Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №32 за 2013 рік

16 S. · 31 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 31 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 32 (721), 15–21 sierpnia 2013 «Sołowiecka pielgrzymka» — 2013 ECHO AKCJI «WISŁA»

Rano 2 sierpnia 2013 roku spod cerkwi Pokrowskiej na Podolu w Kijowie, po świątecznym porannym nabożeństwie ku czci proroka Eliasza i błogosławieństwie władyki Wołodymyra Czerpaka, odjechał autobus z trzydziestoma sześcioma Ukraińcami. Wyruszyli w daleką drogę, ponad dwa tysiące kilometrów na północ: Sankt Petersburg, Pietrozawodsk, Miedwieżegorsk, urocze miejsce Sandarmoch, port Kiem nad Morzem Białym, Wyspy Sołowieckie. Ta ukraińska „Sołowiecka pielgrzymka” odbyła się już piętnasty raz. W tym roku jej organizację wsparły Kijowska Rada Miejska oraz fundacja charytatywna „Wielka rodzina”. Jewhen BUKET, korespondent specjalny „Słowa Proświty”, zdjęcia autora Od 2006 roku wyprawy na Dni Pamięci Ofiar Represji Politycznych, odbywające się w miejscu Sandarmoch w Karelii oraz na Wyspach Sołowieckich, organizuje Hryhorij Kucienko, przewodniczący Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Ofiar Represji. Jak zawsze, w składzie ukraińskiej delegacji są duchowny, kobzarz, byli więźniowie polityczni i ich potomkowie, badacze historii represji politycznych, dziennikarze z kilku miast Ukrainy. 3 sierpnia ukraińska delegacja odwiedziła w Sankt Petersburgu memorialny cmentarz „Lewaszowska Pustyń”, gdzie spoczywają setki tysięcy ofiar komunistycznego terroru, w tym 507 więźniów sołowieckich. 4 sierpnia w Pietrozawodsku spotkano się z członkami Karelskiej Republikańskiej Organizacji Społecznej „Towarzystwo Kultury Ukraińskiej „Kalina””, odwiedzono Narodowe Muzeum Republiki Karelii. Spotkanie Ukraińców Karelii z ukraińską delegacją, która przyjeżdża na Dni Pamięci, zawsze jest wydarzeniem wyjątkowym w życiu Pietrozawodska. W tym roku odwiedziły je minister ds. polityki narodowej, związków z organizacjami społecznymi, religijnymi i mediami Republiki Karelii Lana Migunowa oraz przewodniczący Pietrozawodskiego Okręgu Miejskiego Nikołaj Lewin. 5 sierpnia w urocznisku Sandarmoch, na południu Karelii, w miejscu egzekucji z lat 30. XX wieku, gdzie spoczywa około 10 tysięcy więźniów 60 narodowości, odbyły się żałobny wiec i nabożeństwo żałobne z udziałem społeczeństwa Rosji, Ukrainy, Polski, Litwy i Estonii. W Sandarmochu w 2004 roku dzięki staraniom Karelskiego Towarzystwa Kultury Ukraińskiej „Kalina” oraz jego ówczesnej przewodniczącej Łarysy Skrypnikowej odsłonięto wspaniały pomnik — kozacki krzyż „Zamordowanym synom Ukrainy” (autorzy Mykoła Małyszko i Nazar Bilyk). Delegacja ukraińska odwiedziła także pierwsze śluzy Kanału Białomorsko-Bałtyckiego, który rozpoczyna się w pobliżu. Nawiasem mówiąc, Dni Pamięci Ofiar Represji Politycznych na północy Rosji odbywają się corocznie od 1989 roku, tj. od 25 lat. I dopiero w tym roku po raz pierwszy w nich uczestniczył przewodniczący Karelii — Aleksandr Chudiłajnen. 6–8 sierpnia Ukraińcy wzięli udział w Dniach Pamięci na Wyspach Sołowieckich. W miejscu egzekucji więźniów politycznych, przy kamieniu z napisem „Sołowieckim więźniom”, odprawiono nabożeństwo żałobne i odbył się żałobny wiec. Uczestnicy „Dni Pamięci” odwiedzili Sołowiecki Kreml, który od 25 maja 1920 roku do 2 listopada 1939 roku był miejscem uwięzienia i śmierci setek tysięcy więźniów, zobaczyli celę, w której przez 25 lat przesiedział ostatni koszowy ataman Siczy Zaporoskiej Piotr Kałnyszewski, obejrzeli ekspozycję Sołowieckiego Państwowego Muzeum-Rezerwatu „Sołowiecki obóz specjalnego przeznaczenia 1920–1939”, Sekirną Górę, na zboczach której odnaleziono masowe groby więźniów sowieckich obozów, i wzięli udział w kilku wycieczkach. Również delegacja ukraińska aktywnie uczestniczyła we wspólnym z Towarzystwem „Memoriał” okrągłym stole, poświęconym utrwaleniu pamięci ofiar represji. W drodze powrotnej uczestnicy „Sołowieckiej pielgrzymki” mieli możliwość odwiedzić miasto Pskow i Monastyr Swiatogorski, gdzie pochowano Aleksandra Siergiejewicza Puszkina. Szczegółową relację z Dni Pamięci Ofiar Represji Politycznych w Rosji oraz miejsc, które odwiedziła delegacja ukraińska, przeczytacie w kolejnym numerze „Słowa Proświty”. PRZEZAŁADOWANIE KIEDY POŻEGNAMY SIĘ Z IDOLAMI? KINO I LOS POETA DMYTRO CZYSTIAK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Bez honoru narodowego i ludzkiego sumienia

Lewko ŁUKIANENKO, Bohater Ukrainy, Akademik AWSHU (członek rzeczywisty Akademii Szkoły Wyższej Ukrainy). W Radzie Najwyższej Ukrainy jest 148 zdrajców! Artykuł 17 Konstytucji Ukrainy głosi: „Obrona suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy jest… najważniejszymi funkcjami państwa”. 148 deputowanych ludowych Ukrainy napisało apel do marszałka Sejmu polskiego parlamentu z wezwaniem w sprawie działań Ukraińskiej Powstańczej Armii i ukraińskich nacjonalistów. Grupa 148 osób składa się z deputowanych najwyższego organu ustawodawczego państwa ukraińskiego, a zatem naruszyli oni wspomniany artykuł Konstytucji. Co się stało? Senat Rzeczypospolitej Polskiej 20 czerwca 2013 roku przyjął uchwałę w sprawie 70. rocznicy wydarzeń w lipcu 1943 roku na Wołyniu. Walkę UPA przeciwko polskiej okupacji Wołynia część polskich polityków skłonna jest interpretować jako wydarzenia wewnątrzpolskie i uważać Wołyń za wschodnie tereny Polski, a ofiary zbrojnych starć za ludobójstwo Polaków dokonane przez Ukraińską Powstańczą Armię. Przemilczanie polskiego ludobójstwa Ukraińców na zachodnich ziemiach etnicznych Ukrainy, zniekształcanie charakteru walki między Ukraińcami a Polakami przed i w latach II wojny światowej oraz roszczenia terytorialne wobec Wołynia w XXI wieku głęboko oburzają Ukraińców. Oto przykład polskiego myślenia: 14 lipca 2013 roku w głównych wiadomościach (można je oglądać w Kijowie przez satelitę o 21.00 czasu kijowskiego) polska telewizja oświadczyła: „…Łuck — główne miasto polskiego Wołynia”. Słyszycie, 148 sygnatariuszy: „polskiego Wołynia”?! Podoba się wam to? Wy, 148 deputowanych ludowych Ukrainy, w ostatnim akapicie waszego apelu do szefowej polskiego Sejmu piszecie: „Dlatego zwracamy się do Pani jako do marszałka Sejmu z gorącą prośbą o poparcie uchwały Senatu o uznaniu rzezi wołyńskiej za fakt ludobójstwa, dokonanego przez Związek Ukraińskich Nacjonalistów — Ukraińską Powstańczą Armię, a także o potępienie zbrodni ukraińskich nacjonalistów”. Wy, 148 parlamentarzystów, nie wiecie, że ludobójstwo może przeprowadzić państwo, i tylko ono, a UPA nie była państwem? Między wami, jak widać, nie ma nikogo zaznajomionego z prawem międzynarodowym. Piszecie: „ludobójstwo, dokonane przez Związek Ukraińskich Nacjonalistów — Ukraińską Powstańczą Armię”. Tak mogą pisać ludzie, którzy nie znają ukraińskich nazw ukraińskich realiów. (Czy nie przysłali wam tekstu z Moskwy?). Nieprawdopodobne, żeby spośród 148 parlamentarzystów nie było nikogo, kto podpowiedziałby właściwe ukraińskie nazwy! Wy, sygnatariusze, nie wiecie, że państwo polskie, nie będąc w stanie rozbić zbrojnie UPA-Zachód, uciekło się do wysiedlenia wszystkich Ukraińców z tak zwanego Zakerzonia (Łemkowszczyzna, Podlasie, Nadsanie, Sokalszczyzna, Rawszczyzna oraz Chełmszczyzna) — łącznie około 19,5 tys. km kw., gdzie mieszkało 1,5 mln Ukraińców. Ich państwo polskie, rozpraszając, wysiedliło z etnicznych ukraińskich ziem do zachodnich rejonów Polski. Wy, sygnatariusze, tak nienawidzicie Ukrainy, że negujecie normę prawa międzynarodowego o prawie okupowanego narodu do chwycenia za broń w celu walki przeciwko okupantowi. I oskarżacie UPA o „ludobójstwo” Polaków (na ukraińskiej, a nie polskiej ziemi!). Tak możecie oskarżać kozaków, że zabijali na swojej ziemi najeźdźców Tatarów, Turków, Polaków, Moskali… A dlaczego nie oskarżacie UPA o zabijanie Niemców, przecież ich także zabijali żołnierze UPA? Opanujcie się, jesteście przecież deputowanymi najwyższego organu ustawodawczego Państwa Ukraińskiego i z racji pełnionego stanowiska jesteście zobowiązani bronić suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy, a wy hańbicie Ukrainę przed Polską i Europą. Wzywając marszałka polskiego Sejmu do bezpodstawnego oskarżania UPA o ludobójstwo Polaków, udzielacie obcemu państwu pomocy w prowadzeniu działalności wywrotowej przeciwko Ukrainie, czyli popełniacie zbrodnię, którą Kodeks karny Ukrainy (art. 111) kwalifikuje jako zdradę i karze pozbawieniem wolności na 10—15 lat. Wy jesteście zdrajcami! I członkowie Partii Regionów oraz Komunistycznej Partii obnażyli przed całym narodem ukraińskim antyukraińską istotę swoich partii. Przeciwko wam, sygnatariuszom, Prokuratura Generalna zobowiązana jest wszcząć sprawę karną, a prezydent Ukrainy, z uwagi na dyskredytację parlamentu przez prawie jedną trzecią jego składu, dla zachowania honoru narodu ukraińskiego powinien rozwiązać Radę Najwyższą i wyznaczyć wybory nowego jej składu. Nie można żyć bez honoru narodowego i ludzkiego sumienia! 24 lipca 2013 roku

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Plama hańby i politycznej głupoty

Anatol KAMIŃSKI, profesor, doktor, przewodniczący Rady Politycznej Środowiska UGVR, USA Leonid Krawczuk, pierwszy Prezydent współczesnego państwa ukraińskiego, nazwał zwrócenie się, a raczej prośbę, 148 ukraińskich parlamentarzystów do polskiego Sejmu o uznanie wydarzeń na Wołyniu 1943 roku za ludobójstwo „antynarodowym krokiem i zdradą”. Przy tym wskazał, że ze strony polskiej „nieodpowiedzialne oświadczenie o „ludobójstwie Polaków na Wołyniu” nie odpowiada ani faktom historycznym, ani definicjom prawnym tego zjawiska. Polscy politycy mówią wyłącznie o polskich ofiarach, lekceważąc pamięć poległych Ukraińców. Tutaj nie będziemy dotykać historii ani analizy konfliktu polsko-ukraińskiego, o którym mowa, lecz zajmiemy się wyłącznie samym „aktem”, a raczej czynem, ukraińskich deputowanych ludowych, którzy na piśmie zwrócili się do parlamentarzystów polskiego Sejmu. Mianowicie, co oznacza ten haniebny i bezprecedensowy w historii dyplomacji i stosunków międzynarodowych „akt”, jakie są jego skutki i implikacje, przede wszystkim dla samych sygnatariuszy, Rady Najwyższej Ukrainy i państwa ukraińskiego w ogóle. Leonid Krawczuk, który jest właśnie Przewodniczącym Konstytucyjnej Asamblei, pracującej nad nowymi uzupełnieniami do Konstytucji Ukrainy, wyraźnie zakwalifikował „prośbę” ukraińskich deputowanych jako antynarodowy krok i narodową zdradę. Ipso facto każdy z sygnatariuszy stał się NARODOWYM ZDRAJCĄ, każdy z nich zdyskwalifikował się jako deputowany ludowy i pozbawił się mandatu przedstawiciela narodu. Co więcej — dopuścił się przestępstwa, którymi powinny zająć się odpowiednie instytucje prawnicze. A jednocześnie ta liczna grupa narodowych zdrajców zbiorowo rzuciła cień nie tylko hańby i politycznej głupoty, ignorancji oraz prymitywnej krótkowzroczności na Radę Najwyższą Ukrainy jako instytucję, ale także w sensie konstytucyjno-prawnym i organizacyjno-biznesowym uczyniła parlament faktycznie nielegitymnym i niezdolnym do działania. Każdy bowiem musi rozumieć, że w ukraińskim parlamencie nie ma i nie może być miejsca dla narodowych zdrajców. Jeśli ma on być rzeczywiście parlamentem. Krótko mówiąc: podpisujący stworzyli kryzys parlamentarny, który, oczywiście, uderza nie tylko w wizerunek Rady Najwyższej, ale i w państwo w ogóle. Dopuścili się zdrady narodowej, która jest antypaństwowym czynem przestępczym. A z punktu widzenia stosunków międzynarodowych i filozofii prawa międzynarodowego zdrada narodowa ma nawet „szersze parametry” niż zdrada państwowa… Zastanówmy się choćby przez chwilę, czym jest parlament, w którym zasiada „frakcja” 148 narodowych zdrajców, czyli 148 narodowych przestępców. I w co ona przekształciła parlament… Dlatego tą „aferą” powinien zająć się nie tylko Trybunał Konstytucyjny, ale także inne najwyższe instytucje prawnicze, jak na przykład Najwyższy Sąd Administracyjny, Sąd Najwyższy i Rada Sprawiedliwości, Prokuratura Generalna. Równocześnie chodzi o to, by jak najszybciej wydostać się z tej przestępczo kompromitującej „jamy”, w którą podpisujący wepchnęli Radę Najwyższą Ukrainy, i to jeszcze na zlecenie „sąsiada” z północy… Widzimy dwie możliwości wyjścia z tego kryzysu. Pierwsza — odwołanie tych 148 „deputowanych-podpisujących” i zastąpienie ich zgodnie z listami partyjnymi innymi członkami z Partii Regionów i z partii jej sojuszników. W przypadku podpisujących z okręgów większościowych — po pozbawieniu ich mandatów — przeprowadzenie nowych wyborów. Druga — rozwiązanie obecnej Rady Najwyższej i przeprowadzenie nowych wyborów parlamentarnych. Tego powinna domagać się nie tylko zorganizowana opozycja, ale także cały naród, który szanuje siebie, zachowuje własną godność narodową i autorytet swojego parlamentu oraz państwa. d) przymusowej asymilacji lub integracji w jakiejkolwiek formie; e) propagandy w jakiejkolwiek formie, która ma na celu zachęcanie lub podsycanie dyskryminacji rasowej lub etnicznej, skierowanej przeciwko przedstawicielom rdzennego narodu lub narodu jako całości”. Domagamy się pilnego podpisania przez ONZ Deklaracji praw rdzennych narodów. Uchylanie się władz Ukrainy od podpisania Deklaracji nie jest niczym innym, jak świadomym pozbawianiem rdzennych narodów Ukrainy prawa do zachowania i rozwoju ich na ich odwiecznym terytorium w epoce globalizacji. Z upoważnienia Społecznego Ruchu „Ukraińska Patriotyczna Alternatywa” Jurij SZEPETIUK Kijów, 9 sierpnia 2013 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

APEL w sprawie konieczności podpisania przez Ukrainę Deklaracji praw ludów tubylczych

Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Janukowyczowi Ministrowi Spraw Zagranicznych Ukrainy Leonidowi Kożarze 13 września 2007 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ na 61. sesji przyjęło Deklarację o prawach ludów tubylczych. Poparły ją 143 państwa. Przeciw były: Australia, USA, Kanada i Nowa Zelandia. Wstrzymało się 11 państw, w tym Azerbejdżan, Gruzja, Federacja Rosyjska i Ukraina (której ludy tubylcze zamieszkują terytorium Ukrainy od wieków, a niektóre nie posiadają własnej państwowości poza granicami Ukrainy: Ukraińcy, Tatarzy krymscy, Karaimi, Gagauzi). W postkolonialnej Ukrainie najliczniejszy lud tubylczy — Ukraińcy nie mają proporcjonalnej reprezentacji (w stosunku do ich liczebności) w przedstawicielskich, wykonawczych i sądowniczych organach władzy. Zakończone zostały procesy pozbawiania Ukraińców ich praw do złóż naturalnych, ziemi, zasobów wodnych. Katastrofalnie zawężają się prawa do otrzymywania informacji, wychowania przedszkolnego w języku ukraińskim, prawo do pracy z komunikacją w języku ukraińskim, dokumentacją biznesową, techniczną, naukową. Na Ukrainie stworzono warunki do oszukańczego przejmowania przedsiębiorstw przez instytucje niebędące ukraińskimi, do niewiarygodnego wzbogacania się osób niebędących Ukraińcami oraz do bezlitosnej eksploatacji Ukraińców. W kolejce czeka pozbawienie Ukraińców prawa do posiadania ziemi za pomocą tak zwanego ustawodawstwa, które uchwala większość Rady Najwyższej — osoby niebędące Ukraińcami. Oznak i faktów neokolonizacji ludów tubylczych Ukrainy pod pozorem prywatyzacji i stosunków rynkowych oraz wciągania państwa w nierównoprawne sojusze jest aż nadto. Należy zaprzestać neokolonizacji ludów tubylczych Ukrainy poprzez korygowanie obowiązującego ustawodawstwa, realizując postanowienia Deklaracji praw ludów tubylczych, w szczególności artykułu 8: „Państwa zapewniają skuteczne mechanizmy zapobiegania i ochrony prawnej w odniesieniu do: a) wszelkich działań, których celem lub skutkiem jest pozbawienie ich integralności jako odrębnych ludów lub ich wartości kulturowych, lub tożsamości etnicznej; b) wszelkich działań, których celem lub skutkiem jest pozbawienie ich własnych ziem, terytoriów lub zasobów; c) przymusowego przemieszczania ludności w jakiejkolwiek formie, którego celem jest naruszenie lub podważenie jakiegokolwiek z ich praw;

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Akcja „Wisła” — czystka etniczna z cechami ludobójstwa. Apel do Sejmu

Akcja deportacyjna „Wisła” z 1947 roku to jaskrawy przykład czystki etnicznej z elementami ludobójstwa, dokonanej przez powojenne totalitarne państwo polskie wobec swoich obywateli narodowości ukraińskiej. Wołodymyr SEREDA. Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych Sejmu (niższej izby parlamentu Polski — IP), której przewodniczy Ukrainiec Myron Sycz, po ostrych dyskusjach jeszcze pod koniec ubiegłego roku przygotowała do rozpatrzenia na posiedzeniu plenarnym Sejmu lakoniczny projekt rezolucji w sprawie akcji „Wisła” (operacja rządu socjalistycznej Polski z 1947 roku polegająca na wysiedleniu Ukraińców z terenów etnicznych — IP). Projekt rezolucji został przygotowany w warunkach sprzeciwu różnych polskich organizacji kresowych (od „Kresy Wschodnie” — polska nazwa ziem Ukrainy, Białorusi i Litwy, które w latach 1920–1939 wchodziły w skład państwa polskiego — IP) oraz organizacji kombatanckich i opozycyjnych posłów. Zgodnie z projektem, Sejm stwierdza naruszenie podstawowych praw deportowanych Ukraińców. Sejm uznaje zastosowanie charakterystycznej dla reżimów totalitarnych zasady odpowiedzialności zbiorowej. Sejm uznaje uwięzienie — z reguły bez podstaw prawnych — prawie czterech tysięcy Ukraińców w obozie koncentracyjnym w Jaworznie. W ten sposób Sejm RP potępia akcję „Wisła”. Taka jest istota zaproponowanego projektu rezolucji Sejmu. Jego rozpatrzenie wyznaczono na 3 stycznia bieżącego roku. Jednak do tego nie doszło. Konwent Seniorów (organ doradczy Sejmu) i osobiście marszałek Sejmu niespodziewanie zdjęli tę kwestię z porządku obrad na czas nieokreślony. Najwyraźniej nie wytrzymując presji. Akcja deportacyjna „Wisła” i represyjne wobec Ukraińców środki, które jej towarzyszyły (obóz koncentracyjny w Jaworznie, działalność sądu wojskowego Grupy Operacyjnej „Wisła”), są dla nas na Ukrainie — deportowanych z ukraińskich terenów etnicznych współczesnej południowo-wschodniej Polski — bardzo bliskie i bolesne. Przecież te tragiczne wydarzenia zniszczyły losy prawie 150 tysięcy Ukraińców — naszych dawnych rodaków, mieszkańców wsi, sąsiadów, często krewnych. Dla nas jest bezsporne, że akcja deportacyjna „Wisła” to jaskrawy przykład etnocydu, a dokładniej — przykład czystki etnicznej z elementami ludobójstwa, dokonanej przez powojenne totalitarne państwo polskie wobec swoich obywateli narodowości ukraińskiej. Dlatego jeszcze na początku lutego 2013 roku w imieniu Związku Stowarzyszeń Deportowanych Ukraińców „Zakerzonia” zwróciliśmy się do marszałek Sejmu pani Ewy Kopacz w związku z odmową rozpatrzenia na posiedzeniu plenarnym Sejmu przygotowanego projektu uchwały w sprawie akcji „Wisła”. Niestety, do dnia dzisiejszego nie ma informacji o dalszych losach tego projektu. Uważamy za konieczne upublicznienie naszego apelu. Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Pani Ewie Kopacz. Wysoko Szanowna Pani Marszałek Sejmu! My, kierownicy stowarzyszeń społeczno-kulturalnych i organizacji kombatanckich deportowanych Ukraińców z Południowego Podlasia, Chełmszczyzny, Nadsania, Zachodniej Bojkowszczyzny i Łemkowszczyzny, które wchodzą w skład związku „Zakerzonia”, zwracamy się do Pani w związku z odmową rozpatrzenia na posiedzeniu plenarnym Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przygotowanego projektu uchwały w sprawie akcji „Wisła”. Akcja deportacyjna „Wisła” została przeprowadzona przez polski reżim komunistyczny na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej pod pretekstem likwidacji ugrupowań UPA na Zakerzoniu. W rzeczywistości fakty świadczą, że w 1947 roku działalność ukraińskiego podziemia na terenach południowo-wschodniej Polski nie stanowiła realnego zagrożenia dla ówczesnego reżimu. Prawdziwym celem akcji „Wisła”, który polscy komunistyczni władcy w swoich dokumentach dyrektywnych z klauzulami „ściśle tajne” i „tajne” starannie ukrywali, było „ostateczne rozwiązanie problemu ukraińskiego w Polsce”. Chodziło o totalną deportację Ukraińców na północno-zachodnie terytoria powojennej Polski, „osiedlając ich tam w możliwie największym rozproszeniu”, „gdzie szybko się zasymilują”, czyli spolonizują. Aby ostatecznie rozwiać u kogokolwiek wątpliwości co do prawdziwego celu akcji „Wisła”, przytoczymy jeszcze fragmenty dwóch normatywnych polskich dokumentów z tamtego czasu. 1. Po zakończeniu akcji „Wisła” okazało się, że deportacja ominęła Ukraińców z trzech powiatów województwa lubelskiego (krasnostawski, zamojski, biłgorajski), gdzie praktycznie nie było przejawów działalności ukraińskiego podziemia nacjonalistycznego. Naprawiając to niedopatrzenie, Państwowa Komisja Bezpieczeństwa Polski w specjalnej instrukcji z klauzulą „tajne” z 1 sierpnia 1947 roku nakazała odpowiednim strukturom wykonawczym, że „w zasadzie wszystkie rodziny ukraińskie z tych powiatów, bez względu na stopień lojalności i przynależność partyjną, mają zostać wysiedlone”. 2. W tajnej dyrektywie Ministerstwa Ziem Odzyskanych z 10 listopada 1947 roku, która określała nowe zasady rozmieszczenia Ukraińców na ziemiach zachodnich i północnych Polski, zaznaczono: „Zasadniczym celem przesiedlenia osadników „W” jest ich asymilacja w nowym polskim środowisku, należy dołożyć wszelkich starań, aby ten cel został osiągnięty. Nie używać wobec tych osadników nazwy „Ukrainiec””. Akcji deportacyjnej „Wisła” towarzyszyły brutalne środki represyjne. Przez śledcze katownie obozu koncentracyjnego w Jaworznie, z reguły bez żadnych podstaw prawnych, do marca 1949 roku przeszło prawie 4000 Ukraińców. Od nieznośnych tortur, znęcania się, głodu, chorób zginęło tam 162 uwięzionych Ukraińców. Na domiar złego, na podstawie dekretów rządowych z 1949 roku cały dawny majątek Ukraińców, ich organizacji społecznych i religijnych przeszedł na własność państwa. W czasach panowania reżimów totalitarnych na Zakerzoniu niszczono cerkwie, ukraińskie cmentarze, czyli materialne świadectwa odwiecznej obecności Ukraińców na tych ziemiach. Zasadniczo ważna, naszym zdaniem, jest także ocena prawna akcji „Wisła” — jej faktyczna nielegalność. Przecież decyzję o przymusowej deportacji Ukraińców podjęło Biuro Polityczne KC PPR i niekonstytucyjne Prezydium Rady Ministrów, które nie miały kompetencji do podejmowania takich decyzji. Jak oświadczyli uczestnicy II Kongresu Ukraińców w Polsce, który odbywał się z okazji 65. rocznicy akcji „Wisła” 28–29 kwietnia 2012 roku w Przemyślu, „celu, który postawiła przed sobą polska władza komunistyczna, nie osiągnięto”. Deportacja Ukraińców Nic więc dziwnego, że podczas przygotowań i wstępnego rozpatrywania w Sejmie wyważonego projektu uchwały w sprawie akcji „Wisła”, antyukraińskie organizacje kresowe i kombatanckie, usprawiedliwiając tę zbrodniczą akcję komunistycznej władzy, swoimi apelami i protestami wywarły niespotykaną presję na kierownictwo Sejmu, aby nie dopuścić do jej rozpatrzenia na posiedzeniu plenarnym Sejmu. Dopuszczone przez nich osobiste ataki na przewodniczącego sejmowej Komisji Mniejszości Narodowych i Etnicznych, Ukraińca Myrona Sycza, pozostawiamy na ich sumieniu bez komentarza. Bardzo żal, że taką samą antyukraińską postawę w Sejmie zajęli przedstawiciele poszczególnych partii politycznych. Doszło do tego, że niektórzy z nich nawet usprawiedliwiali zbrodniczą akcję deportacyjną „Wisła”, żądając od Ukraińców uprzedniego potępienia, z ich punktu widzenia, ludobójstwa Polaków dokonanego przez UPA na Wołyniu. Jesteśmy głęboko przekonani, że nie można wzajemnie wiązać akcji deportacyjnej „Wisła”, przeprowadzonej przez polski reżim komunistyczny w powojennym 1947 roku wobec swoich obywateli narodowości ukraińskiej, z wzajemną polsko-ukraińską walką na Wołyniu, która toczyła się w trudnych latach wojennych o polityczną i państwową przyszłość tej ziemi. Bardzo przykro, że podczas tej bratobójczej walki zbrojnej, którą często inspirowały i wspierały siły zewnętrzne, ginęli bezbronni ludzie w podeszłym wieku, kobiety, dzieci. Ginęli zarówno Polacy, jak i Ukraińcy. Ginęli zarówno na Wołyniu, jak i na Chełmszczyźnie, na całym Zakerzoniu. Ginęli nie tylko w 1943 roku, ale także w latach poprzednich i kolejnych. Zdjęcie: Przegląd. Chylimy czoła przed wszystkimi niewinnie zabitymi w tych trudnych latach. W politycznej i prawnej ocenie akcji „Wisła”, podobnie jak tragicznych wydarzeń wzajemnej ukraińsko-polskiej bratobójczej walki lat czterdziestych ubiegłego wieku, niedopuszczalna jest polityka podwójnych standardów, a tym bardziej oczywisty fałsz. Z poważaniem, Przewodniczący Zjednoczenia „Zakerzonie”, przewodniczący Lwowskiego Regionalnego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Nadsanie” Wołodymyr SEREDA; Przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Chełmszczyzna” Iwan BANASZCZUK; Przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Lubaczowszczyzna” Hryhorij HOROCH; Przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa Ogólnoukraińskiej Organizacji „Łemkowszczyzna” Stepan MAJKOWYCZ; Przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Nadsanie” Hryhorij KERNYCIA; Przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Bojkowszczyzna” Darija PETRECZKO; Przewodniczący Tarnopolskiego Obwodowego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Nadsanie” Wasyl MOSUŁA; Przewodniczący Wołyńskiego Obwodowego Weteranów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Chełmszczyzna” Mykoła ONUFRYJCZUK; Przewodniczący Rówieńskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Zabuże” Petro KUDELA. Ukraińska Prawda — Historyczna Prawda 30.07.2013

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

«Podwójni bohaterowie»: sygnatariusze prowokacyjnego listu do Sejmu, którzy w poprzedniej kadencji Rady Najwyższej głosowali za ustawą językową «Ka-Ka»

Aleksiejew Ihor Wiktorowycz Barwinenko Witalij Dmytrowycz Berezkin Stanisław Semenowycz Bohosłowska Inna Hermanivna Bohusłajew Wiaczesław Ołeksandrowycz Bondarenko Ołena Anatolijiwna Bort Witalij Petrowycz Wasyljew Ołeksandr Andrijowycz Wołkow Ołeksandr Anatolijowycz Woropajew Jurij Mykołajowycz Hołub Ołeksandr Wołodymyrowycz Hordijenko Serhij Wołodymyrowycz Dejcz Borys Dawydowycz Jehorow Ołeksandr Mykołajowycz Jedin Ołeksandr Josypowycz Zubyk Wołodymyr Wołodymyrowycz Kałetnik Hryhorij Mykołajowycz Kyj Serhij Wiktorowycz Kinach Anatolij Kyryłowycz Klimow Łeonid Mychajłowycz Klujew Serhij Petrowycz Kozub Ołeksandr Andrijowycz Kołesniczenko Wadym Wasylowycz Kuzmuk Ołeksandr Iwanowycz Kunczenko Ołeksej Petrowycz Łandyk Wałentyn Iwanowycz Łytwynow Łeonid Fedorowycz Łukjanow Władysław Wałentynowycz Makiejenko Wołodymyr Wołodymyrowycz Małyszew Wołodymyr Stepanowycz Malcew Wołodymyr Ołeksandrowycz Marmazow Jewhen Wasylowycz Matwiejew Wałentyn Hryhorowycz Mchitarian Nwer Mnacakanowycz Nakonecznyj Wołodymyr Łeontijowycz Neteczka Ołena Anatolijiwna Olijnyk Wołodymyr Mykołajowycz Pinczuk Andrij Pawłowycz Samojłenko Jurij Pawłowycz Seliwarow Andrij Borysowycz Symonenko Petro Mykołajowycz Stojan Ołeksandr Mykołajowycz Tabacznyk Jakiw Pinewycz Tediejew Elbrus Sosłanowycz Turmanow Wiktor Iwanowycz Carow Ołeh Anatolijowycz Cybenko Petro Stepanowycz Czeczetow Mychajło Wasylowycz Szpenow Dmytro Jurijowycz Szczerbań Artem Wołodymyrowycz Jacenko Anton Wołodymyrowycz

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

O sukcesach, o przeładowaniu

Lubow Hołota: Nasza gazeta z numeru na numer drukuje materiały na 145-lecie „Proświty”. Mam nadzieję, że Państwo również je czytają i mają okazję porównać działalność prośwician z przeszłości i współczesnych. Mnie osobiście uderza podobieństwo problemów, które przed nami stoją. Proszę opowiedzieć o czernihowskiej „Proświcie” w dyskursie historycznym. Wasyl Czepurnyj: Bez wątpienia czytam każdy numer „Słowa Proświty” i o dyskursie historycznym czernihowskiej „Proświty” mógłbym pisać całymi stronami. Ale ma Pani rację w najważniejszym — problemy są wciąż te same. Przypomina mi się, jak Mychajło Kociubynski żalił się (z pamięci cytat nie jest dokładny): „chcemy przeprowadzić wieczór — nie pozwalają, chcemy koncert — zabraniają…”. Choć i koncert Mykoły Łysenki czernihowska „Proświta” organizowała, i pieniądze dla chorego Iwana Franki zbierała, w końcu literackie soboty i poniedziałki w posiadłości Mychajła Kociubynskiego również były przedsięwzięciami prośwician. Już samo to, że właśnie tam nieśmiały głos zabrał Pawło Tyczyna, warte jest szacunku… Jednak chcę podkreślić, że jaka by nie była władza dzisiaj, „Proświta” ma o wiele lepsze warunki do pracy. Inna sprawa, że pracowników jest mało (znowu analogia — na to samo narzekał również działacz czernihowskiej i kijowskiej „Proświty”, „szkodliwy” Borys Hrinczenko). L. Hołota: Tak, komu jak nie Panu znać te warunki: kieruje Pan „Proświtą” dwie dekady. Zatem proszę opowiedzieć naszym czytelnikom o swoim stowarzyszeniu. W. Czepurnyj: Ma Pani rację, kieruję czernihowską „Proświtą” już dawno. Trzeba szukać zastępstwa. Ale na niedawnej konferencji sprawozdawczo-wyborczej znów wybrano mnie, chociaż zebranie było burzliwe i krytyczne, czego świadkiem był również zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła Nesterczuk. Kiedy na tej samej konferencji złożyłem sprawozdanie z naszej pracy tylko za cztery miesiące i tylko w tym roku, niektórzy nie uwierzyli: mówią, specjalnie wszystko zagarnął… Zatem czernihowska obwodowa „Proświta” dzisiaj — to dość szeroka działalność wydawnicza (ponad 20 książek, założenie czasopisma „Siweryanskyj litopys”, gazeta „Siwerszczyna”), praca księgarska: cztery lata prowadziliśmy małą „Dobrą książkę”, a później z pomocą rady miejskiej otworzyliśmy centrum kulturalno-artystyczne „Intermezzo”. Niestety, w sposób rajdowy przejęło je małżeństwo przedsiębiorców. Wsparcie UCP Kijowskiego Patriarchatu: nie tylko pierwsze wspólnoty tworzyli proświcianie, ale i dzisiaj wszędzie, gdzie tylko powstaje prawosławny ośrodek — tam są proświcianie. Na przykład parafia we wsi Rubanka w rejonie bachmackim otwarta dzięki przewodniczącemu bachmackiej rejonowej „Proświty” Ołehowi Kałyniakowi; proboszcz baturynskiej cerkwi, ojciec Roman Krywko, z którym i Pani się zna, otworzył dom oświatowo-cerkiewny: tam jest i stanica „Płastu”, i hafciarki — widziałem nawet portret Szewczenki, wykonany przez płastunów z… kawy. Ostra reakcja na atak wrogów języka ukraińskiego: oto niedawno czernihowska miejska „Proświta” przyjęła ostrą deklarację w sprawie reklamy społecznej od rady miejskiej z jakimś „pięknym dalekiem”. Napisaliśmy o tym w „Siwerszczynie” i dzisiaj озвучив (przedstawiłem) to na komitecie organizacyjnym przed Dniem Niepodległości. A nieco wcześniej wysłaliśmy list do Narodowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii z protestem przeciwko nieukraińskiemu językowi na antenie stacji radiowych FM na Czernihowszczyźnie. To także klub prasowy „Proświta”, w którym odbywają się konferencje prasowe deputowanych ludowych z ukraińskich partii; prezentacje książek: powiedzmy, niedawno przedstawiliśmy książki o rodakach Mykoły Michnowskiego, którzy walczyli w armii UNR, książkę Mykoły Hrycenki „Samar-i-ja” (dobra książka, powiem Pani!) itd. Jedno know-how (niech wybaczy mi mój wykładowca Ołeksandr Danyłowycz Ponomariw za używanie obcych słów) od niżyńskiej „Proświty” — instalują duży szyld (po dzisiejszemu billboard) z serii „Szanujmy wielkich Ukraińców!”. Byli już Pawło Skoropadski, Wołodymyr Wernadski, teraz Wasyl Stus, we wrześniu, na 95-lecie, będzie Ihor Kaczurowskyj. L. Hołota: Od dawna podziwiam prośwician z Niżyna. Czego warte są inicjatywy i czyny małżeństwa Astafjewów, byłego przewodniczącego „Proświty” ojca Ołeksandra Morozowa. Swoją drogą, czy trwają one nadal? Gdzie gazeta „Proświta”, gdzie cały szereg przedsięwzięć, które zainicjował Ołeksandr Morozow i dlaczego opuścił „Proświtę”? I wywieszając billboardy, warto byłoby, moim skromnym zdaniem, żeby Pana zastępca Mykoła Szkurko demonstrował flagę państwową nad swoim biurem w takiej formie, jak to przewiduje Konstytucja. To tak, między innymi. W. Czepurnyj: Po wyjeździe małżeństwa Astafjewów do Kijowa „Proświta” w Niżynie rzeczywiście ucichła — tak często bywa po odejściu wyrazistych ludzi. Swoją drogą, a dlaczego „Proświta” ich w Kijowie nie wykorzystuje, przepraszam za takie pragmatyczne słowo? Ojciec Ołeksandr Morozow pracuje nadal — zanurzył się z głową w muzeum rzadkiej książki i w sprawy parafii Wszystkich Świętych. A na przewodniczącego wybrano wykładowcę Uniwersytetu Niżyńskiego im. Mykoły Hohola Jurija Bondarenkę, który w szczególności próbuje zaciągnąć (niestety, to słowo jest tutaj na miejscu) nauczycieli i wykładowców języka ukraińskiego jeśli nie do „Proświty”, to chociaż do Stowarzyszenia Wykładowców Języka Ukraińskiego. Nie idą, lenią się… A co do flagi przy biurze przedsiębiorstwa Mykoły Szkurki, to jest ona u niego żółto-niebieska. Tak jak była w ukraińskiej tradycji narodowej… L. Hołota: Domagając się od władzy przestrzegania artykułów Ustawy Zasadniczej, trzeba samemu ich przestrzegać. A Ołeksandr Astafjew to nasz ulubiony autor. Drukuje się u nas częściej niż w „Siwerszczynie”. Pisze wspaniałe książki i uczy przyszłych pisarzy. Właśnie nazwał Pan deklaracje obwodowej „Proświty” jako formę Pana działalności. Czytałam Pana sprawozdanie, mówi Pan o tym, że przeprowadził kilka okrągłych stołów i wystąpił z podobnymi deklaracjami. I w tym samym miejscu krytykuje Pan Zarząd Centralny za miłość do okrągłych stołów i deklaracji. Śmiem twierdzić, że okrągły stół dzisiaj to jedna z najpopularniejszych form komunikacji organizacji społecznych ze społeczeństwem. Myślę, że rozumie Pan, o czym mówię. Droga do telewizji dla prośwician jest zamknięta, tak jak dla innych struktur pozarządowych. Powiedzmy, ile razy występował Pan w czernihowskich kanałach telewizyjnych i radiowych, jakie programy przygotowują proświcianie dla mediów? W. Czepurnyj: Nie jestem przeciwny okrągłym stołom w ogóle — jestem przeciwny okrągłym stołom, które praktycznie nigdzie nie są relacjonowane. My przeprowadzamy okrągłe stoły z szerokim rozgłosem społecznym. I ja stale występuję w radiu i telewizji, tak samo inni nasi proświcianie — historyk Serhij Pawłenko, znawca ziół Iwan Prosianyk, poetka Nadija Hałkowśka i inni. Nie wierzę, że droga do telewizji i radia jest zamknięta dla deputowanych ludowych, profesorów, akademików, których wielu jest w „Proświcie”. W Czernihowie są tylko cztery kamery telewizyjne — na naszych przedsięwzięciach obecne są co najmniej dwie. W Kijowie kanałów telewizyjnych jest mnóstwo, a na okrągłych stołach „Proświty” — ani jednego. Czyżby ktoś zabraniał relacjonować działalność „Proświty”? L. Hołota: Nie zabrania, ale i nie sprzyja. Ale najaktywniej występuje Pan w Internecie. I najwyraźniej rozumie Pan, że nie jest Pan zwykłym blogerem. Pana oceny pracy Zarządu Centralnego, na posiedzeniach którego Pan nie bywa, mają charakter oceniający. To po to, żeby ciekawiej było czytać ludziom, którzy w ogóle z „Proświtą” nie mają żadnego związku? Tutaj nie ma „świętych krów”, jak w każdej organizacji społecznej, ale przepraszam, na Pana stronie „Siwerszczyna” przykro mi czytać o tym, że „Słowo Proświty” to gazeta dla swoich i „trzeba czegoś prostszego”. Proświcianie, chociaż oskarżano ich o narodnictwo, a teraz — o marginalność, szanowali się nawzajem i, mam nadzieję, szanują. Brutalność, poufałość nie powinny brać góry w relacjach ludzi, którzy robią jeśli nie wspólną, to tę sprawę, która powinna być wspólna. Nasze okrągłe stoły odbywają się w Ukrinformie w trybie online, są relacjonowane w prasie, być może i pośrednio, jak powiedzmy, „Ukrainśkyj tyżdeń” wykorzystał wspaniałe publikacje w „Słowie Proświty” profesora Wasylenki oraz wystąpienia na okrągłych stołach, poświęconych kwestiom językowym. Niech Pan nie kłamie, panie Wasylu, wyobraża Pan sobie proświciańskie wiadomości w objętości wiadomości Interu czy kanału „Jeden plus jeden”? „Piąty kanał” transmitował proświciańskie konferencje prasowe w UNIAN online. I zupełnie smutny przykład — Jurij Hnatkewycz, deputowany ludowy i trzykrotny przewodniczący kijowskiej miejskiej „Proświty”, na ekran trafił dopiero po tym, jak pobili go regionali. Czyż S. Szuster zaprasza do swoich programów prośwician, pisarzy, artystów? Była Marija Olijnyk, której nie dali nawet słowa powiedzieć, chociaż miała co powiedzieć. To wtedy, kiedy w Doniecku zamykali ukraińskie szkoły. Przestrzeń informacyjna nie jest nasza. To co, będziemy zjadać się nawzajem za to, że nie jesteśmy właścicielami kanałów, gazet, stacji radiowych? Będziemy marzyć o sponsorach? Od czasów Czykałenki innych Czykałenków nie było. A ten, prawdziwy, narzekał na nasze lenistwo i niechęć do robienia wspólnej ukraińskiej sprawy. W. Czepurnyj: Najpierw — sprostowanie. Przytoczone przez Panią cytaty nie są moimi osobistymi twierdzeniami: po prostu wystawiać materiały na stronę ma prawo kilka osób, ja robię to najczęściej. Więc Pani się wydawało, że to moje komentarze. W ogóle, ani gazety „Siwerszczyna”, ani strony nie robię świadomie wytworami Czepurnego. Niedawno dzwonił naczelnik bachmackiej poczty Borys Rusin: „Dziwne — ty w swojej gazecie drukujesz krytykę czytelników na swoje artykuły! To jedyna taka gazeta”. Robię to świadomie, bo chcę gazety-rozmówcy, a nie tuby jednego redaktora. L. Hołota: „Słowo Proświty” jest otwarte na analitykę, krytykę i samokrytykę również. Pozycjonujemy się jako gazeta dialogów. W. Czepurnyj: Ma Pani rację, że przestrzeń informacyjna nie jest nasza. I tutaj należałoby przy okazji zapytać: a co zrobili nasi deputowani ludowi, żeby była nasza? Pamięta Pani, jaką ostrą reakcję wtedy jeszcze deputowanych ludowych Iwana Zajcia i Mykoły Kulczynśkiego wywołało moje wystąpienie na Głównej Radzie „Proświty”, kiedy powiedziałem, że praca deputowanego ludowego to taka sama praca, jak inne. Wybraliśmy ich do tej pracy i daliśmy duże pieniądze. Jeśli nie potrafią (a chodziło o to, jak opozycja dopuściła do uchwalenia ustawy „Ka-Ka”), niech zwolnią miejsce i my, obywatele, wybierzemy innych deputowanych ludowych. Właściwie tak się stało — zamiast nacjonał-demokratów, którzy przegrali wszystko, nawet język (we wspomnianym przez Panią „Ukrainśkim tyżniu” proszę przeczytać o roli Jaworiwśkiego), przyszli radykalni „swobodowcy”. Nie daj Boże, żeby jeszcze oni rozczarowali… L. Hołota: A czym oni Pana oczarowali w tej kadencji? W. Czepurnyj: Trudno mnie oczarować, ale „swobodowcy” zaczęli bić „tuszki”, a „udarowcy” zmusili deputowanych do bardziej osobistego głosowania. To już jest wynik. …Ale wyjaśnianie, kto w przeszłości miał więcej racji, a kto mniej — jest nieproduktywne. Trzeba dzisiaj odzyskiwać przestrzeń informacyjną. My to robimy „Siwerszczyną” i już tylko za to czernihowska „Proświta” zasługuje na szacunek. Ale krytykując Zarząd Główny za zakulisowość okrągłych stołów, nalegamy na to, że trzeba tworzyć takie okazje informacyjne, aby nawet Szustera zmusić do mówienia o „Proświcie”. Powiedzmy, nasza konferencja zaproponowała Zarządowi Głównemu przygotowanie i przeprowadzenie w całej Ukrainie akcji „Żółta kartka”. To wtedy, gdy naruszającym art. 10 Konstytucji proświcianie w całej Ukrainie wręczą prawdziwe żółte kartki ostrzegawcze, gdzie będzie wskazane: w razie nieprzerwania naruszenia — społeczeństwo pozostawia sobie prawo do adekwatnych działań. Tak, to prowokacja. Ale tylko tak można przebić blokadę, a nie wygłaszaniem gniewnych tyrad w swoim przytulnym środowisku… L. Hołota: To Pan, być może, o „przytulności połtawskiego soćkiego” („Gdybym był połtawskim soćkim”)? W. Czepurnyj: Cenię Pana ironię. L. Hołota: Trudno wyobrazić sobie prośwician, którzy na pięści zanoszą idee oświatowe rodzimemu narodowi. Ale żółte kartki mi się spodobały. Najwyraźniej to jest ten kreatyw, który wynika z Pana idei przeładowania „Proświty”. To słowo, „przeładowanie”, kręci się w leksyce niewielkiej grupy czernihowskich prośwician od 2009 roku. W listopadzie 2012 roku poinformował Pan, że wkrótce przyjdą zmiany. Gdzie one są? Swoją drogą, kiedy zadzwoniłam do pani Darii Czubatej z propozycją wystąpienia w „Słowie Proświty” i opowiedzenia o tarnopolskich inicjatywach, przysłała mi list, że nie ma z tym nic wspólnego… Proszę mi wierzyć jako doświadczonemu czytelnikowi gazet, kiedy ktoś coś obiecuje i bardzo tajemniczo, to wydaje się, że ktoś kogoś straszy albo oszukuje. Przeładowanie zakłada obecność ładunku, a nie maniłowskich projektów ekonomicznych, działalności rolniczej, rezygnacji z państwowego finansowania niektórych projektów oświatowych. Po pierwsze, „Masłosołuzu” już nie zorganizujemy: nie wystarczy krów wiejskiej „Proświcie”, nawet tak bogatej w pastwiska Czernihowszczyźnie.W przededniu kolejnego zjazdu prośwician, który odbędzie się w Kijowie 14 września br., redaktor tygodnika „Słowo Proświty” Lubow Hołota zaproponowała przewodniczącemu czernihowskiej „Proświty”, redaktorowi naczelnemu tygodnika „Siwerszczyna” dialog. Za pomocą Internetu on się odbył. Mamy nadzieję, że czytelnicy gazet (redaktorzy umówili się, że oba tygodniki go wydrukują) dołączą do rozmowy, wyrażą swoje myśli o dalszym rozwoju i pracy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, działalności organizacji podstawowych, rejonowych i obwodowych zjednoczeń. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki poparł ideę czernihowskich prośwician „o przeładowaniu”. Zatem, drodzy czytelnicy, dołączajcie do dialogu Lubow HOŁOTA—Wasyl CZEPURNYJ.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ideę, jak i na praktyczną pracę. Przeładowanie z pewnością nastąpi, ale dokonają go ludzie, którzy praktycznie coś zrobili i robią. Dlatego na razie jest to tylko „wiele hałasu o nic”. Nie w sensie niewykonalności przeładowania, a z powodu braku jakichkolwiek nowych działań. Nie mogę powiedzieć, że nie dotknęły mnie rozważania, czy też goła teoria o zmianie orientacji „Proświty” na działalność gospodarczą i tym podobne rzeczy, o których Pan wspomniał. Każdy członek „Proświty” z reguły jest osobą zawodowo określoną, ma krąg obowiązków, z których nie zrezygnuje. Czyż uniwersyteccy profesorowie czy wiejscy nauczyciele porzucą swoje katedry i pójdą gospodarować? A oto przyłożyć rękę do poziomu wiejskich szkół, uczynić ich absolwentów konkurencyjnymi — to nasza sprawa. I w ogóle, dlaczego zwracam się do Pana? Nie, nie po to, by zgasić płomień przeładowania, a wręcz przeciwnie — chcę, aby na łamach „Słowa Proświty” ludzie mówili o swojej wizji działalności „Proświty”. Dzisiaj w organizacji jest wielu ludzi starszych. Każdego dnia kogoś tracimy. Kto przyjdzie do „Proświty”? Czym jest ona interesująca dla młodzieży? Czy przeorientuje się na problemy miast, czy właśnie prośwityjanie wyruszą kiedyś na wieś, aby stworzyć ekologicznie doskonałe mieszkania i pola? W. Czepurnyj: Szkoda, że jesteśmy tak blisko i tak nie znamy się nawzajem, a posługujemy się plotkami. Mówię o dywidendach z „Krutych schodów” i „Intermezzo” — polegają one na 49,5 tysiącach długu za wynajem, który „zarobili” dla „Proświty” przedsiębiorcy-prośwityjanie Żohałkowie, oraz 23 tysiącach długu za lokal biura również od nich. Więc nie dziwi, że zarząd czernihowskiej „Proświty”, kilkakrotnie rozpatrując tę kwestię, wciąż na nowo decydował o eksmisji tych manipulatorów z biura „Proświty”. „Intermezzo” zresztą przejęli w sposób rajdowy i chcieli wykonać taką samą sztuczkę z drugim lokalem. Ostatecznie dwie konferencje — miejska i obwodowa — wysłuchały tych Żohałków i nie przyjęły ich „argumentów”. Nawiasem mówiąc, galeria „Krute schody” będzie działać nadal — po remoncie. Zatem tworzymy dalej. Zauważcie — bez środków budżetowych. A kiedy pani Maria Olijnyk narzeka, że w Doniecku nie ma ukraińskiej księgarni, to nie rozumiem, dlaczego z budżetowych milionów, które co roku były przydzielane ogólnoukraińskiej „Prośvicie”, kilkaset tysięcy nie zostało przekazanych na księgarnię w Doniecku. To do kwestii, kto tworzy… L. Hołota: Teraz o władzy. Panie Wasylu, Pan sam był we władzy — chodził Pan tam z ramienia „Proświty”. Kiedyś za L. Krawczuka w każdym wydziale kultury pracowali prośwityjanie. Pierwsza kadencja Rady Najwyższej miała wśród deputowanych dobry tuzin prośwityjan. W końcu, czyż nie po to tak aktywnie przejmujemy się wyborami różnych szczebli, aby reprezentować „Proświtę” we władzach? Nie bez powodu na początku naszej rozmowy proponowałam Panu szukać analogii w historycznej działalności „Proświty”. Zarówno władze austriackie, jak i polskie, a nawet carska władza rosyjska musiały wydzielać jakąś cząstkę na pracę oświatową. Nie dlatego, że chciały ją przekupić, a dlatego, że prawa nakazują władzy liczyć się z interesami narodu, który reprezentowała „Proświta”. Matica chorwacka dzisiaj w Chorwacji w pełni włada państwowym wydawnictwem książek. A jeszcze dziesięć lat temu była na pełnym utrzymaniu republiki. Wszyscy jesteśmy podatnikami. I jeśli budżet państwa wydzielał kiedyś osobną pozycją środki na działalność „Proświty”, to my te środki zwróciliśmy książkami, filmami, płytami, programami komputerowymi, które bezpłatnie rozdawaliśmy uczniom, studentom, bibliotekom itd. Jak niezależność ekonomiczna, do której wszyscy tak dążymy, ma być osiągnięta natychmiast, kiedy w naszym statucie wskazano, że nie mamy prawa do działalności gospodarczej i przedsiębiorczej? Nie możemy potajemnie łamać prawa, walcząc o przestrzeganie Ustawy Zasadniczej. To oczywiste. Dlatego jestem pewna, „Proświta” zachowa sprawdzone formy działalności i wypracuje nowe. Pan tutaj wspominał J. Hnatkewycza, który trzykrotnie kierował kijowską „Proświtą” i mógł dawno zrobić wszystko to, o czym mówił i w „Ukraińskiej prawdzie”, i na stronie „Siwerszczyna”. Czyżby ktoś trzymał deputowanego ludowego za połę? Ależ nic podobnego. Jurij Hnatkewycz miał wtedy inne plany, bardziej honorowe. W. Czepurnyj: Mykoła Szkurko właśnie finansowo wspiera inicjatywy niżyńskiej „Proświty”. Czy Pan myśli, że billboardy są za darmo? W końcu dzięki Szkurce wydano wiele książek — oto ostatnie wydanie „Liryki” laureata Nagrody Szewczenkowskiej Ihora Kaczurowskiego ujrzało światło dzienne dzięki środkom Mykoły Szkurki. L. Hołota: To wydał książki, a nie olejarnię urządził… W. Czepurnyj: …a nasionami roślin oleistych właśnie się zajmuje. Czy olejarnią, jak Pan to nazwała. L. Hołota: Ja o krówkach, a nie o słonecznikach, które zresztą wyjaławiają ziemię. Pieniądze są wydzielane, i Pan dobrze o tym wie, Wasylu, tylko na te programy, które nie pociągają za sobą działalności komercyjnej: księgarnia — to komercja. Jeśli to nie jest księgarnia ludowa. Ale dzisiaj nikt nie używa kaganka, bo wszyscy chcemy portali oświatowych w sieci. W. Czepurnyj: A my w Czernihowie jakoś zdołaliśmy otworzyć i przez kilka lat utrzymywać ukraińską księgarnię. Nie łamiąc prawa. Kto chce coś zrobić, szuka możliwości, kto nie chce — przyczyn. Czyż „Proświta” nie mogła przez te wszystkie lata w całej Ukrainie otworzyć w każdym mieście księgarni choćby po 20 metrów kwadratowych? Mogła. My nie hałasujemy, a dzieło latami robimy. Więc mamy pełne prawo mówić o przeładowaniu. Hałasują ci, których pozbawiono budżetowego koryta. I o działalności gospodarczej. Właśnie nowa Ustawa „O organizacjach społecznych” daje taką możliwość. Po prostu Statut trzeba z nią uzgodnić. I problemu młodzieży w czernihowskiej „Prośvicie” nie ma: zgodnie współpracujemy i z „Młodą Proświtą”, i z „Tryzubem”, i z niektórymi innymi organizacjami młodzieżowymi. Jeśli zaś ogólnoukraiński zarząd nie może porozumieć się z „Młodą Proświtą” — to jest to również świadectwo potrzeby przeładowania. Życzę sukcesów i harmonii duszy. L. Hołota: Zapytamy o wszystko, cośmy tutaj nagadali, naszych prośwityjan. Sądzę, że Pan jako główny przeładowywacz nakreślił krąg zamierzeń. Jednak warto byłoby włączyć do naszej rozmowy pytanie o rolę i odpowiedzialność jednostki w pracy prośwityjańskiej, o harmonii duszy jako warunku jej skuteczności. Ale o tym porozmawiamy następnym razem. Czekamy na listy i propozycje!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

i duchową harmonię

Każda działalność gospodarcza zakłada kapitał początkowy. Gdzie on jest? Kiedy nawet składki członkowskie nie są opłacane i nie prenumeruje się tych wydawnictw, które wymieniliście również Wy. Działalność rolnicza — chyba tylko z widłami przeciwko latyfundystom. Ale widły ma już Laszko, o czym Wy wiecie lepiej. „Proświta” ma takie zadania i takie tradycje, że wyrzeczenie się ich to zdrada naszych poprzedników i ukraińskiej sprawy, która jednak jest realizowana. Dzień Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, Dzień Bohaterów Krut stały się świętami państwowymi z inicjatywy „Proświty”. Łączny nakład „Kobzarzy” wydawanych przez „Proświtę” osiągnął milion. Wy o tym wszystkim wiecie. Nie marnujmy miejsca w gazecie. I wreszcie: współpracować czy nie współpracować z władzą? Oczywiście, moim marzeniem jest, aby „Proświta” była państwem w państwie. Ale do tego potrzebne jest w stu procentach ukraińskie państwo. Dlaczego więc nie wspierać tego, co ukraińskie na Ukrainie, a co mimo wszystko przebija się przez beton władzy? Na te same Kruty jadą i przychodzą państwowi kadeci i żołnierze — czy to współpraca, czy nie? „Swoboda” ma realną władzę na Zachodniej Ukrainie i jest władzą. Czy Wołkowieckiemu i innym współpracować z nią? Ja też mam pomysł — stworzyć ukraińskie szkoły niedzielne dla Ukraińców za granicą przy ukraińskich ambasadach, tak jak zrobiła to Rosja. U nich działa już 90 szkół. Jak ja to zrobię bez MSZ? Jeśli władza przyjmuje naszą proświtańską ideę i włączyła do planu działań na 200-lecie Szewczenki nie jedną, a kilka naszych propozycji, to czyż to źle? Wpływać na wydawnictwa książkowe, kino, działalność koncertową — czy to sprawa proświtańców? Dziwi mnie pragnienie niektórych proświtańców, by sprzedać się tej czy innej sile politycznej dzisiaj, co bez wątpienia zniszczy samowystarczalność naszej organizacji. We wszystkich poprzednich kampaniach wyborczych „Proświta” wspierała siły demokratyczne, ale Zarząd Główny nigdy nie dyktował, na kogo głosować. Partie wyszły z łona „Proświty”, a teraz niektórzy chcą zrobić z niej dodatkowy zasób, jak to — zająć pomieszczenia, wykorzystać to, co wypracowała „Proświta”. Mam prawo tak mówić, bo jeden z ojców „Swobody”, Jurij Illenko, drukował się w „Słowie Proświty” jeszcze za pierwszej kadencji L. Kuczmy, a Iryna Farion i Andrij Illenko mieli tutaj małą przestrzeń informacyjną, która w tamtym czasie ich zadowalała. Słowem, wszystko się zmienia, ale pragnienie niektórych działaczy proświtańskich, by za wszelką cenę przypodobać się perspektywicznej sile politycznej, kiedy w ruch idzie „oddawanie” swoich wypracowań w zamian za iluzoryczne dywidendy, trąci złym duchem. W. Czepurnyj: A dlaczego masz jakąś taką, powiedziałbym, chorobliwą reakcję na przeładowanie „Proświty”? Przecież wielkie przeładowanie jest potrzebne całemu państwu, bo na zasadach oligarchicznego kapitalizmu pełzniemy w ślepy zaułek. Swoją drogą, a kto, jeśli nie „Proświta”, miałby oświecić i naszych polityków, i wyborców w kwestii szkodliwości oligarchatu? Czy wtedy władza pieniędzy nie da? Czy mamy nadzieję, że jednak uda się gdzieś na skraju przycupnąć i u tej władzy? Dadzą choć figę, choć pół figi (według Szewczenki)… Idea przeładowania „Proświty” krąży od dawna i nie w wąskiej grupie czernihowskich proświtańców. Przecież jest rezolucja zgromadzenia nieżyńskiej miejskiej „Proświty” na ten temat, jest uchwała „Inicjatywy Tarnopolskiej”, pod którą stoją podpisy proświtańców ze Stryja, Tarnopola, Kijowa, Nieżyna, Czernihowa, Zborowa, Krzywego Rogu, jest wreszcie artykuł wspomnianego przez Ciebie Jurija Hnatkewycza w „Ukraińskiej Prawdzie” (swoją drogą, oto przykład przełamania blokady informacyjnej, prawda, że Jurij Hnatkewycz z jakiegoś powodu nie identyfikuje się z „Proświtą”). Jest rezolucja zaporoskiej konferencji obwodowej, która również mówi o potrzebie zmian. A wspomniana przez Ciebie Daria Czubata była obecna tylko na jednym wydarzeniu „Inicjatywy Tarnopolskiej” i rzeczywiście nie może występować w imieniu jej organizatorów. Absolutnie realne są plany gospodarcze proświtańców, gdyby się za nie zabrali. Przykład — Stryj, gdzie proświtańcy stworzyli potężną kasę kredytową, a niedawno otworzyli sklep z produktami wyhodowanymi przez swoich ludzi. Zapomnieliśmy o zasadzie „Swój do swego po swoje”. Ale powiedz Petrowi Makowskiemu — inspiratorowi spraw gospodarczych stryjskiej „Proświty”, że u nich maniłowszczyzna! Wręcz przeciwnie: jestem przekonany, że właśnie proświtańcy mogą ruszyć tworzenie rolniczych małych spółdzielni — powiedzmy, Unia Europejska ma swoje surowe warunki dotyczące mleka. Jeśli nic nie będziemy robić — a ani władza, ani opozycja nic nie robią — to wiejska krówka nie będzie odpowiadać normom. I mleka skupujący nie będą przyjmować od wiejskich gospodarstw. Co to oznacza? Rolnicy pozbędą się krów (już teraz ten proces wycinania trwa aktywnie, ależ my, inteligenci, czyż my mamy czas na jakieś tam krowy!), mleko będą produkować monopoliści z olejem palmowym. A wieś będzie wymierać, bo monopolista nie będzie myślał ani o drodze do wsi, ani o cerkwi, ani o przedszkolu. Powiem więcej: to my z Tobą jako proświtańcy i dziennikarze jesteśmy winni wymieraniu wsi, bo zamiast docierać do rolników ze zrozumieniem ekonomicznych podstaw rozwoju, rozwozimy smarki i łzy nad wymierającą wsią. A co do partii — bardzo prosto: „Proświta” ma być nie bezpartyjną, a ponadpartyjną organizacją. O widłach Laszki w Kijowie wiecie lepiej, bo u nas on tylko hałasuje, jak Kijów da komendę — jestem tego pewien. Z władzą trzeba współpracować, bo jak dla mnie, to w ogóle schizofrenia, kiedy „Proświta” walczy z władzą. Chyba że uznamy, iż władza jest przyniesiona na bagnetach okupantów. Jeśli jednak nasz naród wybrał tę władzę, to musimy mieć z nią do czynienia. Ale współpracować, a nie żyć kosztem ochłapów od niej. Bez wątpienia byłoby nierozsądnie, gdyby ten sam szanowany Wołkowiecki odmawiał finansowania z budżetów obwodowych i rejonowych. Nam w Czernihowie to się nigdy nawet nie śniło. Od Zarządu Głównego my też, swoją drogą, nie otrzymywaliśmy finansowania ani na księgarnię, ani na utrzymanie biura, ani na gazety (może kilka razy się zdarzyło — z 5 lat temu na gazetę), ani na czasopismo, ani na wydawanie książek. Ale żyjemy — bez zbędnej skromności mamy pomieszczenia lepsze niż wiele galicyjskich „Proświt”, a taką gazetę jak „Siwerszczyna” ma jedyna na Ukrainie „Proświta”. Więc jedną z zasad przeładowania jest stworzenie niezależności gospodarczej „Proświty”, nie rezygnując z pieniędzy budżetowych na konkretne projekty. I w tym sensie czernihowskiej „Proświcie” również potrzebne jest przeładowanie. L. Hołota: Po pierwsze, żadnej chorobliwości, bo chorobą jest mówić i nie robić. Albo niszczyć to, co już macie. Przykład — „Schody” i „Intermezzo”, które przynosiły Wam niemałe dywidendy. Wy je starliście jednym zamachem. A wcześniej chwaliliście się, że to osiągnięcie proświtańców. Mykoła Szkurko to odnoszący sukcesy biznesmen. Chwała mu! Ilu proświtańców zaangażował do swojego biznesu i dlaczego nie ryzykuje na bazie własnej firmy dać bieg tym projektom, o których przed chwilą napisałeś? Bez wątpienia w tych obwodach, gdzie jest sieć wiejskich „Proświt”, Wasze propozycje mogłyby zostać rozpatrzone, ale powiedzmy, ta sama walka z pijaństwem na wsi ważyłaby nie mniej niż rozmyślania o przyszłości. Jak wiadomo z historii, zwyciężały tylko te inicjatywy, które opierały się również na wyrażonej. W Czernihowie przy księgarni „Intermezzo”. W centrum Czepurnyj i Hołota

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Jakie pomniki „przepychają” Tabacznik i Kolesniczenko?

Petro ANTONENKO Jednym z przejawów tego jest utworzenie w Kijowie, w Parku Wiecznej Chwały nad Dnieprem, Alei Chwały Wojennej. Tutaj pomysły tabaczników-kolesniczenków wcielane są zaskakująco szybko, choć nie spieszą się z upamiętnieniem i uczczeniem pamięci ofiar totalitaryzmu, stawiając pomnik i tworząc solidne państwowe muzeum tej tematyki. Skromne muzea tworzą jedynie organizacje społeczne, gdyż do tego władze nie mają rąk, czego nie można powiedzieć o Alei. Pierwszy jej etap zaplanowano otworzyć już jesienią, z okazji 70. rocznicy wyzwolenia Kijowa spod faszystów. A za półtora roku ten memoriał planują ukończyć. Jeszcze by tak nie było, skoro decyzja o jego budowie została podjęta na najwyższym szczeblu — uchwałą Rady Najwyższej z 22 maja 2012 roku i dekretem Prezydenta z 19 października 2012 roku. Przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego ds. utworzenia Alei jest Tabachnyk. Obecnie w Komitecie Organizacyjnym intensywnie odbywają się posiedzenia, już określono koncepcję memoriału, uzgodniono ją z prosowieckimi organizacjami weteranów. Już ustawiono pierwsze pomniki, które niedawno już odsłonięto. Kogo zaś upamiętnia się na szczeblu państwowym i za państwowe pieniądze na tej Alei? Bez wątpienia także wielu godnych ludzi. Ale dokonano pewnej selekcji. Zgodnie z koncepcją stawiane tu będą pomniki Bohaterów Związku Radzieckiego, którzy urodzili się na Ukrainie lub walczyli o jej wyzwolenie, albo w czasie powojennym mieszkali tutaj, pochowani na naszej ziemi. Ale przecież na Ukrainie od 1934 roku (rok ustanowienia tego tytułu) do 1959 roku tytuł ten otrzymało 2319 przedstawicieli Ukrainy. Później nagradzano także na przykład kosmonautów. Dlatego na Alei przede wszystkim ustawi się pomniki dwukrotnych Bohaterów, których na tej liście jest 154, z nich 101 uczestników działań bojowych II wojny światowej (u Tabachnyka wszędzie pojawia się określenie Wielka Wojna Ojczyźniana). U nas jest nawet trzykrotny Bohater — sławny pilot wojskowy, później marszałek lotnictwa Iwan Kożedub, którego pomnik tam już ustawiono. Oprócz niego pierwszy etap Alei będzie obejmował 14 pomników, których postawienie i ustawienie jest obecnie przyspieszane. Komu zaś te pomniki? Zgodnie z naszym ustawodawstwem zasadnicze pytanie — kto ma stawiać pomniki — należy do kompetencji władz lokalnych. A jeśli to memoriały o znaczeniu ogólnopaństwowym — władz ogólnoukraińskich W „Słowie Proświty” (nr 31, 2013 r.) w publikacji „A komunistyczne bałwany — na placach…” poruszono temat potępienia totalitarnego komunistyczno-radzieckiego reżimu oraz należytego upamiętnienia w Ukrainie jego ofiar. Problem jest aktualny, gdyż w ostatnich latach u nas usiłuje się zrehabilitować totalitaryzm. Na tej „niwie” szczególną aktywnością wyróżniają się tak odiozowe postacie, jak Dmytro Tabachnyk i Wadym Kolesniczenko, którzy spekulują na temat „upamiętniania wyczynów naszych ojców i dziadów”. ...Ani żaden komitet nie powinien tego rozstrzygać. Ale najwyraźniej Komitet Organizacyjny Tabachnyka otrzymał od władz pełną swobodę działania w tej kluczowej kwestii. Zatem dwa pomniki już odsłonięto: popiersie dwukrotnego Bohatera, kosmonauty Hryhorija Berehowego. Cóż, biorąc pod uwagę jego udział w dawnej rehabilitacji młodego więźnia Janukowycza, ten priorytet jest całkowicie zrozumiały. Żeby to nie „raziło w oczy”, równocześnie odsłonięto pomnik także znanego asa lotnictwa z czasów wojny, narodowego bohatera krymskotatarskiego narodu Achmet-Chana Sułtana. Nie mniej godni ludzie — znani dowódcy generał Iwan Czerniachowski, marszałkowie Petro Koszowy, Pawło Ribałko. Ale to jeszcze nie cała lista. Dążąc do przedstawienia tzw. „ruchu partyzanckiego”, komitet postanowił, że natychmiast mają zostać wzniesione i odsłonięte pomniki dwóm partyzanckim generałom, dwukrotnym Bohaterom — Sydorowi Kowpakowi i Ołeksijowi Fiodorowowi. I tu warto przypomnieć, że właśnie Fiodorow był jednym z bohaterów wspomnianej publikacji w numerze 31 „SP”. Sekretarz obwodowego komitetu partii w Czernihowie w przedwojennych latach Wielkiego Terroru osobiście przyczynił się do zniszczenia niewinnych naszych współobywateli, podpisując jako członek niesławnych trójek NKWD listy na rozstrzelanie. A będąc podczas wojny sekretarzem podziemnego obwodowego komitetu i dowódcą czernihowskiego zgrupowania partyzanckiego, przyczynił się do tragedii zniszczenia miasta Koriukiwka, gdzie doszło do największej akcji karnej okupantów w czasie II wojny światowej. Właśnie w odpowiedzi na prowokacyjny najazd na miasto partyzantów jednego z oddziałów Fiodorowa, karacze w marcu 1943 roku całkowicie spalili Koriukiwkę, zabijając prawie 7 tysięcy mirnych mieszkańców. Co więcej, partyzanci nawet nie próbowali przeszkodzić tej akcji, chociaż znajdowali się niedaleko miasta. Nawiasem mówiąc, wspomniany w tej publikacji F. Korotkow był właśnie dowódcą koriukiwskiego oddziału tego zgrupowania, a przed wojną — sekretarzem rejonowego komitetu partii i również był przyczyniony do komunistycznego terroru. Ci działacze są do dziś honorowymi obywatelami Czernihowa, a miejska rada, oprócz już istniejącej ulicy imienia Fiodorowa, postanowiła nadać kolejnej ulicy imię Korotkowa. Ten ostatni „nie dorasta” do pomnika na Alei Sławy, a Fiodorow, widocznie, zasługuje. Podobnie jak Kowpak, bo gorzka prawda o tzw. ruchu partyzanckim staje się dostępna dla społeczeństwa. Przeczytajmy badanie przedstawiciela Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (instytucji, której w ostatnich latach nie można podejrzewać o wielkie sympatie dla ruchu narodowo-wyzwoleńczego) Dmytra Wiedienijewa „Duma o Rudniewie”. Mowa tam o Karpackim rajdzie zgrupowania Kowpaka w 1943 roku. Zasługują na uwagę dwa cytaty. Jeden dotyczy pojedynczych prób nawiązania choćby jakichś kontaktów między radzieckimi partyzantami a oddziałami UPA w celu wspólnych działań przeciwko faszystom. Te próby przerwało radzieckie kierownictwo. Cytujemy w oryginale: „W rezultacie zamiast koordynacji lub choćby «zbrojnej neutralności», w sierpniu 1944 roku Biuro Polityczne KC KP(b)U podjęło decyzję o przekazaniu partyzanckiej dywizji im. S. Kowpaka do dyspozycji NKWD «dla dalszej służby, wykorzystując ją przede wszystkim do jak najszybszej likwidacji nacjonalistycznych band»”. A oto o dalszych działaniach radzieckich partyzantów, utworzonych pod egidą NKWD, to już czas powojenny, gdy trzeba było kompromitować żołnierzy UPA w oczach ludności: „Nie przypadkiem to właśnie byli «czerwoni partyzanci» w latach 1944–1945 stanowili podstawę «konspiracyjno-wywiadowczych grup» NKGB, działających pod przykrywką ukraińskich powstańców wspólnie z przeciągniętymi czekistami, żołnierzami UPA (od 1946 roku — «agenturowo-bojowe grupy» NKGB-MGB-KGB)”. I nie przypadkiem w tych dniach to właśnie Komunistyczna Partia na czele z P. Symonenką próbowała zorganizować w obwodzie iwano-frankowskim uczczenie 70-lecia wspomnianego rajdu zgrupowania Kowpaka. A kiedy młodzież z organizacji „Trizub” przerwała to „uczczenie” i obrzuciła Symonenkę jajkami, ten nazwał młodych patriotów „faszystami”. …Tymczasem Tabachnyk z Komitetem Organizacyjnym wznoszą Aleję Sławy. Jak oświadczył minister na posiedzeniu swojego komitetu: „Dla nas bardzo ważne jest, aby od razu w tej Alei umieścić nie tylko składową memorialną — utrwalenie pamięci, ale i edukacyjną, dydaktyczną, żeby można było tam prowadzić wycieczki, zapraszać uczniów, studentów, uczestników finałowego etapu wojskowo-patriotycznego konkursu «Zirnica», kadetów, kursantów na wycieczki. Czyli chodzi o patriotyczne wychowanie naszej młodzieży”. Cóż, nasza młodzież jest w ideologicznie pewnych rękach?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

zar, widział jeszcze kałuże krwi, którą lizały psy…” Kiedy wczytamy się w słowa i czyny Włodzimierza Iljicza, to zrozumiemy jego największe, najbardziej żarliwe pragnienie — zdobyć władzę, do której szedł po trupach milionów, po kałużach krwi. Dlaczego więc dzisiaj w naszych miastach i wsiach z masywnych piedestałów wielki rewolucjonista pewnie pokazuje nam na Wschód — z powrotem do ZSRR, do Rosji, żeby być kolonią imperialnej Moskwy, do Unii Celnej, a nie do Europy? Trzymają go nie piedestały, a kadzidło, które okadzają mu komuniści, kuszący, wabiący czad socjalistycznych idei. Nim oszołomili, zamroczyli, odurzyli głowy naiwnych, łatwowiernych ludzi. A sami zwolennicy Lenina żyli i żyją nie według zasad socjalizmu, a według własnego pragnienia: zajmowali prestiżowe stanowiska, w latach ruiny, głodu, wojny, kiedy dzieci robotników i chłopów umierały z głodu, oni otrzymywali szczodre racje, porządne mieszkania, budowali luksusowe dacze kosztem państwa. Kiedy przyjeżdżają do nas z zagranicy, to z wielkim zdziwieniem fotografują brązowych idoli jako coś niezwykłego i rzadkiego. A kiedy pytają, dlaczego on tu jeszcze stoi, słyszą obojętną odpowiedź: “A co – on komu przeszkadza?” O, jeszcze jak przeszkadza! Włodzimierz Iljicz dobrze o tym wiedział: po przewrocie październikowym nakazał niszczyć świątynie, zrzucać krzyże, rozbijać pomniki, żeby zatrzeć pamięć historyczną, żeby ludzie zapomnieli, skąd pochodzą i słuchali tylko partyjnych dyktatorów. Bolszewicy carskie posągi rozbili, a swoje postawili. Lecz historia się powtarza: nasz naród uwolnił się od żywych moskiewskich katów, a martwi jeszcze stoją, kamieniami obrazy zagradzają drogę do europejskiego rozwoju, do wzmocnienia naszej samodzielności. Brązowi i żywi komuniści — ucieleśnienie dwugłowego orła, który staje na gardle naszej pieśni, dusi język, niszczy niepodległość. Widmo komunizmu roztopiło się nad Europą, jak poranna mgła na słońcu. Tylko u nas okadzanie kadzidłem radzieckiego reżimu jeszcze mąci w głowach tym, których to nie obchodzi. po raz pierwszy dał nadzieję na rehabilitację. Nic z wczesnego dzieciństwa tak nie zapadło w duszę, jak wieść o śmierci Stalina. Widzę: dorośli stoją i płaczą. Wśród nich ojciec. Potem odciął mnie na bok i szepnął do ucha: “Teraz, córeczko, mamy szansę wrócić do domu na Ukrainę”. Dzięki Bogu, te słowa się spełniły. Prawda, w naszym rodzinnym domu urządzili sklep, a potem za niego wypłacili rekompensatę, ale jej wysokość była mizerna! Swój nowy los w ojczyźnie represjonowani budowali praktycznie od zera. W szczególności od nowa wznieśli dom. Potem rodzice ze zrozumieniem odnieśli się do pragnienia córki zdobycia zawodu nauczyciela. Maria Ołeksandriwna ukończyła wydział fizyczno-matematyczny Rówieńskiego Instytutu Pedagogicznego. Od 1974 roku pracuje w Młynowie. Właśnie tutaj ukształtowała się jako pedagog-profesjonalista i przeszła drogę od specjalisty do nauczyciela wyższej kategorii, otrzymała tytuł “Starszy nauczyciel”. Jej wychowankowie zostawali zwycięzcami olimpiad, a klub “Poszuk”, który Maria Ołeksandriwna zorganizowała i kieruje nim obecnie, zebrał unikalne dziedzictwo materiałów z historii rodzinnego kraju. Lecz wspomnienie z wczesnego dzieciństwa o tej męczeńskiej drodze na wygnanie — do dziś jest jak niezagojona rana. Jewhen CYMBALUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Pożegnanie z idolami

Marija MELNYK, osiedle typu miejskiego Murowane Kuryłowce — Dlaczego w szkole mówią, że Lenin nakazywał rozstrzeliwać ludzi, że wysyłał na Ukrainę wojska, aby nie dopuścić do samodzielności naszej Ojczyzny, a tutaj stoi mu pomnik?! Dziwne, że w naszych czasach wysokiego rozwoju nauki i oświaty jest jeszcze niemało ludzi, którzy nie wiedzą, jakim był proletariacki wódz. Ze szkolnej ławki zapamiętali kędzierzawego cherubinka, „chłopca z rozumnymi oczami” czy takiego sobie dobrego wujaszka z dziećmi przy noworocznej choince. Jakim więc był Włodzimierz Iljicz? Zwróćmy się do jego dzieł. W tomie 36., w artykule „Czy bolszewicy utrzymają władzę państwową?” pisze: „Monopol zbożowy, kartka na chleb, powszechny obowiązek pracy w rękach państwa proletariackiego.., w rękach pełnowładnych rad — najpotężniejszy środek ewidencji i kontroli. Ten środek jest silniejszy od praw konwentu i jego gilotyny. Gilotyna tylko straszyła, tylko łamała aktywny opór, nam tego mało”. Wdajmy się w rozmyślania nad tymi słowami: monopol zbożowy i kartka na chleb. To oznacza: całe zboże, które potem i krwią wyhodowali chłopi, zabrać — nie kupić, nie wziąć jako stały podatek, a po prostu ograbić bez żadnego prawa. I wtedy głodny, nieszczęsny naród będzie pracował za gramy (nie kilogramy) chleba na kartkę. Od tego słowa krew stygnie w żyłach, bo w takich warunkach ani na rynku, ani w sklepie produktów nie kupisz, chyba potajemnie — spod lady po spekulacyjnych cenach, a to już królestwo bezlitosnego głodu, który pomógł bolszewikom umocnić swoją władzę. Genialny wódz przewiduje, że do wykonania obowiązku pracy to za mało — i kontynuuje w tym samym artykule: „Dla ewidencji wydajności niezbędne jest urządzenie sądów przemysłowych. Jeśli chodzi o środki karne za nieprzestrzeganie dyscypliny pracy, to powinny one być surowsze. Niezbędne jest karanie aż do uwięzienia w więzieniu”. O proszę! Za carskiego samowładztwa za naruszenie dyscypliny pracy robotnika mogli zwolnić, przy socjalizmie to W powojennym czasie gorzkie piętno represji politycznych spadło na niemowlę, które dopiero co się urodziło. Kiedy skończyło 9 dni, mama otuliła je, wzięła na ręce i zmuszona wyruszyła etapem do dalekiego Kraju Chabarowskiego. A obok niej — córeczka Marijka, o dwa i pół roku starsza od braciszka. Gdyby tę niezwykle ciężką drogę ze wsi Stupno w rejonie zdołbunowskim do Chabarowska nakręcono na taśmie filmowej, to straszniejszego filmu trudno byłoby szukać — tak uważa mieszkanka osiedla Młynów, nauczycielka Młynowskiego Gimnazjum Rejonowego Marija Krawiec. I to nie są tylko słowa, a palący wyrzut bólu, bo Marija Ołeksandriwna mówi o własnej przeszłości: to ona — ta dziewczynka-represantka. Wrzątku nie dali, bo „zachodniaczka”. „Zaczepką” dla oskarżenia i wysiedlenia na Sybir rodziny Bobryków (Bobryk — panieńskie nazwisko Marii Ołeksandriwny) stała się przynależność krewnych do ruchu wyzwoleńczego, udział w „Proświcie” i zwykła ludzka pracowitość. Bo stupnowscy gospodarze jeszcze na początku lat czterdziestych zebrali wystarczająco dużo materiału budowlanego i mieli zamiar postawić nową chatę. Lecz na przeszkodzie stanęła wojna. Zakończyli budowę już w powojennym czasie, tym bardziej, że zgromadzony materiał ocalał podczas niemieckiej okupacji. Lecz niedługo radości było mało, teraz — więzienie. Tak właśnie było w przedwojennych latach: za 20-minutowe spóźnienie do pracy ludzi skazywano i wysyłano do obozów pracy, gdzie ginęli. Lenin i partia ustanowili monopol nie tylko na chleb, ale i na niezbędne towary. Żeby ludność bezsprzecznie podporządkowywała się dyktatorowi. Czy taki socjalizm to nie niewolnictwo? Jakże naród reagował na taki monopol? Oczywiście, zakopywał, chował ziarno, wycinał bydło. U chłopów znikało zainteresowanie uprawą ziemi, bo choćby jak wielki urodzaj zebrali, przyjadą oddziały aprowizacyjne z bronią i ostatnie z ust wydrą. Lenin nienawidzi drobnych właścicieli za ich samodzielność. Wydaje rozporządzenie: „Prowadzić i przeprowadzić bezlitosną, terrorystyczną (!) walkę i wojnę (!) przeciwko chłopskiej i innej (?) burżuazji, która przetrzymuje u siebie worki zboża… Właściciele zboża, którzy mają worki zboża i nie wywożą ich na stację i do miejsc zsypki, ogłaszani są wrogami narodu i podlegają uwięzieniu w więzieniu na okres nie krótszy niż dziesięć lat, konfiskacie całego mienia i wygnaniu na zawsze z jego wspólnoty”. Osobny punkt rozporządzenia głosi: „Wprowadzić rozstrzeliwanie za niezdyscyplinowanie”. To już dotyczy nie tych, którzy chowają zboże, — tutaj chodzi o karanie członków oddziałów aprowizacyjnych, żeby nie zadrżała ręka przy zabijaniu chłopa. Nienawiść, pogardę ideologa bolszewizmu do ludu pracującego widzimy w obelżywych, obraźliwych słowach, którymi nazywa uczciwych rolników: kułacy, wyzyskiwacze, wrogowie narodu, krwiopijcy, rozbójnicy. Oto tak: ci, którzy krwawymi odciskami wyhodowali najświętsze — chleb i zawsze przede wszystkim płacili podatki z urodzaju, — rozbójnicy (!). A kimże są ci, którzy z bronią w rękach zuchwale wdzierali się do mieszkań i głodnym dzieciom odbierali ostatni ratujący życie kęs? Nie można pominąć milczeniem także stosunku Lenina do Ukrainy. W czerwcu 1917 r. — przed przewrotem październikowym — mówił: „…żaden demokrata nie może także zaprzeczać prawu Ukrainy do wolnego oddzielenia się od Rosji”. A po ustanowieniu dyktatury proletariatu zmienił swoje stanowisko — zdecydowanie wystąpił przeciwko ukraińskiej odrębności: „Bez ukraińskiego węgla, żelaza, rudy, chleba, soli, Morza Czarnego Rosja istnieć nie może, ona się zadławi, a razem z nią i władza radziecka, i my z wami”. A 29 stycznia 1918 r. Lenin wysyła na Kijów bolszewickie wielotysięczne wojsko pod dowództwem byłego carskiego podpułkownika żandarmerii Michaiła Murawjowa, przeciwko któremu pod stacją Kruty wystąpiło i poległo w nierównej walce 300 młodych patriotów. Po Krutach wysłani przez Lenina żołnierze wściekle, zdziczale rozprawiali się z pokojowymi mieszkańcami Ukrainy. Wybitny prozaik W. G. Korolenko w swoich listach pisał, jak w rodzinnej Połtawie, Kijowie czekiści rozstrzeliwali mężczyzn tylko za to, że byli w wyszywanych koszulach. Oto wersy z jego listu do Łunaczarskiego: „Czekiści rozstrzelali tak zwanych kontrrewolucjonistów. Prowadzili ich na cmentarz, gdzie stawiali ich nad otwartym grobem i rozstrzeliwali w potylicę bez żadnych ceremonii… naród, który rano jechał na ba-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Ciernista droga

Na wygnanie z 9-dniowym niemowlęciem wyruszyła w 1950 roku na mocy wyroku władzy sowieckiej niewinna represjonowana ze wsi Stupno w rejonie zdołbunowskim obwodu rówieńskiego i pomimo tułaczki oraz znęcania się, ani na chwilę nie pozwoliła zgasnąć matczynej miłości. Dzielili nowi osadnicy. Władza dostrzegła w ich działaniach „kułackie zapędy”. A do tego plan wysiedlenia zamożnych ludzi nie został wykonany. Dlatego władza postanowiła skonfiskować majątek Bobryków, a rodzinę skierować do Kraju Chabarowskiego. I to pomimo tego, że gospodyni Lidia Semeniwna dopiero co urodziła dziecko. — Najbardziej nacierpiała się mama — wspomina Maria Ołeksandriwna — wszak męczeńska podróż do miejsca przeznaczenia trwała ponad miesiąc. Liczne punkty przesiedleńcze, brak jedzenia, choroby — wszystko trzeba było przeżyć. Na jednej ze stacji mój nowo narodzony braciszek zaczął mocno kaszleć — przeziębił się. Mama poszła do ochrony stacyjnej, aby poprosić o wrzątek na rozgrzanie. W odpowiedzi usłyszała: „banderówka”, „zapadienka”. A potem, aby zarobić na „kawałek chleba”, mama kopała rowy, pracowała przy wyrębie lasu. Warunki mieszkaniowe były straszne: kiedy wylewała rzeka, osada była całkowicie zalewana, dlatego mieszkaliśmy na dachu drewnianego baraku. Pocieszało jedynie to, że naszej rodzinie pozwolono być razem. Zatem wsparcie dziadka, babci, a najbardziej ojca było jak brzytwa dla tonącego. Przez 10 lat pobytu w Kraju Chabarowskim moja rodzina zostawiła tam trzy groby. Nie wytrzymał głodu i chłodu rodzeństwo, brat przeżył tylko kilka miesięcy. Dziadek również znalazł wieczny spoczynek nad Amurem. Tacie i mamie urodziło się na wygnaniu jeszcze jedno dziecko, ale Halynka dożyła tylko do sześciu miesięcy. Na granicy życia i śmierci znalazła się mama. Na szczęście udało się ją uratować. Żyje do dziś, ale kiedy czasami schodzi na temat naszego pobytu na Chabarowszczyźnie, to za każdym razem mama prosi: „Zmieńmy temat”. I doskonale ją rozumiem, bo wspominanie przeżytego horroru to rozdrapywanie duchowej rany. Rodzina Bobryków (na rękach u mamy mała Marijka) jeszcze we wsi Stupno na Rówieńszczyźnie. A już rok później czekał na nią chabarowski „centrał” i nieludzkie próby. Szczęście zbudowane na cierniach. Przede mną dokument, który świadczy o rehabilitacji rodziny Bobryków. Pożółkły i jednocześnie jasny, bo sprawiedliwy. On już niczego nie zmieni i nie zwróci, ale oczyścił represjonowanym duszę. — A przed nim był epizod — wspomina Maria Kraweć — który

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Kino i los Wołodymyra

Halyna TARASIUK, pisarka Najbardziej bolała go niedokończona praca nad wymarzoną, wyczekaną w sercu od młodzieńczych lat historyczną epopeją filmową, w której chciał uczciwie i prawdziwie odtworzyć sławną, heroiczną i gorzką walkę Ukrainy o swoją niepodległość, soborowość i państwowość. Od czasów kozackich do naszych dni. To była jego idea fixe. Co więcej! Był tak owładnięty swoim marzeniem, że nie mógł pojąć, dlaczego nie rozumieją tego inni, wydawałoby się, narodowo świadomi ukraińscy patrioci. Dziwiła go też ukraińska diaspora, która w latach 90. poświęcała ostatniego centa na walkę polityczną, nie rozumiejąc, że kino — najbardziej masowy rodzaj sztuki — jest najskuteczniejszą formą tej walki. Widać nie czytali Lenina — denerwował się, po raz kolejny wspominając wytyczne Iljicza dla pierwszego „ludowego komisarza oświaty kraju rad” A. Łunaczarskiego: „Musicie twardo pamiętać, że ze wszystkich sztuk dla nas najważniejszą jest kino”. — Bo gdyby czytali, to wiedzieliby, że nic tak nie sprzyjało utrwaleniu bolszewickiej ideologii na terenach młodego Kraju Rad, jak młoda radziecka kinematografia. Tak i dzisiaj… Budowę nowego, niepodległego państwa ukraińskiego trzeba zaczynać od budowy nowego, narodowego kina i telewizji… Tylko kino może wychować młodzież w duchu ukraińskiego patriotyzmu… Czyżby nie rozumieli… albo nie chcieli rozumieć… Jednak te wątpliwości pojawią się później, a na początku lat 90., na falach rewolucyjnej euforii, udało mu się przekonać urzędników o cudotwórczej państwowotwórczej i wychowawczej sile kina. Znajdując jakie takie środki, W. Androszczuk, na własne ryzyko, postanawia kręcić film. Tak, na własne ryzyko… Jeśli chodzi o ryzyko — to wszyscy, którzy znali Androszczuka, znali też jego skłonną do ryzyka i awantur naturę. A strach — on był, ale nie z powodu decyzji, która, wydawałoby się, w tamtych burzliwych, granicznych czasach mogłaby zakończyć się zwykłą klęską. Wołodymyr Iwanowycz strasznie bał się czegoś innego: żeby taką klęską nie zakończyły się narodowe zmagania o Niepodległość Ukrainy. Wiosną 1990 roku w rejonie werhowyńskim, dzięki wsparciu miejscowej narodowo świadomej władzy, rozpoczyna zdjęcia do filmu fabularnego pod roboczym tytułem „I uderzy grom!”, u podstaw scenariusza którego legła dobrze znana w Karpatach legenda o tym, jak wspólnota jednej werhowyńskiej wsi w ciężkiej walce o swoje grunty przechytrzyła polskiego pana, zmieniając… koryto Czeremoszu. Idea filmu: naród w imię swojej wolności i ziemi jest zdolny przenieść góry i zawrócić rzeki. Ale, zważywszy na naszą ukraińską cierpliwą mentalność, tylko wtedy, gdy… uderzy grom… Więc, dobrzy ludzie, grom zagrzmiał — pora do pracy! Ten okres twórczego życia Wołodymyra Androszczuka był chyba najszczęśliwszym. Jego entuzjazmem „zarazili się” i aktorzy, i miejscowa ludność, i władze: pomagali jak mogli — kostiumami, udziałem w statystowaniu… Życie na planie filmowym biło czystym karpackim źródłem. Niesamowite uniesienie wywołała decyzja Rady Najwyższej USRR z 24 sierpnia, która ogłaszała niepodległość Ukrainy. Tej radości nie zgasiła nawet wieść o tym, że ta decyzja nie jest ostateczna, że musi ją jeszcze zatwierdzić „referendum za Niepodległością”, wyznaczone razem z wyborami Pierwszego Prezydenta Ukrainy na 1 grudnia 1991 roku. Przeciwnie, reżyser tylko przyspieszył i tak szalone tempo pracy, pewny, że jego film pomoże Ukraińcom dokonać właściwego wyboru politycznego. I nie tylko zdążył nakręcić, zmontować film, ale i pokazać go w telewizji jeszcze przed Referendum. Ale już pod innym, symbolicznie biblijnym tytułem-wezwaniem: „Czas zbierać kamienie”. Wyniki Referendum uskrzydliły Androszczuka: niepodległość Ukrainy poparło 90,32% obywateli. To było zwycięstwo. I w nim była zasługa także jego filmu. Ta iluzja trzymała Androszczuka przy życiu i dodawała sił do nowych zamysłów. Wydawało się, że w końcu los uśmiechnął się nie tylko do Ukrainy, ale i do niego: znaleźli się ludzie o podobnych poglądach wśród nowo mianowanych ministrów i deputowanych ludowych. Dokładnie nie wiadomo, ale wygląda na to, że Wołodymyrowi Androszczukowi z jego talentem do pasjonującego bronienia swoich poglądów na rolę kina, udało się otrzymać od państwa pierwszą i jedyną transzę i jeszcze zdążyć przed inflacją wykorzystać ją do kontynuowania pracy nad filmem, który postanowił przekształcić w wymarzoną historyczną epopeję. Jeszcze pracując nad scenariuszem filmu „I uderzył grom!” (z powodu braku pieniędzy zmuszony był być nie tylko reżyserem, inscenizatorem i dyrektorem filmu, ale i scenarzystą), Androszczuk zrozumiał, że całkiem realne jest na jego podstawie stworzenie całego serialu o walce Ukraińców o swoje narodowe i społeczne wyzwolenie na początku i w połowie XIX wieku. Piękny, jeszcze nietknięty w ukraińskiej kinematografii materiał historyczny na szerokie płótno filmowe: w Europie wrze od ruchów wyzwoleńczych — powstanie w Warszawie, rewolucja we Francji, wojna austriacko-włoska, która przekształciła się dla Piemontu w wyzwoleńczą pod wodzą Garibaldiego, wojna krymsko-rosyjska, kryzys władzy monarchicznej w Austrii i Rosji, między którymi była rozdarta Ukraina, wreszcie pierwsze przejawy identyfikacji ludności ukraińskiej na terenach Austro-Węgier i ruch za zniesieniem poddaństwa w Imperium Rosyjskim, pojawienie się „Rusałki Dniestrowej” na zachodnich kresach Ukrainy i Szewczenkowego „Kobziarza” na wschodnich, wreszcie idee słowianofilstwa, w których postępowa inteligencja wyzutych z praw krajów słowiańskich widzi ratunek przed krwawymi waśniami możnych tego świata, zniewoleniem i despotyzmem, jednocześnie moskalofilskie prowokacje rosyjskiej „ochrany” w Galicji, dźwięk „Kołokoła” i płomienne słowo Szewczenki… Wydarzenia rewolucyjnego XIX wieku pouczająco przypominały sytuację polityczną końca XX i początku XXI wieku w Europie: rozpad ZSRR, wojny narodowowyzwoleńcze w krajach już byłego bloku socjalistycznego i wreszcie nadzieja Ukraińców na własne państwo… A po 5 latach, w 1996 roku, dziesięcioodcinkowy historyczny film fabularny W. I. Androszczuka został ukończony i pokazany na kanale „UT-1” pod tytułem „Czas zbierać kamienie”. Tytuł dla filmu Androszczuk wybrał nieprzypadkowo, wszak to sakralne dla chrześcijan biblijne wyrażenie dla apostołów Jezusa Chrystusa — synów gorącej, kamienistej Palestyny miało dosłowne znaczenie: zanim zaorze się i zasieje niwę — trzeba zebrać z niej kamienie. Jednak ówczesna poradziecka krytyka nie zdołała ogarnąć całego ideowego spektrum wiecznych problemów, które Wołodymyr Androszczuk ekstrapolował na sytuację polityczną na Ukrainie. A jednak w kilku gazetowych recenzjach reżysera-inscenizatora pochwalono za prawdziwość naświetlenia wydarzeń historycznych sprzed stu pięćdziesięciu lat, za połączenie różnych rozwiązań gatunkowych, dynamikę filmu, który jakby przelewał się z przypowieści — w heroiczną legendę, z kroniki historycznej — w rodzinną, z filmu przygodowego — w ekspresyjny film akcji, z dramatu obyczajowego — w liryczną podróż filmową po górach Karpatach. Do doskonałości serialu telewizyjnego przyczyniła się też profesjonalna praca operatora Wołodymyra Jaremenki, i piękna muzyka znanego kompozytora, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Jewhena Stankowycza, i, oczywiście, natchniona gra profesjonalnych aktorów oraz pełne poświęcenia uczestnictwo w statystowaniu mieszkańców rejonu werhowyńskiego, gdzie odbywały się zdjęcia. „Starałem się stworzyć pełną napięcia retrospektywę z życia Ukrainy na tle ludzkich namiętności” — tak sam autor scharakteryzował swoje dzieło w wywiadzie dla lwowskiej gazety „Wysoki Zamek”. Drugą zasługą W. Androszczuka było to, że jako pierwszy w ukraińskiej kinematografii wyprowadził Ukraińców poza granice ukraińskiego pola siłowego — na europejskie przestrzenie, zarówno fizycznie, jak i mentalnie. Na przykładzie przedstawicieli dwóch antagonistycznych obozów: młodych Hucułów na czele z Dmytrem Iwasjukiem oraz synów ich pana Szymańskiego, którzy przechodzą próbę człowieczeństwa i patriotyzmu w tyglu austriackiej rewolucji 1848 roku oraz wojny austriacko-włoskiej lat 50., udowodnił, że odwieczna walka Ukraińców o swoją niepodległość jest oznaką moralnej wyższości samostanowiącego narodu i wolą cywilizowanego europejskiego narodu, która musi zostać zrealizowana. Ponadto Androszczuk „złamał” jeszcze jedną „tradycję”, która panowała w ukraińskim radzieckim kinie, a mianowicie: zapraszanie nawet do epizodycznych ról znanych artystów z Moskwy i Leningradu, pozostawiając niezauważonymi utalentowanych ukraińskich twórców. Według przekonania Androszczuka, jego barwnych i dumnych Hucułów-Wierchowynców mogli zagrać tylko ukraińscy aktorzy. Tak dzięki jego lekkiej ręce rozbłysła gwiazda filmowa wielu artystów teatrów lwowskiego, iwanofrankiwskiego, czerniowieckiego, łuckiego, tarnopolskiego i kołomyjskiego… 18 sierpnia br. reżyserowi filmowemu Wołodymyrowi Iwanowyczowi ANDROSZCZUKOWI stuknęłoby 75 lat. Niestety, już od 10 lat nie ma go wśród nas. 17 lutego 2004 roku nieubłagana choroba przerwała jego życie u szczytu twórczej dojrzałości, przepełnionej wielkimi planami i projektami. Na dzień przed odejściem za ziemski horyzont przyznał mi się, że nie tyle przeczucie końca go smuci, co świadomość tego, że wiele nie zdążył zrobić sam, a jeszcze więcej nie pozwolono mu zrobić… On i wieczną granicę przekroczył z tym gorzkim żalem… Wśród proświcianek na Górze Czernieczej, skrajnie po prawej — Androszczukowie, Wołodymyr i Hałyna

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ze łzami w oczach opowiadał Wołodymyr Iwanowycz, jak mama specjalnie podszywała kilka warstw waty pod podszewkę marynarki taty, żeby mu, kiedy wezwą na kolejny przesłuchanie, „nie obili wątroby”… Ale komu opowiesz o wszystkim tym, co przeżyła jego rodzina i on sam — jako dziecko? Kto uwierzy w tę prawdę-krzywdę? Ponadto ciężar „ojcowskich grzechów” obciążały jego własne, zbyt radykalne poglądy na ówczesną radziecką rzeczywistość oraz nie zawsze lojalne wypowiedzi… Więc z uwagi na te okoliczności, utalentowanemu absolwentowi-prymusowi wydziału filmowego Kijowskiego Instytutu Teatralnego droga do ukraińskiego kina fabularnego była zamknięta. Oczywiście mógł zrobić udaną karierę reżysera w którejś z wytwórni filmowych republik związkowych, ale nie mógł wyobrazić sobie życia bez Ukrainy. Przynajmniej zrozumiał to na drugi dzień po tym, jak został zatwierdzony na stanowisko reżysera wytwórni filmowej „Mołdowa-film”… Zatem pozostawało kino dokumentalne. Androszczuk szczerze pokochał je i uczciwie oddał mu wszystkie swoje siły i pasję najpierw w Lwowskim studiu telewizyjnym, a następnie przez 20 lat pracy w „Ukrtelefilmie”, gdzie nakręcił prawie pół setki solidnych filmów dokumentalnych na czasie, w obronie przyrody, kilka muzycznych, w szczególności dobrze znany — „Werchowyno, świecie ty nasz”, poznawczo-historyczne o bliskich mu stronach — „Świteź”, „Gród Włodzimierz Wołyński — Książęcy gród” i inne. W czasach Pieriestrojki jako jeden z pierwszych dokumentalistów zwraca się ku „białym plamom” ukraińskiej historii, w szczególności zbrodniom władzy radzieckiej przeciwko własnemu narodowi w latach II wojny światowej na świeżo przyłączonych terytoriach Zachodniej Ukrainy, kręci film telewizyjny „Przeszłość przypomina, albo Demianów Łaz”. W latach 90. bierze aktywny udział w walce o niepodległość, zostaje członkiem Ruchu Ludowego, Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, później – „Proświty”, bierze udział w odrodzeniu ruchu kozackiego, kandyduje na deputowanego ludowego… i marzy o stworzeniu kroniki filmowej tego wielkiego ogólnonarodowego duchowego przebudzenia i uniesienia. Jednym z kluczowych momentów przyszłej epopei dokumentalnej walki Ukraińców o swoje państwo miała stać się opowieść o wyczynie dowódcy okrętu strażniczego Floty Czarnomorskiej Serhija Nastenki, który w czerwcu 1992 r. jako pierwszy podniósł nad swoim starym SKS-112 niebiesko-żółtą flagę niepodległej Ukrainy. Jednak nie pozwolono mu nakręcić tego materiału. A on domyślał się dlaczego i nie znajdował sobie miejsca od złych przeczuć, które potwierdzą się później, kiedy Flota Czarnomorska przejdzie pod jurysdykcję Rosji… Lecz mimo wszystko nie rozstawał się z nadzieją, że kiedyś uda mu się nakręcić film o tym, niestety, prawie niewspominanym w prasie wyczynie czarnomorskich marynarzy na czele z S. Nastenką. Tylko raz, już po śmierci Wołodymyra Iwanowycza Androszczuka, to heroiczne wydarzenie poruszająco opisze dziennikarz Jewhen Chorunżyj w artykule „Ktoś musiał to zrobić”, wydrukowanym w „Wieczornym Kijowie” 29 czerwca 2005 roku. Sam zaś Androszczuk niedługo przed śmiercią w artykule „Czy będzie rodził sad Ołeksandra Dowżenki”, wydrukowanym w gazecie „Ukraińskie słowo”, z rozpaczą pisał: „Wyobrażam sobie, w jakiej sytuacji znajdą się przyszli autorzy filmu dokumentalnego o naszej z wami teraźniejszości tak za lat 30! I nie wyobrażam sobie, skąd wezmą prawdziwe dokumenty filmowe na potwierdzenie wydarzeń i faktów, które dla nich będą już historią…”. Ale największą tragedią dla Androszczuka mimo wszystko było wymuszone przerwanie pracy nad drugim serialem fabularnego filmu-epopei „Czas zbierać kamienie”. Lecz mimo to, zainspirowany sukcesami poprzedniego serialu, Wołodymyr Androszczuk pracuje nad scenariuszem nowych seriali telewizyjnych, w których chciał pokazać walkę Ukraińców o niepodległość i państwowość od 1918 roku do 1956, i od 1956 r. — do naszych dni. Dużo czyta, zwłaszcza wcześniej niedostępne prace z historii Ukrainy, które w latach Niepodległości zaczęły masowo ukazywać się na Ukrainie. Spotyka się z uczestnikami walk wyzwoleńczych: Wasylem Kukiem, Sławą Stećko, Mykołą Pławjukiem… Z historykami i naukowcami. Robi notatki. I szuka sponsorów. Marzył, by wreszcie powiedzieć swoją prawdę i o tragedii wołyńskiej „ustami niemowlęcia” (bohaterem jednego z seriali miał zostać ten mały strażnik z dalekiego i krwawego 43-go roku, który nie raz „dzwonem garnkowym” ratował życie swoim bliskim i sąsiadom-chutorianom)… Opowiedzieć i o Czarnobylu, gdzie nie raz bywał, i Pieriestrojce, i o „aksamitnej” ukraińskiej rewolucji lat 90… Ale znowuż: jego projekty nie znalazły wsparcia ani u wzbogaconych urzędników, ani w zubożałej diasporze, ani wśród tych inteligentów, którzy mają nadzieję, że dzisiaj o Ukrainie i jej historii może powiedzieć całą prawdę tylko… Jerzy Hoffman… Żeby do reszty się nie rozczarować, swoje niepowodzenia i w ogóle skomplikowaną sytuację z ukraińskim kinem Wołodymyr Androszczuk usprawiedliwiał jego specyfiką „twórczości zbiorowej”, która wymagała dużych nakładów finansowych i zasobów ludzkich, i zazdrościł pisarzom oraz innym artystom, którzy mogą realizować wszystkie swoje ambicje twórcze w dumnej samotności… Mijają lata i czasami myślę, że Bóg wiedział, co robił, zabierając Wołodymyra Androszczuka do lepszych światów. Bo to, co dzieje się obecnie z ukraińską kinematografią, zamieniłoby jego życie w nieustanną mękę. Chciałoby się mylić… Ale gdzie tam! Przez te fajerwerki-festiwale z czerwonymi dywanami, a głównie przez nieustanne migotanie na naszych ekranach telewizyjnych obcej filmowej tandety i nieskończenie jednostajnych „ojczystych” mydło-mento-seriali, bardzo rzadko przebija się coś ukraińskiego… Niestety, nie obficie rodzi dzisiaj niegdyś kwitnący sad filmowy genialnego Dowżenki, zagracony kamieniami naszej bezduszności, obojętności, lenistwa i godzenia się z narzuconym nam losem wiecznego przetrwania na marginesach duchowego postępu… Nie obficie… Jedno raduje moją duszę, że film cieszy się popytem w Internecie, że w dni wielkich patriotycznych uniesień, jak święta państwowe, przyjazd polskiego prezydenta czy obchody Chrztu Rusi, Pierwszy kanał narodowy, dzięki mu za to, tradycyjnie rozpoczyna pokaz dziesięcioodcinkowego filmu fabularnego Wołodymyra Androszczuka, jakby przypominając Ukraińcom, że „CZAS ZBIERAĆ KAMIENIE” na niwie ukraińskiego ducha trwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Androszczuka

Lecz, prawdę mówiąc, Androszczuk, pomimo swojej emocjonalności, po filozoficznemu podszedł do „pochwał i nagany”. Najważniejsze, że zrobił to, do czego dążył przez całe swoje życie — nakręcił pełnowartościowy i pełnometrażowy film fabularny o tym, co „go bolało i piekło”. Przecież, jeśli być obiektywnym, to droga filmowa Wołodymyra Androszczuka nie była łatwa. Ale zwyciężyła jego celowość i… szczęście. Po pierwszej nieudanej próbie dostania się po wojsku do Moskiewskiego Instytutu Kinematografii czekało go niemałe szczęście: dosłownie rok później, w 1961 roku, bez większych trudności dostał się na nowo otwarty wydział filmowy Kijowskiego Instytutu Teatralnego im. Karpenki-Karego. Co więcej, zauważył go i wraz z 12 innymi kandydatami (wśród których byli Iwan Mykołajczuk i Bronisław Brondukow) wybrał do swojej pracowni reżysersko-aktorskiej założyciel wydziału filmowego, znany reżyser, laureat państwowej Nagrody Szewczenkowskiej Wiktor Iłarionowycz Iwczenko. Lecz, znowuż, pomimo udanych lat studenckich, szczęśliwa kariera filmowa u Androszczuka nie ułożyła się: jak się okazało, ciążyła nad nim przeszłość… jego ojca, Iwana Mykytowycza, który mimowolnie, raczej z rozpaczy, był „zamieszany” w polsko-ukraińskie starcia w 1943 roku, sprowokowane z jednej strony przez niemieckich okupantów, z drugiej — przez radzieckie wywiady, brał udział w oddziałach samoobrony Ukraińskiej Powstańczej Armii, skierowanych na ochronę pokojowej ludności ukraińskiej. I choć ojciec odkupił krwią swoją „winę”, przystępując do Armii Radzieckiej i dochodząc w jej szeregach z walkami aż do Wiednia, złowrogi cień niepewności politycznej ciągnął się za jego synem długo… Sam Wołodymyr z bólem wspominał swoje dzieciństwo, zwłaszcza jak jego, pięciolatka, mama Lidija Semeniwna sadzała na ganku, dawała do rąk kociołek i żelazną łyżkę, i nakazywała bić na alarm, tylko gdy zobaczy ludzi z widłami i kosami na drodze, która prowadziła do słynącej ze swojego klasztoru wsi Zymne. Mieszkali wtedy dość daleko od drogi, prawie w lesie, na chutorze Horycziw, kilka kilometrów od Włodzimierza Wołyńskiego. I często musiał bić na alarm, a potem uciekać do lasu razem z mamą i siostrzyczką, ratując się w zaroślach przed zemstą zbałamuconych sąsiadów-Polaków… A pewnego razu, kiedy wrócili w nocy do domu, zamiast chaty znaleźli pogorzelisko… Matka z małymi dziećmi musiała przenieść się do komornego we Włodzimierzu Wołyńskim, gdzie minęły dzieciństwo i młodość Wołodii. Drugim ciężkim wspomnieniem dzieciństwa było jego wymuszone półsieroctwo. Bo choć ojciec wrócił z wojny żywy, ale w domu rzadko bywał – zmuszony był ukrywać się przed prześladowaniami NKWD. Ze łza- Każdy kadr miał przemawiać... Kadr z filmu „Czas zbierać kamienie”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

rodzajem poznania, któremu dostępny jest niewidzialny świat idei, jedyna prawdziwa istota wszechświata, — zatem jest ono rzeczywiście czymś bliższym prawdziwej rzeczywistości niż świat materialny. Koncepcja autonomii sztuki, według Kaczurowskiego, „potwierdza się jej niezależnością od społecznych, politycznych, klimatycznych i wszelkich innych warunków”. I to sformułowanie również wydaje się paradoksalne, wszak w świadomości masowej mocno zakorzeniła się lustrzanie przeciwna koncepcja „sztuki w służbie epoki”, która odrzuca stare „przeżyte” formy. Natomiast Kaczurowski jest przekonany: „Gdyby tak było rzeczywiście, to dla młodzieńca, który dopiero wkracza w świat, wszystkie formy byłyby jednakowo nowe, w ciągu jego życia zaczęłyby mu się nudzić, a pod koniec zbuntowałby się przeciwko nim. W rzeczywistości jest odwrotnie — buntuje się młodzieniec, który jeszcze niczym nie mógł się przesycić, a stary pisarz czasem powraca do klasycznych form”. I przytacza na dowód ponadczasowości i eksterytorialności sztuki kilka przykładów, kiedy te same obrazy-symbole powtarzają się w twórczości poetów należących do różnych kultur i oddzielonych wieloma wiekami. Albo weźmy jeszcze jedną heretycką na pierwszy rzut oka myśl Kaczurowskiego: „…Im głębiej poznawałem poezję światową, tym mocniejsze stawało się moje przekonanie: wszyscy dobrzy poeci piszą tak samo”. Ta obserwacja, właściwie, jest dowodem obiektywności i bezosobowości prawdziwej sztuki. I po jej filozoficzne uzasadnienie znów należy zwrócić się do Schopenhauera, który rozumuje w ten sposób: idee poznaje się jedynie drogą czystego oglądu, który całkowicie rozpuszcza się w obiekcie, — i istota geniusza polega właśnie na zdolności do takiego oglądu; a „ponieważ ten ostatni wymaga całkowitego zapomnienia własnej osobowości i jej interesów, to genialność nie jest niczym innym, jak pełną obiektywnością…”. Wśród poetów, którzy kultywowali obiektywność i bezosobowość wyrazu artystycznego, należy wymienić przede wszystkim francuskich parnasistów — literackich ojców kijowskich neoklasyków. Tak, José-María de Heredia w swojej słynnej mowie przy wstąpieniu do Akademii Francuskiej wygłosił: „…Prawdziwa poezja — w wiecznej przyrodzie i wiecznym człowieczeństwie, a nie w sercu jednodniowego człowieka, choćby jak wielkiego. Jest ona istotnie prosta, dawna, pierwotna, i przez to godna szacunku… Od Homera nie wymyśliła ona niczego, oprócz kilku nowych obrazów dla odtworzenia tego, co było zawsze. Poeta jest tym prawdziwiej i szerzej ludzki, im bardziej jest bezosobowy”. Na tych samych zasadach stał i paradoksalny Wilde: „Odsłonić ludziom siebie i ukryć artystę — oto do czego dąży sztuka”. A od parnasistów i Wilde’a można przerzucić mostek i do Thomasa Stearnsa Eliota, który stawiał jednym z warunków prawdziwości poezji właśnie jej obiektywność i bezosobowość, oraz do Jorge Luisa Borgesa, który zauważył, że „klasyczny rozum widzi w literaturze jedyną istotę, a nie indywidualne różnice”. Zresztą, Eliot nazywał siebie „klasycystą w literaturze”, a Borges uważał swoją drogę w literaturze za drogę do klasycyzmu. I tutaj nie można nie wspomnieć o epokowym spotkaniu Kaczurowskiego z Borgesem w Buenos Aires — dialogu na równych prawach między młodym ukraińskim poetą a największym intelektualistą hiszpańskojęzycznego świata. Pamiętajmy: Ihor Kaczurowski przez całe swoje fenomenalnie długie życie literackie stał na straży prawdziwej sztuki i nie poddawał się nastrojom „sztuki epoki”, mając odwagę płynąć pod prąd, — i w tym jego najważniejsza lekcja dla nas wszystkich.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

Проти течії

Олена О’ЛІР, кандидат філологічних наук, член НСПУ Відхід Ігоря Васильовича Качуровського, без перебільшення, рівнозначний закінченню цілої епохи. Народжений в Українській Державі гетьмана Павла Скоропадського, за короткого спалаху української незалежности, й змушений ще підлітком вирушити разом із батьками в добровільне вигнання, щоб уникнути репресій у страшних 30-х, — до Росії, наприкінці війни до Австрії, потім до Аргентини, а звідти до Німеччини, — він мав щастя дожити до проголошення незалежної України в 1991- му, відвідати рідні місця, побачити свої книжки, видані українськими видавництвами Києва, Ніжина, Львова, Дрогобича, Полтави… І якщо у його долі поєднано дві України, то його творчість пов’язала “Погашений спалах” Розстріляного відродження (так він назвав хрестоматію творів репресованих літераторів, над якою працював в останні роки) й українське письменство доби Незалежности. І тим скарбом, який він зберіг для нас на чужині, стала висока традиція українського неокласицизму, силоміць перервана диктатурою охлосу. Ти — міст через безодню неминучости, Ти — той ключар, який пильнує браму. Ці слова молодого поета стали пророчим образом його літературної місії. А факти, що засвідчують пряму творчу спадкоємність між київськими неокласиками і Качуровським, — це і доленосне знайомство 1942 року з “Орлеанською дівою” Вольтера в перекладі Максима Рильського, в якій учорашній студент Курського педінституту й автор талановитих російськомовних поезій “побачив клясичну досконалість вірша, відчув вироблену високохудожню мову, яка не поступалася російській, зрозумів, що цією мовою мають бути написані твори світового рівня, приналежні… до пантеону загальнолюдської культури”. Це також спілкування в Австрії з Юрієм Кленом, який продовжив неокласичну стильову лінію на еміґрації, й листування з Михайлом Орестом, до якого Качуровський ставився як до свого літературного учителя, і з Володимиром Державиним, теоретиком українського неокласицизму на Заході, який до того ж рецензував його прозу. Власне, в літературознавчих працях Державина й Качуровського і склалася неокласична естетика як закінчена система, — з великим запізненням супроти часу літературної діяльности Зерова та його школи, адже загрожене становище київських неокласиків в умовах більшовицького режиму змушувало їхнього неформального лідера бути вкрай обережним у публічних програмових заявах. Основою цієї естетики є ідеалістична концепція Краси — як втілення у чуттєвих формах Абсолютного Добра та Абсолютної Істини, — коріння якої сягає ще принципів античної калокагатії, чи то калагатії (від гр. kalos kai agathos — “гарний і добрий”) — гармонійного поєднання в людині чуттєвої краси і духовної досконалости (згадаймо із “Класиків” Зерова: “І ваше слово, смак, калагатія // Для нас лиш порив, недосяжна мрія // Та гострої розпуки гострий біль…”). Формулювання цієї концепції знайдемо і в Плотіна, і в Діонісія Ареопагіта, а в позаминулому столітті її блискуче розвинув Володимир Соловйов у праці “Сенс мистецтва”. Естетичний кодекс Качуровського, творчо реалізований у його поезії, перекладах і прозі, знайшов висвітлення у його теоретичних літературознав- Ігор Качуровський (1.ІХ.1918, Ніжин — 18.VІІ.2013, Мюнхен) чих працях — із віршознавства й стилістики, ґенерики й архітектоніки, в історико-літературних розвідках і радіобесідах на літературно-мистецькі теми тощо — і через це корпус його творів, попри всю свою багатожанровість, сприймається як єдиний моноліт. Але найповніше цей кодекс сформульований у передмові до розділу “Канонізовані строфи” з підручника “Строфіка” (1967, 1994) та в машинописній “Автобіографії творчій” (1994), у якій він гірко констатує: “Місця для носіїв добра і краси зостається дедалі менше […]. Проте і в наші дні постають такі твори […], де стверджується перемога в душі людини добра над світовим злом. І саме це добро осяває нас красою первозданною і вічною”. Звідси — й культ мистецтва, культ прекрасної форми, і концепція автономности мистецтва, і визнання об’єктивности й безособовости справжнього мистецтва, і уявлення про містичні джерела творчости, про поета як медіума, а не творця. Цей комплекс естетичних концепцій в уявленні Качуровського протистояв і радянському соцреалізму, що ставив мистецтво на службу комуністичній ідеології, і панівним напрямам української еміґраційної літератури, пов’язаним із постаттю Юрія Шереха-Шевельова, а згодом із діяльністю “Нью-Йоркської групи” і з упорядкованою її чільними представниками Бойчуком і Рубчаком антологією “Координати” (у передмові до якої натомість щодо Качуровського зазначалось: “Його рядки часто захлинаються в якомусь закостенілому формалізмі, основаному на техніці з підручників поетики”). Отже, щойно вирушивши в літературне плавання і аж до останнього свого причалу Ігор Качуровський змушений був веслувати проти течії, — й це часом породжувало в нього песимістичні настрої, відчуття невідворотного “присмерку культури”: Це не день умирає на овиді, Бо не стало б і тисячі днів Для такої кривавої поводі, Для таких пурпурових вогнів. Хто ж побореться з ніччю хмурою? І пощо вже якась боротьба? — З гуманізмом, проґресом, культурою Догорає стара доба. Але віри в перемогу культури над хаосом йому додавала кожна зустріч зі справжнім обдаруванням, зі справжнім мистецьким смаком, — і навіть із висоти свого патріаршого віку він умів щиро захоплюватися талановитими творами літературної молоді, ніколи не збиваючись на менторський тон. Це захоплення — і в рядках, присвячених харківській поетесі Люцині Хворост: Ясно-прозора течія, Де хибного немає слова, І враз критерій Гумільова: “Чому це написав не я?”. Тому я думаю не раз В сумирно-передсмертній тиші: Ті, що приходять після нас, Талановитіші й мудріші. І всупереч тому, що найголосніші речники сучасної української літератури все ж не пішли його шляхом, він цитував свого улюбленого Олексія К. Толстого: Верх над конечным возьмет бесконечное, Верою в наше святое значение Мы же возбудим течение встречное Против течения! У своєму програмовому сонеті “Поет” Качуровський говорить, що перипетії поетової долі не мають значення — “Бо це міраж, химера, // А дійсність — тільки вірш і ліри чистий тон (тут і далі курсив у цитатах — мій. — О. О.). В унісон із цим парадоксальним твердженням звучать рядки з поезії “Пам’яті Гамсуна” — одного з найулюбленіших його прозаїків: Там, де, зникаючи, губляться давність і дальність, Наче крізь скло голубої норвезької криги, Бачу я душу мою крізь прочитані книги — І в нереальнім найвищу знаходжу реальність. Це одні з численних парадоксів Качуровського, розсіяних по його книжках і листах. Можливо, тут дався взнаки вплив Оскара Вайлда, речника англійського естетизму і майстра парадоксів, якого — разом із Шопенгауером, Буніним і російським літературознавцем Борисом Ярхо — Качуровський називає в листі до Ореста серед тих, під чий диктат він писав розділ “Естетика” в книзі свого світогляду. Причому цей нахил до парадоксів коріниться не в намаганні ефектно погратися словом, а в самостійності думки — аж до відвертої єресі. Й це допомагало Качуровському руйнувати незліченні стереотипи, які панують у нашій свідомості, зокрема й у наших уявленнях про мистецтво. І наведені вище парадоксальні твердження про мистецтво як реальніше за життя — аж ніяк не поетичні гіперболи: за ними стоїть велика ерудиція автора і його глибока закоріненість у світову класичну літературу та ідеалістичну філософію. Той-таки Вайлд писав: “Я ставився до Мистецтва як до вищої реальности, а до життя — як до різновиду вимислу…”. Подібні погляди обстоював і Мандельштам, представник російського акмеїзму — течії, спорідненої з українським неокласицизмом. А філософське обґрунтування цієї точки зору можна знайти в Шопенгауера, який вважав мистецтво єдиним
Seite · S. 11Originalseite ↗

Encyklopedia wsi — klucz do przyszłości narodu

Jewhen BUKET Niejednokrotnie przychodziło mi stwierdzać fakt: literatura krajoznawcza we współczesnej Ukrainie jest najczęściej wydawaną i najchętniej czytaną produkcją wydawniczą. Z każdym rokiem liczba nowych prac w tej dziedzinie nieustannie rośnie. Zauważyła to już nawet oficjalna statystyka. Zgodnie z nią liczba literatury krajoznawczej w ogólnych zasobach bibliotek Ukrainy zbliża się do 2%. Ponadto krajoznawstwo ma jeszcze znaczne perspektywy, gdyż historia naszych dużych i małych osad jest przepełniona białymi plamami, na których likwidację badacze poświęcą nie jeden rok. Co ciekawe, w ostatnim czasie zaczęły pojawiać się już nie tylko broszury czy niewielkie szkice z historii tej czy innej miejscowości, ale także wielowątkowe kompleksowe opracowania, które wprost zadziwiają zarówno liczbą opracowanych zasobów archiwalnych, jak i liczbą działających postaci historycznych oraz bogatym materiałem ilustracyjnym. Kiedy bierze się do rąk niektóre folianty, pojawia się myśl, że to już nie tylko historia, to — encyklopedia wsi! Tak, na Czerkaszczyźnie Wołodymyr Mowczan, Iwan Nerubajski i Wasyl Olijnyk wydali już dwa tomy „encyklopedii” o wsi Krywi Kolina („Krywi Kolina: przez ciernie i lata. W historii wsi historia Ukrainy” (2010), „Krywi Kolina — losy ludzkie” (2012)). Te dwa tomy, wydane w nakładzie ponad trzech tysięcy egzemplarzy, dzisiaj są w każdej rodzinie Krywych Kolin. W wydania zaopatrzone są także każda szkoła i rada wiejska rejonu talniwskiego. Całkowicie zasłużenie w tym roku autorski zespół wydań otrzymał nagrodę imienia akademika Petra Tronki NSKU. A w Białej Cerkwi wynaleziono jeszcze jedną odmianę encyklopedii krajoznawczej, która otrzymała nazwę „Księga rodowodowa”. Już opowiadaliśmy na łamach „Słowa Proświty” o pracy Jewhena Czerneckiego i Anatolija Bondara „Ukraińska wieś. Księga rodowodowa Krasnego i Zatyszy na Białocerkiewszczyźnie” (2011). Stała się ona laureatem kilku znanych forów książkowych, w szczególności otrzymała osobiste wyróżnienie przewodniczącego jury XVIII Forum Wydawców we Lwowie Marjana Łozyńskiego. I oto nowa praca „Ukraińska wieś: Zżynki do księgi rodowodowej Potijiwki na Białocerkiewszczyźnie”. Napisał ją również znany ukraiński genealog i krajoznawca Jewhen Czernecki, we współpracy ze Switłaną Sokołenko, Petrem Pryłuckim i wydawcą Ołeksandrem Pszonkiwskim. Potijiwka to nie mały chutor, a średnia według ukraińskich miar wieś. Założona przez rotmistrza land-milicji starostwa białocerkiewskiego Kompana w 1745 roku za pozwoleniem („prawem”), nadanym przez starostę białocerkiewskiego Stanisława-Wincentego Jabłonowskiego 5 lutego tego samego roku. Pozwolenie dokumentuje założenie wsi na uroczysku Potijiwka, którego nazwa być może wiąże się z miejscowym rodem Potijiw (wspominani w 1652 r.). Na podstawie tego dokumentu Kompan zaprosił do nowej wsi 80 szlachciców, którzy za dzierżawę siedlisk z gruntami mieli pełnić służbę wojskową na własnych koniach. Kompan osadził w Potijiwce także chłopów. Książka zaczyna się opowieścią o duchowych źródłach wsi, udanie ustrukturyzowaną według wyznania jej pierwszych mieszkańców. Czytelnik dowiaduje się o życiu, bycie i światopoglądzie miejscowych unitów i katolików, żydów, prawosławnych, protestantów. Po tym autor zaprasza czytelnika do głównego jej rozdziału, który nosi nazwę „Rody”, gdzie w porządku alfabetycznym podano informacje o wszystkich mieszkańcach wsi, od najdawniejszych rewizji (1795 roku) do powojennych ksiąg domowych rady wiejskiej. Ogółem zebrano informacje o ponad 260 rodach. Oczywiście informacja o niektórych z nich jest tylko fragmentaryczna, z jednego lub kilku źródeł, gdyż ludzkie losy bywają czasem tak zadziwiające, że nie zawsze udaje się prześledzić ich ścieżki za pomocą samych tylko archiwów, nawet jeśli są one cudownie zachowane, jak w Potijiwce. Widocznie dlatego to „zżynki”, bo do „obżynek” jeszcze pracować i pracować. Ale początek został zrobiony doprawdy niepowtarzalny! Oprócz spisów i tablic genealogicznych rodowody uzupełnione są, oczywiście, rodzinnymi fotografiami. Kończy swoją pracę Jewhen Czernecki rozdziałem „Wieś”, w którym opowiada o głównych kamieniach milowych historii Potijiwki od utrwalenia nazwy uroczyska o tej samej nazwie do zmagań wyzwoleńczych pierwszej połowy XX wieku. Jednak historyczno-genealogiczne opracowanie kandydata nauk historycznych, członka Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Jewhena Czerneckiego dopiero rozpoczyna encyklopedię wsi Potijiwka! Ponad jedna trzecia książki to Dodatek „Miejscowe badania ludoznawcze”, który stworzyli Petro Pryłucki i bibliotekarka Switłana Sokołenko. To swoisty publicystyczny portret Potijiwki XX—początku XXI w., odtworzony na podstawie setek fotografii (w szczególności pełnokolorowych), wspomnień, badań krajoznawczych. Jego rozdziały to „Na przełomie epok historycznych (początek XX wieku)”, „Zkołktywizowana wspólnota i tabela jej składu kierowniczego”, „Zbrodnie bolszewickiej władzy okupacyjnej na Ukrainie”, „Przedsiębiorcy”, „Szkoła”, „Medycyna, biblioteka, dom wiejski i Petro Biłyj”, „Informacje o rodzie Ułanyckich”, „Cerkiew”, „Romantycy”, „Tradycje, obrzędy, legendy”, „Wieś Potijiwka w kępie Kytajhorodzkiej”, „Kolorowa Potijiwka”. O każdym z nich można opowiadać osobno, jednak pozostawię ich treść czytelnikowi. Także interesujące są mapy i kartoschemat wsi oraz jej okolic w wymiarach przestrzennych i czasowych, które specjalnie dla tego wydania przygotował Petro Pryłucki. Autorski zespół książki „Ukraińska wieś. Zżynki do księgi rodowodowej Potijiwki na Białocerkiewszczyźnie”, jak i autorzy historii Krywych Kolin na Czerkaszczyźnie, nie zatrzymują się na osiągniętym i obiecują dalej pracować w archiwach, zbierać wspomnienia, szukać nowych faktów z przeszłości, stawiać pytania i odpowiadać na nie. I wzywają do włączenia się w ten proces wszystkich potomków potijiwkowskich rodów. I apel ten już usłyszano, gdyż wydanie ujrzało światło dzienne dzięki potomkom czterech sławnych rodów Potijiwki — Dabizów, Moszyńskich, Pryłuckich, Ułanyckich. Na koniec zacytuję Jewhena Czerneckiego, który podsumował zrobione takimi słowami: „Oprócz danych zebranych przez nas głównie w archiwach i bibliotekach, ważnym jest wewnętrzne poszukiwanie mieszkańców wsi — przypominanie, przekazywanie, zapisywanie… Switłana Sokołenko i Petro Pryłucki zebrali informacje o mikroświecie i atmosferze Potijiwki XX wieku. Wiele z tych tradycji, zjawisk, modeli zachowań ma dawne korzenie. I tutaj należy zauważyć, że ważna jest nie tyle sama książka, co procesy, które ją zrodziły, bo właśnie one świadczą o ruchu w przyszłość”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Chutor, w którym urodził się Kulisz, na mapie z 1820 roku

Wiaczesław KYRIJEWSKIJ, członek Proświty, m. Szostka, obwód sumski. Na starodawnej mapie guberni czernihowskiej, datowanej na 1820 rok, zaznaczono trzy chutory przy drodze z miasteczka Woroneż do wsi Makowe. Pierwszy chutor nazwano na mapie Peszczewciwym, drugi — Swirydonininem, a trzeci — Kuliszewem. Zgodnie z nazwą chutorów można określić ich właścicieli. Pierwszy chutor należał do woroneskiej ziemianki Kseni Opanasiwny Peszczewiec, drugi — do unter-cejchwartera (kierownika składu) Szostkińskiego zakładu prochowego Spirydona Wasylijowicza Miezżełowa, a trzeci — do woroneskiego szlachcica Ołeksandra Andrijowicza Kulisza (1781—1847), ojca pisarza Pantełejmona Ołeksandrowicza Kulisza (1819—1897). Bez wątpienia to właśnie na chutorze Kulisza 27 lipca (8 sierpnia według nowego stylu) urodził się Pańko Kulisz, który w swoich wspomnieniach nazywa chutor najdroższym „pustynnym zakątkiem, pod którym z woli Bożej wzeszła gwiazda moja”. Każdego lata, od początku sianokosów i miodobrania, Pańko mieszkał na ojcowskim chutorze. Po raz ostatni Kulisz odwiedził swój chutor w połowie grudnia 1846 roku. Ojciec był już ciężko chory i 8 stycznia 1847 roku zmarł w 66. roku życia. Ziemia chutorska, las, orne pola i łąki zostały podzielone między spadkobierców. Połowa ziemi (15 z 30 dziesięcin) przypadła w spadku Pantełejmonowi jako najmłodszemu synowi, a on powierzył je nowemu chutorskiemu sąsiadowi Semenowi Hukowowi. Kulisz miał zamiar odwiedzać chutor, a nawet przeprowadzić się tam na starość, ale zmuszony był przez sąd sprzedać ziemię, aby spłacić długi za druk swoich utworów „Ukraina” oraz „Mychajło Czarnyszenko”. Ziemię kupił od głuchowskiego sądu w 1856 roku szostkiński cejchwarter Riabcow Iwan Iwanowycz, który długo pracował w Szostkińskim zakładzie prochowym, zaczynając od stanowiska unter-cejchwartera w randze 13. klasy rejestratora kolegialnego w 1825 roku, a kończąc jako cejchwarter w randze 9. klasy radcy tytularnego (sztabs-kapitana) w 1861 roku. Wkrótce rozprzedał on ziemię chutorską. Prawdopodobnie ta część, gdzie stała chata Kuliszów, przypadła właścicielowi sąsiedniego chutoru Miezżełowowi (Hukowowi), a druga część odeszła pod nowy czwarty chutor (4), zaznaczony na mapie z 1863 roku między chutorem Hukowa a chutorem Kulisza. Obecnie na zielonym wzgórzu nieoranego pola, gdzie stała chutorska chata Kuliszów, rosną cztery stare lipy, obok których w 2005 roku ustawiono znamienny dla całej Ukrainy znak pamięciowy — dzwon. W 2010 roku na miejscu posiadłości przeprowadził rozpoznanie archeologiczne głuchowski archeolog J. O. Kowalenko, który miał ustalić miejsce pochówku ojca Kulisza. Niestety, jak dotąd poszukiwania nie przyniosły rezultatu. Znaleziono jednak niemało monet, krzyżyk napierśny razem z monetą z 1819 roku — roku urodzenia Kulisza. Bezcenne znaleziska przechowywane są w Szostkińskim Muzeum P. O. Kulisza przy Centralnej Bibliotece Miejskiej im. L. Tołstoja. Najstarsza moneta sięga czasów polskich, a dokładniej czasów zniszczenia Woroneża przez króla Jana Kazimierza zimą 1664 roku. Możliwe, że od tamtego czasu pojawił się chutor Kulisza na makowskiej drodze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wczorajszej „naszej wspólnej historii” nie zna. Tym bardziej, że zgodnie z przekazami rodzinnymi jej przodek rzekomo pochodził ze szlachty i służył w ochronie komnat cesarskich. A przynależność do warstwy szlacheckiej, do wybranych, powinna ukształtować nawet u potomków pewną kulturę, wykształcenie, rozwinięty intelekt i określoną moralność. Historia Ukrainy obfituje w nazwiska potomków szlachty (nie tylko wywodzących się z ukraińskiej starszyzny kozackiej), którzy święcie szanowali język, tradycje i zwyczaje narodu ukraińskiego i którzy pozostawili wyraźny ślad w naszej kulturze. Jeśli chodzi o Ołenę Borysową, to szkoda, że niewątpliwie utalentowana artystka zlekceważyła nie tylko wysokie powołanie kultury, ale i proste drogowskazy moralno-etyczne dla artysty, które pozwalają mu odróżnić dobro, światło, świętość od ciemno-mętnych cieni przeszłości. Świadczą o tym również w ulotce informacyjnej o wystawie artystki odniesienia do sentencji znanego ukrainożercy i rosyjskiego szowinisty, pamiętnego Wasyla Szulhina, który negował Ukraińców jako naród i marzył o „Rusi trójjedynej”. Rzeczywiście, „strasznie męczące porody samowładcy” pojawiły się na wystawie „Kwiat cesarza”. Nasza gazeta już pisała, że na Ukrainie (patrz materiał M. Olijnyk, SP nr 29 z 2013 r.) rozpoczęła się kościelna ekshumacja carskich trupów. Ale czym innym jest, gdy zajmują się tym rosyjscy popi, którzy stoją na służbie znanej organizacji, a czym innym, gdy artyści, w tym przypadku obywatele Ukrainy, idą na służbę moskiewsko-imperialnego rewanżyzmu, którego ariergardą jest „Russkij mir”. radykalnej zmiany systemu kar”. Nina Sajenko, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy, powiedziała: „Bardzo mi miło stwierdzić, że z każdej pracy promienieje iskra Boża dobra i światła. Najważniejsze, że człowiek się przebudził, jest na drodze do poznania siebie, Boga w sobie, na drodze do Boga”. W wystąpieniach wybrzmiała myśl, że więźniowie, którzy zajmują się twórczością, pozytywnie wpływają nawet na tych, którzy ich pilnują, na personel. Takich prac nie może stworzyć człowiek, który nie ma Bożej iskry, miłości. Oficer, chorąży czy urzędnik państwowy, któremu podlegają tacy więźniowie, sam będzie zmieniał się na lepsze. Wszyscy, którzy odwiedzili wystawę, doszli do wspólnego wniosku: szukając Boga w sobie, czynimy nasze życie lepszym, bardziej wartościowym.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Przygasłe cienie przeszłości

Mykoła CYMBALUK W niewielkiej ulotce informacyjnej, którą wywieszono na drzwiach przy wejściu, zaznaczono, że niezwykle natchnione wizerunki członków rodziny carskiej (ostatniego rosyjskiego cara Mikołaja II) zazwyczaj przedstawiano na czarno-białych fotografiach. „Jednak żywe barwy Ołeny Borysowej przybliżają rodzinę cesarską do naszej rzeczywistości. Motywy i czyny cara-cierpiętnika, jego ofiarna służba oraz wyczyn rodziny będą mogły stać się duchowym wzorcem, pomogą młodzieży odnaleźć duchowe drogowskazy”. Przeglądając obrazy Borysowej, łapałem się na myśli, że artystka rzeczywiście po mistrzowsku włada pastelem. Takiej plastyczności, tak delikatnych tonów i półtonów, miękkiego przejścia jednego koloru w drugi, a co za tym idzie, możliwości oddania najsubtelniejszych uczuć człowieka czy rysów jego charakteru nie daje ani malarstwo olejne, ani tempera, ani tym bardziej grafika barwna. Właśnie plastyczne możliwości pasteli, na przykład, pomogły rosyjskiemu malarzowi Leonidowi Pasternakowi jak najsubtelniej oddać atmosferę domu Lwa Tołstoja („Lew Tołstoj z rodziną w Jasnej Polanie”, 1902 r.). Większość obrazów Borysowej („Ojcowskie zbroje”, „Anastazja”, „Carewicz Aleksiej w stroju kozackim”, „Tatiana”, „Aleksandra Fiodorowna”, „Płynięcie wieczności”, „W Carskim Siole”) również oddaje duchowy świat portretowanych. Na przykład mieszankę dumy i nieuchronności („Imperator”), łagodności, zadziorności („Carewna Maria na koniu”) i pokory („Zbaw Panie!”). Ogólnie zaś niemal cała ekspozycja (w większości kobiecych portretów dźwięczy niewidzialna łza w oczach) spowita jest aureolą duchowej walki, cichego smutku i żalu. A w wizerunku imperatora Mikołaja II — gotowość na wyrok losu, pokora i twardość. Ta ostatnia cecha charakteru władcy w połączeniu z pewnością siebie były doprawdy charakterystyczne dla Mikołaja II. W 1894 r. on, wówczas jeszcze 26-letni młodzieniec, zademonstrował to zaraz po wstąpieniu na rosyjski tron. W wystąpieniu przed delegacjami ziemstw, w składzie których było wielu poważnych i znanych działaczy społecznych oraz państwowych starszego wieku, przeszedł na falset, który przeszedł w pisk. Nazwał „bezsensownymi marzeniami” wszelkie rozmowy, które toczyły się w ówczesnym społeczeństwie na temat skrajnie ograniczonego udziału ziemstw w sprawach wewnętrznego zarządu. Romanow-młodszy rozcenił to jako zamach na ustaloną i obficie skropioną krwią milionów Rosjan, Ukraińców, Białorusinów, Tatarów, narodów Nadbałtyku, Kaukazu, Azji Środkowej i Dalekiego Wschodu itd. nienaruszalność samowładztwa, na szczycie którego w tamtym czasie już 300 lat siedział Dom Romanowów. Nic więc dziwnego, że przysięgać na wierność carowi Mikołajowi II zmuszano nie tylko całą dorosłą ludność, ale i 12-letnie dzieci. Z tego powodu nawet Lew Tołstoj 13 października 1894 r. zapisuje w swoim dzienniku: „Czyż oni myślą związać tym dzieci? Czyż nie jest oczywistym to, że to samo żądanie pokazuje ich winę i uświadomienie jej. Chcą utrzymać i uratować tonące samowładztwo i posyłają na ratunek jemu prawosławie, ale samowładztwo utopi prawosławie i samo utonie jeszcze szybciej…”. Oficjalna imperialna propaganda wiekami krzyżem, ogniem i szubienicą wpajała ludności więzienia narodów — Imperium Rosyjskiego przekonanie, że car jest namiestnikiem Bożym. Nawet w 2000 r., kiedy Sobór Biskupów Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej podjął polityczną decyzję o zaliczeniu do grona świętych Mikołaja II i jego rodziny, część rosyjskiego kleru doszła do skrajnej granicy świętokradztwa. Uważa ona, że wysławianie cara jako cierpiętnika jest niewystarczające, bo jest on „carem-odkupicielem”. Dopiero oświadczenie Aleksego II, że podobne twierdzenia to bluźnierstwo (bo wyczyn odkupienia jest jeden — Pana naszego Jezusa Chrystusa), nieco przygasiło imperionekrofilską epidemię. Tragedia rodziny carskiej jako zwykłych ludzi nie może nie wywoływać duchowego bólu i głębokiego współczucia u każdego, kto wyznaje zasady chrześcijańskiej moralności. Taki sam, a może stokroć większy ból i współczucie wywołują setki ofiar styczniowej pokojowej demonstracji 1905 r. w Petersburgu, kiedy robotników, chłopów, kobiety, starców i dzieci, którzy szli do swojego cara prosić o chleb i ochronę, rozstrzelały i rozpędziły wojska. Po tym Mikołaja II w narodzie nazwano Krwawym. A Ilja Riepin, malarz dworu cesarskiego, autor jednego z najlepszych portretów Mikołaja II po krwawej niedzieli pod Pałacem Zimowym, na zawsze zrywa z carskim Petersburgiem, składając raport o dymisji. Dla władcy, jak i dla całego Domu Romanowów (Iwana Groźnego, Piotra I i in.), krew ludzka była jak woda. Wspomnijmy tysięczne ofiary carskiej awantury na Dalekim Wschodzie, kiedy imperatorowi, władcy 1/6 powierzchni lądowej ziemi, zachciało się „zjednoczyć” jeszcze kilka kamienistych wysp Japonii. A w 1914 r., demonstrując imperialną siłę, pragnąc utwierdzić się w Europie, Mikołaj II rzucił w czeluść Pierwszej wojny światowej już nie tysiące, a miliony niewinnych ofiar swoich poddanych. Oni nie są kanonizowani, nie ogłoszono ich świętymi, ale oni są prawdziwymi cierpiętnikami ziemi nie tylko Rosyjskiej, ale i ujarzmionych siłą broni ziem „obcoplemieńców”, w tym także Ukraińców. Nie sądzę, by charkowska artystka o wszystkich tych przebiegach wczoraj. Mnie po raz pierwszy przyszło przebywać na wystawie artystycznej, gdzie zwiedzających było niewielu — ja jeden. Dopiero pod koniec oglądania zawitała jeszcze jedna kobieta, którą, o ile zrozumiałem, interesowała bardziej technika pasteli, w której wykonane są wszystkie niemal dwadzieścia prac charkowskiej artystki Ołeny Borysowej. Wystawa jest przyуроczona 1025-leciu Chrztu Rusi (że właśnie Kijowskiej — nie wspomniano) i 400-leciu Domu Romanowów i nosiła nazwę „Kwiat imperatora”. Była eksponowana w jednej z niewielkich sal korpusu cerkwi szpitalnej św. Mikołaja, a jej organizatorzy to organizacja społeczna „Russkij dom” oraz Narodowy Kijowsko-Peczerski Rezerwat Historyczno-Kulturowy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Z każdej pracy — iskierka Boża

W galerii sztuki Muzeum Iwana Honczara otwarto wystawę-konkurs sztuk plastycznych więźniów „Przemienienie Bożą Miłością”, poświęconą 1025-leciu Chrztu Rusi, która potrwa do 26 sierpnia. Wydarzenie odbywa się pod patronatem Głowy UKGK Błogosławionego Światosława (Szewczuka), Wielkiego Arcybiskupa Kijowsko-Halickiego. Nadija KYRIAN Zdjęcia autora. Organizatorzy wystawy: Duszpasterstwo Więzienne Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej, Fundacja Charytatywna „Caritas-Kijów”, Państwowa Służba Więzienna Ukrainy, Fundacja Andrzeja Szeptyckiego, Narodowy Związek Artystów Ukrainy, Muzeum Iwana Honczara. W ekspozycji zaprezentowano około 200 prac, przekazanych z zakładów karnych wszystkich obwodów Ukrainy. Większość z nich ma tematykę religijną, wykonane są w różnych gatunkach i technikach artystycznych: prace malarskie, rzeźba w drewnie, haft niciami i koralikami, plecionkarstwo itp. W dniu święta Przemienienia Pańskiego, 19 sierpnia, odbędzie się konkursowa ocena prac. W skład jury wchodzą historycy sztuki, teolodzy, znani działacze społeczni. Około 50 prac zostanie wybranych na międzynarodową wystawę sztuk plastycznych więźniów w Berlinie, a pozostałe dzieła będą eksponowane przez trzy lata na wystawie objazdowej w miastach Ukrainy. Fundusz nagród tworzony jest z dobrowolnych datków darczyńców. Podczas otwarcia wystawę przedstawili duchowni różnych wyznań, historycy sztuki, działacze państwowi i społeczni, pracownicy służby więziennej. Wydarzenie rozpoczął Petro Honczar, dyrektor Muzeum Iwana Honczara, zaznaczając, że muzeum uważa za zaszczyt zaprezentowanie tej akcji. Kierownik Wydziału Kurii Patriarchalnej UKGK ds. duszpasterstwa struktur siłowych Ukrainy Władyka Mychajło (Kołtun), biskup sokalsko-żółkiewski powiedział: „Wszystkich nas łączy Chrystus. Dlaczego walczymy o pokój na całym świecie? Nie tylko po to, żeby nie było wojny, ale żeby ten pokój był wszędzie: w rodzinie, w życiu codziennym, w społeczeństwie obywatelskim. Musimy uczyć się go dawać. Od nas musi wychodzić inicjatywa pokoju, wtedy ten pokój będzie do nas wracał. Chrystus jest w każdym z nas. Jeśli będziemy podążać za Chrystusem, nasza droga będzie udana. Spróbujmy odnowić ideały chrztu. Odwrócić się od zła. Skierować się ku dobru”. Władyka Mychajło wezwał do naśladowania przykładu metropolity Andrzeja Szeptyckiego, który organizował wystawy, tworzył muzea, rozwijać tę chrześcijańską misję w naszym państwie, „które jeszcze śpi”, obudzić zainteresowanie życiem, ludźmi wszystkich warstw społecznych. Przedstawiciel zarządu ds. wykonywania kar Departamentu inspekcji kryminalnej i pracy socjalno-psychologicznej ze skazanymi Państwowej Służby Więziennej Ukrainy przekazał pozdrowienia i najlepsze życzenia od kierownictwa tej służby i zaznaczył, że współpraca z Cerkwią z każdym rokiem nabiera szerszych, bardziej aktywnych form i metod pracy, jedną z których jest organizowanie takich wystaw, gdzie ludzie próbują zrozumieć siebie przez Boga, być może poprosić o wybaczenie za niegodne czyny. Bardzo ważne jest, że w tym systemie od 2000 roku pracuje Międzywyznaniowa misja chrześcijańska — Rada Kościołów Chrześcijańskich, która koordynuje różnorodne działania. Księża Kostiantyn Pantełej, kierownik wydziału Kurii UKGK ds. duszpasterstwa w systemie więziennym Ukrainy, oraz protojerej Andrij Nahirniak, kierownik wydziału spraw społecznych, podkreślili ważność pracy psychologów i wolontariuszy, którzy pracują z łamiącymi prawa Boże i społeczne, którzy trafili do miejsc określanych w języku ukraińskim jako „ciemnica”, gdzie mało jest światła miłości, dobroci, i pomagają w ich przebudzeniu. Wszak pomagając innym, pomagamy sobie. Obrończyni praw człowieka Tetiana Jabłonska zaznaczyła, że przez niedoskonałość naszego systemu sądowego, systemu kar, w miejscach pozbawienia wolności przebywa wielu ludzi, którzy nie popełnili przestępstwa. Wśród tych, którzy malowali te obrazy, z pewnością są tacy ludzie i w chwilach twórczości odczuwają przebaczenie. A dla chrześcijanina moment przebaczenia temu, kto wyrządził ci zło, jest bardzo wielką wartością. Poseł Rady Najwyższej Ukrainy Jurij Derewianko dodał: „Wiemy, że obecny system, odziedziczony po radzieckim, jest niedoskonały. Mamy haniebne drugie miejsce w Europie pod względem liczby więźniów (pierwsze miejsce ma Rosja), a 12. na świecie. Ta inicjatywa jest jak promyk w tak odległym, ciemnym zakątku naszego życia, który czyni te dusze lepszymi, szlachetniejszymi. A ogólnie potrzebujemy rady-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

I zapomni się haniebny dawny czas

MÓJ SZEWCZENKO Dmytro ZACHARUK, m. Iwano-Frankiwsk Od kiedy nauczyłem się postrzegać język, odtąd słucham słowa Szewczenki. Od kiedy nauczyłem się liter, odtąd i dotąd czytam słowo Szewczenki. Studiuję słowo Szewczenki: w szkole i kolegium pedagogicznym, w instytucie pedagogicznym na wydziale filologii ukraińskiej, na uniwersytecie na wydziale dziennikarstwa, pracując w szkole, w prasie, w pracy społecznej i polityce, w studiach naukowych. I zawsze znajduję coś nowego. Oto i dzisiaj, kiedy za plecami przemknęły 73… Na początku było Słowo. Słowo było u Boga. I słowo było Bogiem. …Wielbić będę Małych owych niewolników niemych! Ja na straży przy nich Postawię słowo. Jak często powtarzamy te słynne frazy z Pisma Świętego i z pism Szewczenki. A czy zastanawiamy się nad nimi? Jak rozumiemy je? Ale najpierw o Ukrainie Szewczenki i o Szewczence-Ukrainie. Ukraina dla poety to istota abstrakcyjna, mityczna, nawet mistyczna, jednocześnie żywa, realna, najbliższa, najdroższa i najważniejsza — matka. Odwieczna i dozgonna. Nieszczęśliwie-uboga i — u Boga. Zwróćmy uwagę na dobrze znane „Testament” i „Posłanie”. Szewczenko — ten sam, który pisał: Wszystko mi jedno, czy będę Żył na Ukrainie, czy nie. Czy ktoś wspomni, czy zapomni Mnie w śniegu na obczyźnie, zapowiadał pochować siebie w „Ukrainie miłej”, powstać i zerwać kajdany, „wrogą złą krwią” uświęcić wolność, zbudować rodzinę wolną, nową i nie zapomnieć wspomnieć go „niezłym cichym słowem”. Razem ze wszystkimi chórami na wszystkich uroczystościach szewczenkowskich śpiewamy „Testament”, ale nie zwracamy uwagi na pełną treść tego mistycznego utworu. A wielu nawet nie zna. Bo nie cały tekst śpiewamy. Czy struny głosowe oszczędzamy, czy boimy się — wierzący bluźnierstwo usłyszeć, a ateiści — świętość modlitewną. Zatem nie śpiewamy: Jak poniesie z Ukrainy W sine morze Krew wrogą… wtedy ja I łany i góry — Ludmiła STAROWOJT, kandydat nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej i metodyki nauczania Mikołajowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia W. O. Suchomłynskiego Krajoznawców Mikołajowszczyzny od dawna przyciąga temat związków Tarasa Szewczenki z południem Ukrainy. Poszczególne aspekty tego problemu były naświetlane w różnych wydawnictwach periodycznych. Są to wystąpienia publicystyczne W. Bojchenki, D. Kremenia, P. Panianczuka, A. Sytczenki, L. Starowojt, L. Cymbał i innych, prace naukowe I. Berezy, I. Danyłenki, M. Majstrenki. Na 200-letni jubileusz pisarza zaplanowano wydać serię książek, wśród których najsolidniejsza praca — szewczenkowski słownik encyklopedyczny Mikołajowszczyzny. Kilka lat temu ujrzało światło dzienne wydanie artykułów W. Bojchenki, poświęconych związkom T. H. Szewczenki z Mikołajowszczyzną. W kwietniu 2013 roku zaprezentowano wznowione unikalne badanie „Słowniczek języka Szewczenki” Nestora Małeczy (pierwsza praca z badania leksyki utworów T. Szewczenki), które wyszło w Mikołajowie w 1916 roku. I oto znany szewczenkoznawca Mikołajowszczyzny, kandydat nauk medycznych, docent Instytutu Humanitarnego Uniwersytetu Narodowego Budownictwa Okrętowego imienia admirała Makarowa, przewodniczący Mikołajowskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ihor Marcinkowski wydał zbiór swoich artykułów „Okruch do Szewczenkiany Mikołajowszczyzny”. Do książki weszło 36 artykułów badacza.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Szewczenko i obwód mikołajowski. Wieczny jak naród

Wszystko porzucę i polecę do samego Boga modlić się… a do tego nie znam Boga. Zastanówmy się nad tymi wersami. Zobowiązawszy do pochowania swojego ciała w rodzimej ziemi, wielki syn Ukrainy nie pozwala swojej duszy spocząć, lecz pozostaje ze swoim narodem, dopóki wraz z nim nie zdobędzie wolności. I przez niewolę uważa się za bezbożnego grzesznika, który „nie zna Boga” i nie jest godzien lecieć do Boga, aż dopóki nie „poniesie z Ukrainy // W sine morze // Krew wrogą”. Zatem Szewczenko widzi mistyczną jedność żywych i umarłych w walce o ukraińską ideę, którą wyznawał i którą głosił: zerwać kajdany ciemiężycieli, zbudować wysokomoralne społeczeństwo, które żyłoby, zachowując historyczną ciągłość. Jeszcze wyraźniej takie widzenie narodu prześledzić można w samym tytule utworu „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjazne posłanie”. Zatem Ukraina dla Szewczenki to mistyczna wspólnota, jedyny byt umarłych, żywych i nienarodzonych, z którymi można się komunikować, na których można wpływać, bo gdyby myślał inaczej, nie zwracałby się do nich z tak ważnym „posłaniem”. Z nich czytelnik dowie się o mało znanych stronach biografii ludzi, którzy byli przyjaciółmi lub znajomymi Szewczenki i mieszkali lub przebywali pewien czas na Mikołajowszczyźnie: O. Nawrocki i J. Kucharenko, J. de Balmen i W. Dal, bracia O. i I. Butakowowie oraz wielu innych. W jednym z artykułów autor bada wiarygodność wersji o pobycie T. Szewczenki na Mikołajowszczyźnie w 1859 roku (wieś Hołoskowe), wyrażonej we wspomnieniach Mychajła Jaszowskiego, i przekonująco wskazuje na ich mitologiczny charakter, słabą argumentację, brak bazy dowodowej. A oto artykuł o pobycie na występach w Mikołajowie stryjecznego wnuka poety Wasyla Kuźmowycza Szewczenki w sierpniu 1908 roku zawiera wiele ciekawych szczegółów z życia ówczesnego miasta. Autor przejrzał lokalną periodykę z ostatniej ćwierci XIX oraz pierwszej ćwierci XX wieku i wprowadził do obiegu naukowego niemało wcześniej niebadanych faktów. Prześledził, jak mikołajowskie realia odbiły się w utworach T. H. Szewczenki, natrafił na ślad nieznanego odpisu poematu Szewczenki „Sen”, który został odnotowany w sprawie karnej o zabójstwo i obrabowanie znanego krajoznawcy F. T. Kamińskiego. Uderza szerokość objęcia materiału przez badacza. Na przykład, co wspólnego z Mikołajowszczyzną i Szewczenką ma znany podróżnik, antropolog, lekarz z zawodu M. M. Mikłucho-Makłaj? Badacz skrupulatnie przestudiował genealogię jego rodu i uradował czytelników szeregiem odkryć o udziale w losie Szewczenki jego ojca, opublikował półzapomniane materiały o przyjazdach i pobycie w Mikołajowie M. M. Mikłucho-Makłaja. A także przypomniał współczesnym o tym, że jeden z pierwszych tłumaczy poematu „Hajdamacy” na język rosyjski to urodzony w Mikołajowie P. Hajdebura, a pochodzący z Wozniesieńska S. Jużakow stał się autorem pierwszego artykułu encyklopedycznego o Wielkim Poecie. Ihor Marcinkowski przestudiował nie tylko materiały źródeł literackich i archiwalnych, ale także eksponaty kolekcji muzealnych i prywatnych mieszkańców Mikołajowa. Dało to możliwość przygotowania artykułów o medalach i znakach pieniężnych z wizerunkiem T. Szewczenki, które przechowują się u kolekcjonerów Mikołajowszczyzny. Ale na największą uwagę zasługuje historia żetonu z wizerunkiem T. Szewczenki, który wypuściło Mikołajowskie stowarzyszenie „Proświta” na swoją rocznicę w 1908 roku. Tutaj autor stał się odkrywcą, publikując materiały Mikołajowskiego Archiwum Państwowego. Książka zawiera szereg fotodokumentów, z których wiele opublikowano po raz pierwszy. Wydanie będzie przydatne dla szerokiego kręgu wielbicieli i badaczy literatury ukraińskiej, wzbogaci pamięć historyczną współczesnego pokolenia, jest skierowane na podniesienie jego świadomości narodowej, stanie się godnym wkładem w uhonorowanie postaci T. H. Szewczenki. A teraz o „Słowie”. Początkowo, czyli pierwszym aktem stworzenia świata było Słowo — czyli idea, zamysł, plan, projekt, prawo i gwarancja wykonania zamierzonego i zaprojektowanego, ochrony go. Słowo to (idea, zamysł, plan, projekt, prawo, gwarancja) było u Istoty najdoskonalszej, wszechmocnej, najmądrzejszej, najpewniejszej — u Boga. I było to Słowo doskonałe, i było ono piękne aż do poziomu boskiego, było wielkie i majestatyczne — Słowo-duch święty, Słowo-Bóg. Za tym Słowem-ideą stworzono świat i wszystko na świecie. I te wspólnoty, które nie zboczyły z Pańskiej drogi, za Bożym przykładem mają także tworzyć siebie, tworzyć swoją przyszłość za ideą, która ma wpisywać się w Pańskie Słowo-ideę. Na wszystkich etapach tworzenia narodu, istnienia narodu to narodowa idea. W napisanym na dwa lata przed odejściem z ziemskiego życia „Naśladowaniu 11 psalmu” poeta ogłosił przytoczony na początku tego artykułu amulet. Często cytujemy te wersy i obowiązkowo wskazujemy, że ich autorem jest Szewczenko. I nie zwracamy uwagi, że to mowa bezpośrednia, mowa Najwyższego. Zatem słowo na straży niewolników to nie po prostu poetyckie słowo Szewczenki. To ogłoszone przez Szewczenkę Pańskie słowo — idea, Boży zamysł, plan, prawo, gwarancja wykonania tego planu, a znaczy nadzieja na lepsze, wiara w przyszłość, natchnienie do walki o nią. Przez całą twórczość poety-myśliciela, poety-budziciela przechodzi troska o rodzinę jako główny socjum społeczeństwa i o ukraiński naród: jego jedność, służenie jego przywództwa idei narodowej, życie i rozwój Ukrainy za Pańskim Słowem-ideą. Przykładów jest mnóstwo. Zwrócę uwagę na kilka. Szewczenko ze swoich utworów najbardziej lubił „Sad wiśniowy koło chaty” — niewybredny idylliczny obrazek z życia wiejskiej rodziny. Pod koniec życia poeta stworzył elementarz, w którym do pierwszej lektury umieścił teksty o Bogu i wierze chrześcijańskiej, o łasce przyjaznego braterskiego życia, a także dwie dumy, których bohaterowie męczą się przez grzechy przed rodzinami i przed narodem. Jaką więc widział poeta ideę narodową? W centrum bytu Kobziarz stawiał człowieka. Umarłych, i żywych, i nienarodzonych on... głównie oceniał przez pryzmat tworzenia sławy lub niesławy. Był przekonany, że “wszystko ginie”, a “sława nie polegnie”. Ciekawie jest prześledzić warianty dobrze znanego fragmentu z poezji “Do Osnowjanenki”. Pod wrażeniem szkicu Kwitki-Osnowjanenki “Hołowatyj” Szewczenko napisał: “Nasz zawzięty Hołowatyj // Nie umrze, nie zginie. // Oto gdzie, ludzie, nasza sława, // Sława Ukrainy”. Kiedy P. Kulisz przekonał go, że poetyka wymaga czegoś lepszego, a Anton Hołowatyj nie był aż tak wybitną postacią, godną słowa Szewczenki, Kobziarz zmienił te wersy: “Nasza duma, sławosłowy, // Nie umrze, nie zginie; // Oto gdzie, ludzie, nasza sława, // Sława Ukrainy!” I dopiero po kolejnych przemyśleniach pojawiło się: “Nasza duma, nasza pieśń // Nie umrze, nie zginie… // Oto gdzie, ludzie, nasza sława, // Sława Ukrainy!” Zatem sławę dla Ukrainy poeta widział w przywódcach, którzy wytrwale pracowali na rzecz narodu; w “sławosłowach”, czyli tych, którzy swoim słowem głosili narodową ideę sławy Ukrainy; w wysokiej kulturze narodu, wyrażonej w twórczości ludowej. Z bólem i gniewem Szewczenko-myśliciel obnażył i potępił niesławę Ukrainy w swoim “Posłaniu” do martwych, żywych i nienarodzonych Ukraińców, poczynił prorocze ostrzeżenia, dał mądre wskazówki nauczyciela. Jeśli wypełnimy to, co zapowiedział Kobziarz, to zrealizujemy ukraińską ideę narodową. I zapomni się haniebny Dawny czas, I ożyje dobra sława, Sława Ukrainy. Zatem wyznawana przez Kobziarza ukraińska idea narodowa wyraża się dwoma słowami: “Sława Ukrainie!”. Człowiek — rodzina — Ukraina — świat. Taka nierozerwalna jedność prześledzić można w całej twórczości poety. Uniwersalne znaczenie narodowej idei sławy Ukrainy Szewczenko determinuje tak: jeśli ożyje dobra sława Ukrainy, wtedy I świat jasny, nie wieczorny Cicho zajaśnieje. Częściowo wypełniliśmy testament poety i pochowaliśmy go w Ukrainie miłej. Razem z nim teraz wypełniajmy jego i Pańskie słowo — twórzmy sławę naszej Ojczyźnie. Zoja DIDENKO, przewodnicząca Chmielnickiej miejskiej “Proświty” Chmielnickie miejskie Towarzystwo języka ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki “Proświta”, jedna z najaktywniejszych organizacji wchodzących w skład rady społecznej przy Chmielnickim miejskim komitecie wykonawczym, przygotowuje się, by godnie powitać 200-lecie od dnia urodzin Wielkiego Kobziarza, które będziemy obchodzić w marcu 2014 roku. Wśród zaplanowanych przez zarząd Towarzystwa działań szczególne miejsce zajmuje przygotowanie do druku wydawnictwa miejskiej “Proświty”, poświęconego tej niezwykle ważnej dacie. W tytuł książki wyniesiono frazę z “Dziennika” Szewczenki, zapisaną 21 grudnia 1857 roku, gdzie mowa o przyjeździe Michaiła Szczepkina do Nowogrodu na spotkanie z Tarasem Hryhorowyczem po jego zesłaniu. “Jakiż jestem szczęśliwy tą nielicemierną przyjaźnią!” Autorzy wydania starali się odnaleźć ciekawe fakty z życia dziesięciu przyjaciół Tarasa, bo właśnie z nimi, naszym zdaniem, przyjaźń Szewczenki była najserdeczniejsza. Iwan Soszenko, Jewhen Hrebinka, rodzina Tarkowskich, Jakiw Kucharenko, Michaił Szczepkin, Osyp Bodianski, bracia Łazarewscy, Andrij Kozaczkowski, Hryhorij Czestachiwski — stali się bohaterami 47. wydania Chmielnickiej miejskiej “Proświty”. W najbliższym czasie książka o przyjaciołach Tarasa Szewczenki ujrzy światło dzienne w drukarni Anatolija Melnyka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Świętości ojczystej ziemi

Z okazji uroczystości poświęconych 1025-leciu Chrztu Ukrainy-Rusi w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto dwie wystawy literacko-artystyczne — „Świętości ojczystej ziemi” oraz „Błogosław, duszo moja, Pana…”. Wystawy te stały się organiczną kontynuacją ekspozycji Muzeum, która prezentuje tysiącletnią historię naszej literatury pisanej, natchnionej ideałami chrześcijaństwa. Natalia KUCZER, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Właśnie chrzest Rusi Kijowskiej w 988 roku i przyjęcie tradycji bizantyjskiej stały się impulsem do potężnego przełomu duchowego, co doprowadziło do rozkwitu kultury. Od samego początku, już od XI wieku, pojawiły się szczytowe osiągnięcia w literaturze, malarstwie, architekturze, które do dziś są wzorcem i źródłem inspiracji dla wielu twórców. Tematowi ciągłości tradycji, zwróceniu się ku chrześcijańskim zabytkom naszego narodu poświęcona jest wystawa „Świętości ojczystej ziemi” — to wspólny projekt Muzeum Literatury oraz Dyrekcji Wystaw Artystycznych. Zaprezentowano tu 25 dzieł ukraińskich artystów: ludowych artystów Ukrainy Wiktora Ryżycha, Ołeksandra Hubariewa i Borysa Tulina, laureatów Nagrody Szewczenkowskiej Wałerija Franczuka i Kosta Ławry, zasłużonego artysty Ukrainy Hryhorija Synyci, Władysława Mamsikowa, Maryny Jacenko, Tetiany Tulinej, Wołodymyra Harbuza i innych. Centralną częścią wystawy jest ogromne płótno młodego malarza Andrija Dudczenki — tryptyk „Chrzest księcia Włodzimierza” (grant Ministerstwa Kultury Ukrainy z 2009 roku), wykonany w kolorystyce dawnych fresków. To płótno długo kontemplują zwiedzający, ponieważ artysta oddał duchową istotę wydarzenia, atmosferę napięcia, a zarazem uroczystość. Świąteczne, dziecięco radosne akwarele Hryhorija Synyci, które stworzył w ostatnich latach życia: „Brama Zaborowskiego”, przez którą prześwituje ogród, „Cerkiew Cyrylicka” i nawet „Ruiny Soboru Uspieńskiego”. Artysta kieruje wzrok widza na wieczność czerwonego nieba i wyniosłość dzwonnicy ławrskiej, a nie na kupę kamieni, która pozostała po soborze — w tym tkwi jego odczucie odrodzenia świętości. Władysław Mamsikow. „Borycziw tik”. Uczuciem ponadczasowości, tajemnicy przesiąknięte są obrazy Wiktora Ryżycha „Andrijiwski uzwiz” oraz Władysława Mamsikowa „Borycziw Tik”, „Ulica Pokrowska”. Głęboko osobiste są także pejzaże Ołeksandra Hubariewa, Maryny Jacenko i Wałerija Franczuka — czuć w nich potężny duchowy związek z minionymi wiekami. Można to powiedzieć o wszystkich dziełach, gdyż na nich kijowskie cerkwie to nie tylko wybitne zabytki architektury, ale przede wszystkim świątynie duchowości. Ważną częścią wystawy stały się rarytasy z kolekcji Narodowego Muzeum Literatury — one również są świętościami naszej ziemi. To zabytki chrześcijańskie: rękopiśmienna księga z XVII wieku „Drabina” Jana Klimaka, pisarza-świętego, który żył w VI wieku. Ta księga, w której przekazał swoje doświadczenie mnicha-ascety, jeszcze za jego życia rozpowszechniana była w odpisach i stała się prawdziwym bestsellerem literatury chrześcijańskiej. W licznych tłumaczeniach była znana we wszystkich ośrodkach chrześcijaństwa i miała wielki wpływ na ikonografię oraz literaturę — tak, już Pateryk Kijowsko-Pieczerski cytował ją dwukrotnie. Zdaniem niektórych badaczy, zawsze woził ją ze sobą Mikołaj Gogol — imię Akakija Akakijewicza w jego „Płaszczu” pojawiło się właśnie dzięki pokornemu mnichowi z „Drabiny”. Na wystawie księga jest otwarta na kolorowej ilustracji — przedstawiono na niej Jana Klimaka (Drabinika, jak czci go Cerkiew Prawosławna) przy schodach duchowego doskonalenia, które prowadzą do nieba. Wśród unikatowych wydań znajduje się pierwsza na ziemiach ukraińskich księga drukowana — lwowski „Apostoł” Iwana Fedorowa z 1574 roku. Wydana w nakładzie tysiąca egzemplarzy, pięknie zdobiona, od razu stała się rarytasem. Na dzień dzisiejszy wiadomo o 86 księgach „Apostoła”, a ostatni ze znalezionych egzemplarzy jest eksponowany na wystawie. Obok pierwsza drukowana księga z ilustracją fabularną — „Ewangelia pouczająca” (Kryłos, 1606). Właśnie poprzez tłumaczenia ksiąg Pisma Świętego i innych zabytków docierała do nas chrześcijańska nauka o miłości jako najwyższej wartości — przemiana dusz ludzkich przynosiła owoce we wszystkich sferach życia: politycznej, społecznej, kulturalnej. Rozwój tradycji chrześcijańskiej w czasach Rusi Kijowskiej i epoce baroku wzbogacił nie tylko kulturę ojczystą, ale i światową. Obok starodawnych foliałów na wystawie eksponowane są nowe, bogato ilustrowane księgi, wydane w niepodległej Ukrainie. Są to te księgi, których prezentacje odbyły się w Narodowym Muzeum Literatury w ostatnich latach. Wśród nich — „Psalmy Dawidowe” Tarasa Szewczenki, „Ikona ukraińska” Dmytra Stepowyka, „Nasze cerkwie” Zirki Menzatiuk, „Ewangelia dziecięca” z ilustracjami Kosta Ławry. W osobnej witrynie — dziecięce wydania Biblii, modlitewników, podarowane muzeum przez Związek Ukrainek Ameryki. *** Temat motywów chrześcijańskich kontynuuje wystawa „Błogosław, duszo moja, Pana…” — to zwięzły przegląd dzieł naszej kultury XI—XX wieku w pierwodrukach i współczesnych wydaniach ze zbiorów muzealnych. Ozdobą wystawy jest rękopiśmienna księga śpiewów cerkiewnych na miesiąc wrzesień z XVIII wieku, a także pierwsze wydanie ksiąg Starego i Nowego Testamentu w tłumaczeniu Pantełejmona Kulisza, Iwana Łewyckiego i Iwana Puluja, które ujrzało światło dzienne w Wiedniu w 1903 roku. Przecież cyrkularz wałujewski zabraniał drukowania Biblii w języku ukraińskim. Wydanie tego tłumaczenia miało ogromne znaczenie dla narodowego i kulturalnego odrodzenia Ukrainy. W ekspozycji przedstawiono właśnie te próbki piśmiennictwa literatury, które są nierozerwalnie połączone ze światową tradycją chrześcijańską. Zabytki XI—XII wieku: „Powieść minionych lat” Nestora-kronikarza, „Pateryk Kijowsko-Pieczerski”, „Słowo o prawie i łasce” metropolity Iłariona — wyrosły z mądrości świętych ksiąg Biblii i stały się zjawiskiem nie tylko historii i literatury, ale także duchowości Ukraińców. My- Hryhorij Synycia. „Ruiny Soboru Uspieńskiego” swoją powieść “Sobór” Olesia Honczara o zagrożeniu bezduchowością współczesnego społeczeństwa — jedno z wydań jest eksponowane na wystawie. Książki te świadczą o głębokim zakorzenieniu etyki chrześcijańskiej w literaturze, wbrew zakazom i prześladowaniom. Tradycja chrześcijańska nigdy nie wygasła w ukraińskiej diasporze — w witrynach skromne książki powojennych lat, wydane w Monachium w latach 1847—48 — jedna z nich ku czci Bogurodzicy. Obok solidna antologia poezji chrześcijańskiej “Tysiąclecie”, wydrukowana na 1000-lecie Chrztu Ukrainy-Rusi, daty, od której zaczęła się “nasza samoświadomość jako żywej gałęzi na wiecznym drzewie życia duchowego” (J. Swerstjuk). Z licznych wydań niepodległej Ukrainy eksponowane są reprezentacyjne wydania “Ukraińska księga rękopiśmienna” Jakyma Zapaska, “O modlitwie Ojcze nasz”, “Elementarz chrześcijański” Dmytra Stepowyka, zbiór ukraińskiej poezji religijnej “Słowo Zwiastowania”, przekłady “Boskiej komedii” Dantego, “Wyznań” Augustyna oraz innych dzieł kultury światowej. Z kolekcji artystycznej muzeum eksponowana jest także rzadka ikona — wizerunek świętej Barbary z Wszystkowidzącym Okiem (XVIII w.), obraz Iwana Jiżakewycza “Nestor-kronikarz” z 1911 roku, ikona na szkle “Święty Mikołaj” Ołeksandra Kowalczuka, “Chrystus w koronie cierniowej” oraz “Mojżesz” Jewhena Bezniski, “Czarnobylska Madonna” Olhy Fedoruk, “Wieczność” Hałyny Zubczenko, “Bogurodzica z dzieciątkiem” Jurija Nikitina, obrazki ludowe Anastasiji Rak i Mychajła Onacka. Większość z tych dzieł została podarowana Narodowemu Muzeum Literatury przez autorów. Wystawa “Błogosław, duszo moja, Pana…” będzie eksponowana do końca września 2013 roku. Mychajło Hruszewski pisał, że “Pateryk Kijowsko-Pieczerski” był najczęściej czytaną przez Ukraińców książką. “Żywoty świętych”, które napisał Ukrainiec, metropolita Dymitr Rostowski — to najbardziej autorytatywne źródło wiedzy o orędownikach ducha aż po dziś dzień. Na wystawie eksponowane są także utwory kijowskich poetów XVII—XVIII wieku, napisane w epoce baroku. Życiodajna siła etyki chrześcijańskiej w połączeniu z wykwintną formą literacką przejawiła się w twórczości wykładowców i uczniów Akademii Kijowsko-Mohylańskiej — pierwszego uniwersytetu na ziemiach wschodniosłowiańskich, który stworzono na wzór kolegiów jezuickich Europy Zachodniej. Prawdziwym nosicielem nauki chrześcijańskiej stał się jeden z jej absolwentów — poeta, filozof, teolog, muzyk — Hryhorij Skoworoda. Jego księga poezji “Sad pieśni boskich”, jak i inne utwory, “wyrosła z ziaren Pisma Świętego” i stała się klasyką literatury ukraińskiej. Rozmyślania o Bogu i o wieczności, parafrazy i przekłady wątków biblijnych brzmiały w utworach ukraińskich artystów XIX wieku — w ekspozycji poemat “Maria” Tarasa Szewczenki, “Mojżesz” Iwana Franki, poezje Łesi Ukrainki i Jurija Fedkowycza i in. W literaturze XX wieku — w czasach wojującego ateizmu, największego męczeństwa chrześcijan i prześladowania Kościoła, kiedy we wszystkich wydaniach słowo “Bóg” drukowano małą literą, wewnętrzne wyznania, zwracanie się do Stwórcy pojawiały się w utworach poetów Rozstrzelanego Odrodzenia, poezji Pawła Tyczyny, Maksyma Rylskiego, szestdziesiatnyków Iwana Switłycznego, Ihora Kałyncia, Jewhena Swerstjuka, Mykoły Horbalia i wielu innych. W oficjalnej literaturze radzieckiej 1986 roku ujrzała światło dzienne powieść z wymowną na uwagę zasługuje odzież tekstylna z elementami haftu, którą oczarowali obecnych Jarosław i Oksana Sachro. Z zachwytem poznawała artystów gość — kierownik Ukraińskiego Centrum Kultury w Surgucie Olesia Kupalśka, która nieprzypadkowo trafiła na plener. Opowiedziała, że centrum kultury w Rosji jednoczy twórczych ludzi, miłośników ukraińskości. Jego celem jest zachowanie sztuki narodowej w rosyjskim środowisku. Prowadzona jest działalność proświatowa, odbywają się święta z ukraińskimi obrzędami i rytuałami w strojach narodowych. Podzieliła się przemyśleniami także kierowniczka filii pisankopisarstwa Kołomyjskiego Narodowego Muzeum Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobrynskiego Myrosława Bojkiw: — Na tych plenerach zawsze panują ciepłe relacje, wymiana doświadczeń, poszukiwania twórcze, wzrost kunsztu. One utwierdzają ducha narodowego. O to troszczą się inspiratorzy twórczych spotkań w centrum kulturalno-uzdrowiskowym “Pacjorka”, rodowici mieszkańcy wsi Kowaliwka na Kołomyjszczyźnie Lubomyr i Rostysław Sawjuki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Oaza dla artystów

Wasyl RIABYJ, m. Kołomyja. Co roku w malowniczym zakątku Przedkarpacia — Tatarowie odbywają się plenery, w których biorą udział artyści z całej Ukrainy. — I już nie mamy prawa powiedzieć, że życie twórcze ustało — zauważył kierownik pleneru, artysta z Zakarpacia Josyp Blecka. — My tutaj od wielu lat mamy możliwość dzięki sponsorom łączyć twórczość z wypoczynkiem, nabierać w tej oazie natchnienia i zdrowia. Tego lata do przeprowadzenia pleneru zaproszono mistrzów tekstyliów na czele z naukowcem, badaczem narodowych wyrobów tekstylnych odpowiedniej katedry Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych Zynowiją Szulhą, która wyraziła swoje wrażenia: — Jestem mile zaskoczona, że naszą ideę kolejnego pleneru z jego kluczowymi pojęciami etnokultury i ekologii pobłogosławił ojciec Wołodymyr Kasijan, wsparli miłośnicy, którzy naprawdę dbają o duchowe odrodzenie, rozwój sztuki ludowej, udostępnili nam mieszkanie, możliwość komunikowania się, łącząc piękne z pożytecznym. Na plener przybyła grupa artystów i naukowców, którzy pracują w dziedzinie tekstyliów oraz składowych haftu i tkactwa, w szczególności Ołeksandra Prenko z Kirowohradu, Hałyna Rudnyćka z Białorusi, Ołeksa Dołojanc z Chmielnickiego i inni. Zaprezentowano strój etniczny dla dzieci i dorosłych w jego tradycjach i nowatorstwie. Przyciąg-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Proste słowa w młodych oczach…»: «Nadsadny sad» Dmytra Czystiaka

Iwan RIABCZIJ …Człowiek od obecności w nim miłości zapala się, od jej braku stygnie, a straciwszy miłość, umiera. E. Swedenborg Są poeci, którzy potrafią — dochodząc czasem nawet do matematycznych wzorów — wyjaśnić symbolikę oraz ukrytą treść swoich utworów. Wśród nich jest specjalista od symbolizmu, wirtuozerski tłumacz i wymagający wobec siebie oraz innych młody poeta Dmytro Czystiak. W posłowiu do swojego nowego zbioru poetyckiego „Nadsadny sad” dzieli się przemyśleniami o swojej twórczości. „Stan medytacyjnej, oczyszczonej z gry rozumu jedności ze światem — rozważa Czystiak — odsłania impulsy, które podają rośliny, zwierzęta, kamienie, promień słońca, różne przejawy Duszy Świata poprzez Dusze Jednostkowe”. Dusze Świata… Zapamiętajmy to wyrażenie — jeszcze do niego wrócimy. „Książeczka ta — to tylko zapis chwil, połączonych jednym odwiecznym pytaniem: po co my na tej Ziemi i czy nadejdzie niebyt wraz ze śmiercią?”. Czystiak należy do ludzi, których boli świat. To ich krzyż, którego być może wcale nie pragną, ale który przychodzi nieść przez całe życie. Dmytro subtelnie odczuwa świat, głęboko przejmuje się nim, każdą jego istotą, każdym przejawem, każdym człowiekiem, najmniejsza szkoda, najdrobniejsza plama wywołują u niego liryczną reakcję. Oto co nazywam „poetyckim kamertonem”. Współczesna literatura skłonna jest do ucieczek w światy widmowe, zatem świat „winogronowych cerkwi” i objętych płomieniami stawów — świat wizyjnej poezji Czystiaka — jest przejrzystszy i bardziej melodyjny od innych; młodemu poecie udaje się znaleźć ową cieniutką ścieżkę między jawą realizmu a zaświatami wyobraźni. Poezja Czystiaka jest jak zaklęcie, którym próbuje raz po raz powtórzyć chwilę Zmartwychwstania, pokonać Śmierć. To jak walka Jakuba z Panem od zmierzchu do świtu — radośnie rozpromieniona, pełna umierającego smutku i szczęśliwych przeczuć. Każdy wers poezji Czystiaka daruje nadzieję, przez cierpiętniczy uśmiech Jezusa-ptaka, Jezusa-kwiatu przebija życiodajny, życiotwórczy blask. Słodka walka z wyobraźnią, światotwórczy bój, dobrze znany każdej religii (ostatecznie właśnie od niego zaczyna się każdy system mitologiczny) — właściwy jest także twórczości największych artystów. Freskowe malarstwo Masaccia i Giotta, malowidła Sofii Kijowskiej, twórczość pieśniarska wybitnego Ormianina Komitasa, łagodne światło poezji Tychyny, które przebijało się przez żelazne mury cierpiętniczej egzystencji… Czystiak, którego utwory można nazwać freskami w miniaturze, należy do tego samego rzędu; mała książeczka na sześćdziesiąt stron — wyciśnięte z duszy przez dziewięć lat życia. I jeśli to są „chwile prawdziwego życia”, jak pisze sam autor, to jak mało było tej szczęśliwej „prawdziwości” w jego życiu! Ale też jak wiele — w porównaniu z przeważającą większością ludzi, u których owych chwil-prześwitów w ogóle nie bywa… Czystiak — to szczególny człowiek, który stworzył wokół siebie własny Olimp. Wśród „olimpijczyków” — i już wspominany Pawło Tychyna („Skorbnu matir” Dmytro przetłumaczył na francuski, zachowując to, co najcenniejsze w poezji Pawła Hryhorowycza — melodykę, Muzykę Słowa), żywy klasyk poezji francuskiej Yves Bonnefoy (przekłady jego liryki filozoficznej drukowano swego czasu w czasopiśmie „Suczasnist”), apostołowie symbolizmu Maurice Maeterlinck (zdaje się, że Czystiak zamierzył przetłumaczyć na język ukraiński większą część dorobku twórczego autora „Niebieskiego ptaka”) oraz Charles Van Lerberghe (kolega z klasy i — w dramaturgii symbolistycznej — poprzednik Maeterlincka), pisarka-alchemiczka Marguerite Yourcenar (za przekład jej powieści „Czarne dzieło” Dmytro Czystiak otrzymał nagrodę Programu „Skovoroda” Ambasady Francji oraz nagrodę Ministerstwa Kultury Wspólnoty Walonia-Bruksela w Belgii), flamandzki mistyk Jan van Ruysbroeck, artyści Giotto, Sandro Botticelli, Hieronim Bosch, Fernand Khnopff, Dante Gabriel Rossetti i inni. Ten szereg można kontynuować, jednak już z wymienionych postaci wyłaniają się główne cechy maniery twórczej Dmytra Czystiaka: czystość linii, bezlitosna precyzja, rezygnacja ze zbędnych detali, a zatem — lakoniczność, a także — mistyczność na granicy wizjonerstwa… Miłość — to główny nerw poezji Czystiaka. To poezja Zmartwychwstania. W utworach Czystiaka są wyraźne granice czasoprzestrzenne: „przed” — głęboki żal, odrętwienie przed Śmiercią, dochodzące do pieśni żałobnych: …Poczekaj Mój ojcze, mój sierpniu! Lecz zakwita pelargonia, Ukrzyżowana kwitnie pelargonia, Chociażby i po śmierci… Owe śmierci kładą się jak „siwa cisza”, jak noc, jak w biblijnej opowieści o Jakubie, który walczył z Kimś: „I pozostał Jakub sam. I walczył z nim jakiś Mąż, aż dopóki nie wzeszła jutrzenka” (Księga Rodzaju 32:25). Tak walczy Poeta ze Śmiercią. A symbolem nadziei — ptak: Lecz przelatuje ptak I rozprzezroczy granice, I zakwitną pożary Po woskowych latach, I zakwitnie trumna… Jednak smutek w rzeczywistości okazuje się świtem: Legł mi jasny twój smutek, Jak pierwszy kwiat kasztanów na oblocie, Jak nad zaspy kalinowa kiść — O tak mi jasny twój smutek… Budzenie się, Zmartwychwstanie — to jasne „po” poezji Dmytra Czystiaka. Jezus rzekł: „Ja jestem Miłość” — i tym oczyścił ludzkość. A Zmartwychwstanie Jezusowe pokazało, że Miłość jest nieśmiertelna. Czy może to być usprawiedliwieniem dla licznych ludzkich grzechów? Zapewne nie. „Jeśli Boga nie ma, to człowiek jest panem i wszystko wolno” — cynicznie twierdził Iwan Karamazow. Jednak samowola prowadzi do zaćmienia i gnicia duszy. A Jezusowa Miłość usprawiedliwia choć grzeszną, lecz szczerą, bezwarunkową miłość, która prowadzi do Zmartwychwstania i Zbawienia. …Na jasny wir wychowałem ciebie. Na przepaść błękitu, na daleką jesień I na odlot nad rokiem przestępnym, Na cichy sen? — lecz pośmiertna cisza, Mój biały śnie, jak młodo śnisz!..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

«Czasem skrzydła anioła szeleszczą…» Dmytrenko Mykoła. Czasem… Poezje. — Kijów: Wyd. «Stal», 2012. — 80 s.

W dzisiejszej ukraińskiej przestrzeni literackiej obserwuje się tendencję do dominacji masowej produkcji, utworów niskiej jakości, nieczytelnych, które nie wymagają wysiłku intelektualnego od przeciętnego czytelnika, nie zachwycają estetyką postrzegania świata i nie sprzyjają przezwyciężeniu kryzysu aksjologicznego w świadomości zwykłych ludzi. Tymczasem pojawienie się utworów, które poruszają filozoficzne, życiowo konieczne problemy działalności współczesnej osobowości, jest odbierane jako orzeźwiający łyk świeżego słowa literackiego, które wywołuje skojarzenia z własnym życiem, myślami, emocjami, refleksjami nad zjawiskami naszej ukraińskiej rzeczywistości. Takim wyjątkowym wydarzeniem jest wydanie zbioru oryginalnych filozoficzno-ironicznych utworów poetyckich znanego ukraińskiego folklorysty, naukowca, poety i prozaika Mykoły Kostiantynowicza Dmytrenki. — wartościowym („Czasem czas mierzy się drzewami, a nie ludźmi. Drzewo jest wyższe od człowieka, bo starsze. Ale człowiek starszych nie uznaje i nie szanuje. Chyba że — czasem”) itp.; — zawodowym („Kiedyś gęsimi piórami pisano złote myśli, teraz złotymi piórami pisze się gęsie myśli”) i in.; — osobistym („Czasem złoto oślepia oczy — odwracam się. Czasem sam stają się złotym — odwracają się ode mnie”) itp.; — estetycznym („Czasem pytają: „Który kwiat jest najpiękniejszy?” Czasem wymieniają różę, rumianek, nawet kwiat ostu — gusta ludzi są różne, ale dawni ludzie o gustach się nie spierali: najpiękniejszy kwiat to ten, który nie jest zerwany”) i in.; — intymnym („Czasem widzę we śnie dwa obrazy: otchłań i kobietę. Spadam w otchłań — nie dosięgam dna. Patrzę na kobietę — może i ona jest otchłanią?..”) itp. W tym wielowymiarowym kontekstualnym ujęciu kluczowa jest postać człowieka, który czasem zdolny jest do nierozsądnych (a nawet rozsądnych!) czynów, który ceni (lecz czasem gardzi) bliskich, krewnych i obcych, który kocha (a czasem nienawidzi) ukochanych, który czasem traci (lecz często odnajduje) sens własnego życia, który czasem się zatrzymuje (lecz zazwyczaj idzie dalej) w swoim zawodowym rozwoju. Dominującym zabiegiem stylistycznym jest metafora, zbudowana na parafrazie, grze słownej, zazwyczaj z konstrukcją frazeologiczną, na przykład „Czasem prawda kole w oczy, czasem pożycza się je od diabła. Czasem wydaje się: diabłów się rozmnożyło”. Podobne metaforyczne tworzenie wyrażeń świadczy o zagłębieniu autora w modele ludowego postrzegania świata, w tradycyjne etniczne wyobrażenia, utrwalone w ludowej mowie potocznej, w zasobie frazeologicznym języka. Autor, będąc specjalistą w dziedzinie folklorystyki, tworzy na podstawie znanych ludowych wyrażeń okazjonalne konstrukcje stylistyczne, zbudowane poprzez ich semantyczną grę słowną. Zbiór filozoficzno-ironicznych wierszy M. Dmytrenki jest prawdziwym interesującym wydarzeniem we współczesnym dyskursie literackim, wydarzeniem, które przedstawiło talent znanego folklorysty jako przemyślanego, wrażliwego na aktualne aspekty społeczno-kulturowe, polityczne, po prostu ludzkie rzeczywistości. Ważne, że znaczeniowa konotacja, problemowe nasycenie, stylistyczna ekspresja każdego z utworów wywoła u każdego czytelnika aktywne refleksyjne myślenie, skojarzeniowe paralele, filozoficzne rozważania, które będą rodzić emocjonalne oczyszczenie, zmianę życiowych priorytetów w kierunku moralnego, duchowego samodoskonalenia, co ogólnie powinno wpłynąć również na ogólny aksjologiczny rozwój społeczeństwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kalina od Zatuływitra

Raisa TALALAJ Jedynie myśl w poezji zatrzymałem: z jakiej pustki, Boże prawy, z korzeniem duszy, z głuchych garnców — ono wydobyte krwią, słowo prawdy! Wołodymyr Zatuływiter “Biegną godziny płynne i lata, a czas zamarł…” tutaj, w wersach wierszy w jego książkach, które spoczęły na granicie grobu poety na Kozackim Szczycie, w książkach pełnych “niepowstrzymanych językowych cudotwórstw” (Iwan Dziuba “Na trzech kontynentach”), które tak marzył wydać za życia: “Czwarty z tryptyku” (2004; 2009); “Czasza ofiarna” (2009); “Nienapisane pejzaże” (2009); “Cierniowa góra” (2012), a które wyszły już po śmierci poety i znacząco uzupełniły jego twórczą paletę. Właśnie nieskończenie głębokie poezje uznanego artysty co roku przywodzą nas na Zatuływitrowskie Czytania. W tym roku na Jedenastych czytaniach, poświęconych 70. rocznicy urodzin Poety, która przypada za pół roku, spotkaliśmy i wysłuchaliśmy znanych poetów i pisarzy: Stanisława Bondarenkę, Pawła Wowczaka, Wasyla Dowżyka, Mychajła Iszczenkę, Ołeksandra Kosenkę, Natalię Kłymenko, Wirę Nosenko, Wasyla Sołowja, Oksanę Szałak, Mykołę Szamraja, Ołeksandra Szuhaja, redaktora gazety “Chata” Mykołę Rudakowa. Muzeum Literackie Wołodymyra Zatuływitra wzbogaciło się o podarowane książki. A każdy z nas inspirował się luksusową przyrodą Kaniowskich gór na urwistych zboczach Dniepru, nasycił się twórczymi kontaktami, nasłuchał wspaniałych poezji, pieśni ludowych w wykonaniu śpiewaczek z chóru “Homin”, muzyki niezrównanego zespołu Kyryła Borodina i kobziarza z Sumszczyzny Mykoły Moszyka. Lecz najbardziej poruszyła obecnych (a było nas niemało: z Kaniowa, Kijowa, Kirowohradu, Sum, Czerkas, Moskwy, Bobryci, Pszenysznykiw) młodzież. Jak oni czytają niełatwe poezje Wołodymyra Zatuływitra! I jak dobrze, że uczą się ich na pozalekcyjnych czytaniach, przygotowują do konkursów literackich, do świąt. Uczniowie ze wsi Bobrycia Lilija Posternak i Kateryna Szapował z nauczycielką Natalią Romaniuk od dawna znają twórczość Poety, bo w ich szkole działa filia Muzeum Literackiego Wołodymyra Zatuływitra. Student Kaniowskiego Kolegium Kultury Jarosław Tyrianyk po raz pierwszy czytał Zatuływitra i był rad, otrzymawszy w prezencie “Czaszę ofiarną”. Szczególnie ciepło witano wszystkich nauczycieli i uczniów z Czerkas na czele z zasłużoną nauczycielką, przewodniczącą “Proświty” im. T. H. Szewczenki Ołeną Feszczenko. Chce się podkreślić, że czerkasi i kaniowscy proświcianie nie tylko biorą udział w kulturologicznych Zatuływitrowskich wydarzeniach. Oni, jako prawdziwi gospodarze swojej ziemi, dbają i o pochówek Poety w Buczaku, i o jego posiadłość. Razem z Literacko-Artystycznym Funduszem Wołodymyra Zatuływitra oraz Czerkaskim Związkiem Pisarzy co roku wspólnymi siłami sprzątają posiadłość i grób Poety. W tym roku porządkował ogród kandydat na deputowanych ludowych z Kaniowskiego okręgu wyborczego pisarz Łeonid Dacenko. W przeddzień Czytań kaniowianie, zorganizowani przez działaczkę społeczną Wirę Nosenko, cały dzień doprowadzali do porządku posiadłość. Nawet odpowiedzialna sekretarz Czerkaskiej “Proświty” Wałentyna Pryłucka, przykuta chorobą do domu, organizowała uczniów, przekazywała krzewy kwiatów do posiadłości. Nauczycielska praca i intelekt przejawiają się w uczniach. Doskonale, z głębokim zrozumieniem czytały poezje Wołodymyra Zatuływitra dzieci czerkaskich szkół: Wiktorija Miakota, Serhij Karpuk, Maksym Moskałenko, Bohdan Kowacz oraz Julia Tyczkowa (już studentka). Ciepło witano młodego czerkaskiego kompozytora Maksyma Moskałenkę, który pisze i wykonuje przy gitarze pieśni do słów Wołodymyra Zatuływitra. Tradycyjna strona Czytań “Niezapomniani” była poświęcona poecie Łeonidowi Tałałajowi, którego rocznica pogrzebu niedawno minęła. Niepokojące były przemówienia pisarza i znanego krajoznawcy Mychajła Iszczenki o losie tego kraju, tej zniszczonej, ale wciąż żywej wsi Buczak oraz dziennikarza Dmytra Iwanowa. Wzywali oni do stanięcia w obronie Środkowego Naddnieprza, niedopuszczenia do budowy Kaniowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej — zaplanowanej katastrofy ekologicznej. Oprawa Jedenastych czytań w tym roku była niezwykle jasna i świąteczna: ozdobiła je wystawa “Mamina chusta” zastępczyni redaktora naczelnego czasopisma “Sprawy rodzinne” Ludmyły Hrabowenko. Z 300 chust kolekcji przedstawiono nam czerkaskie wielkie chusty. Interesująco opowiadała o nich historyk sztuki Wałentyna Jefremowa oraz właścicielka kolekcji. Jak zawsze, Czytania zdobiły wyszywane ikony Ludmyły Kluj, mistrzyni nie traciła czasu, a wyszywała kolejną pracę, która zainteresowała nawet miejscowego motyla. Uroczyste było tradycyjne złożenie kaliny od Wołodymyra Zatuływitra na grobie Tarasa Szewczenki, którym zawsze kończą się Zatuływitrowskie Czytania. 200 lat minie wkrótce od dnia urodzin naszego Światła. I w naszej pamięci na zawsze zapisało się Zatuływitrowe: “…Za Słowem — Bóg, a trzeci — on, Taras”. Tworzenie poezji — tworzenie języka — tworzenie bytu. PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w sierpniu — 14 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn