Fotografia Dmytra Pożodżuka. „Córka w objęciach wiosny”
PLATFORMA #SOSPRZYSZŁOŚĆ
Maschinelle Übersetzung
Halina PAHUTIAK, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, Lwów
W 1944 roku ksiądz z Dobromila odmówił ucieczki na Zachód. „Czy pasterz może opuścić swoją trzodę?” Wierni go nie wydali: całe życie przepracował jako ogrodnik w kołchozie, odprawiając potajemnie obrzędy. Jego ogród teraz zarósł i zdziczał. Chłopcu, 15-letniemu łącznikowi UPA, enkawudziści wyrwali włosy. „Ale ja im nic nie powiedziałem!” Bohaterów nie ma wielu, ale bez nich społeczeństwo upada moralnie. Zwykły człowiek ma taki sam wybór: zachować się jak człowiek albo upaść na samo dno. Z reguły nie trafia w sytuacje zagrażające życiu i nie jest zdolny oddać życia za kogoś. Ale życie bez ofiar nie istnieje, zwłaszcza gdy Ojczyźnie grozi niebezpieczeństwo lub chodzi o przyszłość. Dla wielu Ukraińców nie istnieje pojęcie przyszłości. Mówią, że żyją dla dzieci, a w rzeczywistości nie wyobrażają sobie ich przyszłości, to znaczy tego, że świat, w którym będą żyć ich dzieci, trzeba już teraz zmieniać. Czym nie są gotowi poświęcić Ukraińcy? Pracą. Przypomnijmy sobie, jak uległo jechali nauczyciele na antymajdan, jak głosowali na tego, na kogo wskazał dyrektor. Bali się zwolnienia, choć mogli złożyć pozew do sądu lub zorganizować zbiorowy opór. Bać się mogą tylko słabi fachowcy. Ludzie, którzy doskonale znają swoje rzemiosło, nigdy nie zostaną bez pracy, a ich aktywna postawa obywatelska wcześniej czy później znajdzie wsparcie i zostanie nagrodzona. Życie to walka z przeszkodami, a nie bójka o kawałek chleba. Jeśli w życiu nie ma polotu, jest ono po prostu nudne. Karierą. Cierpliwość i lizusostwo nie mają nic wspólnego z pokorą i służbą. Znam ludzi, którzy mogliby zrobić błyskotliwą karierę, ale nie chcieli znaleźć się w strukturach grzechu, to znaczy, że środowisko zawodowe wymagało od nich nieuczciwych czynów. Mogli zajmować się ukochaną sprawą tylko na najniższych szczeblach. Ale co z tymi, którzy są gotowi lekceważyć swój naród, język, kraj, by otrzymać granty od wątpliwych organizacji. Wygodą. Jak się okazuje, rezygnacja z rosyjskiej telewizji i marginalnych sieci społecznościowych to zbyt wielka ofiara. Nie wyjechać na zarobki do Rosji jest niemożliwe. A od tego zależy zwycięstwo w wojnie z Rosją, to znaczy im dalej społeczeństwo ukraińskie od towarów agresora, tym szybciej nastąpi to zwycięstwo. Ambicjami. Człowiek bez moralnego kręgosłupa i bez godnego bagażu wiedzy i umiejętności nie ma w ogóle prawa do ambicji. Ci zaś, którzy są obdarzeni tymi cechami, z reguły są sumienni, pracowici i rozważni. Wiedzą, kiedy można zaspokajać ambicje, a kiedy lepiej poczekać. Rodziną. Ochotnicy, którzy obecnie walczą na froncie, wiedzą, że mogą zginąć, ale przecież wszyscy mają rodziny. Znam historię, jak kobieta urodziła dziecko w kryjówce, potem oddała je krewnym i kiedy szła karmić, została postrzelona i wykrwawiła się w lesie. A równocześnie słyszałam, jak kobieta chwaliła się, że jej mąż przed poborem ukrywa się w garażu, a potem ucieknie do Rosji. Pieniędzmi i majątkiem. Tu wszystko jest jasne. Najłatwiej poświęcają się ci, którzy najciężej zarabiają pieniądze. A teraz, czym są gotowi poświęcić Ukraińcy: Honorem. Słowo to prawie wyszło z użycia, ale przypomnijmy sobie, ilu wojskowych na samym początku wojny ustąpiło z honoru oficerskiego i stało się zdrajcami. Czy istnieje takie pojęcie, jak honor sędziego,
policjanta we współczesnej Ukrainie? A honor nauczyciela, który nie potrafi nauczyć uczniów za pensję, ale uczy za pieniądze rodziców? Honor lekarza, który nie wykonuje operacji nawet wtedy, gdy każda minuta jest ważna, dopóki nie dostanie pieniędzy? Honor artysty, który z komunisty mimikrą przeobraża się w nacjonalistę? Honor dziennikarza? Wolnością. W naszym skorumpowanym społeczeństwie trzeba maksymalnie być od niego wolnym. To taka wąska ścieżka w bagnie — krok w bok prowadzi do utraty godności i honoru. Zbyt mocno zależymy od otoczenia, które sobie wybraliśmy jako najbardziej odpowiednie, i aby w nim pozostać, jesteśmy gotowi zrzec się prawa wyboru. Otóż pojęcie wolności słowa bardzo zdegradowało się w XXI wieku. Wolność słowa, która nie działa dla dobra, prędzej czy później staje się elementem świata zła.
Godnością. Jeśli chodzi o jakieś preferencje — pieniądze, władzę, sukces, a nawet najmniejszą korzyść — z godnością rozstają się bardzo łatwo. Rodzice, zarażeni duchem konformizmu czy autorytaryzmu, nie są zdolni zaszczepić dziecku godności. Godność to jak odporność — bez niej człowiek będzie chorował przez całe życie. Co czeka ludzi, którzy nie są zdolni poświęcić komfortu, ambicji i tym podobnych? Smutna, samotna starość, choroby, poczucie zbędności, starcza demencja i inne przykrości. Zmarnowane życie.
Oto mężczyzna w wieku 85 lat, dawny łącznik UPA, który przesiedział 18 lat w więzieniach. Wsiada do marszrutki, jedzie do miasta, żeby pokazać mały muzeum. Jest szczupły, wesoły, pogodny, zdrowy, działacz społeczny. Nie prosi dla siebie o emeryturę ani o ordery, jak dawni enkawudziści. Niczego nie stracił i wszystko zdobył. Jest szczęśliwym człowiekiem, bo poświęcał się, ale sam nigdy nie był ofiarą. A przyczyna jest prosta — nie pozwalać okolicznościom panować nad sobą.
Z ROSY I WODY MYKOLE STRATIŁATOWI!
UCZONY, PROŚWITIANIN, DUCHOWNY
OPISZNIAŃSKA GONCZARKA
Maschinelle Übersetzung
Jurij KISELOW, członek Proświty, m. Umań. Ukraińska patriotyczna społeczność uczciła miliony ofiar komunistycznego terroru, który w XX wieku przetoczył się przez naszą Ojczyznę. Nie pozostali na uboczu żałobnych uroczystości także mieszkańcy Umania. Organizatorem i prowadzącym żałobną akcję był umański ataman kozacki Wołodymyr Sywak, znany ze swojej niestrudzonej działalności organizacyjnej i charytatywnej. Aktywny udział w wydarzeniu wzięli także członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, kierownicy podstawowej komórki Proświty przy Umańskim Narodowym Uniwersytecie Ogrodnictwa Iwan Pacholczuk i Jurij Kiselow. Wśród mówców byli przewodniczący umańskiej organizacji miejskiej KUN Jarosław Bałanowski, gość z Wyszogrodu pod Kijowem — kierownik miejscowego historyczno-kulturalnego muzeum-rezerwatu Wadym Perehuda, a także atamani kozaccy z sąsiednich rejonów, w szczególności Eduard OWCHARENKO. Sowieckie kierownictwo wykreśliło temat Hołodomoru 1932—1933 lat z gazet, podręczników szkolnych, literatury, muzyki, sztuk pięknych. Ale nie z pamięci narodu ukraińskiego. Wraz z ogłoszeniem niepodległości w 1991 roku pojawił się pierwszy film fabularny Olesia Janczuka „Głód 1933”, wydano pierwsze wywiady ze świadkami, którzy przeżyli Hołodomor. I obecnie Ukraińcy badają, zapisują wspomnienia naocznych świadków Hołodomoru, kręcą filmy o 1933 roku, tworzą dzieła artystyczne. Fotoset „Głodna wola” stworzyły w 2015 roku Lila Perehuda i Ksenija Pilawska. Dziewięć czarno-białych zdjęć jest emocjonalnym wyrazem przeżyć tragedii Hołodomoru poetki i muzyka Lili Perehudy, która odtworzyła obraz Kobiety-Śmierci/Kobiety-Pamięci z 1933 roku. A pomogła przekazać ten obraz fotografka Ksenija Pilawska. Zdjęcia odbywały się w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy, a odzież to rzeczy osobiste Lili i Kseniji. Do tej pory fotografie wystawiano jedynie w mediach społecznościowych. Rejonu mańkowskiego, chrystynowskiego, katerynopolskiego. Własny wiersz, poświęcony ofiarom bolszewickich represji, przeczytał członek Proświty Ołeh Rybak. Na zakończenie litanię za zmarłych odprawił proboszcz cerkwi UCP KP wsi Horodećke pod Umaniem, ojciec Mykoła. Ofiary komunistycznego terroru — ślady zbrodni bolszewików, odkryte w pierwszych dniach niemieckiej okupacji Umania.
Maschinelle Übersetzung
Przemówienie na ceremonii wręczenia nagród im. W. Swidzinskiego i D. Nyczenki Iwanowi Małkowyczowi, Larysie Masenko, Iwanowi Juszczukowi.
Pawło SZYRYCA, poeta, laureat literackiej nagrody im. B. Niczerdy
Fot. Walerij SOŁOWJOW
Dokładnie tak mogę najzwięźlej określić tegorocznych laureatów nagrody im. Swidzinskiego i Nytczenka. Troje — to nasi laureaci, łódź — to sprawy, które oni wykonują, a język — to rzeka, która ich niesie. I tu przede wszystkim ważne jest to, że ci wędrowcy-pływacy dbają nie tyle o łódź i wygodę swojego spływu nią, ile o słuszność kursu i — o nurt oraz żywotność samej rzeki. Zasadniczo nasi laureaci to swego rodzaju ekolodzy języka, którzy mają za swój najważniejszy priorytet to, co zdawałoby się niemal niemożliwe — by rzeka weszła z powrotem w swoje dawne brzegi. Bo nie na darmo i nie przypadkowo jeszcze w odległym i jeszcze sowieckim 16 marca 1991 roku Iwan Malkowycz napisał, jak sądzę, bardzo trafne, a jak się okazało, nawet proroczе wiersze w utworze „Kubanszczyna”: „Granice nasze wskaże pieśń / i czaszki w trzcinach”. Tak właśnie stało się już na Krymie i na Donbasie — granica językowa „położyła na łopatki” granicę geograficznoterytorialną. Nie było tam decydującej większości tej pieśni, która wskazałaby granicę, i nie było dość sił, by strzec maleńkiego płomyczka litery „Ї” przed północnym wiatrem „russkogo mira”. Właściwie to właśnie o potrzebie zachowania granicy językowej jako jedni z pierwszych głośno mówili w swoich badaniach i publikacjach tegoroczni laureaci nagrody im. Nytczenka, Larysa Masenko i Iwan Juszczuk — dopiero po nich tezę podchwycili dziennikarze i działacze społeczni, a praca naszych obrońców języka (poza tegoroczną nagrodą) wciąż nie została należycie doceniona. W cyklu „Kahlianaja bukolika” I. Malkowycz pisze: „Jeszcze słychać pieśń, ale i z niej / Wyciekł Dunaj”. Jednak w innym wierszu „Od Anhola do Janhola” są słowa: „Stoją jak wartownicy (…) Anhol i Janhol / …żadna nieczystość nie przejdzie”. W poemacie „Ziemia Syzyfowa” I. Malkowycz pisze, że Ukraińcy są „władcami syzyfowej ziemi”: „Urodziliśmy się w Syzyfowej ziemi, / gdzie trzeba znów i znów wszystko zaczynać / od nowa i jeszcze raz / jeszcze raz jeszcze raz / i jakby już lada moment / i znów od początku”, jednak poemat kończy się tym, że stopniowo „zciera się nasza syzyfowa matryca” i powstają Ukraińcy zdolni „z oceanu tęsknoty” uczynić „grudę mocy”, bo, cytuję: „Tu dojrzewa Siła”. Iwan Malkowycz wraz z Larysą Masenko i Iwanem Juszczukiem sieją w świadomości masowej ziarna jasnej formuły: „ukraińskie oznacza jakościowe” — tylko taka dobrowolna ukrainizacja ma perspektywę na Ukrainie. Zatem mówiąc o tegorocznych laureatach nagrody im. Swidzinskiego i Nytczenka, można mówić o trzech potężnych wieżach obronnych naszej granicy językowej. Pozostaje jednak niemało zadbać o pieśń, która odbuduje Rzekę-język w jej dawnych brzegach. A jeszcze — nie rozkołysać łodzi. Dziękuję laureatom za terminowość dokonanego dzieła, a jury za trafność wyboru!
Maschinelle Übersetzung
Narodowe Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” zaprezentowało wystawę fotograficzną „Głodna symfonia”.
Ta tragedia na zawsze pozostanie w pamięci Ukraińców jako najstraszniejsza strona naszej przeszłości. Ukraińcy i światowa społeczność muszą uznać, że naród ukraiński stał się ofiarą poważnej zbrodni, która nigdy nie powinna się powtórzyć. Musimy uświadomić sobie, że jesteśmy potomkami tych, którzy zginęli w strasznych mękach.
Maschinelle Übersetzung
Olександра KASJANOWA, centrum prasowe IF
Stało się to rano, o godzinie 5, wiosną, gdy kwitł bez. Pełne samochody ludzi (kobiet, osób starszych i dzieci), pod nadzorem żołnierzy, jechały na wieczne osiedlenie na stepach Azji Środkowej. Był to rozkaz Stalina: deportować ponad 200 tysięcy Tatarów krymskich z rodzinnych ziem na Syberię za współpracę z nazistami. Minęło już wiele lat, ale wydarzeń nocy z 17 na 18 maja 1944 roku nie można wspominać bez łez. W Ukrainie 18 maja jest Dniem Pamięci Ofiar Ludobójstwa Narodu Krymskotatarskiego. Obchodzi się go także jako Dzień Walki o Prawa Tatarów krymskich. Już trzeci rok z rzędu tego dnia przy Głównym Budynku KNU im. T. Szewczenki, obok flagi ukraińskiej i uniwersyteckiej, przy dźwiękach dwóch hymnów podnoszą flagę krymskotatarską, a minutą ciszy czczą pamięć ofiar deportacji.
W pamiętnej uroczystości upamiętnienia ofiar ludobójstwa wzięli udział Pełnomocnik Prezydenta Ukrainy do spraw narodu krymskotatarskiego Mustafa Dżemilew, rektor KNU im. T. Szewczenki Leonid Huberski, prorektorzy, kierowniczka katedry turkologii Instytutu Filologii Iryna Pokrowska, wykładowcy i studenci-turkolodzy, przewodnicząca zarządu organizacji pozarządowej „Krymska rodzina” Anife Kurtsejtowa, koordynator komitetu ochrony praw narodu krymskotatarskiego Synawer Kadyrow, pracownicy uniwersytetu.
Mustafa Dżemilew zauważył, że 73 lata temu władza radziecka dokonała zbrodni przeciwko narodowi krymskotatarskiemu w imię rozkwitu „russkiego mira”. W tamtych latach krymskie gazety otwarcie pisały o próbie zniszczenia narodu w imię terytorialnego rozszerzenia „russkiego mira”. Tego się nie wybacza i nie zapomina. Krymscy Tatarzy, którzy przeżyli ludobójstwo 1944 roku, przez ponad pół wieku walczyli o powrót na historyczną ojczyznę i o odrodzenie tego, co utracone.
„Wróciliśmy, nie przelewając niczyjej krwi, w wyniku desperackiej walki, — zauważył Mustafa Dżemilew. — Zaczęliśmy leczyć rany, ale doszło do nowej akcji okupacji ziem krymskotatarskich. W 2014 roku nastąpiła aneksja Krymu, okupowano nasze ziemie i ustanowiono bandycki reżim. Znów byliśmy zmuszeni do deportacji”.
Obecnie większość Krymskich Tatarów mieszka na kontynentalnej Ukrainie, a państwo wszechstronnie wspiera deportowanych. Krymscy Tatarzy i my, Ukraińcy, wierzymy, że okupanci z pewnością opuszczą nasze ziemie i poniosą odpowiedzialność za popełnione zbrodnie.
Również w Dniu Pamięci w Centrum języka i literatury krymskotatarskiej Instytutu Filologii studenci recytowali wiersze znanych krymskotatarskich poetów.
Maschinelle Übersetzung
Trzy lata temu w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” ukazała się powieść Iwana Korsaka „Łowcy miražu”, w której wykreowano postać Danyły Bratkowskiego. Poeta, bojownik o wiarę i godność ludzką, został stracony przez władze polskie w 1702 roku w Łucku. W jego testamencie przedśmiertnym znajduje się namiętny apel do potomnych. I oto oni, jakby usłyszeli głos sławnego krewniaka, przybyli z Belgii do Łucka, by oddać hołd pamięci przodka, zaliczonego przez Ukraińskiy Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego w poczet świętych.
Klawdija TROFYMUK
Władysław i Wiktor Bratkowscy z synami Wołodymyrem i Dmytrem odwiedzili Muzeum Historii Łuckiego Bractwa Krzyżowozdwiżeńskiego, sobór katedralny Świętej Trójcy, Muzeum Ikony, cerkiew Krzyżowozdwiżeńską oraz inne znaczące miejsca, złożyli kwiaty pod tablicą pamiątkową na średniowiecznym placu Rynek, gdzie został stracony Danyło Bratkowski. Andrij Bondarczuk, założyciel Muzeum Bractwa i fundator wydania książki D. Bratkowskiego „Świat rozpatrzony po częściach”, wręczył gościom pamiątkowe medale. Pisarz Iwan Korsak zapoznał Bratkowskich z kompleksem kulturalno-zdrowotnym „Adrenalin”, galerią obrazów, opowiedział o historii Łucka i Wołynia oraz podarował swoją powieść. Goście odwiedzili również wieś Świszczów na Rówieńszczyźnie, gdzie kiedyś znajdowała się rodzinna posiadłość Bratkowskich i gdzie planuje się ustawić pamiątkowy znak. Autorem jego będzie Dmytro Bratkowski, z zawodu architekt.
Maschinelle Übersetzung
Raisa HUSŁENKO. Wrzesień 1941 roku. Do okupowanego przez faszystów Kijowa na polecenie Hitlera przyleciał gauleiter Koch, aby wyciągnąć wszystko z Ukrainy. Do ostatka. Jego głośną przemowę transmitowały wszystkie stołeczne stacje radiowe Europy i świata. Sławił Hitlera, deklarował szalone cele imperialne: perspektywą każdego żołnierza Rzeszy miało być otrzymanie na głowę 45 hektarów ukraińskiej żyznej ziemi. Rozbrzmiewały totalne wezwania Ericha Kocha: „Śmierć słowiańszczyźnie, śmierć bolszewizmowi, demokratycznej rozwiązłości i wstrętnej pretensjonalności różnych mniejszości! Śmierć żydostwu!” (O. Dowżenko). Już 29 września 41-go roku rozpoczęła się totalna eksterminacja ludzi w Babim Jarze. Głównym katem pomordowanych był gauleiter Koch. Podległym mu w tych zbrodniach przeciwko ludzkości w Babim Jarze ze strony Rzeszy był Eichmann. Setki tysięcy rozstrzelanych. Żydzi, Ukraińcy, jeńcy, ukraińscy nacjonaliści, wśród których była Ołena Teliha; podziemni działacze, partyzanci, Cyganie, zakładnicy niezliczonych łapanek. Za jednego zabitego Niemca rozstrzeliwano trzydziestu Ukraińców. Kijów. 29 września 2016-go — wieczór pamięci pomordowanych w Babim Jarze. Media szeroko relacjonowały zarówno posiedzenie Rady Najwyższej, jak i wieczór oraz wystąpienia działaczy państwowych i społecznych, naukowców. Były one poświęcone dniu pamięci rozstrzelanych. Czytano przez radio pełny tekst zagranicznego wydania powieści A. Kuzniecowa „Babi Jar” oraz autorskie komentarze do niej. Dyskutowano o problemach związanych z projektem nowego memoriału pamięci ofiar nazizmu. Mimochodem wspomniano o jednym z tragicznych wydarzeń w Babim Jarze. Jaskrawo opisał je O. Dowżenko w „Dzienniku”. Przytoczę ten zapis z 26/V[19]42 oraz epigraf do niego „Idź swoją drogą”: „Trzynastego stycznia 42-go roku w 30-stopniowy mróz — w Kijowie na Podolu było to i nigdy nie powróci — prowadzili ulicą z więzienia rozebranych, w samej bieliźnie i bosych, w kajdanach stu ludzi marynarzy na rozstrzelanie przez cały Kijów. Szli, brzęczeli kajdanami niewolnicy na ojczystej ziemi. Lud patrzył i zamierał ze strachu. A niemocie tylko tego trzeba. Prowadzą sobie i na jeńców drapieżnie spoglądają. Na piersiach automaty, a w piersiach wilcze dusze. Nie wytrzymali ludzie. Z ryzykiem dla nieszczęsnego nędznego życia zdejmowali z siebie odzienie i rzucali skazanym na ramiona. — Nie trzeba, dojdziemy i tak. A wy sobie żyjcie. Doczekaliście się hitlerowskiej wolności, żyjcie, mnożcie się, niewolnicy! — Dawaj, chłopcy. Zaciągnęli marynarze swoją pieśń „Rozpostarło się morze szeroko” i poszli na stracenie. Zapomnieli o niesłychanym mrozie, który palił ich ogniem. Nadzy i bosi, z podniesionymi dumnie do góry głowami, widzieli przed sobą ojczyste błękitne morze i śpiewali ostatni raz mu chwałę”. O heroicznym marszu śmierci marynarzy wspomina także dr hab. nauk technicznych, profesor J. A. Szumyłow. Zapewne nie jedną taką grupę marynarzy prowadzono na rozstrzelanie. Jesień 41-go. Jurijowi Andrijowyczowi szedł wtedy siódmy rok. Jego brat Ihor był starszy o cztery lata. Mieszkali na rogu ulic Pawłowskiej i Turgieniewskiej, która wychodziła na ulicę Artema. Było bardzo zimno. Juraś i Ihor, jak wszyscy zdumiewająco dociekliwi chłopcy, patrzyli, jak ulicą Artema prowadzili kolumnę marynarzy. Było ich około półtorej setki. Zakrwawieni, szli szykiem w podartych zakrwawionych koszulkach marynarskich, busłatach, spodniach. Trzymali się mężnie. Z ich zakrwawionych ust wylatywała w kijowskie niebo pieśń „Wrogowi nie poddaje się nasz dumny Wariag”. Prowadzili ich na rozstrzelanie do Babiego Jaru. Marynarzy z dumnie podniesionymi głowami eskortowały dwie kolumny faszystów. Z lewej i prawej. Szli rzędami. Po pięciu niemców z automatami w pogotowiu w każdym rzędzie obu kolumn. Tak przeszli swoją ostatnią drogę marynarze. Prostym marszem z pieśnią. Juraś i Ihor patrzyli, jak we wrześniu-październiku 41-go ulicą Artema szli Żydzi. Nie wiedzieli, że to ich ostatnia droga. Do Babiego Jaru. Wtedy z lewej i prawej — na chodnikach ulicy — stali pojedynczy policjanci. Jurij Andrijowycz jest żywym świadkiem tragicznych wydarzeń. Wspomnienia o nich przekazała mi S.O. Szumyłowa — jego żona. 29 września 2016 roku w murach Rady Najwyższej padły oskarżenia pod adresem Ukraińców o kolaborację z faszystami przy eksterminacji Żydów. Oburzyło to wielu Ukraińców. Oburzyło ich także to, że w zarysach, które powinny być istotą projektu nowego Memoriału Pamięci, nie było propozycji odtworzenia heroicznego marszu śmierci marynarzy, których prowadzono ulicami Kijowa na rozstrzelanie. Zasługuje na wielką uwagę zapis O. Dowżenki z 4/V 1942 r. „Jeśli całe męstwo synów Ukrainy w wojnie ojczyźnianej, wszystkie ofiary i cierpienia narodu i cała zwycięska siła po wojnie przebiegłymi rękami i piórami odpowiednich młodzieńców zostanie uformowana w jeden kocioł, a na rachunek Ukraińców tymi samymi rękami zostanie wyciągnięta sztucznie stworzona hitlerowska petlurowszczyzna i antysemityzm ze wszystkimi konsekwencjami maszynek do mięsa, lepiej mi umrzeć i nie znać więcej ludzkiej podłości i bezdennej nienawiści, i bezdennego wiecznego kłamstwa, w które jesteśmy zaplątani”. Bo na froncie, — twierdzi O. Dowżenko, — „jest prawdziwe braterstwo narodów-bojowników. Wszystkie narody, wszystkie nacje — wszyscy są równi. Wszyscy mają jednakową miłość do Ojczyzny, do dzieci”. A do wyzwolonego od faszystów Kijowa z Syberii, Azji Środkowej i Kazachstanu „jako gospodarze powróciło wielu uciekinierów, tych, którzy na początku wojny uciekli z walizkami w ciężarówkach i pociągach, ratując swoją duszę… Prokuratorów i sędziów, wyćwiczonych jeszcze od 37-go roku” (I. Mychajłyn). Możliwe, że ich przebiegłymi rękami i piórami został położony akcent na kolaboracji Ukraińców w eksterminacji Żydów. Nie nagłaśniano tego, że sobór Uspieński w Ławrze wyleciał w powietrze dzięki służbom specjalnym; przemilczano to, że Żydzi witali chlebem i solą „cywilizowanych Europejczyków” — faszystów w Kijowie w 41-ym: w epoce, kiedy za każdy skrawek ojczystej ziemi płacono krwią i życiem. Społeczność każdego narodu ma garstkę zdrajców. Ale nie o Ukraińcach powiedziano w Biblii: „Mądrzy są w czynieniu zła, lecz nie umieją czynić dobrze” (Jeremiasza, Rozdział 4, 22). „Zła przypadło w jego udziale tyle na jedno pokolenie, że wystarczyłoby i na dziesięć pokoleń” (O. Dowżenko o narodzie ukraińskim). Dlatego obiektywną ocenę ludobójstwa w Babim Jarze powinni wydać historycy i specjaliści wojskowi. kilka metrów od linii ówczesnej granicy. Na mogile zbiorowej postawiono drewniany krzyż. Inne grupy Siczyków rozstrzelano na prawo od przełęczy od strony Hłuchowskiego Wierchu oraz w pobliżu głębokiej doliny. Tutaj zabito 230 żołnierzy Siczy Karpackiej. Ogólna liczba Siczyków rozstrzelanych na Przełęczy Wereckiej wynosiła około 600 osób.
Bezmiernym cierpieniom narodu należy przeciwstawić nie podejrzenia i arogancką pychę, lecz miłosierdzie i przebaczenie. Niech więc wszyscy, na których ród padł cień kolaboracji i zdrady (i nie tylko Ukraińcy), zmyją zło ze swoich serc pokutą, aby nie odstąpić od Boga. Aby wszechprzebaczenie pomogło zmobilizować potężne wewnętrzne siły psychiczno-moralne narodu. I aby naród w wyniku nabytego obecnie doświadczenia wojennego uświadomił sobie konieczność konsolidacji narodu. Aby zamiast idei konfliktów społecznych (wojna wszystkich przeciw wszystkim) podnieść ideę jedności narodowej. Aby Ukraina przestała być łupem, żerem, i w jedności narodowej zaczęła stawać na nogi. Samodzielnie. Bo gwaranci bezpieczeństwa po rozbrojeniu nuklearnym przynieśli nam wojnę. Powstaje pytanie, czy rozstrzelani marynarze, podziemni działacze, partyzanci, ukraińscy nacjonaliści, zakładnicy niezliczonych łapanek, piłkarze „Dynama” mają prawo potwierdzić swoją odwagę, godność, patriotyzm w nowym memoriale pamięci pomordowanych w Babim Jarze? Przecież oni, jak i wszyscy rozstrzelani, byli w tamtym czasie radzieckimi ludźmi w okupowanym Kijowie. Wszyscy oni są ofiarami zbrodni przeciwko ludziom, przeciwko ludzkości. Los każdego z nich to jedna z tragicznych stron w historii Kijowa lat 1941—43. Moim zdaniem rozstrzelani marynarze mają pełne moralne i historyczne prawo do odzwierciedlenia ich heroicznej drogi w nowym memoriale. Bez nadziei mam nadzieję, jak powiedziała Łesia Ukrainka, że ten niewielki artykuł zostanie wydrukowany. Dlatego chciałbym, aby wszyscy nieobojętni na tragedię Babiego Jaru czytelnicy wyrazili stosunek do potwierdzenia prawa wszystkich pomordowanych w Babim Jarze, w tym także śmiertelnej drogi marynarzy, w nowym memoriale. Aby jego stworzenie było obiektywne i stało się wyrazem państwowego rozumienia wolności oraz uświadomienia pokuty i przebaczenia jako koniecznego warunku jedności narodu. Chciałoby się, aby twórcami nowego memoriału byli ludzie, którzy znają cenę dobra, wszechprzebaczenia i pomocy w złej godzinie historii. Aby memoriał pamięci stał się lustrem żywych, w którym odzwierciedlone jest obiektywne, wrażliwe, rozumne wcielenie współczucia dla pamięci wszystkich pomordowanych oraz wieczna pamięć o nich. Obecnie na miejscu cmentarza memorialnego ustawiono już kilkadziesiąt krzyży, uporządkowano teren. Teraz stawiany będzie wielki centralny krzyż. Obok miejsca pamięci umieszczona zostanie tablica informacyjna, napisana w czterech językach: ukraińskim, angielskim, węgierskim i polskim. Oprócz tego przeprowadzone zostaną prace związane z zagospodarowaniem terenu.
Maschinelle Übersetzung
Prace związane z budową i zagospodarowaniem cmentarza memorialnego Siczołowych Strzelców Karpackiej Ukrainy na Przełęczy Wereckiej dobiegają końca. Przynajmniej przekonali się o tym przewodniczący Lwowskiej Rady Obwodowej Ołeksandr Hanuszczyn oraz kierownik przedsiębiorstwa komunalnego „Dola” Swiatosław Szeremeta, którzy wraz z kierownictwem rejonu skolskiego oraz wykonawcami udali się na miejsce, aby sprawdzić stan i jakość wykonanych prac. Ihor HAŁUSZCZAK, Lwów W październiku-listopadzie 2008 r. przedsiębiorstwo komunalne Lwowskiej Rady Obwodowej ds. poszukiwań miejsc pochówku uczestników narodowowyzwoleńczych zmagań oraz ofiar wojen, deportacji i represji politycznych „Dola”, na polecenie Państwowej Komisji Międzyresortowej ds. upamiętnienia ofiar wojny i represji politycznych, przeprowadziło poszukiwania miejsc pochówku żołnierzy Siczy Karpackiej na Przełęczy Wereckiej. Badania prowadzono w okolicach wsi Żupany w rejonie skolskim obwodu lwowskiego oraz Werbiaz w rejonie wołowieckim obwodu zakarpackiego. Jak poświadczyły materiały odnalezione podczas wykopalisk, byli to żołnierze Siczy Karpackiej — Galicjanie, rozstrzelani na Przełęczy Wereckiej w marcu 1939 r. Zaznaczmy, że organem wojskowym Karpackiej Ukrainy była organizacja militarna „Sicz Karpacka”, której początki sięgają listopada 1938 roku. Za swoje główne zadanie organizacja uważała obronę Zakarpacia przed atakami węgierskich i polskich oddziałów dywersyjnych. Największa bitwa rozegrała się 15 marca na Krasnym Polu — równinie leżącej na prawym brzegu Cisy w pobliżu Chustu. W tej bitwie zginęło około 230 siczołowych strzelców, czeskich żołnierzy i ochotników. Na kierunku centralnym walki toczyły się na obrzeżach miast Swalawa i Irszawa. Siczołowi strzelcy stracili około 200 zabitych i ponad 400 rannych; do niewoli wzięto około 300 osób. W walkach na linii frontu od Korolewa do Chustu Węgrzy wzięli do niewoli wielu Czechów oraz 450 siczołowych strzelców, wśród których było wielu Galicjan. 18 marca 1939 r. ostatni obrońcy Karpackiej Ukrainy zaprzestali oporu. Zabitych siczołowych strzelców pochowano na Przełęczy Wereckiej, za
Maschinelle Übersetzung
Dla wielu imię Natalii Zabołotnej jest synonimem sukcesu. Ta kobieta nie tylko doskonale zna swoją dziedzinę i potrafi nią zainteresować, ale także tworzy tak wielkoskalowe projekty, o których się nie zapomina. To właśnie jej imię symbolizuje rozkwit „Ukraińskiego Domu” i „Artystycznego Arsenału”. Obecnie przyjechałam do Natalii Zabołotnej do jej „Art Ukraine Gallery”. Tak, wiem, że wywiad jest długi. Tak, być może epoka long reading odchodzi w przeszłość. Ale kto przeczyta ten wywiad do końca, ten zyska o wiele więcej niż czas włożony w czytanie. Ponieważ jest tu informacja, która jest w stanie obudzić, nawet jeśli myślimy, że nie śpimy. — Natalio, to właśnie Pani sprawiła, że serce „Artystycznego Arsenału” zaczęło bić, urzeczywistniając po dwustu latach proroctwo niemieckiego architekta Johanna Müllera, który powiedział: „Zrozumiecie, że tego muzeum nie budowałem dla broni, a dla ludzi”. Ten fakt usłyszałam od Pani podczas wywiadu radiowego w jeden z dni „Arsenale-2012”. Rozdzielono Panią z „Artystycznym Arsenałem”, ale Pani się nie zatrzymała: stworzyła i otworzyła nową, luksusową galerię. Co pomaga Pani poruszać się naprzód? — Samo życie. Pół roku temu założyłam i stanęłam na czele Art Ukraine Foundation, ale to, czym się zajmujemy, to coś więcej niż sztuka. Generujemy tutaj sensy, znaczenia, projekty ustaw i wielki program socjokulturalnego rozwoju naszego kraju. Uważam, że nadszedł teraz taki czas, kiedy bardzo dobrze, że wszyscy, którzy mogą, którzy są zdolni być energiczni, robią punktowe projekty. Ale ratunek dla naszego kraju tkwi w fundamentalnym podejściu do sfery socjokulturalnej. Wszyscy muszą spojrzeć, jak żyjemy, rozejrzeć się wokół i zrozumieć, że trzeba natychmiast zacząć zmieniać naszą Ukrainę. Zmuszać do wypełniania swoich obowiązków tych, którzy podjęli się ich de iure wykonywać. Spojrzeć, do jakich szkół i na jakie kółka chodzą nasze dzieci, czy w ogóle jest dokąd chodzić? Jak się je traktuje? Kim są nauczyciele nauczycieli naszych dzieci? Uważam, że kultura to globalny termin bezpieczeństwa. I z jakiegoś powodu tak się złożyło, że u nas zaniża się jej znaczenie. Chociaż kultura to sfera bezpieczeństwa narodowego kraju. I jeśli natychmiast tego nie zrozumiemy, to po co było rozpoczynać rozmowy i manipulować terminami, że na ulicy trwa wojna hybrydowa? Wielka część i przyczyna tej wojny to fakt, że w naszym kraju zawsze było podejście do kultury jak do „kulturki”. Właśnie dlatego moja przestrzeń artystyczna to punkt oporu, w pewnej mierze kwatera główna. Przychodzi tu wielu działaczy kultury, polityków, filozofów, analityków, politologów i są to ludzie nieprzypadkowi. Wśród nich jest bardzo wielu sympatyków naszej nowej platformy. Nasz kraj nie zmieni się sam z siebie — trzeba natychmiast działać. Obnażyć nerw narodu, nerw kraju. Żeby ludzie sami powiedzieli, co im nie odpowiada w tym społeczeństwie, czego im brakuje. Że nie będą godzić się z tym, że nasze zabytki architektury są zaniedbane, brakuje centrów kultury i domów kultury na wsiach. Już mówiłam, że jeśli na wsiach znikają wiejskie kluby, to w Kijowie na Peczersku domy kultury zamieniają się w wiejskie kluby. To znaczy, że musimy zmienić paradygmat podejścia do człowieka, do osobowości, zacząć ją szanować.
doceniać i wspierać jej rozwój, jak gwarantuje 23 artykuł Konstytucji. Jest jeszcze zysk reputacyjny. Jest ten korzeń samoświadomości, samoidentyfikacji. Każdy człowiek powinien być dumny ze swojej wsi, swojego miasta, swojego regionu, a państwo powinno to wspierać. — Pozostaje Pani osobą sztuki, a jednocześnie stała się Pani autorką projektu ustawy „O państwowym funduszu rozwoju humanitarnego Ukrainy”, a także zainicjowała Pani platformę społeczną #SOS-przyszłość. Dlaczego dla Pani i dla społeczności ważne jest, aby się w to angażować? — Projektu ustawy nie da się stworzyć w miesiąc czy w trzy. Projekt ustawy o „Państwowym funduszu rozwoju humanitarnego” opracowywałam wraz z osobami o podobnych poglądach przez pięć lat. I „Mysteckyj Arsenał” skłonił mnie do zastanowienia się nad tym, dlaczego przy kilku prezydentach nie możemy zbudować tytułowego muzeum naszego kraju? Mając zasoby i rzekomo chęci. Ale brak priorytetów, niechęć do analizowania, jak ważne jest uczynienie tego cennym, moralnym, mentalnym, posiadanie wielu zysków ekonomicznych. Zawsze tę kwestię kultury odkładano na później, bo niby szkoda pieniędzy. Ale jeździłam do wielu krajów, studiując doświadczenia właśnie w tej kwestii. Dlaczego różne kraje mają w swoich priorytetach rozwój człowieka? Mają stabilną strategię rozwoju kulturalnego? Mają turystykę kulturową w dużym segmencie? Ludziom chce się tam przyjeżdżać. Dlaczego u nas wszystko jest na odwrót? Dlaczego zaczynamy być na świecie krajem-liderem pod względem dziecięcego alkoholizmu, dziecięcego palenia. Czyli całego kompleksu chorób społecznych, rozprzestrzeniania się osób zakażonych wirusem HIV. W XXI wieku… Co roku u nas o dziesięć procent przybywa narkomanów. Dlaczego państwo, mając taką statystykę, nie bije na alarm? Dlatego, że u nas politycy przychodzą na bardzo krótki termin. Nie chcą zajmować się globalnymi rzeczami. Jeśli państwo nie zajmuje się kulturą własnych obywateli, to ich kulturą zajmuje się inne państwo. Co u nas się stało. Studiując doświadczenia innych krajów, poznaliśmy doświadczenie Wielkiej Brytanii, gdzie w ciągu dwudziestu lat kraj ze społeczeństwa maniakalnie uzależnionego od monopolisty Narodowej Loterii (co pociągnęło za sobą cały wachlarz chorób, niezależnie od koniunktury politycznej, od chęci czy niechęci tego czy innego premiera, czy ministerstwa finansów) stworzył mechanizm uzdrowienia społeczeństwa. Po tym, jak poczuli, że w społeczeństwie zrodziła się jakaś niepewność, nieujawniona depresja — stworzyli ustawę o funduszu „Dobrych spraw” — fundusz „Good causes”, który działa dwadzieścia lat z rzędu. Jest on nienaruszalny. Z odliczeń od zysku Narodowej Loterii Brytanii finansują na zasadach projektowych, grantowych wszystkie potrzeby socjokulturowe obywateli. Kosztem pieniędzy funduszu „Dobrych spraw” finansują renowację zabytków architektury, modernizują muzea, wytyczają nowe szlaki turystyczne, stymulując turystykę wewnętrzną i zewnętrzną, napełniając budżety państwowe i lokalne, dając możliwość tworzenia małych biznesów na trasach do wielkich zamków dla lokalnych obywateli. Za pieniądze funduszu „Dobrych spraw” finansują produkt kulturalny: festiwale, biennale, wystawy, kino. Dziesiątki tysięcy taśm, filmów i kreskówek stworzono w tym okresie. Otwierają dziecięce i młodzieżowe szkoły sportowe, boiska sportowe, tworzą różnorodne zawody. I przez 20 lat mają absolutnie przekonujący sukces: pięćset tysięcy projektów zrealizowali! Włożyli w sferę socjokulturową w ciągu dwudziestu lat czterdzieści miliardów funtów szterlingów. Nie mają na co wydawać pieniędzy? I także kryzys. Ale rozumieją, że inwestując w kulturę, oszczędzają na czymś innym — na więzieniach, na poradniach narkologicznych, na szpitalach psychiatrycznych i na budżecie Ministerstwa Ochrony Zdrowia. W Estonii także jest podobne doświadczenie — to fundusz „Kapitał Kulturowy”, który kosztem szkodliwych branż (alkoholowej, tytoniowej i hazardowej) także finansuje na zasadach grantowych kulturę i sport; tworzy różne startupy, ciekawe festiwale, sferę socjokulturową i humanitarną. Jest unikalne doświadczenie Islandii, gdzie 15 lat temu zrozumieli, że społeczeństwo z szaloną prędkością stacza się w dół. 25% nastolatków w wieku od 12 do 17 lat było uzależnionych od narkotyków, paliło marihuanę, około 20% dzieci regularnie spożywało alkohol i było uzależnionych od palenia. Społeczeństwo po prostu przekształcało się w getto kryminalne: w Islandii w tamtym czasie był najwyższy poziom przestępczości nieletnich. Dlatego była jasna polityka państwowa: tutaj zbudowano szaloną liczbę kompleksów sportowych, basenów, różnych boisk: tenisowych, siatkarskich, niewiarygodną liczbę ciekawych centrów kultury, zmodernizowano muzea, biblioteki. I w ten sposób zabrano dzieci z ulicy. Robiono to nie przymusowo. Dzieciom stworzono ciekawą infrastrukturę sportową i kulturalną. Teraz nie zobaczysz tam na ulicy dzieci z papierosem czy butelką piwa. Dzisiaj u nich wzorcem jest człowiek kulturalny i wykształcony. W ciągu 15 lat w kraju faktycznie pokonano dziecięcy alkoholizm i narkomanię, zwalczono przestępczość nieletnich. I teraz mała Islandia jest liderem w mistrzostwach Europy. U nich jest trend sportu i kultury.
Natalia Zabołotna — menedżerka sztuki, założycielka i wydawczyni magazynu „ART UKRAINE”, prezes Art Ukraine Foundation. Dyrektor „Ukraińskiego Domu” (2006—2010) oraz „Mystećkoho Arsenału” (2010—2016). Komisarz Pierwszego Kijowskiego międzynarodowego biennale sztuki współczesnej „ARSENALE 2012”. Znajdowała się w rankingach ukraińskich mediów „TOP-100 najbardziej wpływowych Ukraińców”, „Człowiek dekady”, „100 najbardziej wpływowych kobiet Ukrainy”, „TOP-100 ludzi kultury nowych czasów”.
Prezentacja pierwszego na Ukrainie rejestru online ratowania obiektów dziedzictwa kulturowego
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
A co u nas? Mamy politykę kulturowej amputacji, a ostatnią kroplą stała się niedawna wypowiedź ministra kultury o tym, że skracany będzie czas nauki w sferze pozaszkolnej edukacji akademickiej. Chodzi o szkoły muzyczne i plastyczne, szkoły sztuk, kółka zainteresowań. A to przecież kształcenie muzyków, śpiewaków operowych, artystów — cała ta profesjonalna sfera przekształci się w sferę kółek amatorskich. Nie mogłam w to uwierzyć. Ale sprostowania do tej pory nie ma. Zatem świadomie podejmują taki krok. Przerażająca jest statystyka, że z 32 tysięcy wiejskich klubów 16 tysięcy znajduje się w niezadowalającym stanie, są zamknięte, zdewastowane lub po prostu nie pełnią swojej funkcji. A w małych miasteczkach, rejonach, we wsiach sytuacja jest w ogóle porażająca. Jeśli w Kijowie działają prywatne kółka, choć niedoskonałe i zbyt skomercjalizowane, to na wsiach nie ma nawet tego. Zrozumieliśmy, że trzeba działać i zainicjować taką społeczną platformę #SOSprzyszłość, która ma być głosem ludzi. To faktycznie ludowa inwentaryzacja społeczeństwa. Wzywamy ludzi, aby fotografowali się z tabliczką #SOSprzyszłość na tle obiektów, których los budzi ich niepokój. Mamy z dziećmi fotografują się na tle rozwalonych wiejskich klubów, bo nie mają dokąd prowadzać swoich dzieci. Są dzieciaki, które fotografują się w sekcjach sportowych urządzonych w piwnicach budynków mieszkalnych, gdzie nie ma czym oddychać, brak podstawowych warunków. Dzieci ze wsi Kopyliw w rejonie makarowskim obwodu kijowskiego mówią, że wcześniej miały wspaniałą szkołę w majątku właściciela ziemskiego von Mecka, u którego przez dwa i pół roku mieszkał Piotr Czajkowski. Ta szkoła słynęła w całym rejonie. Ale potem ją po prostu zamknięto i współczesne dzieciaki nie mają dokąd chodzić, faktycznie pozostaje tylko ulica. I nie ma z czego być dumnym. Czyli jest jeszcze zysk reputacyjny. Jest ten korzeń samoświadomości, samoidentyfikacji. Każdy człowiek powinien być dumny ze swojej wsi, miasta, regionu, a państwo powinno to wspierać. Co więcej, dzieci i dorośli fotografują się na tle nie tylko zniszczonych wiejskich klubów, basenów bez wody, centrów kultury, podupadłych muzeów, ale nawet tych, które są dziedzictwem narodowym. Powiedzmy, znany historyk sztuki Dmytro Horbaczow sfotografował się na tle Narodowego Muzeum Sztuki. To główne muzeum kraju jest nieciekawe dla szerokiego ogółu. Wymaga natychmiastowej modernizacji. 97% dziedzictwa narodowego kraju faktycznie cały czas przebywa w jego magazynach. Postanowiliśmy zapoczątkować tę akcję, a pierwszy etap to przeprowadzenie siłami zatroskanych aktywistów ludowej inwentaryzacji sfery socjokulturowej kraju. Byliśmy niezwykle zaskoczeni szybką reakcją na tę inicjatywę. Setki ludzi przesyłają zdjęcia. Kogoś martwi zaorany step, ziemie rezerwatu w obwodzie odeskim. Kurhany, które są łupem czarnych archeologów. Los dzieciaków i to, że nie mają co robić po szkole. Są utalentowane, chcą rozwijać swój potencjał, zajmować się ulubionymi sprawami. A nie pozostaje im nic innego, poza kioskiem z tanim piwem. I wiele zdjęć dociera do nas z zabytkami architektury, które znajdują się w opłakanym stanie. Powiedzmy, w Zasławiu w obwodzie chmielnickim w centrum miasta znajduje się pięć zamków z XV wieku. Na forum społeczności we Lwowie podeszła do mnie dziewczyna i powiedziała, że nie znajdują się one w bilansie żadnej gałęzi władzy. Ani w bilansie Ministerstwa Kultury, ani obwodu, ani miasta, ani rejonu: one po prostu są niszczone, popadają w ruinę. Są wandalizowane. A gdyby zrekonstruować jeden zamek lub konstelację zamków, jaka to byłaby wspaniała trasa? I znowuż, to zachowanie dziedzictwa dla potomnych i dla nas samych — to rzecz święta, ale to jednocześnie formuła ekonomicznego sukcesu kraju. — Jaki jest następny krok platformy społecznej #SOSprzyszłość? — Ta platforma rozwija się z szaloną prędkością, na dodatek jeszcze sama się rozwija. Naszym globalnym celem jest stworzenie portalu „Dobrych uczynków” (to nazwa robocza), jak w Wielkiej Brytanii fundacja „Dobrych uczynków”. Ostatnio, przy wsparciu Kennan Institute (Kyiv office), Instytutu Badań Społeczno-Ekonomicznych (ISED) oraz Agencji Komunikacji Cyfrowej Volta, zaprezentowaliśmy rejestr online: na interaktywną mapę nasi aktywiści samodzielnie nanoszą obiekty, których los ich martwi: zamki, dawne cerkwie, centra kultury, wiejskie kluby, kluby sportowe, cały wachlarz problemów, które właśnie nazywa się potrzebami humanitarnymi społeczeństwa. I będą one miały nie tylko swój konkretny punkt na mapie. Jeśli ludzie fotografują się na tle jakiegoś domu kultury, to znaczy, że jest im potrzebny, a my pokazujemy, że ludziom niezbędny jest ten obiekt. To opracowanie formuły ekonomicznego sukcesu — realnego, patriotycznego, mentalnego, społecznego. — Czyli nie mówi Pani tylko o problemie obiektów infrastruktury socjokulturowej, które znajdują się pod zagrożeniem, ale tworzy Pani także precedensy, które wskażą wyjście z takiego stanu? — Tak. I trzeci etap to stworzenie potężnego zasobu internetowego na bazie rejestru online, który stanie się portalem „Dobrych uczynków” z koncepcją crowdsourcingu i crowdfundingu, gdzie wolontariusze, ludność, mecenasi, biznes, międzynarodowi darczyńcy, a także państwo będą mogli wspólnymi siłami i kosztem odnawiać zaniedbane obiekty o przeznaczeniu socjokulturowym. Jeśli społeczność ma 20—30% środków na renowację zamku, nie może rozpocząć prac wiedząc, że za rok się skończą i wszystko, co zrobiono na początku, będzie niszczało. Proponujemy mechanizm kooperacji, odtwarzania Ukrainy razem. Także komunikujemy się z międzynarodowymi darczyńcami, aby oni też wspierali tworzenie tej interaktywnej mapy, aby dołączali ze swoimi programami grantowymi odtwarzania sfery humanitarnej. Czyli pracujemy nie na proces, a na wynik. Chcemy mieć realny obraz i stworzyć mapę drogową rozwiązywania problemów socjokulturowych. Tak jak było to zapisane w naszym projekcie ustawy „O państwowym funduszu rozwoju humanitarnego Ukrainy”. Znowuż, nie stawiamy na nim krzyżyka. Jeszcze do niego wrócimy. Ale nie chcemy tracić ani minuty i nie będziemy czekać, aż państwo się opamięta, my działamy. Przecież tracąc dzień, tracimy jeszcze jedno dziecko, tracimy losy, tracimy rodziny, tracimy w końcu kraj. — Jeśli największym grzechem uważa Pani obojętność, to co uważa Pani za największą wartość człowieka? — Największą wartością jest człowiek. I powinien on być priorytetem każdego cywilizowanego społeczeństwa. Ale obserwując igrzyska na wielkiej scenie politycznej, tracimy wiarę w to, że władza to rozumie. Zapomina ona, że nie ludzie są dla niej, a ona dla ludzi. A w centrum uwagi państwa powinien być człowiek. W cywilizowanych krajach, na przykład w Kanadzie, w priorytetach narodowej polityki bezpieczeństwa
istnieją takie pojęcia, jak „human security”. A u nas — „national security”. To znaczy, że walczymy ze skutkami katastrofy, a trzeba analizować przyczyny. A najlepiej zapobiegać, żeby nie zmagać się potem ze skutkami. Trzeba rozumieć, że separatyzm to zjawisko złożone i nie narodziło się ono w jeden dzień. Jest to rezultat tego, że nasze państwo nigdy nie przejmowało się ludźmi. Nie uwzględniało ich interesów socjokulturowych, nie miało do tego scentralizowanej kontroli, nie generowało polityki kulturalnej, nie generowało sensów dla ludzi, nie tworzyło takich nastrojowych atrakcji kulturalnych, które byłyby interesujące dla ludzi, nie wychowywało kręgosłupa samoidentyfikacji. Dlatego wszystko trzeba wspierać. Poczucie miłości również trzeba wspierać. Nie można kochać interesownie. I zawsze, wiecie, te hasła: „Jak cię nie kochać, Kijowie mój!”. Trzeba mieć odzew. Żeby ludzie go kochali — nad tym również trzeba pracować, nie być w stanie amorficznym. I ludzie muszą pracować nad sobą, żeby kraj ich kochał — w niego trzeba inwestować. Bardzo dziwi taka sytuacja zaniedbania, chciwości, która rodzi biedę. Obecnie trwa gra do jednej bramki. Ludzie są ofiarami komercyjnych manipulacji, są konsumpcyjnym elektoratem, który bezgłośnie pochłania w nieograniczonej ilości tanie piwo, które tanieje, w szczególności dzięki deputowanym z komisji do spraw kultury i duchowości poprzez metody legislacyjne. Są masą, którą wciąga niekontrolowana hazardowa ośmiornica. U nas nie przybywa księgarni czy centrów kulturalnych. Za to każde sto metrów usiane jest loteryjnymi hubami z wygodną infrastrukturą, z trzema wejściami: do centrum loteryjnego, do kantoru i do lombardu. A w tych hubach siedzą nastolatkowie, którzy nie mają co robić, a państwo o to nie dba. Niosą do tych lombardów obrączki, zegarki swoich rodziców, kolczyki babci… Nasz kraj stał się rekordzistą: w tym roku Ukraińcy zastawili w lombardach (oczywiście nie z dobrego życia) rzeczy na 15 mld hrywien. A z ukraińskich kont na zagraniczne elektroniczne loterie wypłynął miliard dolarów. Nie wierzę w gadanie, dlatego biorę i robię swoje, nie oglądając się i nie zatrzymując. — Jednocześnie na mistrzowsko prezentowanej przez Panią sztuce wyrośnie niejedno pokolenie. Samo stworzenie to za mało. Umie Pani ją popularyzować, dając alternatywę tym młodym ludziom, o których przed chwilą mówiła. Jakie umiejętności Pani w tym pomagają? — Jestem top-menedżerem, a z natury — mecenasem. I wcale nie jest w moim profilu sprzedawanie sztuki. Obecnie w mojej galerii prezentowana jest kolekcja prac Ołeksandra Sucholita i jestem przekonana, że jest on geniuszem współczesności. Rozumiem, że galeria to komercja i trzeba sprzedawać sztukę. Ale pracuję z moimi ulubionymi i najlepszymi artystami! Przyjaźnię się z nimi, kocham ich i wiem, że te uczucia są odwzajemnione. I nawet myślę: „Boże mój, jeśli teraz kupią te arcydzieła Ołeksandra Sucholita, to jak ja już bez nich będę? Tutaj wszystko jest tak organiczne”. Ale jednocześnie najnowsza historia „Mysteckiego Arsenału” to cud. Kiedy taka sobie budowa stulecia, która w 2010 roku zaczęła funkcjonować jako najsłynniejsze i najbardziej pożądane na Ukrainie centrum kulturalne, które przez pięć lat mojego kierownictwa odwiedziły trzy miliony ludzi — to rezultat tego, że jestem menedżerem. Mam smak, czuję każdy zakątek, ale trzeba być nie tylko menedżerem. Dlaczego mówię, że państwo powinno odnosić się z szacunkiem do człowieka? Ten śmietnik, w który zamieniają się ulice Kijowa i ulice naszego kraju, to po prostu niedopuszczalna zuchwałość i bezprawie. Te zabytki, z których w ostatnich dziesięcioleciach wyrastały nowe obiekty, które urzędnicy pozwalali sobie tak, z pańskiego ramienia, rozdzielać lub niszczyć — tego nie powinno być. Według własnego gustu zatwierdzali pomniki nowym bohaterom. U nas kwestia estetyki schodzi na dalszy plan, znika. Widzimy zabudowy, liczne mikrocentra i mikroosiedla, które się pojawiają, które nie łączą się na jednym kilometrze kwadratowym. Dlatego tutaj potrzebna jest postawa państwowa, polityka państwowa, a nie polityka zarobkowania tak taniego, szybkiego, na rzecz własnych apetytów i koniunkturalnych interesów. Ponieważ tracimy kraj z jego niesamowitym kolorytem, z jego kulturą, architekturą. Gorzko żartuję, mówiąc, że nie wiem, czy mamy architekta, którego można by nazwać budowniczym, jak tego samego Horodeckiego, chociaż wszyscy się go swego czasu bali. U nas nie ma tych kulturalnych humanitarnych priorytetów. Za to trzy lata strategują jakąś tam niezrozumiałą strategię. Bardzo dużo gadają, przyswajając granty. Trzy lata wszyscy mówią o dyplomacji kulturalnej, że wszystko trzeba promować, ale nic nie jest promowane. Cały czas mówią o klastrach, o hubach, o koncepcjach kulturalnych, strategiach, ale gdzie jest rezultat? Nie wierzę w gadanie, dlatego biorę i robię swoje, nie oglądając się i nie zatrzymując. Kulturą nie można zarządzać. Zadaniem państwa jest tworzenie skutecznego mechanizmu wspierania samorozwoju kultury, samorozwoju społeczeństwa. I właśnie w ustawie „O państwowym funduszu rozwoju humanitarnego” założono takie skuteczne narzędzie, chronione przed polityczną koniunkturą, jak w Islandii, w Wielkiej Brytanii — dla wspierania samorozwoju kultury. Lubię robić coś wielkiego i udaje mi się to. Dlatego wierzę, że ta platforma #SOSprzyszłość musi przekształcić się w prawdziwy arsenał kultury dla naszego kraju. Rozmawiała Hanna BOJKO
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nia: “Ta straszna sytuacja miała miejsce w grudniu ubiegłego roku. Uważam, że to zdarzenie stało się jako wyjątek, oczywiście, przez ludzkie niedbalstwo”. Zaimek ona jest tutaj zbędny. Słowo miesiąc wraz z jego nazwą także używa się często. A używanie słowa rachuju zamiast uważam (myślę, sądzę, rozważam, przypuszczam) dyskredytuje nas jako Ukraińców, którzy niedbale odnoszą się do swojego słowa. Na to słowo kiedyś w radiu zwrócił uwagę nawet Rosjanin, wyrzucając nam, że sami nie znamy języka ojczystego, a wymagamy od rosyjskojęzycznych jego nauki. Słowo wykluczennia, czyli wyjątek, jest bardzo rozpowszechnione nie tylko w mowie potocznej. Konieszno — stale obecne w codziennej rozmowie. Musimy walczyć z zaśmiecaniem języka ojczystego. Jest to nie mniejsze zło w rozwoju języka ukraińskiego niż jego nieznajomość. zamiast poprawnych wariantów nieznośny ból, leki na katar, na tym jarmarku. Odmienny rzeczownik rodzaju nijakiego wicze czynią nieodmiennym, mówiąc był na wicze, wrócił z wicze, a potrzeba był na wiczi, wrócił z wicza itd. Ostatni składnik szeregu jednorodnego przy wyliczaniu podają w liczbie mnogiej zamiast pojedynczej: obwodów mikołajowskiej, charkowskiej oraz chersońskich, głód lat 1932–33-ich, w kierunkach krzemienieckim oraz zbaraskich. Według logiki rzeczy powinno być — obwodów mikołajowskiej, charkowskiej oraz chersońskiej, głód lat 1932–33-go, w kierunkach krzemienieckim oraz zbaraskim. Dość często przy zwracaniu się do gości audycji ignorują wołacz, mówią Walentyn Mykołajowycz!, Ołena Petriwna!, pan profesor!, pan wolonter! zamiast Walentynie Mykołajowyczu!, Ołeno Petriwno!, panie profesorze!, panie wolonterze. Związki frazeologiczne i nie frazeologiczne podają w formie kalkowanej z języka rosyjskiego: w jakości uczestnika projektu, prawo weszło w siłę, ostateczny zasada, rozbić namiot, być prawym, dwa buty para, zadawać pytania, królik doświadczalny, lekceważąc naturalne ukraińskie odpowiedniki: jako uczestnik projektu, prawo nabrało mocy, zasada resztkowa, postawić (rozbić) namiot, mieć rację, jakie jechało, takie i spotkało, stawiać pytania, królik doświadczalny. Jeszcze więcej błędów na poziomie leksyki: wykluczennia, widminiaty, poetyczna hostyna, kistoczka, za takie czyny trzeba nakazywaty, prywywaty, prynałeżnist, w brudnych sapohach, soty, sotowyj telefon, tormozyty, zamiast których w języku literackim istnieją leksemy wynatok, skasowuwaty, poetyczna witalnia, penzłyk, za takie czyny trzeba karaty, pryszczeplywaty, nałeżnist, w brudnych czobotiach, stilnyky, stilnykowyj telefon, halmuwaty. Nieudane są wyrażenia w rodzaju pozostali tylko, pisarze i poeci. Zamiast tylko tutaj stosowny jest jego synonim tilky, ponieważ już jest słowo jednordzenne pozostali; pisarze bywają prozaikami, poetami, dramaturgami. Więc mówić pisarze i poeci — to wszystko jedno, co mówić ludzie i emeryci. Bardzo modne stało się używanie słowa łyszeń zamiast łysze. Ale te słowa oznaczają różne pojęcia. Łysze — spójnik ograniczający, synonimiczny do tilky. A łyszeń — partykuła zachęcająca: “Posłuchaj no, co ci powiem”. Nierzadko przekręcają imiona i nazwiska znanych działaczy kultury ukraińskiej: Mychajło Jurijowycz (zamiast Mychajło Mychajłowycz) Kociubynśkyj, Mychajło Łeontowycz, Mykoła Drahomanow (zamiast Mykoła Łeontowycz, Mychajło Drahomanow), Wołodymyr (zamiast Wiktor) Dobrowolśkyj, Mykoła WorwUlew, Mykoła LUkasz, Polina NiatkO (zamiast Mykoła WOrwulew, Mykoła LukAsz, Polina NYatko), Majk Johansen (zamiast Johansen) i pod. W jednym z wystąpień rektora Akademii Muzycznej im. P. Czajkowskiego pana Rożka zapytano o to, czy rosyjskim czy ukraińskim kompozytorem jest Czajkowski. Pan rektor powinien był nie wyrażać pogardy dla tego, kto uważa Czajkowskiego za ukraińskiego kompozytora, a powiedzieć, że Piotr Iljicz jest kompozytorem rosyjskim, ale jest etnicznym Ukraińcem, bo jego dziadek miał kozackie nazwisko Czajka. Być może to spowodowało obecność wielu ukraińskich melodii w twórczości kompozytora. Na pytanie słuchacza radiowego, czyim kompozytorem jest Dmytro Bortniansśkyj, pan rektor odpowiedział: “Słowiańskim”. A to już daremna ofiara, bo Dmytro Bortniansśkyj poza wszelką wątpliwością jest kompozytorem ukraińskim. Jeden muzykolog opowiadał w radiu o znanym włoskim śpiewaku Mario Lanzie, porównywał go z F. Szalapinem i powiedział: “Jak nasz Szalapin”. Przy całym szacunku do Fiodora Szalapina, jest on jednak rosyjskim śpiewakiem, choć wykonywał także ukraińskie pieśni. A jeszcze ten muzykolog poinformował: “Jak mówili w Starożytnym Rzymie, chleba i zrełiszcz!”. W Starożytnym Rzymie mówili: “Panem et circenses!”, czyli chleba i igrzysk, a nie chleba i zrełiszcz. Być może wspomniany muzykolog należy do tych 12% obywateli Ukrainy (moim zdaniem, jest ich znacznie więcej), którzy uważają się za mieszkańców byłego Imperium Moskiewskiego pod nazwą Związek Radziecki. Te i inne wady natury językowo-kulturowej w audycjach radiowych i telewizyjnych trzeba usuwać, pokonując kompleks niższości narodowej, aby zająć godne miejsce pośród cywilizowanych narodów świata.
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Szerokie spektrum poruszanych tematów w audycjach radiowych i telewizyjnych powoduje obecność w nich elementów wszystkich stylów funkcjonalnych języka ukraińskiego. Jednak wszystkie te materiały łączy ścisłe przestrzeganie norm językowych, ponieważ takie audycje muszą być wzorem dla słuchaczy radiowych i telewidzów, a w ten sposób przyczyniać się do podnoszenia kultury języka społeczeństwa. Jednym z warunków podniesienia prestiżu języka ukraińskiego jest reżim ukraińskojęzyczny, to znaczy, że nie tylko przedstawiciele drukowanych i elektronicznych środków masowego przekazu powinni posługiwać się językiem ukraińskim, ale także ci, których zaprasza się do wystąpień na antenie i na ekranach telewizorów. Jeśli zaproszeni nie władają językiem ukraińskim, należy zapewnić symultaniczne tłumaczenie wystąpień na ten język. Tak jest przyjęte we wszystkich cywilizowanych krajach. Mamy jeszcze jeden problem, czysto ukraiński (może to samo jest jeszcze na Białorusi). Trudno sobie wyobrazić, aby na Litwie czy w Polsce obywatele tych krajów, władając językiem litewskim (polskim), używali w swoich wystąpieniach języka jakichś innych krajów. Tymczasem na Ukrainie dość często w oficjalnej komunikacji jej obywatele uciekają się do języka kraju-agresora. Po pierwsze, jest to jeden z przejawów kompleksu niższości, bo „słowo należy do reszty środków postępu jako pierwsze i podstawowe” (Ołeksandr Potebnia); a po drugie, ta dwujęzyczność jest przyczyną licznych błędów leksykalnych, gramatycznych, stylistycznych, zwłaszcza o charakterze fonetycznym i akcentuacyjnym. Jednym z wymogów ukraińskiej ortoepii jest zachowanie dźwięczności spółgłosek na końcu słowa i sylaby, czyli u nas nie ma asymilacji pod względem bezdźwięczności. Jednak w środkach masowego przekazu dość często słyszymy lit, nisz, snich, chlip, hriatka, duszka, kaska, loszka, nyszka, niszka, blyśkyj, ożelet, nawet bes opadiw zamiast normatywnych lid, niż, snih, chlib, hriadka, duszka, kazka, łoszka, nyzka, niżka, błyzkyj, ożełed, bez opadiw. Raz po raz naruszają normy akcentuacyjne, podając słowa z takimi akcentami: alfaWIt, wypAdok, hrAbli, żywoPYS, załoZA, koroMYsło, kropYwa, listoPAd, Olena O’LIR. W Nowogrodzie Wołyńskim odbyło się uroczyste wręczenie nagród uczestnikom konkursu „W poszukiwaniu literackich talentów”. Rywalizacja twórcza prowadzona jest już drugi rok przy wsparciu Kijowskiej organizacji NSPU, Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Oświaty i Nauki. Mecenasem konkursu jest pisarz i działacz społeczny, lekarz i podróżnik Mykoła Chomycz. Nawiasem mówiąc, 21 maja podczas Książkowego Arsenału zaprezentowano zbiór utworów zwycięzców ubiegłorocznego konkursu (wydawnictwo „Sammit-Knyha”), wydany kosztem Mykoły Chomycza. W tym roku największą liczbę utworów przysłano z obwodów chersońskiego i zakarpackiego. Na konkurs wpłynęły utwory najróżniejszych gatunków: powieści, opowiadania, bajki, eseje, wiersze, poematy, bajki… Członkowie jury — pisarze Wiaczesław Medwid (przewodniczący), Stanisław Bondarenko, Wołodymyr Danyłenko, Hałyna Pahuciak, P. P. PETRENKO, emeryt, weteran dziennikarstwa, Mariupol. Szanowna Redakcjo tygodnika „Słowo Proświty”! Na tego poważnego obywatela, który powiedział w telewizji „Diakuju Was!”, również zwróciłem uwagę. Niestety, nie tylko on tak włada językiem ukraińskim. Okresowo słucham Radia ERA FM, audycji radiowej „Słowo” Pierwszego Kanału UR, dokąd często zapraszają znane osoby (urzędników, deputowanych, uczonych, pisarzy i in.). Kłują w uszy często używane słowa-pasożyty oraz inne niestosownie użyte słowa i zwroty w języku ukraińskim przez ludzi, którzy niby są związani z kulturą. Zestawiłem te słowa w jedno: litoPYS, nEnaWYS, perePYS, fenomEN, szaWLIja, szczaWEL, Kwasza, Kowal, Łopuch (nazwiska), wałoWYJ, noWYJ, fachoWYJ, cechoWYJ, czariwNYJ, nesTY, sikTY, prywezTY, odYnadciat, czotYrnadciat. Poprawne akcenty są następujące: alfAwit, wYpadok, hrablI, zAloza, żywOpys, korOmysło, kropywA, listopAd, litOpis, nenAwyś, perEpys, fenOmen, szawlIja, szczawEl, KwAsza, KowAl, LopUch, wałowYj, nowYj, fachowYj, cechowYj, czariwnYj, nestY, sIktY, przyweztY, odynAdciat, czotyrnAdciat. Ukraińska spółgłoska ł bywa twarda (ład, łono, łuka), miękka (lid, loń, lada, sil) i średnia przed e oraz y: zełenyj, łehit, łypa. Tak samo musimy wymawiać ją również w słowach pochodzenia obcego: lekcija, probłema, tełehrama, a nie lEkcija, probłEma, tełEhrama. Dla zaokrąglonego oe nie mamy dokładnego ukraińskiego odpowiednika, więc oddajemy go niezaokrąglonym e: Ґete, Kełn, Szreder, a nie Hote, Koln, Szroder. Nie potrafią tworzyć stopniowania przymiotników i przysłówków — w stopniu najwyższym w literackim języku ukraińskim używane są formy najważłyszcze, najhołownisze, najcikawisze, a nie rozpowszechnione w mowie publicznej same ważływe, same hołowne, same cikawi. Tak mówią niepiśmienni politycy, a za nimi pracownicy radia i telewizji. Przyimek po w środkach masowego przekazu nabrał rozmiarów klęski żywiołowej: po rehionałnym kwartyram, po kłuczowym pytanniam, po mozajikam Desiatynky, po jewropejśkym standartam, po ukrajinśkym wijśkowym, po pozicijam, po kredytam. Takie konstrukcje prawie wyparły poprawne — po rehionałnych kwartyrach, u kłuczowych pytanniach, po mozajikach Desiatynnoji cerkwy (a nie slangowe Desiatynky!), za jewropejśkymy standartamy, za pokaznykamy, stawky za kredytamy, po ukrajinśkych wijśkowych itd. Niestosownie używają przyimka zwerch: zwerch zusyl, zwerch możływostej, zwerch płanu, choć tutaj powinno być ponad: ponad zusyłła, ponad możływosti, ponad płan. W wielu audycjach radiowych i telewizyjnych można usłyszeć błędne z punktu widzenia norm morfologicznych formy słów: hołodiw, hrywen, piatysta, wisimsta, babusiw ta didusiw, pryjmajemo dwa ostannich dzwinka, przedstawnyk hrupy Iryna Heraszczenko, hrebut ne w tomu napriamku, kłasa, uniwersyteta, odne z najbiłsz ułublenych zwirkiw, a potrzibno — hołiw, hrywen, piatysot, wisimsot, babuś ta didusiw, pryjmajemo dwa ostannich dzwinky, przedstawnycia hrupy Iryna Heraszczenko, wesłujut ne w tomu napriamku, kłasu, uniwersytetu, odne z najułubłeniszych zwiriat. Rzeczowniki rodzaju męskiego bil, neżyt, jarmarok przenoszą do kategorii żeńskich: nesterpna bil, liky wid neżyt, na cij jarmarok, żurowu kowanuju arku. Na zakończenie odbyło się święto literacko-muzyczne w Muzeum rodziny Kosaczów z czytaniem utworów laureatów i dyplomantów. Ciekawe, że Wałerij Jakubowycz i dyplomant w nominacji „Proza” Oksana Łeszczenko (oboje z Wełykoji Prahy na Kropywnycczyni) uciekli się do takiego nowoczesnego środka prezentacji swoich powieści, jak buk-trejler. Muzyczną ozdobą święta stały się występy kameralnego zespołu nowograd-wołyńskiej szkoły sztuk „Classik”, piosenkarki Chrystyny Chałimonowej (Kijów), piosenkarki-szansonistki Lucyny Chworost (Charków), pisarza i barda Wołodymyra Kadenka. Ogólnoukraiński konkurs „W poszukiwaniu literackich talentów” wypełnia niezwykle ważną misję: buduje łańcuszek literackiej i kulturowej ciągłości, zbierając uzdolnione dzieci z całej Ukrainy i dając im możliwość przedstawienia swojej twórczości oraz uzyskania fachowej oceny od uznanych mistrzów pióra, wreszcie — poczucia swojej potrzebności.
Maschinelle Übersetzung
Jurij Kowalski, Wołodymyr Kadenko, Zaza Paualiszwili, Wano Kruger, Mykoła Chomycz. Starannie przestudiowawszy wszystkie nadesłane na konkurs prace twórcze, wyłonili zwycięzców: pierwsze miejsce w kategorii „Poezja” zdobyła 15-letnia Sofija Burda z osiedla typu miejskiego Wełykyj Bereznyj (Zakarpacie), która zachwyciła dojrzałymi poetyckimi refleksjami na tematy macierzyństwa i ojcostwa, drugie miejsce przypadło 17-letniej Annie Malickiej z Odessy, trzecie — 15-letniej Sofiji Kyryluk z miasta Barasz (obwód rówieński). W kategorii „Proza” miejsca na podium rozdzieliły się następująco: pierwsze miejsce zajął 17-letni Wałerij Jakubowycz ze wsi Wełyka Praha (Kropywnycczyzna) ze swoją przygodowo-fantastyczną powieścią „Wyspa”, drugie — 11-letnia Alisa Herman z Kijowa, trzecie — 17-letnia Marija Tychonenko z Białej Cerkwi (Kijowszczyzna). Zwycięzcom wręczono nagrody pieniężne, dyplomy i statuetki Łesi Ukrainki. Ceremonia odbyła się w Literacko-Memoriałowym Muzeum wielkiej ukraińskiej poetki, mieszczącym się w domu, w którym urodziła się ona prawie półtora wieku temu — więc dzieci symbolicznie otrzymały błogosławieństwo Łesi. Również na cześć młodych talentów założono różaną aleję w ogrodzie Kosaczów przy gimnazjum im. Łesi Ukrainki — swoistą „aleję literackich gwiazd”, gdyż cała szóstka małych gwiazdek zostawiła odciski swoich utalentowanych dłoni na mokrych płytach betonowych, które, podobnie jak w zeszłym roku, zostaną wmurowane w
Maschinelle Übersetzung
Walerij SZWEC, profesor, m. Odessa
Pisząc o innym narodzie, zawsze istnieje duże ryzyko stronniczego podejścia do niego, zwłaszcza jeśli twój naród znajduje się z tym innym narodem w stanie wojny. Lepiej opierać się na autorytatywnych świadectwach przedstawicieli tego innego narodu. Takim niekwestionowanym autorytetem dla Moskali jest Mikołaj Aleksandrowicz Bierdiajew. Chociaż jego dzieciństwo i młode lata są związane z Ukrainą, a w dojrzałym wieku żył już za granicą, gdzie zmarł, można z zupełną pewnością uznać go za najwybitniejszego rosyjskiego intelektualistę XX wieku. Nikt lepiej od niego nie zdołał zrozumieć istoty bolszewickiego przewrotu dokonanego w 1917 roku. W Imperium Rosyjskim wartością dla Bierdiajewa był wyłącznie naród rosyjski. Inne narody po prostu nie zauważał. Oto co pisze o rewolucji 1917 roku (Rozważania o rosyjskiej rewolucji): „Powierzchownie i błędnie patrzą na bolszewizm ci, którzy dostrzegają w nim wyłącznie zewnętrzny gwałt wobec narodu rosyjskiego, bandę zbirów”. Współczesny rosyjski nacjonalizm interpretuje wydarzenia w Imperium Rosyjskim z 1917 roku właśnie tak: międzynarodowa banda łajdaków z przeważającym żydowskim elementem zgwałciła moralnie doskonały, cnotliwy naród rosyjski. Tymczasem Bierdiajew pisze: „Bolszewicy to nie banda zbójców, która napadła na naród rosyjski na jego historycznej drodze i związała mu ręce i nogi, i nie ich zwycięstwo było przypadkowe. Bolszewizm jest zjawiskiem głębszym, straszniejszym i złowieszczym. Banda zbójców byłaby zjawiskiem znacznie niewinniejszym. Bolszewizm nie jest zjawiskiem zewnętrznym, lecz wewnętrznym dla narodu rosyjskiego, jego ciężką chorobą duchową, organiczną niedomagalnością narodu rosyjskiego. Bolszewizm jest jedynie odbiciem wewnętrznego zła, które żyje w nas… Jest on jedynie halucynacją chorego ducha narodowego”. A zatem, według Bierdiajewa, bolszewizm jest jedynie przejściową chorobą zdrowego organizmu narodowego. Tutaj Bierdiajew, mimo swej przenikliwości, ani trochę nie odszedł od przewodniego trendu rosyjskiej inteligencji o wyjątkowych moralnych cechach narodu rosyjskiego. Uważała ona, że wystarczy przekazać władzę szerokim warstwom ludu, a na przestrzeniach dawnego Imperium Rosyjskiego powstanie królestwo wolności i sprawiedliwości. Rosyjska inteligencja, nie znajdując wysokich moralnych cnót we własnym środowisku, szukała ich tam, gdzie zamiast rzeczywistego obrazu życia miała jedynie fantastyczne wyobrażenia o pewnym idealnym społeczeństwie, którego konkretnych cech nie potrafiła pojąć. Wystarczy przekazać władzę narodowi, czyli zniszczyć dotychczasową przeważnie szlachecką elitę rządzącą, a wszystko będzie dobrze. Lecz zwróćmy uwagę na to, że przy każdym nowym przełomie historycznym naród rosyjski demonstruje te same moralne cechy. Zatem chodzi nie o chorobę, lecz jedynie o jego podstawowy, i to wyłącznie stabilny stan. Mimo że w kierowniczych strukturach władzy radzieckiej w pierwszych latach jej istnienia etniczni Żydzi często przewyższali liczbą przedstawicieli innych etnosów dawnego Imperium Rosyjskiego, Bierdiajew nie zwrócił uwagi na ten oczywisty fakt, nie uważając go za określający dla natury władzy radzieckiej. „Władza radziecka nie jest władzą demokratyczną i nie została ustanowiona przez żaden organ ustawodawczy. Ale żadna władza nie powstawała formalnie, zawsze tworzyła ją siła. …Ta władza okazała się ludowa w bardzo niechlubnym dla niej sensie. …A bolszewicy nie kierowali rewolucją, lecz byli jej posłusznym orężem. …Bolszewicy wcale nie byli maksymalistami, byli minimalistami, działali w kierunku najmniejszego oporu, w pełnej zgodzie z instynktownymi dążeniami żołnierzy, wymęczonych niewymownie ciężką wojną i pragnących pokoju, chłopów, żądających pańskiej ziemi, robotników, nastawionych złośliwie i mściwie”. W pierwszej połowie XX wieku w elicie rządzącej Imperium Rosyjskiego dwukrotnie zaszły zasadnicze zmiany. Do października 1917 roku była to władza wykształconej mniejszości społeczeństwa z przewagą w niej rosyjskiego elementu szlacheckiego. W 1917 roku zastąpiła ją naprawdę międzynarodowa, słabo wykształcona masa wywodząca się z niższych warstw społeczeństwa rosyjskiego, z oczywistą pozycją przywódczą miasteczkowego żydostwa. Bezspornym przywódcą nie tylko ich, lecz całej rewolucji, zwłaszcza po śmierci Wołodymyra Lenina, był Lew Dawidowicz Trocki. W 1929 roku Trockiego wydalono z Związku Radzieckiego, a jego zwolenników-trockistów masowo represjonowano. Pod koniec lat 20. i na początku lat 30. nastąpiła już druga zmiana elity rządzącej w nowożytnym Imperium Rosyjskim, zdeterminowana wciąż tym samym czynnikiem ludowym. Aparat biurokratyczny państwa wzrósł wielokrotnie. Jego główne uzupełnienie rekrutowało się już z praktycznie niewykształconych warstw społeczeństwa. Jeśli pierwszy sekretarz komunistycznej partii RKP(b) Stalin miał wykształcenie podstawowe, to jego następca w latach 50. i 60. był człowiekiem, który w ogóle nie chodził do szkoły. W wyniku kolejnej zmiany elity rządzącej dominującym elementem etnicznym na wszystkich szczeblach władzy stali się Rosjanie. Właśnie wtedy Związek Radziecki zaczął szybko przekształcać się w ponurą średniowieczną państwo totalitarne z obozami koncentracyjnymi, masowymi represjami, przesiedleniami, Hołodomorami, totalną rusyfikacją wszystkich aspektów życia państwowego. Zakończyło się ukraińskie odrodzenie lat dwudziestych. Zastąpiło je rozstrzelane ukraińskie odrodzenie lat trzydziestych. Zamykano ukraińskie, białoruskie, żydowskie szkoły i inne. U Bierdiajewa jest wyjaśnienie tej ewolucji. „Bolszewizm był wykrzywioną, wywróconą na lewą stronę realizacją idei rosyjskiej i dlatego zwyciężył. Pomogło to, że Rosjanie mają zbyt słabe poczucie hierarchii, ale zbyt silną skłonność do władzy autorytarnej. O żadnym państwie prawnym, konstytucyjnym naród rosyjski nawet słyszeć nie chciał. …Nastąpiła straszna prymitywizacja życia, prymitywizacja całej codzienności, utrwalił się żołniersko-ludowy sposób życia. Bolszewicy nie tyle stworzyli to brutalne życie, brutalny sposób panowania, ile odbili i odzwierciedlili brutalny sposób życia ludowego, który już się utrwalił. Władza, która chciałaby być kulturalna, nie mogłaby istnieć, nie odpowiadałaby stanowi narodu. Wykształcona warstwa, subtelniejsza i oddana tradycjom, nie zdołałaby dalej panować w Rosji. Pan jakby przekazał władzę bolszewikom jako karę za grzechy narodu”. Ciekawe, że współcześni rosyjscy nacjonaliści, wbrew wnioskom Bierdiajewa, nadal grają kartą żydowską. Na przykład w kwestii Hołodomoru na Ukrainie dzielą się na dwie kategorie. Pierwsza nie uznaje faktu Hołodomoru. Druga zrzuca za niego winę na Żydów. Ich przewodni trend: bolszewizm to żydowski spisek przeciwko narodowi God-nosiciela. Tymczasem najstraszniejsze przejawy bolszewizmu przypadły właśnie na lata 30., kiedy gwiazda Dawida niemal zniknęła z politycznego firmamentu, a rosyjska zalśniła w całej swojej krasie. Lecz minęło prawie trzydzieści lat od bolszewickiego przewrotu 1917 roku w Moskiewii. Czy przy tym zmieniło się zachowanie rosyjskiego żołnierza na okupowanym terytorium, już nie Ukrainy, lecz Niemiec? Oto fragment listu z 6 maja 1977 roku wybitnego polskiego pisarza pochodzenia żydowskiego Stanisława Lema do Michaela Kandela, amerykańskiego tłumacza jego utworów. W liście Stanisław Lem powołuje się na wspomnienia niemieckiego lekarza, który przeżył te wydarzenia. „…Natomiast Rosjanie byli hordą, która zdawała sobie sprawę ze swojej podłości i nikczemności, w sposób bezsłowny, tępy, zdolny do wszelkiej rozpasania; dlatego gwałcąc 80-letnie babcie, rozdając śmierć od niechcenia, mimochodem, przy okazji, paląc, niszcząc i unicestwiając wszelkie znaki dobrobytu, ładu, cywilizowanej zamożności, wykazując w tym bezinteresownym niszczeniu sporo Przezorności, Inicjatywy, Uwagi, Skupienia, Napięcia woli — dzięki temu mścili się nie tylko na Niemcach za to, co Niemcy zrobili w Rosji, ale mścili się też na całym świecie poza granicami swojego więzienia zemstą najpodlejszą z możliwych: bo oni srali na wszystko — żadne zwierzęta nie wykazują podobnej, że tak powiem, EKSKREMENTALNEJ ZAPIEKŁOŚCI, jaką wykazywali Rosjanie, zabijając i napełniając swoimi ekskrementami zdewastowane salony, sale szpitalne, ubikacje, srając na książki, dywany, ołtarze; w tym sraniu na cały świat, które teraz MOGLI, cóż to za radość? Zabić, stłuc, zasrać, a do tego jeszcze zgwałcić kobiety, które leżały w kałużach krwi…” (Wołodymyr Fedko: Stanisław Lem o psychotypie „sowietów”…: https://www.ar25.org/article/stanislav-lem-pro-psyhotyp-sovyetiv.html)” W drodze do Niemiec rosyjski żołnierz przeszedł przez terytorium sprzymierzonej mu Polski. Właśnie Polska, Polacy i Polki byli poligonem próbnym dla przedstawienia, którego główna akcja rozegrała się już na terytorium Niemiec. Dlaczego Polacy dziś o tym nie wspominają? Bardziej niepokoją ich wydarzenia na Wołyniu między Ukraińcami a Polakami, chociaż także za tymi wydarzeniami przebija bezczelna gęba Moskala — ich „wyzwoziciela”. Minęło jeszcze pięćdziesiąt lat i rosyjski charakter narodowy w pełni ujawnił się w wojnie rosyjsko-czeczeńskiej. Grabież, przemoc, gwałty, poniżanie ludzkiej godności, tortury, zabójstwa ludzi bez sądu i śledztwa. Wszystko według starych, sprawdzonych receptur. Minęło jeszcze dwadzieścia lat i to samo powtórzyło się w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Bierdiajew w istocie utożsamił bolszewizm z narodem rosyjskim. O tym, że się nie mylił, świadczy choćby to, że jedynym krajem na całej postradzieckiej przestrzeni, w którym w pełni zachowała się bolszewicka symbolika, gdzie nie zdjęto żadnego pomnika Lenina, gdzie kraj zaczyna się od Placu Czerwonego, w którego centrum znajduje się piramida z prochami wodza, jest Moskiewia. A na Ukrainie dekomunizacja napotkała największy opór tam, gdzie obecny jest znaczny rosyjski element etniczny wśród miejscowej ludności. Przez pewien okres swojego życia Bierdiajew miał pewne złudzenia co do rewolucji w Rosji. Lecz jego rozczarowanie było wielkie. „…rewolucja bolszewicka nie przyniosła ze sobą nic nowego. …Bolszewizm opiera się na tych samych żołnierskich bagnetach, na tej samej ciemnej i grubej sile fizycznej, na których opierała się także stara władza, która już się rozkładała. Nic się nie zmieniło. Masa pozostała w tej samej ciemności. …Nie przypadkiem tak trudno odróżnić w ciemnej masie bolszewików od czarnosetników. …A nienawiść do burżuazji to naturalna nienawiść ciemnego Wschodu do kultury. …We wszystkim tym nie ma nic podobnego do rewolucji, do demokracji, do socjalizmu, do istotnych zmian w społeczeństwie i narodzie. Wszystko to — upiorna i złowieszcza maskarada. Zasady samowładztwa i despotyzmu nadal świętują i odprawiają swoją orgię”. Dziwne połączenie demokracji i socjalizmu w jednym zdaniu, przecinkiem. Im dalej na Wschód, tym więcej trupów leżało wzdłuż drogi do socjalizmu. Na przykład w Kampuczy wymordowano co trzeciego. Szukał przykładów udanych rewolucji i znalazł je w na pierwszy rzut oka zupełnie niespodziewanym miejscu. „Włoski faszyzm, wbrew powszechnej opinii, także był rewolucją, dokonaną przez młodych ludzi, którzy przeszli szkołę wojny, pełnych energii i żądzy przewagi w życiu. Ci młodzi ludzie byli psychologicznie podobni do radzieckich młodych ludzi, lecz ich energia została skierowana w inne koryto i przybrała charakter nie niszczycielski, lecz budujący. Żyjemy w epoce cezaryzmu. I znaczenie będą mieli tylko ludzie typu Mussoliniego, jedynego, być może, twórczego męża stanu Europy, który zdołał podporządkować sobie idei państwowej wojownicze i gwałtowne instynkty młodzieży, dał ujście ich energii”. Zatem skłonność Rosjan do władzy autorytarnej nie ominęła także samego Bierdiajewa. Lecz od siebie dodam: mimo pewnych wspólnych cech rewolucje u różnych narodów są różne, tak jak i same narody. Rewolucje to zawsze powrót do źródeł, do głębinowej moralności narodów, ich instynktów. Dlatego nasza ostatnia rewolucja słusznie nazywała się Rewolucją Godności. Właśnie godność to to, co było właściwe narodowi ukraińskiemu przez całą historię jego istnienia. To, co w nim stale poniewierał i niszczył nasz największy wróg. Poczucie własnej godności to właśnie to, czego brakuje naszemu największemu wrogowi, i dlatego budzi w nim największą wściekłość. Rewolucja to zawsze powrót do źródeł! Jeśli w Moskiewii dojdzie do rewolucji, to jaka ona będzie, można sobie wyobrazić po tym, jaka już była. Jeśli Moskiewia wygra wojnę rosyjsko-ukraińską, to to, co będzie czynić na okupowanej Ukrainie, także będzie tym, co już było. Dusza narodu to dość inercyjna substancja. Stulecie dla niej jest jak jedna chwila. Dusza Moskala wobec Ukraińców w pełni ujawnia się dziś w niemal bezwarunkowym poparciu dla bezczelnej ekspansjonistycznej polityki ich prezydenta. Podczas niedawnych masowych protestów w Moskiewii ani razu nie padło potępienie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Zwykła zmiana prezydenta w Moskiewii nie zmieni sytuacji w stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Rewolucja w Moskiewii może tylko jeszcze bardziej je zaostrzyć. Rewolucyjna Moskiewia może stać się jeszcze większym zagrożeniem dla nas i dla całej Europy. Nie należy oczekiwać pojednania z Moskiewią w wyniku zmiany władcy. W rzeczywistości zawsze walczą nie władcy, lecz narody. Głównym argumentem ma być wyłącznie nasza siła, zrealizowana w sprzyjających okolicznościach na świecie i w samej Moskiewii. Bierdiajew uważał, że „naród rosyjski musi zostać wyprowadzony ze stanu bolszewickiego, musi przezwyciężyć w sobie bolszewizm”. Prawda, nie powiedział, jak to zrobić. Myślę, że radykalnym lekarstwem na takie wyleczenie może być jedynie całkowita klęska Moskiewii w jej obecnej wojnie z całym cywilizowanym światem.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Mykoła Koczubej powiedział: „Łarysa Wołodymyriwna otworzyła nam okno na przestrzeń tej Ukrainy, o której marzymy i która, myślę, zostanie stworzona i wzbogacona przez nasze dzieci. Te obrazy do poezji Łesi Ukrainki zostały stworzone tak romantycznie, drżąco, lirycznie. Dzieła zaprezentowane na wystawie potwierdzają jej wysoki poziom profesjonalny. Swoją narodowo świadomą postawę niosła przez całe życie. Również w imieniu środowiska artystycznego dziękujemy kuratorce tej wystawy, pani Olenie Łeontowycz, za jej wielką pracę”. Olena Łeontowycz opowiedziała, że galerię portretów sławnych ukraińskich kobiet artystka tworzyła od 1996 do 2008 roku (właśnie w tym muzeum w 1996 roku sześć portretów zostało zaprezentowanych po raz pierwszy), zapoznając nas z mało znanymi w tamtym czasie kobiecymi postaciami naszej historii. „Do każdego portretu artystka znajdowała swoją paletę barw, łącząc niepowtarzalność rysów twarzy z pięknem duszy — zauważyła Olena Wasyliwna. — Galeria portretowa to kosmos artystki-Ukrainki ze sławnej kohorty szistdesiatnykiw. Czarujący kwiat wyrafinowanej i doskonałej twórczości Łarysy Iwanowej niesie w świat ludzi radość i dobro jej delikatnej duszy. To to święto, które pozostanie w naszych duszach”. Pani Łarysa opowiadała, jak na pierwszej wystawie portretów zobaczyła Jewhena Swerstjuka, który długo przyglądał się portretowi Ołeny Pcziłki i nie mógł oderwać wzroku. Powiedziała: „Jaka jestem szczęśliwa, że przyszedł Pan na moją wystawę”. Odpowiedział: „A jaki ja jestem szczęśliwy, że widzę te portrety”. Wszyscy mówcy poparli myśl, że wreszcie nadszedł czas, aby godnie uhonorować wieloletnią pracę i talent Łarysy Iwanowej, nadając jej tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. Szacunek i poważanie artystce wyraził kierownik artystyczny chóru aparatu Rady Najwyższej Ukrainy Zinowij Korineć, a chór wykonał znane ukraińskie pieśni.
Maschinelle Übersetzung
Pod koniec ubiegłego roku znana artystka Łarysa Iwanowa skończyła 90 lat. A w tych dniach w Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury — Łesi Ukrainki, Mychajła Staryckiego, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego — otwarto wystawę „Galeria portretowa wybitnych kobiet Ukrainy”, poświęconą jej jubileuszowi. Nadija KYRIAN Zdjęcia Heorhija LUKIANCZUKA Łarysa Iwanowa urodziła się na Dniepropietrowszczyźnie, z wyróżnieniem ukończyła Dniepropietrowską Szkołę Artystyczną. Jej praca dyplomowa w szkole — obraz „Łesia Ukrainka” — otrzymała najwyższą ocenę i nawet pomogła jej dostać się do Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Wtedy (rok 1950) zazwyczaj malowano portrety działaczy społecznych, przodowników pracy lub pisarzy, którzy sławili władzę radziecką. Był to rzadki przypadek, gdy studentka wybrała taką postać. Życie i twórczość Łesi Ukrainki artystka zgłębiała przez całe życie, zilustrowała niejedną jej książkę. Łarysa Iwanowa — wspominała wykładowczyni Dniepropietrowskiej Szkoły — bardzo kochała utwory Łesi Ukrainki, często deklamowała, w szczególności poemat dramatyczny „W katakumbach”. Tak samo jak poetka, kocha muzykę. Początkowo nawet uczyła się w Dniepropietrowskiej Szkole Muzycznej. A potem zrozumiała, że najważniejsze w jej życiu to malarstwo. W latach 1950–1956 była studentką Kijowskiego Instytutu Artystycznego w pracowni grafiki książkowej prof. I. Pleszczyńskiego. Jej praca dyplomowa to oprawa artystyczna powieści O. Kobylańskiej „W niedzielę rano ziele kopała”. Oprawa artystyczna książek stała się jej głównym zajęciem. Z ilustracjami Łarysy Iwanowej przez wiele lat wychodziły ukraińskie bajki ludowe, utwory T. Szewczenki, I. Franki, Marko Wowczok, Ołeny Pcziłki, M. Kociubynskiego, Panasa Myrnego, P. Tyczyny, N. Zabiły, wielu współczesnych autorów, a najbardziej — jej ulubionej Łesi Ukrainki. Poszczególne ilustracje prezentowane są także na obecnej wystawie. Mistrzyni tworzyła również portrety i pejzaże. Pracując w różnych technikach, preferuje złożoną, przejrzystą i poetycką akwarelę, która nie wybacza żadnego błędu i jest tak naturalna dla jej delikatnej duszy. Spod jej pędzla wyszły wspaniałe portrety Marii-Magdaleny Mazepy i Jelizawety Myłoradowycz, Łesi Ukrainki i Ołeny Pcziłki, Lubow Szulhinej i Natalii Kobrynskiej, Sołomii Kruszelnickiej i Marii Baszkircewej, Ołeny Telihy i Sofii Karaffy-Korbut, Olhi Kobylańskiej i Kateryny Biłokur… Niektóre napisane na zamówienie Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury. Niestety, z powodu słabego zdrowia Łarysa Iwanowa nie mogła przybyć na otwarcie wystawy, ale przysłała wzruszający list do swoich wielbicieli, który odczytała jedna z aktywnych organizatorek wystawy, wielka wielbicielka Łarysy Wołodymyriwny, pisarka, dziennikarka, działaczka społeczna Ołena Łeontowycz. „Drodzy moi, dobrzy i mili sercu ludzie, którzy oglądają portretowe wizerunki naszych niezapomnianych kobiet. Każdą z nich malowałam z głębokim wzruszeniem, wyobrażałam je sobie jako żywe i aktywne, jakby to było naprawdę. I wydawało mi się, że w swojej pracowni ze swoją sztalugą wcale nie jestem samotna. Kiedy malowałam Ludmyłę Starycką-Czerniachiwską, to gorzko płakałam nad jej strasznym losem. A kiedy malowałam sławną Sołomię Kruszelnicką, słyszałam jej cudowny głos. I drżący zachwyt młodej Kateryny Biłokur pięknem ukraińskiej przyrody, jej kwieciem, które rozjaśniało dziwnym blaskiem jej oczy i twarz, starałam się przekazać. A mnie przywidziały się czarowne płótna przyszłej naturalnej artystki i dusza śpiewała. Takich portretów stworzyłam około 30. Ale niektóre moje panie zamieszkały w muzeach swoich miast i jest im tam dobrze. Oto akwarelowy portret naszej genialnej Sofii Karaffy-Korbut, mojej siostry, przechowywany jest w jej rodzinnym miasteczku na Lwowszczyźnie. Żałuję, że nie mogę być dzisiaj z wami. Serdecznie dziękuję Muzeum Wybitnych Działaczy Ukrainy, a także wszystkim obecnym, którzy przyszli obejrzeć moje dzieła. Niech dobro i szczęście pod Bożą opieką będą zawsze z wami. Szczerze wasza Łarysa Iwanowa”. Dobre słowa o koleżance wypowiedział artysta ludowy Ukrainy Wasyl Perewalśkyj. Podkreślił, że Łarysa Iwanowa jest również inwalidką wojenną. Dowiedziano się o tym dopiero w ostatnich latach. Ona o tym nie opowiadała, nigdy nie wymagała dla siebie uwagi, nie pretendowała do żadnych tytułów, na które zasługiwała. Czy to przez nadmierną skromność, czy dlatego, że była na celowniku władzy radzieckiej przez proukraińskie poglądy (wzywano ją do KGB w połowie lat 60.). Na Ukrainie jest akwarelistką najwyższej klasy. Już po pół roku nauki w Kijowskim Instytucie Artystycznym zarekomendowała się jako jedna z najbardziej utalentowanych studentek. Była uzdolniona muzycznie, wspaniale władała gitarą i śpiewała. Zarówno Heorhij Jakutowycz, jak i Ołeksandr Danczenko szanowali ją jako unikalną osobowość — bardzo uczciwą, szczerą, we wszystkim odpowiedzialną, zdumiewająco skromną. Ona nie po prostu stworzyła serię prac o wybitnych kobietach Ukrainy, a wyprowadziła te postacie z zapomnienia. U nas na Ukrainie nikt, poza nią, podobnej serii nie stworzył. Zasłużony artysta Ukrainy Ołena Łeontowycz
Maschinelle Übersetzung
Eduard OWCZARENKO
W Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy trwa wystawa rodziny Didyk-Wojtowycz „Kwiat sakury”, która połączyła użhorodzkich i lwowskich artystów. Do uwagi miłośników sztuki — obrazy Iwana Didyka, Nadiji Didyk, Natałki Myrończuk (Didyk), Iwanki Wojtowycz i Ołeksandra Wojtowycza.
Wszyscy artyści ukończyli Lwowski Instytut Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej. Pięć pokoleń absolwentów akademii przedstawiają dwa pokolenia jednej rodziny. Iwan Didyk — wykładowca Kolegium Sztuk im. A. Erdelego Zakarpackiego Instytutu Artystycznego, członek NSChU. Artysta jest uczestnikiem wielu plenerów, wystaw grupowych i indywidualnych, zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Uważa się go za mistrza pasteli. Przywrócił modę na tę technikę i dziś ma wielu naśladowców. Ulubioną technikę Iwan Didyk doprowadził do wyrafinowanej doskonałości, tworząc własny oryginalny język wizualny z charakterystycznym pociągnięciem pędzla. Nadija Didyk — kierowniczka wydziału designu tego samego kolegium, członkini NSChU. Autorka almanachu-podręcznika „Podstawy kompozycji”. W swojej twórczości artystka skłania się ku estetyce modernizmu. Biegle włada techniką malarstwa akrylowego i olejnego, śmiało operuje kolorystyką. Natalia Myrontschuk (Didyk) — wykładowczyni Zakarpackiego Instytutu Artystycznego, członkini NSChU oraz Związku Designerów Ukrainy, uczestniczka międzynarodowych i ogólnoukraińskich wystaw i plenerów. Jej prace zachwycają poetycką harmonią i subtelnym kobiecym liryzmem. Iwanka Wojtowycz (Didyk) aktywnie uczestniczy w plenerach zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Oprócz tego jest autorką i kuratorką wielu projektów artystycznych. Dzieła Iwanki są ekstrawaganckie, indywidualne. Pozytywne spojrzenie, obecne w twórczości Iwanki, nadaje jej pracom szczególną wnętrzowość, elegancję i absolutną rozpoznawalność autorską. Ołeksandr Wojtowycz — aktywny uczestnik różnorodnych akcji artystycznych we Lwowie i poza jego granicami. Wielowiekowa historia rodzinnego miasta, z wielką tradycją artystyczną, wywarła wpływ na kształtowanie jego poglądów estetycznych. Rodzina Didyków połączyła dwa sąsiednie regiony Ukrainy: galicyjski Lwów i zakarpacki Użhorod. Pejzaże Iwana Didyka „Zimowy etiud”, „Wiosna”, „Złota jesień”, „Feeria wiatru”, „Melodie nocy”; martwe natury Nadiji Didyk — „Biały dzban”, „Degustacja”, „Martwa natura z filiżanką”, „Czerwony dzban”, „Niebieski dzban”; portrety Ołeksandra Wojtowycza — „Koktajl”, „Sportsmenka”, „Słoneczny portret”, „Poranna kawa”. Filozoficzne płótna Natalii Myrontschuk (Didyk) „Wiosenne przebudzenie”, „Łódka i skała”, „Tajemnica Wszechświata”, „Miraż”; obrazy Iwanki Wojtowycz (Didyk) „Spotkanie”, „Stół owocowy”, „Smak lata”, „Kwiat sakury” zachwycają bogactwem barw.
Maschinelle Übersetzung
— Czym jest bycie artystą? — Tutaj nie da się obejść bez miłości do tego świata, do ludzi, do rodzinnej ziemi. Kiedy mnie o to pytają, od razu przypominam sobie swojego pierwszego nauczyciela, którego spotkałem jeszcze w szkole w rodzinnej wsi Makijiwka na Czernihowszczyźnie. Przyszedł do nas młody nauczyciel Stepan Muzyczenko, prowadził lekcje geografii, muzyki (grał na bajanie i na pianinie), a także zorganizował kółko plastyczne. Zapisałem się tam, nie mając na celu uczynienia z tego swojego zawodu, a z miłości do utalentowanego pedagoga, który był tylko o kilka lat starszy od nas, wiejskich chłopaków. Z czasem wielu uczniów przestało uczęszczać na zajęcia, a ja uparcie kontynuowałem. Pewnego razu jesienią w niedzielę padał deszcz, matka nie puszczała, ale ja poszedłem do naszej szkoły „kamiennej”, jak ją u nas nazywano. Miałem worek na głowie, który dała mi matka, przemokłem porządnie. A kiedy wszedłem — usłyszałem melodię ludowej pieśni „W końcu grobli szumią wierzby…”, to Stepan, czekając na swoich wychowanków, grał na pianinie, muzyka rozbrzmiewała w całej szkole. Dopiero wtedy, gdy przyszedłem na zajęcia sam, mój nauczyciel tak się ucieszył, zwrócił na mnie uwagę i powiedział: „Kto nie boi się ani deszczu, ani ulewy, temu być artystą”. Staliśmy się wielkimi przyjaciółmi. To właśnie on wyprowadził mnie na tę drogę. W życiu tak wiele zależy od tego, kto jest twoim pierwszym nauczycielem. Mówiłem o tym już nie raz i nie męczę się, by to powtarzać. — Proszę opowiedzieć o rodzinie, rodzicach. — Nazwisko mam greckie, ojciec Iwan pochodził od tych Greków, którzy osiedlili się w Nieżynie, tam była grecka kolonia, która miała swój magistrat. Oczywiście z czasem się ukrainizowali. Z tych Greków, nawiasem mówiąc, był artysta Wenecjanow. A mój ojciec stał się prawdziwym Ukraińcem, rolnikiem i bardzo zdolnym rzemieślnikiem. Umiał szyć i wszystkich obszywał we wsi, pracował na trofiejnej maszynie do szycia, którą przywiózł z frontu (w 1941 roku poszedł na front). Jestem dzieckiem wojny, urodziłem się już na okupowanym terenie. Matka Paraska wyszła za niego, wdowca z trojgiem dzieci, a ja byłem u niej pierwszy. Rodzina była duża i zgodna. Rodzice wszystkich kochali jednakowo, a było nas dziewięcioro. — Gdzie Pan się uczył? — Uczyłem się dużo. Swoją naukę rozpocząłem w Szkole Artystycznej na Chreszczatyku (nazywała się ChRU nr 16 i była na poziomie zawodowej placówki edukacyjnej). Uczono nas wszystkiego: kłaść płytki, robić mozaikę, malowidła alfrejne, a także rysować plakaty, pisać litery. Wśród nauczycieli byli tak znani artyści jak Wołodymyr Iwanowycz Rezanow, Andrij Stepanowycz Kyryczenko. W wojsku rysowałem portrety członków rządu, Chruszczowa i Breżniewa, pisałem plakaty. Po wojsku uczyłem się w Instytucie Poligraficznym im. Iwana Fedorowa. Moje pierwsze grafiki pojawiły się w czasopismach. Broniłem się tematem „Pieśni kupałowe”. Bardzo kocham grafikę, zwłaszcza ekslibrisy, mam ich ponad 500. Robiłem je nie na zamówienie, a dla przyjaciół i znajomych. Grafika to ciężka praca, trzeba patrzeć przez lupę, kiedy się pomylisz, nie tak łatwo naprawić. Pracuję też w innych technikach, akwarelą i olejem. Nie będę oceniał sam siebie, swoich prac. Niech o tym powiedzą autorzy, których ilustrowałem, redaktorzy książek, które wychodziły z moimi grafikami. Dzięki tej pracy przeczytałem wiele książek, aby ilustrować, trzeba znać i rozumieć fabułę oraz pisarza. Przecież grafika zawsze towarzyszyła drukarstwu i książce. — Gdzie organizował Pan swoje wystawy? — Moja pierwsza wystawa była w mojej szkole. Bardzo się do niej przygotowywałem, zrobiłem kopie wielkich mistrzów, takich jak Rubens, Delacroix, Wasniecow, Kuindży (oczywiście z reprodukcji), odniosła wielki sukces (przynajmniej ludzie zobaczyli w kopiach dzieła sztuki). Pokazałem też własne kompozycje — były to krajobrazy naszej drogiej Makijiwki. A potem była wystawa w Czechach, gdzie pracowałem kilka lat w redakcji gazety „Sowietskij sołdat”. To był czas niełatwy, po wejściu naszych wojsk do Pragi nienawidzono nas tam. Ale wtedy poznałem tam przedstawicieli ukraińskiej diaspory. To była wielka nauka życia. Zaprowadzono mnie na cmentarz, gdzie zobaczyłem grób Ołeksandra Olesia. Wystaw miałem wiele: w USA, Bułgarii, Polsce, Macedonii, wspólne ekspozycje w składzie znanych artystów Ukrainy miałem też w Rosji. Na moje 60-lecie była wielka wystawa w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Mam dość dużo dzieł grafiki na temat szewczenkowski, w szczególności miejsca szewczenkowskie, pomniki Kobziarza na świecie. — Pracuje Pan tu już tyle lat, na Zjeździe św. Andrzeja ma Pan pracownię. To takie znaczące miejsce Kijowa. — To prawda. Tutaj zaczynał się Kijów. A moja pracownia widziała tylu ludzi. Istnieje opinia, że bywał tu u Michała Grabowskiego także Taras Szewczenko. Kiedyś mówiły mi o tym dwie starsze babcie, które mieszkały tu w mieszkaniu, bo był to przez pewien czas dom komunalny. Mam prasę drukarską, na Dni Kijowa (choć jest bardzo ciężka) wynoszę ją na ulicę i drukuję swoje grafiki, żeby pokazać naszym gościom i zagranicznym turystom, jak to się robi. Kocham Kijów, miasto, które przyjęło mnie i wychowało, kocham Dniepr. Tam, gdzie się urodziłem, nie było rzeki. Ale najbardziej kocham Górę Starokijowską (Kysyliwkę, Froliwską — to różne jej nazwy, które mówią nam o historii miasta). Był czas, kiedy naszą pracownię podpalili, żeby wykurzyć z domu artystów. Proszę spojrzeć na te stare, kiedyś przytulne domki, w których mieszkali kijowianie. Wyrzucono ich obecnie z tych mieszkań. Przecież teraz domy sprzedaje się nawet razem z ludźmi. Kijów w ostatnim czasie przestał być przytulnym miastem, które nazywano „Miasto-ogród”. Co dla dzisiejszych oligarchów znaczy jakiś stary dom, czasem nie ratuje go nawet tablica ochronna. Proszę wspomnieć domy Mykoły Tereszczenki i Iwana Tereszczenki na bulwarze Tarasa Szewczenki. W tej pracowni stworzyłem wiele grafik przedstawiających stary Kijów. Niektóre z nich stały się już historią, bo krajobrazy się zmieniły. Jeszcze stoi przy Górze św. Andrzeja stara altana, akurat naprzeciwko pracowni, widzę ją z mojego okna i uwieczniłem w jednej z kompozycji. Poświęciłem wiele grafik także utraconym zabytkom miasta, tym, które zostały zniszczone w strasznych latach, wśród nich także Soborowi św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Kiedy ryłem tę grafikę, to nie wierzyłem, że go odbudują. A jeszcze mam pracę „Andrzej Pierwszy Powołany na Górach Kijowskich”. Wierzę, że apostoł jednak bywał tutaj i powiedział te słowa, które zapisano w kronice: „Widzicie te góry? Na nich zajaśnieje łaska Boża”. Ja tę łaskę odczuwam codziennie. I dziękuję za nią Bogu tak samo, jak za to, że powołał mnie, bym został artystą.
Rozmawiała Nadija NAUMOWA
Któż z kijowian nie zna Andriejewskiego Zjazdu, tej ulicy, która łączy Stary Kijów z Podolem i stała się naszym Montmartre'em. W górze, po jej lewej stronie, zachował się dom, który zbudował znany polski pisarz i historyk, badacz Ukrainy, autor książki „Ukraina dawna i teraźniejsza”, która ukazała się w Kijowie w języku polskim, Michał Grabowski. Bardzo prawdopodobne, że bywał tu latem 1859 roku także Taras Szewczenko, którego z Grabowskim jeszcze w 1843 roku zapoznał Pantełejmon Kulisz. Właśnie w tym budynku mieści się pracownia Ludowego artysty Ukrainy, znanego grafika Mykoły Stratilata. Bywali tu artyści — bracia i koledzy, prozaicy i poeci, których utwory ilustrował Mykoła Iwanowycz, znani historycy sztuki, na przykład nieżyjący już Wołodymyr Pidhora, Dmytro Stepowyk, który niemało badań poświęcił rycinom artysty, bywał tu patriarcha Mścisław, a także przedstawiciele ukraińskiej diaspory, naukowcy, literaci, poeci. Wszystkim im mistrz ryciny wykonał ekslibrisy, które mówią o nich samych, ich upodobaniach, ich wewnętrznym świecie. Na początku lata i my odwiedziliśmy pracownię Stratilata z zamiarem pogratulowania mu 75-lecia, porozmawiania, pośpiewania (jest on uczestnikiem chóru „Czumały”). A także zadaliśmy kilka pytań znanemu artyście, na które odpowiedział życzliwie, szczerze, bez żadnych ambicji.
Maschinelle Übersetzung
Oksana SLIPUSZKO, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki
Na okładce nowej książki widnieje postać sławnego kozackiego wodza Iwana Bohuna — to fragment obrazu Artura Orłenowa „Iwan Bohun”. W postaci tego kozackiego lidera i ukraińskiego bojownika zakodowana jest idea książki. Właściwie on sam jest alter ego Dmytra Pawłyczki. Zbiór otwiera poemat „Iwan Bohun” (po raz pierwszy wydrukowany w całości na łamach „Słowa Proświty”). Jest to manifest książki i manifest postaw autorskich w nowej epoce. W Bohunie ucieleśniona jest idea wolności. W poemacie jest on więźniem, ale to ciało, a nie duch. Duch jest wolny i niezależny. Obok zakutego w kajdany Bohuna polski król uświadamia sobie, że jego „przemądrzy generałowie” schwytali tylko ciało, a jego zobowiązali „zabijać własnoręcznie tego pospolitego ducha” (s. 3). Świadomość głównego Polaka opanował strach, bo Bohun żywy — to bieda, a martwy — to zemsta, sodoma, nowych powstań głośna, krwawa młóćba… (s. 3). I król proponuje Ukraińcowi ratunek, ale „nie przyjął Bohun prawicy ratunkowej” (s. 4). W więzieniu modli się za Ojczyznę, za rodzinne Podole, za wieś Illińce, gdzie się urodził. Poeta był w tej wsi, widział chatę, która stała w miejscu, gdzie kiedyś była siedziba ojca Bohuna. Pamięć ludowa żyje tam do dziś. Tutaj też Dmytro Wasylowycz porusza problem władzy — bolesny dla Ukraińców, bo na Siczy „hetman jest, ale Mojżesza tam nie ma” (s. 6). Życie Bohuna przebiega w jego pamięci. Od młodzieńca, studenta Akademii Ostrogskiej do sławnego wojownika, który „na szablę patrzy jak na swoją miłość” (s. 6). I główne jego przesłanie do Boga: „Ja nie gniewałem Ciebie, moje szalone ręce Twoją bronią były. One bolą. Ja o wolność biłem się! Nie miałem z Nieczystym związku! Ja całowałem Twój krzyż, jak szabli rękojeść!” (s. 7). Wymowny jest spór Iwana Bohuna z Bohdanem Chmielnickim, który mu się przyśnił. Poeta używa tu chwytu snu, jak swego czasu Taras Szewczenko w poemacie „Sen”, aby w imieniu kozaka wypowiedzieć także swoją wizję stosunków Ukraina—Moskwa—Polska. Bohun żąda od Chmielnickiego: „Prawdy czekam! Jak nie, ja opowiem! Ty Polskę rozgromiłeś, przestraszyłeś Europę, Ale nie zbudowałeś, nie obroniłeś swój dom. Ty z królem poszedłeś na ugodę w Białej Cerkwi, Teraz skradasz się na ugodę do cara. Wiedz: przeklną cię kiedyś żywi i martwi — Obróci się w nic twoja zwycięska walka! Nie wolno, hetmanie, jednoczyć się z Moskwą Narodowi naszemu, bo Moskale — to niewolnicy, My w ich bagnie utoniemy z głową, Udusimy się, pomrzemy od niewolnictwa i hańby!” (s. 8). Tak w usta Bohuna Pawłyczko wkłada ideę o tym, że „moskiewska siła dla nas nie jest błogosławieństwem, a żarłoczną paszczą” (s. 8). I to przechodzi kwintesencją przez cały poemat i zbiór, będąc aktualnym także dla współczesności. Bohun-Pawłyczko ostrzega Bohdana i współczesną ukraińską władzę, że warto liczyć tylko na siebie, na własne siły: „Teraz, Bohdanie, ty jesteś sam sobie pomocą, Bo ty — to państwo i miecz narodu, który powstał” (s. 8). Lepsza jest śmierć za wolność niż niewola, bo to „uczciwie spłacony narodowi swemu dług” (s. 9). Przedstawiona jest tu także historia hetmana Iwana Wyhowskiego, którego „swoi zgubili, odebrali buławę moskiewscy szpiedzy” (s. 11). Dmytro Pawłyczko słusznie oskarża Europę: „Nas oddała Moskwie na zgubę Europa, Choć wiedziała, że nie my im niesiemy zarazę?” (s. 11). To pytanie retoryczne. Aktualnie brzmi ono i dziś, kiedy Europa często milczy w czasie, gdy Rosja niszczy ukraińskie ziemie. Nawet polski król przejmuje się szacunkiem do Bohuna, który „przeciw dwóm państwom idzie na bój” sam (s. 19). Rozstrzelały Bohuna od razu trzy strzelby. A krzyż na jego mogile, niczym życie bohatera: „potężne to życie, jak muzyka Majdanu, Jak zmartwychwstająca spod kry lodowej wiosna” (s. 20). Iwan Bohun — to „geniusz zemsty i prawdy” (s. 21). I sam poeta przyznaje: „Jeśli ja żyłem kiedyś, to u niego byłem za giermka” (s. 21). W swoim posłowiu do poematu autor podkreśla, że „honorem jest zginąć od wrogiej kuli”. To autorska interpretacja obrazu. Dla niego główny bohater — to obraz ducha wielkiego Ukraińca. Pisze, że był „z Bohunem w wyobraźni swojej przed samą jego śmiercią” (s. 22). Dalej Dmytro Pawłyczko schodzi w głębię wieków. W poemacie „Trubież” wybrzmiała idea średniowiecznego książęcego Kijowa, podkreślił dziedziczność tradycji sławy i wolności, wagę tego dziedzictwa dla Ukrainy. Wszak właśnie w tym Kijowie czasów państwa kijoworuskiego narodziła się idea państwowej Ukrainy, właśnie to dziedzictwo Moskiewskie Imperium pragnie uznać za swoje, aktywnie je badając i propagując w szkołach, uczelniach, akademiach. I poeta tak aktualnie wzywa współczesnych, by bardziej zwracali uwagę na to dziedzictwo, wszak jego obecność w edukacyjnej, naukowej i społecznej przestrzeni Ukrainy — to potwierdzenie naszej niezależności od czasów Rusi Kijowskiej. Zatem całkiem słusznie Prezydent Petro Poroszenko w swoim przemówieniu na Dzień Niepodległości Ukrainy w 2016 r. podkreślił konieczność uczczenia w 2019 r. 1000 lat od objęcia władzy w Kijowie przez wielkiego ukraińskiego męża stanu i działacza kulturalno-literackiego Jarosława Mądrego. Rzeka Trubież w poemacie — to „rzeka zwycięstwa, a nie zguby” (s. 28). Na jej brzegach — bohaterowie Majdanu, Rewolucji Godności. W wierszu „Żegnaj, moja dziewczynko z Majdanu…” powstaje obraz ukraińskiego obrońcy-majdanowca, który tak współbrzmi z żołnierzem UPA. Idzie on bronić Ojczyzny po to, by na wieki znikła „pod sutanną dusza moskiewskiego niewolnika” („Cerkiew Stanisława Dołhego w Kijowie”, s. 33). Poeta opiewał i wywyższył bohatera, który podniósł ukraiński żółto-niebieski sztandar nad stolicą imperium: „Ukraińska flaga nad Moskwą Lśni, niczym blask Pana!” („Nasza flaga”, s. 38). Autor jest w pełni świadomy samowystarczalności narodu ukraińskiego, niezależności jego podstaw, które zostały określone jeszcze w dobie Rusi Kijowskiej. W „Pieśni o zwycięstwie” wyraźnie przeciwstawia Ukraińców i Rosjan. Nazywa tych ostatnich „zmorą Europy, śmiertelną zemstą” (s. 41). W wierszu „Pojednanie” Dmytro Pawłyczko potępia Europę za jej dążenie do pojednania z Rosją, za milczenie w czasie, gdy imperialne czołgi uśmiercają ziemie ukraińskiego Donbasu. I wtedy „Płacze Ukraina i lamentuje Głośno, niczym w dzwony bije… Tak ona zemsty u Boga prosi, Za wolność znów do boju wstaje”. („Płacz”, s. 46). I w tej sytuacji wewnętrzny wybór autora polega na jego powrocie w szeregi UPA, to odrodzenie ducha walki i przeciwstawienia się Moskwie: „Wstaje z bronią Ukraina, Już jak rozkuty Prometeusz” („Ja wracam do UPA”, s. 48). Poeta czuje, że nadszedł czas ukraińskiego zwycięstwa: „Jednoczyć się pora, pora zwyciężać” („Pora zwyciężać”, s. 51). Ważnym i nieuniknionym warunkiem zwycięstwa uważa pokonanie ducha wodzostwa w nas samych. W wierszu „Zwycięstwo” otwarcie nazwał wojnę rosyjsko-ukraińską, a świat w tym czasie stoi w bezpiecznym cieniu. Zatem po raz kolejny brzmi idea o tym, że liczyć można tylko na własne siły: „Zbrojne wyjście jest! Tylko miecz uratuje nas!” („Nie wiem, dlaczego”, s. 54). I choć ta wojna jest krwawa, jednak „My na wojnie z Moskwą odrodziliśmy się, Usłyszeliśmy swojego ducha wieczną twardź. Jako naród, zdziwiony sobą, Przekroczyliśmy śmierci głuszę” („Sąsiedzi”, s. 56). I jego „Debalcewe” „przebite, lecz nie zabite” (s. 57). Pozostaje ono ukraińskie w walce z Imperium Rosyjskim. I dlatego ważne jest, by powiedzieć poecie, że „my z Moskalami nie jesteśmy jednym narodem”, u nas swoje państwo, język, tradycje, założone jeszcze w dobie Rusi Kijowskiej, dziedzictwo której obecnie wychowuje nowe patriotyczne pokolenie. W wierszu „Ojciec i matka” poeta ogłosił swój testament potomnym: „Śmierć albo życie — to moje wiano…” (s. 68). I główną dla Ukraińców jest „Modlitwa za wolność, a nie zemsta, Z tego żelaza my zrobiliśmy broń, Którym byli przybici do krzyża” („Pieśń o wolności”, s. 69). Tak, zniewolony zawsze kuje swój miecz z własnych łańcuchów i kajdanów. Gdyby nie one, nigdy by nie poznał tego silnego i wszechzwyciężającego porywu i ducha do wolności. W czasie, gdy „płynie po Cisie złota kaczuszka”, na Majdanie umierają młodzi ludzie. To tak „naród ukrzyżowany zmartwychwstaje” (s. 74). I do tego skłoniła wojna. Gdyby nie ona, Ukraińcy jeszcze długo by spali. Pawłyczko traktuje Moskwę jako drugą ordę, która po chanie Batu w epoce średniowiecza idzie na Ukrainę. Ale Ojczyzna ją i tym razem pokona. Tylko obecnie zwycięstwo przyjdzie szybciej. To już „ostatni bój z ordą”, a Donbas — „to Ukrainy wieczna granica”. Ona „nie w ATO, a w NATO Powinna być…” („Pieśń”, s. 91). W zbiorze przedstawiono także szereg błyskotliwych portretów poetyckich, m.in. mistrza gobelinu Mychajła Bilasa, Kostiantyna Morozowa, Wasyla Symonenki, Mykoły Muszynki (to „nasz preszowski Mojżesz, Koper z powiewem Europy”) (s. 96), poetki Hałyny Hordasewycz, Jewhena Małaniuka, Bohdana Horynia („sztandar wolności”), Wołodymyra Żyznewskiego (to „język białoruskiego narodu”). Oczywiście zbiór Dmytra Pawłyczki zawiera także niepowtarzalną lirykę. Dotykają serca wspaniałe poezje „Miłości, gdzie jesteś?”, „Moja miłość nie zmieści się w łzie…”, „List Tarasa Szewczenki do Marii Maksymowycz”, „Ręce. Niebezpieczeństwo”, „Nie udawaj, że jesteś święta” i in. Postać Kobziarza stale towarzyszy Dmytrowi Pawłyczce. Szanuje on jego testamenty: „Bóg zawsze był, i zawsze uczył Taras Na wroga iść, a nie uciekać!” („Bóg zawsze był…”, s. 118). Widzimy tu wiersz-wyznanie: „Ja musiałem przeżyć swojego ducha Kalectwo ciemne i przejrzenia lata, I skruchę, i żałosny żal, I ciężar ukraińskiego krzyża” („Kłamstwo”, s. 119). I ten krzyż poeta i polityk Dmytro Pawłyczko niesie całe swoje życie, wzywając współczesnych, by szukali siebie w rejestrach wojska zaporoskiego. A jeszcze my — w rejestrach książęcych drużyn, które pierwszymi podniosły Tryzub jako swój znak i uczciwie ostrzegły wroga, jak Światosław: „Idę na was!”. W zbiorze zamieszczono dwa wiersze, jednobrzmiące z tytułem książki, „Grzmot w styczniu”. Ten grzmot — to symbol siły ducha, który „epok przekracza granice” (s. 108) i ogłasza nową epokę w historii państwa. To grzmot, pod którym „na Doniecczyźnie leżą stepy ukrzyżowane, Płoną porąbane wolności sztandary” (s. 125). Ale grzmot je budzi i wzywa znów do walki. Taką jest oryginalna poezja Dmytra Pawłyczki, która została zamieszczona w zbiorze i datowana na 2015—2016 r. A druga część książki — to błyskotliwy dorobek Pawłyczki-tłumacza. W zamieszczonym tu artykule „Poezja czarnogórska — obraz człowieka i narodu” autor przedstawił historię swojego zapoznania się z poezją czarnogórską, wyjaśnił swój wybór, by tłumaczyć właśnie ją. Zaznacza: „Napisałem kilka wierszy, przebywając w Czarnogórze, i wzywałem ten niezłomny naród, by był z Ukrainą w ciężkie czasy naszej walki nie tylko o swoją, ale i o światową wolność” (s. 143). Tutaj zamieszczono wspaniały wybór „Wiersze z Czarnogóry”, gdzie hasło „wolność albo śmierć” UPA przewija się wszędzie. I poeta czeka, „kiedy, jak Niegosz, na Ukrainie Pojawi się uzbrojony prorok” („Prorok”, s. 147). A miecz Areja z dawnych czasów wielkiej Rusi w „każdej skale i siedzibie” „w schowkach leży” (s. 156). W zbiorze zaprezentowano tłumaczenia utworów poetów czarnogórskich, m.in. tłumaczenie Hymnu, poezji Sretena Perovicia (przede wszystkim te, które są bliskie duchem Ukrainie, jej zmaganiom o wolność), Rudyarda Kiplinga, twórczość którego autor bardzo ceni. Szczególną uwagę zwrócono na twórczość Jarosława Iwaszkiewicza. Tutaj podano także autorską rozprawę „Ukraina w poezji Jarosława Iwaszkiewicza”. To błyskotliwa historia zapoznania się Pawłyczki z jego poezją. W nowej książce Pawłyczki przedstawiono duży wybór wierszy polskiego autora w jego tłumaczeniu. Pawłyczko szczegółowo zbadał także historię stosunków Iwaszkiewicza i Jewhena Małaniuka, znalazł najważniejszy utwór pierwszego o Ukrainie — „Wieże”. W istocie widzimy głęboką analizę-odczucie poety przez poetę. Są oni spokrewnieni, łączy ich idea wolności i Ukraina. Sam Pawłyczko marzy o wydaniu utworów Iwaszkiewicza osobno książką — równolegle oryginały i własne tłumaczenia. Jest przekonany, że Iwaszkiewicz — to nie tylko polski, ale i ukraiński poeta: „Jego jednoczący nasze narody smutek jest trwalszy od politycznych wezwań do jedności. Duszą on świecił w swoje rodzinne strony, ale nie tylko przed śmiercią, a całe swoje życie” (s. 180). W książce zamieszczono tłumaczenia utworów Polaka z różnych lat, zaczynając od 1919 i kończąc na 1980 roku, m.in. utworem „Wieże”. Dmytro Pawłyczko przedstawił swoją nową książką „Grzmot w styczniu” niezdobytą Wieżę ukraińskiego ducha, wolności i niezależności. Ta Wieża wznosi się na brzegach Trubieża, gdzie kijowscy książęta podnieśli sztandary z Tryzubem za wolność Rusi-Ukrainy. Ta Wieża wznosi się na mogile Iwana Bohuna, który napełnił rzeki Ukrainy własną krwią. Ta Wieża mocno stoi na Majdanie Niepodległości, przesiąkniętego przez granit krwią współczesnych bojowników o wolność. Hymn tej Wieży napisał poeta Dmytro Pawłyczko.
Fenomen Dmytra Pawłyczki obejmuje dziesięciolecia w historii ukraińskiego narodu i literatury. Poeta i myśliciel, działacz społeczny i polityczny, który wyraźnie identyfikuje się z kozakiem i żołnierzem UPA. W tym tkwi istota światopoglądu i samej postaci artysty. Niezłomny bojownik o ukraińską ideę, okcydentalista o charakterystycznym umiłowaniu wolności i niezależności. Nowa książka autora „Grom w styczniu” (Kijów: Osnowy, 2016) nie tylko po raz kolejny tego dowodzi, ale także odkrywa nowe oblicza fenomenu artysty, to, co zostało wywołane i przyniesione przez nową epokę, w szczególności przez ten styczniowy grom, który zagrzmiał podczas Rewolucji Godności, obudził ukraińską świadomość i podniósł naród do nowej walki ze swoim odwiecznym zaborcą — Imperium Rosyjskim.
Maschinelle Übersetzung
Neonila KREMIANCZANKA, członkini NSPU, m. Krzemieniec. Trzy siwoskrzydłe ptaki krążyły w bezdennym wiosennym niebie, szeroko rozpostarłszy skrzydła, dumnie mierzyły się siłą z wiatrem i napawały wolnością oraz bezmiarem przestrzeni. — Pewnie to dusze trzech braci spoglądają na nas z wysokości! — powiedziała któraś z kobiet. I wszyscy, którzy stali dokoła, podnieśli oczy w górę. Jaskrawo świeciło majowe słońce, dumnie trzepotały flagi w rękach warty honorowej: czarno-czerwona (u weteranów-powstańców) i państwowa (u ich młodych potomków). Wygłaszał aksamitnym barytonem modlitwę za zmarłych ksiądz. I drżały łzy wzruszenia w oczach kobiet z Proświty. Bo jakże się nie wzruszać? Jeszcze jeden z synów wielce cierpiącej powstańczej matki Hafii wreszcie powrócił do niej z dalekich dróg! Trzej synowie Hafii Myslińskiej z chutoru Wirla na Krzemieniecczyźnie — Borys (1920), Ihor (1922) oraz Ołeksandr (1924) — w latach II wojny światowej poszli w szeregi UPA. Poszli za wezwaniem swoich serc, bo marzyli o zdobyciu wolności dla rodzinnej ziemi i niepodległego Państwa Ukraińskiego. Heroicznie walczyli najpierw z brunatnymi, a potem — z czerwonymi okupantami. Dwaj z nich — Borys i Ihor — byli sotnikami w oddziałach powstańczych. Latem 1943 roku zaginął bez wieści najstarszy — Borys. Jego ślady zagubiły się na południowo-wschodnim Wołyniu. Co stało się z młodym sotnikiem — matka nie wiedziała. Modliła się i wierzyła, że syn powróci do niej… Pod koniec 1944 roku inna bolesna wieść spadła na barki Hafii: drugi jej syn — Ihor, dwudziestojednoletni sotnik UPA — zginął w boju z NKWD na Szumszczyźnie. Jego oddział był otoczony przez wrogów i przy próbie wyrwania się z pierścienia ciężko ranny sotnik zastrzelił się (nie chciał wpadać w ręce wrogów, a także — być ciężarem dla towarzyszy broni i przeszkodzić im w uratowaniu się). Przygnieciona żalem, niczym kamieniem, kilka nocy matka siedziała przy stole. I piekące łzy przesłaniały jej oczy. Lecz znalazła w sobie odwagę, by żyć dalej — miała nadzieję, że pozostało jej jeszcze dwóch synów-sokołów… Najmłodszego — Saszkę — schwytało NKWD pod koniec 1944 roku. Dwudziestoletniego młodzieńca okrutnie bito, przesłuchiwano. Skazano powstańca na śmierć. Później wyrok zamieniono na dwadzieścia pięć lat stalinowskich łagrów. I wywieźli go do dalekiej republiki Komi… Matka została sama. Czekała. Wierzyła, że jej synowie żyją i kiedyś wrócą do domu. Długimi zimowymi wieczorami dziergała dla nich koszule, przysłuchując się każdemu szmerowi za oknem, wzdrygając się od lekkiego pukania jabłoniowej gałęzi w szybę. A latem godzinami siedziała na przyzbie, pilnie wpatrując się w wygrzaną słońcem polną drogę, która prowadziła do chutoru — czy nie idą jej chłopcy do domu? Sąsiedzi namawiali: „Hafiu! Twoich synów już nie ma na świecie!”. Ale kobieta nie słuchała: „Nie widziałam ich martwymi! Moi synowie — żyją! Oni wrócą do mnie!”. Po wielu latach Hafia otrzymała list. W kopercie, podpisanej cudzą ręką, leżała pożółkła kartka, złożona w trójkąt. Na niej — kilka zdań od jej „najmłodszego”. Saszko pisał, że pracuje w kopalniach uranu i rzadko widzi słońce. Prosił, żeby matka dbała o siebie, i jeszcze — żeby czekała na niego. A niżej, pod listem syna, gęstniały wersy, napisane nie mniej niż dziesięcioma innymi rękami: „Czekajcie na mnie, mamo!”, „Wrócę do was, droga!”, „Dbajcie o siebie, mateńko!”, „Niech wam się wiedzie, matko!” — i podobne. Hafia była poruszona, bo zrozumiała — to pisali inni katorżnicy, towarzysze jej syna. Nie mając możliwości wysłania wieści swoim matkom, bo nie mieli prawa do korespondencji, zwracali się do niej, jak do rodzonej matki. Matka czekała na list od jednego syna, a otrzymała od razu od dziesięciu! Lata mijały, lecz Saszko nie powrócił. I o Borysie nikt nic nie wiedział… Niczym białe bociany, przelatywały nad jej chatą lata — dziesięć, dwadzieścia, trzydzieści… Srebrny szron wplatał się we włosy. Lecz Hafia wciąż czekała. I dziwnie, i strasznie było odczuwać jej wielki ból, niezwykłą odwagę i niezgasłe matczyne czekanie. Kiedy umierała, poprosiła bliskich: „Nie sprzedawajcie chaty! Niech stoi! Możliwe, że ktoś z moich sokołów powróci — to niech ma dach nad głową!”. I, kiedy życie opuszczało jej ciało, spojrzała na uchylone drzwi i nagle uśmiechnęła się. Zdawało się, że zobaczyła w tej chwili tam, na progu, Ihora, Borysa i Ołeksandra… Po dwunastu latach Ukraina stała się niepodległa. Naród zaczął odradzać dobrą pamięć o UPA. Krzemienieckie zrzeszenie „Proświty” (cała rodzina Hafii Myslińskiej przed wojną należała do tej organizacji) rozpoczęło poszukiwania trzech braci-powstańców. Były one niełatwe i trwały ponad dwie dekady… Przewodnicząca rejonowej „Proświty” L. Sledzińska na miejscu śmierci bohatera. W 2014 roku we wsi Wielkie Zahajce na Szumszczyźnie została odkryta mogiła średniego syna Hafii Myslińskiej — Ihora. Mieszkanka tej wsi — Julia Bojczuk — odpowiedziała na publikację w gazecie artykułu przewodniczącej Krzemienieckiej rejonowej „Proświty” — Lilii Sledzińskiej i poinformowała, że już od wielu lat opiekuje się mogiłą powstańczego dowódcy na wiejskim cmentarzu (jej, niegdyś siedmioletniej dziewczynce, kazała pilnować pochówku mama i czekać, aż odezwą się bliscy bohatera). Lilia Sledzińska wyruszyła do Wielkich Zahajców. Pani Julia pokazała jej mogiłę i opowiedziała, co wie. Wszystkie znaki się zgadzały. To było miejsce wiecznego spoczynku sotnika UPA Ihora Myslińskiego (po dwóch miesiącach, wypełniwszy do końca swój obowiązek strażniczki, pani Julia zmarła). W następnym roku członkowie Krzemienieckiego rejonowego zrzeszenia „Proświty” wraz z księdzem Wasylem dokonali ekshumacji szczątków Ihora i pochowali je w mogile jego matki na cmentarzu chutoru Wirla. Tak Hafia doczekała się jednego ze swoich synów-bohaterów! A następnego lata, w 2016 roku (po 71 latach od wojny) niespodziewanie udało się odnaleźć miejsce śmierci jej najstarszego syna — Borysa Myslińskiego. Tak jak dwaj młodsi bracia, Borys przed wojną uczył się w Wiszniowieckiej szkole rzemieślniczej. Tam wstąpił do podziemia OUN. W lipcu 1942 roku przeszedł szkolenie wojskowe i wkrótce został mianowany dowódcą jednej z powstańczych sotni. Brał udział w wielu bojach z okupantami. Na przykład, 9 maja 1943 roku niemiecka żandarmeria spaliła wieś Stiżok. Kiedy kaci wracali do Krzemieńca, ukraińscy powstańcy zaatakowali ich z zasadzki. Uszkodzili dwa samochody z wrogami, a potem zaczęli razić Niemców krzyżowym ogniem karabinów maszynowych. Z rąk ukraińskich powstańców zginęło ponad 60 nazistów. Następnej nocy wrogowie przewieźli swoich zabitych do wsi Biłokrynycia i pochowali w niesławie na miejscowym cmentarzu… Na początku lata 1943 roku oddział Borysa Myslińskiego poszedł na południowo-wschodni Wołyń w celu wzmocnienia oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii, którym na tych ziemiach przyszło walczyć na dwa fronty — zarówno z niemieckimi okupantami, jak i z czerwonymi partyzantami, którzy bezlitośnie grabili wieśniaków i na rozkaz moskiewskiej władzy niszczyli ukraińskie podziemie. Na wyzwolonych ziemiach Wołynia powstańcy tworzyli wolną wysepkę Państwa Ukraińskiego — Borys Mysliński.
Kołkowską Republikę Powstańczą (podobna — Antonowiecka Republika Powstańcza — rodziła się w tym czasie w lasach szumskich na Tarnopolszczyźnie). Borys Mysliński zginął w walce z czerwonymi partyzantami w pobliżu wsi Berestiany w rejonie kiwereckim obwodu wołyńskiego. Odstrzeliwał się, stojąc w pełnym wzroście za sosną. I tam skosiła go kula bolszewickiego snajpera. Borys miał dwadzieścia trzy lata… W 1991 roku ktoś nieznany wyrzeźbił dwumetrowy krzyż na drzewie, pod którym zginął powstańczy sotnik z Kremeneczyzny. Możliwe, że była to ręka jednego z jego towarzyszy broni. Stuletnia sosna zamieniła się w majestatyczny pomnik bohatera. Nie wiadomo, gdzie pochowane jest ciało Borysa — czy pod tym drzewem w lesie, czy w jednej z trzech zbiorowych mogił powstańczych na wiejskim cmentarzu. Świadectwa o tym, niestety, nie zachowały się. Sosnę-pomnik pomogli znaleźć krzemienieckiej „Proświcie” oraz krewnym powstańca ukraińscy patrioci: narzeczona bohatera Niebiańskiej Sotni, Sashka Kapinosa — Ołenka Kotlar oraz bojownik o zachowanie powstańczej sławy ze wsi Berestiany — artysta Mykoła Podziubanczuk. 6 maja 2017 roku, w dniu Świętego Jerzego Zwycięzcy, dokonano symbolicznego pochówku ziemi z miejsca śmierci bohatera w grobie jego matki — Hafii Myslińskiej. Jeszcze jeden syn powrócił do niej! Świeciło jasne majowe słońce, zamarli wokół, chyląc się w szacunku, krewni Hafii oraz proświcianie z Krzemieńca, słuchając modlitwy żałobnej kapelana krzemienieckiej „Proświty” — ojca Wasyla. Powiewała flaga państwowa w rękach prawnuka Hafii — dziesięcioletniego Bohdana i jego towarzyszy — Lizy i Wasylka, a czarno-czerwona — w rękach weteranów-powstańców — Ołeksija Borysa i Petra Sołomona. A na błękitnym niebie nad głowami ludzi krążyły trzy dumne, wolne sokoły… Stałam w tłumie i myślałam: „Jaka niepokonana siła zmusiła trzech młodzieńców do opuszczenia rodzinnego domu i podjęcia krwawej walki z wrogami? Jaka niepokonana siła nie pozwalała matce uwierzyć w śmierć jej synów-bohaterów? Jaka niepokonana siła i w naszych dniach prowadzi ludzi do walki za Ukrainę?” I dumne sokole skrzydła z bezkresnego błękitu jakby odpowiadały mi: „To — wielka siła miłości, wieczne wołanie rodzinnej ziemi, niezłomna wiara w zwycięstwo dobra nad złem i w to, że naród musi być wolny i sam wybierać swoją drogę pod słońcem!” Poświęcenie grobów Hafii, Borysa i Ihora Myslińskich, 6.05.2017
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. W biografii Mykoły Hohola istnieje znany wszystkim badaczom twórczości pisarza okres, właśnie okres, a nie „krótka chwila”, jak niektórzy uważają, ponieważ trwał on około roku. Chodzi o gorące pragnienie pisarza, by przenieść się z Petersburga do Kijowa, które pojawiło się w 1833 roku w związku z przygotowaniami do otwarcia w mieście Uniwersytetu Świętego Włodzimierza. Ukaz „O założeniu w mieście Kijowie Cesarskiego Uniwersytetu św. Włodzimierza” wyszedł 3 listopada 1833 roku, a pod koniec roku pojawił się kolejny — „O środkach do otwarcia Uniwersytetu św. Włodzimierza”. Wśród środków przewidziano „wybór i mianowanie profesorów zwyczajnych i nadzwyczajnych oraz adiunktów”. To właśnie przyciągało Mykołę Wasylio wycza. Znany moskiewski badacz twórczości Hohola Jurij Mann szczególnie przestrzega, że dążenie Hohola do Kijowa w żadnym wypadku nie miało charakteru „separatystycznego”: „On, tak jak wcześniej, widzi przed sobą pole szerokiej, ogólnorosyjskiej działalności — niech ta działalność będzie nie urzędnicza i państwowa, a naukowa i literacka”. Odnośnie rzekomo nieuniknionego „ogólnorosyjskiego pola” Hohola, zauważę, że on właśnie chciał, że tak powiem, wnieść do niego korekty poprzez przeprowadzkę z imperialno-urzędniczego Petersburga do duchowo bliskiego Kijowa. Trudno zgodzić się z tym, że działalność naukowa i literacka, którą Hohol zamierzał zajmować się w Kijowie, była tak samo nieuchronnie skazana na „ogólnorosyjskość”, jak służba urzędniczo-państwowa. W tym drugim przypadku wyjścia rzeczywiście nie było: urzędnik państwowy zmuszony jest wiernie służyć imperium. Nieco swobodniej czuł się, powiedzmy, profesor Uniwersytetu Moskiewskiego Osyp Bodianski i tak samo swobodniej czułby się profesor Uniwersytetu Świętego Włodzimierza Mykoła Hohol, gdyby nim został. Co więcej, w Kijowie Hohol zamierzał pisać historię Małorosji i wydawać małorosyjskie pieśni, czyli zajmować się, można by rzec, pracą ukrainoznawczą. Zresztą, Hohol nawet w Rosji zrezygnował z kariery urzędnika, podobnego do Popryszczyna, a oddał się „wysokiemu szaleństwu” — pisarstwu. W znanej książce Konstantina Moczulskiego „Duchowa droga Hohola” (1934) mowa o tym, że w 1833 roku stan duszy Hohola był nie do zniesienia, a on sam „gorączkowo chwyta się różnorodnych przedsięwzięć”. Jednak analiza tej sytuacji wymaga podkreślenia decydującego dla ówczesnego Hohola pragnienia przeprowadzki do Kijowa, o czym Mykoła Wasyliowycz „marzy jak o największym szczęściu” (Pełny zbiór dzieł artystycznych N. W. Hohola z biografią napisaną przez prof. A. I. Kirpicznikowa. M., 1909. S. XV). Swoją drogą, także Mann słusznie akcentuje, że Hoholowe „podniesienie nastroju, przypływ sił twórczych są związane z powstałym planem przeprowadzki do Kijowa”. Przeczytajmy więc u samego Hohola o jego dążeniu do Kijowa. Przede wszystkim akcentuję, że w liście do Mychajła Maksymowycza z 2 lipca 1833 roku Hohol namawiał swojego moskiewskiego przyjaciela, który sam już rwał się na Ukrainę, do powrotu na Ojczyznę: „Rzućcie w rzeczy samej kacapię, i jedźcie w hetmańszczyznę. Ja sam myślę to samo zrobić i w przyszłym roku machnąć stąd. Głupi jesteśmy, prawda, jak się dobrze zastanowić. Po co i komu poświęcamy wszystko”. Zatem młody Hohol nie zamierzał poświęcać Ukrainy, marzył o objęciu katedry na Uniwersytecie Kijowskim. 20 grudnia 1833 roku pisał do Maksymowycza: „Tak, to będzie wspaniale, jeśli zajmiemy z tobą kijowskie katedry. Wiele będzie można zdziałać dobra”. O jakiej katedrze dla siebie marzył Hohol? O katedrze historii powszechnej! Aby ją zdobyć, pod koniec 1833 roku nanosi na papier przemyślenia z tego przedmiotu dla Serhija Uwarowa, który był wówczas zarządzającym Ministerstwa Oświecenia Narodowego. Wyszła ciekawa praca, zatwierdzona przez Uwarowa do druku w „Dzienniku ministerstwa oświecenia narodowego”, gdzie została opublikowana na początku 1834 roku pod tytułem „Plan nauczania historii powszechnej”. Niezbędny dla Hohola epizod z Uwarowem wiązał się także z tym, że w liście do
Puszkina z 23 grudnia 1833 r. na wszelkie sposoby go wychwalał, mając nadzieję, że poeta przekaże zgodnie z przeznaczeniem, jak szanuje zarządzającego kandydat na kijowską katedrę: “We mnie żyje pewność, że jeśli doczekam się przeczytania mojego planu, to w oczach Uwarowa odróżni mnie to od tłumu niemrawych profesorów, którymi napchane są uniwersytety”. Kandydat na katedrę na Uniwersytecie Świętego Włodzimierza troszczył się o patriotyczne nastroje, moralność i wysoką profesjonalność jego wykładowców. W liście do Maksymowicza w grudniu 1833 r. żałował, że na uniwersytet mianują jakichś Niemców: “Chociażby dla świętego Włodzimierza więcej Słowian”. Mikołaj Wasiljewicz uważał, że trzeba angażować rzeczywiście wykształconych ludzi i takich samych “czystych i dobrych z duszy”, jak on z Maksymowiczem. List do Maksymowicza, napisany pod koniec 1833 roku, faktycznie kończył ten rok, wszak po nim był tylko list do Puszkina, w którym, nawiasem mówiąc, Gogol pisał o swojej miłości do Maksymowicza i zachwycał się: “Zachwycam się z góry, kiedy wyobrażę sobie, jak zawrą moje prace w Kijowie. Tam wyładuję spod korca wiele rzeczy, z których nie wszystkie jeszcze czytałem wam. Tam skończę historię Ukrainy i południa Rosji i napiszę Historię Powszechną, której, w obecnym jej stanie, do tej pory, niestety, nie tylko na Rusi, ale nawet w Europie, nie ma. A ile zbiorę tam podań, wierzeń, pieśni i in.!”. W naszej pamięci intelektualnej zachowało się niepohamowane pragnienie sióstr Czechowowskich: “Do Moskwy! Do Moskwy! Do Moskwy!”. Lecz wydaje się, że stokroć silniej brzmi Gogolowskie: “Tam, tam! do Kijowa! do starożytnego, do pięknego Kijowa!”. Zaakcentujmy także Gogolowskie słowa o Kijowie w liście do Maksymowicza z 20 grudnia 1833 r.: “On nasz, on nie ich, nieprawdaż?”. A jeszcze w liście do tego samego Maksymowicza w kwietniu następnego roku mimochodem zauważył, że “nam Małorosjanom” wydają się niektóre nasze frazy i wyrażenia zrozumiałe “dla Rosjan” przy dosłownym tłumaczeniu, ale tak nie jest. Oto mamy wyraźne przejawy narodowej samoidentyfikacji Gogola. To wewnętrzne odczucie Kijowa i Ukrainy — nasz, nasza, — czyli narodowe, ukraińskie uczucie, Gogol poniósł przez całe życie. Na początku 1834 r. Gogol znowu przekonywał Maksymowicza, żeby nie lenił się z przeprowadzką do Kijowa: “A na co człowiekowi daje się charakter i żelazną siłę duszy? Do diabła z lenistwem i koniec kropka! Ty rozważ dobrze charakter ziomków (Ukraińców. — W. M.): oni lenią się, ale za to, jeśli co wbiją sobie do głowy, to na wieki. Wszak tu tylko decyzja: raz zacząć, i wszystko… Drukarnia będzie pod bokiem. Czegoż więcej? A powietrze! a gruszki! a rogoża! a słoneczniki! a psianka! a cebula! a wino chlebowe… Topole, grusze, jabłonie, śliwy, morele, dereń, pierogi, barszcz, łopian!.. To po prostu luksus! To jedyne miasto u nas, w którym jakoś wypada być celi uczonego”. Miesiąc później Gogol znowu poganiał z przeprowadzką Maksymowicza: “Cóż, jedziesz czy nie? zakochałeś się w tej starej grubej babie Moskwie, od której, oprócz kapuśniaku i przekleństw, nic nie usłyszysz. Słuchaj: wszak ty osądź sam z czystym sumieniem, jakże mi samemu być w Kijowie… Pieśni musimy wydać koniecznie w Kijowie”. W tym liście Gogol akcentował argumentację przeprowadzki Maksymowicza: “Posłuchaj, nie rzucaj tej sprawy! Pomyśl dobrze. Zdrowie — rzecz pierwsza na świecie. Powód do przeniesienia masz najbardziej szanowny — szkodliwość klimatu. Wyliczaj swoje prace z części słownej; dowodź, że możesz zająć z honorem wspomnianą katedrę, groź dymisją. Muszą się zgodzić”. Gogol i sam dołożył starań, aby u Maksymowicza rozwiązała się kwestia z przeprowadzką do Kijowa. Przynajmniej 7 kwietnia 1834 r. pisał o swojej wizycie u Siergieja Uwarowa, który właśnie w tym czasie został ministrem edukacji narodowej i opowiadał, jak wstawił się za przyjacielem przed nim. 20 kwietnia 1834 r. Gogol pouczał Maksymowicza, co trzeba zrobić, aby do Kijowa trafił w końcu i on: “Kiedy będziesz pisał do Bradkego (Kurator Kijowskiego Okręgu Naukowego w latach 1832—1839. — W. M.), napomknij mu o mnie w taki sposób: że wy byście, powiedzmy, dobrze zrobili, gdybyście zwerbowali na uniwersytet Gogola, że ty nie znasz nikogo, kto by miał taką głęboką wiedzę historyczną i tak by władał językiem wykładowym, i tym podobne skromne pochwały, jakby mimochodem… Ty, będąc profesorem zwyczajnym Uniwersytetu Moskiewskiego, w jego opinii wiele znaczysz. Ja zaś biedny prawie zero dla niego; grzesznych dzieł moich on nie czytywał, imienia nie słyszał, zatem nie ma się czym przejmować o mnie”. Gogol i sam kilka razy spotykał się z Uwarowem, a także z Jegorem Bradkem, który przyjeżdżał do Petersburga. I to jeszcze nie wszystko! 13 maja 1834 r. Gogol pouczał i Puszkina, jak ten powinien przechytrzyć Uwarowa, przekonać go o konieczności przeprowadzki Mikołaja Wasiljewicza do Kijowa: “Jeśli zajdzie o mnie mowa z Uwarowem, powiedzcie, że byliście u mnie i zastaliście mnie ledwo żywego. Przy tej okazji zbesztajcie mnie dobrze za to, że żyję tutaj i nie wynoszę się tej chwili z miasta; że doktorzy kazali jechać tej chwili… I powiedziawszy, że ja mogę bardzo łatwo za miesiąc wyciągnąć całkiem nogi, zanieść mowę o czymś innym, jak o pogodzie, lub o czymś podobnym. Wydaje mi się, że to nie całkiem będzie bezużyteczne”. Puszkin odpowiada Gogolowi tego samego dnia! “Jestem całkowicie z Panem zgodny. Pójdę dzisiaj jeszcze pouczać Uwarowa… Od tego w niezauważalny i zręczny sposób przejdę do nieśmiertelności, która go czeka. Może załatwimy”.
Wkrótce sytuacja istotnie się zmieniła w związku z tym, że Maksymowycz otrzymał nominację na uniwersytet i w lipcu 1834 r. został jego rektorem, a kwestia Gogola nie była rozstrzygana. Jeszcze w marcu Maksymowycz powiadomił go, że na katedrę historii powszechnej na Uniwersytecie Świętego Włodzimierza mogą przyjąć adiunkta (pomocnika profesora) Wołodymyra Cycha z Uniwersytetu Charkowskiego, ale Gogol nie chciał o tym nawet słyszeć: “Co ty piszesz o Cychu? czyż jest jakaś oficjalna o tym wiadomość? Minister obiecał mi koniecznie to miejsce i żądał nawet, żebym zaraz składał podanie, ale wstrzymuję się dlatego, że dają mi tylko adiunkta, zapewniając zresztą, że za rok koniecznie zrobią ordynarnym; i przyznam się, siedzę dlatego tylko jeszcze tutaj, żeby jakoś wyrobić sobie na podróż i uporać się z pewnymi tutejszymi okolicznościami”. Przekonawszy się, że na jego miejsce na katedrę historii powszechnej przyjmują jednak na uniwersytet Cycha, Gogol pisał pod koniec maja 1834 r. do Mychajła Maksymowycza: “Znasz Cycha? kto to jest Cych? zdaje się, że Pogodin go zna. Czy nie można by jakoś namówić Cycha, żeby wziął sobie, albo prosił, albo przynajmniej zgadzałby się wziąć katedrę historii rosyjskiej”. Jaka dramatyczna historia! Nie sposób zgodzić się z Władimirem Nabokowem, który twierdził: “Czytanie korespondencji Gogola — smutne zajęcie…” Listy porywają napięciem emocjonalnym duszy Gogola, która szczerze i bez zastrzeżeń pragnęła na Ukrainę, do Kijowa! Wprawdzie, zdaniem Jurija Manna, Gogol po prostu był… “nieprzeciwny temu, żeby i pofondować w pewnym duchu”, a zresztą wszystko to było… “najprawdopodobniej grą”. Stop! Fronda i gra-zabawa Gogola wobec rodzinnej Ojczyzny, z której wyjechał pięć i pół roku temu? Nie, nie i jeszcze raz — nie! W rzeczywistości był to punkt zwrotny w życiu genialnego Ukraińca Mykoły Gogola, który mógł radykalnie zmienić jego los. Lecz nie było dane… W tym samym maju 1834 r. Gogol krótko powiadomił Puszkina: “Ja wczoraj byłem u Uwarowa. Nic nie mogę wam powiedzieć pocieszającego dla siebie”. Po wielu latach Maksymowycz z goryczą wspominał, że do Kijowa “zgodził się ze mną przenieść i mój niezapomniany rodak Gogol, ale jemu nie udało się tego…” Czyli Gogola na Ukrainę nie wpuszczono. Nie mam możliwości, a i potrzeby szczegółowego ujawniania przyczyn tego, wszak akcentuję jedynie fakt dążenia Gogola na Ukrainę. Przytoczę jedynie myśl Mykoły Żułynskiego: “Nawet jego wysoko szanowani, otoczeni wielką sławą przyjaciele — protektorzy Aleksander Puszkin, książę Piotr Wiaziemski, wychowawca następcy tronu Wasilij Żukowski nie zdołali wyprosić dla Gogola miejsca profesora ordynarnego historii powszechnej w Kijowie. I wyjaśnienie tego zawiera się w surowym zakazie nadawania Polakom stanowisk w służbie państwowej, który zaczął obowiązywać po powstaniu 1830—1831 r. w Warszawie. Wiadomo, że jednym z przywódców tego powstania był generał W. Janowski, który w genealogii rodu Gogolów-Janowskich zajmował znaczące miejsce. Matka Mykoły Gogola Maria Kosiarowska do 14 roku życia mieszkała i wychowywała się w domu rodziców swojego kuzyna generała-majora Andrija Truszczyńskiego, który był żonaty z wnuczką ostatniego króla niepodległej Polski Stanisława Poniatowskiego”. Mało kto wspomina, że i po odmowie uniwersytetu Gogol wyrażał nadzieję, że mimo wszystko przeniesie się do Kijowa. 27 czerwca 1834 r. napisał do Maksymowycza żarliwy list: “Ja do ciebie będę, koniecznie będę, i my zamieszkamy razem niech to szlag trafi wszystko! Sprawy swoje poprowadziłem w takim porządku, że koniecznie będę w stanie jechać do Kijowa choć nie wcześnie. Kończymy publikację artykułów doktora nauk historycznych, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyra Melnyczenki, przyуроczonych do 165. rocznicy śmierci Mykoły Gogola.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
jesienią albo zimą; ale tak czy inaczej, jednak to zrobię. Dałem sobie słowo, i to słowo stanowcze; zatem wszystko skończone: nie ma granitu, którego nie przebiłaby ludzka siła i pragnienie…”. Gogol przekonywał Maksymowicza i siebie, że pozostanie na rok na Uniwersytecie Petersburskim, zdobywając prawo do przeprowadzki do Kijowa. 14 sierpnia 1834 r. pisał do Maksymowicza: “…Jeśli Bóg pomoże… nie będę żałował, że pozostałem tutaj (W Petersburgu. — W. M.) ten rok. Choć dusza mocno tęskni za Ukrainą…” (Wyróżnienie moje. — W. M.). Gogol prosił nawet swojego przyjaciela, rektora Uniwersytetu Świętego Włodzimierza, aby dowiedział się, czy w Kijowie sprzedają się miejsca pod dom, najlepiej z ogródkiem, jeśli to możliwe gdzieś na górze, tak by było widać Dniepr. Dobrze byłoby, gdyby oni z Maksymowiczem mieszkali obok siebie. Jak tylko Michaił Aleksandrowicz znajdzie takie miejsce, Mykoła Wasylowicz nie zwlekałby z wysłaniem pieniędzy… Jednak gdy rok później, pod koniec lipca 1835 r., Gogol wstąpił do Maksymowicza w Kijowie, w drodze z Wasylówki do Petersburga, o osiedleniu się w Kijowie już nie było mowy. Pozostał tylko smutek z powodu płonnych nadziei. Według słów Maksymowicza, adiunkt katedry historii powszechnej Uniwersytetu Petersburskiego Mykoła Gogol otwarcie wyznawał, że lekceważy tamtejsze wykłady i bardzo żałował, że Bradke nie przyjął go na Uniwersytet Kijowski. A z uniwersytetu w Petersburgu Mykoła Wasylowicz odszedł w ostatnich miesiącach 1835 r. w niesławie, wytrzymawszy w nim mniej niż półtora roku. Ta smutna historia nie mogła nie wpłynąć na dalsze losy wielkiego syna ukraińskiego narodu. Michaił Hruszewski zauważył: “Nieszczęściem było to, że Gogol nie miał wokół siebie ludzi o silniej wyrażonych uczuciach narodowych. Obracał się wśród Rosjan albo Ukraińców zupełnie zdenacjonalizowanych”. W rzeczywistości Gogol miał także przyjaciół, którzy byli prawdziwymi patriotami Ukrainy. Ponadto, jak przekonująco pokazał Jurij Barabasz, w tezie Hruszewskiego nie zawarta jest cała prawda. Trzeba bowiem uznać prawdą także i to, że Szewczenko tak samo bardzo wcześnie, wcześniej niż Gogol, jeszcze jako podlotek, został zmuszony opuścić ojczyznę. Tak samo najpierw w Petersburgu, potem na zesłaniu, a następnie znów w Petersburgu żył w obconarodowym, przeważnie rosyjskim (czy rosyjskojęzycznym) środowisku, sam wiele napisał po rosyjsku, jednak jego uczucia narodowego, jego ukraińskości to wszystko nie zmieniło ani na jotę: “Nie, to przecież nie jest tylko biografia czy geografia, nie tylko warunki życia, otoczenie, przyjaciele; tu jest jeszcze coś… Może odgadnięcia tego “czegoś” należy szukać na innym, głębszym poziomie? Może rozbieżność narodowych dróg i losów była w znacznej mierze zaprogramowana już przez różnicę tradycji rodowych, społecznych genotypów, czynników psychologicznych? Potomek hetmana — i wnuk hajdamaki. Panicz z Lewobrzeża, kraju dawno ujarzmionego, kraju posłusznych siewców gryki i nowo upieczonych “rosyjskich” szlachciców, — i prawobrzeżny poddany pańszczyźniany, którego umysł wchłonął buntowniczego ducha Koliszczyzny, “gen” kozackiej nieugiętości… Jeden, odcięty od ojczyzny, zakończył swą życiową drogę nie tylko na geograficznej, ale na duchowej obczyźnie; drugi, przeszedłszy przez wszystkie próby i pokusy obcości, jednak nie rozstał się — ani rozumem, ani duszą, ani talentem — z rodzinną ziemią. W antynomiach świadomości narodowej Gogola i Szewczenki odbiły się głębokie pęknięcia w historii tragicznie rozdartego narodu, pozbawionego pełnowartościowej ciągłości historycznej, a zatem i narodowej”. Zatem, według głębokiej myśli Barabasza, bracia etniczni, dzieci jednej matki — Szewczenko i Gogol — mieli różne “grupy krwi”, każdy swój kod genetyczny; ich rodowody odzwierciedlają bardzo różne stanowe i społeczne przekroje ukraińskiego społeczeństwa, przejawy i etapy bytu etnosu, różne odcienie psychologii narodowej. Grunt, na którym oni wyrośli, był jeden, lecz korzenie — różne, i dlatego tak niepodobne okazały się pędy… Pamiętajmy o tym, wyjaśniając narodową naturę duszy i twórczości Gogola.
Dziekan wydziału historycznego Taras Iwanowicz Babak, zachęcił mnie jednak, bym przy okazji łączył przeszłość i teraźniejszość dalekich krajów z historią Ukrainy (Kozacy przecież walczyli z Imperium Osmańskim, a na przykład badacz Nowej Gwinei Mykoła Mikłucho-Maklaj był do połowy Ukraińcem, a niewidomy ukraiński podróżnik Wasyl Jeroszenko stał się klasykiem literatury japońskiej itd.). Namawiał mnie, abym częściej kontaktował się z tutejszymi regionalistami, zapoznawał się z dziennikarzami lokalnych wydawnictw i, co najważniejsze, sam zaczął pisać o regionie, do którego zaniosła mnie los! Nawiasem mówiąc, prace ojca Jurija Mycyka, poświęcone przeszłości kozackiej dzisiejszego obwodu kirowohradzkiego, spuściźnie epistolarnej Spirydona Czerkasenki i innym, drukowano także w naszym mieście, w czasopismach „Wieża” i „Step”. Dzięki jego nowym badaniom udało mi się napisać kilka materiałów regionalnych. W szczególności o nieznanych listach koszowego hetmana Iwana Sirko z Torhowicy (obecnie obwód kirowohradzki), o wzmiankach o naszych chwalebnych ziomkach (Wołodymyr Wynnyczenko, Jar Sławutycz, Dmytro Czyżewski) w korespondencji metropolity Ilariona (Iwana Ohijenki) i innych. Jak twierdzi Jurij Andrijowicz, jego największym nauczycielem był Mykoła Pawłowicz Kowalski. Później na poglądy naukowe wpływał Jarosław Dzyra. Dobrze, że historia w jego rodzinie staje się sprawą rodzinną. Córka — Inna Tarasenko — kandydat nauk historycznych. Wiele badań prowadzą wspólnie. Ponadto po udarze, jaki przeszedł ojciec, córka stała się jego niezastąpioną pomocnicą. Jeden wnuk jest studentem, drugi uczniem. Na koniec zwróćmy uwagę na jeszcze jedną ważną cechę ojca Jurija Mycyka: jak magnes przyciągać do siebie siły ukrainocentryczne. Ludzi, którzy w swoich pracach naukowych obiektywnie podchodzą do przedstawiania historii Ukrainy. Wśród takich jest także Tetiana Tajrowa-Jakowlewa, znany rosyjski źródłoznawca, badaczka Hetmanatu. Właśnie Jurij Andrijowicz przetłumaczył na język ukraiński jej znakomitą książkę „Iwan Mazepa i Imperium Rosyjskie. Historia „zdrady”. Został redaktorem naukowym niezwykle aktualnego tegorocznego wydania Tajrowej-Jakowlewej „Inkorporacja: Rosja i Ukraina po Perejasławskiej Radzie (1654—1658)”. Kiedyś głęboki badacz historii Ukrainy Omelan Prycak wyraził bardzo trafną, jak na nasz niezwykle mitotwórczy czas, myśl: „Historia, jak każda ścisła nauka, jest abstrakcyjną dyscypliną intelektualną”. Dlatego właśnie niezwykle ważne jest, że ojciec Jurij Mycyk zawsze prowadzi nas do źródeł ważnej wiedzy o przeszłości Ojczyzny.
Maschinelle Übersetzung
Fedir SZEPEL, krajoznawca, m. Kropywnycki. Swego czasu w kilku numerach czasopisma „Russkaja starina” z lat 1875—1876 znalazłem korespondencję faworyta Potiomkina z „mateczką” Katarzyną II. „Najjaśniejszy” książę, przebywając w Jelizawetgradzie (obecnie Kropywnycki) w 1788 roku, przekazując nadzwyczaj ważną nowinę o „rozstrojonym żołądku”, mimochodem poruszył kwestię losu całej Ukrainy, a w szczególności „Wolności Wojska Zaporoskiego”. Ciekawe, że „najmiłościwsza caryca” nie zwlekała z kategoryczną, szczerą i dość ostrą odpowiedzią na przypadkowo rzucone przez Hryćka Neczesę ciepłe słowo pod adresem ukraińskiego kozactwa: „To, że wierni zaporożcy wiernie służą, jest godne pochwały, ale imię zaporożców z czasem staraj się zastąpić innym, aby Sicz, zniszczona Manifestem, nie pozostawiła po sobie dla uszu przyjemnego przezwiska; u ludzi zaś nieznających — aby nie wzbudziła marzenia, jakoby za potrzebne uznano przywrócenie Siczy lub nazwy”. Od czasu, gdy „wroga baba” zrodziła te i pokrewne im wytyczne, w Imperium Rosyjskim i jego kontynuacji ZSRR mało kto na oficjalnym szczeblu odważał się wskrzesić właśnie to marzenie: o sławnych zaporożcach i ich Siczy. Wśród śmiałków wyróżniał się niestrudzony Dmytro Jawornycki, którego nazywano „kozackim ojcem”, oraz jednostki — w Związku Radzieckim… Właśnie do takich należy gorliwy zwolennik „Proświty” od początku jej odrodzenia na Ukrainie (jeden z inicjatorów utworzenia Towarzystwa w Dniepropetrowsku i obwodzie dniepropetrowskim, który w latach 90. był zastępcą przewodniczącego dniepropetrowskiej obwodowej „Proświty”), źródłoznawca, doktor nauk historycznych, profesor ks. Jurij Mycyk. Jego jasna postawa duchowa i obywatelska oraz znaczący dorobek intelektualny budzą podziw: około trzech tysięcy prac naukowych i popularnonaukowych oraz pięćdziesiąt książek z historii Ukrainy. Przede wszystkim związanych z publikacją i badaniem nieznanych źródeł pisanych epoki kozackiej, a także przełomowych wydarzeń XX wieku. Studenci dobrze znają go jako współautora podręcznika do historii Ukrainy. Naukowcy — z wydania kronik Teodozjusza Sofonowicza i Aleksandra Gwagnina, czterotomowych „Źródeł do historii narodowowyzwoleńczej wojny narodu ukraińskiego 1648—1658”, „Archiwum Kosza Nowej Siczy Zaporoskiej”, listów Iwana Sirki i Iwana Ohijenki, a także dziesięciotomowego „Ukraińskiego holokaustu 1932—1933” oraz nowego wydania „UPA: wspomnienia, dokumenty”. Krajoznawcy i po prostu miłośnicy staroci — z książek „Jak kozacy wojowali”; badań poświęconych kozackiej i hajdamackiej przeszłości Czehrynia, Caryczanki, Korsunia, Umania, Nowomoskowska, a także biografii Piotra Mohyły, synów Bohdana Chmielnickiego Tymosza i Jurija, Iwana Wyhowskiego, Iwana Sirki, Iwana Mazepy. I nawet mimo ciężkiej choroby ostatnich lat, Jurij Andrijowycz zajmuje się poszukiwaniem nie tylko nieznanej dokumentacji hetmanów Ukrainy, ale i kijowskich metropolitów prawosławnych, jako że jest protojerejem UCP KP, doktorem nauk kościelno-historycznych. A od 1997 r. pracuje także jako profesor w kijowskiej Prawosławnej Akademii Duchownej. W odróżnieniu od wielu historyków, którzy z wymuszonymi „obowiązkowymi” artykułami i niskonakładowymi monografiami mogą latami zamknięci żyć w sztucznej skorupie „naukowca”, Jurij Andrijowycz — proświcianin z natury — śpieszy podzielić się z najszerszym ogółem swoimi licznymi odkryciami na niwie ukraińskiej historii, dokonanymi w archiwach i księgozbiorach od czasu studiów i pracy na Dniepropetrowskim Uniwersytecie Państwowym, a potem pracy w Zaporoskim Instytucie Pedagogicznym, Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, prowadzenia kursów wykładów w uczelniach Mikołajowa i Kamieńca Podolskiego, Akademii Ostrogskiej, wykładów gościnnych na uniwersytetach w Albercie (Edmonton), Winnipeg (Kanada), Warszawskim, Jagiellońskim (Kraków); wyjazdów na konferencje naukowe i staże na Białoruś, do Rosji, Polski, Niemiec, Danii, Włoch, Kanady… Jurij Mycyk wychował wielu znanych ukraińskich naukowców. Do jego uczniów należą profesor historii na Harvardzie Serhij Płochij (pamiętam, jak pisał u niego prace roczne na Dniepropetrowskim Uniwersytecie Państwowym, to już później jego działalność naukową kierował Mykoła Kowalski), a także trzech doktorów nauk — Wiktor Brehunenko, Wołodymyr Krywoszeja, Ołeh Odnorozenko — oraz sześciu kandydatów… Wszak to tylko wierzchołek góry lodowej! Jurij Mycyk ma tysiące wielbicieli i naśladowców w wielu miastach i wsiach Ukrainy. Zresztą i mnie — jeszcze studentowi — to właśnie on zaszczepił miłość do historii rodzinnego kraju. Nasza korespondencja zaczęła się od czasu jego pierwszego stażu w Polsce. Ciekawe, że kiedy znalazł w zagranicznym archiwum kilka uniwersałów Bohdana Chmielnickiego, a dla ustalenia, czy są one już znane nauce, czy nie, nie miał tam pod ręką (czasy przedinternetowe!) rzadkiej książki „Dokumenty Bohdana Chmielnickiego”, przesyłałem mu grube listy z fragmentami już opublikowanych uniwersałów hetmana… Choć jak to paradoksalnie brzmi, nawet myśl o krajoznawstwie dojrzała nie w mojej głowie. Wypowiedział ją Jurij Andrijowycz. Niewielu znajdzie się wykładowców, którzy powołują się na pracę dyplomową swojego studenta, jak to zrobiono w książce „Jak kozacy wojowali” przy opisie wojny chocimskiej 1621 roku. Kiedy w 1982 roku zaczął wykładać i prowadzić ćwiczenia z historii nowożytnej i najnowszej krajów Azji i Afryki w Kirowohradzkim Instytucie Pedagogicznym, w jednym z listów do mnie, szczerze ucieszywszy się faktem, że mam możliwość wykładać egzotyczny przedmiot po ukraińsku (nawiasem mówiąc, zielone światło dla nauczania w języku ojczystym wtedy)
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
stanu duszy pisarza. W. Baranow pisze przeważnie zwięźle, ale nadzwyczaj wymownie, bez przelewania z pustego w próżne, rzeczowo, a także nieodmiennie z nutką ironii, która zbliża go do niezapomnianego Anatolija Dimarowa. Twoim niezaprzeczalnym sukcesem twórczym jest esej-wspomnienie „Idź, losie, dołem” o Juriju Riaście. Jego postać została nakreślona najbardziej wyraziście, pełnokrwiście, reliefowo-obrazowo. Czuć, że wy z Jurijem byliście naprawdę wielkimi przyjaciółmi, rzec można, pokrewnymi z krwi, nadzwyczaj bliskimi pod względem poziomu postrzegania świata i odczuwania świata. Taka przyjaźń to bezcenny dar Boży. Nie na darmo wielki Skoworoda powiedział kiedyś: „Jeśli udało wam się zdobyć w życiu choć jednego przyjaciela, uważajcie, że mieliście szczęście” (cytuję z pamięci). Ze stron twojej książki wszyscy, o których piszesz, powstają jak żywi. Nie schematyczni, nie wygładzeni, nie upiększeni, a właśnie żywi w oblężeniu codzienności i bezperspektywicznej pracy, bez której nie bywa kształtowania się duszy. I w tym twoja największa zasługa. Ale twoje pisarskie zainteresowanie i opowieść nie ograniczają się do tego „pięciogrona”, które dominuje w książce. Mnie, powiedzmy, było wyjątkowo radośnie i błogo spotkać się tutaj z Jewhenem Bezkorowajnym (niestety, też już odlatującym żurawiem), Jewdokiją Niestoriwną Dimarową, żoną i opiekunką wielkiego pisarza, a także wspaniałą pamiętnikarką, Łesią Stepowyczką, której znamienna postać szczególnie często i wyraziście wyłania się we wspomnieniach o Dimarowie, Wołodymyrem Bazylewskim, Leonidem Tałalajem, Anatolijem Hajem, Jurijem Muszkietykiem, Mychajłem Najenkiem, Wiktorem Żenczenkiem, Mychajłem Sydorżewskim, Dmytrem Czerednyczenkiem, św. pamięci Petrem Osadczukiem, Iwanem Donyczem, Hryhorijem Sołomenczukiem, Wasylem Wasylaszkiem, Wołodymyrem Bilinskim, Niną Hnatiuk, Rostysławem Synkiem i wieloma innymi. Czuć, że kochasz środowisko pisarskie, wysoko cenisz tych, którzy otrzymali od natury rzadki dar słowa, nie roztrwonili go na życiowych drogach, a rozwinęli nieustanną pracą, jak przykazał Pan, i nie ma w tobie ani cienia zazdrości czy nieżyczliwości wobec bardziej udanych i popularniejszych, a jest jasne zdumienie i szczery zachwyt tymi, którzy są zdolni tchnąć w słowo żywą duszę. Bezcenna, rzadka w naszej literaturze, podzielonej na klany i ugrupowania, jakość! Piszesz z miłości i nią uświęcasz każde słowo, na wszystko patrzysz przez pryzmat szczęśliwego zauroczenia. To nie oznacza, że życie malujesz tylko jedną barwą. Nie. U ciebie niemało dramatycznego i, jak już zostało powiedziane, tragicznego. Ale w twoim pisaniu nie ma negatywu, aktywnej nienawiści, którą tak lubią popisywać się niektórzy pamiętnikarze, nie ma też cienia zła. Refrenem podczas czytania brzmiały mi słowa M. Rylskiego „Żal każdego i całego świata żal”. Dlatego że każdy człowiek, nawet jeśli na jego los przypadła dobra sława i szerokie uznanie, zasługuje na współczucie i miłosierdzie, wszak nieuniknione są straty, trudności, próby i przykrości, a u wielu także smutna starość, z jej niedomaganiami, zmęczeniem i powolnym wygasaniem. Co więcej, przez serce pisarza przechodzą wszystkie bóle świata. I oto jeszcze jaka obserwacja. Ty nie tylko obrazowo wyrysowujesz portrety innych, ale i dość wyraziście i mistrzowsko malujesz własny autoportret. Solidnie, uczciwie, prawdziwie, często z odczuwalną dawką, rzec można, dimarowskiej ironiczności, i, co najważniejsze, bez zbędnego zachwytu i lubowania się, bez zaglądania w lustro, które tak lubią pamiętnikarze, malujesz taką, jaką chciałabyś, aby cię postrzegali inni — niestrudzoną pracownicą na pisarskim żniwie, równą wśród równych, oddaną w przyjaźni i niezłomną w miłości, dla której najwyższym ideałem jest piękno wierności. Petrykiwski Las
Maschinelle Übersetzung
Petro SOROKA Droga Taniu, witam cię spod maja! Właśnie przewróciłem ostatnią stronę twojej nowej książki “Żurawie niebieskiego wyryju”, na której, zdaje się, jeszcze nie zdążyła wyschnąć farba drukarska, i siedzę przy oknie, przepełniony myślami i wrażeniami. Przeczytane przepływa w pamięci pojedynczymi kadrami, jak w kinie. A za oknem — deszcz. On przywodzi smutek, tak styczny do twojej książki, wszak jest ona poświęcona tym, którzy odeszli w zaświaty i z którymi zetknął cię los na życiowych drogach. W imionach odbiło się to tak: Anatolij Dimarow, Wiktor Baranow, Jurij Riast, Jewhen Doroszkewycz, Stepan Hrycenko. Pięciokrotne grono. Na czyjś los przypadła oszałamiająca sława i szerokie uznanie, a ktoś przeszedł mało zauważony. Ja, powiedzmy, po raz pierwszy odkryłem dla siebie imiona pisarzy Jewhena Doroszkewycza i Stepana Hrycenki. Co począć?! Przez lata niepodległości książki zaczęły wychodzić w niewielkich nakładach i daleko nie wszystkie dolatują do odległych regionów. Ale u prawdziwych poetów wielkie życie w literaturze po śmierci dopiero się zaczyna. I w tym kierunku zrobiłaś dla J. Doroszkewycza i S. Hrycenki nie lada przysługę, jak przedtem dla Jurija Riasta, dbając o wydanie jego wyborów. Właśnie dzięki tobie imię tego autora tak jasno i pięknie zaświeciło na ogólnoukraińskim horyzoncie. Teraz o twojej książce w nieco szerszym kontekście, bo wszystko poznaje się w porównaniu. Nasza literatura dzisiaj przeżywa prawdziwy boom pamiętnikarstwa i jest tu niemało dobrych utworów. Może to najlepsze, co dzisiaj w ogóle pojawia się w literaturze, ponieważ nawet pobieżnie wyłożone, ale ciekawe i dramatyczne życie wywołuje wzmożone zainteresowanie (nie ma nic wyższego nad ludzkie życie!), ale kiedy napisane jest jeszcze mistrzowsko i dynamicznie — to lektura niezapomniana. Właśnie takie odczucie mam ze wspomnieniami “Ścieżki-drogi” Iwana Hnatiuka, “Przeżyć i opowiedzieć” A. Dimarowa, “Nie osobno wzięte życie” Iwana Dziuby, “Wspomnienie i spowiedź z XX w.” S. Kryżaniwskiego, “Okienka” W. Browczenki, “Białe wieczory” W. Zacharczenki, “Spowiedź przed sobą” M. Nechody (autora słynnej pieśni “Stepem, stepem…”), “Jeden z sześćdziesięciu” Mykoły Horbalia. Jeszcze warto wspomnieć dwa tomy wspomnień D. Nytczenki-Czuba “Od Zińkowa do Melbourne” i “Pod eukaliptusami Australii”, “Ziarna z dróg życia mego” Niny Wirczenko, “Głosy dalekiego wyryju” Mychajła Medunicy, “Wszystko żywe — ciepłe” O. Shuhaja. Ten rejestr, oczywiście, można kontynuować jeszcze długo. Ale wszystko to wielkie epickie księgi, gdzie opowieść prowadzona jest niespiesznie, z rozległymi dygresjami i licznymi wymownymi szczegółami. U ciebie zaś przeważają eseje. Ale pod względem duchowości, czystości zamysłu, spowiedniczej tonalności są całkowicie zgodne z wymienionymi wyżej wydaniami. Chce się wierzyć, że “Żurawie niebieskiego wyryju” nie zgubią się w potoku obecnej lektury, która nachodzi na czytelnika dziewiątą falą. Twoja książka obdarzona jest, jak to się mówi, wystarczającą odpornością, bo napisana sercem, a to oznacza, że wiele w niej zamknięte nie tylko na poziomie słowa, ale i między wierszami. Czytanie wzrusza, przywodzi cichy nostalgiczny nastrój, skłania do własnych wspomnień i przeżyć. Postacie Anatolija Dimarowa i Wiktora Baranowa są dobrze znane każdemu, kto żyje w żywiole literatury, tutaj nawet czuje się pewien podręcznikowy blask. Ale co ciekawe: ty uciekasz od tej spiżowości, ustalonego obrazu i kliszy, a podajesz swoje widzenie ulubionych pisarzy. Każdą scenę, każdy epizod przełamujesz przez pryzmat własnego postrzegania, nie stronisz od istotnych komentarzy towarzyszących. Twoja opowieść jest żywa i dynamiczna, często wesoła (zwłaszcza we wspomnieniach o A. Dimarowie) i rozluźniona, chociaż, oczywiście, także ze smutnymi, nierzadko tragicznymi nutkami, wszak Autor powieści Jewhen Stebliwski z prowadzącym, pisarzem Mychajłem Słaboszpyckim Heorhij LUK’JANCZUK potomek legendarnego chołodnojarskiego atamana Rudia, i tak samo, jak jego pradziad, idzie w bój pod hasłem “Wolność albo śmierć!” Powieść opowiada o kozackim duchu, który śpi w każdym z nas, aż dopóki się nie obudzi. Prawdziwi bohaterowie wyrastają z krwi swoich poprzedników: Honty, Bohuna, Bołboczana, Konowalca, Szuchewycza… I oni znowu wyrośli, — na książkach o Chmielu i Sahajdacznym, o zaporoskich kozakach i żołnierzach UPA, o Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy wspólnie z wydawnictwem “Jarosławiw Wał” zaprezentowało powieść Jewhena Stebliwskiego “Cyborgi. Saga o wojownikach”. To jedna z pierwszych książek artystycznych o wojnie w Donbasie. Książka, która chwyta za serce. Bohaterowie powieści — młodzi studenci, którzy poszli bronić kraju. Wszak główny bohater, Sławko Rudynśkyj, wie, że on wszyscy pisarze przeszli tę smutną granicę niebytu, za którą nie ma powrotu, i to przejście nigdy łatwe nie bywa. Twoja książka — żywa, czytelna i artystycznie wartościowa, z wieloma ciekawymi środkami wyrazu, za którymi czuje się twoje bogate doświadczenie poety i prozaika. A jeszcze dobrze, że opowieść stale wzmacniana jest rzadkimi fotografiami z rodzinnego albumu, bo język fotografii jest nadzwyczaj wymowny, wiele dodaje do powiedzianego i istotnie rozszerza przestrzeń narracji. Niebagatelną rolę w strukturze opowieści odgrywają listy pisarskie, które chętnie cytujesz. Zwłaszcza jest ich dużo w eseju-wspomnieniu “Niedopiewana pieśń Wiktora Baranowa”, bo tego pisarza bez przesady można nazwać mistrzem epistolografii. Te listy są ciekawe nie jakimiś okołoliterackimi szczegółami czy “pikantnymi faktami”, a ekskursami w literaturę piękną, odkrywaniem psychologii twórczości i wewnętrzno-
Maschinelle Übersetzung
„…Wyruszamy za trzy dni. Tę bitwę będą pamiętać przez wieki — tak samo jak jej bohaterów. W Troi zdobędziecie swoją sławę! Ludzie będą opiewać wasze czyny w pieśniach i legendach. Wasze imiona przetrwają tysiąclecia… Ale waszą sławę za rękę będzie trzymać wasza śmierć…” (David Benioff, „Troja”).
gajdamaków, chołodnojarców i strzelców siczowych. Dorośli i stanęli na Donieckim Lotnisku przeciwko odwiecznemu wrogowi. To porywający ukraiński film akcji o Ojczyźnie i miłości, które są silniejsze niż śmierć. Wyjątkowo dramatyczna historia wojny Rudego i siedmiu jego towarzyszy broni z plutonu rozpoznawczego Starego. Rud, Andriano, Kep, snajper Kochana, Dyr, Jelczyk, Stary, Ameryka — rozpoczęli swoją wojnę pod Słowiańskiem i przeszli piekielną drogę do Donieckiego Portu Lotniczego. Jeden z nich zginął, ratując towarzysza na polu bitwy, drugi — podczas wyjścia z okrążenia z sektora „D”, trzeci — w walkach o lotnisko… Na Rudego z wojny czeka jego ukochana — Iwanka — i, nie wytrzymując napięcia niepewności, przyjeżdża do niego na front razem z wolontariuszami… Już ukazały się książki o tym, jak walczono o lotnisko. Powieść „Cyborgowie…” jest odpowiedzią na pytanie, dlaczego chłopcy nie oddali DAP (Donieckiego Portu Lotniczego). Przecież my jako naród jesteśmy w nieocenionym długu wobec swoich poległych poprzedników: „…Z tej ziemi, z krwi przelanej w nią — już wyrosły nowi bohaterowie, synu. Dlatego ona była, jest i będzie — wiecznie. Ona może się obronić. Siebie — i ciebie, maluchu. Chłopcy nie wpuszczą wroga do twojego domu! Będą stać na śmierć i życie. A ty będziesz jej bronić, kiedy dorośniesz. Bo jesteś stworzony z krwi jej wojowników. Wszystko będzie Ukrainą, synu!” Według słów autora pomysł napisania książki pojawił się wraz z początkiem wojny na Ukrainie. Opisał on rzeczywiste wydarzenia. To drugi tom trylogii — pierwszym był „Zwenyhora. Powstańcy. Szabla dla komisarza”. Opisuje on tragiczne wydarzenia Powstania Zwenihorodzko-Taraszczańskiego z 1918 roku na terytorium Centralnej Ukrainy.
„Po pierwszej książce kolejną miała być historia o Jurku Tiutiunnyku. Jest ona już w 50% gotowa. Ale tak się złożyło, że postanowiłem pisać o wojnie, która dziś toczy się w Ukrainie. Pisałem o tym, co boli”, — powiedział autor Jewhen Stebliwski. W prezentacji powieści J. Stebliwskiego „Kiborgowie” wzięli udział pisarz, uczestnik ATO Borys Humeniuk, pisarz, redaktor naczelny wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Pawło Szczyrycia oraz autor powieści Jewhen Stebliwski — dziennikarz, pisarz, historyk, literat, autor serii „Ukraiński bojówka”. Na prezentację przybył kiborg Mykoła Tychonow. Opowiedział, że zdążył już przeczytać książkę i rozpoznał w fabule swojego towarzysza z wojny. O niezwykle ważnej roli wolontariuszy na froncie i na tyłach opowiedziała znana wolontariuszka-dziennikarka Tamara Łozowa z Dniepru. Spotkanie moderował znany pisarz i literaturoznawca Michaił Słaboszpycki. Jest dumny z tego, że jego czerkaska ziemia ma tak utalentowanych ludzi.
Maschinelle Übersetzung
Tak nazywają wybitną artystkę Oleksandrę Seliuczenko ze słynnego ośrodka garncarskiego — Opisznego na Połtawszczyźnie. 6 maja 2017 roku garncarce, zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, stuknęłoby 96 lat. Artystkę uważa się za kontynuatorkę tradycji tworzenia wizerunku ukraińskiej zabawki ludowej i jednocześnie za oryginalną improwizatorkę. Natalia IBRAGIMOWA, kierownik Muzeum Pamięci – zagrody garncarki Oleksandry Seliuczenko. Pierwszą nauczycielką rzemiosła garncarskiego Oleksandry Seliuczenko była mama. W swoim dzienniku mistrzyni pisała: „Wiele goryczy ona zaznała, ale lepianka była piękna, choć nikt jej nie wspominał z tych ostatnich garncarzy. Bywało, przyjdzie Porosnyj, usiądzie i tak zachwyca się, jak ona lepiła i mówi: kocham, Pietrowna, jak wy lepicie. Pamiętam ja jego wąsy i szybkie oczy”. Po ukończeniu siedmiolatki dziewczyna uczyła się w dwuletniej Opiszniańskiej szkole mistrzów ceramiki artystycznej. „Opiszne miało wtedy szkołę mistrzów ceramiki artystycznej, ot tam poszłam. Był to 1937 rok. Była ta szkoła dwuletnia, dawali stypendium po 100 karbowańców, to były pieniądze w tamtym czasie. Dużo uczyło się z zakładu. To była młodzież i średni. Szkoła była poważna i prawdziwa. Miała ona swoją pracownię. Wypalali gromadnie. Garncarstwa uczył Sakun Choma Mosijowycz. Technologię prowadził Kasza Artem Sawycz. Była kompozycja — Litowczenko i kilka przedmiotów… wydawało się, że to byli ludzie poważni. Nie wszystkim ta nauka się udawała. Kto przyszedł z zakładu, to byli mistrzowie nieźli, a ci, co nigdzie nie uczyli się, słabsi byli. Rodzina Seliuczenków. Opiszne, Połtawszczyzna. 1930. Kiedy skończyli szkołę, 1939 rok był to, dużo wykruszyło się, poszli różnymi drogami. Kilka osób poświęciło życie ceramice. Nazarczuk Motrona Sawyczna, Omelianenko Marija, no i ja”. Właśnie jako malarka w spółdzielni przemysłowej „Leninowskie dni” wsi Woskresieńka w Zaporożu Oleksandra Seliuczenko rozpoczęła swoją pracę. Później, już na emeryturze, stworzyła znaczną liczbę szkiców dekoracyjnych malowideł, które zachwycają bezpośredniością, lekkością wykonania. O Seliuczenko-malarce wspominała jej koleżanka, też malarka Marija Bondarenko: „Ona bardzo pięknie lepiła od natury, a malowała samo przez się. Malowała tak, że nikt nie namaluje. Ona swój charakter pisma miała, jakieś wszystko pokręcone i wszystko do ładu. Piękną ona była kobietą”. Garncarka Nina Dubynka opowiadała: „Mnie bardzo mocno podobały się jej malowidła. One takie unikalne, niezwykłe. Teraz tak nikt nie maluje. Ono u niej żyje, oddycha, wszystko niezwykłe jakieś. Ja też zaczynałam od malowania, brałam wazę i pytałam malarek, jak poprawnie malować. Ja pamiętam, że u niej dużo wyrobów było, ale ona je darowała do muzeów”. Garncarz, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat nagrody imienia Danyła Szczerbakiwskiego, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Mychajło Kytrysz wspominał: „Ja poznałem się z Szurą, jak zacząłem robić w zakładzie od 1954 roku. Ona malowała w zakładzie, a ja uczyłem się garncarstwa. Można powiedzieć, że dobrze poznaliśmy się w procesie pracy, w procesie całego tego życia. Potem już od lat 70. przyjęli nas do Związku Artystów. Były stałe wystawy: obwodowe, republikańskie, wszechzwiązkowe, i życie szło w takim szybkim tempie. Lata po prostu nie były odczuwalne, dzień za dniem mijał. Było dużo różnych dat, jeśli obwodowa wystawa poświęcona jakiejś dacie, to za miesiąc-dwa jeszcze jakaś data”. Żona garncarza — malarka Hałyna Kytrysz też wspominała Oleksandrę Seliuczenko: „Ja przyjaźniłam się z Szurą. To bardzo piękna była kobieta, czuła, serdeczna, dobra, wrażliwa. Bardzo dobry nauczyciel, w cechu malowali, to ona nauczyła wielu. Przyjemna osoba była, przychodziła do nas. My o wszystkim z nią, bywało, porozmawiamy. Mój mąż wypalał jej zabawkę…”. Wystawowa działalność Oleksandry Seliuczenko zaczęła się w 1946 roku, kiedy wysłała swoje wyroby (kompozycje „Świnia z prosiętami” oraz „Lew z lwiątkiem”) na Wszechukraińską wystawę zabawki do Kijowa, gdzie je wyróżniono nagrodą. Mistrzyni była eksponentem około stu wystaw, w tym światowych „Expo-67” w Montrealu, „Expo-70” w Osace, międzynarodowych wystaw-targów w Brukseli (1958), Lipsku (1959), Wielkim Tyrnowie (1976) itd. Były u Oleksandry Seliuczenko i wystawy osobiste. Jedna z nich odbyła się pod koniec 1985 roku w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym, inną zorganizowali w Leningradzie (obecnie Petersburg). Oleksandra Seliuczenko zwracała się do zwykłych dla plastyki ludowej tematów. Ale główną cechą jej twórczości była wariatywność. Wśród różnorodnych jej koników, baranków, ptaszków, jeźdźców itd. nie znajdziesz dwóch jednakowych. Tematy bardziej skomplikowanych wielofigurowych kompozycji szukała u ulubionych pisarzy-klasyków, przede wszystkim Iwana Kotlarewskiego i Mykoły Hohola, którzy pisali o Połtawszczyźnie. Do jej glinianego świata weszły postacie sztuki „Natalka Połtawka”, kompozycje na tematy „Jarmarku soroczyńskiego” oraz „Nocy wigilijnej”. Oleksandra Seliuczenko niejednokrotnie przyjeżdżała do Kijowa, do Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego, dokąd ją zapraszano na warsztaty. Właśnie w tym muzeum miała możliwość tworzyć, nie patrząc na normę, otoczona uwagą pracowników muzeum, a co najważniejsze — miała możliwość komunikować się z ludźmi, którzy zachwycali się jej mistrzostwem. Przewodniczący Połtawskiego obwodowego oddziału Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Wiktor Furman tak wspominał o jej twórczości: „…Zabawki jej były obdarzone ciepłem, przyjemne, piękne. Kiedy pracowała w Pyrohowie, ona zawsze była w wyszywanej koszuli, w chusteczce. Obok niej zawsze tłumy ludzi i dzieci. Coś ona mogła sprzedać, a to lepi — lepi i daruje, tak obok niej wprost stały kolejki”. Garncarka Lubow Iwanowa, była sąsiadka Oleksandry Seliuczenko (obecnie mieszka we wsi Popiwka, która jest obok Opisznego), z przyjemnością wspomina komunikację z mistrzynią: „Z Oleksandrą Fedoriwną my mieszkałyśmy obok. Bywało, przyjeżdża z Kijowa, odpocznie i biegnie do mnie, opowiada swoje wrażenia. Żaliła się, że męczy się bardzo. A jeszcze lubiła posłuchać, jak ja śpiewam. Ludowe lubiła, swoje, ukraińskie. „Na ogrodzie wierzba gęsta. Tam stała dziewka piękna. Dobra ta i urodziwa. Jej los nieszczęśliwy” — to ona bardzo lubiła tę pieśń. Ona o swoim losie nigdy nie opowiadała, ale widać tą pieśnią chciała powiedzieć. Po pierwszym cechu mnie przeniesiono na trzeci. Jej śmierć była dla nas nieoczekiwana i niezrozumiała. Ależ ona ciężko pracowała, tak i spłonęła w pracy”. 23 czerwca 1987 roku Oleksandra Fedoriwna Seliuczenko odeszła w inne światy. Za swój twórczy wiek mistrzyni zdobyła sławę prawdziwej legendy sztuki ludowej. W jej pracach znalazły odzwierciedlenie pradawne tradycje.
Dzieła tej delikatnej kobiety są przejawem życiowej mądrości i doświadczenia pokoleń. Glina stała się dla Ołeksandry Sełuczenko źródłem artystycznych poszukiwań, filozoficznych rozważań i tym światłem, które przez całe życie skłaniało do nieustannego ruchu naprzód, samodoskonalenia i nauczania innych. Dla swoich licznych naśladowców i uczniów, badaczy i znawców twórczości zawsze będzie nie tylko nauczycielem i artystką, ale także przykładem odwagi i niezłomności, dobroci i szczerości. w ogniu powstania” oraz “Krew Kengiru”. U podstaw wspomnień Jurija Ferenczuka legły jego wspomnienia i analiza narodowowyzwoleńczej walki na Huculszczyźnie oraz krwawe wydarzenia powstania kengirskiego. Wydarzenie odbyło się w Dniu Pamięci Ofiar Represji Politycznych. Symbolicznie tego dnia zabrzmiała również znana “Melodia” M. Skoryka w wykonaniu kwartetu wykładowców Kołomyjskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 1 pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Iwana Arsenycza.
Maschinelle Übersetzung
Oksana JASIŃSKA, przewodnicząca komórki podstawowej MRT „Proświta” w Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego. Powodem takiego spotkania stało się wydanie albumowe „Pisanki naszych babć. Zbiór pisanek Jurija Ferenczuka”, do którego weszło ponad 1700 akwarelowych szkiców. Ten unikalny zbiór, będący wynikiem dwudziestoletniej wytrwałej pracy poszukiwawczej, połączył rysunki pisanek prawie stu mistrzyń ze wsi pięciu rejonów Bukowiny: wyżnickiego, putylskiego, kicmańskiego, storozynieckiego i głębockiego. W książce zamieszczono również fotografie pisankarek oraz kilka reprodukcji prac malarskich o tematyce huculskiej autorstwa Jurija Ferenczuka, które przechowywane są obecnie w muzeach i prywatnych zbiorach. Wydanie zaprezentowała autorka projektu i jego redaktorka Natalia Surudżyj — lekarka, psycholog i mistrzyni pisankarstwa. Pani Natalia zapoznała obecnych z życiorysem ukraińskiego patrioty, jego spuścizną artystyczną oraz przedstawiła dwie jego książki wspomnień „Bukowińskie Karpaty”. Jurij Ferenczuk. W Muzeum Pisanki odbyła się akademia muzealna poświęcona drodze życiowej i dorobkowi artystycznemu żołnierza UPA, członka OUN, uczestnika powstania kengirowskiego, oryginalnego pisarza, malarza i etnografa Jurija Ferenczuka (1923—2014).
Maschinelle Übersetzung
Roman Iwaniczuk bardzo lubił, aby jego książki rodziły się w tym samym dniu co on. Każdą nową książkę całował i cieszył się nią jak małe dziecko z upragnionego prezentu. I nowa, najbardziej lwowska, dlatego też „Książka lwowska” — ukazała się dokładnie w dniu urodzin pisarza. Skomponowaliśmy jej treść jeszcze za życia Mistrza, w Hlinnej Nawarii, w domu córki Natalii, w gronie przyjaciół. Do „Książki lwowskiej” Romana Iwaniczuka weszły utwory połączone tematem rodzinnego miasta — powieść historyczna „Manuskrypt z ulicy Ruskiej”, wizja „Śmierć Judasza” oraz esej „W lwowskiej siedzibie muz”. Lecz prawdziwym arcydziełem wśród tych utworów jest „Manuskrypt z ulicy Ruskiej”. Dopóki będzie istniał Lwów i przyciągał do siebie ludzi niezgłębioną magią, dopóty każde nowe pokolenie będzie czytać tę oryginalną powieść, aby głębiej poczuć tajemnicę naszego sławnego miasta. Dziewczynom z drukarni LA „Piramida”, które z miłością oprawiały wszystkie książki Romana Iwanowicza, ostatnia spodobała się najbardziej. Powiedziały, że przypomina im pisankę. W oprawie graficznej książki wykorzystano grafikę lwowskiego artysty Mychajła Barabasza, projekt — Andrija Kisia, fotoportret pisarza — praca Romana Herynowycza. Wasyl HABOR. Molfar ludzkich dusz. We Lwowskiej Filharmonii Obwodowej odbył się wieczór wspomnień o pisarzu, Bohaterze Ukrainy, laureacie Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, honorowym przewodniczącym towarzystwa „Proświta” Romanie Iwaniczuku. Podczas wydarzenia wystąpili przewodniczący lwowskiej „Proświty” Jarosław Pitko, Ihor Kałyneć, Jurij Bryłynśkyj, Wasyl Habor, Hałyna Kruk, Jaryna Kowal, zabrzmiały utwory muzyczne w wykonaniu duetu „Czotyry szkelcia” (Roman Bil, Jarosław Muka), zespołu „JahOdy”, które stworzyły atmosferę obecności Wielkiego Molfara Ludzkich Dusz Romana Iwaniczuka. Dzisiaj, kiedy, według słów Pisarza, „żyjemy w epoce, w której politycy albo nic nie wiedzą i nie potrafią przewidzieć przyszłości, albo są bezsilni w korygowaniu biegu historii, kiedy prawa wynikają z niesprawiedliwych zasad, a jeśli nawet rodzą się sprawiedliwe, to nie są obowiązujące”, trudno przecenić znaczenie jego spuścizny twórczej, której głębia i skala dopiero zaczynają się przed nami otwierać. Taras ANDRUSIAK
Maschinelle Übersetzung
W 101. rocznicę śmierci Iwana Franki w Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej odbyła się rozmowa o faktach z biografii Iwana Franki i członków jego rodziny, które do niedawna były przemilczane. Obecni serdecznie powitali zaszczytnych gości wieczoru — znanych ukraińskich scenarzystów Switłanę Stepanenko i Bohdana Żołdaka, a także wnuka Franki, Rolanda Franko.
Heorhij ŁUK’JANCZUK
Po gruntownej, ilustrowanej materiałami dokumentalnymi opowieści kierowniczki Muzeum „Iwan Franko i Kijów” Larysy Kanewskiej o unikalnych i nieznanych epizodach z życia genialnego Franki, o zniekształconym przedstawieniu jego postaci i dorobku w ikonografii, w publikacjach jego dzieł, a nawet we wspomnieniach, swoimi wspomnieniami na temat powstania filmu dokumentalnego „Iwan Franko” (2006) — o mało znanych kartach życia Franki — podzielili się autorzy scenariusza tego dość interesującego filmu: krytyczka filmowa, redaktorka i producentka, przewodnicząca związku „Kinematohrafist” Switłana Stepanenko oraz pisarz, dramaturg i pedagog Bohdan Żołdak. Znawca sztuki Petro Nesterenko przekazał do kolekcji fondowej Muzeum „Iwan Franko i Kijów” dar książkowy od siebie oraz dar artystyczny od lwowskiego grafika Borysa Drobotiuka. Dar książkowy dla Muzeum przekazał także obecny na wieczorze kierownik Katedry Literatury Ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa prof. Wołodymyr Pohrebennyk. Wszyscy widzowie byli przepełnieni emocjami po obejrzeniu prezentowanego filmu.
Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w maju — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Maschinelle Übersetzung
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek. na pół roku na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek.
Maschinelle Übersetzung
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK
Dział pracy proświtiańskiej Nadija KYRJAN
Dział kultury
Edward OWCZARENKO
Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH
Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy 279-39-55
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Maschinelle Übersetzung