gościem festiwalu jest izraelski pisarz Rui Hen, który dwa lata temu po raz pierwszy odwiedził Ukrainę i zakochał się w naszej literaturze, zaczął uczyć się języka i tłumaczyć naszych pisarzy na hebrajski. Nasze Forum to miejsce, gdzie spotykają się różne kultury, gdzie ludzie uczą się lepiej rozumieć siebie nawzajem. Na oficjalnym otwarciu Forum Wydawców w Kijowie wystąpił Iwan Wasiunyk: — Krajowy biznes książkowy jest zagoniony do rezerwatu. Co szósta książka, która jest tu rozprowadzana, jest przywożona z Rosji. To nasuwa myśl, że przepisy celne i system dystrybucji stworzyły taką sytuację, że ukraińska książka, w odróżnieniu od importowanej, jest droższa. Bez wątpienia rząd podejmie radykalne środki. Pierwszym krokiem, bez którego niemożliwe jest wprowadzenie polityki protekcjonistycznej, jest przyjęcie ustawy Ukrainy, która wprowadzi ulgi dla krajowego wydawnictwa książek. Obiecuję, że ten projekt ustawy zostanie rozpatrzony na najbliższym posiedzeniu Gabinetu Ministrów. Drugim krokiem jest decyzja w sprawie ulgowego czynszu za pomieszczenia księgarń i wydawnictw. Do tej decyzji rząd przygotował rekomendację dotyczącą otwierania nowych księgarń (przynajmniej jednej na 20 tysięcy mieszkańców). Mamy nadzieję, że w najbliższych latach uda nam się odnowić 2,5 tysiąca księgarń. To minimum, przy którym będziemy prowadzić realną politykę protekcjonistyczną i wyjdziemy z obecnego haniebnego stanu. Efektywnie pracować w tym kierunku możemy tylko we współpracy ze społeczeństwem. * * * Ukraiński rząd zawsze jest dobrze uzbrojony w słowo. Jednak Kijów to Kijów, a Lwów to Lwów. I one nigdy się nie przetną… Przeróbka słynnych wersów Kiplinga powstała spontanicznie: z tego, co zobaczono i usłyszano w galerii „Ławra” oraz na innych arenach Forum. Po wszystkim widać, że stolicę starano się „wziąć” lekkością gatunku undergroundowego: różnorodnymi show, grupami popowymi, jazzowymi i rockowymi. Muzyczną arenę umieszczono obok kiermaszu książek, na dziedzińcu galerii. Cel jest przejrzysty: zwabić młodego czytelnika, jak motyla, na światło ukraińskiej książki. Program był gęsty: grupa wędrownych diaków „Wertep” plus Serhij Żadan i Jurko Pokalczuk; Mariana Sawka i „Orkestra Vito”, Wołodymyr Cybułko i grupa „Nedila”, Artem Cech i grupa „Nawidminuwid”. Jednym słowem, takich literacko-muzycznych tandemów było wystarczająco dużo. I nic dziwnego: nasi pisarze nie są gorsi od europejskich: także potrafią śpiewać. Oprócz tego było wiele prezentacji, sesji autografów, czytania wierszy i prozy oraz jedna poważna nagroda literacka. W tym roku komitet nagrody literackiej „Aistra” uznał za najlepszą książkę lwowskiej pisarki Hałyny Pahuciak „Zachód słońca w Uroży”. Uważa się, że wspólny projekt NSPU oraz Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego Ernesta i Natalii Huliak (Australia) powstał, aby trochę „odciążyć”
Maschinelle Übersetzung
Ulana HLIBCZUK Zdjęcie Olesia DMYTRENKI 23 maja w galerii „Ławra” oficjalnie otwarto międzynarodowe Forum Wydawców w Kijowie, które potrwa do 25 maja. Jego sponsorem finansowym została Kijowska Miejska Administracja Państwowa. Na konferencji prasowej na kilka dni przed otwarciem Forum naczelnik głównego zarządu kultury i sztuki KMAP Switłana Zorina poinformowała, że władze miejskie przeznaczyły z budżetu na ten festiwal literacko-artystyczny 500 tysięcy hrywien. Inspiratorką i organizatorką została prezes Forum Wydawców we Lwowie Lesia Kowal. Najwyraźniej obie strony jakoś się porozumiały, aby święto książki nie stało się zakładnikiem politycznego PR-u. Kijowski kiermasz książki oraz festiwal literacko-artystyczny odbywał się pod hasłem „Książka to broń” i miał miejsce na trzech głównych arenach: w galerii „Ławra”, w muzeum Iwana Honczara oraz w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Podczas oficjalnego otwarcia, oprócz prezes forum, głos zabrali wicepremier Ukrainy Iwan Wasiunyk oraz przewodniczący Narodowej Rady ds. Kultury Mykoła Żulynski. Prezes Forum Wydawców we Lwowie Lesia Kowal: — We Lwowie przyzwyczailiśmy publiczność i dziennikarzy do tego, że forum to nadzwyczajne wydarzenie. Niestety, w Kijowie sytuacja jest inna. Polityka jest tu ponad wszystko, jednak my zajmujemy się kulturą. To pierwsze międzynarodowe Forum Wydawców w Kijowie. Im więcej ludzie będą czytać i orientować się we współczesnej literaturze, tym skuteczniej mogą wywalczyć lepsze miejsce w tym życiu. Zawsze będą silni i uzbrojeni. Do tej myśli trzeba przyzwyczajać dzieci, które powinny czytać więcej. Wszystkie nasze akcje, czyli 15 lat Forum Wydawców we Lwowie, festiwale czytelnictwa dziecięcego, są skierowane właśnie na to. Forum Wydawców w Kijowie nie może być i nie będzie kopią Lwowskiego. To inna akcja z innymi zadaniami. Naszym celem jest pokazanie, że w stolicy Ukrainy może być tak samo potężny kiermasz książki, jak i w innych krajach świata. Nie mówię, że uda się to zrobić za pierwszym razem. Kijów jest zdezorientowany i rozpieszczony rynkiem na Petriwce. Tak naprawdę książkę można nie tylko Jazzowe improwizacje poetki Mariany Sawki
Maschinelle Übersetzung
Nagrodę im. Szewczenki. Nagroda finansowa od „Aistry” wynosi 30 tysięcy hrywien. Niestety, jeśli organizatorzy Forum pragnęli stworzyć ogromną literacką imprezę, to trochę się pomylili. Do swobodnej artystycznej komunikacji potrzebna jest odpowiednia infrastruktura: sieć kawiarni i niepożerające budżetu ceny w nich. Wreszcie, banalna możliwość przyłożenia gdzieś głowy na noc. Przy zawrotnych cenach w stołecznych hotelach najtaniej jest w skwerku, podłożywszy zamiast poduszki „książkę-broń”… Cierpliwi pisarze i wydawcy… Ileż to im obiecywano ulg i dotacji, ileż zobowiązywano się bronić przed zagraniczną nawałą — nie sposób zliczyć. Chyba najwięcej w 2007 roku, w Roku ukraińskiej książki. Pomimo wszystkich zwodniczych obietnic, rodzima książka jakoś przetrwała i wydawców podkarmiła. Lecz pozostaje tajemnicą: dlaczego po tylu latach niepodległości biznes książkowy, bardzo udany w sąsiednich krajach, w państwie ukraińskim tak i nie stał się głównym czynnikiem polityki protekcjonistycznej rządu. Dlatego mamy to, co mamy: jeśli frankfurckie czy warszawskie targi książki są świadectwem rynku książki i przemysłu, to zupełnie inaczej jest w Kijowie czy nawet na Forum Wydawców we Lwowie. Choćby sto razy nazwać je międzynarodowymi, ale jarmark to zawsze jarmark. I rzecz nie w Łesi Kowal: ona robi wszystko, co może. Jednak obiektywne czynniki są silniejsze… Według obserwacji krytyczki literackiej Roksany Charczuk, rodzimy biznes książkowy dopiero zaczął stawać na nogi: kilku ukraińskich prozaików żyje z honorariów ze sprzedaży własnych utworów; agenta literackiego ma niewielu pisarzy; ukraińska krytyka pojawia się sporadycznie… Choć język ukraiński ogłoszono państwowym, wciąż nie dominuje. W naszym społeczeństwie panuje nie rosyjski język imperialny, a jego zniekształcony wariant — surżyk. Rodzima literatura rozwija się w granicach społeczeństwa, którego nie sposób nazwać kulturalnym. O poziomie jego kultury świadczy choćby ten fakt, że na 46 milionów ukraińskiej populacji ukraińską książkę najciekawszych autorów wydaje się w nakładzie 5 tysięcy egzemplarzy. Czemu więc dziwić się, że międzynarodowe Forum Wydawców w Kijowie mieściło się w niewielkim pomieszczeniu galerii „Ławra”, a pomiędzy jego rzędami nie obserwowano zatorów książkomanów? Ulana HLIBCZUK W Drohobyczu 26 maja rozpoczął się trzeci międzynarodowy festiwal literacki, poświęcony Brunonowi Schulzowi. Jego słynne chimeryczne pismo sprowokowało pragnienie od razu trzech narodów, by zawłaszczyć sławę jego twórczości. Żyd z pochodzenia, Brunon Schulz żył w prowincjonalnym galicyjskim miasteczku, a pisał po polsku. W 2008 roku wielkie wydarzenie artystyczne odbędzie się pod hasłem „Brunon Schulz i kultura pogranicza”. W programie, oprócz referatów znanych pisarzy i tłumaczy „Sklepów cynamonowych”, widnieje „łuk wyobraźni Brunona Schulza”. Wyobraźnia to rzecz czysto indywidualna. Zwłaszcza wyobraźnia o wyobraźni… Z okien tej małej biblioteki w Iwano-Frankiwsku zawsze można było podpatrzeć tytuł wieczornego seansu filmowego. Małe, niczym wiejskie, kino znajdowało się naprzeciwko. Choć z wieczną indyjską melodramą na obłupanej ścianie bardziej pasowałoby mu nazywać się „klubem”. Teraz, kiedy przyjeżdżam do domu i przypadkowo trafiam w to głuche i niegdyś chuligańskie miejsce na Sofijówce, wydaje się ono po prostu miłym zadupiem miasta. Właśnie tutaj, w bibliotece na Sofijówce, wpadł mi w ręce magazyn „Inostrannaja litieratura”, gdzie po raz pierwszy wydrukowano Brunona Schulza. Przeczytanie „Sklepów cynamonowych” pozostawiło uczucie niezrozumienia. Jeszcze długo przewracałam w pamięci dziwny tytuł, który w rosyjskim przekładzie był „koricznoj ławką”. W wyobraźni wyłaniały się grubo ociosane, przesiąknięte wilgocią ławeczki. Zarośnięte dzikim bzem, wrośnięte w miękką czarną ziemię, wabiły komary i dżdżownice. Tak, wtedy te „ławki” kojarzyły się z wilgocią, dlatego też chłonęły powolne jesienne deszcze, rozwarstwiały się płat za płatem i rozpuszczały pod ziemią. Czytając Brunona Schulza po raz drugi, poczułam coś zupełnie innego: gęsty słodkawy cynamon. Porzuciłam okres bezbrzeżnej mżawki na rzecz upału i rajskiego życia flory. Zapach przypominał przeleżałe boki wczesnych lipcowych jabłek, które ścieliły sad mojego dziadka. Ich soczyste rany wabiły osy i mrówki. Owady z taką rozkoszą babrały się w słodkich pęknięciach owocu, że ja, nie zastanawiając się, zanurkowałabym tam sama… Gdyby nie strach, że wczesnym rankiem babcia Maria pozbiera w fartuch całą tę papierówkę. Naostrzywszy bezimienny kuchenny nóż, pokroi na rajskie plasterki i zaniesie na strych — suszyć. Albo jeszcze gorzej: posypawszy szczodrze cynamonem, upiecze w piekarniku jabłecznik. Potem jeszcze czytałam Schulza. On na przemian zostawiał kategorycznie różne odczucia: nudności i radości. Same w sobie, oddzielnie, są one prawie bezsensowne — wyludniona planeta. Cud rodzi się tylko na ich pograniczu: uchyla się klapa totalnej samotności i przez jej szparę mamy szansę zrozumieć bezmiar gwiezdnego Nieba.
Maschinelle Übersetzung
P. T. Boryspołeć. „Kazanie apostoła Andrzeja”. 1847 r. W Warszawie trafia na karawan, który przewoził ciało zmarłego w Petersburgu portugalskiego posła, w nim też ślepy artysta wraca wraz z kobzą do Ojczyzny. Zatem pierwsza zagraniczna podróż Boryspołcia trwała dwanaście lat. Pod koniec lat 50., kiedy Platonowi Tymofijowyczowi przyznano emeryturę z resortu wojskowego, a Akademia nadała tytuł „Honorowego wolnego członka”, po raz drugi wyjechał do Paryża. Tym razem po to, by leczyć oczy. Lecz w Paryżu Platon Tymofijowycz zginął, wpadając pod koła karety. Tam też go pochowano. Tak tragicznie ułożył się los utalentowanego artysty. Wiele prac twórcy zaginęło. Według dokumentów archiwalnych było około pół setki jego znaczących płócien. Jednak o miejscu przechowywania większości z nich danych nie ma. W Kijowie znajduje się obraz „Kazanie świętego Andrzeja Scytom” (1847), który artysta podarował wielkiemu księciu Aleksandrowi Pawłowiczowi, a ten z kolei podarował go na 100-lecie cerkwi św. Andrzeja. Ta praca do dziś wisi po prawej stronie przed ołtarzem cerkwi. Jeszcze dwie akwarele P. Boryspołcia „Pejzaż” i „Żandarm” przechowywane są w Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki, w Petersburgu w Państwowym Muzeum Rosyjskim — obraz „Statki w zatoce w świetle księżyca”, kopia obrazu Tycjana „Męczeństwo świętego Piotra z Werony” — w naukowo-badawczym muzeum Akademii Sztuk Pięknych Rosji, portret A. S. Dargomyżskiego — w Rosyjskiej Bibliotece Państwowej im. M. E. Sałtykowa-Szczedrina, obraz „Madonna” — w Permskiej Galerii Sztuki. Dwa lata po przybyciu Boryspołcia do Rosji do Petersburga wraca z zesłania także Taras Szewczenko. 24 kwietnia 1858 roku zanotował w dzienniku: „Przypuszczenia nigdy mi się nie udają… Dzisiaj na przykład zamierzałem wstąpić do Akademii obejrzeć wystawy, a na zakończenie do hrabiny Anastazji Iwanowny. A stało się tak. W pierwszej sali w Akademii spotkałem Zimbulatowa i Boryspołcia, moich starych i szczerych przyjaciół. Pospiesznie obeszliśmy wystawę, udaliśmy się do Zimbulatowa i czas do obiadu spędziliśmy na wspomnieniach. Jestem całkowicie zadowolony z niepowodzenia”. A mieli co wspominać. Ciąg dalszy nastąpi. czenie artystów maluje wielką ikonę, którą wystawiają potem w cerkwi pocztowej stolicy. Dla niej wyrzeźbił według własnego szkicu także luksusową ramę. Riazańskiemu ziemianinowi Szuwałowowi namalował 28 niewielkich obrazów. Oprócz tego otrzymał pomoc finansową od Towarzystwa Zachęty Artystów. W tym czasie Boryspołeć-artysta rozkwita. Twórcza elita stolicy często spędzała wieczory w jego mieszkaniu. Według świadectwa Mykoły Petrowa bywali tu Kukolnik i Pletniow, Gogol i Szewczenko. Boryspołeć miał wspaniałe poczucie humoru. Mykoła Ramazanow wspomina, że pośrodku pokoju wisiała u niego łyżeczka do herbaty z napisem: „Przeszkadza wszystkim i nikomu nie przeszkadza”. Przy kolacji przyjaciele czytali nowe utwory, śpiewali pieśni, urządzali karykaturalne tańce z oryginalnym maskaradą. Wreszcie w 1843 roku Platon wyjechał za granicę. Najpierw do Francji, a stamtąd w 1847 do Włoch. Podczas swoich zagranicznych podróży Boryspołeć dużo maluje, kopiuje obrazy wielkich mistrzów. W Paryżu namalował obrazy „Odpoczynek świętej rodziny”, „Most Królewski”, „Święty Andrzej Pierwszowołany”. W Wenecji zabrał się za kopiowanie płócien Tycjana w kościele świętych Jana i Pawła. Podczas pracy nad obrazem „Śmierć Piotra z Werony” artysta cierpiał z powodu zimna i bardzo słabego oświetlenia. Zaczął psuć mu się wzrok, a potem jedno oko przestało widzieć zupełnie. Lekarze radzili mu zrezygnować z malowania, aby nie oślepnąć, lecz Platon wolałby umrzeć, niż przestać malować. Praca się przeciągała, zarobki zmalały i Boryspołeć zaczął biedować. Wreszcie w 1850 roku ukończył kopię i wysłał do Rosji. Akademia Sztuk Pięknych zatwierdziła ją i wyceniła na dwa i pół tysiąca rubli. Ale Boryspołeć do Rosji nie wracał: miał nadzieję wyleczyć za granicą oczy. Lecz do 1852 roku oślepł prawie całkowicie. W 1855 roku Platonowi „za najwyższym zezwoleniem” Mikołaja wysłano tysiąc rubli na powrót do Rosji. Lecz z tych pieniędzy Platon Tymofijowycz skorzystał inaczej. Prawie zupełnie ślepy artysta znaczną sumę wydaje na zakup starodawnej ukraińskiej kobzy, aby zwrócić ją Ojczyźnie, i wraz z nią jedzie do Warszawy, ponieważ na powrót do Petersburga nie wystarcza pieniędzy. W
Maschinelle Übersetzung
Za horyzontem znajduje się pewna strefa wykluczenia, wizualne dno Wszechświata, zaludnione fantastycznymi rzeczami. Zadaniem twórczego człowieka jest odgadnięcie zarysów tych rzeczy. Im bardziej wiarygodne są domysły artysty, tym doskonalsze jest jego dzieło. „Wypowiedziana prawda jest kłamstwem” – przekonuje poeta Witalij Boryspoleć. Może to również dotyczy sztuki. Myśl traci swoją przeszłość, ponieważ prędzej czy później zapomina się samą myśl – od treści po przyczyny powstania. Być może później sobie przypomnisz. Najważniejsze to zrozumieć dość prostą prawdę: myśli, tak samo jak słowa, podlegają nam tylko do pewnego czasu, ponieważ są starsze, wolniejsze i mądrzejsze od nas. Na ich towarzystwo trzeba jeszcze zasłużyć. Życie artysty zaczyna się od stworzenia własnego świata, być może nawet Wszechświata. Malarz Platon Boryspoleć w jednym z ostatnich listów do Karola Briułłowa pisał: „Nic nigdy się nie zmieni…”. Spróbujmy zastanowić się nad tymi słowami. Co chciał powiedzieć? Czy to rozczarowanie, zwątpienie w sens życia, czy powściągliwość, skąpy zachwyt artysty nad nienaruszalnością fundamentu bytu? Mówiąc inaczej, ciemność nocy się nie zmieni i światło dnia nie zgaśnie. Ciekawe, czy zrozumiał go Karol Briułłow? Zapewne, ponieważ ludzie twórczy mają swoje osobliwości komunikacji, nie potrzebują zbędnych słów, gdyż posiadają wspólną tajemnicę przenikania w wizualne dno Wszechświata. Poeta Witalij Boryspoleć dodaje: „nawet upływ czasu, który wszystko zawsze zmienia”. Najwyraźniej mieli na myśli to samo. Malarz Platon Boryspoleć i poeta Witalij Boryspoleć. Będzie mowa o losie pierwszego i twórczości drugiego. Ród Boryspolców pozostawił po sobie wspomnienia jeszcze z zamierzchłych czasów. Dzielnych kozaków Wojska Zaporoskiego znano i szanowano za siłę ducha oraz rozum. Kilka pokoleń z rzędu należeli do grona starszyzny kozackiej, byli pisarzami sotennymi i pułkowymi, a kozacki pisarz to najbardziej wykształcony człowiek w swoim środowisku. Po klęsce hetmana Iwana Mazepy w walce o niepodległość Ukrainy dla kozaków nastały trudne czasy. Wielu zniszczono, resztę rosyjski imperator Piotr I, aby uniknąć nowych rozruchów, udobruchiwał różnorodnymi przywilejami. Na szczęście potomkowie Boryspolców przetrwali w tej walce, choć tak zwany „kozacki zamek” we wsi Hoholów w obwodzie kijowskim, gdzie mieszkali, wojska Piotra I zniszczyły doszczętnie. Właśnie potomkowie sławnego kozackiego rodu podarowali Ukrainie dwóch wybitnych artystów. Anna BAGRYNA [artysta] zdecydował na własny koszt. Otrzymać wielki złoty medal i delegację za granicę pragnął także Szewczenko. Ale jego obraz „Cyganka-wróżbitka” został wyróżniony tylko małym srebrnym medalem. Można przypuszczać, że Szewczenko miał nadzieję wyjechać za granicę razem z Boryspolcem. Potwierdza to list Jakowa Kucharenki do Szewczenki, gdzie znajduje się takie pytanie: „Czy wy już jeździliście z Boryspolcem na białym koniu w dorożce do cudzoziemców?”. Zatem Jakow Gerasymowycz wiedział o tym, że właśnie z Boryspolcem Taras miał jechać za granicę w celu doskonalenia się w malarstwie. Przyjazne uczucia zachowywał Szewczenko do Boryspolca przez całe życie. Oto fragment listu do Mychajła Łazarewskiego, datowany na 16 kwietnia 1854 roku: „...synowie-sokoły twoje, gdzie oni teraz powracają? Pocałuj ich, przyjacielu mój, za mnie, powiedz im, że to, powiedzmy, was całuje ten stary wujek, który z wami całował się kiedyś w Carskim Siole. Dobrze byłoby, gdyby wspomnieli. Ale nie, nie wspomną. Mali byli, zapomnieli. To ty im przypomnij, kiedy sam zdrowo wspomnisz, jak my z Boryspolcem z wami żegnaliśmy się, nie dojeżdżając do korpusu aleksandrowskiego”. Aby zebrać potrzebną sumę pieniędzy na podróż, Platon Tymofijowycz zaczął pracować jeszcze intensywniej. Na zamówienie przewodniczącego Towarzystwa Zachęty
Maschinelle Übersetzung
Platon Tymofijowycz Borysploniec urodził się w 1798 roku w miasteczku Hohołów w powiecie Ostr w guberni czernihowskiej (obecnie wieś Hohołów w rejonie browarskim obwodu kijowskiego). Ojciec, Tymofij Nykyforowycz Borysploniec, zdobył wykształcenie wyższe w Petersburgu, pracował jako gubernialny prokurator w Żytomierzu, Chersoniu i Mińsku, był znanym działaczem społecznym. Platon rozpoczął karierę wojskową. Ukończył II Korpus Kadetów w Petersburgu w 1823 roku jako oficer artylerii. Wyróżniając się wyjątkowo aktywnym charakterem, oprócz swoich bezpośrednich obowiązków służył także przy arsenale. Założył pracownię kreślarską przy szkole artyleryjskiej, gdzie bezpłatnie wykładał mechanikę i przygotowywał rysunki broni. Niezwykłą aktywnością Borysploniec zwrócił na siebie uwagę wielkiego księcia Michała Pawłowicza, który zapoznał go z cesarzem Mikołajem I. Platon mógłby zrobić błyskotliwą karierę wojskową, lecz poświęcił ją sztuce. Mimo licznych zajęć uczęszczał jako wolny słuchacz na zajęcia Akademii Sztuk Pięknych. Ucząc się rysunku i malarstwa urywkowo, zdołał osiągnąć wielkie sukcesy: za rysunki z natury w 1837 roku otrzymał małą, a w 1838 roku dużą srebrną medal Akademii, a za obraz „Park artyleryjski” 24 września 1836 roku — małý złoty medal. Po pewnym czasie Borysploniec przechodzi do klasy Briułłowa. Wymagania wobec uczniów u profesora były wysokie. Mówił, że w jego klasie mogą się uczyć tylko utalentowani, którym może być przydatny. W tym czasie Platon Tymofijowycz poznaje jeszcze jednego ucznia Akademii, Tarasa Szewczenkę. Platon i Taras z czasem stają się najserdeczniejszymi przyjaciółmi. Co zaś przyciągało młodego Tarasa do starszego od niego wojskowego? Może to, że Borysploniec był bardzo oryginalnym, szczerym i towarzyskim człowiekiem? Mykoła Ramazanow wspominał o Platonie: „Miał tyle energii i zapału, że nierzadko zachęcał własnym przykładem znacznie młodszych od siebie. Młodzieńcza dobroć jego serca weszła między nas w przysłowie: dobry jak Borysploniec, mówiliśmy, starając się określić u kogoś innego najwyższy stopień dobroci. Zawsze był gotów oddać ostatnie swojemu bliźniemu. I nie tylko po to, by być użytecznym, lecz po prostu pragnąc sprawić mu radość”. W 1839 roku Borysploniec faktycznie zaczął życie od nowa. Odszedł na emeryturę w stopniu pułkownika, by jeszcze bardziej wytrwale zająć się malarstwem. Marzył o zdobyciu wielkiego złotego medalu, aby otrzymać na koszt Akademii wyjazd za granicę. Startował w konkursie dwukrotnie: najpierw przedstawił obraz „Aleksander Macedoński poskramia Bucefała” (1841), następnie — „Obraz Zmartwychwstania Chrystusa” (1842). „Gazeta Artystyczna” we wrześniu 1841 roku pisała: „W Akademii Sztuk Pięknych co roku po zebraniach ogólnych odbywa się wystawa, którą znajdziecie także teraz w salach Akademii. Wymieńmy tylko nazwiska artystów, którzy swoimi dziełami budzą nadzieje. Tu znajdujemy prace Kapkowa, Schleiffera, Szewczenki, Maksimowa i Borysplańca”. Praca „Obraz Zmartwychwstania Chrystusa” zdobyła wielki złoty medal, lecz statut Akademii określał wiek kandydatów, a Borysploniec był starszy. Zamiast wyjazdu za granicę zaproponowano mu tytuł akademika, z którego odmówił (Русский биографический словарь). Wyjechać za granicę artyst
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zagrodę przy sadzawce czy stawie obsadzał wierzbami, majsterkował oryginalne kładki. Widocznie cenna estetyczna genetyka długo żyła w naszym narodzie, co nawet prostego wieśniaka skłaniało do oryginalności, rozumnego zestawienia barw i ozdób we własnym obejściu. Nasz czas nie tylko unifikuje, ale i szpeci naturalne poczucie piękna. I kiedy w upiększaniu ogrodów na wzgórzach w Moryńcach obok rezerwatu dostrzeżesz nieznanych bożków, jakąś niezrozumiałą eklektykę drewnianej rzeźby, od której odwraca się wzrok — to też nie dorobek, a nasze straty w odwiecznej ludowej estetyce. Tak jak i bardziej bolesne, o czym opowiedziała mi Kateryna Illiwna Ursałowa, młodszy pracownik naukowy Narodowego rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”. Pewnego razu prowadziła wycieczkę dla kijowskich uczniów obok zagrody, gdzie urodziła się matka Szewczenki, Kateryna Jakymiwna. Zauważyła, jak jeden z młodzieńców wyrwał garść słomy ze strzechy. „Dlaczego to zrobiłeś?” — zapytała po wycieczce. „A niech mi pani pokaże, gdzie jest zapisane, że nie mam prawa tego robić” — zuchwale odpowiedział młody prawnik. A jego nauczycielka jeszcze się uśmiechnęła na taki pasaż. Czy nie dlatego tak się dzieje, że nowe pokolenie jest już przyuczone do oglądania jedynie widowiska, nafaszerowanego sztucznym blaskiem, świata show, przy którym już nie ociepli się, nie drgnie nawet młoda dusza szacunkiem do słomianego dachu, pod którym urodził się genialny poeta, myśliciel, artysta. Oto dlaczego utwierdzam się w przekonaniu: trzeba kształtować nową estetykę poznawania źródeł bytu Wielkich na Ukrainie. Zaczynać nie tyle od wianków, co od przemyślanego przygotowania uczniów do każdej takiej wycieczki jeszcze w klasie. I opowiadać o pełnej poświęcenia pracy wielu ludzi, którzy zachowali i uwiecznili święte rarytasy. W 1967 roku grupa badaczy na całym terenie Morynieckiego rezerwatu przeprowadziła wykopaliska i ustalono, że chata, w której urodził się Szewczenko, położona jest w innym miejscu, niż tam, gdzie ustawiono kamień pamiątkowy. Jak opowiedziała Kateryna Illiwna: „Tam nawet znaleziono glinobitną podłogę, odłamki paleniska i drobne pieniądze, które na szczęście nowym mieszkańcom kładziono w kącie pod ikonami podczas budowy domu. Dlatego chatę dziadka oraz chatę, w której urodził się Szewczenko, odnowiono w 1989 roku. Do budowy chat wykorzystano dane biografa Tarasa Szewczenki Ołeksandra Konyskiego, który w 1883 roku był w Moryńcach w prawdziwej chacie, gdzie urodził się Szewczenko, oraz w chacie jego dziadka. Badacz wykonał rysunki, pomiary, opis i na podstawie tych zapisów prowadzono budowę. Przed tymi ikonami Kateryna Jakymiwna zapalała lampki, modliła się, aby na jej życiowej drodze spotkał się dobry chłopak. Takim właśnie okazał się Hryhorij Iwanowycz Szewczenko z Keryliwki. Taras Szewczenko urodził się i przeżył w Moryńcach dwa lata”. W ubiegłym roku kompleks pamiątkowy w Moryńcach odwiedziło prawie 17 tysięcy wycieczkowiczów z całego świata. Nieoceniony prezent muzeum sprawił artysta-rzeźbiarz z rejonu szpolańskiego Petro Ołeksijowycz Milko. To ponad sto eksponatów w miniaturze, wyrzeźbionych w drewnie i dokumentalnie dokładnie odtworzona chata diaka, chata rodziców Szewczenki, jego dziadka, a także pasieka, woły, owce, piwnica, nawet trzy studnie w Subotowie. Petro Ołeksijowycz 22 maja skończył 88 lat.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna DAWIDENKO
Na starych fotografiach, które przechowywane są w Narodowym Rezerwacie „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, widać wzruszającą szczerość realnego środowiska naturalnego z wiejskimi uliczkami, licznymi wiatrakami, z których od tamtego czasu zachował się tylko jeden i jest on reprodukowany jako wizytówka tych unikalnych miejsc. A poza tym fotograf, rzecz jasna, starannie ustawiał aparat
Zdjęcie Jewhena Buketa
Wiatrak koło wsi Szewczenkowe na trójnogu, a więc przygotowywał do zdjęcia uczestników rodzajowej sceny, jak tę wiejską młodzież, odświętnie ubraną w wyszywane koszule, czy wielkanocne zdjęcie, gdzie na trawce w kółeczku dziewczynki bawią się pisankami, a grupka chłopców statecznie skupiła się z boku przy przełazie. I choć daleko, jak bywa w głębi studni lśniące lusterko wody, w czasowej głębi minionych wieków szuka się realnych rysów naturalnego i ludzkiego otoczenia, które przysparzało szczęśliwych i gorzkich chwil głowatemu, zaradnemu chłopcu, który przez tę zaradność, co wpadła w oko zarządcy pana Engelhardta, nie trafił do wymarzonej nauki u chłypniwskiego malarza, lecz został zabrany do służby kozackiej. Oglądając ekspozycję muzeum, łapałam się na myśli, że barwna etnografia z ręcznikami i cierniowymi chustami oraz suchymi kwiatami, być może, jest atrakcyjna dla zagranicznych gości oraz tych młodych ludzi, którzy choćby przez kolorystykę narodowych motywów, których znakowość chciał podkreślić autor ekspozycji, zainteresują się, przejmą samą tematyką ojczyzny Szewczenki. Ale dla mnie bardziej wymowny jest prawdziwy ascetyzm niskiej, pobielonej chaty diaka, która wrasta w ziemię, co zdarzało się zawsze i w czasach Tarasa ze starymi chatami. Zresztą jego rodzinna nie była wysokimi pałacami, a z małymi okienkami, prostymi drewnianymi ławami, za to pachniało klepisko, posypane gęsto sianem, i lśnił kącik z ikonami z lampką w rogu, a polewany bok pomalowanego półmiska tak samo przyciągał wzrok, jak to do dziś cenią wybredni w swojej estetyce Japończycy, którzy nie umieszczą w mieszkaniu więcej niż jedną jaskrawą plamę — obraz czy wazon. Właśnie ten lakonizm barw w mieszkaniu i ogrom, cały ocean wrażeń od przyrody, która kołysała jego mały świat już od progu domu — sadami i świergotem ptaków, siostrzanym kwietnikiem, blaskiem stawów w gajach i błękitem nieba pomiędzy koronami — żywiły kosmiczny kiełek wielkiego talentu. Oto dlaczego, moim zdaniem, trzeba wystrzegać się przesadnego strojenia autentycznego środowiska posiadłości związanych z imieniem Tarasa w barwną etnografię, a zachować i odnawiać oznaki zbliżone do rzeczywistości tamtego czasu, jak te wielkie cieniste sady i gaje, które były w tych wsiach dwa wieki temu, a nawet jeszcze w drugiej połowie ubiegłego wieku. O tym wspomina prawnuk Tarasa Szewczenki, znany ukraiński artysta Mykoła Petrowycz Łychoszwa: każdy gospodarz urządzał nie tylko posiadłość i sad po swojemu, nie tak, jak u sąsiada, ale i ni-
Zdjęcie Ołeny Szulhy wita gości w koszuli, wyszytej własnymi rękami. W domowym muzeum Wiry Czepurnej są przedmioty codziennego użytku, którymi posługiwały się wiejskie gospodynie na Zwinogródczyźnie: garnki, kijanka, bliźniacze dzbanki, grzebień, kołowrotek. Takie rzeczy dawno wyszły z użycia, stają się w naszych wsiach rarytasami, można je zobaczyć chyba tylko w muzeach i w prywatnych kolekcjach. Do przejścia na emeryturę Wira Stefaniwna pracowała w wiejskiej piekarni, więc dobrze zna technologie żywności. Wtedy zorganizowała „Kolebkę Kobzarza” — przytulne miejsce, gdzie zawsze można smacznie zjeść i przenocować. Więc przyjeżdżajcie do Moryniec — nie pożałujecie.
Maschinelle Übersetzung
Olena SZULHA
Ziemia Szewczenki jest hojna na dobrych i szczerych ludzi. Ten kraj słynie z gościnności i życzliwości mieszkańców. W Moryncach w rejonie zwenihorodzkim pielęgnują pamięć o swoim genialnym rodaku, szanują tradycje przodków, przekazują je w spadku młodemu pokoleniu. Jedną z niezwykłych mieszkanek wsi jest Wira Czepurna, członkini Związku Wspierania Rozwoju Wiejskiej Turystyki Zielonej na Ukrainie, gospodyni „Kobzarskiej Kolebki”. Jej gospodarstwa pokaże każdy, kto mieszka w Moryncach lub choć raz tam był, bo to nie tylko wiejski dom, lecz miejsce, gdzie zgromadzono świadectwa materialnej kultury regionu. W gospodarstwie Wiry Czepurnej znajduje się izba, w której przechowywane są prawdziwe skarby: wyszywanki, ręczniki, ceramiczne naczynia, kołyska pleciona z wikliny. Te rzeczy gospodyni kupowała w okolicznych wsiach. W jej kolekcji są codzienne i świąteczne koszule, męskie i damskie, płócienne i lniane. O każdej Wira Stefaniwna może wiele opowiedzieć. Tak zafascynowała się haftem, że sama zaczęła haftować. Teraz
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
i obrzędy przeszły do potomków Trypolijczyków — Ukraińców. Na tych kamiennych płytach są ślady naszej chwalebnej przeszłości. Ukraińcy nigdy nie byli obojętni wobec swojej historii, bo to właśnie w niej tkwią korzenie teraźniejszości. Skalne wizerunki na płytach wskazują, że nasi praojcowie zajmowali się rolnictwem i hodowlą bydła. Kamiana Mohyła jest niezwykle interesującym obiektem badań dla geologów, archeologów i historyków. Znaleziono tu pozostałości starożytnych ołtarzy ofiarnych. Dyrektor Państwowego Muzeum-Rezerwatu „Kamiana Mohyła” Borys Mychajłow wydał album fotograficzny „Kamiana Mohyła — światowy zabytek dawnej kultury na Ukrainie”. Dziś jest to najpełniejsze wydawnictwo o tym obiekcie. Uczeni zauważają, że Kamiana Mohyła to naturalne nadziemne i podziemne muzeum różnych kultur, które istniały na terytorium Ukrainy, począwszy od późnego paleolitu
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
i neolitu. Ogół wie bardzo niewiele lub zupełnie nic o niej nie wie. Kamiennej Mogiły nie ma także w turystycznych szlakach Ukrainy. A tymczasem jest to świątynia najstarszych pism, mająca magiczną siłę i potężną energetykę, na co wskazują badacze w publikacjach. Ludzie, którzy byli na Kamiennej Mogile, opowiadają, że odczuwali lekkość, wigor i harmonię. Co roku w lipcu w Kijowie, na Majdanie Niepodległości, Wira Michajłiwna Hłuszko (sprzedaje ukraińskie książki) zapisuje chętnych do odwiedzenia Kamiennej Mogiły. Wycieczkowicze mają możliwość przejechania na wyspę Chortyca. Z upływem czasu góra staje się świętą, przyciąga turystów, uczonych i po prostu ciekawskich ludzi. Należy ją popularyzować w środkach masowego przekazu, badać w pracach naukowych. Kamiennej Mogile należy poświęcić uwagę państwa i społeczeństwa oraz troskliwie ją chronić.
Maschinelle Übersetzung
Petro Budycz, Kijów
Kamienna Mogiła znajduje się 18 km na północ od Melitopola, 1,5 km na południe od wsi Terpinnia, w zalewowej części rzeki Mołocznej (obwód zaporoski). To unikalny twór geologiczny, któremu nie ma analogii na świecie, pozostałość piaskowca piętra sarmackiego okresu trzeciorzędowego, na co wskazuje mnóstwo odcisków mięczaków i roślin w nim zawartych. Powstał on w procesie kształtowania doliny rzeki i przypomina mogiłę, dlatego prawdopodobnie otrzymał nazwę Kamiennej Mogiły. Jest to formacja geologiczna o wysokości 12 m nad poziomem zalewu, o powierzchni około 3 ha. Współczesne badania geologiczne dowodzą, że Kamienna Mogiła powstała mniej więcej 2,5 tysiąca lat przed naszą erą (P. K. Zamorij, I. H. Mołjawko). Kamienna Mogiła, według podań starszych mieszkańców, była dawniej wyższa i szersza. Kamienne płyty z Mogiły miejscowa ludność wykorzystywała do swoich potrzeb już w odległej starożytności. Płyty leżące na zboczach
Aleksandra Winogradowa, członkini NSŻU
Tym zajmuje się patriota Romenszczyzny, kandydat nauk ekonomicznych, poseł ludowy Ukrainy (2002–2006), obecnie prezes zarządu DAK „Chlib Ukrainy” Iwan Riszniak. W 1991 roku z jego inicjatywy i przy jego udziale w ojczyźnie koszowego, we wsi Pustowijtiwka w rejonie romeńskim, ustawiono pomnik P. Kałnyszewskiego, a następnie znak pamiątkowy w Romnach. W latach niepodległości grupa inicjatywna I. Riszniaka przestudiowała materiały archiwalne i źródła naukowe, aby odtworzyć historyczną prawdę o legendarnym ukraińskim mężu stanu. Zorganizowano cykle audycji telewizyjnych i radiowych, przygotowano materiały dla mediów, nakręcono film historyczno-dokumentalny „Powrót Piotra Kałnyszewskiego” (autor scenariusza — historyk i prozaik D. Kulyniak), przygotowywane są zdjęcia pełnometrażowego artystyczno-dokumentalnego filmu (reżyser — narodowy artysta Ukrainy W. Saweljew). Aby połączyć wysiłki entuzjastów upamiętniania koszowego, Iwan Riszniak utworzył Ogólnoukraiński fundusz charytatywny im. Piotra Kałnyszewskiego. Wiadomo, że za pieniądze Kałnyszewskiego — niezmiennego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej (1764–1775) — wznoszono świątynie, w tym cerkiew prawosławną Świętej Opieki w Romnach oraz cerkiew Świętej Trójcy we wsi Pustowijtiwka. Z inicjatywy Funduszu i za wsparciem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki ta perła architektury została odbudowana. Poświęcenie nastąpiło w 2006 roku. Koszowy dbał także o rozwój rolnictwa na Ukrainie, zwiększając liczbę wielogałęziowych gospodarstw typu fermerskiego, sprzyjał rozwojowi handlu, konsekwentnie zajmował się zagospodarowywaniem ziem na Zaporożu.
a w podnóżu Mogiły, pokryte porostami, lecz niektóre dobrze wyszlifowane, zachowały się na nich złożone liniowo-geometryczne wizerunki, faliste linie, które odtwarzają jakieś pojęcia. Są płyty leżące chaotycznie pod różnymi kątami, w tym także poziomo (północno-wschodni obszar). Badaniem Kamiennej Mogiły zajmowało się wielu uczonych, m.in. profesor M. J. Rudynśkyj. W 1961 r. po jego śmierci ukazała się drukiem książka „Kamiennaja Mohyła”. Zawiera ona uogólnienia i wnioski z Melitopolsko-Terpinowskiej ekspedycji Akademii Nauk Ukrainy. Ta ekspedycja odkryła na Kamiennej Mogile ponad 50 znalezisk z petroglifami oraz 14 zabytków dawnej techniki — szlifierek, a także wiele grot-jaskiń. W tych grotach dawni ludzie urządzali swoje sanktuaria. Na płytach i na ścianach grot — rysunki o złożonej kompozycji. Na płytach — wizerunki krat, niosące jakąś informację. Znaleziono wizerunki zwierząt domowych (konia, bydła rogatego) i ludzi, co wskazuje na rolniczy charakter ludności autochtonicznej. Petroglify to najstarsze pisma, i to wskazuje na wysoki rozwój naszych praojców. Niektórzy badacze uważają, że na petroglifach Kamiennej Mogiły można prześledzić ewolucję pisma. Naskalne malowidła Kamiennej Mogiły odtwarzają całe pojęcia. Pierwszym ich badaczem był W. Daniłenko; jego dzieło kontynuował A. Kyfyszyn. Opracował hipotezę, że istniało tu potężne państwo Aratta, i wysunął przypuszczenie, że Aratta to Tripolie, czyli praojcowie Ukraińców należą do najdawniejszych na Ziemi. Jednak wielu uczonych się z tym nie zgadza. Mimo to wszyscy przyznają, że kultura trypolska była najdoskonalsza. Tripolianie wierzyli w życie pozagrobowe, w magię i szamanizm, w magiczną moc naskalnych wizerunków, przenosili swoje myśli na kamienne płyty. Tradycje, obyczaje
Maschinelle Übersetzung
Odrodzenie historycznej prawdy o epoce kozackiej, w tym także na Sumszczyźnie, oraz utrwalenie pamięci o legendarnej postaci ostatniego koszowego atamana Siczy Zaporoskiej Piotra Kałnyszewskiego to żmudna praca, która wymaga znacznych środków i czasu.
Autonomia polityczna i demokratyczny ustrój Zaporoskiej Siczy drażniły rosyjską monarchię. Likwidację zasad demokracji rozpoczęto od zniszczenia Hetmanszczyzny (1764 r.), a zakończono zburzeniem Zaporoskiej Siczy (1775 r.). Kałnyszewskiego, w wieku osiemdziesięciu sześciu lat, uwięziono (na ponad dwadzieścia pięć lat!) w kazamatach na Sołowkach. Jego męstwo i rycerskość stały się wzorem dla kolejnych pokoleń. Temu olbrzymowi ducha sprzyjała potężna Ukraina, a swoim patriotyzmem i ofiarną służbą idei narodowej ostatni koszowy ataman Zaporoskiej Siczy zyskał sławę na wieki. Grupa inicjatywna samodzielnie oraz wspólnie z Funduszem zapoczątkowała i wdraża turystyczne szlaki miejscami chwały kozackiej (wycieczki na małą ojczyznę Kałnyszewskiego i wyprawy poszukiwawcze). Jeden z szlaków przebiegł aż na dalekie Sołowki. Pierwszymi „cegiełkami” tego przedsięwzięcia są ustawiony przy trasie „Kijów—Sumy” na skrzyżowaniu koło Pustowijtiwki pamiątkowy znak w kształcie trójkąta, na którym zaznaczono: „Do wsi Pustowijtiwka — 2 km, do Zaporoskiej Siczy — 511 km, do Sołowków — 1 551 km”. Wraz z twórczym zrzeszeniem ukraińskich pisarzy „Warta” oraz wojskowym wydawnictwem Ministerstwa Obrony Ukrainy Fundusz rozpoczął opracowywanie patriotycznej biblioteczki wojskowej dla Sił Zbrojnych Ukrainy: książki „Rycerz Dzikiego Pola” D. Kulyniaka, „Republika Kozaków” H. Nudhy, „Historia Dzielnego Teodozjusza Sachna” i inne. W 2004 roku delegacja z Ukrainy odwiedziła Sołowki. Przy celi, w której przetrzymywano Piotra Kalnysza, ustawiono brązowe popiersie koszowego (z błękitnego zaporoskiego granitu), a do Sołowieckiego Muzeum-Rezerwatu przekazano dary z ojczyzny oraz węzełek ziemi z Pustowijtiwki, pobranej z miejsca, na którym stała chata Kałnyszewskich. W Sumach działa Klub Piotra Kałnyszewskiego. Tamtejsi regionaliści, historycy, malarze, dziennikarze, pisarze i przedstawiciele sumskiego kozactwa popularyzują wiedzę o losach i rycerskości ostatniego koszowego ataman Zaporoskiej Siczy. Aby upamiętnić pamięć o Kałnyszewskim, Fundusz zainicjował, a Gabinet Ministrów Ukrainy opracował zarządzenie „O działaniach na rzecz uczczenia pamięci Piotra Kałnyszewskiego”. Utworzono komitet organizacyjny do przygotowania i uczczenia pamięci koszowego. Na wykonanie Zarządzenia Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki „O działaniach na rzecz uczczenia pamięci ostatniego Koszowego Atamana Zaporoskiej Siczy Piotra Kałnyszewskiego” z 14 listopada 2005 r. Fundusz zapoczątkował coroczne święto „Kałnyszewa Rada”,
Model pomnika Piotra Kałnyszewskiego. Autor R. Synko, które zyskało status ogólnoukraińskiego. W 2006 roku we wsi Pustowijtiwci założono „Gaj Kałnyszewskiego”. 16 marca 2006 roku zarządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy zatwierdzono „Plan działań na rzecz przygotowania i obchodów 315. rocznicy urodzin Koszowego ataman Zaporoskiej Siczy Piotra Kałnyszewskiego”. To ożywiło pracę naukowo-badawczą i krajoznawczą. Niestety, nie rozwiązano kluczowego problemu — przez kilka lat nie wykonano polecenia Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki dotyczącego utworzenia historyczno-architektonicznego memorialnego kompleksu chwały kozackiej „Ojczyzna koszowego atamana Piotra Kałnyszewskiego” we wsi Pustowijtiwci. Na posiedzeniu zarządu Fundacji im. Piotra Kałnyszewskiego niedawno omówiono i doprecyzowano projekt tego kompleksu (autor — zasłużony architekt Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki W. Hniezdyłow). Ukraiński reżyser filmowy i rzeźbiarz Rostysław Synko, prezentując model przyszłego pomnika Piotrowi Kałnyszewskiemu, powiedział: „Zważywszy na waleczność i odwagę chwalebnego męża stanu — symbolu ukraińskiego kozactwa Piotra Kałnyszewskiego, byłoby wskazane wznieść memoriał, łącząc zabytki czasów scytyjskich, kurhan stylizowany na mogiłę Piotra Kałnyszewskiego, pomnik koszowego oraz zaprojektowany pomnik ofiar Hołodomoru”. Uczestnicy zebrania zwracają się do kierownictwa obwodu sumskiego i rejonu romeńskiego z propozycją poparcia inicjatywy Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki dotyczącej rozwoju ukraińskiego kozactwa na lata 2006–2010 (osobny dział projektu — odrodzenie kozackich stolic i urządzenie miejsc położenia dawnych kozackich siczy) oraz dokończenia budowy memoriału chwały kozackiej na ojczyźnie Piotra Kałnyszewskiego we wsi Pustowijtiwci na Romeńszczyźnie.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
zaria, Kropywnycki, czując zagrożenie zniknięcia ukraińskiego etnosu, niebezpieczeństwo rozpuszczenia go w panującym narodzie rosyjskim, całe życie poświęcił walce o duchowe wyzwolenie swojego ujarzmionego narodu. Jako dramaturg i aktor płomiennym artystycznym słowem budził świadomość narodową ludu, wzywał go do zachowania i obrony swoich dóbr kulturowych. Teatr Kropywnyckiego był wtedy prawdziwym źródłem kultury ukraińskiej, tą siłą oświeceniową, która niosła prawdę ludowi, zajmował wybitne miejsce w jej życiu społeczno-politycznym. W skład tego zespołu teatralnego weszli znani mistrzowie ukraińskiej sceny, wtedy jeszcze aktorzy-amatorzy i uczniowie Kropywnyckiego: M. Zańkowećka, M. Sadowski, L. Łynyćka, P. Saksahanski, I. Karpenko-Karyj, H. Zatyrkewycz, M. Sadowśka-Barilotti. To były najlepsze siły aktorskie narodu ukraińskiego, z których Marko Kropywnycki wyhodował słynne gwiazdy światowej sceny. Nie na darmo współcześni nazywali go ojcem teatru ukraińskiego. Przez swoje długie życie teatralne Kropywnycki zagrał ponad 500 ról repertuaru ukraińskiego, rosyjskiego i zachodnioeuropejskiego. Były to prawdziwe arcydzieła sztuki scenicznej, w których aktor osiągał głębię odkrycia i zrozumienia postaci scenicznej. Pragnął, aby go zobaczono i usłyszano w najodleglejszych zakątkach kraju. Z zachwytem podkreślali współcześni język Kropywnyckiego, a Iwan Franko pisał: „Takiej czystej, błyszczącej wszystkimi blaskami poezji i humoru języka ludowego nie u wielu pisarzy zdarza się zobaczyć. Szerokim strumieniem płynie ta mowa w dramatach Kropywnyckiego, autor, najwyraźniej, sam zna swój „dar słowa” i lubuje się przelewami jego cudownych barw i blasków. Pieśni, żarty, przysłowia, wymysły, jak perły-klejnoty, sypią się nieskończoną mnogością”. Kropywnycki zrodził na Ukrainie „profesjonalne aktorstwo teatralne — teatr”. William Szekspir 400 lat temu stworzył to samo w Wielkiej Brytanii, tam jest wysoko czczony i uwieńczony z państwową godnością. Ukraina ma prawo nie mniej szczycić się swoim odkrywcą i czcić go na szczeblu państwowym. Jak świadczy historia, teatr Kropywnyckiego był pochodnią oporu wobec wałujewszczyzny, sowietszczyzny, która nie odważyła się zdusić sprawy teatralnej na Ukrainie. W tym sensie — historyczna, rewolucyjna misja wyczynu Kropywnyckiego. Nie tylko położył fundament teatru, ale i uczynił go bronią wychowania obywatelstwa na najlepszych wzorcach dramaturgii narodowej, na podstawie głębokiego poznania historycznej przeszłości naszego narodu oraz po ludowemu mądrego proroctwa na przyszłość. Kropywnycki stał się prawdziwym liderem narodu tamtych burzliwych dla Ukrainy czasów, był na ostrzu epoki. Stołeczna petersburska prasa, gdzie gościł wtedy teatr, nazywała Kropywnyckiego „słońcem Ukrainy”, uważała go po narodowym poecie Szewczence za najbardziej lubianego i popularnego na swojej ziemi „ojca”, takiego, jakim był Taras Szewczenko. Występy teatru koryfeuszy w Petersburgu były wtedy zjawiskiem niezwykłym, prezentacją kultury ukraińskiej. Wywołało to gorące sympatie demokratycznego rosyjskiego widza, zyskało głośną sławę. Ówczesna prasa rosyjska odnotowywała, że Ukraińcy pod reżyserią Kropywnyckiego o wiele lat wyprzedzili Teatr Artystyczny Stanisławskiego. Dramaturgia Kropywnyckiego jest ściśle związana z folklorem, z najlepszymi wzorcami ukraińskiej literatury klasycznej, w szczególności z twórczością I. Kotlarewskiego, H. Kwitki-Osnowjanenki, T. Szewczenki, M. Gogola. W niej wyczuwalne są także tradycje światowych mistrzów słowa: W. Szekspira, J.-B. Moliera, H. de Balzaca, A. Gribojedowa, A. Puszkina, A. Ostrowskiego, L. Tołstoja, M. Niekrasowa. Twórcza i społeczna działalność M. L. Kropywnyckiego naznaczona jest wysokim ideałem moralności i patriotyzmu. Artysta przejmował się tragicznym losem swojego narodu, widząc w nim historyczną niesprawiedliwość i krzywdę. „Na Ukrainie mojej miłej nadal nie ma ani szkoły ludowej, ani czasopism, nadal język ukraiński wyśmiewają, nie uznają, starają się zniszczyć… Za co to? Czyżby za to, że przodkowie nasi wyścielili kośćmi i polali swoją krwią ten kraj, który nazywa się błogosławionym i żyznym i który przyłączył się do spokrewnionego narodu, jak równy do równego? Obraźliwie, boleśnie, ciężko!”. „Nie sposób dłużej znosić ucisk drwin, hańbę zniewolenia duchowego i moralnego, milczeć przed brutalnym znieważaniem praw ludzkich, elementarnej sprawiedliwości. Pora zrównać słowo ukraińskie we wszystkich prawach z rosyjskim, bo tylko język ojczysty, nieograniczany cenzurą, daje możliwość stosowania przygniecionych sił z korzyścią i sukcesem na dobro ojczystej Ojczyzny”, — tak zwracał się Kropywnycki do tych, którym bliski był los narodu ukraińskiego. Był szczerym obrońcą praw i wolności swojego narodu, wspierał testament Szewczenki, który uczył, „jak duszę hartować, jak drogę do prawdy odnaleźć, jak wolność w bitwach zdobywać i zmierzać do celu”. Na tym opierała się cała działalność Kropywnyckiego, który przez całe życie poniósł bezgraniczny szacunek i miłość do Wielkiego Kobziarza. On pierwszy przybliżył do serc ludzi płomienne słowo Tarasa Szewczenki. Z niezwykłą maestrią czytał jego utwory, które znajdowały oddźwięk w tysiącach serc oczarowanych słuchaczy. Na wieczorach Szewczenki „Słowa o Jarze Chołodnym rozkwitły gorące, o tym, jak staną się widzącymi niewidzący i prawda mówiła w nich żywa” (M. Rylski). Z imieniem Kropywnyckiego związane jest pierwsze publiczne wykonanie dedykowanej mu przez kompozytora Danyła Kryżaniwskiego pieśni do słów Szewczenki „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki”. M. L. Kropywnycki był życzliwy dla wszystkich i każdego. Często odstępował swój honorarium tym licznym trupom amatorskim, gdzie występował, chętnie przyjmował u siebie działaczy kultury i pozwalał im żyć na swoim chutorze Zatyszok latami, na pełnym utrzymaniu. Długi czas mieszkali u niego krewni Tarasa Szewczenki, kompozytor Mykoła Łysenko, często gościli artyści, aktorzy, naukowcy. Chutor był wtedy prawdziwym ośrodkiem życia kulturalnego Słobożanszczyzny. Kropywnycki przy okazji pomagał wszystkim potrzebującym — i biednym aktorom, i chłopom. Całe życie Marka Łukycza było przykładem obywatelskiego wyczynu. Mistrzyni twórczości ludowej Kateryna Karaszczuk ze swoimi haftami otworzyła w mieście kawiarnię literacko-artystyczną „Za dwoma zającami”, która stała się miejscem spotkań proswitian i inteligencji twórczej. Planuje stworzyć muzeum wybitnego aktora. Na święcie zaprezentowano nowy magazyn „Pryłuky. Forteca”. To czasopismo kulturologiczne na 96 stronach (teksty dublowane w języku rosyjskim, niektóre — w angielskim) — prawdziwe dzieło sztuki poligraficznej. Na akcji świątecznej, która stała się jarmarkiem talentów ludowych, było wszystko — spektakl Kijowskiego Młodego Teatru „Za dwoma zającami”, koncerty, wystawy twórczości ludowej (wspaniałe hafty nie tylko znanych mistrzów, ale i uczniów), wernisaże artystów, których w Pryłukach jest niemało. I na to wszystko spoglądał ze swoim niezrównanym ciepłym uśmiechem wielki komediant Mykoła Fedorowycz Jakowczenko, „najbardziej zasłużony ze wszystkich artystów ludowych i najbardziej ludowy ze wszystkich zasłużonych”.
Maschinelle Übersetzung
Ihor KROPYWNYCKYJ. Projekt kanału telewizyjnego „Inter” „Wielcy Ukraińcy” spotkał się z niejednoznaczną oceną w społeczeństwie. Mnie, jako wnukowi sławnego działacza kultury i obywatela Marka Łukycza Kropywnyckiego, historykowi sztuki, nieobojętnemu na historię mojego narodu, chciałoby się przypomnieć szerokiemu ogółowi, kim był dla Ukrainy mój dziadek. Niestety, wiele z życia M. Kropywnyckiego jest obecnie zapomniane, co nieco nieznane, oto dlaczego nawet o nim nie wspomniano, a podczas głosowania znalazł się na 225 miejscu. O życiu i twórczości Marka Kropywnyckiego nie ma w programach szkolnych, badacze prawie wcale nie poruszali kwestii dotyczącej jego udziału w walce o odrodzenie narodowe, dlatego jeszcze dzisiaj większość naszych rodaków do końca nie uświadamia sobie, kim był dla Ukrainy Marko Łukycz Kropywnycki. Stworzony przez Kropywnyckiego teatr profesjonalny przez wiele lat był jednym z głównych źródeł kulturalnego odrodzenia narodu, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę to, że większość naszych rodaków była w tamtych czasach niepiśmienna i nie miała możliwości czytać utworów Tarasa Szewczenki, Marko Wowczok, Iwana Franki, innych ukraińskich pisarzy. Teatr M. Ł. Kropywnyckiego nie tylko dał impuls do dalszego rozwoju ukraińskiej kultury, ale też odegrał wybitną rolę społeczno-polityczną w życiu Ukraińców, stał się jedną z ważnych duchowych podwalin, na których po wielu dziesięcioleciach zbudowano niepodległe państwo ukraińskie. Jako kontynuator tradycji Wielkiego Kob-
Maschinelle Übersetzung
W starodawnym kozackim mieście Przyłuki na Czernihowszczyźnie otwarto Plac Teatralny oraz pomnik wielkiego komedianta, artysty ludowego Ukrainy, wybitnego krajana Mykoły Jakowczenki. Było to wspaniałe święto ukraińskiego ducha, ludowych talentów, które nazwano po prostu Mikołajowym jarmarkiem. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Organizatorami byli Rada Miejska Przyłuk, Czernihowskie Ziemiaństwo w Kijowie oraz honorowy obywatel Przyłuk, rodowity mieszkaniec miasta, obecnie odnoszący sukcesy biznesmen z Moskwy Jurij Koptiew. O jego ogromnej pomocy charytatywnej dla rodzinnego miasta, przede wszystkim w sferze duchowości, można opowiadać wiele. Być może jego najważniejszym projektem było ubiegłoroczne odsłonięcie pomnika Tarasa Szewczenki w rodzinnym mieście. Do tego można dodać wydawanie interesującej literatury krajoznawczej o ziemi przyłuckiej, czasopisma „Ridnyj bereh” oraz inne dobre uczynki. I oto zrealizowano kolejne marzenie Jurija Koptiewa: w mieście otwarto pomnik wybitnego ukraińskiego aktora, rodowitego mieszkańca Przyłuk. Autorem pomnika jest ukraiński rzeźbiarz, przewodniczący Związku Artystów Ukrainy Wołodymyr Czepełyk (we współpracy z synem Ołeksijem), architekt Wołodymyr Pawłenko. Czepełyk jest autorem słynnego pomnika Jakowczenki przy teatrze im. I. Franki w stolicy. W Przyłukach nie tylko postawiono pomnik, ale także przeprowadzono rekonstrukcję placu przed miejskim Pałacem Kultury. Plac odtąd będzie nazywany Teatralnym. Na święto zjechało się wielu gości: przybył mer miasta Jurij Berkut, przewodniczący Czernihowskiego Ziemiaństwa Kijowa Wiktor Tkaczenko, koledzy Mykoły Jakowczenki z Narodowego Akademickiego Teatru im. I. Franki, doktor nauk o sztuce, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji Iryna Matiasz. Iryna jest autorką dwóch niedawno wydanych książek o Mykole Jakowczence i wraz z Czernihowskim Ziemiaństwem zainicjowała Ogólnoukraiński konkurs młodych amatorów sceny. W tym roku pierwsze takie twórcze zmagania odbyły się na terenie Czernihowszczyzny, a zwycięzcami zostali młodzi przyłuczanie — aktorzy miejscowego ludowego teatru amatorskiego „Rampa” (kierownik Anatolij Kyzym). Pierwszą nagrodę zdobyła Oksana Sweć. Na święcie podsumowano wyniki tego konkursu, wręczając zwycięzcom nagrody. A oni odegrali scenę ze sztuki H. Kwitki-Osnowjanenki „Szelmenko-dienszczyk”, pokazując, że sławnemu Jakowczence na jego rodzinnej ziemi rośnie utalentowana zmiana. Do Przyłuk przybyli stołeczni pisarze. Działał szereg handlowy „Pisarze za ladą”, gdzie autorzy sprzedawali swoje książki i rozmawiali z czytelnikami. Wśród gości byli Jurij Pokalczuk oraz laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Dmytro Stus. Aktywny przyłucki działacz Proświty Ihor Pawluczenko założył spółkę z o.o. „Mykołyn dim”, Aktorzy Kijowskiego Młodego Teatru
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Św. Serafin z Sarowa z niedźwiedziem (grafika z XIX wieku).
młodymi listkami roślin, a także miodem pszczół, i nie tylko dzikich. Interesują go jagodowe polany, grzybowe miejsca i stare kłody, pod korą których znajduje larwy i robaki. Ale szczególnie pasjonują go miodowe plastry, choć kosztuje go to dużo, bo ataku pszczół boi się, jak wszystkie stworzenia ciepłokrwiste. Rewma jęczy, przekręcając się z boku na bok, odmachuje się łapami, wreszcie ucieka do rzeki, by zimną wodą uśmierzyć miejsca ukąszeń. Ale znów wraca, nie mogąc oprzeć się pokusie. Przednie zęby niedźwiedzia są ostre jak u drapieżnika; trzonowe zaś przypominają żarna, jak u ssaków żywiących się roślinami. Więc w rywalizacji z lwem miał istotne przewagi: nie wybierał pokarmu, a gdy go brakowało — zapadał w sen zimowy. Jednak w warunkach łagodnej południowej zimy w bezsenności włóczył się, szukając pożywienia. Wtedy pożywieniem mogło stać się bydło domowe, a tylko w pojedynczych przypadkach — człowiek. Takie niedźwiedzie, zapewne, mieli na myśli autorzy Pisma Świętego. Nawiasem mówiąc, legendy o krwiożerczości niedźwiedzi, jak i lwów, powstały jeszcze przed Narodzeniem Chrystusa wśród patrycjuszy i plebejuszy, którzy marnowali czas na szczuciu głodnymi zwierzętami gladiatorów, a później — również bezbronnych pierwszych chrześcijan. W wizji Daniela (7 : 5) zwierz podobny do niedźwiedzia jest symbolem potęgi imperium perskiego i medyjskiego; trzy żebra, sterczące z jego paszczy, oznaczają przyszły podbój Lidii, Babilonii i Egiptu przez cara Cyrusa, albo po prostu nienasycenie. Wzywając do czynienia dobra, prorok Amos (5 : 19) ostrzega obłudników, że Bóg nie przyjmie ich ofiar i modlitw, jakimikolwiek obrzędami by zamierzali Mu przypodobać się: Tak samo, jakby ktoś uciekł przed lwem i natknął się na niedźwiedzia… (Ten wyraz, zapewne, jest dawnym wariantem naszego przysłowia „Z deszczu pod rynnę” lub angielskiego „Z patelni w ogień”). A w Drugiej Księdze Królewskiej jest straszliwa opowieść o dwóch niedźwiedzicach, które rozszarpały chłopców, drwiących z proroka Elizeusza (2 : 23—24). Zgodnie z przedstawieniami Starego Testamentu dzikie zwierzęta stają się karą Bożą; tym razem wolę Wszechmogącego musiały wykonać niedźwiedzice. Dlaczego właśnie one? Zapewne uważano, że gniew niedźwiedzicy jest niezrównany, skoro stała się przykładem dziwnego ugłaskania i zgody w królestwie Mesjasza z proroctwa Izajasza (11 : 7): Krowa i niedźwiedzica będą pasły się razem, ich młode będą leżeć wspólnie, a lew, jak wół, będzie jadł słomę. Najczęściej rodzi ona dwoje bliźniąt, każde wielkości szczura, które razem ważą ledwie kilogram i dlatego wymagają czujnej uwagi. Życie niedźwiedzie szczególnie interesujące jest troską o potomstwo. Przez trzy miesiące młode pozostają w legowisku, a przez dwa lata — z matką. Wychowuje się je systemem nagród i kar. Przy tym pieszczoty przypadają najmniejszym, a klapsy — podrostkom, które nie tylko bawią się ze swoim młodszym rodzeństwem, ale i czuwają nad jego bezpieczeństwem, uczą szukania pożywienia i szanowania rodziców. Tak więc młody niedźwiedź, zanim opuści rodzinę, sam zdaje egzamin na wychowawcę. Przy tym niedźwiedzica uczy go także powstrzymywania własnej siły, bo cios łapą pozbawi głowy każdego, a wtedy pedagogika jest już zbędna. Wyczuwając zagrożenie, matka ofiarnie broni niedźwiedziąt. W takim przypadku stanowi śmiertelne niebezpieczeństwo dla nieostrożnego człowieka. „Tata” nie uczestniczy w wychowaniu młodych; tylko zaskoczony przy swojej zdobyczy może także zamienić się rolami z myśliwym. W innych warunkach te zwierzęta unikają nas, nauczone smutnym doświadczeniem wielu poprzednich pokoleń niedźwiedzi. Za kratami zoo jest ich nadal mniej niż na wolności. Zatem w rywalizacji z lwami na razie wygrywają. Uważa się, że na Syberii i w Ameryce Północnej niedźwiedzi brunatnych jest dostatecznie. Jeśli zaś chodzi o Europę, to w wielu krajach zniknęły, a w pozostałych chronią je nie pierwotne „tabu”, lecz nowoczesne prawa. W Ukrainie poluje się na nie już od dawna z bardzo prostej przyczyny: w 1928 roku, jak pisał zoolog M. W. Szarlemań, zabito ostatniego niedźwiedzia poleskiego na Czernihowszczyźnie. Zapewne nie było to trudne do zrobienia, mając wielostrzałową strzelbę. Ale w XI wieku polowanie na niedźwie-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
dów było niebezpiecznym zamiarem, którego szczegóły przekazał nam artysta, malując fresk po lewej stronie nad schodami północnej wieży w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie: trzymając bestię za pysk ręką w żelaznej rękawicy, konny myśliwy próbuje uderzyć ją włócznią. Przypominając sobie „srogą bestię” z „Pouczenia” Włodzimierza Monomacha, można skłonić się ku myśli, że człowieka wraz z koniem powalił właśnie niedźwiedź, gdyby nie mowa o jego skoku na jeźdźca. Ale poprzednie zdanie „niedźwiedź mi przy samym kolanie czaprak przegryzł” nie wymaga komentarzy, jako zwykły przypadek podczas książęcych łowów. Obecnie dawni gospodarze lasów wciąż występują w naszych Karpatach. Jest ich tam całkiem niewielu — około 30. Niedźwiedzie brunatne zostały wpisane do Europejskiej Czerwonej Księgi zwierząt zagrożonych wyginięciem. Jeszcze jedno porównanie z lwami? Ale niedźwiedziowi też należał się tytuł „króla zwierząt”! Na dalekiej Północy — białemu, w leśnych krainach — naszemu, brunatnemu. Z pozoru niezdarny, z krótkimi nogami, szeroką głową i małymi oczami, niczym, poza rykiem, nie zdradza swojego nastroju i zamiarów. Lecz to nie jest pluszowy „miś” z zabawki czy postać z filmu animowanego. W rzeczywistości, mimo swojej dużej wagi i pozornej koślawości, niedźwiedź, jeśli trzeba, wykazuje zręczność i szybkość, przepływa rzeki, wspina się na górskie zbocza i drzewa, a pazurzastą łapą powala na ziemię dzikiego odyńca. Jako „gospodarza” lasów, mistycznego zarządcę polowań, niedźwiedzia od wieków czci wiele narodów. Kiedyś był zwierzęciem kultowym Europejczyków, w szczególności starożytnych Greków, Germanów i Słowian. Zwyczaj przebierania się do rytualnych działań w niedźwiedzie skóry odszedł w przeszłość wraz z nadejściem ery chrześcijaństwa, ale do dziś podczas wesel, świąt zimowych, na Zapusty uczestnicy zabaw przebierają się za „niedźwiedzie”, wywracając kożuchy i czapki; dalej „przebierańcy” działają według tradycyjnego scenariusza, przedstawiając „polowanie”, napad na „krówkę” lub komiczne sceny, których treść zależy od fantazji obecnych. Podobne zwyczaje, związane z obrazem „leśnego gospodarza”, zachowały się u Polaków, Słowaków, ale najbardziej — u naszych karpackich górali. Uważano, że wspominanie o nim na głos jest niebezpieczne, dlatego nazywano bestię „wujkiem”, „burmiłą”, „leśnym człowiekiem”, czasem pobłażliwie — „Michałem”, „Miszką”… A nazwisko Niedźwiedź świadczy o dawności, a nawet szlachetności rodowodu, bo jeśli kiedyś, mimo zakazu, odważono się nazwać człowieka takim imieniem, to z pewnością na to zasługiwał. …W kontekście Starego Testamentu staje się zrozumiałe zdumiewająco współczesne, pełne uszczypliwego humoru prastare przysłowie Salomona o strasznym ryzyku dla tego, kto rozgniewa głupca. Przemądry król przystępnie wyjaśnił, że głupców lepiej nie ruszać — tak samo, nawiasem mówiąc, jak dzikich niedźwiedzi.
Maschinelle Übersetzung
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19 za 2008 r. Lepiej natknąć się na niedźwiedzicę, której odebrano młode, niż na głupca, gdy szaleje. Przypowieści, 17:12. Biblijni pisarze wspominają te zwierzęta z szacunkiem i niemal tak samo często, jak lwy. Jednakże „króla zwierząt” nie widziano na brzegach Jordanu od czasów wypraw krzyżowych. Natomiast niedźwiedzie brunatne jeszcze pod koniec XIX w. zamieszkiwały masywy leśne Europy i Azji, spotykano je także na Bliskim Wschodzie. We wszystkich czasach były dobrze znane mieszkańcom Ziemi Świętej, Mezopotamii i Egiptu; mówią, jakoby do dziś te zwierzęta straszyły pewnych siebie podróżników w górach Libanu. Lecz jeśli rzadki cedr libański uprawia się w parkach, to uratować od całkowitego zniszczenia ogromnego (prawie pół tony) drapieżnego zwierza jest znacznie trudniej. Wszakże drapieżność jego jest względna. Oprócz ryb i mięsa, żywi się tym, od czego lew z pogardą się odwraca: żukami, mrówkami, nasionami, bulwami i korzeniami, nawet
Maschinelle Übersetzung
UKRAIŃSKIE SYMBOLE Mykoła DMYTRENKO SOSNA — symbol drzewa świata, drzewa życia; płodności; wytrwałości, siły charakteru; nieśmiertelności; samotności, tęsknoty. Pień z koroną — symbol fallusa. Szyszki sosnowe symbolizują męską siłę, płodność. Sosna bywa wysoka do 50 m, mrozoodporna do -65°C. Średni wiek — 300—500 lat. Znane jest dawne obrzędowe wykorzystanie sosny. W szczególności w obrzędzie weselnym drzewo (gałęzie z niego) wykorzystywano jako „hilce” (wylce, rizka), które przystrajano podczas wieczoru panieńskiego: „W ogrodzie sosna złotem obrosła. // Złoto zbierzcie, gałązkę przybierzcie”. Do „hilcia” śpiewano: Oj sosno, sosno zielona, Gdzie ty, sosno, rosłaś? Dunajem-wodą przypłynęłaś, U młodej na stole zakwitłaś. Motywy płonięcia, palenia się sosny w znanej pieśni również są związane z zaślubinami („Płonęła sosna, paliła się, // Pod nią dziewczyna stała…”). Ten obraz początkowo spotyka się w wiosniankach, hajiwkach, gdzie płonąć — oznacza zakochiwać się, gasić wodą — powstrzymywać się. Jednak tutaj prześledzić można żartobliwy motyw (obraz rzeszota: „Ile w rzeszocie wody, // Tyle u dziewcząt prawdy”): Płonęła sosna, paliła się, Pod nią dziewczyna siedziała, Rzeszotem wodę nosiła I płonącą sosnę gasiła. Jeśli chodzi o inny motyw płonięcia sosny i spalenia pod nią dziewczyny, to wydaje się, że do tej pory nie odkodowano symbolicznej treści tych obrazów. M. Kostomarow i J. Kollár uważali ten wątek za bardzo dawny, taki, który być może należy do okresu mitycznego i oznacza złożenie dziewczyny w ofierze, karę za utraconą cnotę lub za czary. Natomiast w obrzędzie weselnym, uważał M. Kostomarow, nie ma tak smutnego znaczenia, jak w pieśniach. Z obrazem sosny związany jest stan samotności: Nie chyl się, sosno, bo i tak mi ciężko; Nie chyl się, gałęzi, bo i tak mi gorzko. Obraz drzewa odzwierciedlono w ludowych zagadkach, przysłowiach, porównaniach: „Wszyscy panowie zrzucili żupany, a jeden pan nie zrzucił żupana”, „Wszyscy panowie pozrzucali kaftany, jedna pani w kaftanie”; „Zielony, jak u sosny gałęzie”, „Przyczepił się, jak smoła do sosny”. W literaturze pięknej, malarstwie obraz sosny jest dość rozpowszechniony. Łesia Ukrainka poprzez obraz sosny przekazała ciężki stan emocjonalny, smutek. Poprzez kontrast wiosny — zimy przekazano niespełnienie marzeń, nierozwianie ciężkiej zimowej zadumy: Z wiatrem wiosennym sosna rozmawiała Wiecznie zielona sosna. Tam ja chodziłam i wszystko wysłuchałam, Co mówiła ona. Oj nie „zielonego szumu” śpiewała Wiecznie smutna sosna… Nie, nie „zielonego szumu”! Słyszała się w szumie ciężka zimowa zaduma. Obraz drzewa-opiekuna, pocieszyciela, wiernej przyjaciółki życia opisał Hryhir Tiutiunnyk w powieści „Wir”: „Dorosz siedział, objąwszy sosnę, i cicho opowiadał jej: „Jakże mnie nie zabiła kula?..” A sosna mu odszeptywała: „Ja tobie żywicy dam. Ja nasycę cię ziemską siłą…” Wszechstronną charakterystykę sosny z punktu widzenia obrazów-symboli podał I. Dracz: Starodawna struna, basowa, miedziana, A korona korony, gorzka i miodowa, Zieloną magmą w chmurach zastygła Na słonecznych karach rozżarzonych tyglach. Stoicko, majestatycznie szumi szumowinę, W żyłach podkorowych bursztyni żywicę. Grudziasta, sękata, ołtarzowo stoświeczna Siostra wieczności — księżniczka zaświatowa. W wierszu, poświęconym Hryhorowi Tiutiunnykowi, w obrazie „sosnowej koszuli” odczytujemy totalny zakaz mówienia prawdy, to swoista trumna, w której ją chowają: „Rano zaś jak przywdziewać // Na Prawdę sosnową koszulę…” Lina Kostenko konstatuje: Sosnowy las przebiera struny Nad brzegami wiecznej rzeki.
Maschinelle Übersetzung
SZTUKA
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
robeć, prezesa wydawnictwa „Międzynarodowa turystyka”, wyróżnia się fotoportret matki Iwana Mykołajczuka. Podczas prezentacji autorka uroczyście podarowała fotografię wdowie po ukraińskim aktorze i reżyserze Marii Mykołajczuk. Prace pozostałych artystów i amatorów również podkreślają, że kobieta podróżuje. Wizualnie wyzwolona, pragnie wrażeń. Tylko nie wiadomo po co… Jako stymulatora twórczej fantazji czy jako słodką pigułkę na codzienność? Tradycyjne fundamenty są dziś na tyle rozmyte, że słowo „berehynia” brzmi nienaturalnie. Przynajmniej jego pierwotny, wypracowany przez tysiąclecia sens. Zmienia się świat — zmienia się kobieta. Na jej wyzwolenie wpływają tolerancyjne granice globalizacji, które na podświadomym poziomie wbijają gwoździe przymusu: bądź uprzejma wobec innej nacji i rasy, wobec ich kultury, wyznania oraz orientacji seksualnej. Otoczenie staje się pstre i chaotyczne. Wydaje się, że jego żywą demokratyczną amorficzność powstrzymuje tylko światowy system bankowy. Oto tak: epoka globalizacji jedną ręką daje, a drugą odbiera… Bieda nie jest bardziej surrealistyczna niż bogactwo; ciało w łachmanach nie jest bardziej surrealistyczne niż księżniczka ubrana na bal albo nagi nudysta. Surrealistyczna dystans, który wyznacza i pokonuje sam fotograf: i społeczny, i temporalny…” Najbardziej Łobodę poraziła nędza Indii. Zwłaszcza piękne twarze żebraków. Prawo show-biznesu głosi, że piękna twarz to towar. A tutaj, w starym Delhi, on spokojnie włóczy się w łachmanach z wyciągniętą ręką… Fotograf uchwyciła nagą naturę kraju, który nawet w nędzy potrafi być szczęśliwy. Dobrze, że obiektyw Switłany był szybszy od jej myśli. To już potem rozczuliła się i dopisała do fotografii sentymentalne „socjałki”. Wśród „podróżniczych” fotografii Iryny Honiw z portretami znanych osób lub towarów i badaniami nagiej natury. W takich kontrastach nie ma nic dziwnego czy niespójnego. Prezes MGO „Kobieta III tysiąclecia” Lidia Lisimowa Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Komputerowe składanie Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301222 Nakład — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 2 4 820095 780016
Maschinelle Übersetzung
Uliana HLIBCZUK
Zdjęcia Ołesia DMYTRENKI
Oto zdawałoby się, już trzecie tysiąclecie, i „bachnął gender”, jak zauważa pisarz Jurij Wynnyczuk, a nasze kobiecie nie może jakoś wypracować własnego stosunku do tego „wybuchu”. Manierycznie podkurcza usteczka albo przywdziewa maskę biznesowej „lady”, dąży do równości albo domaga się żonocentrycznego hołdu… I niby z ironiczną nieufnością odnosi się do słowa „feminizm”, ale nie ma nic przeciwko temu, by wycisnąć z niego wszystkie pożyteczne uroki. Zmierzam do tego, że nasza pani wciąż szuka swojego społecznego wizerunku. Świadczy o tym także wystawa w Domu Ukraińskim. Najwięcej zaprezentowano fotoprac. Chwilowe spojrzenie przez obiektyw Wiktorii Czekałkiny, Lilii Witer, Swiatłany Łobody, Iriny Horobiec, Swiatłany Sawieljewej. Na mnie ich zdjęcia wywoływały poczucie gry, nawet zabawy. Nic dziwnego zatem, że organizatorzy, rozwijając myśl o pewnych kobiecych osiągnięciach, położyli nacisk na słowo „wędrówki”. Pani
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Niedawno w Domu Ukraińskim międzynarodowa organizacja społeczna „Kobieta trzeciego tysiąclecia” zaprezentowała wystawę charytatywną „Świat oczami kobiety”. Szlachetny cel: pomoc dzieciom chorym na ciężką chorobę genetyczną mukowiscydozę — i pewna nieostrość koncepcji. Być może pod jednym dachem da się realnie połączyć fotografię, malarstwo, grafikę i instalację, ale to zawsze kwestia umiaru i przemyślanego doboru dzieł. Sałatkowe, niewyważone podejście kompromituje „kobiece oko”. podróżuje, relaksuje się, a w wolnym czasie bawi się obiektywem. Ma czujne i zainteresowane spojrzenie, bo póki co ten świat jest dla niej nowy. Pani jest odkrywcą. Jak choćby piosenkarka pop Switłana Łoboda, która „zachorowała” na kraj kontrastów — Indie. Znana amerykańska pisarka Susan Sontag w eseistycznej książce „O fotografii” pisze: „Początkowo profesjonalna fotografia w większości oznaczała turystykę klasową w szerokim znaczeniu, a większość fotografów łączyła przeglądy społecznej nędzy- P.o. redaktora naczelnego Wałentyna DAWŁDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung