Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Autor potwierdził fakt współczesnej ukraińskiej Ruiny i wykazał, że jedną z jej przyczyn okazała się istotna niedoskonałość Konstytucji Ukrainy. Chodzi o zaprogramowaną „dwugłowość władzy”, cytując autora: „Faktycznie chodzi o rozdarcie uprawnień władczych, które w teorii państwa i prawa otrzymało określenie bicefalizmu, czyli dosłownie „dwugłowości”, powstającej na skutek podwojenia dwóch równorzędnych, a zatem nieuchronnie konfliktujących ośrodków siły w ramach władzy wykonawczej. Zatem przy takiej „bezgłowej dwugłowości” konflikt między premierem a prezydentem jest dosłownie zachęcany przez sam ich status praktycznie równorzędnych pod względem władzy polityków-funkcjonariuszy, co oczywiście jest niezwykle niebezpieczne ze względu na dużą możliwość wybuchu zwarcia między tymi dwoma najpotężniejszymi, z punktu widzenia kontroli nad dźwigniami siłowymi i gospodarczymi, możnowładcami.” Moim zdaniem państwo okazuje się podzielone w sobie nawet dwukrotnie: dualizmem systemu władzy oraz istnieniem faktycznie co najmniej dwóch humanitarnych sensownych początków państwowości: ukraińskiego samookreślenia i sztucznego, rosyjskiego, resztkowo pielęgnowanego oraz kosmopolitycznego i oligarchicznego, jako łącznego produktu wpływu rosyjskiego i światowego. Przypomniawszy znany cytat z Konfucjusza, że państwo podzielone w sobie nie będzie mogło istnieć, nietrudno przewidzieć wstrząsy w przyszłości nie tylko dla społeczeństwa, lecz także możliwość konkretnych zagrożeń dla rządzącej warstwy oligarchów. Naród jeszcze nie rozumie jak należy wszystkich tych problemów, lecz superbogaci nowobogaccy, którzy mają co tracić i którzy mogą dobrze płacić dobrym analitykom, doskonale to rozumieją. W ciasny kłębek zebrało się zbyt wiele dualizmów plus szczególne gastronomiczne zainteresowanie świata tak bogatym terytorium, jak Ukraina. Właśnie dlatego — przed wyborami i w ich trakcie — rozpoczyna się gorączkowy wyścig projektów zmian do obowiązującej Konstytucji oraz prezentacji nowych projektów. Część dualizmów będzie się usuwać, starając się stworzyć pozór braku dualizmu władzy, a w rzeczywistości go zostawiając, ponieważ właśnie ten wynalazek konstytucji kuczmowskiej utrzymuje na szczycie władzy bogacącą się oligarchię. Nietrudno się domyślić, że w warunkach zorientowanego na eksport, konsumpcyjnego biznesu, który
24 lipca 1990 roku nad Kijowem podniesiono ukraińską flagę
Maschinelle Übersetzung
Niedawno natrafiłem na niezwykle interesujący artykuł wiodącego pracownika naukowego Instytutu Historii Powszechnej NAN Ukrainy Ołeksandra Szmorhuna „Ustawa zasadnicza: gwarancja praworządności czy podstawa bezprawia?”, opublikowany na stronie internetowej „Chwyla”. Tak gruntownej i odważnej analizy systemu władzy państwowej dotąd jeszcze nie było.
dolarową duszę ma w offshorach, wybór państwowych pierwiastków będzie dokonywany według zasady korzyści i najmniejszych strat oraz zagrożeń dla dominacji oligarchicznej. Rosyjski pierwiastek państwowości faktycznie nie zagraża długotrwałej dominacji oligarchicznej, ponieważ postradziecki i miejscowy wielki biznes jest sowiecko-rosyjskojęzyczny i jednocześnie stanowi swoisty znacznik ujednoliconego kosmopolityzmu. Rosyjskojęzyczność jako czynnik kosmopolityzmu postradzieckiej przestrzeni to tyle, co anglojęzyczność dla kosmopolityzmu reszty światowej oligarchii. Przy tym należy mieć na uwadze, że pojawienie się ukraińskiej oligarchii w całej swej krasie byłoby niemożliwe bez „braterskiej” pomocy i udziałowej partycypacji analogicznego środowiska światowego.
Ten świat nie jest ani dobry, ani zły. Jest konkurencyjno-rynkowy i niesprawiedliwy, rządzony korzyścią bez najmniejszego sentymentu do słabszego konkurenta. Inaczej być nie może, bo do środków starotestamentowej targowej konkurencji dołączyły się ultranowoczesne. Do usług jest cała przestrzeń informacyjna, by niszczyć konkurenta i przy tym wyglądać na atrakcyjnego, sprawiedliwego przewodnika postępu. Rywalizacja o korzyść istniała zawsze, od stworzenia świata, ale oligarchia to wynalazek ery pieniędzy niezabezpieczonych i informacji jako produktu oraz środka konkurencji biznesowej.
Rzeczywiście — znacznie łatwiej i mniej kosztownie jest odnieść korzyść z biznesu, nie bawiąc się w uczciwy targ, lecz drogo sprzedając konkurentowi „konia trojańskiego” w postaci rady, jak mu urządzić państwo, aby entropia i korupcja obróciły wszystko w nicość. Dlatego państwu, które zdobywa niepodległość, cały ten świat niezawodnie rzuci się z pomocą w pisaniu konstytucji i ustaw, w walce z łapownictwem i w przeprowadzaniu reform. W tym czasie, przyjmując pomoc i rady świata, warto pamiętać o przypowieści o serze w pułapce na myszy, bo nikt nie będzie hodował sobie silnego konkurenta.
Podczas tych wyborów prezydenckich i parlamentarnych temat zmiany lub udoskonalenia Konstytucji będzie jednym z głównych. Nie zgadzam się z tymi, którzy uważają to za „przedwyborczą agitkę w rękach ukraińskiego politycznego nieuctwa”. Wszystko jest znacznie bardziej skomplikowane i przypomina swoistą wojnę hybrydową na temat konstytucji, na polu państwowotwórczym. Nie będę wdawał się w szczegółową analizę już znanych inicjatyw konstytucyjnych przyszłych kandydatów na prezydenta i polityków. To jest marna sprawa, bo dyskutowanie ze sztabami wyborczymi jest nierealne i jest zajęciem jałowym. Mnogość projektów może być właśnie tym niebezpiecznym sposobem odwracania uwagi państwowców od tych nowacji, które mogą poważnie zaszkodzić interesom społeczeństwa.
W czym będą problemy? Według wszelkich oznak społeczeństwo traci potencjał osobowościowy. Do takiego wniosku można dojść, korzystając z naukowego dorobku znanego filozofa z Ługańska Wołodymyra Sabaduchy, zwłaszcza z jego monografii „Ukraińska idea narodowa i koncepcja egzystencji osobowościowej”. Duchowy i osobowościowy początek państwowości, zapisany w Konstytucji, ma decydujące znaczenie dla mobilizacji społeczeństwa, a zatem społeczeństwo ma silne, konkurencyjne i sprawiedliwe państwo. W związku z tym wszelkie projekty republiki parlamentarnej z tak zwaną kolektywną, „polityczną” lub z wielostopniową formą odpowiedzialności struktur państwowych i osób są zgubne dla ukraińskiego społeczeństwa. Co więcej, prowadzą one do dalszej ochlokratyzacji mas w czasie, gdy osiągnęliśmy w tym granicę. Dalej trzeba natychmiast wracać w ramy zwierzchnictwa prawa i dyscypliny obywatelskiej, bez których niemożliwa jest samoorganizacja i rzeczywista demokracja.
Pod względem typu budownictwa państwowego przechodzimy obecnie drogę podobną do założenia USA, lecz ze znacznym potencjałem ludności autochtonicznej. Ameryka jako projekt została stworzona przez swoją konstytucję. Ukrainę, która przez stulecia kolonizacji znacznie utraciła wpływ autochtonicznego państwowego początku, także może stworzyć Konstytucja. Projekt budowy państwa „z góry” jest dla nas znacznie silniejszym mechanizmem odbudowy państwowości i tworzenia narodu niż długotrwałe naturalne odradzanie się instynktów państwowych mas. Na to po prostu nie ma czasu.
Jeżeli w Konstytucji zostanie zapisany silny ukraiński etnocentryczny początek — sens samookreślenia państwowego Ukraińców — otrzymamy silne europejskie państwo narodowe, zdolne niezależnie konkurować ze światem. Notabene jako wzór można wziąć niedawne konstytucyjne nowacje Izraela, który również przeszedł drogę państwowego odrodzenia i otwarcie ogłosił siebie państwem Żydów o typie narodowym. Z drugiej strony — jeżeli do Konstytucji zostaną wprowadzone zmiany drugorzędne i usunięte istniejące dość słabo wyrażone cechy państwowości narodowej, otrzymamy typ państwa o kosmopolitycznym lub rosyjskim początku, co jest prawie tym samym. Takie państwo cały czas będzie radzić się świata, co robić z własnym ubożejącym narodem, i będzie słuchać zaleceń silnego światowego konkurenta. W takim państwie autochtoni szybko stracą wpływ na władzę i gospodarkę, rozproszą się po świecie i skończą pełną asymilacją w rosyjskojęzyczny konglomerat, a potem w anglojęzyczno-rosyjskojęzyczny. Na tym terytorium powstanie kilka hubów finansowo-przemysłowych jeszcze szybciej, niż się planuje w Europie, zważywszy na tanią siłę roboczą i zasoby oraz brak konstruktywnego oporu w postaci silnej państwowości narodowej. Dlatego nie warto cieszyć się z możliwych inwestycji i „hubów”, gdyż przypadnie nam rola taniej siły roboczej i konsumenckiego zaplecza dla cudzych towarów. Oczywiście, jeśli nie będziemy mieli środka ochrony interesów społeczeństwa — państwa narodowego.
Wygląda na to, że po tych wyborach Ukraina ostatecznie dokona wyboru państwowej drogi. Ważne, by Ukraińcy nie „zaspali” tego wyboru, ukołysani męczącym zgiełkiem agitacji przedwyborczej.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...jakiejkolwiek istotnej przebudowy w okresie panowania polskiego, jako kościół katolicki (aż do upadku Polski w 1793 roku), ocalawszy od trzech ogólnomiejskich pożarów w ciągu XIX wieku, wytrzymawszy walki przeciwników w czasie I wojny światowej, świątynię Świętej Zmartwychwstania zniszczono z rozkazu komunistyczno-bolszewickich zwierzchników kraju wkrótce po przewrocie październikowym. Wieloletnie rozmowy o konieczności trzeciej odbudowy świątyni zaczęły nabierać konkretnego kształtu po wydaniu w 2012 roku, dokładnie 100 lat po napisaniu rękopisu Iwana Ohijenki „Miasteczko Brusyliw i jego okolice”, odnalezionego w dawnych tajnych magazynach, w którym przyszły sławny rodak odtwarza tę historię na podstawie ówczesnych dokumentów, które jeszcze przechowywano w tym kościele przed jego zniszczeniem. Głównym promotorem, opiekunem i organizatorem ludowej budowy został prawdziwy syn tej ziemi, zaradny gospodarz i patriota, obecny przewodniczący Brusylowskiej Gminy Terytorialnej Wołodymyr Habenec. Wiele lat temu szczerze przejął się losem swojego wielkiego rodaka Iwana Ohijenki, być może jako jedyny w tym kraju przeczytał wszystkie jego dzieła i postawił sobie za cel życia urzeczywistnienie swojego zamysłu dotyczącego tej cerkwi. 16 sierpnia 2014 roku Jego Świątobliwość Filaret poświęcił kamień węgielny ludowej budowy. Od tego czasu mury nowej świątyni, według tego samego projektu, lecz już w kamieniu, „żeby na zawsze”, zaczęły stopniowo wznosić się w górę. Wraz z umieszczeniem we wschodniej ścianie świątyni kapsuły z tekstem-apelem do potomnych uczestnicy wydarzenia stali się świadkami poświęcenia dwóch zdumiewających ikon Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa oraz granitowego krzyża, które zostaną wmurowane na poziomie drugiego piętra. Każdy, kto dotykał tych świętości, był skrapiany wodą świątecznie poświęconą. Na improwizowanym wiecu z tej okazji, który odbył się po poświęceniu, mówcy podkreślali ogólnoukraiński kontekst wydarzenia: musimy aktywniej i bardziej zdecydowanie wypierać z naszych domów to, co nietolerancyjne wobec wszystkiego narodowego, samobytne z przyczynami, a z następstwami własnej błędnej biurokracji. Dlatego też nie widzą oczywistości — rozbudowa Ochmatdytu nie nadąża za wzrostem liczby rodzących się dzieci z patologicznymi schorzeniami. Bo jednostki i instytucje Ministerstwa Zdrowia praktycznie nic na większą skalę nie robią w dziedzinie edukacji młodzieży i młodych rodziców jeszcze przed poczęciem nowego człowieka. Dlatego na Ukrainie co roku ginie w aborcjach około 400 tysięcy nienarodzonych dzieci, a wzrastają zachorowania kobiet na nowotwory. Odwrócić świadomość MOZ-u od niego – „ruskiego miru”. Im więcej w naszych miastach i wsiach będzie cerkwi ukraińskich ze statusu, językiem i istotą, im pełniej i głębiej młodsze i starsze pokolenie będzie przyswajać lekcje przeszłości, tym szybciej Ukraina będzie stawać się ukraińską, tym więcej będzie w niej prawdy i sprawiedliwości. Wypadałoby, by ukraińska inteligencja wsparła ludową tolokę w Brusyliowie. Zwłaszcza laureaci Nagrody im. Ohijenki, których na Ukrainie jest dziś już ponad setka. Dla nieobojętnych podaję dane bankowe: AT Ощадбанк Oddział „Rodzinny Dom — Brusylowszczyzna”, r/r 26002300838614, MFO 311647, IPN 39173078, z adnotacją „Cerkiew Ohijenki — Ludowa tołoka”. Fundacja im. metropolity Ilariona (Ohijenki) przygotowuje Pamiątkową księgę, do której zostaną wpisane nazwiska wszystkich ofiarodawców. Poświęcenie tego wydania nastąpi w dniu poświęcenia odbudowanej cerkwi. Planujemy to na 2020 rok. Wtedy minie 250 lat od drugiego odrodzenia świątyni.
od myślenia przedmiotowego do funkcjonalnego, a przeniesienie centrum uwagi z pacjenta na zdrową osobę to zadanie niełatwe. Nie ma jednak innego wyjścia, zwłaszcza jeśli za główny cel postawimy zapobieganie chorobom, a nie nieskończoną i beznadziejną „walkę” z nimi i ich skutkami. Jeśli w centrum uwagi nadal będzie pacjent, czyli chory, traci wszelki sens bycie zdrowym w Ukrainie, gdzie i budżet staje się chory. Z życzeniami zdrowia i sukcesów, autor książki „Zdrowie stwórz sam!”
Maschinelle Übersetzung
W rodzinnej miejscowości Iwana Ohijenki, w Brusiłowie na Żytomierszczyźnie, odbyła się uroczysta ceremonia złożenia kapsuły z przesłaniem dla przyszłych pokoleń Ukraińców z okazji odbudowy cerkwi Świętego Zmartwychwstania, w której ochrzcił się i wziął ślub wybitny działacz ukraińskiego odrodzenia, minister oświaty i wyznań Ukraińskiej Republiki Ludowej, pierwszy rektor Państwowego Ukraińskiego Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim, profesor filologii ukraińskiej Uniwersytetu Warszawskiego, przyszły pierwszy hierarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego w Kanadzie Iwan Ohijenko (metropolita Hilarion). Obrzęd uroczystego nabożeństwa przewodniczył władyka żytomierski i owruczański UPCz KP Paisij w koncelebrze duchowieństwa obwodowej eparchii, w obecności miejscowych władz, inteligencji i licznego zgromadzenia brusiłowian.
Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz
Dziwna i pouczająca jest historia tej cerkwi w jednym z najstarszych miasteczek dawnej guberni kijowskiej, które wśród nielicznych charakterystycznych osad dawnej Ukrainy uzyskało prawo magdeburskie. Powstało ono nad kronikarską rzeczką Zdwyżeń, przed jej ujściem do Zdwyża, jeszcze w czasach książęcych. Miasteczko „na dębowych belkach” (stąd też pochodzi nazwa Brusiłowa), wśród bagnistych zapadlisk centralnego Polesia, było znane już od XII wieku jako punkt obronny książęcego Kijowa. Jak w każdej osadzie dawnego państwa ukraińskiego, która mogła pochwalić się własnym zamkiem, również tu wśród obowiązkowych charakterystycznych budowli musiała stać cerkiew. Tak utrwaliła się w pamięci ludowej na długie wieki nazwa tej cerkwi — Świętego Zmartwychwstania, staromiejska zamkowa. W którym dokładnie czasie ją zbudowano i jaka była, o tym historia nie zachowała żadnych dokumentalnych świadectw. Wiadomo tylko, że była drewniana, z trzema kopułami oraz osobno postawioną, bliżej krawędzi miejskiego rynku, wysoką dzwonnicą, która jakby wskazywała dalekim wędrowcom drogę do zamku. Na początku XVIII wieku budynek cerkwi widocznie się zestarzał.
We wsi wspólnota postanowiła rozebrać budynek, a nadający się do użytku drewno wykorzystać do budowy obok szkoły kozackiej, cerkiew zaś odbudować od nowa. Świątynię odradzano społecznym wysiłkiem, tzw. tołoką, czyli z ofiar po trochu, z każdego domu, własnymi siłami. A ponieważ czasy były niepewne (po okrutnym zniszczeniu w 1709 roku Baturyna, niepokornego miasta, przez rosyjskiego samodzierżcę Piotra I i po okrutnej zemście na wszystkich mazepińcach), dokończenie dobrego dzieła się przeciągnęło. Napis na drzwiach wejściowych do świątyni, o którym pamiętają obecni starzy mieszkańcy miasteczka, poświadczał, że cerkiew została zbudowana w 1738 roku. Lecz z niewyjaśnionych przyczyn poświęcono ją dopiero w 1770 roku. „Kto pozwolił odbudować cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego i czy została ona po wzniesieniu poświęcona – brak wiadomości… Pozwolenie na budowę było, ale parafianie oświadczyli, że „nie wiedzą, gdzie się podziało”. O tym czytamy w archiwalnej notatce pierwszego rewizora świątyni, Chodoriwskiego, z 1770 roku. Wygląd ponownie wzniesionej świątyni przypominał dawne kozackie cerkwie środkowej części Ukrainy: trzykopułowe, z wydłużonymi, wąskimi kopułami tzw. stylu cerkiewnego mazepińskiego, który później zakazała w Ukrainie Moskwa. Czy nie ta okoliczność odegrała w losach tej sakralnej budowli rolę złego fatum. Przeżywszy bez
Maschinelle Übersetzung
Kilka razy zdarzyło mi się słyszeć: „Czy wybraliście już sobie lekarza?”. To pytanie zadał mi w szczególności pracownik Instytutu Socjologii. Na moją odpowiedź zareagował ze zdziwieniem: „A my z tej strony problemu nie rozważaliśmy”. Dlatego proponuję również czytelnikom spojrzeć z innej strony. Jewhen HOLYBARD. Główne hasła reformy medycznej to: „Aby w centrum uwagi był pacjent” oraz „Pieniądze idą za pacjentem”. Oznacza to, że państwowi reformatorzy koncentrują uwagę wyłącznie na chorych, finansują chorych i wspierają system chorób. Przecież zgodnie z Wielkim słownikiem wyjaśniającym współczesnego języka ukraińskiego, pacjent to chory, który zwraca się do lekarza lub przebywa pod nadzorem lekarza. Wychodzi na to, że im więcej jest chorych i chorób, tym więcej potrzeba pieniędzy z budżetu na tak zwaną „troskę o zdrowie narodu”, a w istocie – na stymulowanie procesu leczenia chorób, czyli na próby usuwania objawów i skutków, a nie przyczyn. Przy czym, kosztem zdrowych, bo chorzy nie pracują, a „chodzą po lekarzach”. Według takiej logiki reformatorów, organ zarządzający branżą medyczną na Ukrainie powinien obecnie nazywać się Ministerstwem Ochrony Chorób. Stąd też rekomendacja tego organu: „Wybierzcie sobie lekarza”, z góry zakładając, że choroby to nieodłączny, obowiązkowy element naszego życia. Nastawienie na choroby to główna idea urzędników, którzy uważają, że chory człowiek to norma. Ten absurd nie jest oczywisty dla autorów reformy medycznej, ponieważ rozpatrują oni problem z pozycji przedmiotowego, a nie z pozycji funkcjonalnego podejścia. Jaskrawym przykładem podejścia funkcjonalnego była decyzja chińskiego cesarza z szóstej dynastii, który płacił swojemu lekarzowi tylko za te dni, kiedy bywał zdrowy. Czyli stymulował zdrowie, a nie choroby. Uważał chorobę za anomalię, a nie za normę. A dlatego też swojego lekarza postrzegał nie jako uzdrowiciela, lecz jako doradcę w kwestii utrzymania zdrowej, bezchorobowej formy istnienia. Bo funkcja to działanie skierowane na zaspokojenie konkretnej potrzeby. Jeśli sformułować potrzebę jako „unikać chorób, utrzymywać zdrowy tryb życia, stale samouzdrawiać się i zachowywać formę”, wtedy trzeba finansować odpowiednie programy działań (funkcji), skierowanych na zaspokojenie wskazanej potrzeby i finansowo stymulować zdrowych oraz tych, którzy przyczynili się do zachowania i wspierania zdrowia. Jeszcze czterdzieści lat temu w Szwecji zaczęto dopłacać pracownikom, którzy nie korzystają z windy, a chodzą pieszo. Niestety, autorzy obecnej reformy medycznej (zresztą, jak i innych) nadal patrzą na świat przez okulary podejścia przedmiotowego i próbują walczyć
Maschinelle Übersetzung
Kierownictwo i członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych oświadczyli w naszym mieście o wsparciu dla rodaków, obecnie wrzuconych do rosyjskich więzień. Apel z żądaniem natychmiastowego uwolnienia z kremlowskich więzień Ołeha Sencowa, który prowadzi bezterminowy strajk głodowy, Ołeksandra Kolczenki, Romana Suszczenki, Wołodymyra Bałucha, Mykoły Karpiuka, Stanisława Klycha oraz innych obywateli Ukrainy ogłosili w Połtawie przewodnicząca OTWPiR Oryna Sokulska, szef Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Anatolij Bannyj, Ołeksa Riznykiw z Odessy – więzień sumienia, redaktor naczelny wydania OTWPiR „Zona”, którego egzemplarze trzymali w rękach uczestnicy akcji. Oświadczenie Zarządu Organizacji Społecznej „OTWPiR” „Wolność ukraińskim więźniom politycznym!” odczytała szefowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Oryna Sokulska. W imieniu członków Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa OTWPiR wystąpił jego przewodniczący Anatolij Bannyj. Zgromadzenie odbyło się na ulicy Sobornosti w centrum Połtawy na Placu Okrągłym, gdzie podniesiono flagę państwową Ukrainy, wyniesioną z pola bitwy pod Iłowajskiem w sierpniu 2014 roku przez obrońcę Ojczyzny przed rosyjskimi okupantami — bojownika batalionu „Azow” o pseudonimie „Kotyhoroszko”, oraz czerwono-czarny sztandar — symbol ojczystej ziemi i przelanej za nią krwi bohaterów. Walentyna SZEMCZUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. O Ś W I A D C Z E N I E Nie — międzynarodowemu terroryzmowi Rosji! Wolność ukraińskim zakładnikom Kremla!!! Rezolucja rozszerzonego posiedzenia Zarządu i Rady Koordynacyjnej Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych”. „Człowiek, jego życie i zdrowie, cześć i godność, nietykalność i bezpieczeństwo są uznawane na Ukrainie za najwyższą wartość społeczną” — zaznaczono w artykule 3 Konstytucji Ukrainy. My, członkowie Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych”, w dniu 22. rocznicy Konstytucji Ukrainy oświadczamy, że bezprawne uwięzienie ukraińskich obywateli w rosyjskich więzieniach, współczesna putinowska agresja przeciwko Ukrainie i całej światowej wspólnocie weszły do historii ludzkości jako czarne znamię bezprawia i samowoli. Dlatego w rocznicę uchwalenia Konstytucji bijemy na alarm i jednoczymy Ukrainę dla głosu prawdy i honoru w obronie praw i wolności ukraińskich więźniów politycznych putinowskiej Moskwy. Dziś ogarnia nas niepokój o los Ukrainy i całego świata, ponieważ na naszych oczach w Rosji odbywa się odrodzenie haniebnej praktyki totalitarnego komunistycznego systemu policyjnego prześladowania inaczej myślących na tle oczywistego dążenia do odbudowy rosyjskiego imperium w granicach sprzed jego rozpadu w 1991 roku. A to oznacza nowe zniewolenie wyzwolonych narodów, naruszenie porządku światowego, który bazował na przestrzeganiu praw i międzynarodowych zobowiązań oraz praw człowieka. Los Ołeha Sencowa, Ołeksandra Kolczenki, Romana Suszczenki, Wołodymyra Bałucha, Mykoły Karpiuka, Stanisława Klycha oraz innych obywateli Ukrainy, w tym przedstawicieli narodu krymskotatarskiego, uwięzionych przez reżim Putina, — to ostrzeżenie dla świata o tym ogromnym zagrożeniu, ale to także zachęta do jedności działań i gotowości do odparcia żądzy nowo objawionego dyktatora do światowego panowania. Odwaga, niezłomność i wiara w triumf Niepodległości naszego kraju — to wzór ducha walki, siły i prawdy współczesnych niezłomnych bohaterów, rycerzy wolności — ukraińskich więźniów sumienia we współczesnej moskiewskiej despocji. PRECZ z brudnymi rękami moskiewskiej pseudotemidy od Ołeha Sencowa i jego braci! NIE — putinowskiemu bezprawiu! Ogólnoukraińskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych jest oburzone działaniami czekistowskiego putinowskiego reżimu i deklaruje wsparcie dla rezolucji Parlamentu Europejskiego w sprawie natychmiastowego uwolnienia reżysera filmowego Ołeha Sencowa oraz 70 innych więźniów politycznych Kremla i ma nadzieję, że dziś Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy również powie swoje ważne słowo w obronie obywateli Ukrainy — zakładników moskiewskiego despoty. Jesteśmy zaniepokojeni stanem zdrowia Ołeha Sencowa, jego braci oraz tym, w jakich warunkach odbywają oni bezprawne kary. Moralni liderzy narodu muszą wrócić z Moskowszczyzny nie w cynkowych trumnach, a żywi. Wzywamy liderów wszystkich państw, międzynarodowe organizacje praw człowieka, autorytatywnych rosyjskich obrońców praw człowieka, którym drogie są ideały wolności i demokracji, prawa człowieka, do zwiększenia nacisku na Putina, aby ukraińscy więźniowie polityczni wyszli na wolność, a putinowskie wojska zabrały się z okupowanych terytoriów Donbasu i Krymu. Zwracamy się również do naszych rodaków z apelem o jedność i aktywność obywatelską. Rosja, rozpoczynając zbrojną agresję przeciwko Ukrainie i napotykając godny opór narodu ukraińskiego, szuka różnych sposobów na zachwianie wewnętrzną stabilnością naszego społeczeństwa i państwa. Nie dajmy się nabrać na podstępy prowokatorów i pochlebcze obietnice putinowskiej agentury! Pamiętajmy testament wybitnego syna Ukrainy, bojownika o naszą państwowość Symona Petlury: „Państwo ponad partiami, naród ponad klasami”. Tylko swoją jednością i aktywnością obywatelską możemy uratować Ołeha Sencowa oraz wszystkich innych więźniów politycznych. Zwracamy się także do naszych braci — rosyjskich więźniów sumienia: przyłączcie się do naszej walki o uwolnienie ukraińskich więźniów politycznych, bo to walka także o naród rosyjski, o jego uwolnienie od mroku imperialnego myślenia, który ogarnął Rosję i może doprowadzić jedynie do nowych nieszczęść na całej planecie. Razem zwyciężymy! Sława Ukrainie! Bohaterom sława! m. Połtawa, 27 czerwca 2018 roku Oryna SOKULSKA, przewodnicząca OS „OTWPiR”
wyróżniało ją swoją obecnością. Dopiero niedawno, aby rozładować plac Szewczenki, Kijowska Miejska Administracja Państwowa wymyśliła, by tę tak zwaną ulicę zrekonstruować… Bardzo ciekawe, czy panowie radni z komisji ds. nazewnictwa widzieli choć jedną ulicę, którą nagradzają imionami sławnych Ukraińców. Nie trzeba jechać od razu na wszystkie ulice, żeby w głowie powstał winegret, ale na te, które zostały wystawione pod dyskusję, należy – aby znać miasto, w którym przyszło im gospodarować. Bo wychodzi jedno niepodobieństwo. Swoją drogą, w Kijowie wciąż są ulice, które wymagają przemianowania. Oto proszę, Elektrotechniczna i Industrialna, od których śmierdzi przeklętymi latami 30. ubiegłego wieku… Lecz wróćmy do wspaniałego parku, którego również nie widzieli radni z komisji. A w nim są i drzewa, posadzone przez Stefana Kulżenkę, z zadziwiającą „płaczącą” sosną, i potężne dęby, nawet pięćsetletnie, i pijalnia wód z leczniczą wodą, która poi wielu kijowian z okolicy, i zaciszne aleje, i ławki do odpoczynku. A obok stawy, z których największy ignoranci zamierzyli się sprywatyzować, i w nim nagle zdechła ryba. Malownicza, mało znana kijowska okolica, gdzie do czasu budowy instytutu endokrynologii zachowywała się skromna parterowa dacza Stefana Kulżenki, poddawana jest zakusom. Prawda, do tej pory mieszkańcy osiedla zdołali odeprzeć próbę „odłamania” części jego terytorium pod daczę jakiegoś bonzy. Przyjedźcie popatrzeć na to parkowe ukraińskie piękno! I dlatego pragnienie zwalczenia imperialnego przeżytku nie opuszcza dusz prawdziwych kijowian. Opowiedziałam o tym epizodzie w działalności komisji nazewniczej, aby przybyło nieobojętnych kijowian, zdolnych do ustanowienia sprawiedliwości. A artykuł Serhija Wakulyszyna uważam za bardzo terminowy i ważny, i jestem wdzięczna redakcji tygodnika „Słowo Proświty” za to, że podniosła tak naglący temat. Akcja w Połtawie „O uwolnienie ukraińskich więźniów z kremlowskich więzień”
Maschinelle Übersetzung
Olena LEONTOWYCZ, pisarka, członkini NSPU, rdzenna kijowianka
Jednoznacznie popieram słuszną krytykę kijowoznawcy Serhija Wakulyszyna w artykule „(Bez)nadziejnie chore nazewnictwo” („SP”, nr 27 z 2018 r.) dotyczącą pracy komisji ds. nazewnictwa KMPA, która nie podchodzi zasadniczo i ze znajomością rzeczy do nadawania i zmiany nazw kijowskich placów, prospektów, ulic i zaułków. Deputowani wchodzący w skład tej komisji, często będąc nowo przybyłymi do stolicy, dziwnie lekkomyślnie podpisują decyzje, ulegając wpływom moskwofilów. Mam na myśli imperialną nazwę „Kiń grust” malowniczego parku krajobrazowego, położonego w osiedlu Szewczenki za placem Szewczenki, między ulicami Soszenki i Kobzarską, która wzięła się od frazy rzekomo rzuconej przez uciskającą Ukrainę Katarzynę II swojemu faworytowi Potiomkinowi. I choćby jakkolwiek wiarygodna była ta historia, pozostawienie takiej nazwy parku, założonego przez Stefana Kulżenka, patrioty Ukrainy, honorowego obywatela Kijowa, który podniósł ukraińską poligrafię do europejskiego poziomu, znanego działacza społecznego, to nic innego jak bluźnierstwo. A ta komisja nie zważa na apele mieszkańców osiedla i organizacji społecznych i na swoim posiedzeniu w listopadzie 2016 roku pozostawiła proimperialną nazwę, motywując to tym, że imię S. Kulżenka zostało już upamiętnione w nazwie ulicy rodziny Kulżenków (czyli razem z synem i synową). Ale nie leniwcie się i przyjedźcie zobaczyć, co to za ulica!!! (Przypomina się z artykułu S. Wakulyszyna haniebne „upamiętnienie” pamięci ukraińskiej dumy Jewhena Małaniuka w nazwie zapomnianego przez Boga zaułeczka. Którzy ignoranci to zrobili?!) Otóż na ulicy Kulżenków ani domów nie było, ani samochody nie jeździły, jedynie miasteczko garaży zaniedbało się–
Maschinelle Übersetzung
Historię poznaje się z pewnej odległości. Każdy z nas jest postacią na jej scenie, niezależnie od tego, czy zdajemy sobie z tego sprawę, czy nie. Mamy jednak różne powody, by nad tym się zastanowić. Jednym z takich powodów stanie się dla naszych rodaków film dokumentalny „100 lat Rewolucji Ukraińskiej. Połtawszczyzna”, stworzony przez autorski zespół telewizji „Ława”. Niedawno ten film otrzymał Grand Prix IX Międzynarodowego Festiwalu Programów Telewizyjnych i Radiowych „Kalinowe mosty”—2018 w Polsce, w mieście Olsztyn.
Lidia WICENIA, m. Połtawa
Jego autorem jest Serhij Bławacki, operatorami — Maksym Starykow, Kostiantyn Chudolij, reżyserem — Dmytro Starykow, redaktorem — Anatolij Miszyn, producentką — Natalia Iwanczenko, inżynierem grafiki komputerowej — Olena Szarbenko. Prawie cały zespół twórczy, niestety, dawni (po reorganizacji TRK) „ławiacy” wzięli udział w prezentacji taśmy w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym imienia Wasyla Kryczewskiego. Na ekranie — wydarzenia sprzed stu lat, które przetoczyły się ulicami Połtawy i przeszły przez miasta oraz wsie obwodu. Była to epoka zmian: obalenie caratu, bolszewicki przewrót, czerwony i biały terror, próby odbudowy ukraińskiej samodzielności, a potem ukształtowanie się autorytarnego państwa radzieckiego. Te ogólne określenia i hasła, imiona i daty, znane nam wszystkim z podręczników. A co konkretnie działo się tutaj, gdzie dziś żyjemy? Niestety, zachowało się niewiele oryginalnych materiałów, niemal nie ma kroniki wideo, ale jest wiele świadectw očevidców, wiele dokumentów archiwalnych, opowiadających o rzeczywistych wydarzeniach tamtego czasu w naszym mieście, na terenie Połtawszczyzny. Same tylko zapiski dzienników pisarza Wołodymyra Korołenki — wiele z nich wykorzystano w filmie — są wartościowe. Wspomnienia uczestników Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat przeczytali połtawscy aktorzy — Bohdan Czerniawski, Antoni Wysoczański, Władlena
Chlebutina. Jakby spotykało się na ulicach rodzinnego miasta swoich rodaków z przeszłości, którzy tak samo tu chodzili, cieszyli się i dziwili zmianom w ówczesnym kraju, wierzyli w szczęśliwe jutro… Po obejrzeniu filmu dokumentalnego jego autorów gości powitali dyrektor muzeum krajoznawczego Ołeksandr Suprunienko, kandydat nauk historycznych, historyk-badacz Wiktor Rewehuk, przewodniczący Połtawskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Kulczynski oraz pozostali uczestnicy prezentacji. Podkreślali, że nasza prawdziwa historia wraca ze zapomnienia — ukazuje się w rzeczywistym świetle, bez zniekształceń i fałszerstw, i bardzo ważne jest, aby przekazać ją połtawczykom. Film trzeba pokazać zwłaszcza w placówkach oświatowych obwodu: jeśli młodzież będzie rozumieć, co naprawdę się stało, także sto lat temu, kiedy doszło nie do wojny domowej, lecz do rosyjsko-ukraińskiej wojny, wtedy nie będzie można manipulować świadomością młodych, jak czynią to dziś nasi wrogowie. Twórcy filmu telewizyjnego podkreślają, że to dopiero pierwsza jego część i że są gotowi kontynuować pracę.
Maschinelle Übersetzung
Myrosław ŁEWYCKYJ. Nikt nie miał wątpliwości, że obecna ekipa rządząca Polski przygotowuje Ukrainie „niespodzianki” na 75. rocznicę tragicznych wydarzeń na Wołyniu. Chociaż większość „niespodzianek” przygotowanych na tę datę przez polskich propagandystów była przewidywalna, to zdarzały się też nieoczekiwane zwroty. „Pozwoliła” na to znowelizowana 26 stycznia ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej (Polski), zgodnie z którą ukraiński ruch narodowowyzwoleńczy, począwszy od 1925 roku, uważany jest za zbrodnię przeciwko narodowi polskiemu. A żeby ten, jawnie absurdalny z punktu widzenia normalnego dobrosąsiedztwa, zapis brzmiał bardziej wiarygodnie, w ustawie zapisano, że ukraiński ruch narodowowyzwoleńczy współpracował z niemieckim okupantem. W ten oto sposób przed kolejnymi wyborami (do rad lokalnych) bronią „dobrego imienia” państwa polskiego i narodu polskiego. W rzeczywistości ta „obrona” nieco przypomina rosyjską obsesję na punkcie światowego antyrosyjskiego „spisku”. Dlatego coraz częściej w Polsce rozbrzmiewa przestroga, że trudniej wymyślić większą dyskredytację Polski niż jej „obronę” w wykonaniu ekipy Kaczyńskiego. Nie tylko Ukraińców, ale i Polaków zszokował wywiad dla rosyjskiej agencji „RIA Nowosti” Kornela Morawieckiego — ojca obecnego premiera Polski, opublikowany na początku lipca. I choć zwróciły już na niego uwagę ukraińskie media, skomentuję jego „antyukraińskie reweranse”. „Widzę, że Ukraińcy to naród bardzo podzielony. Wschód Ukrainy silniej ciągnie do Moskwy niż do Kijowa czy Warszawy” — powiedział K. Morawiecki. To oczywiście bardzo duże wyolbrzymienie, które pokazuje „mesjanistyczny” sposób myślenia tego człowieka, jego oderwanie od rzeczywistości. Masowe zarobkowanie Ukraińców w Polsce jest wymuszone. Polskę pracownicy zarobkowi uważają za placówkę dla wyjazdu do bardziej przewidywalnej obecnie Europy Zachodniej, zaniepokojeni narastaniem w Polsce historycznego szowinizmu. K. Morawiecki wyraża zaniepokojenie, że władze ukraińskie „obrały kurs na likwidację lub silne ograniczenie języka rosyjskiego jako języka nauczania w szkołach. To niezrozumiałe, ponieważ połowa narodu tam mówi po rosyjsku. To sprzeczne z wolnym duchem europejskim. Musimy to głośno krytykować, a nie słyszałem takiej krytyki tych ukraińskich decyzji ze strony Polski”. Jeśli iść za taką logiką, to warto by było, aby Polacy uzupełnili już kilkakrotnie modyfikowaną ustawę o Instytucie Pamięci Narodowej i zapisali w niej normę: „Kierując się zasadami wolnego ducha europejskiego, uznać wszystkie wielkie (powstania) i małe (akty terrorystyczne itp.) opory Polaków przeciwko rusyfikacji czy germanizacji za akty zbrodniczego nieposłuszeństwa wobec prawowitych (obecnie mało kto wspomina, że likwidacja państwa polskiego pod koniec XVIII w. — bardziej znana pod nazwą rozbiorów — odbyła się poprzez zawarcie umów dyplomatycznych za formalną zgodą władz państwa, które likwidowano. — Red.) okupantów. Wychodząc z tego faktu, wszystkich, którzy brali udział w powstaniach czy innych formach oporu, uważać za przestępców. I za zaprzeczanie temu — wprowadzić odpowiedzialność karną”… Ktoś powie, że to drwina. Ale czy drwiną z rzeczywistości i zdrowego rozsądku nie jest polskie oficjalne twierdzenie, wyrażone przez K. Morawieckiego w wywiadzie dla Rosjan, że wszyscy, którzy sprzeciwiali się polskiej okupacji ziem ukraińskich, są przestępcami. Podobnie jak postawiony przez niego zarzut władzom ukraińskim, że „sławią przestępców”. Jednak przy obecnej antyukraińskiej obsesji polskich władz trudno oczekiwać innego podejścia. Tym bardziej, że na listopad w Polsce zaplanowane są wybory do organów samorządu terytorialnego, w których może zadziałać mit o krwiożerczości Ukraińców. I chociaż czołowi artyści kraju, były prezydent Polski Bronisław Komorowski, część dziennikarzy protestują przeciwko kursowi obecnej władzy na restaurację szowinizmu międzywojennego wzorca oraz konfrontacji z sąsiadami, to kontrolowana przez władzę część mediów brutalnie ich wyśmiewa, nazywając politycznymi błaznami, a czasami nawet zdrajcami stanu… Zmiany formatu i istoty polskiej władzy są oczywiste: kurs na restaurację szowinizmu. Zarówno lider rządzącej w Polsce partii „Prawo i Sprawiedliwość” J. Kaczyński, jak i premier M. Morawiecki (jemu należą się słowa: „pojednanie między narodami Polski i Ukrainy może opierać się tylko na uznaniu pełnej prawdy o wydarzeniach na Wołyniu”), oraz inni polscy politycy stawiają (szczególnie w wystąpieniach przed własnym elektoratem) stosunki z Ukrainą w zależności od przyjęcia przez Ukrainę polskiej wersji „prawdy” o tragedii wołyńskiej 1943 roku. Tutaj trzeba powiedzieć, że oświadczenie-żądanie polskiego premiera jest dość ryzykowne dla jego reputacji politycznej. Obecnie udowodniono, że w dwutomowym dziele Siemaszków, które do dziś uważane jest za pracę bazową o polskich stratach w tragedii wołyńskiej, do liczby ofiar zaliczono osoby, które w 1944 czy 1945 roku wyjechały do Polski. Ale zweryfikowanymi faktami polski premier, składając oświadczenia o „uznaniu pełnej prawdy”, nie bardzo się przejmuje. Nie ostrzegło go, powiedzmy, to, że wiosną bieżącego roku we Wrocławiu 93-letni prof. Ryszard Krasnodębski demonstracyjnie opuścił salę, w której występował z „historycznym” wykładem premier. Profesor, odmawiając przyjęcia nagrody z rąk M. Morawieckiego, oświadczył: „On nie wie, co mówi. Nie jemu uczyć mnie historii na nowo. To skandal”! Dzisiaj trudno mówić o konstruktywnym rozwiązaniu i ocenie przeszłości przez polskie władze. Do tego wzywa zarówno zdrowy rozsądek, jak i UE w osobie przewodniczącego Rady Europejskiej Donalda Tuska. Zwracając się do Ukrainy i Polski, Tusk powiedział: „Konflikt między nami zależy tylko od naszych oponentów albo od politycznych głupców”. Oficjalna Warszawa zareagowała na te słowa kolejnym atakiem informacyjnym na osobę D. Tuska. I kolejnym wyrzutem wobec Ukrainy o niechęć do rozwiązywania problemów. Gdyby w tym wyrzucie była choć cząstka prawdy, to czy mógłby prezydent Polski Duda 8 lipca swobodnie jeździć po miastach Wołynia,
występując na wiecach, składając kwiaty w „polskich miejscach”? „Obchody” w Polsce 75. rocznicy ukraińskiego „ludobójstwa” rozciągnęły się na 9 dni, zaczynając od wieców i konferencji 7 lipca, a kończąc na pokazie skandalicznego filmu „Wołyń” dla krajowego i zagranicznego widza. Szefowie telewizji uznali ten film za arcydzieło, które utwierdza polską świadomość historyczną i tożsamość narodową. Od tych słów wieje rewanżyzmem. W przeddzień podróży A. Dudy na Wołyń w zapowiedziach na stronie Prezydenta Ukrainy była informacja o wspólnej modlitwie prezydentów obu krajów przy pomnikach, które upamiętniają ofiary tamtego strasznego czasu. I choć dwa lata temu Prezydent Ukrainy modlił się przy warszawskim pomniku polskich ofiar wydarzeń wołyńskich, prezydent Polski nie uznał za stosowne wziąć udziału we wspólnej modlitwie na Ukrainie przed pomnikiem ukraińskich ofiar. Etatowi interpretatorzy obecnej polskiej polityki z ekranów telewizyjnych natychmiast ogłosili niewspółmierność liczby ofiar. Jeden z autorów materiału o tych wydarzeniach nazwał najnowszą „prawdziwą liczbę” polskich ofiar — 200 tysięcy osób. Sprawa nie tylko w liczbach, ale w traktowaniu zjawisk. Kiedy z ekranów polskiej telewizji współautorka książek o „ukraińskim ludobójstwie” E. Siemaszko czy skandaliczny ksiądz T. Isakowicz-Zaleski ogłaszają celowe zabójstwa za to, że ktoś był Polakiem, to jest to głupota w parze z prowokacją. Nawet uczniom wiadomo, że każde przeciwdziałanie jest reakcją na konkretne działanie. To obiektywne prawo bytu. A kiedy podobne rzeczy brzmią z ust polityków, to jest to już patologia. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk (oczywiście członek partii PiS) powiedział podczas „wołyńskich” uroczystości przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie: „Naszych rodaków bestialsko mordowano tylko za to, że byli Polakami, że mówili po polsku, że żyli tam od wieków w miłości do wiary katolickiej i polskości”. Jeszcze dalej w rewanżystowskiej nostalgii poszedł już wspomniany premier Polski M. Morawiecki: „Tego zbrodni nie zapomnimy. Nasza pamięć musi opierać się na prawdzie o zbrodni wołyńskiej, która nie może być relatywizowana (stawiana w zależności od innych wydarzeń. — Red.). Nie można jej usprawiedliwiać. Nie ustaniemy w naleganiach, dopóki wołyńskie i inne miejsca kaźni Polaków na wschodnich kresach nie zostaną godnie uczczone”. Ustami urzędującego polityka najwyższego szczebla wyraźnie powiedziano o uczczeniu pamięci „na kresach” w odniesieniu do prawowitego terytorium innego państwa. P. Poroszenko słowami z Modlitwy Pańskiej już nie po raz pierwszy mówi o potrzebie wzajemnego przebaczenia, o niedopuszczalności upolitycznienia i jednostronnych ocen skomplikowanej przeszłości, o rosyjskim zainteresowaniu ukraińsko-polskim napięciem, o konieczności skupienia się na naświetlaniu wspólnych stron walki Polaków i Ukraińców przeciwko moskiewskiemu ciemiężycielowi. Jednak ten ważny szczegół sahryńskiego przemówienia Prezydenta Ukrainy 8 lipca we wsi Sahryń podczas uczczenia pamięci ukraińskich ofiar został zignorowany przez polskich telewizyjnych dziennikarzy, chociaż wybrzmiała tam teza historyczna: „Nie może być wolnej Polski bez wolnej Ukrainy”. Czy to przypadkowe wypadnięcie z anteny, czy może początek nowej tendencji? Obecnie w Polsce są ludzie, którzy wzywają do zbliżenia z Rosją, nazywając to wzmocnieniem Polski na arenie międzynarodowej… Tę ideę publicznie wypowiedział ojciec urzędującego premiera. Przyjazd Petra Poroszenki do Sahrynia miał i, według wszelkich danych, nadal będzie miał informacyjno-polityczną kontynuację. Wojewoda lubelski Przemysław Czarnek nazwał uroczystości w Sahryniu z udziałem prezydenta Ukrainy ukraińską „nacjonalistyczną prowokacją”. Prowokację dostrzegł w dacie przeprowadzenia tego wydarzenia i słowach, które tam zostały wypowiedziane. P. Czarnek złożył zawiadomienie do prokuratury na osobę odpowiedzialną za przeprowadzenie tego wydarzenia — ukraińskiego historyka z Lublina doktora Grzegorza Kuprianowicza. Wojewoda lubelski wyjaśnił motywy swojego kroku. Z tego „wyjaśnienia” wynika, że służby Wojewody nie mają informacji o realnych wydarzeniach na Ukrainie. Mają jednak wolny dostęp do rosyjskiego informacyjno-propagandowego zasobu. Uczczenie pamięci ukraińskich ofiar we wsi Sahryń 8 lipca 2018 r. przez Prezydenta Ukrainy Petra Poroszenkę. A. Duda złożył kwiaty w miejscu, gdzie kiedyś była polska osada.
Maschinelle Übersetzung
Jewhen HOLYBARD
W sobotę rano poinformowano mnie, że w poniedziałek muszę niezwłocznie być w Katowicach na ważnym spotkaniu. Nie ma problemu. Prawie sto razy, bez większych przygód, pociągami i autobusami spokojnie pokonywałem trasę w kierunku południowym, z Kijowa do Wrocławia. Tyle że tym razem, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, trzeba dotrzeć na miejsce w niedzielę, a zatem wyruszyć dzisiaj, w sobotę. I tutaj okazało się, że ani na „Pendolino” do Przemyśla, ani na autobusy nie ma biletów na dzisiaj. Na wariant lotniczy nie ma co liczyć, jeśli nie posiada się biletu kupionego przynajmniej na parę miesięcy przed dniem wylotu. „Bezwiz!” – zaznaczyła pani w okienku kasy centralnej. – „Na dzisiaj zostało sześć biletów na pociąg do Warszawy”. Nie ma rady, muszę jechać prawie w przeciwnym kierunku, na północ. Dobrze, tam się zorientuję. Wagon sypialny przepełniony, ale cicho. Jadą ludzie biznesu, studenci, rodziny z dziećmi. Ukrainka Alina, po pomyślnym zdaniu egzaminów na wydziale zaocznym uniwersytetu pedagogicznego im. Dragomanowa, wraca do stałej pracy w „McDonaldzie”. Mówi, że swoją pracę lubi i się nie nudzi. Do Torunia przyjechała trzy lata temu razem z mężem, obecnie mają dobre mieszkanie, z radością pokazała Kartę stałego pobytu. Studiując filologię ukraińską i literaturę w Kijowie, Alina ma nadzieję wykładać ją w Polsce. I ma rację, ponieważ popyt na język ukraiński w Polsce rośnie. Ukraińskiego uczą na kilku uniwersytetach, na różnych lokalnych kursach, w szkołach w miejscach zwartego zamieszkania Ukraińców. W szczególności we Wrocławiu, według danych miejskiego wydziału edukacji, w roku szkolnym 2017—2018 w szkolnych ławkach siedziało ponad 30 000 dzieci ukraińskich rodziców, którzy pracują w tym mieście. Według danych Powszechnego spisu ludności z 2011 roku, z 38 511,8 tys. obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, Ukraińcami zidentyfikowało się 51,0 tys. osób (0,13%). Sytuację zmienił milion Ukraińców, którzy przybyli do Polski w latach 2013—2018 i oficjalnie pracują. Władze centralne i lokalne sprzyjają rozwojowi tej nowej struktury ludności. Widać to na tablicach informacyjnych i szyldach w języku ukraińskim, we wzroście sympatii zwykłych ludzi, w zachowaniu kasjerek, które cierpliwie i życzliwie wyjaśniają szczegóły podróży przybyszom ze Wschodu. A wyjaśniać rzeczywiście jest co, bo masa informacji, która lawinowo spada na głowę po wyjściu z wagonu, czasem wywołuje jeszcze więcej pytań. Na peronie czekała na mnie Antonina z Kijowa, która już prawie dziesięć lat mieszka w Warszawie, gdzie ukończyła uniwersytet. Najkrótszą drogą przeprowadziła mnie przez wielopoziomowy labirynt dworca i pomogła zorientować się z biletem do Katowic. Karta Polaka daje przewidzianą prawem zniżkę na mój bilet w wysokości 37%. Do pociągu miałem godzinę czasu, a dlatego w salonie Orange zapewniłem sobie odnowienie łączności mobilnej na polską kartę, zjadłem śniadanie w kawiarni non-stop, zbadałem serwis w sali wypoczynkowej, obserwowałem zachowanie „koników” — drobnych dworcowych oszustów. 320 km w trzy i pół godziny w komfortowym Intercity przeleciało szybko. W salonie cicho, nie ma stukotu kół, bo nie ma styków szyn; żadnych reklam, jedynie od czasu do czasu słychać krótkie ogłoszenia o zbliżaniu się i przybyciu na kolejny przystanek. Pasażerowie odpoczywają, wielu, używając Wi-Fi, dłubie sobie w gadżetach, mój sąsiad zagłębił się w książkę. Pod każdym fotelem — gniazdka do podłączenia do sieci i podładowania urządzeń mobilnych. Konduktor dwukrotnie sprawdzał bilety, a kto nie miał, kupował. Według polskich zasad pasażerowie, którzy się spieszą i nie mają biletu, mogą podczas wsiadania uprzedzić konduktora, spokojnie zająć wolne miejsca, a potem kupić bilety w wagonie. Podczas sprawdzania wielu pasażerów pokazywało nie bilety, a odpowiednie obrazy w smartfonach. Papierowy obieg środków płatniczych i informacji w ogóle w Polsce stopniowo się zmniejsza. Jednak w niedrogim hotelu przy ulicy Klimczoka w Katowicach otrzymałem papierowy rachunek, który poświadczył zapłatę 116 złotych za dwie doby w pokoju jednoosobowym bez szczególnych wygód, ale z lodówką. Więc, mając na myśli śniadania i kolacje, wrzuciłem rzeczy do szafy i udałem się na zakupy do pobliskiej „Biedronki”. Porównanie cen w Polsce i Ukrainie można w przybliżeniu orientować na kurs walutowy. W kantorach Katowic za 100 hrywien (UAH) dają 13 złotych, a 100 zł (PLN) można kupić za 690 hrywien. Jednak dla dokładniejszego porównania należy uwzględnić poziom pensji w obu krajach (średnia w Polsce — 4900 zł, na Ukrainie — 8800 hrywien), a także strukturę koszyków konsumpcyjnych. Tego dnia struktura mojego koszyka w „Biedronce” była taka (w złotych): jajka, opakowanie 10 szt. — 3,99; masło, kostka 200 g — 6,88; serek z brzoskwinią, 200 g — 1,88; wafle orzechowe, paczka 500 g — 4,99; sok pomarańczowy 100%, litr — 3,49; czekolada Wawel, 100 g — 2,19; woda Pol-Plus niegazowana, 0,5 l — 0,5; ogórki gruntowe, 0,5 kg — 1,5; jabłka, 1 kg — 3,49 (a dla tych, którzy mają Kartę „Biedronki” — 2,49). Do środy dożyję, żywności jeszcze na drogę do Kijowa wystarczy, a koszt obiadu z trzech dań w jakimkolwiek lokalu gastronomicznym na terenie Polski wynosi 16-20 zł. Proponuję czytelnikom samodzielnie porównać polskie ceny z ukraińskimi, biorąc pod uwagę różnicę dochodów i kursu walut. Byłoby pożądane również uwzględnić wskaźniki jakości produktów, które w Polsce gwarantowane są stałą kontrolą zgodności ze standardami i tradycjami solidnej pracy. Jaskrawym, naprawdę bardzo smacznym przykładem solidnej pracy i wysokiej jakości produktu jest chleb wieloziarnisty Złoty Łan, którego 400-gramowe opakowanie kosztuje 2,65 złotych; między innymi przywiozłem ten chleb do Kijowa jako prezent. A tymczasem media w Polsce uciekają się do jeszcze ostrzejszych porównań: „Na co wystarczy Polakowi, a na co Niemcowi? Siła nabywcza średniej pensji w Polsce na tle krajów Zachodu” (artykuł zamieścił Business Insider). Na przykład, za swój miesięczny zarobek (netto na rękę) Polak może kupić 6090 jajek, podczas gdy Niemiec — 17460; odpowiednio: mleka, litrów — 1521 / 3388; masła, 200-gramowych kostek — 726 / 1891; filet z kurczaka, kg — 233 / 412; benzyny, litrów — 750 / 1706; piwa, litrów — 1400 / 3492; biletów do kina — 126 / 227... Rozumiecie, dlaczego Polacy jadą za pracą na Zachód? Odpowiednio mamy skutki: na koniec czerwca bieżącego 2018 roku w polskim przemyśle, sektorze rolnym i sferze usług brakuje prawie 39% pracowników (na wykresie).
Nieco łagodzą ostrość problemu sezonowi pracownicy z Ukrainy latem. Ale pomoc przy zbiorze truskawek, malin czy nawet jabłek to tylko mała część całej sprawy. A jak na ten stan rzeczy reagują obywatele Ukrainy, „mając to, co mamy”? Całkiem logicznie jadą do Polski, aby skorzystać z korzystnej koniunktury na rynku pracy. Tym bardziej, że nie tylko w internecie, ale nawet na słupach naprzeciwko hotelu, w którym mieszkałem, naklejono taśmą (niesłychane dotąd naruszenie norm sanitarnych) oto takie i podobne oferty zatrudnienia. Proponują pracę nie tylko w Polsce, ale i na Słowacji, w Czechach, innych krajach Europy Środkowej. Firmy na własny koszt przeprowadzają wszystkie niezbędne formalności dla zaproszonych pracowników, zapewniają bezpłatne mieszkanie, odzież roboczą, gwarantują 12-20 złotych za godzinę przy czasie pracy 210-220 godzin miesięcznie. Często nawet nie wymagają kwalifikacji, a oferują kurs szkoleniowy na miejscu pracy, zgodnie z konkretną specjalizacją. Natomiast wprost wymagają dobrej kondycji fizycznej, potrzebnej do produktywnej pracy po 8 godzin 6 dni w tygodniu, a także liczą na udział Ukraińców w poprawie sytuacji demograficznej w niektórych krajach UE. Charakterystyczne, że ogłoszenia pracodawców podawane są w języku ukraińskim. Wzrost popytu na siłę roboczą w krajach Zachodu, a co za tym idzie, także aktywizacja migracji zarobkowej ze Wschodu, jest faktem oczywistym. Odpowiednia dynamika zmusza do inaczej postrzeganych emocji narodowo-patriotycznych. Jak podaje Zaxid-Net, w 2017 roku pracownicy zarobkowi przekazali z Polski na Ukrainę 3,8 mld dolarów USA. Dane te zostały potwierdzone przez banki centralne obu krajów. Liczba jest imponująca i otwiera przed nami tajemnicę poliszynela. Bo oprócz radości i wdzięczności dla naszych „arbajterów” za przykład ich sumiennej, owocnej pracy w zjednoczonej Europie, musimy zdawać sobie sprawę, że na Ukrainie de facto istnieje głęboka przepaść braku miejsc pracy, co najmniej na wskazaną sumę zarobków — 3,8 mld dolarów USA. Andrzej Wójcik, dyrektor wydawnictwa KOS, na moją prośbę o skomentowanie sytuacji, powiedział: „Oczywiście na Ukrainie obecnie panują takie same trendy, jak w Polsce na początku lat 90., kiedy jeździliśmy do pracy do Niemiec. Żeby tylko ludzie, którzy obecnie próbują stworzyć dla siebie lepsze warunki i zarobek, nie zapomnieli o swojej indywidualności i świadomości narodowej wtedy, gdy zarobią. Ja zostawiłem pracę w Niemczech wtedy, gdy już mając dobre pieniądze, wszelkie wsparcie i absolutne zaufanie pracodawcy, uświadomiłem sobie, że mogę stracić mój wewnętrzny świat, jeśli nadal zostanę w obcym kraju. Teraz jest to niebezpieczeństwo dla Ukraińców. Dlatego, że na dzisiejszym tle wszechogarniającej unifikacji wszystkiego, Ukraińcy ryzykują utratę siebie, swojej wyjątkowości i szczęścia. Proponuję pracę na maszynie tynkarskiej, a także szpachlowanie i malowanie. Zapłata 800—2000 $ Oficjalne zatrudnienie Szczegóły pod telefonem …... (podano polski numer komórkowy) Od 07:00 do 21:00 odpowiem na wszystkie pytania. Każdy homo sapiens, który szanuje swój intelekt, nie powinien być tylko wołem roboczym. Można przez jakiś czas ciężko pracować dla szlachetnego doskonalenia swojego życia, ale nie można żyć tylko dla niewolniczej pracy. Cieszę się, że w mojej pracy wydawniczej mam możliwość komunikowania się z najbardziej twórczymi i interesującymi osobowościami. W szczególności także z ukraińskimi autorami, których utwory z powodzeniem wydaję. I właśnie to jest ważne, bo naprawdę doskonali rozum, wzbogaca serce, poprawia życie i wzmacnia jego sens”. Polacy wyraźnie poprawili swoje życie i w tej sprawie mogą pomóc Ukraińcom. Oczywiście, jeśli Ukraińcy chcą pracować dla jego szlachetnego doskonalenia i wzmocnienia sensu. Niemożliwe jest objęcie wszystkich ważnych wydarzeń za Bugiem, które są dla nas interesujące. Tutaj musi być efekt obecności. Dlatego proponuję czytelnikom wyobrazić sobie siebie na miejscu autora tego krótkiego reportażu.
Maschinelle Übersetzung
Ludność Połtawszczyzny, jak i całej Ukrainy, aktywnie włączyła się w życie polityczne. Ruch narodowowyzwoleńczy, który przybierał na sile, objął wszystkie warstwy ukraińskiego społeczeństwa: organy samorządu lokalnego, mieszkańców miast, chłopstwo, młodzież, cerkiew. Jego główne żądania sprowadzały się do narodowo-terytorialnej autonomii Ukrainy. Mieszkańcy Połtawy aprobowali i wspierali działania Ukraińskiej Centralnej Rady (UCR), skierowane na autonomizację Ukrainy. W warunkach legalnych wznowiły swoją działalność lub powstały nowe ukraińskie partie polityczne, rady, związki zawodowe. Towarzystwo „Proświta” na Połtawszczyźnie było jednym z najważniejszych elementów ruchu narodowowyzwoleńczego. Andrij Ływycki „Ukrainie — status prawny z czasów Mazepy” — żądanie połtawskich prośwician. W maju 1917 roku na łamach gazety „Połtawskij dień” rozgorzała ożywiona dyskusja o przyszłości Ukrainy w obliczu obalenia samodzierżawia w Rosji. Wzięli w niej udział przedstawiciele partii politycznych działających na Połtawszczyźnie oraz znani działacze społeczni. Kwestię autonomii Ukrainy uczestnicy dyskusji rozpatrywali w ścisłym związku z perspektywą formowania w składzie armii rosyjskiej oddzielnych ukrainizowanych jednostek wojskowych. Przekonanymi zwolennikami autonomii Ukrainy występowali działacze Połtawskiej „Proświty” Hryhorij Kowalenko i Wiktor Andriewski. Dowodzili oni, że los Ukrainy może rozstrzygnąć jedynie naród ukraiński, a nie Wszechrosyjskie Zgromadzenie Konstytucyjne. Hryhorij Kowalenko w szczególności podkreślał, że „Ukrainie musi zostać przywrócony ten status prawny i prawa polityczne, które miała za czasów hetmana Iwana Mazepy”. Wiktor Andriewski chciał widzieć w składzie Rządu Tymczasowego specjalnego komisarza do spraw ukraińskich i bronił konieczności tworzenia oddzielnych ukraińskich formacji wojskowych. Społeczne i finansowe wsparcie Centralnej Rady na Połtawszczyźnie. Udział „Proświty”. Rząd Tymczasowy nie przeznaczał środków na zapewnienie działalności UCR, w związku z czym ta ostatnia zwróciła się z apelem do narodu o utworzenie Ukraińskiego Funduszu Narodowego drogą dobrowolnych datków. Inicjatorami zbiórki wystąpiły „Proświty” i nauczyciele. Na przykład chłopi z Horbów w powiecie krzemieńczuckim zebrali 72 karbowańce, Horbiwska „Proświta” z własnych dochodów przekazała jeszcze 87 karbowańców, a zebrania wiejskie, które odbyły się w Mozoliwce, Swiatyliwce, Hryńkach i Tymosziwce tego samego powiatu, zebrały 394 karbowańce. W odpowiedzi na patriotyczną inicjatywę krzemieńczuckich chłopów UCR wysłała im telegram z podziękowaniami za bezinteresowną pomoc. Na sprawę narodową chłopi z Tyszkiwek w powiecie łubieńskim dobrowolnie opodatkowali się kwotą 10 kopiejek z każdej dziesięciny ziemi oraz po 3 karbowańce od właścicieli sklepów. 5 lipca Połtawskie ziemstwo gubernialne z inicjatywy „Proświty” przelało na potrzeby UCR 200 tysięcy karbowańców. Ogólnonarodowe wsparcie UCR świadczyło, że z mało znanego zgromadzenia kijowskich inteligentów na początku swojej działalności stała się ona autorytatywną siłą polityczną na Ukrainie, zdolną do uchwalania aktów o znaczeniu konstytucyjnym. Żądania autonomii, z którą ukraińska ludność wiązała wówczas odrodzenie narodowe i rozwiązanie kwestii socjalnych codziennego życia, brzmiały coraz bardziej stanowczo. Na początku maja 1917 roku Połtawska Hromada Towarzystwa Ukraińskich Postępowców (TUP) wystąpiła z inicjatywą zwołania Ukraińskiego Zjazdu Połtawszczyzny, tworząc w tym celu „Wspólny komitet ukraińskich partii i organizacji postępowych”, do którego weszli przede wszystkim przedstawiciele towarzystwa „Proświta”, a także Związku Chłopskiego, partii ukraińskich eserów i socjaldemokratów, Ukraińskiego Klubu, towarzystwa „Bojan” i in. Zjazd odbył się 21—22 maja w Połtawie. Jego delegaci wyrazili szczere powitanie i podziękowanie UCR za jej działalność, skierowaną na podniesienie świadomości narodowej narodu ukraińskiego i działalność państwowotwórczą. Wyrażono dominujące w ówczesnym społeczeństwie żądanie szerokiej narodowo-terytorialnej autonomii i przekształcenia Rosji w federację demokratycznych republik. Delegaci żądali niezwłocznego mianowania przy Rządzie Tymczasowym ministra do spraw Ukrainy oraz sformowania w składzie armii rosyjskiej trzech ukraińskich korpusów wojskowych. Przeprowadzenie Ukraińskiego Zjazdu Połtawszczyzny sprzyjało zjednoczeniu sił narodowych narodu ukraińskiego i położyło początek tworzeniu ich struktur organizacyjnych w terenie. Na przykład w Łubniach została utworzona koalicyjna rada ukraińskich organizacji społecznych oraz Ukraiński Związek Demokratyczny. Nie porozumiawszy się z Rządem Tymczasowym Rosji, UCR 10 czerwca 1917 roku samowolnie ogłosiła „Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady do narodu ukraińskiego, na Ukrainie i poza Ukrainą będącego”. Mówiono w nim: „Niech Ukraina będzie wolna. Nie oddzielając się od całej Rosji, nie zrywając z państwem rosyjskim, niech naród ukraiński na swojej ziemi ma prawo sam zarządzać swoim życiem, niech porządek i ład na Ukrainie dają wybrane w powszechnym, bezpośrednim i tajnym głosowaniu Wszechnarodowe Zgromadzenie Ukraińskie (sejm)”. W ten sposób UCR, aby uratować kraj przed anarchią i ruiną, które nadciągały z Rosji, brała rozstrzygnięcie losu narodu ukraińskiego w swoje ręce. Uniwersał wkrótce stał się znany w najodleglejszych wsiach i chutorach Połtawszczyzny i wywarł ogromne wrażenie na ukraińskim społeczeństwie, ponieważ był to znaczący krok ku odrodzeniu narodowemu. Praktycznie wszystkie warstwy ukraińskiej ludności oraz organy samorządu lokalnego i organizacje społeczne poparły Pierwszy Uniwersał. 16
czerwca, po omówieniu tekstu Uniwersału, ziemstwa łubieńskie i mirhorodzkie oraz mirhorodzka rada miejska postanowiły wesprzeć Ukraińską Centralną Radę, a Połtawski powiatowy zarząd ziemstwa — wykonywać rozporządzenia Rządu Tymczasowego jedynie za zgodą wyższego organu przedstawicielskiego Ukrainy. 18 czerwca Chorolska powiatowa rada deputatów włościańskich uchwaliła: „Szczerze witać Ukraińską Centralną Radę jako obrońcę i wyzwoliciela z kajdan niewoli naszej niegdyś wolnej, a teraz uciemiężonej matki Ukrainy”. W celu omówienia Uniwersału UCR 20 czerwca „Proświta” oraz inne organizacje patriotyczne zainicjowały zwołanie nadzwyczajnego gubernialnego zgromadzenia ziemstwa. Jego uczestnicy poparli proklamowanie autonomii Ukrainy. Po Pierwszym Uniwersale UCR stworzyła również pierwszy rząd autonomicznej Ukrainy — Sekretariat Generalny. W jego skład weszli także pochodzący z Połtawszczyzny członkowie „Proświty”: Symon Petlura (należał do kijowskiej organizacji miejskiej, objął stanowisko sekretarza do spraw wojskowych) oraz Iwan Steszenko (należał do połtawskiej organizacji miejskiej i został sekretarzem do spraw oświaty). Te wydarzenia zmusiły Rząd Tymczasowy do zgody na negocjacje z UCR, które zakończyły się kompromisem, którego treść została utrwalona w drugim Uniwersale. Centralna Rada uzyskała status autonomicznego tworu terytorialno-administracyjnego z własnym przedstawicielstwem. Jeśli w Krzemieńczuku, najbardziej zrusyfikowanym mieście Połtawszczyzny, proklamowanie pierwszego Uniwersału przeszło niezauważone, to drugi Uniwersał po burzliwej dyskusji rada miejska przyjęła przytłaczającą większością głosów — przeciw głosowało jedynie czterech bolszewików. Po osiągnięciu kompromisu między Centralną Radą a Rządem Tymczasowym na połtawskiego komisarza gubernialnego, na rekomendację gubernialnej rady deputatów robotniczych, żołnierskich i włościańskich, mianowano Andrija Ływyckiego — ukraińskiego patriotę, aktywnego działacza Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii od czasu jej powstania. A pan Andrij był ponadto jednym z najaktywniejszych działaczy „Proświty” powiatu złotonoskiego guberni połtawskiej. Zasób społeczno-historyczny „Na skryżalach” (artykuł „Następca prawny Petlury”) odnotowuje co następuje: „Przy wsparciu Andrija Ływyckiego w powiecie złotonoskim założono towarzystwo „Proświta”, uruchomiono wydawanie gazety „Wisti z Proświty”. Od stycznia 1919 roku Ływycki zajmował stanowiska: tymczasowego kierownika Ministerstwa Spraw Wewnętrznych URL, towarzysza ministra i ministra sprawiedliwości, zastępcy przewodniczącego Rady Ministrów w rządach URL, przewodniczącego misji dyplomatycznej URL w Warszawie. W latach 1920—1921 oraz 1922—1926 stał na czele rządu URL na emigracji. Po tragicznej śmierci Symona Petlury stanął na czele Dyrektoriatu URL i przejął stanowisko Głównego Atamana wojsk URL. Przez resztę życia na emigracji kierował Państwowym Centrum URL. Po II wojnie światowej osiedlił się w Niemczech, stał się jednym z organizatorów utworzenia Ukraińskiej Rady Narodowej w 1948 roku. Zmarł w 1954 roku w Karlsruhe (Niemcy), jego prochy zostały przeniesione na ukraiński cmentarz memorialny w Bound Brook, w pobliżu Nowego Jorku. Proświcianie Połtawszczyzny biorą udział w wyborach do rad miejskich W sierpniu 1917 roku na Połtawszczyźnie, jak i na całej Ukrainie, odbyły się wybory do rad miejskich. Inicjatorem stworzenia ukraińskiego narodowego bloku wyborczego wystąpiła Połtawska organizacja Radykalno-Demokratycznej Partii, ale ta idea nie zyskała poparcia ze strony ukraińskich partii socjalistycznych, które opowiadały się za zjednoczeniem według zasady klasowej, czyli z rosyjskimi i żydowskimi partiami socjalistycznymi. Skutkiem sporów było to, że jednolitego bloku wyborczego partie ukraińskie tak i nie utworzyły. Liczebnie i organizacyjnie słabe, nie zdołały zjednoczyć się wokół idei narodowej i w zależności od sytuacji politycznej w każdym z powiatów guberni poszły na wybory albo w rozproszeniu, albo w stworzonym według zasady klasowej bloku z innymi nieukraińskimi partiami i organizacjami społecznymi. W rezultacie wyborów municypalnych rady miejskie Połtawszczyzny wyraźnie przesunęły się na lewo. Jednocześnie w tych powiatach, gdzie udało się zjednoczyć, patrioci mieli udane wyniki, zbierając obfity plon wyborczy. Czasami siłą jednoczącą była „Proświta”. Na przykład w powiecie łochwickim. Tutaj ukraińskie siły narodowe szły na wybory razem — z listy towarzystwa „Proświta”. Listę kandydatów łochwiczanie uzgadniali nie według klucza partyjnego, a na podstawie „ukrainizacji i demokratyzacji”. Nic dziwnego, że na listę „Proświty” w powiecie łochwickim zagłosowało dwa tysiące trzydziestu czterech wyborców, czyli 58 procent! Formowanie rad miejskich stało się pierwszymi demokratycznymi wyborami w całej wielowiekowej historii narodu ukraińskiego. Dlatego też absolutna większość wyborców nawet nie wiedziała, jak głosować. Wybory odbywały się według list partyjnych i stały się poważnym sprawdzianem dla ukraińskiego ruchu narodowego pod kątem zdolności do realnego wpływania na społeczeństwo i konkurowania z rosyjskimi partiami politycznymi. Materiały usystematyzował Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Źródła: Rewehuk W. Ja. Połtawszczyzna w pierwszym roku Rewolucji Ukraińskiej. Epoka Centralnej Rady (marzec 1917—kwiecień 1918 r.) — Połtawa: ASMI, 2007. Pustowit T. Historia ukraińska Hryćka Kowalenki//Zoria Połtawszczyny, oficjalna strona gazety, 17.02.2018. tryb dostępu http://zorya.poltava.ua/ukrainska-istoriya-gricka-kowalenka/ Pustowit T. Wiktor Andriewski — wybitny kronikarz epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej// Zoria Połtawszczyny, oficjalna strona gazety, 25.08.2016., tryb dostępu http://www.old.zorya.poltava.ua/2016/08/25/viktor-andriyevskyj-vydatnyj-diyach-i-litopysets-doby-ukrayinskoyi-narodnoyi-respubliky/ Rewehuk W. Ja. Połtawszczyzna w ogniu Rewolucji Ukraińskiej (1917—21 r.) — Połtawa, wydawca Szewczenko R.W., 2014. Biłousko O. A., zespół autorów. Historia Połtawszczyzny dla klas 6—11 szkoły ogólnokształcącej. — Oficjalna strona „Połtawika” (NRP- Centrum Badań Historii Połtawszczyzny). Herman W. „Proświta”: historia i współczesność (1868—1998) : zbiór materiałów i dokumentów poświęconych 130-leciu WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki / Oprac., red. W. Hermana. — K.: Wyd. centrum „Proświta”, wyd. „Weselka”, 1998. Zespół autorów. „Historia Połtawy” (strona Borysa Tristanowa), — Steszenko Iwan Matwijowycz, tryb dostępu Zespół autorów. „Następca prawny Petlury”, zasób informacyjny „Na skryżalach”, tryb dostępu http://na-skryzhalyah.blogspot.com/2016/09/blog-post_77.html Kowal R.M. Encyklopedia Współczesnej Ukrainy. — Ływycki Andrij Mykołajowycz, tryb dostępu http://esu.com.ua/search_articles.php?id=55406 Ływycki Andrij Mykołajowycz. — Zespół autorów, Wikipedia. Korotenko W. Do biografii Andrija Ływyckiego (mało znane dokumenty Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego) // Połtaw. petluriana. Cz. 1. P., 1993 r.
Maschinelle Übersetzung
Marija PAWLUK, przewodnicząca oddziału rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki; Olha MANIUK, zastępczyni przewodniczącej oddziału rejonu halickiego m. Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. W 1873 roku po niespodziewanej śmierci J. Ławriwskiego «Proświta» na walnym zgromadzeniu wybiera trzeciego prezesa. Został nim członek Głównego Wydziału, galicyjski arystokrata, wysoko wykształcony właściciel ziemski Wołodysław Fedorowycz. Wołodysław Fedorowycz urodził się 25 maja 1845 roku we wsi Biliniwka na Tarnopolszczyźnie. Rodzina Fedorowyczów, jak pisał I. Franko, należała do najdawniejszych rodów szlacheckich i wywodziła swoje pochodzenie od ruskich książąt czernihowskich. Syn dziedzica-narodowca Iwana Fedorowycza wychowywał się w ukraińskim duchu patriotycznym. W 1864 roku Wołodysław kończy gimnazjum w Tarnopolu, gdzie dyrektorem był wówczas W. Ilnycki, uczestnik «Soboru ruskich uczonych» z 1848 roku. Pod jego wpływem młody gimnazjalista zainteresował się naukami filozoficzno-historycznymi oraz sztuką. Uczniami tego gimnazjum w tamtym czasie byli: przyszły ukraiński uczony Iwan Puluj, Wołodymyr i Ołeksandr Barwinscy — w przyszłości czołowi działacze «Proświty». W 1866 roku Wołodysław wstępuje na Uniwersytet Wiedeński, a po dwóch latach kontynuuje naukę na Sorbonie i we francuskim Kolegium, podróżuje po Europie, poznaje kulturę Anglii, Francji, Włoch, Szwajcarii, Niemiec. W 1871 roku, po śmierci ojca, zostaje spadkobiercą dobrze zagospodarowanej znacznej własności ziemskiej we wsi Wikno na Tarnopolszczyźnie, do której później dokupuje sąsiednie majątki. Tutaj wprowadza wzorowe gospodarstwo rolne. Oprócz tego Wołodysław aktywnie bada historyczną przeszłość swojego narodu, interesuje się okresem kultury trypolskiej, studiuje materiały etnograficzne i twierdzi, że «Rusini w dawnej przeszłości niczym nie różnią się od Francuzów czy Niemców». Bierze udział i finansuje wykopaliska archeologiczne w okolicznych wsiach, w szczególności we wsi Wikno — kilka grobów, we wsi Towste — osady neolityczne, we wsi Nowosiłka — wielki kurhan, we wsi Czerniahiwci — «Książęcą mogiłę». O znaleziskach archeologicznych informuje w prasie, a później wystawia je na Wystawie Archeologicznej w latach 1887—1888 we Lwowie. Młody właściciel ziemski subsydiuje wykopaliska archeologiczne starożytnego Halicza (Kryłosa), które prowadził profesor Uniwersytetu Lwowskiego, ukraiński archeolog Isydor Szaranewycz. W swoim pałacu Wołodysław założył pierwsze największe muzeum krajoznawcze na Podolu, w którym naliczono około dwustu wzorów dywanów z różnych miejscowości Zachodniego Podola oraz innych regionów Ukrainy. Obok obrazów w muzeum znajdowała się ceramika, porcelana, broń, przedmioty starożytne, eksponaty archeologiczne i geologiczne. Wielkim skarbem była biblioteka W. Fedorowycza, która liczyła 20 tys. tomów z liczną liczbą starodruków i materiałów archiwalnych. Archiwum rodzinne zawierało około 15 tys. dokumentów. W latach 1883—1884 na zaproszenie W. Fedorowycza opracowuje je I. Franko. Na podstawie przestudiowanych dokumentów Iwan Franko pisze badania: «Klucz hrymajłowski», «Pańszczyzna i jej zniesienie w 1848 roku», «Sytuacja finansowa Galicji», «Łukjan Kobyłycia», a także swoją największą pracę historyczno-publicystyczną «Życie Iwana Fedorowycza i jego czasy». Wołodysław jako dobry gospodarz dba o rozwój gmin, w których znajdowały się jego majątki. Jako członek Krajowej komisji ds. rozwoju rzemiosła we Wschodniej Galicji organizuje we wsi Wikno warsztat tkacki, gdzie oprócz dywanów produkowano także derki, pasy, krajki. Wspaniałe dywany z tego warsztatu sprzedawano w całym Cesarstwie Austriackim. W 1873 roku na Wystawie Wiedeńskiej zaprezentowane przez W. Fedorowycza dywany z motywami ukraińskimi otrzymały najwyższe pochlebne oceny. We wsi Towste obok warsztatu tkackiego zakłada krajową szkołę bednarsko-kowalsko-garncarską. Wytwarzano tu ceramikę glazurowaną z różnorodnym ornamentem artystycznym. Obserwując przebiegłość i podstępność Polaków w Sejmie Galicyjskim wobec Ukraińców, będąc zwolennikiem lwowskiej «Proświty» i członkiem Głównego Wydziału, zgodził się zostać trzecim prezesem «Proświty». Nowo wybrany prezes w swoim przemówieniu inauguracyjnym 22 maja 1873 roku podkreślił: «Kulturę kraju określa nie stopień żyzności ziemi, a stopień wykształcenia obywateli. Zresztą politykiem może być tylko wykształcony człowiek. Zatem nam, Rusinom, potrzeba przede wszystkim uświadomić sobie, że ile głów zdobędziemy dla oświaty, tyle samo osób powie, że ta ziemia to Ruś, a oni to Rusini. Niechże polityką Rusinów teraz stanie się praca nad oświeceniem narodu. Tylko własna działalność pomoże wywalczyć dla siebie nasze prawa. Zatem ja chcę, aby wszelka obca hegemonia nad naszym narodem ustała, żeby nikt nami wbrew naszej woli nie zarządzał. Ruś — dla Rusinów!». Cztery lata pod kierownictwem W. Fedorowycza zaznaczyły się w historii «Proświty» rozszerzeniem geografii jej działalności. Pierwszorzędnym zadaniem było szerzenie wiedzy wśród narodu, wydawanie książek i szerzenie oświaty w Galicji, przygotowanie i rozpowszechnianie podręczników dla początkowych i średnich szkół ukraińskich, drukowanie popularnej literatury dla ludu pod egidą «Proświty». W 1875 r. założono pierwszą filię we wsi Bortnyky koło Chodorowa i pierwszą czytelnię we wsi Denysiw na Tarnopolszczyźnie. Staraniami O. Barwinskiego otwarto filię «Proświty» w Tarnopolu w 1876 roku, później — w Kołomyi i Stanisławowie (1877 r.), przyjęto uchwałę o wprowadzeniu miesięcznych książeczek członkowskich. W. Fedorowycz dbał o rozpowszechnianie ukraińskiej książki poza granicami Galicji. W szczególności, w tym samym 1873 roku zwrócił się
Wołodysław-Walenty Iwanowicz Fedorowicz złożył do rządu w Budapeszcie wniosek z prośbą o wykorzystanie na Zakarpaciu podręczników ukraińskich, z których korzystano w szkołach ukraińskich w Galicji, a także złożył memoriał do Wiednia, aby uchwała Sejmu Krajowego o nauczaniu w języku ukraińskim w wyższych klasach gimnazjum akademickiego we Lwowie uzyskała sankcję cesarską. Wiele dla nawiązania kontaktów z ukraińskim Zakarpaciem zrobił Iwan Franko dzięki osobistej przyjaźni z pisarzem J. Żatkowiczem. Ścisły kontakt nawiązała „Proświta” z Bukowiną. Dzięki współpracy z profesorem Uniwersytetu Czerniowieckiego, doktorem Smal-Stockim oraz przy wsparciu galicyjskich wydawnictw, otwierano tam ukraińskie czytelnie. Aby poprawić pracę oświatową w prowincjach, „Proświta” wzięła pod swoją opiekę ośrodki kulturalne, tzw. „czytelnie ruskie”, które w czasie narodzin Towarzystwa już działały w Galicji. W celu szerzenia swoich wpływów „Proświta” bezpłatnie wydawała książki dla czytelni w kraju, ale w 1876 roku Główny Wydział „Proświty” przyjął uchwałę, zgodnie z którą książki przekazywano bezpłatnie tylko tym czytelniom, które wstąpiły w szeregi członków Towarzystwa. Wołodysław Fedorowicz był gorącym zwolennikiem zjednoczenia narodu ukraińskiego od Karpat po Kubań, nie godził się z moskalofilami, a także z pretensjami Polaków do ziem ukraińskich. Zawsze zdecydowanie występował przeciwko jakiemukolwiek poniżaniu „Proświty” w oczach opinii publicznej. W 1876 r. polscy posłowie w Sejmie wystąpili przeciwko pomocy dla teatru ukraińskiego i „Proświty” oraz doprowadzili do przyznania pomocy pod warunkiem cenzurowania jej wydawnictw, „bo szerzą schizmę i nienawiść w społeczeństwie”. W. Fedorowicz następnego dnia na walnym zgromadzeniu Towarzystwa wystąpił z patriotyczną mową, którą zakończył słowami: „Proświta jest towarzystwem od nikogo niezależnym. Kiedy przyjęła na siebie trud wydawania książek szkolnych, robi to tylko dla dobra swojego narodu, a z pieniędzy, które kraj ma obowiązek dawać na wydawanie książek szkolnych, składa dokładne rachunki. Co wolno pisać Polakom i Niemcom, tego nie może być zabronione Rusinom... Tylko 20-milionowy naród może być sędzią dla „Proświty”. Daruję „Prośvicie” 12 tysięcy złotych i mam nadzieję, że Towarzystwo pomocy od Sejmu w tak poniżających okolicznościach nie przyjmie”. Zarząd „Proświty” odmówił przyjęcia uchwalonej przez Sejm zaniżonej dotacji. Inicjatywę W. Fedorowicza poparło wielu innych zamożnych działaczy i od tego czasu aż do 1884 roku „Proświta” nie otrzymywała żadnej pomocy z funduszy krajowych. Dopiero w 1884 roku, bez prośby „Proświty”, Sejm Krajowy wyasygnował na jej utrzymanie 2000 koron pomocy, którą później kilkakrotnie zwiększał. W 1877 roku W. Fedorowicz złożył obowiązki prezesa „Proświty”, ale pracy w ukraińskich organizacjach społecznych nie porzucił. W tym samym roku wybrano go na przewodniczącego Komitetu ds. organizacji wystawy etnograficznej z okazji przyjazdu do Tarnopola austriackiego następcy tronu. Wystawa miała na celu pokazanie przedstawicielowi dworu monarchicznego, że Ukraińcy to osobny, samodzielny naród, z bogatą kulturą i obyczajami. W parku miejskim zbudowano wzory typów wiejskich chat z różnych regionów Galicji, demonstrowano odmiany ukraińskiego stroju narodowego, oryginalną sztukę ludową itp. W. Fedorowicz pomógł organizacyjnie i finansowo stworzyć chór złożony z jedenastu okolicznych wsi. Sam witał gości w stroju ukraińskiego bojarzyna (według rysunków historyków) i tym samym jeszcze raz dawał do zrozumienia, że Ukraińcy, podobnie jak Polacy i inne narody monarchii, oprócz zwyczajów i tradycji, mieli w przeszłości swoją państwowość ze swoimi bojarami i książętami, a dlatego zasługują w składzie Cesarstwa Austriackiego na prawo do własnej autonomii z rodzimojęzycznym szkolnictwem, własną kulturą i własnym samorządem. Zorganizowana wystawa uwieńczona została wielkim sukcesem. W 1894 roku sponsorował ukraiński etnopawilon na Wystawie Krajowej we Lwowie. Oprócz udziału w życiu społecznym, pod koniec XIX w. W. Fedorowicz zajmował się działalnością polityczną, pisał artykuły na tematy historii, edukacji i wychowania młodzieży. Prace historiozoficzne publikował w czasopismach „Prawda”, „Zoria”. W latach 1879—1882 był posłem do izby niższej parlamentu wiedeńskiego, później został wybrany dożywotnim członkiem izby wyższej — Izby Panów. W latach I wojny światowej, latem 1917 roku, majątki W. Fedorowicza znalazły się w strefie działań wojennych. Kiedy pojawili się moskiewscy oficerowie, kazał otworzyć pałac, myśląc, że w ich osobach znajdzie ochronę przed żołnierzami. Tymczasem za oficerami wdarli się żołnierze i zaczęli wszystko grabić, a starodawne księgi i gramoty wyrzucili na podwórze, żeby rozpalić nimi ognisko. Wśród tego chaosu W. Fedorowicz w tkalni przebrał się w wiejski strój, uciekł do wsi, gdzie ukrywał się przez dwa tygodnie. 27 lipca 1917 r. żołnierze podpalili dwór, a ofiarą pożaru stały się bezcenne dobra kulturowe i skarby, które przez całe stulecie zbierali ojciec Wołodysława Fedorowicza i on sam: biblioteka, archiwum, obrazy itp. Z wzorowo urządzonych budynków nie zostało nic. Fedorowicz pojechał szukać sprawiedliwości u rosyjskich urzędników do Kijowa i Piotrogrodu. Po przewrocie październikowym od razu powrócił do Kijowa, który stał się stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej. Tam zachorował i zmarł 22 grudnia 1917 roku. Jego córka Karolina Daria Fedorowicz-Malicka, która zdobyła gruntowne wykształcenie za granicą (Niemcy, Francja, Wielka Brytania), została ukraińską pisarką i występowała pod pseudonimem Daria Wiłońska. Znana jest jako krytyk literacki, tłumacz i historyk sztuki. Podróżując po Europie, Karolina była ambasadorką edukacyjną Ukrainy. Oprócz licznych prac, Karolina pozostawiła słynną książkę „Za siłę i zwycięstwo”, która po raz pierwszy ujrzała światło dzienne w 1938 roku. Literatura: 1. Zarys historii „Proświty”, 1993. 2. Encyklopedia ukrainoznawstwa. T. 9. Lwów, 2000. 3. Według materiałów ze zbiorów muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie. 4. 170 lat od dnia urodzin Wołodysława Fedorowicza // library.te.ua 5. J. Stech. Wspomnieć działacza kulturalnego Wołodysława Fedorowicza // www.novasich.top Wołodysław-Walenty Iwanowicz Fedorowicz — prezes „Proświty” w latach 1873—1877, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki, działacz kulturalno-oświatowy i społeczno-polityczny, mecenas.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
z powodu strachu przed własną porażką — przez pół roku unikał kontaktu, próbował żyć w wstrętnym świecie, ale zapadł na bezsenność, jakby z przerażeniem w duszy widział, jak bezgłośnie ginie żywa tkanka; spoczywał na skrzypiącym łóżku, uwierzywszy w przeklętą rzeczywistość, i składał dość upiorne podziękowania czasowi oraz zubożałemu ciału — z niepokojącą myślą: stawiać prawdziwy opór fizycznej śmierci; przed tym, jak wreszcie powrócić na ziemię obiecaną; wtedy byli razem na plaży, ona leżała na ręczniku, przeglądała poranną gazetę, było słonecznie, on pływał kraulem, na pochyłym brzegu widział jej postać — kobiecą i smukłą — martwa woda trąciła szpitalnym łóżkiem i ciałem słabym, a stare drzewa lekko zasłaniały jaskrawobłękitną dal, i jemu, być może po raz pierwszy od wielu tygodni, zrobiło się znacznie lżej, przy żółtych brzegach kołysały się łodzie i leżał muł, serce biło gwałtownie, lecz on żył, jakby dawno umarł; w myślach nurkował we wspomnienia, bo przeszłość raniła serce, ale wilgotny wiatr wzdymał na szarej wodzie fal liliowe grzbiety; żal przenikał do serca, bzowe cienie padały od drzew, czarne ptasie stada, niczym spojrzenia, krzyżowały się na niebie; drażniła go umierająca ludzka tkanka i płynność dni, przed wejściem do wody zrobił sztuczkę — przez chwilę stał na głowie na piasku, a horyzont rozszerzał się, mierzknął, bladł w jego uważnym spojrzeniu, jak bezsensowny przejaw miłości; tego dnia zbyt długo wykonywał serię ćwiczeń pływackich, świeżo ogolony i umyty wychodził na żelazną trampolinę, ona już nie widziała, jak próbował wpław pokonać kanał — śmierć stała się osiągnięciem upragnionej wewnętrznej wolności; mimo wagi i znaczenia — były to zwykłe słowa, na sennej plaży topielca znaleziono akurat po obiedzie — rozmyty zarys prowincjonalnego miasteczka — spowijała mgła, a nad kanałem wisiał słodkawo-rdzawy zapach zielonkawej miedzi.***Na nieszczęście, w jego życiu nie pozostał już nikt — kategorycznie dalsze życie, niechby i nie każdego dnia, — stawało się marnością, przypomniał sobie, jak w nagich gałęziach rozpaczliwie śpiewał kos, jak jesienna pora zawsze kończyła się zbieraniem jabłek w sadzie; w dzień rzeka zalała suche rowy, jednak w nocy woda już opadła, stał niemal po kostki w piasku i grzał twarz w słońcu, próbował pojąć rozlaną błękit sztywnego, zgrubiałego szwu, który po prostu na oślep biegł między pustymi, spadzistymi brzegami; aby naraz zdusić strach przed śmiercią, zachwycał się krajobrazem, mógł często myśleć z miłością o tych, którzy odeszli od niego na zawsze, jego duszę ogarniał spokój, niczym lodowaty deszczowy potok, i całą istotą odczuwał niepokojący nastrój wzburzonej wody;
Maschinelle Übersetzung
***
Leżał w sali szpitalnej wśród takich jak on rannych — stara cerkiew majaczyła w jesiennej mgle za wysokimi oknami — i rozmyślał nad życiem, które podlega śmierci i rozpadowi;
po obiedzie do szpitala przychodziła kobieta z domu za wzgórzem — w długiej sukni, z włosami do ramion, z oczami pełnymi lnu, młoda, o wycierpiących, delikatnych rysach twarzy, łagodna;
jego ostrzyżona głowa była nieco pochylona, oczy zamknięte, bo tajemnica skryła się w listach miłosnych i w samym osądzie, chciał znaleźć w duszy jak najwięcej zniszczonych wspomnień;
wydawało mu się, że unikała tego, co łączy ludzi, za drzwiami żołnierze paplali miękkim południowym dialektem — kochał bezgranicznie, lecz ona miała w duszy kogoś innego;
potem on, narzuciwszy marynarkę, palił na podwórzu, sinym od chłodu, i widział, jak szła do bramy, spowita ptasim gwarem, w jej sercu obok miłości żyła wojna, przekazana przez matkę;
długo patrzył za nią, nerwy były krańcowo napięte, ponieważ dołożył znacznych starań, by pozostać w jej pamięci, pod wieczór zbierało się na deszcz, z morza śmierdziało zgniłą rybą;
ledwo powstrzymał się, by zatrzymać ją do zdjęcia — ona — w białej sukni, on — w czarnym garniturze, dłonie splecione, jak wtedy, bardzo dawno, na tle morza, które było otulone ciszą;
wiele w życiu zyskał, ale stracił jeszcze więcej i wzburzony rozmyślał, zaciskając papierosa w pięści po żołniersku: dlaczego we śnie w przeddzień deszczu widzi nieżyjącego ojczyma?..
słyszał w nocy, jak w sąsiednich sadach sprężyście uderzały dojrzałe jabłka, przypomniał sobie, jak długo leżała obok, jak cicho płakała, jak jego namiętność została na zawsze spalona jej pocałunkami…
***
Minęło jeszcze kilka dni, zanim wykryto jego nieobecność — była podróż i przytulne mdłe wrzenie błyszczących igieł, we wspomnieniach powoli dobiegał końca krótki deszczowy dzień, lecz on północnemu wiatrowi nadstawiał uduchowioną twarz, gdzie pod wieczór w głębokiej studni lśnił umyty księżyc;
noc schowała gniazdo siwego gołębia w namokłą podstawę liści, człowiek całe życie przezwyciężał zależność od własnego cienia, kobiety, ciemna woda szeleściła, pochłaniając kości policzkowe, zmywając krew z przygryzionej wargi, jakby rozrywała bezbarwny pęd życia, gdzie ciało śmiertelne jakby siłą nabywało fizycznego doświadczenia;
dwadzieścia lat temu zdarzyło im się zobaczyć w restauracji — on był inżynierem górnictwa, ona — wykładała francuski; nad kwiatami, które żółkły w wazonie, bez ustanku krążył motyl, w nędznym hotelu nauczyła go prawdziwych pocałunków, a on ulegał jej nieposkromionemu pragnieniu bycia szczęśliwą;
czekał go los wycieńczonego wołu, zabitego ugorem, albo też los Mykoły Chwylowego, który zastrzelił się w pokoju, zaprosiwszy przyjaciół na godzinę 10 rano 13 maja 1933 roku, w tę sobotę kręciło się w głowie od gęstych zapachów bzu, a w sąsiedniej bramie jeszcze od nocy wył przybłędny pies;
zdjął kapelusz i ostrożnie wygładził włosy dłonią — przypomniał sobie mewę na pustej plaży okupowanej przez Rosję Jałty i jak szpalty gazet naświetlały kłamliwe rosyjskie wiadomości, potem błądził wyschniętym korytem rzeki, które odsłoniło szkielety ryb, poskramiając łzy, które płynęły z oczu i dławiły gardło.
***
Nocą wrócił z wojny z jedną myślą — odespać się, ponieważ dotąd samo życie składało się jedynie z samoniszczenia, kiedyś urodził się wbrew woli matki, chociaż za pragnieniem ojca; jego dorastaniu towarzyszyły długie listy i podróże latem nad Morze Czarne, gdzie prażyła się na słońcu masa nagich ludzi i leżał na wilgotnym piasku, wywiesiwszy język, martwy pies;
następnego dnia — jego lewy policzek był zraniony ostrzem brzytwy, więc, ogoliwszy się do końca, przykleił plaster do ranki, potem ubrał się i wyszedł na dwór, gdzie chudy wiatr wiał ukośnie; tamtego roku na południu dni były naprzemiennie — to jasne, to pochmurne, widział, jak nad morzem mewa leciała do skały, jak do domostwa, naruszając, jak zalecenia lekarza, duszy nędznej obnażony spokój;
przypomniał sobie, jak tracił słowa w latach szkolnych przy tablicy, jak zazwyczaj wieczorem nurkował, jak ten pływak, w półsenne morze, jak dawał nowym wierszom życie poprzez straszliwą niewiarę i zmęczenie; na Krymie po zgniłej jesieni — następowała zgniła zima, jak pułapka, nad umarłym morzem bez końca wisiał odór chorych miasteczek, lecz w zranionym ciele nie odzywała się już dawna namiętność.
Plaża we wrześniu
Już ptaków szarawy dym rozpuścił się w głuchej wysokości, nocą w sadzie, strącone ulewą, sprężyście uderzały jabłka dojrzałe; schronienie w hotelu na bezrok znaleźli — wszyscy grzeszni i święci — mężczyzna przyciskał się szorstkimi wargami do kobiecej szyi — to nieograniczony wyraz prawdziwych uczuć podczas wojny, dwóch ciał na zmiętej pościeli przeznaczone połączenie, z wyrazem całkowitego spokoju na twarzy widział sny, gdzie milcząc oglądał martwą ziemię i jesień krwawiła wczesna;
a potem, kontemplując kobiece nagie plecy, cicho palił, i senna woda, stopniowo zamieniając się w lód, twardniała, rano na znak żałoby w mieście opuszczono flagi, pachnąca kawa i papieros były jak cierpka, grubawa skórka; był jednym z tych dziwaków, którzy kochali czarno-białe kino, ciepły wrzesień, parterowe osiedla, zupę z szafranem, zgolił wąsy, jakby na zawsze obnażył duszy zamulone dno,
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
wiedział, że był niezdolny do stawiania oporu temu, co wrzało w duszy; tylko na pierwszy rzut oka wrócił do domu, by odsunąć się od życia; miał zamiar zażyć śmiertelną dawkę morfiny, a kołnierz dusił go w gardło — rzuciło się w oczy, że po obiedzie wzburzony wir rzeki przecięły cienie drzew;
czuł, jak w jego chorym ciele temperatura już spadała, widział, jak blady wieczór szybko pochłaniał resztki ubogiego dnia; później zastał żonę na kolanach — myła podłogi w pokojach — jej ciepłe włosy zbyt pachniały surową wodą, kiedy ją objął.
***
Lubił patrzeć, jak nad morzem zaczynało świtać, gdzie świadomość życia żywej materii następowała zawczasu; zawsze starał się usłyszeć żal, być tam, gdzie nie było ludzi, i zrozumieć brzydotę śmierci oraz pojąć piękno życia,
gdzie w martwej duszy żyła uboga namiętność spierzchniętych warg, ta, która bez ustanku marnowała się, powoli zanikając, kiedyś jego ciało wyrąbał z lodu zasmucony lodorąb; jednak dusza pragnęła poczuć jedynie ciepło ludzkich serc;
przed spacerem leżał w łóżku przez godzinę nieruchomo — czując, jak bardzo jest zmęczony, jak życie odebrało mu siły, jak tracił władzę nad uczuciami, które doszczętnie zniszczyła rdza krwi, co uroczyście chlupotała w przeciętym kręgu napiętych żył;
ciężkie rozstanie kończyło się tak samo — ciepłym listem jak nietrwałe podarowane szczęście, jak smutek zastygły w oczach; dzień wydawał się bardzo zimny, założył zimowy płaszcz, nad rzeką patrzył, jak ptak przeskakiwał z gałęzi na gałąź —
to ograniczenie wjazdu do kraju dla osób niepewnych, rwące kręgi krwi pod skórą i twarde jak ścierń podbródek; widział, jak błyszczał matowy wilgotny piasek, jak stada ryb z bezmiernej nudy pływały między kamieniami w świetle dnia.
Franz Kafka is dead*
Z ruchu warg odczytuje słowa, których sens, jak zawsze, jest niezrozumiały — jemu, mężczyźnie wyrwanemu nagle z codziennego biegu życia; w oddali brzeg rzeki kołysze się jak biała łódka na falach, a szara, martwa woda z rybami ostrzem rani krtań i rozrywa gardło na pół, jakby od tych ostrożnych słów, wypowiedzianych na wygnaniu, zależało zbyt wiele, jakby na szali postawiono życie i ranę,
zadana kobietą minionej nocy w hotelu, gdy gwiazdy świeciły wczesne, prawie już nie niepokoi jak dawniej, i tylko rzeka, ubrana w zmarszczki, niesie gdzieś czerwonawą rdzę jesiennych owoców, ciepłych w dotyku — i w smaku, zapewne dość przyjemnych, odpycha od opuszczonych siedzib; słychać kapanie kranu i za oknami niepokojący krzyk mew — zlodowaciała duchota niszczy uczucia, odbiera możliwość kochania, i pulsuje błękitna żyłka na szyi tej, która śpi, a na ustach niewyraźnie pojawia się uśmiech i gaśnie; moknie drzewo i żwir; na okrągłym stole w bzowym mroku majaczy chińska waza, przypadkowa właściwość życia bez imienia — jak francuskie chrapliwe słowa, którymi opisuje się życie lub śmierć, którymi nauczono się leczyć i pocieszać, niszczyć duszę, jak powódź — drobny las; prawdziwość świata cieńsza od brzytwy, którą ścisnął w dłoni; spoczywające jasne południe naraża na niebezpieczeństwo, miedzią barwi liście zżółkłego orzecha: nauczono żyć, ale umierać nie nauczono; tłusty lepki osad na skórze, giętka czułość pocałunku, wybuch gniewu z powodu niezrozumienia, człowiek wychodzi z pokoju, a kołnierz uwiera świeżo umytą szyję, tak woda szalonym, głębokim oddechem pokonuje nastroszoną czuprynę zarośli, tak serce poddaje się zmęczeniu, tam gdzie umiera miłość, i szemrze woda w zardzewiałych rurach, a u mężczyzny zziębła dusza, na jego szyi odciska się szminka, zależność od drapieżnego dziennego światła — jakby żywe wnętrze ryby, i obnażone ciało drży od pocałunku lub dotyku prześcieradła — tak nagle mewa odbija się w mętnych falach i moczy pióra — jak nieuświadomiony strach, że już nic nie da się zmienić — i odpłata jest nieunikniona, a odwaga wydaje się jedynie grozą wobec upływu czasu, który przechodzi w rozpad, gdzie zbędne są słowa modlitwy.
***
On idzie do okna, by popatrzeć na stare drzewa, tam, w dół, gdzie gorąca bruk z niecierpliwością czeka na deszcz i miedź kropel, koń, dawno utrwalony w kamieniu, na placu gryzie stare wodze, cicho śpiewa kanarek, a marynarka wisi na oparciu krzesła na opak;
Na dawnej fotografii — dokładny obraz mojego ojca, który już umarł, Boże, w upalny lipcowy dzień 2002 roku widziałem go żywego, pachniały lekarstwami korytarze, ściany, światło, fartuchy pielęgniarek, czas przemija: w myślach za każdym razem wracam na okupowany Krym;
czas nie złagodził milczenia między tymi, którzy już dawno oniemieli — proboszcz parafialny stał przy łóżku ciężko chorego i mógł coś zmienić na lepsze w tym świecie, lecz brakowało mu słów — bo na wylot rwała się wytrzymała tkanina dnia — i pachniał deszczem zakład pogrzebowy;
zamrożona woda wewnątrz ciała nie pozwala umrzeć, jakby miłość żyjących do tych, którzy odeszli, miłość, która nie zna czasu, rozłąk ani granic, w otworze drzwi migotał liliowy cień i mrok, jak herbata stygł — to jest to, co zostaje na zawsze, to jest to, co na wieki zachowasz w duszy;
na polu, gdzie były owce, Thomas Hardy** udawał kiedyś martwego — zbyt wrażliwy chłopiec chciał poznać tę granicę własnych myśli, która przebiega przez uczucia, pozostając w nich, czy kulą przez ciało — tak kotwica życia zagłębia się mocno we wilgotny rudy piasek;
cicho podszedł do parapetu — i wieczór rozjarzył się jak papieros, usłyszał przez dystans czasu głos nastolatka — jak wiele lat temu, twarde żyły jak sznury napięły się na szyi, bo on istniał i był, lecz nie mógł już dłużej trzymać w duszy tej dawnej, ciężkiej winy;
nie mam siły mówić językiem poezji — zostaje po prostu ból, coś niewypowiedzianego, o czym wiesz jeszcze z dzieciństwa, lecz milczysz, niewidoczne szwy wzdłuż kołnierza — to zjada marynarkę nienasycona mól, słowo się rwie, a wiersz wyrywa się z gardła krzyżem na krzyż;
***
Szaroskrzydła mewa chowa się w toni rzecznych fal, jakby w toni ziemi, drży, rwie się i gaśnie na zawsze tłuste powietrze pod jej mocnym skrzydłem, ludzka samotność, jak krew, kładzie się u podstaw bytu, i pachnie chleb na stole, uczucie — równoczesne, jak puls na przegubie, przeszyte krwią i ciepłem;
jakby przez naciągniętą skórę przebijał się pączek nowego tygodnia, kochaj ochrypły głos mewy, który siłą wydziera się z dna gardła i piersi, grubieje lepka nić morskiego wybrzeża, jak bezimienna swoboda wody, gęste suche zioła, stare drzewo na granicy pola, wierszowy jamb i choreusz;
mewa spada jak kamień w nurt i dziobie własne odbicie, by pokonać żal, urywają się wspomnienia i słowa, pęka pamięć, jak płótno żagli, i jaśnieją sny, a zmarznięta glina jak krew plami wyschniętą trawę, już gardło stopniowo nabiera mocy słów; i dopalił swojego papierosa,
ten, kto zaznał chłodu prześcieradeł, kobiecego ciepła i pamięta usta, żar gorących pocałunków i drgawki grzesznego ciała od siły błogich mąk, to jak przerażająca głębina morza, to jak niema wysokość błękitnego nieba, to studnia samotności dusz, to pragnienie splecionych nóg, splecionych rąk,
lodowy grób ludzkiego życia, pług pozostawiony na polu, gdzie wyrośnie zawsze szron o cierpkim posmaku namiętności, jakby delikatne dotknięcia warg, krzyk mewy przelatuje nad ciemną wodą zalanych obszarów, gdzie żarzy się gęste powietrze, jak wyczerpane niebo, które na oślep rąbie zraniony siekiera lodowa;
tylko blada opalenizna wyżłobionej, wydłużonej twarzy wobec mgły,
garbaty nos, sztywne wąsy, kolorowa glina uderza łomem, jak pług, który ma moc twórcy i, spodziewając się żniw, rani ciało ziemi jesienią, oczy, wypełnione niebem, witały przypływ, a potem przykrył je kapelusz;
daremna cisza powstrzymuje straszliwą utratę serc, wisi trwały zapach nieba, w braku uporządkowania rzeczy świata istnieje zagrożenie, chwiejny trampolina, płetwy spłoszonych ryb pod lodem przecinają zielonkawy blask rzeki, mężczyzna leży w dole jak zarodek, dłonie zesztywniałe przyciska do kolan.
***
Drzewa, jakby w objęciach, trzymają owoce aż do nadejścia jesieni, rudawa trawa w głębokich jarach aż do śniegu zachowuje rdzawą oparzelinę, jasna pora trwóg przenika ptasi wielogłos, a na skórze zarasta twardą blizną niespokojny krzyk sójki.
Szelest deszczowych kropli przybiera na sile, przeszywany niepogodą — dni zdołają w nich wdychać szerokie niebo, które wierzy w deszcz, bujne gałęzie, drgające od wiatru mocno i czule, z pogardą, już cicho zranione suchym i jaskrawym światłem na wylot, na wskroś.
I robi się gorzko w ustach od przykrych słów — na kształt tego wyrzutu, który, jak owoc o tak soczystym smaku, ma miąższ dojrzały; rozorana pługiem tłusta ziemia jakby pragnęła odwiecznego spokoju, jak serca splecione dłoń w dłoń miłością, sen fali czy ruch barkasu.
Jak żywe, moknie w zimnej wodzie rybie ciało — Boża świętoszka, stanowcza w zamiarach, by istnieć ponad żółcią ludzkiego żalu, jak korona, i co wieczór staje się kołyską dla dzikich ptaków wąwóz, gdzie rośnie tarnina — i ta niezawodna, odwieczna żałoba — jak ziarnom zwartym ciepła owcza wełna.
I szpital zbudowany tuż przy polu, gdzie rozdzielono rozpacz z innymi, bywało, tylko niechcący sobie przypomina, jakby ból ściętych łodyg, kipi deszcz w zdziczałym ogrodzie — i gardło rozrywa się wierszami — tam, gdzie ptasie skrzydło, jak ręka, dotykało sprężystych prześcieradeł nieba.
Zbyt zwyczajne i wypełnione wydarzeniami życie już nie niepokoi, bo równo podzielono smutek i radość, a piękno ze smutkiem przepełnia duszę, jak rozpacz, jak lekkie uszkodzenie ciała — pod koszulą trzymaj ranę niezagojoną; szeleszczą szorstkie trawy, gdy nagle cień ptaszka prześlizgnie się po twarzy.
Kromka chleba, posypana grubą solą, i zjełczały smak przestrzeni — obnażone i bezbronne cienie śpiewających ptaków dziobią ziarna z cudzej dłoni, a wyczerpana ryba, która nareszcie żuje rozłożone sieci, trafi do apostoła, Boże, z głębokiego, grzesznego, martwego dna z całej siły wyrywa się na zewnątrz…
__________________________
* Franz Kafka is dead (ang.) — Franz Kafka nie żyje.
** Thomas Hardy (1840–1928) — angielski pisarz.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Zakończenie. Pocz. w nr 29 z 2018 r. Zgranie i ofensywność przynoszą zwycięstwo. Krótka informacja jednej z najsłynniejszych na świecie gazet — „The New York Herald Tribune” (wydanie europejskie z 23 listopada 1949 roku) była dla światowego ukraiństwa prawdziwą i niespodziewanie szybką sensacją. Oto jej treść: „W tę niedzielę, 20 listopada, w programie radiowym „Głosu Ameryki” dla narodów za żelazną kurtyną pojawiła się wreszcie audycja dla Ukraińców”. Nadając wielkie znaczenie tej nowinie, kierownictwo „The New York Herald Tribune” uznało za konieczne opatrzenie jej komentarzem. Teraz te kilka wierszy z poważnej amerykańskiej gazety można rozpatrywać jako dokument historyczny epoki, który dotąd na Ukrainie nie był drukowany, ale który powinni znać Ukraińcy. Z tego powodu przytaczam go w całości w tłumaczeniu na język ukraiński: „USA po raz pierwszy zaczęły bezpośrednio przemawiać do 40 milionów ludności Ukrainy, do ludzi, którzy kochają wolność i przez stulecia stawiali opór przemocy. Audycje „Głosu Ameryki” prowadzone są w języku ukraińskim. Ten język w 1863 roku carski minister spraw wewnętrznych nazwał nieistniejącym. Ostro odmawiając rozpatrzenia sprawy autonomii kulturalnej dla Ukrainy, ten minister powiedział delegacji ukraińskich pisarzy i historyków: „Nigdy nie było, nie ma i nie będzie języka ukraińskiego”. Dzisiaj Ukraina, będąc oficjalnie członkiem ZSRR z marionetkową delegacją w ONZ, kierowaną przez Stalina i Biuro Polityczne, znana jest z tego, że posiada szeroko rozbudowane i dobrze zorganizowane podziemie”. Większość czasopism ukraińskiej diaspory podała swoim czytelnikom tę nowinę jako tytułową, przypominając o tym, że jest to wspólne zwycięstwo wszystkich nieobojętnych i zgranych. Brytyjscy Ukraińcy, powiedzmy, dowiedzieli się o tym z publikacji swojej „Ukraińskiej Dumki” z 4 grudnia 1949 roku „Ukraińskie radiofonia „Głosu Ameryki” już się rozpoczęła”. Po tej informacji do redakcji napływały listy czytelników z prośbą o poinformowanie, kiedy i w jakich godzinach „Głos Ameryki” nadaje po ukraińsku. O wyjaśnienie kierownictwo Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii zwróciło się do ambasady USA w Londynie. Odpowiedź ambasady opublikowano w numerze gazety z 11 grudnia 1949 r.: „Regularne emisje „Głosu Ameryki” w języku ukraińskim rozpoczną się od 12 grudnia br. „Głos Ameryki” będzie transmitowany przez „BBC” na falach 49,4, 41,6, 31,9, 24,8, 19,16 codziennie o 18.30—19.00. Powtórka audycji rano od godz. 11.00 na fali 25,1. Opóźnienie startu wyjaśnia się tym, że redakcja ukraińska nie jest jeszcze w pełni skompletowana”. Z okazji otwarcia ukraińskiego programu w biurze „Głosu Ameryki” odbył się briefing, na którym wystąpił dyrektor stacji radiowej F. D. Keller. Jego słowa zacytowała później „Ukraińska Dumka” w publikacji „Głos Ameryki” do Ukrainy”: „Program w języku ukraińskim przeznaczony jest dla Ukraińców, którzy 30 lat żyli pod sowieckim panowaniem. Wydział audycji międzynarodowych dla ZSRR ma nadzieję dać milionom ukraińskich słuchaczy obiektywne i dokładne wieści ze świata, komentarze polityczne oraz informacje o amerykańskim życiu, a także geografii, kulturze i folklorze”. Nawiasem mówiąc, w ciągu ostatnich trzech tygodni 1949 roku po wprowadzeniu nadawania po ukraińsku „Głos Ameryki” przemówił także w językach arabskim, tureckim i indonezyjskim. Łącznie w tamtym czasie audycje tej stacji radiowej transmitowano w 24 językach świata.
Zwycięstwo zjednoczonego ukraiństwa stało się kością w gardle dla przedstawicieli „russkogo mira”, którym już wtedy roiła się Europa. Ze szczególnym oburzeniem przyjęła tę wieść „Russkaja Mysl” — organ białogwardyjskiej emigracji w Paryżu, który od czasu swego powstania systematycznie dokonywał grubiańskich ataków na Ukraińców. Tym razem rzucili się z oskarżeniami na wszystkich, włącznie z „The New York Herald Tribune”. Oto wyciągi z publikacji, pełne nienawiści do tych, którzy z sympatią odnosili się do ukraińskich żądań i którzy pragną trzymać się z dala od rosyjskiego „więzienia narodów”: „Wolna prasa Ameryki wspiera akcję polityczną, zbudowaną na rozpalaniu szowinizmu i nienawiści… Zawodowi niepodległościowcy, którzy dawniej żywili się w Berlinie, Warszawie, Ankarze i w Rzymie, dzisiaj przekoczowali do Londynu i Waszyngtonu… Wszystkie rosyjskie narody będą budować swój los w zgodzie z własnym chciejstwem, ale można być pewnym, że samodzielnych wodzów do przewodzenia nie zaproszą. Samostijnyzm — typowy wytwór emigracji”. Komentując ten artykuł, redakcja londyńskiej gazety „Ukraińska Dumka” nazwała jego autorów „monarchicznymi ichtiozaurami” i podkreśliła: „Przeżytkom rosyjskiej białej emigracji, najwyraźniej, nie w smak ukraińskie radiomówienie, oddzielne od rosyjskiego. Ostro krytykowali wystąpienie „The New York Herald Tribune”, porównali myśli tego artykułu z propagandą Goebbelsa i Rosenberga… I to tylko z powodu wprowadzenia ukraińskiej audycji radiowej „Głosu Ameryki”. Cóż, musieli tutaj ustąpić aż 30 minut rosyjskich audycji na korzyść ukraińskich. Jeszcze nie zapomnieli wałujewowskiego „nie było, nie ma i nie będzie”… Nie milczała też oficjalna Moskwa. Z niesłychaną dotąd zaciętością pragnęła zagłuszyć ukraińskie audycje „Głosu Ameryki”. I faktycznie przesadziła. Wkrótce stało się wiadome, że stosowane przez nią wzmocnione urządzenia zagłuszające negatywnie odbiły się na narodowym radiomówieniu Szwecji, ponieważ ten kraj znajdował się w przybliżeniu w tym samym zakresie częstotliwości radiowych, co Ukraina. Sztokholmski rząd w sprawie tego incydentu prowadził specjalne dochodzenie. W odpowiedzi na chorobliwą reakcję kremlowskiego kierownictwa angielscy specjaliści wynaleźli dostępne sposoby neutralizacji zagłuszania. I takie sposoby zaczęto wkrótce stosować. O tym informowała swoich czytelników „Ukraińska Dumka”. Ukraińskojęzyczne audycje „Głosu Ameryki” od początku skrupulatnie przesłuchiwali specjalnie wyszkoleni radzieccy kontrpropagandyści nie tylko Moskwy, ale i Kijowa. Wynikiem takiego przesłuchiwania stawały się publikacje w radzieckiej prasie. Szczególnie dotyczyło to tematów, gdzie mowa była o znaczących wydarzeniach ukraińskiej emigracji. Wymowna pod tym względem jest reakcja oficjalnego Kijowa na kolejny zjazd wpływowej organizacji społecznej amerykańskich Ukraińców — Ukraińskiego Związku Narodowego, który odbywał się w Nowym Jorku jesienią 1950 roku i którego pracy poświęcono osobną audycję „Głosu Ameryki”. Wkrótce oficjalny organ kompartii Ukrainy gazeta „Radiańska Ukraina” odniosła się do tego wydarzenia. Publikacja zrobiona jest w formie felietonu z wymownym tytułem „Bałagan w Nowym Jorku”. Felieton ten jest interesujący dla dzisiejszego czytelnika tym, że może służyć za wzorzec ówczesnego radzieckiego dziennikarstwa w naświetlaniu zjawiska ukraińskiej emigracji. U każdego bezstronnego czytelnika od razu powstaje wrażenie, że naświetlenie to jest jednostronne, nieprawdziwe, nieetyczne, grubiańskie. Takie z prawdziwym dziennikarstwem nie ma najmniejszego związku. Przecież zamiast faktów, które od dawna są rdzeniem każdej publikacji, widzimy tutaj bezładny zbiór obraźliwych wyzwisk, które można usłyszeć chyba tylko w niekulturalnym towarzystwie, ale niedopuszczalnie jest używać ich na łamach gazety poważnego organu drukowanego. W każdym razie warto przytoczyć fragmenty tego „arcydzieła” radzieckiej publicystyki: „Cóż to za Ukraińcy zebrali się w Nowym Jorku? To nędzna garstka nacjonalistycznych odszczepieńców, wyrzuconych przez naród z ukraińskiej ziemi, ludzi bez ojczyzny, którzy dawno stracili prawo nazywać się Ukraińcami. Międzynarodowi, prawdziwie kosmopolityczni, szpiedzy, mordercy, dywersanci, teraz za kawałek zgniłej kiełbasy służą amerykańskim imperialistom. Wysługując się, od czasu do czasu urządzają w jakiejś norze sobie zbiegowiska, gdzie skomlą i wyją, jak psy do księżyca, na wielki Związek Radziecki. Efekt od wysiłków watahy psów śmierdzących — wszystkich tych doncowów, ohienków, melników (wyróżnienie moje — M. T.) itd. — wychodzi wyraźnie przeciwny… Uczestnicy tego bałaganu w Nowym Jorku byli najpodlejszymi szumowinami, nabranymi przez amerykańskie władze z liczby tak zwanych przesiedleńców. To — wojenni zbrodniarze, wszelkiego rodzaju nacjonalistyczni szkodnicy, szpiedzy, dywersanci i zwykli kryminaliści-recydywiści. Jeden po drugim wychodzili na trybunę „poszkodowani” i… obłudnie skarżyli się na radziecką władzę za to, że surowo prześladowała ich „działalność”, wysyłała te wyrodki tam, gdzie im być należy… Ten rzadki parad więziennych kainów, którzy publicznie chwalili się swoimi zbrodniami przeciwko ojczyźnie, naprawdę mógł odbyć się tylko w trumanowskiej Ameryce… Cóż, on całkiem wystarczająco charakteryzuje sobą amerykańskich podżegaczy wojennych i „polityczną armię”, na którą się opierają… Ale zbankrutowanych agresorów nie uratują i nie pomogą im zebrane na kupie śmieci nędzni zaprzańcy, którzy kiedyś nazywali się Ukraińcami…”.
Analiza roczników prasy diasporycznej dostarcza interesującego materiału do przemyśleń na temat miejsca i wagi społeczności w kontrolowaniu treści ukraińskich programów radiowych (w warunkach, gdy przygotowują je do emisji obcokrajowcy). Oczywiście skuteczność takiej kontroli zależy od determinacji samej społeczności oraz obecności w niej nieobojętnych liderów. Przykłady, które przytoczę poniżej, są dość wymowne. Prawie rok po wprowadzeniu ukraińskojęzycznego programu do kierownictwa „Głosu Ameryki” wpłynął pocztą oficjalny dokument, który nosił nazwę „Memoriał Ukraińców Wielkiej Brytanii”. Został on złożony w imieniu jedynego pełnomocnego przedstawiciela wszystkich Ukraińców — Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii. Zwraca uwagę tonacja Memoriału — tolerancyjna, wyważona, w której dominują przemyślenia i życzenia, a nie kategoryczność i bezapelacyjność. Wyczuwa się zrozumienie tego, że ingerować w wewnętrzną politykę redakcyjną obcego kanału radiowego należy ostrożnie, ale trzeba. Dziękując inicjatorom oraz władzom amerykańskim za wprowadzenie audycji w języku 40-milionowego bezpaństwowego narodu, autorzy dokumentu na początku wyrazili przekonanie, że takie przedsięwzięcie ma na celu przyniesienie jak największej korzyści i satysfakcji wszystkim Ukraińcom przebywającym po obu stronach żelaznej kurtyny. I jeśli takie zrozumienie istnieje również ze strony amerykańskich właścicieli kanału radiowego, podkreślono w tekście, to dobrze byłoby, gdyby pojęli oni jeszcze jedną fundamentalną prawdę podczas tworzenia programów radiowych: naród ukraiński jest zupełnie inny niż rosyjski, ma dawniejszą historię, starszą kulturę, chwalebną przeszłość i od dawna dąży do stworzenia wolnego i sobornego państwa ukraińskiego. Z uwagi na tę zasadniczą tezę, w dalszej części Memoriału wyrażono szereg życzeń i propozycji. Ich istota sprowadzała się do jednego: w ukraińskich audycjach należałoby poświęcać należytą uwagę ukraińskim ideałom narodowym i tradycji narodowej. Zrealizować to można by poprzez włączanie od czasu do czasu takich tematów: — szkice z historii i kultury ukraińskiej; — opowieści o bohaterach narodowych przeszłości i nowej epoki; — materiały o znaczących datach walk narodowowyzwoleńczych Ukraińców; — przeglądy prasy amerykańskiej i zachodniej, w których mowa o Ukrainie i Ukraińcach. Osobna uwaga dotyczyła konieczności odmoskwienia treści programów radiowych adresowanych do Ukraińców: „Ukraińskie audycje radiowe powinny być redagowane inaczej niż rosyjskie. Treść ukraińskich audycji musi być również inna”. Co mieli na myśli? Uważnie śledząc programy „Głosu Ameryki”, ukraińscy słuchacze nie mogli nie zwrócić uwagi na to, że w przeważającej większości tematy rosyjskiej sekcji były po prostu tłumaczone na język ukraiński. Co więcej, czasami miały one charakter nieprzychylny lub wręcz nieprawdziwy wobec ukraińskości. I jeśli na początku takie przypadki były jednostkowe, to wkrótce zaczęły mieć charakter systemowy. Ukraińcy i w tej sytuacji się nie poddali. O przyczynach antyukraińskich audycji „Głosu Ameryki” wkrótce dowiedziała się cała społeczność ukraińska. Stało się to po tym, jak na żądanie Związku Młodzieży Ukraińskiej grupa młodych Ukraińców trafiła na przyjęcie do kierownika redakcji ukraiń-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
programów ukraińskich „Głosu Ameryki”. Kierownikiem tym okazał się niejaki pan Grigoriew — prawdziwy adept „ruskiego miru”, który nawet nie ukrywał swoich antyukraińskich poglądów (a ilu takich jest w obecnych ukraińskich stacjach radiowych i telewizyjnych? — M. T.). Podczas tamtego spotkania oświadczył on bezapelacyjnie, że „nie podziela opinii ukraińskiego społeczeństwa wobec Moskali i nie uważa tych ostatnich za wroga ukraińskich dążeń niepodległościowych, ani za obecnego okupanta”. Po ujawnieniu takiej informacji w szeregu gazet ukraińskiej emigracji do głównej siedziby „Głosu Ameryki” oraz do Departamentu Stanu USA ruszyła kolejna fala ukraińskich protestów. Na podstawie materiałów prasowych niestety nie udało się ustalić, czy inicjatorzy tamtych apeli doprowadzili do zwolnienia z ukraińskiej redakcji „Głosu Ameryki” owego odrażającego dziennikarza. Jednak po tamtym incydencie Ukraińcy nie przepuszczali obok uwagi żadnego faktu zniewagi wobec siebie. Podobne przypadki zawsze nagłaśniano. Przekonuje o tym chociażby taki przykład. 12 lutego 1953 roku „Ukraińska Dumka” opublikowała list czytelnika z okręgu Northants pod nagłówkiem „Antyukraiński „Głos Ameryki”. Autor zwrócił uwagę społeczności na jeszcze jedną antyukraińską „wybryk” kierownictwa rozgłośni. Tym razem — w wydaniu w języku polskim, które nadawano o 7.30 rano 12 stycznia tego samego roku. W audycji mowa była o wybitnym ukraińskim mężu stanu i dowódcy wojskowym Bohdanie Chmielnickim. Charakteryzowano go jako „zdrajcę i mordercę”, jako chłopa, który podniósł przeciwko Polakom wszystkich swoich chłopów i chciał zniszczyć Polskę. „Skoro takie rzeczy „Głos Ameryki” mówi w języku polskim, to dlaczego nie miałby w języku ukraińskim podawać faktów o takich czynach Polaków, jak na przykład Bereza Kartuska, „pacyfikacja”, niszczenie ukraińskich cerkwi i inne czyny, które działy się w „demokratycznej” Polsce już za naszych czasów?” — słusznie pyta czytelnik. To nie pierwsza antyukraińska wycieczka „Głosu Ameryki”, podkreślono w tym materiale. W ubiegłym roku z jej fal płynęła propaganda „Lwowa” i „Wilna” jako polskich miast. *** W tym artykule opracowano przegląd tylko jednej udanej próby zorganizowanych Ukraińców na emigracji. Był konkretny cel: nie tylko doprowadzić do otwarcia ukraińskiej redakcji „Głosu Ameryki”, ale także kontrolować jej treść. Poza ramami tej opowieści pozostają perypetie związane z takimi samymi wieloletnimi żądaniami dotyczącymi otwarcia ukraińskojęzycznych redakcji „Głosu Kanady” (1951), niemieckiego „Radia Wyzwolenie” (1954, ze zmienioną nazwą od 1959 — „Swoboda”), ukraińskiej sekcji „Radia Watykańskiego” (1964), włączenia ukraińskich programów do audycji radiowych niektórych stacji Rzymu, Madrytu, a także Brazylii i Argentyny. Jak ważne jest, aby lekcje tej walki przyswoili sobie także współcześni Ukraińcy w swojej Ojczyźnie. Nie zaszkodzi przypomnieć o tym również liderom nowoczesnych ukraińskich stacji radiowych i telewizyjnych, których mentalność jest daleka od ukrainocentryzmu. Nie należy, sądzę, tak długo i uparcie wystawiać na próbę cierpliwości Ukraińców. Cierpliwość ta może się skończyć. I wtedy przemówi ulica… Kijów—Nowy Jork—Londyn—Kijów
Maschinelle Übersetzung
Jak ci się służy, żołnierzu? Jeszcze niedawno trudno było sobie wyobrazić, że na Ukrainie będzie trwała wojna, niechby i hybrydowa, ale przez to nie mniej krwawa. Doniecki port lotniczy, Iłowajśk są już wpisane w najnowszą historię kraju bohaterstwem i poświęceniem naszych odważnych wojowników. Wielokrotnie bywaliśmy na poligonach, gdzie przechodzą szkolenie ukraińscy wojskowi. Nasze pierwsze spotkanie z generałem majorem Ołeksandrem Pawlukiem odbyło się właśnie na Rówieńskim poligonie wojskowym. Wtedy został już mianowany dowódcą Operacyjnego Dowództwa „Zachód”. Bojowy oficer od pierwszych dni rosyjskiej agresji przebywa na froncie. Wcześniej dowodził słynną 24. Samodzielną Brygadą Zmechanizowaną, która obecnie nosi imię księcia Daniela Halickiego. Żelazna brygada jako jedna z pierwszych stanęła w obronie integralności terytorialnej i niepodległości państwa, wyzwalała miejscowości Jampil, Lisiczańsk, Siewierodonieck, Siewiersk, Zakotne, Słowiańsk. W Siewierodoniecku wraz z innymi uczestnikami konferencji (a są to dziennikarze z obwodów charkowskiego, sumskiego, rówieńskiego i czernihowskiego, a także naukowcy Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wiktor Nabrusko i Jurij Bondar) odwiedziliśmy jedną z brygad Operacyjno-Taktycznego Zgrupowania „Ługańsk”, aby zapoznać się z warunkami bytowymi naszych obrońców. Przecież, jak zaznaczył Ołeksandr Pawluk: „Jeśli my sami nie będziemy opowiadać o naszej armii, o naszym żołnierzu na pierwszej linii frontu, za nas będzie to robić Rosja…”. A o tym, jak ona to robi, nie gardząc niczym, wszyscy dobrze wiedzą, bo na naszym terytorium trwa jeszcze piekielna wojna informacyjna. Więc wyruszyliśmy tam, gdzie spędzają dnie i noce ukraińscy wojskowi, gotowi w każdej chwili dać godną odprawę wrogowi. Uwierzcie, że to nie tylko słowa. Kiedy przyjechaliśmy do miejsca stacjonowania brygady, tam wrzała praca. Na improwizowanym placu felczer uczył bojowników udzielać towarzyszom pierwszej pomocy medycznej przy zranieniu. Ktoś z dziennikarzy sceptycznie zauważył, że niby przygotowywali się do naszego przyjazdu, i od razu otrzymał ostrą odpowiedź, że taka wiedza na pierwszej linii ratuje życie żołnierzowi. — Na froncie pokazówka nie przechodzi — podkreślił felczer. — My nie leczymy, a ratujemy życie nawet ze szkodą dla zdrowia wojownika. To znaczy, kiedy stoi wybór stracić jakąś kończynę czy życie, bez zastanowienia amputujemy kończynę, byle tylko żołnierz przeżył. Opowiedział, że były przypadki, kiedy przez niewłaściwie udzieloną pierwszą pomoc chłopaków nie dowożono do szpitala… Dlatego zgodnie z rozkładem dnia uczy wojskowych medycyny taktycznej, stawia pytania i wymaga doskonałej odpowiedzi… Chociaż w domu miał własny biznes, a sam pochodzi z Krzemieńca w obwodzie tarnopolskim, nie mógł stać z boku wydarzeń, które dzieją się na wschodzie kraju, i już ponad 3 miesiące służy w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Swoją drogą, ciekawy fakt: w tej brygadzie z powodzeniem pełnią służbę i 20-letni młodzieńcy, i 57-letni mężczyźni, którzy również podpisali kontrakt. A służba nie jest łatwa, i nie tylko dlatego, że daleko od domu, że trzeba żyć, chociaż w należycie urządzonych, ale ziemiankach, a jeszcze dlatego, że oni są artylerzystami i w ich dyspozycji jest ciężki sprzęt. Trochę straszno było nawet patrzeć na tę groźną broń. Zobaczyliśmy, jak obsługa artyleryjska w zaledwie kilka minut doprowadziła ogromną armatę, która waży ponad 9 ton, do gotowości bojowej. Wszystkie działania artylerzystów są precyzyjne i wyliczone, sprawnie wykonywali komendy oficerów, przecież od tego zależy nie tylko sukces w operacji bojowej, ale i, bez przesady, ich życie. — Armata może wystrzelić nie więcej niż 5-6 razy, a dalej, żeby wróg nie nakrył ogniem w odpowiedzi, muszą szybko zwinąć się i zmienić pozycję — opowiedział Anatolij Proszyn. Pułkownik z dumą zauważył, że właśnie ta obsługa artyleryjska armaty „Hiacynt” zdobyła zwycięstwo w zawodach artylerzystów, które odbyły się w OTZ „Ługańsk” w przeddzień naszego przyjazdu. — Artyleria to broń zbiorowa i u nas wszystko jest dopracowane do minut i sekund — zauważył jeden z oficerów. — Personel przekracza wyznaczone normatywy o ponad 50%. Bardzo pomagają treningi, co niejednokrotnie ratuje w warunkach bojowych. Same pozycje wojownicy urządzili tak, aby można było w mniej więcej komfortowych warunkach pełnić służbę. Złote rączki zrobiły płytę w pomieszczeniu do przygotowywania jedzenia, jest miejsce do jego spożywania, przechowywania produktów. Których, swoją drogą, jak zapewnili wojskowi, wystarcza. Ale my sami się o tym przekonaliśmy. Ziemianki, gdzie mieszkają wojownicy, są czyste i ciepłe. W jednej z nich zobaczyliśmy dużo książek… Jest także łaźnia, pralki. Ale choćby nie wiem jak komfortowe były te przystosowane pomieszczenia, chce się, żeby jak najszybciej skończyła się wojna i wojownicy wrócili do domu, do swoich pokojowych zawodów. A jeszcze bardzo boleśnie było patrzeć w oczy 20-letniego Iwana, który jeszcze w wieku 19 lat podpisał kontrakt w SZU. Zupełnie młody, ale na równi z innymi sprawnie radzi sobie przy armacie. Jemu by jeszcze się uczyć, spotykać w zupełnie innym, bardziej romantycznym miejscu wschód słońca czy w spokojne wieczory przechadzać się z ładną dziewczyną… O armii chłopak marzył od dzieciństwa i, trochę się krępując, powiedział, że i zawód zdobył odpowiedni — mechanika-ślusarza samochodowego, żeby przydał się w służbie. I już z dumą dodał, że jego siostrzyczka też służy. Ona jest pielęgniarką, była na pierwszej linii, teraz jest na poligonie… Pochodzi Iwan z obwodu chmielnickiego, a ojciec u niego, zaznaczył, jest Rosjaninem… Oto tacy młodzieńcy idą do armii służyć, nie chowają się za plecy rodziców, nie „migają się”, a sami, dobrowolnie podpisują kontrakt i z powodzeniem walczą, broniąc nas przed wrogiem. Swoją drogą, jeśli ktoś myśli, że tam jest wysoka pensja, to się myli. Bo suma 7000 hrywien miesięcznie nie jest taka duża, jeśli dodać, że wojskowi pracują 24 godziny na dobę. Dlatego dla takich jak Iwan nie najważniejszy jest zarobek, młody żołnierz chce, żeby wreszcie na Ukrainie zapanował pokój, a do tego założył mundur i nie żałuje tego. Godziny spędzone w miejscu stacjonowania naszych wojskowych na wschodzie minęły szybko. Wrażenia z tego, co zobaczyliśmy, są niejednoznaczne. Bo z jednej strony ogromny patriotyzm i pragnienie naszych wojaków bronienia ojczystej ziemi przed agresorem, a z drugiej — chciałoby się zobaczyć, że żyją już według standardów NATO, że otrzymują odpowiednią pensję, że o nich nigdy nie zapomną ani ich kierownictwo w Ministerstwie Obrony, ani my, mieszkańcy pokojowych terytoriów. Przecież właśnie dlatego, że oni tam, w okopach, spotykają i żegnają słońce, my żyjemy w przytulnych domach, świętujemy i modlimy się, aby wszyscy nasi obrońcy wrócili do domu żywi i nieuszkodzeni.
Razem przeciwdziałać rosyjskiej agresji informacyjnej. W Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej rozmawiano wraz z wojskowymi o tym, jak łącząc siły, prowadzić walkę z rosyjskim agresorem na jeszcze jednym froncie — informacyjnym, w którym niemałą rolę odgrywają gazety brygadowe. W ich druku dla wojskowych pomagają redakcje gazet obwodów sumskiego, czernihowskiego i rówieńskiego, w tym także „Sarnenskie nowyny”. Zastępca przewodniczącego Ługańskiej OAP Jurij Kłymenko opowiedział o sytuacji w przestrzeni informacyjnej regionu: — W porównaniu z 2014 rokiem ogólne pole informacyjne obwodu skurczyło się 20-krotnie. Tak, według stanu na 1 stycznia 2013 r. w obwodzie ługańskim zarejestrowanych było 68 firm radiowo-telewizyjnych, obecnie na terytorium kontrolowanym przez Ukrainę działają tylko 24. Jednak w tym czasie wznowiliśmy działalność obwodowego kanału telewizyjnego, zbudowaliśmy nową wieżę telewizyjną w rejonie nowoajdarskim, co zapewniło zwiększenie pokrycia kontrolowanego terytorium cyfrowym sygnałem telewizyjnym 4,5 raza, a sygnałem ukraińskich stacji radiowych – ponad dwukrotnie. W bieżącym roku kosztem środków budżetu państwowego, otrzymanych od Unii Europejskiej, zbudujemy wieżę telewizyjną w rejonie popasniańskim, co ostatecznie zlikwiduje rozerwanie przestrzeni informacyjnej regionu i pozwoli częściowo pokryć sygnałem terytoria okupowane. A dowódca Dowództwa Operacyjnego „Zachód”, generał major Ołeksandr Pawluk podkreślił: „Kiedy przeciwnikowi nie udaje się pokonać nas siłą, próbuje zwyciężyć nas ideologicznie. Zadaniem rosyjskiej propagandy jest podważenie zaufania do armii. Jednak Siły Zbrojne Ukrainy to dziś profesjonalny zespół bojowy z ostrym poczuciem sprawiedliwości. Dlatego liczymy na obiektywne relacjonowanie wydarzeń i wasze wsparcie”. Jurij Kłymenko i Ołeksandr Pawluk wręczyli nagrody Ługańskiej OAP oraz DO „Zachód” dziennikarzom i oficerom prasowym, a redakcjom, które na własny koszt drukują gazety brygadowe (frontowe), także listy pochwalne. Ponadto sekretarz Rady ds. ochrony działalności zawodowej dziennikarzy i wolności słowa przy Prezydencie Ukrainy, kandydat nauk z zakresu administracji państwowej Ołeksandr Buchtatyj, z którego inicjatywy odbyło się to wydarzenie, wręczył mediom Ługańszczyzny kamizelki kuloodporne i hełmy, a naukowcy Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego i koledzy z Czernihowszczyzny podarowali wojskowym i urzędnikom OAP książki. Uczestnicy konferencji omówili wiele ważnych kwestii dotyczących dalszej współpracy między wojskowymi a dziennikarzami w relacjonowaniu wydarzeń mających miejsce na wschodzie kraju, wymienili się doświadczeniami z pracy w nowych warunkach reformowania prasy. A także umówili się na zainicjowanie profesjonalnego konkursu dziennikarstwa wojskowego i wprowadzenie wymiany publikacji prasowych, a z czasem stworzenie banku materiałów informacyjnych o wojnie w Donbasie. Switłana Liaszko, Sarny—Siewierodonieck. Ołeksandr Pawluk: „Jeśli my sami nie będziemy opowiadać o naszej armii, naszym żołnierzu na pierwszej linii frontu, za nas będzie to robić Rosja…” Z wystąpienia na międzyregionalnej konferencji naukowo-praktycznej „Informacyjna reintegracja Ługańszczyzny: reforma prasy, rozwój przestrzeni radiowo-telewizyjnej oraz bezpieczeństwo informacyjne” w Siewierodoniecku.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
się, odzwierciedlają się oblicza jej talentów, w pewnej mierze także tragizm tej prawdziwej, rzadkiej ludzkiej nieprzeciętności. Poruszająco czytało się wspomnienia byłych studentów Zinowiji Florianowny, których nie tylko nauczała w studenckiej auli, ale i prowadzała w góry, zaznajamiała z historią rodzinnego kraju, była dla nich i „mamą”, i doradczynią, i nauczycielką. Chociaż w wielu wspomnieniach mowa jest o surowej wymagalności Peniuk jako wykładowczyni, to najbardziej — o jej człowieczeństwie, arystokratyzmie duszy. Wychowywała nie wychowując: czasami jedno zdanie, tak codzienne na pierwszy rzut oka (w rodzaju: „deklamujecie Owidiusza, siedząc, a swoje poezje — stojąc”), zapamiętuje się na całe życie, staje się drogowskazem, miarą wychowania itd. Książka Tamary Sewerniuk to także swoisty „raport” przed jasną pamięcią Człowieka przez Wielką Literę: w niej wyryte są słowa, których Zinowija Florianowna za życia nie słyszała nigdy. Mowa o tym we wspomnieniu jej studentki, obecnie profesor Uniwersytetu Czerniowieckiego, Nadiji Babycz. To właśnie ona podkreśliła ten dług, który mieli wobec jasnej postaci „Florianowny” ci, którzy „zapomnieli” o jej istnieniu po przejściu na „zasłużony odpoczynek”, zapominali pogratulować z okazji święta, urodzin, zapraszać na uniwersyteckie uroczystości itd. Lecz to wszystko wyjątki. Pamięć ludzka przechowuje to, co najcenniejsze, i przekazuje następnym pokoleniom. Książka „Aby pamięć usłyszała słowa” kompozycyjnie zbudowana jest według praw Sztuki Słowa: w niej organicznie przeplatają się utwory różnych gatunków, rodzajów i odmian tej sztuki: liczne eseje, wspomnienia, szkice, czysta poezja — i wszystko to jest nierozerwalnie związane z imieniem Z. F. Peniuk. Odzwierciedlały one różne oblicza jej darów, w tym także „ukrytego poety” (archiwum przechowuje również własne poezje Z. F. Peniuk). Tamara Sewerniuk nie pomija uwagą i tej strony życia swojego Nauczyciela. Tymczasem tragiczna struna tego życia nieuchwytnie, lecz słyszalnie brzmi, przeplatając się z losami tych, o których najczęściej mowa była w tej chatce przy ulicy Charkowskiej 20. Pióro Tamary Sewerniuk również częściowo przechodziło „szkołę” Florianowny, dotykając także ich osobistego życia. Czy nie najjaskrawiej objawiło się to w szkicu poświęconym genialnemu kompozytorowi, Bukowińczykowi Ciprianowi Porumbescu. Ten szkic napisany jest sercem i duszą, być może nie tylko dlatego, że mowa o genialnym muzyku, człowieku o niezwykłym losie, a najpewniej dlatego, że przyciąga uwagę właśnie tragizmem Losu artysty. Nieprzypadkowo, mówiąc o Porumbescu, T. Sewerniuk zwraca się także do klasyka literatury rumuńskiej Eminescu. Nie pomija także współczesnych poetów rumuńskich, którzy w swoim czasie byli studentami Z. F. Peniuk i którzy przesyłali jej swoje książki poetyckie z czułymi autografami. Ciekawe, że w kompozycji książki prawie każdy rozdział zaczyna się lub kończy poezją związaną z imieniem Z. F. Peniuk. „Cichy wieczór. Księżyc ma. Cały świat wydaje się senny. Tylko w nim ciebie nie ma”, albo „Topole szeleszczą i świecą w mgle. Jakby szeptały jakieś utajone proroctwa… Topole szeleszczą, o czym?.. Nam wiedzieć nie dane, a może i nie trzeba”… Być może najtrudniejszym fragmentem przy analizie książki-spowiedzi stała się rozmowa właśnie o poezji autorki książki, bo naprawdę trudno mówić o tym, co napisane „krwią serca”, ale jakże trudno, być może, właśnie tak pisać… Poezje Tamary Artemiwny, poświęcone jasnej pamięci Zinowiji Peniuk, to poetycki raport, w którym przeplotła się przeszłość i teraźniejszość: poeta sprawdza każdy swój krok z życiem tych, których spotkała na swojej życiowej drodze. To także jej przyjaciółki z odległych czasów gimnazjalnych, lat studenckich. Ci przyjaciele Z. F. Peniuk, ich listy później stały się nieodłączną częścią twórczego życia samej autorki książki. Lecz w jej książce mowa jest także o tych, którzy w swoim czasie przemilczali, a czasami i poniżali znaczenie tego, co robiła wykładowczyni uniwersytetu, tłumaczka, poliglotka Z. F. Peniuk. „Aby pamięć usłyszała słowa” — to książka wspomnień nie tylko o jednym drogim Człowieku, którym dla Tamary Sewerniuk była Zinowija Florianowna Peniuk. To książka rozważań o ludziach i wspólnocie ludzkiej, o czasie, jego bolesnych zawiłościach, o mieście, kraju, bliskich i krewnych, o tych, którzy z woli Szczęścia stali się tobie Przyjacielem. To książka napisana sercem, szczerym, otwartym, mądrym, w którym żyje i Wielkie, i Małe, niezłomne sumienie i piekąca wina, która kraje duszę spóźnioną skruchą. Właśnie ta książka-spowiedź nienachalnie uczy próbować żyć tak, aby „pozostać kroplą światła w ciemnym łonie rodzinnej ziemi” i pamiętać, że właśnie „Od czystego ognia rodzi się światło”. Właśnie tak: od czystego ognia.
Maschinelle Übersetzung
Stella KRYWOSZAPOWA, docent, kandydat nauk filologicznych, absolwentka Uniwersytetu Czerniowieckiego, m. Kijów
Książka jest skonstruowana tak, że WSZYSTKO, o czym w niej mowa, skupia się wokół imienia Zinowii Florianowny Peniuk. Powiedzmy, taki szczegół — autorka pisze, jak „uczyła się” pisać o TYM, o czym na głos prawie się nie mówiło. Właśnie pod wpływem Zinowii Florianowny, błyskotliwej znawczyni świata antycznego i języka łacińskiego, który wykładała na Uniwersytecie Czerniowieckim, po ich wspólnych lekturach, rozmowach rozumu i serca, młodej poetce stał się bliski i kuszący język Ezopa. Jest taka rzecz — język Ezopa: Chrzan zamiast kopru, koper — zamiast chrzanu, Wczoraj — Borula, dziś — Beru-la… Mówi o obwarzanku — myśli — figa z makiem… Mówią: Wolność! Znikły zapory! To znaczy — myśl o kratach… Ciekawe, że ten wiersz przechowywał się w archiwum Zinowii Florianowny przez wiele lat razem z innymi utworami T. Sewerniuk jako świadectwo jej naiwnych „ezopowych” wprawek. Tamara Sewerniuk ostrożnie, nie podkreślając tych ciężkich, a czasami na granicy tragizmu, momentów w życiu Z. F. Peniuk, zauważała niezłomność sumienia i ducha swojej Nauczycielki — jedna tylko fraza o wezwaniach do pewnych organów, dokąd zmuszona była oddawać książki wybranych ukraińskich pisarzy, przesyłane jej z zagranicy do tłumaczeń na język niemiecki… Ciekawa jest korespondencja Zinowii Peniuk z przyjaciółką z lat szkolnych Anną-Halią Horbacz, która z wiadomych teraz przyczyn znalazła się w Niemczech, gdzie zdobyła uznanie jako uczona, badaczka i wreszcie wydawczyni ukraińskiej, głównie współczesnej, literatury. Właśnie w listach A.-H. Horbacz odsłania się w pewnej mierze i charakter Zinowii Florianowny, i bogactwo jej wewnętrznego świata jako znaczącej Osobowości. A.-H. Horbacz pisze do swojej przyjaciółki, że to właśnie ona w znacznej mierze swoim intelektem, wiedzą, rozumieniem literatury ukierunkowała ją na przyszłość, nakreśliła dalszą drogę życiową i naukową. Między wierszami listów można przeczytać także obawy Anny-Halii o los przyjaciółki. Uderza duszewna i duchowa wola pani Zinowii, która, mimo wszystkich przeszkód i prawdziwych w tamtym czasie niebezpieczeństw, kontynuowała korespondencję, połączoną ciepłem, zrozumieniem, duchową bliskością dwóch natur. „…Nie mogę zapomnieć towarzyszki moich szkolnych lat… Właśnie brzmi włoska muzyka. Właśnie w południowej mentalności wszystkie te pieśni mają brzmienie bliskie rumuńskiemu. Mimowolnie przychodzi smutek, mimo tego, że życie mnie nauczyło. Dokładnie tak, jak Ty przed kilkoma laty pisałaś, — dom, to jak symfonia, kiedy jej słuchasz. I jak tylko ona się kończy, pojmujesz, że nie można całego swojego młodego życia wiązać tylko z domem… trzeba mieć wyższy, lepszy cel. Pamięć o Ojczyźnie Trzeba nosić w sercu jak klejnoty… Twój obraz przede mną, on taki żywy w moim sercu, dlatego mimowolnie znowu zmuszona jestem myśleć o Tobie” (str. 197). Czuć, że Anna-Halia Horbacz poniekąd przeżywała, że nie ułożyła się kariera naukowa Zinowii Florianowny. Śledziła jej pracę translatorską i martwiła się o jej los. Tutaj ciekawa jest postawa samej Zinowii Peniuk: doskonale zbadała rumuńskie gwary Zakarpacia, zebrała wielki materiał, którego wystarczyłoby nie na jedną dysertację, ale „rada”, by zamienić „rumuńskie” gwary na „mołdawskie”, nie pozwoliła jej sumieniu uczonego-badacza ustąpić na rzecz politycznej koniunktury, ta pryncypialność była nienaruszalna. Dlatego jej życiowym credo stało się pomaganie innym w osiąganiu naukowych i twórczych szczytów. W książce Tamara Sewerniuk przytacza niemało przykładów takiej bezinteresownej pomocy innym: wystarczy tylko powołać się na korespondencję z F. P. Pohrebennikiem (str. 184—190), któremu aktywnie pomagała odnajdywać materiały do jego prac naukowych, jak i do pracy jego żony (przeglądała i analizowała całe stosy czasopism, książek, wybierała niezbędne, tłumaczyła z języków niemieckiego czy rumuńskiego itd.). Z książki dowiedzieliśmy się o różnych talentach Z. F. Peniuk. W szczególności była poliglotką. W jej arsenale były języki ukraiński, rosyjski, łaciński, grecki, niemiecki, rumuński, włoski, francuski oraz polski. To właśnie ona zapoznawała ukraińskie dzieci z najlepszymi wzorcami literatury dziecięcej Europy, współpracując ze stołecznym wydawnictwem „Weselka”. Swoją drogą, te tłumaczenia są ciekawe i dzisiaj. Wystarczy tylko przypomnieć wspaniale oddaną historię chłopca Ionela („Z tornistrem i bez tornistra” Mircei Sântimbreanu), a historia „przygód Cwiashka” włoskich autorów Gabrieli Parki i Marcello Argilli w swoim czasie przyciągnęła uwagę wielu nie tylko młodych czytelników. Właśnie Z. F. Peniuk była bodaj jedyną osobą (przynajmniej od Kijowa do Czerniowiec), która czytała i rozszyfrowywała niemiecką gotykę i do której usług zwracali się i pisarze, i naukowcy. Pracując bezpośrednio nad tłumaczeniami tekstu gotyckiego, Zinowia Florianowna sama przejawiała charakter badacza, znawcy kultury, historii rodzinnego kraju, miasta (powiedzmy, tłumacząc materiały związane z zabytkiem kultury i architektury — Soborem Ormiańskim, którego autorem był słynny Josef Hlávka). W jej archiwum przechowują się tłumaczenia utworów poetów rumuńskich, różnych pod względem swoich politycznych orientacji, życiowych postaw, ale niezwykle utalentowanych: Zaharii Stancu, Victor Tulbure, Doina Sălăjan, George Coșbuc, Nicolae Tăutu, Vasile Alecsandri. Te tłumaczenia, przytoczone w książce-spowiedzi Tamary Sewerniuk, świadczą i o artystycznym smaku Zinowii Florianowny, i o bliskości ich myśli i nadziei. W tych tłumaczeniach (a zajmują one cały rozdział książki), jak dla mnie, bliższymi wewnętrznemu światu Z. F. Peniuk są poezje Doiny Sălăjan (str. 248). Według wspomnień współczesnych, Z. F. Peniuk miała swój „sentyment” do francuskich poetów-symbolistów Baudelaire’a, Mallarmégo (miniatury prozą Baudelaire’a w jej tłumaczeniu częściowo zostały opublikowane w gazecie „Bukowyna”). Jeszcze jeden fragment: autorka książki-spowiedzi przytacza przykład twórczej współpracy artystki Natalii Jarmolczuk, poetki Tamary Sewerniuk i tłumaczki jej poezji z ukraińskiego na niemiecki Zinowii Peniuk w pięknym oryginalnym wydaniu artystycznych pocztówek o rodzinnym mieście. Być może przyjdzie czas i wszystkie jej tłumaczenia zostaną opublikowane jako hołd dla Bukowinianki, która naprawdę była człowiekiem utalentowanym, prawdziwym patriotą rodzinnego kraju: i wtedy, w dalekim 1940 roku, kiedy mogła wyjechać z Bukowiny do Niemiec czy Austrii, ale została na rodzinnej ziemi, i wtedy, kiedy zapoznawała Bukowińczyków, a z czasem i całą Ukrainę, z pochodzącymi z Bukowiny ludźmi, którzy rozsławili rodzinny kraj. Dzięki niestrudzonej pracy tłumacza z włoskiego, rumuńskiego, niemieckiego ukraińska społeczność usłyszała imiona wielu ludzi, pochodzących z Bukowiny, którzy stali się znani jako przedstawiciele Niemiec, Rumunii, Austrii i innych krajów. Tamara Sewerniuk napisała książkę — swoistą spowiedź swojej wdzięczności, szacunku… Napisała ją językiem serca: „Siedzę przy stole na balkonie. Na ścianach obrazy — świadkowie Twojego życia. Wokół — książki, rękopisy Twoich nieopublikowanych tłumaczeń, które chciałyby ujrzeć świat….Tych, skąd płynie muzyka. Piszę, nie, nie piszę — rozmawiam z czasem, gdzie jesteśmy razem, gdzie dojrzałe moje życie dopiero się zaczyna, gdzie pod Twoimi rękami stosiki białych arkuszy szeleszczą o czymś swoim, tajemnym, i czeka ich posłuszeństwa Twoja stara maszyna do pisania… Otwieram okno. Odurzająco pachną białe róże i ulubiony Twój jaśmin. Za ruchem mojego pióra śledzą Twoje 90 lat. Wasze — 90, droga Zinowio Florianowno…” (str. 56). Każde słowo przesiąknięte jest czułością, miłością, szacunkiem i niezmierną wdzięcznością dla „Człowieka przez Wielkie C”. I Zinowia Florianowna też była wdzięczna Losowi, który przyprowadził do jej domu Tamarę. Autorka przytacza list, który był adresowany do koleżanki Hanny Łopuszanskiej-Buczko: „W zeszłym tygodniu, a nawet więcej: 15.VII wpadła mi do domu Tamara. Dla mnie to było tak niespodziewanie, że zamiast cieszyć się, albo jakoś po ludzku przywitać ją, powiedziałam: „No, wiesz!” Długo rozmawiałyśmy o różnym, mało — długo: nas gwiazdy zastały przy rozmowie… Było ciekawie, przyjemnie, nie spostrzegłam się, kiedy księżyc zniknął, a księżycowa błękit przechodziła w nadporanną szarość. Nastał dzień… Potem minął cały dzień z wierszami, z nokturnami Chopina, z czytaniem urywków z „Griega” Orzechowskiej, z czytaniem Ołesia oraz Paustowskiego… Słowem, to była dziwna i czarująca bajka, która zmusiła zapomnieć o wszystkich i o wszystkim” (str. 55). Urywek z listu świadczy, że dając, Z. F. Peniuk i sama stała się bogatsza, ciesząc się sukcesami i duchowym wzrostem bliskich duchem ludzi. Być może właśnie te chwile były owymi szczęśliwymi momentami, które wewnętrznie chroniły ją przed niepowodzeniami i przykrościami — niezmiennymi towarzyszami jej życia, o których mało kto wiedział. I autorka książki-wspomnienia pisze o tym „językiem serca”: „Przewracając lata, jak strony przeczytanych książek, smucę się, cierpię, płaczę z bezsilności, by zwrócić utracone, powtórzyć niepowtarzalne, zatrzymać niepowstrzymane…, ale dziękuję losowi i błogosławię życie — za ludzi, za spotkania i pożegnania, za odkrycia i smutek, za muzykę, na której dźwiękach wyrosło moje serce i powołała się ręka do pióra” (str. 51—52). Trudno pisać sercem… Ale właśnie takie pisanie jest właściwe jej twórczemu potencjałowi, o czym jasno świadczą wszystkie jej książki, a jest ich ponad trzy dziesiątki… I życie słowa trwa. Autorka otwiera okienko w świecie jej własnej artystycznej „pracowni”, szczerze dzieląc się z czytelnikiem sekretami narodzin swojej twórczości, zapraszając na te „ścieżki”, które przywiodły ją, w szczególności, i do kompozytorskiej rodziny… Czytelnik staje się świadkiem harmonijnego połączenia tak zwanego twórczego triumwiratu. To rozszyfrowane przez Zinowię Florianownę z kaset audio w języku niemieckim radioreportaże pisarza i dziennikarza Peltza von Felinau o ostatniej godzinie życia wielkich twórców świata muzyki… Właśnie na jednej z kartek tych transkrypcji pozostał i jej ostatni zapis: „Luty-marzec 2002 (przepisany z kasety audio) „Gdyby ktoś przetłumaczył, bo ja już nie mogę. 23.V.2002” (str. 49). Pomogła wypełnić ten swoisty testament-prośbę znana w regionie i poza jego granicami archiwistka Maria Dmytriwna Nykirsa. Eseje zaś Tamary o muzyce i kompozytorach graniczą z pracą i Zinowii Florianowny, i Peltza von Felinau, co niemało zależało jeszcze od odwiedzin przez nią ojczystych ziem twórców muzycznych arcydzieł: Niemiec, Węgier, Rumunii, Austrii. Muzyka stała się nieodłączną częścią całego twórczego systemu poetki. W książce „Żeby pamięć usłyszała słowa” są poezje związane z imieniem Zinowii Florianowny Peniuk; wspomnienia jej licznych uczniów, którzy przeszli „szkołę” Uniwersytetu Czerniowieckiego, a potem stali się znanymi poetami, naukowcami, opinie jej kolegów. Właśnie we wspomnieniach ludzi, których szczęśliwy los zetknął z panią Zinowią, raz po raz wyłania się wielkość jej du-
Od autora. Do odniesienia się do książki “Żeby pamięć usłyszała słowa” skłoniło mnie jedno zdanie z cytowanego tam listu Iryny Wilde (Daryny Makohon) do Zynowiji Florianivny Peniuk. W liście pisarka zapraszała przyjaciółkę do odwiedzenia Lwowa i wzięcia udziału w kameralnym wieczorze literackim, gdzie jednym z gości była osoba, która żywiła (jak zauważa autorka książki) “jasny sentyment” do Z. F. Peniuk. Właśnie ten “jasny sentyment”, w którym niezwykle i nieoczekiwanie delikatnie odbiło się podejście autorki wydania do Człowieka, zmusił do uważniejszego i bardziej szczegółowego przeczytania książki, dostrzeżenia tego jasnego, niepojęcie ostrożnego, czułego, pełnego szacunku i w najwyższym stopniu taktownego stosunku nie po prostu do nietuzinkowej osobowości, a do “Człowieka przez duże C”, jak napisała w swojej dedykacji poetka Tamara Sewerniuk.
Maschinelle Übersetzung
Lesia STEPOWYCZKA, m. Dniepr
Z przedmowy dr. Leonida Rudnyckiego, profesora Uniwersytetu w Filadelfii oraz Monachijskiego Uniwersytetu Wolnego, niemiecki czytelnik może dowiedzieć się o skomplikowanej drodze życiowej Dmytra Pawłyczki w totalitarnej sowieckiej przestrzeni, o której z kolei opowiedziała tłumaczka w artykule „Utwór poetycki jako zwierciadło czasu”. Językowa dyskryminacja młodzieńca w polskiej szkole, kilkumiesięczna aktywna działalność w szeregach UPA, za którą chłopak musiał odbyć niemal całoroczny areszt, zakazany i wycofany z księgarń w 1958 roku tomik wierszy „Prawda woła” oraz inne fakty pełnego trudów życia poety, który nie złamał się po takim starcie, lecz osiągnął najwyższe szczyty w swojej dalszej działalności literackiej i społeczno-politycznej. A dalej idą na jednej rozkładówce — wiersz po ukraińsku i po niemiecku. Zanim podzielę się swoimi wrażeniami, zatrzymam się przy niektórych teoretycznych momentach skomplikowanego procesu przekładu. Przekład wymaga bodaj większego artyzmu i wprawy niż pisanie oryginalnych utworów poetyckich. To różne role. Poeta tworzy swobodnie, wsłuchując się we własne serce, nie rozliczając się przed nikim, a tłumacz dobrowolnie podejmuje ryzyko porównania, ciężką pracę odtwarzania, kiedy cały dzień można męczyć się z tekstem i nie osiągnąć należytego poziomu doskonałości, pozostać niezadowolonym z wykonanej pracy. I są ku temu obiektywne przyczyny. Im bardziej narodowy jest tekst, im bardziej wyrafinowany jego język, wzbogacony dialektyzmami i przyprawiony archaizmami, miłymi ukraińskiemu sercu, tym mniejsze szanse oryginału na bycie adekwatnie przetłumaczonym na inny język, na bycie w pełni przekazanym świadomości zagranicznego czytelnika. No powiedzcie, na jaki niemiecki dialekt przełożyć smakowitą połtawską gwarę czy batiarską lwowską gwarę — na szwabski czy saski? Na jaki dialekt języka niemieckiego każecie tłumaczyć poleską ukraińszczyznę? Na holsztyński, dolnofrankoński, północnosaski, czy może meklemburski? I to powiedzieć! Jeśli tłumacz prozy jest czarnym niewolnikiem autora, tłumacz w poezji, przy posiadaniu odpowiedniego talentu, staje się rywalem i współtwórcą. Wszak należy do niego, po przeczytaniu utworu, stworzenie go na nowo w innym języku, zachowując styl i artystyczny sposób pisania, znalezienie maksymalnie efektywnych środków językowych dla przekazania autorskiej intencji. Od odbioru i przekazania tekstu przez tłumacza, od tego, jak przez niego zostały przetransformowane realia, myśl, różnobarwne odcienie emocji, tony, półtony, uczucia, zależy, jak na wyjściu odbierze tekst czytelnik. Na tłumaczu spoczywa kolosalna odpowiedzialność, wszak jest on budowniczym mostka między dwoma literackimi światami. Jednak w odróżnieniu od utworu prozatorskiego, który ma swój rytm, w przekładzie poetyckim konieczne jest zachowanie rozmiaru strofy i rymu — królowej klasycznej poezji. I tłumacz musi wcisnąć oryginał w prokrustowe łoże rymu i rozmiaru obcego języka. I na tej drodze powstają straty. Sztuka tłumacza polega na tym, by sprowadzić te straty do minimum. Transformacja poezji takiego poety jak Dmytro Pawłyczko to wielkie wyzwanie dla tłumacza. Biorąc się za przekład tak wysokiej poezji, tłumacz powinien być wystarczająco kulturowo kompetentny, posiadać wiedzę o tropice obu języków i głębokie zrozumienie dwóch kultur. Przyznam, uderzyły mnie od razu dwie błyskawice: oryginał najwyższej próby i przekład. Płakałam z zachwytu nad wierszami-arcydziełami „Lasy”, „Centaur”, „Malwa”, „Pszczoła”, „Spadające anioły”, „Jeszcze długo będzie tak”. Malwa, którą poeta spotkał w Egipcie i nazwał „rodziną”, w przekładzie stała się „siostrą”, co też jest sympatyczne i wzruszające. „Chudoliijiwka”, „Na obczyźnie”, „Kijów”, „Język”, „Orda”, „Wykreślone wersy”, „Kochać wroga”, „Ukraina”, „Sandormoch”, „Pora”, „Krew” i inne. Ich artystyczne przekłady na niemiecki są bez wątpienia kongenialne. I takich w tej niemieckiej książce jest większość. I ta większość, w której zachowano ducha i literę oryginału, zachwyca, zwłaszcza gdy wie się, jak skomplikowanym gatunkiem jest przekład artystyczny. Zatem tłumaczom, pani Irenie Kaczaniuk-Spiech i Josefowi Spiechowi, respekt za filigranową pracę. Jednak w dialogu-bitwie dwóch językowych żywiołów istnieje taki kamień obrazy jak przekład poszczególnych realiów, jeśli chcecie — terminów, nazw zjawisk, które w obcej kulturze nie istnieją. Są nimi nasycone narodowe poezje naszego wielkiego Mistrza. Tłumacze umieścili na końcu książki glosariusz, słownik do tekstu, który wyjaśnia mało znane lub przestarzałe słowa, swego rodzaju listę pojęć w specyficznej dziedzinie wiedzy wraz z ich definicjami. Tutaj znajdujemy wyjaśnienia takich realiów jak Bajkowe, Bohdan, Borowycia, Kobziarz, Patriarcha, Sandormoch, Subotiw, czekista, UPA, Testament, car itd. Oto niektóre przykłady: „Chołodnyj Jar — miejsce pod Czehryniem w gęstych lasach, gdzie ludność chowała się przed napadami. Arena partyzanckich walk”. „Mazepynka” po niemiecku brzmi jak „Czapka Mazepy”. „Trembita — alpejski róg”. A teraz o niektórych nieuniknionych i unikniętych stratach przekładu. Przytoczę przykłady bez komentarzy, przyznam jedynie, że nie udało mi się na długo pozostać spokojną w masce czytającej Niemki, ukraińska natura wzięła górę i gdzieniegdzie opłakiwała straty, jakich doznały teksty oryginału. Tak, w wierszu „Na cmentarzu” autor pisze:
Leżą na Bajkowym chochły nomenklaturowe Pod wyblakłym złotem zrusyfikowanych imion.
W przekładzie „chochły nomenklaturowe” brzmią jak Führungskader — „kadry kierownicze”. W wierszu „Lasy” poeta opłakuje zaśmiecone lasy, nazywa je „dobrymi Ukraińcami”, które kiedyś „grzmiały bronią, nie szły na wyręby”, a teraz:
„Tutaj ogniska rozpalają mankurci, jak ordyńcy, tutaj obżerają się zmoskwicone miasta”.
W przekładzie czytamy:
Gedankenlose Menschen zünden bei euch Feuer, Russifizierter Mob verpestet euren Grund.
czyli:
„Bezmyślni ludzie rozpalają przy was ogniska, Zrusyfikowana hołota zanieczyszcza wasz grunt”.
W wierszu „Bracia” autor pisze:
Posłuchajcie i brwi nie marszczcie: Te pokraki, te sługusy, Te janczary, te mankurty — Nie przybysze, a bracia moi.
Po niemiecku tak: Hört her, ich möchte euch bekunden, daß diese Schurken, schwach im Hirn, Betrüger, Gauner und Halunken Nicht Fremde — meine Brüder sind.
Posłuchajcie, ja chcę wam powiedzieć, Że ci złodzieje, niepełnosprytni, Kłamcy, oszuści i niegodziwcy, Nie obcy — to moi bracia.
W ten sposób cała leksykalna paleta ukraińskiej piątej kolumny — chochły, janczary, pokraki, mankurty, która od wieków hamuje nasz społeczny postęp i która wywołuje sprawiedliwy gniew Dmytra Pawłyczki, nie została włączona do glosariusza, a oddana neutralnym „bezmyślni ludzie”, „niepełnosprytni” itd. Nawiasem mówiąc, słowo „mankurt” ma pochodzenie turkijskie i, jak pokazuje Wikipedia, oznacza „człowieka z zatartą pamięcią historyczną”. Na Ukrainie słowo nabrało szerszego znaczenia i oznacza człowieka bez etnicznej (narodowej) kultury oraz narodowej pamięci historycznej, bez religii i etyki, bez kulturowo-cywilizacyjnej samoidentyfikacji. Lecz największy mój żal za roślinnością Wołynia i za „kurennymi, sotnikami i strzelcami” z wiersza „Dzikie grusze”. Przytaczam tekst oryginału w całości:
Dzikie grusze w lasach na Wołyniu Wiosną szaleńczo kwitną. Tam roje złotoskrzydłe pszczele Miodunę biorą i huczą.
A doliną sasanki i ciemierniki, I leszczyna, i grabina gęsta; I pagórek przy każdej gruszy Jakby prosi modlitwy i krzyża...
Tam leżą kureni w korzeniach, Tam strzelcy i sotnicy leżą. Na wołyńskiej mojej Ukrainie Dzikie grusze jak świece płoną. Niemiecki tekst brzmi tak: Wilde Birnen im Wald von Wolhynien Tragen üppige Blüten im Lenz. Darauf fliegen in Schwärmen die Bienen, Suchen summend nach Nektar im März. Hasel, Krokusse, Buchen am Waldsaum, Anemonen vom Windhauch umweht Kleine Hügel an fast jedem Birnbaum, So als wünschen sie Kreuz und Gebet. Zwischen Wurzeln im Waldboden liegen Die Soldaten, sie fielen im Kampf. Und so leuchten in meinen Wolhynien Wilde Birnen, wie Kerzen am Grab. Co oznacza: Dzikie grusze w lasach na Wołyniu Bujnie rozkwitają wiosną. Nad nimi latają rojami pszczoły W poszukiwaniu nektaru w marcu. Leszczyna, krokusy, buki na skraju lasu, Anemony, owiane powiewem lasu. Małe pagórki prawie pod każdą gruszą, Jakby prosiły o modlitwę i krzyż. Między korzeniami leżą w leśnej glebie Żołnierze, którzy polegli w boju. Tak świecą na moim Wołyniu Dzikie grusze, niczym świece na mogiłach. Na końcu książki tłumaczka składa podziękowania trzem osobom. I to również kwestia kultury wydania: 1) podziękowania dla Dmytra Pawłyczki za „wspaniałe, głębokie poezje, których tłumaczenie było pasjonującym zadaniem”, 2) podziękowania dla Leonida Rudnyckiego, „wybitnego znawcy literatury europejskiej, germanisty i znawcy zarówno literatury niemieckiej, jak i ukraińskiej” za jego „spontaniczną zgodę na napisanie przedmowy do książki”. 3) Podziękowania dla Josefa Spiecha, syna, który będąc zawodowym technikiem, jest „przyjacielem literatury” i ma subtelne wyczucie stylu. Dziękuje za współpracę, która była pełna cennych dyskusji, dzięki którym udało się przybliżyć niemieckiemu czytelnikowi „świat myśli” poety. Na ostatniej stronie książki podano biografie prof. Rudnyckiego oraz tłumaczki Iryny Kaczaniuk. Cieszmy się zatem nowością literacką, która stała się wydarzeniem artystycznym. Podziękujmy wszystkim, którzy pracowali nad tym wydaniem. I powitajmy niemieckiego czytelnika, który będzie mógł zanurzyć się w naelektryzowaną pasją atmosferę poezji wybitnego ukraińskiego liryka, delikatnego i paradoksalnego, gniewnego protestanta, niestrudzonego bojownika, zdobywcy prawdy, Poety-filozofa, równego Goethemu. Właściwie naszego ukraińskiego Goethego, który zbliża się do swojego 90-lecia, przewyższając już wiekiem niemieckiego geniusza. „Każde tłumaczenie kuleje” — ta teza stała się już aksjomatem. Dotyczy to zwłaszcza utworów poetyckich najwyższej jakości artystycznej. Trzymam w rękach elegancką książkę — czarny kwadrat, na tle którego ascetyczne przedstawienie białego gęsiego pióra, umoczonego w czerwieni. Czerwonym też nazwisko autora. Białym — „Trzy strofy”. Asocjacja: „czerwone — to miłość…” Wiersze napisane krwią serca. Książka od razu uderza energetyczną treścią i wykwintnym designem. To artystyczne arcydzieło, w którym połączyły się poezja najwyższej próby, mistrzowski przekład i wysoka kultura edytorska. Książkę, jako germanistce, przesłała mi pocztą redaktor naczelna tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołota z propozycją napisania recenzji nowości literackiej, która jest niemieckim zwierciadłem zbioru Dmytra Pawłyczki „Trzy strofy” (Kijów: Osnowy, 2007). Wyobraziłam sobie, że będę musiała na pewien czas abstrahować od swojej ukraińskiej istoty, zmienić się w niemiecką czytelniczkę i spróbować ocenić wiersze jej oczami. Wydało mi się to ciekawą przygodą. Tym bardziej, że jestem dawną i szczerą wielbicielką twórczości Dmytra Wasylowycza, nie raz obdarowywaliśmy się książkami z dedykacjami. I zgodziłam się.
Maschinelle Übersetzung
Wieś Słobódka-Szelechowska w rejonie derażniańskim w obwodzie chmielnickim posiada dwa obiekty, które przyciągają wielu ludzi: literacko-pamięciowe muzeum Anny Achmatowej oraz „Świętą studzienkę”. Wasyl HORBATIUK. Maria Iwaniwna Skorbatiuk, obecnie nieżyjąca już, była kierowniczka literacko-pamięciowego muzeum Anny Achmatowej w Słobódce-Szelechowskiej, zapisała legendę, że kiedyś w święto proroka Eliasza (2 sierpnia) nad wsią szalała straszna burza. I nagle ludzie zobaczyli ognisty rydwan, na którym jechał prorok Eliasz. Przejeżdżając nad łąką, rzucił swój płaszcz i w tym miejscu pojawiło się źródło z uzdrawiającą wodą. I zaczęli ludzie nabierać cudotwórczą wodę i leczyć się nią — uzdrawia ona rany, poprawia wzrok. Inna legenda została zapisana przez M. I. Skorbatiuk od Oksany Illiwny Honczaruk. Opowiada ona, że w polu, za wsią, mieszkał obszarnik. Na jego podwórzu była zwykła kopanka, z której pańscy parobkowie poili konie i krowy. A po wsi chodził człowiek, którego ciało było pokryte ranami. W przeddzień święta proroka Eliasza przyśnił mu się sen: prorok Eliasz przyszedł do niego i powiedział, żeby przed wschodem słońca przemył rany wodą z kopanki, a rany znikną z jego ciała. A on ma chodzić po wsiach i opowiadać ludziom o cudotwórczej mocy wody. Ludziom zaś nakazano 2 sierpnia święcić tę wodę i leczyć się nią. Człowiek z trudem przedostał się do kopanki, bo parobkowie nie wpuszczali tam nikogo, obmył się wodą i rany rzeczywiście się zagoiły. Zaczął chodzić od wsi do wsi i opowiadać ludziom o uzdrawiającej wodzie Świętego źródła. Parobkowie opowiedzieli obszarnikowi o cudotwórczej mocy wody, jednak ten tylko się śmiał. Kazał wrzucić do wody swojego psa, który oślepł ze starości. Jeśli pies przejrzy, obszarnik pozwoli ludziom chodzić i jeździć przez jego pola do źródła i nabierać wodę do leczenia. Pies nie przejrzał, ale obszarnik oślepł. Wtedy jego żona zrobiła przy studzience ocembrowanie i pozwoliła ludziom brać wodę. Jeszcze jedną legendę opowiedziała Marii Iwaniwnie Olga Petriwna Mahylnyćka. Mowa w niej o tym, że w święto proroka Eliasza przyszła po wodę do studzienki w polu dziewczyna z Szelechowa. Jej nogi do kolan były w ranach. Przy studzience siedział starszy siwy dziadziuś. Dziewczyna przestraszyła się i zaczęła uciekać. Dziadziuś spokojnie przemówił: „Nie bój się, dziewczyno! Podejdź do źródła, nabierz wody i polej rany na nogach”. Dziewczyna tak zrobiła i rany się zagoiły. Zaczęła opowiadać ludziom o cudotwórczym źródle. I poszła sława po świecie o uzdrawiającej wodzie Świętej studzienki. Ludzie szli i jechali do Świętej studzienki, nabierali wody i leczyli się nią. Kiedy działkę ziemi ze źródłem kupił kościół, przy Świętej studzience zbudowano kapliczkę, a nad studzienką wzniesiono pozłacaną kopułę. W Państwowym Archiwum Obwodu Chmielnickiego przechowywana jest sprawa „o zbadanie wody studni we wsi Słobódka-Szelechowska w powiecie latyczowskim, ogłoszonej przez chłopów za »uzdrawiającą«”. Prowadziła tę sprawę Podolska Konsystorz Duchowna od 5 sierpnia 1838 roku do 21 czerwca 1841 roku. I zaciekawia ona już od pierwszej strony. „Cyrylowi, Arcybiskupowi Podolskiemu i Bracławskiemu, kawalerowi orderów świętego Aleksandra Newskiego, świętego Włodzimierza 2-giej klasy, Wielkiego Krzyża Świętej Anny pierwszej klasy, najpokorniejszy raport Latyczowskiego Zarządu Duchownego…” [karta 1]. W „najpokorniejszym raporcie” mowa o tym, że Latyczowski Zarząd Duchowny wysłuchał raportu dziekana, księdza Józefa Strembickiego z 23 lipca i dołączonego do „takowego” wyjaśnienia od księdza wsi Szelechów Aleksandra Sinickiego, z których staje się wiadomym, że w jego parafii tej wiosny córkę chłopa Antona Melnyka, 11-letnią Aleksandrę, która chorowała przez długi czas, zaniesiono do Tatarskiej doliny na gruntach Słobódki-Szelechowskiej do studzienki, gdzie, jak zapewnia jej ojciec i ludzie, „otrzymała uzdrowienie z cierpianej przez nią choroby”. Z tego powodu Anton Melnyk ogrodził studzienkę, zbudował kapliczkę i zakopał słup, wydłubał w nim swoistą czaszę i okował ją żelazem — dla zbierania pieniędzy. Przy tym oświadczył, że wszystko ma być oddane na korzyść kościoła. Dalej Latyczowski Zarząd Duchowny prosi arcybiskupa Cyryla o udzielenie zezwolenia na zbadanie tej sprawy, a mianowicie: zlecić najprzewielebniejszemu protoprezbiterowi Grzegorzowi Lewickiemu wraz z urzędnikiem ziemskim wyjazd na miejsce zdarzeń, wyjaśnienie szczegółów i zdanie relacji o wszystkim zarządowi. 8 sierpnia w Podolskiej Konsystorzy Duchownej wysłuchano rezolucji arcybiskupa Podolskiego i Bracławskiego Cyryla, w której, po wyłożeniu istoty sprawy, wydano rozporządzenie „niezwłocznie uczynić w tej sprawie prawne rozpatrzenie” zgodnie z rozkazem, przesłanym przez Świątobliwy Synod 2 lipca tego samego roku. W szczególności w jego paragrafie 51 mowa była o tym, że „jeśli otworzą się w jakiejkolwiek parafii zabobonne działania lub rozgłosy, wywołujące poruszenie umysłów, zwłaszcza z oznakami nieżyczliwego wymysłu lub korzyści majątkowych”, parafialny ksiądz ma niezwłocznie donieść swojemu dziekanowi, a ten eparchialnemu najprzewielebniejszemu. Paragraf 52 głosił, że „po takowym doniesieniu Najprzewielebniejszy niezwłocznie podejmuje należyte środki, a tymczasem, zważając na ważność owego, donosi Świątobliwemu Synodowi i odnosi się do naczelnika guberni dla rozporządzenia o policyjnym nadzorze dla zapobieżenia mogącym zaistnieć niepokojom”. Paragraf 53 zaznaczał, że „dochodzenia o przypadkach tego rodzaju należy prowadzić w sposób niejawny” [karta 3]. Dalej szedł rozkaz: o wydarzeniach w Słobódce-Szelechowskiej w imieniu jego wysokoprzewielebności arcybiskupa powiadomić Podolskiego gubernatora cywilnego i prosić „nakazać komu należy zniszczyć niezwłocznie zbudowane obok opisanej studni słup i kapliczkę oraz zabronić czynić do tej studni zbiegowisko ludu, a zebrane pieniądze i rzeczy wnieść do parafialnej cerkwi wsi Szelechów, o przyczynie zaś takowego zbiegowiska do tej studni ludu uczynić w sposób niejawny przy Duchownym Deputacie zaświadczenia i co po tym się otworzy, powiadomić o tym Latyczowski Zarząd Duchowny dać znać ukazem. Lecz wpierw przedłożyć protokołem Jego Wysokoprzewielebności” [karta 3, odwrocie]. 12 sierpnia raport o wydarzeniach oraz prośba „nakazać komu należy” działania wobec budowli przy studzience zostały wysłane do Podolskiego gubernatora cywilnego, „rzeczywistego radcy stanu i kawalera” Grzegorza Siergiejewicza Łoszkariowa [karta 2].
7 września z kancelarii gubernatora do arcybiskupa Cyryla wpłynął list nr 1754 o tym, że „tajne dochodzenie” zlecono przeprowadzić letyczowskiemu komisarzowi ziemskiemu i że „powodem do rozpowszechnienia pogłoski o cudownej mocy studni był ksiądz wsi Słobódka-Szelechowska Sinicki, który odważył się postawić przy studni krzyż” [ark. 4]. List ten opierał się na raporcie nr 174 „z zebranych tajnych informacji”, który jeszcze 30 sierpnia letyczowski komisarz powiatowy Kowalewski wysłał do podolskiego gubernatora cywilnego. W nim komisarz szczegółowo opisał swoją pracę dotyczącą historii ze studzienką. Ponadto 10 września został wysłany raport nr 179 „w uzupełnieniu” do poprzedniego. W związku z tymi wydarzeniami Letyczowski Zarząd Duchowny skierował do Szechowa delegata duchownego — protojereja Grzegorza Lewickiego w celu zbadania sprawy i pociągnięcia winnych do odpowiedzialności [ark. 5, odw.]. Tymczasem, najwyraźniej na rozkaz gubernatora cywilnego, dzięki działaniom komisarza stanowego Żabrońskiego studzienkę zasypano, pieniądze ze skarbonki wyjęto i przekazano księdzu wsi Szechowo i Słobódka-Szelechowska na potrzeby cerkwi [ark. 10, odw.]. Mimo podjętych zdecydowanych działań wobec studzienki, rozpoczęto dochodzenie w sprawie wszystkich wcześniejszych wydarzeń i wykrycie winnych. Zajmowała się tym komisja w składzie: protojerej Grzegorz Lewicki i komisarz ziemski Kowalewski. W szczególności Anton Iwanowicz Melnyk opowiedział im, że polecił swojemu kuzynowi, emerytowanemu podoficerowi Ilji Aleksiejewiczowi, starszej 16-letniej córce Jewdokii oraz chłopce ze Słobódki-Szelechowskiej, wdowie Dominice, zanieść chorą na paraliż córkę Aleksandrę do studzienki. Po obmyciu tam wodą Aleksandra poczuła ulgę. Do domu szła już o własnych siłach, choć przy wsparciu towarzyszących osób. Następnego dnia docierała już sama, opierając się na dwóch kijach. W ten sposób dzięki obmywaniom wyzdrowiała. W dowód wdzięczności dla mocy wody A. Melnyk wyczyścił zaniedbaną studzienkę, obił ją drewnem, zbudował zadaszenie z krzyżem na wierzchołku na kształt kapliczki, zakopał słup z pojemnikiem na zbieranie pieniędzy od tych ludzi, którzy również odczuli na sobie uzdrawiającą moc wody. W dniu Zesłania Ducha Świętego przy studzience trzej księża z okolicznych wsi w obecności licznego zgromadzenia mieszkańców okolicy poświęcili wzniesiony krzyż na wzgórzu przy drodze oraz wodę w studzience. Jednak po pewnym czasie Aleksandrze znów się pogorszyło. Teraz ksiądz Sinicki poradził A. Melnykowi, by znów zabrał ją do studzienki. Procedury powtórzono — i choroba ustąpiła również tym razem [Ark. 17, 18]. Przed komisją w składzie: protojerej Grzegorz Lewicki i komisarz ziemski Kowalewski, grupa chłopów z Szechowa złożyła „przysięgłe zobowiązanie”. To „zobowiązanie” zaczynało się tak: „Ja, niżej podpisany, obiecuję i przysięgam wszechmogącym Bogiem przed najświętszą Ewangelią i życiodajnym krzyżem w tym, że o co zapytany będę, zobowiązuję się zeznać szczerą prawdę, nieprawdę zaś w żadnym wypadku…” [ark. 36]. Zatem 5 września szlachcice Andrij Andrijowycz Korostowski (50 lat), Tomasz Josypowycz Jaworski (70), Kostiantyn Andrijowycz Dobrowolski (30), chłopi tej samej wsi Fyłymon Ilkowycz Nikołajczuk (70), Jakiw Fedkiw Kniaziuk (47), Pyłyp Wasylowycz Baran (50), Andrij Makarowycz Sawczuk (45), Pawło Semenowycz Antoniuk (45), Fedko Demkowycz Skorobohatiuk (50), Josyp Iwanowycz Sawczuk (50) oraz Iwan Iwanowycz Mahelnycki (40) „po złożeniu przysięgi byli pytani i zeznali…” [ark. 37] te same świadectwa, które były już znane z poprzednich przesłuchań. Komisja zobowiązała również właściciela zastawnego wsi Słobódka-Szelechowska Franca Antonijowycza Janczewskiego w razie „zgromadzenia ludu” oraz innych podejrzanych i niezwykłych zjawisk „donosić zgodnie z hierarchią”, czyli według przepisów [Ark. 41]. Ponadto komisja zabezpieczyła się na przyszłość pewnym zobowiązaniem, w którym pisano: „My, mieszkańcy wsi Szechowo, szlachcice Dmytro Antonow Jaworski, Josyf Mykołajew Kruszelnicki, Matwij Pawłow Łypski, Wojcech Iwanow Korostowski oraz tej samej wsi jednodworcy Ełisej Jakowlew Karasewycz, Mychajło Iwanow Mychalski, daliśmy niniejsze poręczenie komisji za chłopa wsi Szechowo A. I. Melnyka w tym, że na każde wezwanie władz dostarczymy go, Melnyka, tam, gdzie zostanie nakazane” [ark. 43]. Komisja przesłuchała również księdza wsi Litki Grzegorza Sawickiego oraz wsi Szyjińce Iwana Szczerbińskiego. 23 grudnia Letyczowski Zarząd Duchowny złożył raport Podolskiej Konsystorii Duchownej, w którym informował, że sprawa o wydarzeniach wokół studzienki okazała się niepełna w następujących kwestiach: „a) ksiądz Ołeksandr Sinicki nie przyniósł żadnego usprawiedliwienia w zarzucanej mu przez Antona Melnyka informacji o tym, że rzekomo sam ksiądz kazał Melnykowi wieźć chorą córkę do studzienki b) nie zażądano od ziemianina Kaweckiego wyjaśnień c) nie ma doniesienia księdza A. Sinickiego do ??? Melnyka nie przeprowadzono powszechnego przeszukania i nie zebrano zaświadczenia o jego zapisie w rewizji” [ark. 50 odw.]. Następnym i ostatnim dokumentem w sprawie jest taki sam raport Letyczowskiego Zarządu Duchownego do Podolskiej Konsystorii Duchownej z 21 lipca 1841 roku. Informowano w nim, że sprawa pozostała niepełna jedynie w tym, że nie przesłuchano ekonoma ziemianina Kaweckiego, Hlembickiego, a także nie opisano majątku Antona Melnyka. Zatem po długiej biurokratycznej zwłoce sprawę zamknięto bez formalnego ukarania kogokolwiek z uczestników badanych wydarzeń. W rzeczywistości jednak zarówno księża, jak i parafianie kilku wsi doznali wstrząsów psychicznych i moralnych. Największym z nich było zniszczenie studzienki i wszystkich budowli wokół niej. Wyższa władza kościelna pokazała nie tylko swoją skostniałość, ale i żandarmską istotę w systemie państwowym Rosyjskiego Imperium Carskiego. Ta jej istota pozostaje niezmienna do dziś, co widzimy z działań współczesnej tak zwanej ukraińskiej prawosławnej konfesji Patriarchatu Moskiewskiego na terytorium naszego kraju. Jeśli chodzi o dalszą historię studzienki na polach Słobódki-Szelechowskiej, to możemy domyślać się, że po pewnym czasie od opisanych wydarzeń znów wybiła ona na powierzchnię ziemi i odnowiła sławę uzdrawiającej w oczach miejscowej ludności i wiejskich księży. Jednak i bliżej naszych czasów na jej los przypadły nowe ciężkie próby. Za czasów władzy radzieckiej „Świętą studzienkę” na rozkaz nowych imperialnych ideologów zamknięto, zasypano gałęziami, ziemią. Ale woda jest nieśmiertelna. Z czasem przebiła się niżej, w brzegu. Tutaj mieszkańcy Słobódki-Szelechowskiej Pyłyp Iwanowycz Łobotras i Stepan Semenowycz Jawtuhiwski wykopali studzienkę i ludzie znów poszli do cudownego źródła. Wykorzystane źródło: Państwowe Archiwum Obwodu Chmielnickiego — F — 315. — Op. 1. — Jedn. przechowywania 6400.
Maschinelle Übersetzung
W centrum jej uwagi znajduje się wieloletnia praca jednego z najlepszych ukraińskich grafików, Wasyla Jakowycza Czebanyka, który w przeciwieństwie do istniejącego obecnie alfabetu proponuje wariant graficzny, wypracowany na fundamencie ukraińskiej tradycji narodowej jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej, a następnie zmodernizowany przez ukraiński barok. O wystawie „Grafika języka ukraińskiego” poprosiliśmy o opowiedzenie jej organizatorów. Anatolij Horowyj, kurator projektu, pisarz: — Jeśli wejdą Państwo do sieci Internet, to zobaczą, że tam wszystkie komendy są w językach rosyjskim lub angielskim. Ale nie w ukraińskim, ponieważ nie mamy swojego graficznego przedstawienia języka. To, z czego korzystamy, to „czcionka obywatelska”, stworzona na rozkaz Piotra I, którą u nas z jakiegoś powodu nazywają cyrylicą. Własność intelektualną do tej czcionki posiada Rosja. Daje to podstawy naszym północnym sąsiadom twierdzić, że nie ma żadnego języka ukraińskiego, a istnieje jedynie „narzecze” rosyjskiego. Choć w rzeczywistości nasz język jest o wiele starszy. W Radzie Najwyższej Ukrainy jest projekt ustawy dotyczący przejścia na alfabet łaciński. Ale ten wariant nam nie odpowiada już choćby dlatego, że w języku ukraińskim jest wiele dźwięków, które nie mają odpowiedników wśród liter łacińskich. Nie możemy po prostu przyjąć liter łacińskich, i tak trzeba będzie stworzyć wariant ukraiński. I gdyby dzisiaj wprowadzono alfabet łaciński, to wszyscy stalibyśmy się analfabetami, gdyż nie umielibyśmy ani pisać, ani czytać. Natomiast Wasyl Czebanyk na podstawie cyrylicy, ukraińskiego baroku, opracował graficzny wyraz języka ukraińskiego. Ten alfabet jest bardzo lekki, łatwo się go czyta i przyswaja. Na tę pracę artysta poświęcił ponad dziesięć lat życia. Niestety, na Ukrainie ta unikalna praca jak dotąd pozostaje niezauważona. Aby przyciągnąć uwagę opinii publicznej do tego problemu, postanowiliśmy zorganizować wystawę „Grafika języka ukraińskiego”. W centrum ekspozycji znajduje się praca ręczna — „Projekt alfabetu języka ukraińskiego”. Obok — „Skoropis”. Oprócz tego na wystawie zaprezentowano projekt logo Ministerstwa Kultury Ukrainy. Póki Wasyl Czebanyk je opracowywał, ktoś zrobił inne logo, a pracy Wasyla Jakowycza nawet nie rozpatrywano. Oto taki stosunek w naszym państwie do artysty światowego formatu. Wasyl Czebanyk jest znany jako jeden z najlepszych ilustratorów i grafików nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie. Na wystawie zaprezentowano jego portrety Williama Szekspira, Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Ludwiga van Beethovena, Ołeksandra Dowżenki, Mychajła Lermontowa, obok – wizerunki Rafaela, Leonarda da Vinci. A także ilustracje do dramatu Łesi Ukrainki „Kamienny gospodarz” i powieści Victora Hugo „Katedra Marii Panny w Paryżu”. Tutaj też fotografie unikalnych książek, które zaprojektował artysta. To „Konstytucja Ukrainy”, na której wraz z „Ewangelią Peresopnicką” Prezydenci Ukrainy składają przysięgę, „Trebnik Piotra Mohyły”, prezentowy wariant Biblii. Wałerij Franczuk, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, uczeń Wasyla Czebanyka: — Bardzo miło mi wspominać te zajęcia, które Wasyl Jakowycz prowadził z nami — studentami wydziału grafiki Kijowskiego Instytutu Artystycznego. Wszystkie one były bardzo treściwe i emocjonalnie wypełnione. Wasyl Czebanyk to człowiek świata, a jego opracowanie ukraińskiej czcionki jest unikalne. On jest taki jeden jedyny i po nim być może nie znajdzie się już inny artysta o takiej sile i wielkości, który tak jakościowo stworzyłby ukraiński alfabet, wykonał do każdej litery oryginalny zapis, zebrał je w kompozycję. Teraz patrzę na jego fantastyczne opracowania kompozycji czcionkowych i cieszę się, że udało mi się uczyć u tak sławnego mistrza ukraińskiej kaligrafii. Kiedy próbuję coś stworzyć w czcionce, to zawsze myślę, jak zareagowałby na to mój nauczyciel — Wasyl Jakowycz. Dlatego dla mnie ta wystawa jest przejmująca, pamiętna i niezwykła. Zwróciliśmy się do Wasyla Czebanyka — on nam nie odmówił w tej wspaniałej możliwości pokazania jego unikalnych kompozycji. Bardzo się cieszę, że mamy wystawę naszego maestro, naszego profesora, wielkiego wykładowcy ukraińskiej szkoły sztuki czcionkowej. I wielkim zaszczytem dla Ukrainy jest to, że ma artystę takiej wysokości i takiej siły. Projekt Alfabetu języka ukraińskiego Wasyla Czebanyka. Twórczość Jurija Nahułka jest dobrze znana koneserom współczesnej ukraińskiej sztuki plastycznej. Jego sztuka wywołuje stałe zainteresowanie i ma wielu wielbicieli, gdyż artysta zwraca się do obrazów i tematów, które są bliskie współczesnym. Prace artysty to fascynująca podróż-opowieść o burzliwej przeszłości i dramatycznej teraźniejszości naszej prastarej ukraińskiej ziemi, w szczególnej czasoprzestrzeni której żyją i współdziałają postacie historyczne, wymyślone istoty i realni ludzie, rozpoznawalni i nieznajomi. Dzieła Jurija Nahułka należą do jasnych przykładów współczesnej ukraińskiej sztuki narodowej, w jego obrazach czuć wpływ zarówno tradycyjnej ukraińskiej ikony, jak i obrazu ludowego, a zwłaszcza sztuki ukraińskiego baroku z jej dekoracyjnością i duchową treścią. Podczas trwania wystawy „Ukraińska wiosna” artysta podzielił się niektórymi tajemnicami twórczości: „Ukrainę zacząłem malować w 2014 roku. Wcześniej były Atos, starcy pieczerscy, mnóstwo innych tematów, ale tematyki ukraińskiej nie było. Temat ukraiński pojawił się u mnie naprawdę w Paryżu w styczniu 2014 roku. Nawet pamiętam to miejsce, w którym stałem, kiedy zrozumiałem, kim jestem i co powinienem robić. Dla mnie obrazem tysiąclecia jest Oranta. Ile było wojen, kataklizmów, a ona stoi. Proszę się przyjrzeć, Oranty nie trzeba restaurować i dopóki ona będzie stała, u nas wszystko będzie dobrze. Teraz co do wystawy. Jedna z zaprezentowanych prac nosi tytuł „Ukraińska Madonna” i wchodzi do cyklu kobiecych wizerunków z różnych regionów Ukrainy. Na wystawie. Miejska galeria sztuki Centralnej Biblioteki Rejonowej im. Pawła Zahrebelnego Rejonu Desniańskiego stolicy zaprosiła na wystawę „Grafika języka ukraińskiego”.
Maschinelle Übersetzung
Twórcze poszukiwania Jurija Nahułka W Muzeum Ukraińskiej Diaspory (m. Kijów) czynna jest wystawa Jurija Nahułka „Ukraińska wiosna”. Zaprezentowano tu prace malarskie artysty, które odzwierciedlają jego twórcze i duchowe poszukiwania ostatnich lat oraz są połączone ideą i nastrojem szczególnego duchowego uniesienia i odnowy — jednocześnie naturalno-fizycznej oraz metaforycznie ponadczasowej. Wystawa reprezentuje gatunek martwej natury jako system doboru elementów, form, kolorów, który odzwierciedla osobliwości postrzegania świata przez mistrzów obrazu ludowego, demonstruje przemyślane transformacje czasu, a tym samym jest pewnym markerem kulturowych sensów. Wydarzenie odbywa się w ramach między muzealnego projektu „Ukraińska martwa natura”, z inicjatywy „Karas Gallery”. Projekt ma na celu zebranie w jedną całość i analizę największej liczby dzieł w gatunku martwej natury w całej historii ukraińskiej sztuki. Celem projektu jest poprzez historyczną optykę artystów różnych pokoleń odnalezienie pewnej formuły ukraińskiej martwej natury jako fenomenu ukraińskiej samoidentyfikacji, ponieważ martwa natura to przede wszystkim rozmieszczenie przedmiotów codziennego użytku na płaszczyźnie, kiedy zwykłe przedmioty nabierają symbolicznego znaczenia. Otwierając wystawę, dyrektor generalny Muzeum Petro Honczar zwrócił uwagę, że wszystkim bardzo dobrze znany jest ukraiński pejzaż, a o ukraińskiej martwej naturze większość nie ma żadnego pojęcia. Kiedy zaś zaczęto dokładniej badać tę kwestię, wyjaśniło się, jak bogata jest tematyka ukraińskiej ludowej martwej natury, jak głęboka jest jej symbolika. Praca nad tym tematem przyniosła już wiele odkryć. Jeden z inicjatorów projektu, przedstawiciel „Karas Gallery” Ołeksandr Zakłecki podkreślił, że z jednej strony martwa natura jest ponadczasowa, ponieważ taki sam obiekt jak obecnie można było namalować sto czy dwieście lat temu, a z drugiej — jest to odzwierciedlenie świata zmysłowego właśnie tego czasu, w którym powstawała. Istnieje takie zjawisko jak brytyjska czy amerykańska martwa natura. A jest martwa natura ukraińska, która radykalnie różni się od rosyjskiej. W ukraińskiej martwej naturze jest bardzo dużo czerwieni, a w centrum, z reguły, arbuz — soczysty symbol tego, co wyhodowane własnymi rękami. A w rosyjskiej można zobaczyć łapcie, baty, uprząż, czyli pokazowe niechlujstwo. Ukraińscy artyści z szczególną miłością malowali wszystkie przedmioty, gdyż z wielkim szacunkiem odnosili się do pracy ludzkich rąk. I kwiaty są tu nie tylko polne, ale i te, które rosną na klombach. Organizatorzy ekspozycji dążą do połączenia ukraińskich ludowych martwych natur w jedną bazę, a z czasem wydania katalogu, znalezienia identyfikacji ukraińskiej martwej natury. Wystawa „Ukraiński obraz ludowy: martwa natura” to tylko pierwsza część wielkiego projektu. Kolejne wystawy mają odbyć się w Charkowskiej Galerii Miejskiej, Instytucie Problemów Sztuki Współczesnej, Lwowskiej galerii sztuki „Dzyga”, Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów”, w jednej z galerii Odessy oraz „Karas Gallery”. Zaprezentowano kilka prac z tego cyklu i kontynuuję dalej nad nimi pracę. Są cechy, które charakteryzują ludzi żyjących na danym terytorium. Inna seria to „Ukraiński świat”. Tutaj jest noc, dzień, wieczór, ranek; zaprezentowano zimę, wiosnę, lato i jesień. I wszystko to może być na jednym obrazie. Ostatnie dwa swoje portrety stworzyłem pod koniec ubiegłego roku. Zaczynam patrzeć na człowieka, interesuje mnie, wtedy może pojawić się pragnienie namalowania jego portretu. I nie chodzi tylko o podobieństwo. Są artyści, którzy malują tak, aby portrety były właśnie podobne. Malować podobnie nie jest trudno. Swego czasu ludzie wymyślili wiele takich mechanizmów, które pomagają artystom dokładnie oddać rysy. Kiedy patrzą na mój obraz „Złota nić losu”, to często pytają, czy nie jestem fatalistą. Nie. Myślę, że człowiek zawsze ma trzy drogi. Od samego rana nieustannie, w każdej sekundzie podejmujemy decyzje. Tak się do tego przyzwyczailiśmy, że już nie zauważamy tego procesu. Trzeba starać się wszystkie nasze sprawy, nasze czyny kierować na to, aby pomóc człowiekowi. Kiedy nieustannie pomagasz ludziom, kiedy pracujesz nie dla siebie, a dla kogoś, to prędzej czy później ktoś będzie tak samo pracował dla ciebie. Odczułem to w swoim życiu. Zielone pasy w moich pracach kojarzą się z życiem. Żółty kolor – kolor radości. Czarny kolor — kolor niewiadomej”. Stronę przygotował Eduard Owczarenko Zdjęcia autora Narodowe Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” zaprezentowało wystawę „Ukraiński obraz ludowy: martwa natura”, która odkrywa twórcze tendencje ludowych mistrzów połowy – drugiej połowy XX wieku w gatunku martwej natury. W ekspozycji zaprezentowano prace E. Dawyskyby, M. Zadorożnego, M. Nelep, D. Perepyłyci, A. Rak, a także nieznanych artystów ze zbiorów Muzeum Iwana Honczara.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
...że jeśli dostrzegają jakieś nieścisłości czy rozbieżności, to ten tekst szlifują. Moim zadaniem było zrobić tak, aby mowa leciała i śpiewała, aby była pełnowartościowa. Aby widz nie odczuwał, że to przekład z rosyjskiego. Robiliśmy tak, aby widzowie pokochali mowę bohaterów. Chciałbym podkreślić, że my nigdy nie bierzemy rosyjskich przekładów i nie robimy z nich przekładów na ukraiński. Zawsze zamawiamy oryginalne tłumaczenia ze szwedzkiego, niemieckiego, angielskiego i innych języków. — Najwyraźniej chciał Pan przeprowadzić przez spektakl jakąś główną myśl? — Spektakl można porównać do symfonii. Jeśli kompozytor chce przeprowadzić jeden temat, to nie pisze symfonii, lecz inny gatunek, powiedzmy, sztukę czy etiudę. A tutaj jest mnóstwo myśli, które tworzą tę symfonię. Chcę stworzyć zespół i wytworzyć w tym zespole pewną atmosferę. Właśnie ta atmosfera w zespole wiele robi dla stworzenia spektaklu. To fundament, jeśli zespół dobrano właściwie. Czuję każdego aktora, a moim zadaniem jest, aby był to pełnowartościowy zespół wykonawców. — Czy starali się Państwo przeprowadzić jakieś paralele ze współczesnością? — Te paralele nie tkwią w jakichś wypowiedziach bohaterów. Są one w poszukiwaniu tego, co duchowe i duchowe. Dążyłem do odkrycia świata, odczucia go, ujawnienia. Nie potrzebuję żadnych paralel, bo one i tak żyją we mnie, ponieważ jestem ze współczesnego świata, a odkrywam ten świat, który istniał 150 lat temu. — Czy są Państwo zadowoleni z pierwszych pokazów spektaklu? — Jak zawsze czasu było za mało. Dlatego niektórych rzeczy nie zdążyliśmy zrealizować. Ale teatr jest o tyle ciekawy, że nie kończy się na premierze, i jest możliwość dośpiewania jeszcze niektórych piosenek w kolejnych przedstawieniach, i my to robimy. Spektakl trwa 4 godziny (3 godziny i 45 minut, jeśli nie liczyć antraktu). Przeszliśmy spektakl bez przerwy już przed premierą. Stało się oczywiste, że jest trochę za długi, dlatego nieco skróciliśmy. Niektóre sceny uczyniliśmy bardziej zwartymi, aby nie było powtórzeń. Myślę, że wkrótce doprowadzimy spektakl do normalnego formatu.
Rozmawiał Eduard OWCZARENKO
Maschinelle Übersetzung
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki niedawno odbyła się premiera spektaklu „Idiota” na podstawie powieści Fiodora Dostojewskiego w ukraińskim przekładzie Teodozji Zariwnej. Reżyserem-inscenizatorem jest artysta ludowy Ukrainy Jurij Odynokyj. Dzisiaj Jurij Dmytrowycz jest gościem „Słowa Proświty”. — To już nie pierwsze Pańskie sięgnięcie po twórczość Dostojewskiego. Czym zainteresował Pana ten pisarz? — Pisał o człowieku, o Bogu, egzystencjalnym stanie duszy i świadomości, jest to jeden z najczęściej czytanych autorów na świecie. Jego powieść „Idiota” uważana jest za jedno ze stu arcydzieł literatury światowej. Oprócz tego znaczna część tekstów pisarza to bezpośrednia mowa postaci. Dlatego jest on niezwykle sceniczny. Nie trzeba niczego wymyślać, trzeba tylko brać i komponować. — W 2004 roku na scenie Teatru Franki wystawił Pan spektakl na podstawie powieści Dostojewskiego „Bracia Karamazow”. Ten spektakl odniósł wielki sukces, otrzymał 8 „Kijowskich Pektorałów”. — Do wystawienia tego spektaklu zaprosił mnie Bohdan Syłwestrowycz Stupka. Był to mój pierwszy spektakl w Teatrze Franki, który potem stał się mi bliski. Był bardzo dobry zespół aktorski. Być może udało mi się wtedy jakoś ich zjednoczyć wokół Karamazowów. To był rewolucyjny czas, trwała Pomarańczowa Rewolucja. Kupiłem pomarańczowy sweter, żeby wychodzić w nim do ukłonów. — Nie wszyscy uważają, że dzisiaj wystawienie „Idioty” jest na czasie. Oto jak wypowiedział się o tym w jednym z wywiadów dyrektor artystyczny Teatru Ukraińskiej Tradycji „Dzerkało” Wołodymyr Petraniuk: „Powiedzcie, co to za choroba, kiedy w kraju, w którym trwa wojna z Moskowią, w Narodowym Teatrze Iwana Franki wystawiają Dostojewskiego „Idiotę”? Co to jest — zdrada czy małorosyjskość? Ja za własne pieniądze wystawiam „Mazepę”, a akademia ukraińskiej sceny wystawia „Idiotę”. Szukają tajemnicy rosyjskiej zboczonej duszy. Idiotyzm”. Jak może Pan skomentować te słowa? — Dostojewski chyba najbardziej ze swoich współczesnych powiedział prawdę o Rosji tak zwanego „złotego wieku”, która w rzeczywistości była krajem niewolników. Dlatego do pewnego stopnia można go uważać za pisarza antyrosyjskiego. Dla mnie to nie rosyjska, a światowa literatura. Wystawiłem spektakl o poszukiwaniu prawdy ludzkiej, poszukiwaniu Boga w człowieku. Te rzeczy są aktualne dla każdego narodu. A komuniści, którzy doszli do władzy 100 lat temu, zabili tych ludzi, których opisywał Dostojewski. Rozstrzelali inteligencję, tę część Rosji, która miała sumienie. Tak, Putin jest wrogiem. Ale ludzie, którzy mają sumienie, tacy jak Lija Achedżakowa czy Andriej Makarewicz, nie są naszymi wrogami. Tam też odbywa się walka dobra ze złem, ale ludzie są przeważnie zmanipulowani. To dobrze, że wyszliśmy spod wpływu tej propagandy. — Na Ukrainie wciąż są ludzie, którzy uważają, że rosyjską klasykę należy wystawiać na Ukrainie w języku oryginału. Co może im Pan powiedzieć? — W Teatrze Iwana Franki nie ma kwestii językowej. Jesteśmy teatrem ukraińskojęzycznym, który wszystkie spektakle gra po ukraińsku, a Teodozja Zariwna jest wykwalifikowanym tłumaczem. Błyskotliwie przetłumaczyła Dostojewskiego. Wśród aktorów teatru jest wielu prawdziwych znawców języka ukraińskiego. Jak- Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświata” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyki za drukowanym na periodyki za drukowanym
Maschinelle Übersetzung
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninyh, 3. Nakład ogólny w lipcu — 12 800.
Maschinelle Übersetzung