Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
radzieckiej armii na ziemie innych narodów imperium. Represje 1937 roku to nie tylko stalinowskie rozkazy. Za te represje ponoszą odpowiedzialność obywatele Związku Radzieckiego. Tylko te państwa, narody, które przeszły przez tygiel pokuty, zmieniły swój los. Dzisiejsza polityka tych państw świadczy o tym, że w świadomości ludzi, mentalności narodów zaszły radykalne, fundamentalne zmiany. I ten wniosek jest sprawiedliwy i pouczający dla wszystkich czasów, wszystkich społeczeństw, wszystkich narodów — także dla krajów poradzieckich.
Maschinelle Übersetzung
W 2004 roku w uroczysku Sandarmoch w pobliżu Miedwieżjegorska stanął symbol upamiętnienia ukraińskich ofiar represji — Krzyż Pamięci „Zabitym synom Ukrainy”. Przewodnicząca Towarzystwa Ukraińców Karelii Łarysa Skrypnykowa wykazała maksimum przedsiębiorczości, patriotyzmu i poświęcenia, właściwych szczerej ukraińskiej duszy, aby ten granitowy, majestatyczny pomnik mógł powstać. I w tym roku, mimo wszelkich okoliczności, przyjechała do tego świętego miejsca. Jak w minionych latach, w Karelii odbyło się upamiętnienie poległych bojowników o wolność, prawdę i życie. W uroczystościach wzięli udział Ukraińcy z Karelii, przedstawiciele ukraińskich organizacji z Rosji, Moskwy, Petersburga oraz petersburskiego Memoriału. Do Sandarmochu przybyli tymczasowy chargé d’affaires Ukrainy R. Nimczynśkyj, przedstawiciele Konsulatu Generalnego Ukrainy w Petersburgu, konsul generalna Łesia Łozynśka, konsulowie generalni Polski, Finlandii, USA, Litwy, Łotwy i Estonii. Obecni złożyli kwiaty i zapalili świece pamięci niewinnie zamordowanych. Na wiecu, w odróżnieniu od poprzednich lat, nie było przedstawicieli rosyjskich władz żadnego szczebla. Nie było również znanego obrońcy praw człowieka Jurija Dmitrijewa, który wykonał ogromną pracę na rzecz ustalenia samego faktu masowych morderstw w uroczysku Sandarmoch. Obecnie ten obrońca praw człowieka siedzi w więzieniu pod zmyślonym zarzutem. Nie było delegacji od ukraińskiego towarzystwa Karelii „Kalyna”, co może świadczyć o obecnej ogólnej sytuacji ukraińskich organizacji społecznych w Rosji. Przy Krzyżu odmówiono modlitwę za spokój dusz synów i córek Ukrainy. Niezmordowana Łarysa Skrypnykowa zorganizowała obiad żałobny, częstowała korowajem żałobnym, który upiekła sama. Rok 1937 wszedł do historii jako rok masowych represji krwawego stalinowskiego reżimu. Czy represje byłyby możliwe, gdyby nie milczące lub głośne poparcie narodu? Setki tysięcy, miliony siedziały w łagrach, a nie mniej ludzi na wiecach piętnowało wrogów ludu, pisało donosy. Czyż więc tylko Stalin i jego poplecznicy ponoszą odpowiedzialność za masowe represje?! Reżim bolszewicki nie spadł z nieba, zmiany rewolucyjne w Imperium Rosyjskim dokonały się przy poparciu narodu, a późniejsza praktyka komunistyczna również uzyskała wsparcie większości narodu. Reżim bolszewicki został przyniesiony na bagnetach rosyjskiej bolsze- Zjednoczona służba prasowa ukraińskich organizacji Rosji (OPS UOR) Kontynuacja tematu na str. 6. 5 sierpnia 2018 r. minęła kolejna 81. rocznica tragedii Sandarmochu, gdzie w 1937 r. stalinowski reżim masowo zabijał Ukraińców, Polaków, Estończyków oraz więźniów innych narodowości, gdzie zabijano Rosjan, którzy nie akceptowali zbrodniczej polityki Stalina. FAŁSZYWEMU BOGU NIE SŁUŻĄ CHARKOWSZCZYZNA KALINOWA MYKOŁA TYMOSZYK ODPOWIADA FABUŁA, KTÓRA OŻYWA 14-15
Maschinelle Übersetzung
Witalij ABLICOW
Niedawno autor stał się przypadkowym świadkiem żarliwej dyskusji na temat przyszłych wyborów prezydenckich. Z odbiornika radiowego płynęła piosenka w wykonaniu popularnego S. Wakarczuka, a jeden z obecnych ironicznie zauważył: „Śpiewa przyszły prezydent… Jeszcze dodać Zełenskiego i Wierkę Serdiuczkę — i naprzód!”. Jego rozmówcy ostro zaprotestowali: „A co? Dlaczego ci chłopcy się nie nadają? Może właśnie oni są najbardziej godni!”. Każdy ma prawo do własnego zdania, tym bardziej, że znaczna część przyszłych wyborców dobrze pamięta skrzydlate powiedzenie lidera piotrogrodzkiego przewrotu październikowego 1917 roku: „Każda kucharka powinna nauczyć się zarządzać państwem”. Mimo to w podobnych przypadkach pozostaje pesymistycznie rozłożyć ręce — niemało jeszcze naszych obywateli jest pozbawionych nie tylko wystarczającego zrozumienia roli wyborów dla losów kraju, ale w ogóle nie zna podstawowych zasad i sensu walki politycznej. Ale, jak prorokował niegdyś pierwszy Prezydent Ukrainy Ł. Krawczuk: „Mamy to, co mamy”. Wszystkie te wydarzenia mają miejsce w czasach, gdy przeżywamy skomplikowany okres prób realizacji zadeklarowanych przez władzę reform (niestety, w większości — pseudoplanów), zwłaszcza w sferze informacyjnej, od czego zależą nie tylko wyniki przyszłych wyborów, ale i jutrzejszy dzień naszego państwa — Ukraina znajduje się w militarnym starciu, połączonym z wojną hybrydową z agresywnym północnym sąsiadem. Nierzadko dziś można usłyszeć i zobaczyć, jak politycy narzekają na wyborców: że niby słabo orientują się w obecnych wydarzeniach, gotowi zagłosować na przedstawicieli każdej siły politycznej. Ale i sami politycy nieczęsto zadają sobie pytanie: czy ukraińskie społeczeństwo ma możliwość otrzymywania obecnie wystarczającej ilości informacji, zwłaszcza dotyczących wewnętrznego życia państwa? Oceńcie sami: Ukraina nie posiada ani jednego periodycznego wydania drukowanego z solidnym nakładem, które byłoby rozpowszechniane nie tylko w stolicy, ale we wszystkich regionach. Drastycznie spadła jakość audycji radiowych i programów telewizyjnych. Istnieją podstawy, by twierdzić, że w naszym państwie brakuje adekwatnego do czasu wojny systemu kontrpropagandy. Imitowane przez władzę „reformy” towarzyszą wydarzeniom, które są sprzeczne z normami życia w demokratycznym państwie, w szczególności masowym zwolnieniom specjalistów w państwowych strukturach radia i telewizji, z których wielu oddało ukochanej pracy dziesiątki lat swojego życia. Zatem kijowscy włodarze ignorują jedną z najważniejszych zasad budowania państwa — informowanie społeczeństwa (właściwie podstawowe zadanie mediów: monitorowanie działań władzy i rozpowszechnianie społecznie istotnych informacji). Właśnie dlatego znaczna część wyborców nie ma innego wyboru, jak sprzedać swój głos za marną sumę lub wymienić go na paczkę kaszy gryczanej.
W wąskich kręgach telewizji publicznej nie cichną dyskusje na temat: „Kto zainicjował praktykę jednoczesnego nadawania ze studiów, w których zainstalowano zarówno aparaturę radiową, jak i kamery wideo?”. Jestem przekonany, że „ojciec” tego „odkrycia” nie otrzyma wieńca laurowego choćby dlatego, że telewizja w stylu „gadających głów” zarówno na Chreszczatyku, jak i na Mielnikowa, skąd prowadzone są transmisje, przyjęła się na Ukrainie jeszcze na początku lat 90. ubiegłego wieku. Prawda jest taka, że dziś to „nowe-stare” rozwiązanie zmuszeni są egoistycznie praktykować totalnie tylko dlatego, że innego wyjścia po prostu nie ma (lwia część środków budżetowych idzie na niebotyczne pensje nowych szefów ukraińskiego radia i telewizji oraz na nie mniejsze od pensji premie-zachęty dla nich samych). Tylko nie jest jasne: na świecie płaci się za pomyślnie i jakościowo wykonaną pracę, a za co otrzymują setki tysięcy hrywien obecni kierownicy krajowych mediów elektronicznych? Apetyt, jak mówią, rośnie w miarę jedzenia (o obecnych i możliwych źródłach finansowania narodowego radia i telewizji — właśnie tak należy nazywać system elektronicznych środków masowego przekazu, mowa będzie poniżej). Przy okazji zaakcentujmy: chciwe, konsumpcyjne nastroje w środowisku kierowników państwowych struktur branży informacyjnej przekraczają wszelkie granice. Nie tak dawno prezes zarządu PJSC Narodowa Publiczna Spółka Telewizyjna Ukrainy Z. Ałasanija przyznał premie członkom zarządu PJSC NPSTU R. Wintoniwowi, I. Hrebieniuk, O. Kolcowej, J. Makarowowi, R. Nykynence, M. Czernotyckiemu. Premia w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia — 172 tysiące 800 hrywien. Uczta w czasie zarazy! Jeszcze jedna istotna w tym przypadku uwaga: pojęcie „telewizja” (w rozumieniu — transmisja na odległość „żywego obrazu”) we współczesnej Ukrainie nabrało nieco innej (dalekiej od prawdy) treści. Jeśli dzisiejsze radio to aktywne rozpowszechnianie na antenie komunikacji „gadających głów”, to krajowa telewizja to pasywny obraz wideo tych nieumilkniętych głów. Innymi słowy: narodową telewizję przez ćwierć wieku tak „zreformowali” ludzie, którzy mają umowny związek z dziennikarstwem, że można powiedzieć — ona niemal zniknęła. Konkretniej: po 1991 roku centralna kijowska władza, likwidując Państwowy Komitet ds. Radia i Telewizji USRR, nie stworzyła niczego innego; i jeśli państwowi przywódcy nie opamiętają się i nie przestaną po raz kolejny dobierać kolejnej kompanii pseudo-kierowników i nieudolnych kadr do struktur informacyjnych według zasady „swoi – nie swoi”, mamy wszelkie szanse pożegnać się z najnowocześniejszym osiągnięciem współczesności. Zrozumiałe, że nie z dobrego życia wynika to narzucone małżeństwo, to sąsiedztwo radia i telewizji w ciasnym studiu, a z braku produkcji wideo (czy jak teraz mówią — kontentu). I wszystko to dzieje się w czasie, gdy środki na rozwój mediów elektronicznych są! Tylko wykorzystywane są niezgodnie z przeznaczeniem. Sądźcie sami. Obecnie na Ukrainie faktycznie działają trzy ministerstwa informacji: irrealne Ministerstwo Polityki Informacyjnej (minister J. Steć), niezrozumiała ze względu na swoją działalność Narodowa Rada Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii (przewodniczący J. Artemenko) i reliktowy Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy (przewodniczący O. Naływajko). Zauważmy, że żaden z wymienionych „szefów”, nie zważając na liczne nagrody i wysokie stanowiska, niczym pozytywnym w dziennikarstwie się nie wyróżnił. J. Steć — beztalenciowy pracownik klubowy, „wódz wojsk informacyjnych Ukrainy”, zrobił „udaną” karierę dzięki swoim powiązaniom i znajomościom. J. Artemenko, chociaż chodzi dziś wszędzie w wyszywance, zasłynął w Zaporożu jako zagorzały rusyfikator lokalnej prasy (na obecnym stanowisku „nowoobjawiony ukrainofil” usunął z krajowej anteny aż 10 rosyjskich kanałów telewizyjnych (!?) i prowadzi superzaciętą walkę z zagranicznymi filmami, piosenkami itp.; jednocześnie dostawcy spokojnie rozpowszechniają w sieciach kablowych moskiewską produkcję telewizyjną, bo ich komercja rzekomo nie jest ideologiczna: „im więcej świadczy usług, tym szybciej grubieje własny portfel”. Oburza też ostatnia „antymoskiewska akcja” J. Artemenki: ponownie podpisał licencję na nadawanie na Ukrainie odrażającego kanału telewizyjnego „Inter” na siedem lat. O. Naływajko — typowy bohater naszych czasów: były oddany komsomolski funkcjonariusz szczebla obwodowego i stołecznego; kieruje Państwowym Komitetem Telewizji i Radiofonii (ostatnia pseudo-uzdrawiająca akcja — „odpaństwowienie” mediów drukowanych, co faktycznie prowadzi do zniszczenia ukraińskich gazet i czasopism na Ukrainie). A teraz policzcie, ile środków budżetowych idzie na zaspokojenie finansowych apetytów tych prorządowych instytucji-trutni. Nie będziemy brać pod uwagę środków, które idą na utrzymanie pomieszczeń służbowych. Wystarczy policzyć kierownicze pensje i ich wygórowane premie! I to przy ciągłym narzekaniu, że brakuje środków na rozwój branży. Istotnym dodatkiem do Funduszu Rozwoju Prasy i Mediów Elektronicznych na Ukrainie powinno stać się opodatkowanie zagranicznych gazet i czasopism, radia i telewizji, które są zakładane i finansowane z zagranicy (nie trzeba niczego zakazywać i zamykać — niech płacą!). Krajowi właściciele gazet i czasopism, radia i firm telewizyjnych (oligarchowie — gospodarze prywatnych stacji radiowych i telewizyjnych!) też powinni być opodatkowani (ci ostatni zarówno za swoją obecność w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, jak i za rozpowszechnianie na antenie swojej produkcji). Nieprzypadkowo Ukraina jest chyba jedynym państwem, gdzie rynek reklamowy zwyciężył informacyjny (przejrzyjmy fach zastępców i pomocników kierowników radia, telewizji, odpowiednich struktur rządowych — wszyscy to specjaliści od reklamy). W konsekwencji: radio i telewizja stały się nocne (w dzień we wszystkich programach totalnie panuje pani Reklama — nowobogaccy zarabiają!). Przekonującym przykładem jest historia bezceremonialnej inwazji-wprowadzenia w 1996 roku rosyjskiej filii moskiewskiego ORT (Publiczna Telewizja Rosyjska) w ukraińską przestrzeń informacyjną. Do tej pory faktycznie ORT nie odeszło z Ukrainy. Realizatorami tego projektu są krajowi oligarchowie (obecnie „Inter” należy do D. Firtasza — 80% oraz S. Lowoczkina — 20%). Dodajmy, że programy telewizyjne „Interu” rozpowszechniane są niemal na całej Ukrainie. Podczas gdy Telewizja Publiczna i inne kanały telewizyjne — tylko gdzieś na 70%. Ćwierć wieku — dla wieczności nieznaczący odcinek historyczny. Ale jeśli obecnie Ukrainą kierują ci, którzy uważają się za patriotów, to wyniki powinny być pozytywnie bardziej odczuwalne (tym bardziej, że trwa wojna!). Przynajmniej należy zrozumieć, że udany rząd należy formować według celowości, a nie według liczby przedstawicieli partii i klanów, którym rozdają wymarzone przez nich teki — zapłatę za wsparcie w kolejnych wyborach; że sterowana przez władzę branża informacyjna to anachronizm i wreszcie, że każdy naród rzeczywiście jest zdolny do konsumowania różnych wartości kulturowych (bywa i narodu-najeźdźcy, ciemiężyciela), ale ten obojętny na swój los naród nigdy nie będzie uznawany przez ludzkość za cywilizowany, bo pozostaje niewolnikiem cudzych idei, wiedzy, wartości. Oto dlaczego nie można zwlekać i tak obojętnie patrzeć na problemy rozwoju krajowej przestrzeni informacyjnej. Potrzebne są i gazety, radio i telewizja, Internet itp. — propaganda i kontrpropaganda. Wtedy społeczeństwo naprawdę zrozumie treść wydarzeń zarówno w Donbasie, jak i na Krymie. I wtedy nie będzie u polityków podstaw do narzekania, że wyborcy, mówiąc kolokwialnie, nieprawidłowo głosują. Dzisiaj władza powinna zrozumieć i uznać, że w 1991 roku Ukraina straciła szansę na zreformowanie przede wszystkim arcyważnej dla niezależnego kraju branży informacyjnej — faktycznie krajowe media jedynie zmieniły swoje ideologiczne zabarwienie (tak by rzec — zmieniły maskę). Stanowczość takiego twierdzenia wyjaśnia się tym, że po pierwsze, krajowi przywódcy — przede wszystkim żaden z Prezydentów — ani razu nie wznieśli się do zrozumienia roli i znaczenia przestrzeni informacyjnej w życiu zadeklarowanej niepodległej Ukrainy. Wybór dróg wyjścia z kryzysu, w którym znalazły się krajowe media, jest szeroki. Można wybrać drogę niemiecką, kiedy tworzy się Radę ds. Prasy, w skład której wchodzą dziennikarze (a nie podstawione kaczki — sługusy władzy), delegowani przez Narodowy Związek Dziennikarzy i Narodowy Związek Zawodowy Środków Masowego Przekazu, a także wydawcy, skierowani do Rady przez Narodowy Związek Wydawców Gazet i Związek Wydawców Czasopism (ich u nas nie ma, więc należy stworzyć — znowuż, bez udziału władzy).
Wtedy obecny kierownik Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy S. Tomilenko nie będzie narzekał, że „oligarchowie, którzy tworzą media dla wpływów politycznych, nie potrzebują jakościowego dziennikarstwa”. Istnieją inne warianty przezwyciężenia impasu — nam bliższe naturalnie, europejskie. Gdybyśmy po 1991 roku rozpoczęli reformowanie branży informacyjnej — niezależnej od władzy, prawdziwej i cywilizowanej — dzisiaj nie mielibyśmy radiowo-telewizyjnych śmieci na antenie, tendencyjnych publikacji na łamach gazet itp. Na czele Nadawcy Publicznego — kandydaci najemnicy legii francuskiej? Czym jest francuska Legia Cudzoziemska i czym się zajmuje? Nieco przypomnimy o tym czytelnikom. Jest to część Sił Zbrojnych Francji. Hasło wojska „Legia — nasza Ojczyzna”. Rekrutują ochotników z całego świata. Walczą we wszystkich zakątkach planety Ziemia — za solidne pieniądze. Chcesz zostać legionistą? Od razu zgódź się na zmianę nazwiska i imienia — innymi słowy, na zmianę samoidentyfikacji. Co zainspirowało swego czasu reformatora ukraińskiego radia i telewizji Z. Alasanię do udania się do legii francuskiej, autorowi nie wiadomo (zresztą po co nam o tym wiedzieć — to jego osobista sprawa. Tym bardziej, że ochotnika tam nie przyjęli). Najważniejsze — musimy wiedzieć, jaki światopogląd ma człowiek, którego władza uparcie narzuciła środowisku dziennikarskiemu. To Z. Alasania wciąż wspomina o swojej próbie zostania legionistą, zatem nie jest to przypadek w jego biografii, a pewna wizja swojego przeznaczenia na ziemi. Nas interesuje co innego — portret osobowości, której powierzono stworzenie faktycznie nowego (obecni szefowie i ich otoczenie lubią gdzie trzeba i nie trzeba używać pojęcia „nowoczesny”) radia i telewizji na Ukrainie. Oto jeden z wywiadów Z. Alasanii, który uderza bogatym (?!) słownikiem byłego charkowskiego dziennikarza z dyplomem budowlańca. „My sprzątnęliśmy całe gówno” — tak ocenił początek swoich reform Z. Alasania. Co miał na myśli, zrozumieć trudno, bo to, „sprzątnięte”, o czym powiedział obecny prezes zarządu Narodowej Publicznej Spółki Telewizyjnej Ukrainy, obrazowo mówiąc, pozostało i przeważa w programach zarówno radia, jak i telewizji (w ogóle, prawdziwi mądrzy reformatorzy rozsądnie łączą zarówno wypracowane przez poprzedników, jak i zaproponowane swoje nowe). Materiały konkursowe, programy kandydatów też zdziwiły. Bo nie jest to prosta sprawa — odnawiać branżę informacyjną, kiedy wszyscy kandydaci są dobrze znani w środowisku okołotelewizyjnym, ale nie swoimi szczególnymi osiągnięciami twórczymi czy organizacyjnymi, a po prostu tym, że oni, jak to mówią, są na świecie. Tego, oczywiście, mało. Dlatego najlepszy wybór — europejski wariant uzdrawiających zmian. Ale wydarzenia wokół Publicznego radia i telewizji rozwijają się zgodnie z dawno nakreślonymi planami grupy, która uparcie promowała Z. Alasanię (dziennikarze mówią o ostrym pragnieniu liderów tej grupy, by zostawić na Chreszczatyku tylko budynek byłego Państwowego Komitetu Radia i Telewizji, a na miejscu starej części instytucji i solidnego terenu wewnętrznego dziedzińca wybudować sięgające nieba centrum handlowo-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kompleks rozrywkowy — cóż, pomysł nie najgorszy dla pomnażania zysków przyszłych właścicieli-nuworyszy). Nie tylko z Bożego zrządzenia zwycięzcą został Z. Alasania, bo zapoznając się z jego programem, można tylko się dziwić i stawiać na marginesie znaki zapytania (treść rodzi domysł — czy sam autor potrafi wyjaśnić, o czym mówi?). Mało konkretów, więcej mglistych planów i nierealnych zamiarów. I żadnej odpowiedzi na pytanie: “Jak osiągnąć oczekiwane zmiany?” Nie ma odpowiedzi również w treści wywiadu, który rozpowszechnia ostatnio Z. Alasania. A lider, który sam wątpi w zwycięstwo, to pierwszy wróg. Być może problem nie tkwi nawet w osobowości przypadkowego szefa NSTU? Słowem, najwyraźniej charkowianin Z. Alasania pomylił się, biorąc się nie za swoją sprawę — tele-radiowozu z trzęsawiska on nie wyciągnie. Ruszyć z miejsca to, co ma zagadkowe piętno “UR+UT”, nie jest tak prosto. Chociaż dzisiaj Moskwa prawie nie zabiera do Ostankino wszystkiego, co najlepsze w Kijowie, to utrwalona dziesięcioleciami prowincjonalna przeciętność i rusyfikacja wciąż panują zarówno w studiach na Chreszczatyku, jak i na Mielnikowa. Z rozpaczy Z. Alasania mówi o jakiejś intelektualizacji ukraińskiej telewizji i radia. Ale Chorkiny, Tiahnyriadny i im podobni już wszystko zrobili na odwrót: przekonująco zademonstrowali radiosłuchaczom, jak to się robi — radioaudytorium gwałtownie się zmniejszyło, radio opuszczają utalentowani dziennikarze i prowadzący programy, którzy mieli swoje oddane grona słuchaczy. Oczywiście, dzisiaj nie ma praktyki kontroli ze strony społeczeństwa nad mediami — demokracja (gdybyż to prawdziwa!). Dopiero kiedy dożyjemy czasów niezależnej prasy i elektronicznych mediów, stanie się jasne — kto jest utalentowany, a kto imitatorem. Radiofonia, telewizja — to przede wszystkim nazwiska, postacie, ludzie, których znają i którymi się zachwycają. Kim są ci “kalifowie na godzinę”, którzy dzisiaj zasiedli w studiach i przed mikrofonem? Nie będę wymieniał obecnych kierowników ukraińskiej telewizji — podwładnych Z. Alasanii. Niestety, prawie nie ma wśród nich utalentowanych dziennikarzy, którzy mają widza, których zna telewidownia, których chcą oglądać i słuchać. Którzy pracują ciekawie, odkrywają zawsze coś nowego, pomagają zrozumieć współczesność i ocenić przeszłość. Zgodźcie się, gdyby w teatrze nie było utalentowanych aktorów, kto by tam chodził? Powtórzę się: chodzi o obietnice Z. Alasanii intelektualizacji rodzimej telewizji i radia. Jak to planował zrobić, do tej pory pozostaje nierozwiązaną tajemnicą. Wyjaśnienie jest proste — brakuje twórczych pomysłów i ratunkowych planów, talentu, by dostrzec te zbawienne ścieżki. Tylko realizować te plany powinni nie alasanie, nie łoszkiny, nie bezuhłe i inni niewolnicy “złotych garnuszków”, a patrioci swojej ojczyzny.
“Jestem już nie dziennikarzem, teraz moim największym pragnieniem jest bycie biznesmenem”. Tak powiedział generalny producent popularnego kanału telewizyjnego. Ilu “dziennikarzy” chciałoby pójść tą ścieżką? Bo co daje dzisiaj dziennikarstwo nawet niebeztalenciom? Bezzasadnym — dość grube koperty z walutą. Niezależnym — skromną pensję w mało- i średnionakładowych wydawnictwach periodycznych. Kto więc dzisiaj rządzi przestrzenią informacyjną? Nie po prostu człowiek interesu, a nuworysz, w którym umarł dziennikarz (to sprzeczny wniosek, wszak gdyby był prawdziwym dziennikarzem, to po prostu nie mogłoby się to stać). To stwierdzenie w pewnym stopniu jest bliskie temu, o czym mowa była na początku naszych notatek. Wszak czy może trzeźwo myślący człowiek popierać myśl, że 46-milionowym europejskim państwem zdolni są zarządzać klauni-nieudacznicy czy nawet uszczęśliwiony przez los i talent piosenkarz? A także czyż nie jest tragedią, kiedy utalentowany człowiek świadomie, dla grubego mieszka, zdradza nadzieje wspólnoty? Emocjonalnie postrzegamy współczesne wydarzenia, a trzeźwi analitycy po raz kolejny szukają (lub imitują!) odpowiedzi na pytanie “Gdzie jest przyczyna paradoksalnych wyników kolejnych wyborów?” Zarówno lokalnych, jak i ogólnopaństwowych. Przez 27 lat skutki narodowego wyrażania woli są coraz smutniejsze: do parlamentu trafiają deputowani, z których niemało ma sprzeczne dokumenty o wykształceniu i działalności społecznej (niemało było nie raz więzionych za popełnione przestępstwa), rządy formowane są z mało wykwalifikowanych specjalistów-grubasów; z powodu niedoskonałego ustawodawstwa i totalnego chaosu na drogach faktycznie codziennie słyszymy o kolejnych ofiarach itd., itp. Te i wiele innych zjawisk społecznych są właściwe również sferze informacyjnej — pożądanemu prawdziwemu lustru na wielkiej drodze życia. Bez wątpienia autor tych notatek jest za demokratyczną drogą rozwoju Ukrainy. Lecz, najwyraźniej, dość bawić się w pseudodemokrację, dość robić bohaterów z łotrzyków-złodziei. Czas przywrócić ukraińskiemu społeczeństwu kult nauki, edukacji, kultury i duchowości. Ale dzisiaj, niestety, przywódcy państwa czasem działają nieadekwatnie do sytuacji: na przykład dużo mówi się o problemach językowych na Ukrainie. Istnieją dziesiątki różnych struktur przy ministerstwach i urzędach, funkcjonowanie pracowników których jest dobrze opłacane (nie dziesiątki tysięcy hrywien, a setki!) – pozytywne rezultaty są nieobecne, wszak obecny poziom rusyfikacji w państwie przewyższa nawet czasy radzieckie). I nasuwa się pytanie: “Co przeszkadza Prezydentowi wydać rozporządzenie o obowiązkowym używaniu przez urzędników w służbie państwowej języka państwowego, co przewiduje obowiązujące ustawodawstwo?” Środków na to wcale nie trzeba wydawać, po prostu trzeba zrealizować naglący wymóg wobec urzędników państwowych, by wypełniali ustawę o służbie państwowej. W ministerstwach i strukturach rządowych panuje język rosyjski, ekran telewizyjny i liczne stacje radiowe — są rosyjskojęzyczne. Zamiarów, by coś zmienić, nie uciekając się do zdecydowanych działań, jest za mało. Działajcie, panie Prezydencie!
P.S. Walka nanajska — imitacja rywalizacji z przeciwnikiem-antypodem: w ciemnej porze doby w płóciennym namiocie z ogniskiem zapaśnik wykonuje rytualny taniec, tworząc ruchomy cień, z którym sam walczy i zachwyca się sobą.
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Nietrudno się domyślić, że Ukraina jest jednym z państw, któremu warto przygotować się na poważne wydarzenia. Problem nie tylko w tym, że hipotetyczne 50 eurohubów znacznie przyspieszy migrację aktywnej ludności z Ukrainy. Ci ludzie mogliby pracować w ojczyźnie, tworząc gospodarkę przetrwania jako podstawę konkurencyjnego potencjału państwa. Tworzenie potężnych centrów finansowo-przemysłowych będzie wiązało się z koncentracją zasobów zgodnie z prawem minimalizacji strat, przyciągając je z zasobnych w surowce przyległych terytoriów. Ukraina bez wątpienia znajduje się na ich liście. Przytoczone hipotetyczne zagrożenia są znaczące, gdyż po takim „darczyństwie zasobów w zamian za narkotyk kredytów” może okazać się, że mamy niewiele zasobów na rozwój naszego państwa. Będziemy mieli deficyt potencjału innowacyjnego, przede wszystkim w dziedzinie adekwatnej modernizacji państwa i biznesu. Niderlandy mają znikome zasoby, ale efektywność ich produkcji rolnej jest o rząd wielkości wyższa od chwalonych sukcesów naszych agroholdingów na najlepszych na świecie czarnoziemach. Można się pogubić, sporządzając listę ukraińskich problemów, ale prawda jest taka, że nie da się ich uniknąć. Musimy koniecznie zyskać na czasie, aby być gotowymi. Jedynym czynnikiem, który nieco odracza nadciągającą na nas dziewiątą falę globalizacji, jest konsekwentna polityka językowo-etniczna, obywatelska i państwowa ochrona ukraińskich wartości etnicznych, relacje z mniejszościami etnicznymi jako ostatecznie obywatelami na podstawie rządów prawa. W nowym świecie różnica między autochtonami a mniejszościami nie będzie już mierzona liczbą, lecz aktywnością biznesową i zdolnością do okiełznania trendu globalizacyjnego, wykorzystania go do zdobycia władzy i bogactwa. Mniejszości nigdzie już nie asymilują się w tradycyjne środowisko językowo-etniczne, jeśli nie daje im ono preferencji w światowym biznesie, nie posiada głównych markerów kosmopolitycznego składnika globalizacji, nie włada choćby jednym z jej języków. Na obszarze poradzieckim językiem przejściowym kosmopolityzacji jest rosyjski. Dlatego na Ukrainie mniejszości etniczne wybierają i będą wybierać rosyjski oraz angielski, nie mając potrzeby używania ukraińskiego. Niestety, język rosyjski jest nie tylko językiem okupacji, ale i przejściowym regionalnym językiem globalizacji, który poprzedza angielski. Dlatego po jego stronie stoi bogaty cywilizowany świat, sympatyczni miliarderzy naszych terenów i, bez wątpienia, Rosja. Będą nas rusyfikować ze strony Rosji i ze strony reszty świata, nawet nie mając do nas ani krzty zła — taka jest wola biznesu na biznesie. Trzeba przyznać, że mniejszości narodowe są zawsze bardziej aktywne, zdolne do szybkiego wykorzystywania miejscowych i światowych procesów dla wzbogacenia się i wpływu na państwo. Nie trzeba poniżać Romów litością czy zazdrościć zbyt sukcesywnym przedstawicielom biznesmenów i urzędników z jakiejś innej narodowości. Romowie żyją, jak chcą, i nie zawsze są biedni, a ci, inni, masowo bogacą się znacznie szybciej od typowych, ale zdepresjonowanych wujków z autochtonicznego ukraińskiego etnosu. Jeśli po skandalu z pogromami obozów romskich ktoś skarży się, że państwo mniej chroni prawa etnicznych Ukraińców — to smutne. Światowy wpływ zawsze orientuje państwo na wspieranie postępu. A unifikacja ludności, zacieranie granic między państwami i narodami w celu przyspieszenia ruchu kapitału i zasobów właśnie zakłada wspieranie szczególnych praw mniejszości. Uważa się, że autochtoni w cywilizowanym społeczeństwie i tak mają fory w zakresie wpływu i zamożności. Nikt przecież nie będzie robił wyjątku dla Ukrainy, w której ukraiński etnos takich forów nie ma z powodu długotrwałej kolonizacji przez imperia. Na świecie dominuje proces gromadzenia bogactwa, a problemy językowo-etniczne i rodzinne okazały się po raz pierwszy w historii ludzkości pochodnymi, podporządkowanymi temu procesowi. Całkiem możliwe, że to nie jest zbyt dobre, ale taka jest rzeczywistość. Z drugiej strony — dominacji ludzkiej natury, wartości rodzinnych i etnicznych nie da się odwołać. Dlatego czynnik etniczny nieuchronnie będzie wpływał w przyszłości na światowe procesy, a będąc przygniecionym przez globalizację, będzie przybierał ostre formy walki o wpływy i wzbogacenie. Całkiem możliwe, że z czasem procesy globalizacyjne okiełznają aktywne narody autochtoniczne lub enklawy mniejszości, i dlatego ważne jest dla nas, aby być gotowymi na ostrą konkurencję za jakieś 30 lat. W tym celu wszyscy powinni starać się być obywatelami ukrainocentrycznego światopoglądu. Mówię to tym, którzy nie lubią etnicznych Ukraińców i uważają ich za winnych wszystkich problemów państwa. Ale, na przykład, nie wszyscy emigranci we Francji kochają Francuzów, ale stają się Francuzami, aby żyć spokojnie i dobrze, jak we Francji. To, że nasi urzędnicy, ministrowie, deputowani, wojskowi, policjanci i zwykli obywatele publicznie posługują się rosyjskim i trollują „ukraińców”, świadczy o tragicznym niezrozumieniu powagi światowych wyzwań, które musimy pokonać. Nie uratuje nas MFW czy oparcie na biznesie super-bogatych, nawet nie silna armia, a świadomy wybór państwowotwórczej tożsamości, bo tak zyskamy czas na odnowę przed nowym wyzwaniem świata. Oczywiście, nie możemy być przeciwnikami globalizacji, bo to nierozsądne, niczym przeciwstawianie się wielkiemu żywiołowi, ale musimy koniecznie zyskać na czasie, aby przygotować własny statek i pozostać na powierzchni. Nie jestem pewien, czy rozumiemy, jak to zrobić teraz, ale mam nadzieję, że zrozumiemy, inaczej nie byłoby sensu pisać tego tekstu. Na początek wystarczy choćby udawać publicznie obywatela o ukraińskim nacjonalistycznym światopoglądzie. Nawet jeśli niektórym od tego wywraca się żołądek i w domu chce się przekląć w ojczystym języku. Możliwe, że po jeszcze kilku bolesnych ciosach w naszą kieszeń, stać się takimi obywatelami zechce większość. Ale czas na podjęcie osobistej decyzji mija i wszyscy możemy przegrać. Oczywiście, w przegranej nie ma szczególnej tragedii, bo ktoś musi przegrywać. Będziemy przyzwyczajać się do życia z prądem świata, wszak człowiek przyzwyczaja się do wszystkiego. Nie jesteśmy najgorsi — tak żyje większość ludności planety. Ja jednak wolę, aby nowe pokolenie Ukraińców znalazło się na powierzchni, w ukraińskiej, a nie w cudzej łodzi. Niedawno znany szwedzki futurolog Kjell Nordström w swoim kijowskim wykładzie dla biznesu postawił hipotezę, że w niedalekiej przyszłości zamiast 28 krajów UE będzie 50 potężnych hubów gospodarczych. Co więcej, prognozy socjologiczne świadczą o gwałtownej koncentracji biznesu i aktywnej ludności w miastach. Globalizacja wyraźnie przyspiesza, a nadchodząca urbanizacja i kosmopolityzacja ludności planety w sposób radykalny wpłynie przede wszystkim na życie obywateli państw o słabym potencjale konkurencyjnym.
Maschinelle Übersetzung
Cztery lata temu w naszej gazecie opublikowano apel pisarza, dziennikarza, deputowanego do Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji Andrija Bondarczuka do czytelników z prośbą o nadsyłanie wspomnień o Hołodomorze 1946–1947 lat oraz o ofiarną pomoc głodującym na Wschodzie, w Centrum, na Południu Ukrainy i w sąsiednich obwodach Rosji, aby stworzyć zbiorową księgę-kronikę powojennej tragedii. I oto niedawno w kijowskim wydawnictwie „Orijentyr” ukazało się solidne, 608-stronicowe wydanie „Ukraina. Hołodomor 1946–1947 lat: niekarana zbrodnia, zapomniane dobro”, wydane przy wsparciu Fundacji Badawczej im. O. Ołżycza (USA). Odbyło się kilka prezentacji, dwie z nich w Kijowie, w Domu Ludowym oraz na Kijowskim Uniwersytecie Narodowym im. Tarasa Szewczenki, podczas międzynarodowej konferencji naukowej „Sztuczne hołodomory XX wieku”. A ostatnio z USA nadeszła kolejna przyjemna wiadomość: książka „Ukraina. Hołodomor 1946–1947 lat: niekarana zbrodnia, zapomniane dobro” została włączona do zbiorów prestiżowej Biblioteki Kongresu. Ponadto trafiła ona do specjalnej, stałej kolekcji sektora, skąd rozsyła się katalogi przechowywanych tam jej wydań do najbardziej znanych bibliotek świata. Autor prezentuje swoją książkę najliczniejszym bibliotekom obwodów Ukrainy.
Maschinelle Übersetzung
Halyna MOHYLNYCKA, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, starszy wykładowca katedry edukacji psychologiczno-pedagogicznej oraz społeczno-humanistycznej w komunalnej uczelni wyższej „Odeska Akademia Kształcenia Ustawicznego”, pisarka, laureatka nagrody literackiej im. Wasyla Stusa. I. Podróż „nie w tę stronę”. Usłyszałam w telewizji o podróży naszych niby ukraińskich obywateli i błogosławionych hierarchów niby Ukraińskiego Kościoła do Turcji, na Fanar, do Jego Świątobliwości Patriarcha Ekumenicznego Bartłomieja I z pokorną prośbą o uratowanie Ukrainy przed nieszczęściem, bo jak tylko zostanie wydany Tomos o uznaniu Kościoła Patriarchatu Kijowskiego i nadaniu mu statusu Cerkwi Lokalnej, to od razu nastąpi koniec świata, a w tak kochanej przez tych przedstawicieli narodu Ukrainie cały „pokój i dobrobyt” całkowicie zniknie. Delegacji tej od „Ukraińców” przewodził znany od dawna ze swojej „najbardziej chrześcijańskiej” miłości do Ukrainy (bez Ukraińców w niej, rzecz jasna…) metropolita odeski i izmailski Agafangel, a wśród delegatów mignęła „do bólu znajoma” jeszcze z czasów donieckich i ługańskich wieców pod rosyjskimi trójkolorowymi flagami brodata twarz sep… (oj, bardzo przepraszam!) deputowanego ludowego Ukrainy W. Nowinskiego. No, pomyślałam sobie, chwała Tobie, Panie, zrozumieli ludzie wreszcie! Już nawet o Ukrainie i jej „spokojnym i dostatnim życiu” zaczęli dbać! Ale właśnie wtedy przypomniał mi się Mosze z żydowskiego dowcipu, który jechał, biedak, „nie w tę stronę”. Mało co nie wskoczyłam w telewizor, tak bardzo chciało mi się w tej samej chwili opowiedzieć o nim tym stambulskim wizytatorom. Ale w porę przypomniałam sobie, że przy moich gabarytach nie zmieszczę się w telewizorze, i postanowiłam, że trzeba będzie poczekać na powrót z Fanaru naszych „gołębi pokoju” i orędowników naszego „dostatniego i spokojnego życia”. Otóż, doczekawszy się, zwracam się do nich, choć mam nadzieję, że wszystkim czytelnikom gazety będzie ciekawie zapoznać się z tym „posłaniem”.
Wysokodostojny Władyko Agafangelu! Szanowni Panowie wizytatorzy! Bardzo dziękuję Wam za Waszą troskę o pokój i spokój na ziemi naszej. Serdecznie przejmując się Waszymi drogocennymi (nie-nie! nie krzyżami i panagiami, blaskiem których, jak mówią, nawet promienny Carogród oślepiliście), a szczególnie Waszym drogocennym samopoczuciem i zdrowiem, prosiłabym Was, abyście nie obciążali więcej ciał i dusz swoich taką „szczerą” troską. Bo jakoś tak to wychodzi, że jak tylko Wy i Wasi poplecznicy zaczynacie się bardzo aktywnie o nas troszczyć — to nam to koniecznie bokiem wychodzi. No, czyż nie Wasza gorliwa troska „o budowę ruskiego miru na Ukrainie w imię podniesienia duchowości i zachowania czystości prawdziwego prawosławia” doprowadziła do wojny na Wschodzie, do ruiny setek miast i wsi Donbasu, do śmierci tysięcy ukraińskich obywateli? Więc lepiej już się nie troszczcie! A jeszcze chcę wyrazić Wam, Panowie, swoje szczere współczucie z powodu tego, że Wy, jak biedny Mojsze z odeskiego dowcipu, pomyliliście kierunek i „nie w tę stronę” zajechaliście ratować Ukrainę, jak mówi się w modlitwie, „od głodu, zarazy… najazdu obcych i bratobójczej wojny”. Wam by za tym — na Północ! A Wy — na Południe! Po co? Południe przecież nie wysyłało nam czołgów i „Gradów”, czy „Buków” dla „zguby” naszych miast i wsi, kopalń i zakładów! I „najazd obcych” nie z Południa przyszedł. I broni oraz pojazdów opancerzonych dla tej „zguby” Patriarcha Ekumeniczny nie święcił. Święcił je patriarcha Moskiewski, o „zdrowie i zbawienie” którego codziennie modlicie się w swoich cerkwiach i którego wolę wykonujecie, tak jak on wykonuje wolę kremlowskiego antychrysta. I bojowników całymi dywizjami dla zabijania naszych synów i braci na naszą ziemię ze Stambułu nie wysyłali. Oni z Północy przyszli. Z tego „ruskiego”, czyli „rosyjskiego miru”, o którego urządzenie na Ukrainie tak szaleńczo walczyliście (czy jeszcze i dziś walczycie?!) Tak i do „bratobójczych wojen” w naszym Państwie Patriarcha Ekumeniczny ręki nie przyłożył! W ich rozniecaniu, co Wy, Władyko, co pan Nowinski i Wasi poplecznicy — jesteście mistrzami niedoścignionymi! A jeszcze moskiewscy „konsultanci” i „sponsorzy” pomagają… Czego tylko warta była ta mapa Ukrainy, na 3 sorty podzielona, która po 20 razy na dobę pojawiała się w reklamie „Partii Regionów”, której listę wyborczą w Odessie Wy, Władyko, prowadziliście. I czyż tylko tą „sortującą” mapą ograniczały się Wasze, Panowie, „ruskomirskie” prowokacje? A Wasze (i Wasze, Władyko, w tym również) ulotki, kazania z ambon cerkwi podległych Moskwie, w których wszystkich, którzy choć słowo wypowiedzieli w obronie ukraińskiej niepodległości, języka czy Cerkwi, nazywaliście faszystami, juntystami, antychrystami czy sługami diabła, albo „nacjonalistami, których biografie czarniejsze od ziemi”, „fałszerzami historii”, „zdrajcami” i t.d. To wszystko, Władyko, Wasze słowa, opublikowane za Waszym błogosławieństwem, w Waszej prasie. Czy to nie jest prowokacja „bratobójczej wojny”? Ale przecież wszystko to robiono nie tylko w Odessie i błogosławiono nie tylko przez Was, a, zapewne, i przez Hilariona Donieckiego, i Antoniego Boryspolskiego, i Teodora Kamieniecko-Podolskiego, którzy razem z Wami „Ukrainę ratować” do Stambułu jeździli, i jeszcze przez mnóstwo biskupów oraz hierarchów podległej Moskwie niby Ukraińskiej Cerkwi, którzy do prywatnego samolotu, udostępnionego przez pana Nowinskiego dla komfortowego przelotu do Stambułu, zapewne by się nie zmieścili. Skutkiem tej Waszej wspólnej prowokacyjnej działalności było to, że część oszukanej przez Was i, rzecz jasna, oburzonej „rosyjskojęzycznej ludności” chwyciła rosyjskie trójkolorowe flagi i pobiegła manifestować oraz przeprowadzać referenda, a północny „brat i życzliwiec”, na którego pracowaliście, szybko „pod szum” przerzucił przez granicę do Krymu zielone ludziki oraz wysłał „konwoje humanitarne” z bojownikami i bronią do Donbasu. I strzelają teraz ci rosyjscy „bracia” z tej „humanitarnej” broni do tego oszukanego przez Was Donbasu, nie pytając, kto tam jest „językowy”, a kto „mowny”, i kto nosił trójkolorowe flagi, a kto — ukraińskie sztandary. To Wy, Wasza obłuda i Wasze ruskomirskie służalstwo spowodowały odeską tragedię 2 maja; to przez Was, Panowie, cierpi Donbas, zrujnowany przez „prawdziwie prawosławnych braci”. I jeszcze długo będzie cierpiał wśród ruin, jeśli cała Ukraina nie ogłosi jakiejś „ogólnonarodowej tołoki” i wspólnymi siłami nie odnowi wszystkiego, co zrujnowane i zniszczone przez „prawosławny ruski mir”. Ale my to na pewno zrobimy, nie pytając, kto w jakim języku mówi i kto w jakiej cerkwi się modli. Bo to — nasi ludzie, moi — osobiście moi! — współobywatele, nasz — i osobiście mój — naród, i ja, jak każdy prawdziwy Ukrainiec, chcę, żeby wszyscy przedstawiciele tego narodu — każdy człowiek w naszej Ukrainie, byli szczęśliwi, zdrowi i zadowoleni z życia. I ja mocno wierzę, że tak właśnie będzie! I Cerkiew Lokalna — nasza, Ukraińska pod kijowskim omoforem — będzie! I pokój — będzie! I Ukraina — niepodległa, silna, bogata i wieczna — również będzie! A Wam, Wysokodostojny Władyko Agafangelu, należało swoją delegację mimo wszystko nie do Stambułu, a do Moskwy zawieźć… I to nie po to, żeby znów wzywać władzę Moskiewską do wzmocnienia walki przeciwko Cerkwi Lokalnej na Ukrainie, której stworzenie, według Waszych słów, „postawi krzyżyk na projekcie Wielkiej Rosji”, jak Wy to robiliście 4 lipca 2006 roku przy „okrągłym stole” w Moskwie, a po to, żeby wyjaśnić swojemu pierwszohierarsze Cyrylowi, że nie jest to Boża sprawa — błogosławić zabijanie prawosławnych braci, jak i łasić się na cudze. Przykazania Pańskie przypomnielibyście mu, jeśli już tak się stało, że on zupełnie o nich zapomniał. Szóste, na przykład, mówi: „Nie zabijaj!” A Cerkiew Moskiewska co robi? Błogosławi zabijanie — i to już nie pierwszy raz, tylko w ciągu niespełna 20 lat XXI wieku. Była przecież i Iczkeria, i Gruzja, teraz Ukraina, Syria…
Warto byłoby przypomnieć Patriarsze Moskiewskiemu jeszcze 10. przykazanie, dotyczące „nie pożądaj”… Tam przecież nie chodzi tylko o „żonę” i „wołu”, lecz wyraźnie zapisano: „Nie pożądaj żony bliźniego swego, ani wołu jego, ani domu jego, niczego, co należy do bliźniego twego”. Znaczy to, że i cudzej ziemi „nie pożądaj” i nie stawiaj w niej swoich „mirów” — niech bliźni buduje swój własny „mir” na swojej własnej ziemi. I cudzej wolności, znaczy się, nie zazdrość… A Patriarcha Moskiewski wciąż się łasi: wciąż cudzą ziemię uważa za swoje terytorium — jak nie historyczne, to kanoniczne. Jakoś tak wychodzi, jakby Patriarcha nie znał ani historii, ani kanonów. Aż jakoś niezręcznie!.. Kiedyś już napisałam i, pomimo moich bardzo skromnych dochodów, wydałam własnym sumptem niewielką broszurkę, w której specjalnie dla Patriarchy Moskiewskiego lakonicznie i bardzo popularnie wyłożyłam wyjaśnienia wszystkich kwestii kanonicznych i terytorialnych, żeby sam się nie oszukiwał i nie wprowadzał w błąd innych. Broszurka ta nazywa się: „Pilny likbez dla Patriarchy Moskiewskiego Cyryla (Gundiajewa) oraz dla tych, którzy go słuchają”. Dobra to książeczka — mała! Szkoda, że Patriarcha Cyryl jej nie czytał albo nie zrozumiał, bo napisana jest naszą, „uliczną, z placu zrodzoną mową”, jak oceniła ją kiedyś gazeta „Sprawiedliwość”, która wychodziła z Pańskiego, Władyko Agafangelu, błogosławieństwem. Obraźliwie, oczywiście, ale w istocie — słusznie, Wasza Wysokoekscelencjo. Bo przecież mowa nasza rzeczywiście zrodziła się kilka tysiącleci temu, kiedy jeszcze nie było nie tylko instytutów językoznawstwa, ale nawet pisma i alfabetu. Oczywiście, tylko „uliczna”, ludowa żywiołowość mogła ją zrodzić. Rosyjska kształtowała się na podstawie już istniejącej staro-cerkiewno-słowiańskiej pisanej, a także tej samej naszej, ukraińskiej… Ale teraz nie o tym mowa. O tym Władyko, przy chęci, może Pan przeczytać w innej mojej książeczce — „Nauczyciele kłamstwa pod maską obrońców prawosławia” się nazywa. Tam właśnie mowa jest o językach: „niebieskich” i „ziemskich”, „kanonicznych” i „niekanonicznych”. A teraz chciałam po prostu powiedzieć, że skoro Patriarcha Moskiewski nie rozumie języka kraju, który uważa za swoje kanoniczne (czy nawet historyczne?) terytorium, to ja, znając nieco wszystkie języki słowiańskie, wraz ze staro-cerkiewno-słowiańskim, mogę bez trudu przetłumaczyć ten „Pilny likbez…” na rosyjski, a Pan, Władyko, jak będzie Pan w imię dobra Ukrainy jechał w odpowiednim kierunku (na Moskwę, mianowicie), zabierze go Pan ze sobą i wręczy Patriarsze Cyrylowi. Zresztą i Panu samemu ciekawie będzie ją przeczytać, bo „Litos…” napisany jest specjalnie dla Pana. Najwyraźniej nie czytał Pan zbyt uważnie, skoro do tej pory nie wyrzekł się Pan swojego kłamstwa i kontynuuje Pan błądzenie w słowach, opowiadając wiernym bajeczki o kanonach i o „prawdziwym prawosławiu”, w rzeczywistości dbając o to, by „nie została wyrządzona szkoda interesom geopolitycznym Rosji”, jak powiedziano otwarcie na naradzie biskupów „ukraińskiego” Kościoła PM 25.06 br. w dniu świętowania imienin waszego zwierzchnika — Władyki Onufrego. Bo znać prawdę, Władyko, choćby była ona nieprzyjemna i gorzka, jest koniecznie, jeśli już nie dla przeformowania własnej świadomości, to przynajmniej po to, by nie wprowadzać kłamstwem w pokusę swojej owczarni. Przecież sam Pan Bóg ostrzegł: „biada człowiekowi, przez którego przychodzi zgorszenie”. Zatem życzę szczerze, abyście wszyscy wyrzekli się wreszcie nieprawdy, którą niesiecie „zgorszenie” obywatelom Ukrainy, i żeby biada was nie spotkała ani na tym, ani na tamtym świecie. Bo w tym, że Pan tej prawdy nie zna, może i nie ma Pańskiej winy. Była ona tak niezawodnie ukryta i takimi pieczęciami zapieczętowana, że trzeba było za nią płacić i losami, i życiem. Ale nie ma prawdy, której Pan Bóg nie odkryłby w czasie przez Niego wyznaczonym, i za lekceważenie której nie zapytałby nas. Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Rok 2018 jest jubileuszowy i szczególny dla każdego prawdziwego Ukraińca. 150 lat „Proświty” to swego rodzaju podsumowanie walki o ideę narodową, ale co najważniejsze — to wytyczenie krok po kroku zadań dla naszej dalszej działalności. Jednak bez poważnego traktowania historii jako czynnika określającego przyszłość, bez budowania nowej Ukrainy nie na ruinach starego świata, oświecanie naszych współobywateli jest bardzo trudne. Właśnie dlatego Bukowińska „Proświta” postanowiła poświęcić naszej głównej jubileuszowej dacie, wśród innych wydarzeń, „okrągły stół” przyуроczony 1030-leciu Chrztu Rusi Kijowskiej — Ukrainy, w dniu pamięci świętego równego apostołom księcia Włodzimierza, 28 lipca. Zatem, co dał nam Chrzest Rusi, jaką rolę odegrał w narodzinach i działalności „Proświty”, czy wpływa obecnie na kulturowo-duchowy rozwój Ukrainy, jakie paralela epokowego zwrotu w X wieku możemy przeprowadzić z współczesnymi problemami tworzenia na Ukrainie Jednej Pomieстной Prawosławnej Cerkwi, jak wpłynie Tomos na wojnę na Wschodzie Ukrainy i czy społeczeństwo jest gotowe na takie zmiany? Na te pytania szukali odpowiedzi uczestnicy „okrągłego stołu” (naukowcy uczelni Bukowiny, duchowni, pedagodzy, bibliotekarze, urzędnicy państwowi, pracownicy kultury, prywatni przedsiębiorcy, dziennikarze oraz nieobojętni proświcianie regionu), który odbył się z inicjatywy obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz obwodowej biblioteki naukowo-metodycznej im. Mychajła Iwasiuka. Posiedzenie „okrągłego stołu” otworzył i złożył życzenia z okazji 1030-lecia Chrztu Rusi przewodniczący obwodowej „Proświty” Ostap Sawczuk. Metropolita Czerniowiecki i Bukowiński Daniło, tradycyjny gość proświciańskich wydarzeń, pobłogosławił szanowne zgromadzenie, jednocześnie opowiedział, jak wprowadzenie chrześcijaństwa sprzyjało nie tylko uznaniu Chrystusa, budowie nowych świątyń, ale także odrzuceniu bałwochwalstwa i okrucieństwa w społeczeństwie, wzmocnieniu państwowości, szerzeniu piśmiennictwa, tworzeniu wybitnych zabytków literatury, sztuki itp. Zauważył, że kaznodziejów chrześcijaństwa, popularyzatorów rozwoju nauki, edukacji, kultury można z pewnością nazwać nie tylko mężami stanu, duchownymi, ale także wielkimi oświecicielami. Szanowne zgromadzenie witała również dyrektor biblioteki Natalia Filak. Moderatorka wydarzenia, autorka niniejszej publikacji, wezwała do konstruktywnego dialogu, konsekwentnego wypowiadania się oraz tolerancji w dyskusjach międzywyznaniowych, zauważając, że tak jak w 988 roku wielu Rusinów czekało na Chrzest, tak dzisiejsi Ukraińcy czekają na Tomos, który będzie sprzyjał zjednoczeniu Ukraińców i przywróceniu pokoju w
Ukrainie. O tym oraz o historycznym znaczeniu Chrztu Rusi Kijowskiej mówił kandydat nauk historycznych, asystent katedry historii Ukrainy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego (CUN) im. J. Fedkowycza Ołeksandr Filipczuk, którego kluczowa fraza brzmiała: „Historycy uważają, że chrzest Rusi to polityczna kalkulacja, ale taka, która się sprawdziła, bo Ruś zjednoczyła wiara. Właśnie takiego zjednoczenia nam obecnie brakuje”. W 988 roku chrześcijaństwo było już oficjalną religią w Bułgarii, na Morawach, w Serbii, w Niemczech. Jeszcze wcześniej chrześcijaństwo utwierdziło się w Armenii, Gruzji, Abchazji. Dlatego książę Włodzimierz miał dążenie nie tylko do przyjęcia nowej wiary, ale i skutecznej ideologii politycznej, która zapewniałaby równoprawne położenie w kręgu państw chrześcijańskich oraz wysoki poziom życia Rusinów. Czyż nie o to zabiegamy po 1030 latach? Ale do tej pory ani rewolucje, ani majdany niczego nie uczą naszej władzy. Dlatego na Tomosie rzeczywiście warto skoncentrować uwagę, bo „Nowy wybór to rozgraniczenie od niszczycielskiego do progresywnego; to samo będzie z Tomosem, otworzy się wiele serc” — to kolejna ważna fraza, tym razem od doktora nauk filozoficznych, kierownika katedry kulturoznawstwa, religioznawstwa i teologii wydziału filozoficzno-teologicznego CUN Mykoły Szkriblaka. Warto zaznaczyć, że naukowcy dość szczegółowo zatrzymywali się na historii kształtowania się ukraińskiej Cerkwi, opowiadali też o trudnej drodze do autokefalii, która trwa do dziś. A kandydat nauk teologicznych i historycznych, wykładowca wydziału filozoficzno-teologicznego CUN, ksiądz cerkwi Trzech Świętych Mykoła Łahodycz scharakteryzował ten ruch w przejawach historyczno-kanonicznych. Specjalista zarządu kultury obwodowej administracji państwowej, uczestnik działań bojowych na Wschodzie Ukrainy Mykoła Herheluk również zaznaczył, że choć na Ukrainie państwo jest oddzielone od cerkwi, to obydwa te podmioty powinny mieć wspólną wizję rozwoju kraju. Bo duchowość kraju, jak zresztą było to po chrzcie Rusi, wyznacza główne momenty jego kształtowania się, a zwłaszcza w czasie wojny, kiedy duchowieństwo, w szczególności kapelani — księża UCP Patriarchatu Kijowskiego, razem z wolontariuszami praktycznie wykonują funkcję państwa. Dlatego władza państwowa ma moralne zobowiązanie wobec ukraińskiego narodu i armii. Na tym, że system świecki musi mieć komponenty duchowe, akcentował uwagę również dziekan miasta Czerniowce ks. Mykoła Zankowycz, który trafnie i lakonicznie zaznaczył, że obecnie warto skoncentrować uwagę nie tyle na historii, co na tym, co dało nam chrześcijaństwo. A są to przede wszystkim wartości moralne — jako podstawa współczesnej cywilizacji, którą, niestety, gwałtownie tracimy. Dlatego „Proświta” razem z duchowieństwem musi wchodzić do przedszkoli, szkół, uczelni wyższych i przywracać tę normę chrześcijańskiej tradycji. W odróżnieniu od „mędrców”, którzy mówią, że niby w sporze rodzi się prawda, ksiądz otwarcie zaproponował przyjęcie Apelu do Rady Najwyższej Ukrainy, na wzór „dekomunizacji” — „demoskowizacji” cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego na Ukrainie. Niemałe zaniepokojenie o przyszłość wyraziła także profesor katedry historii języka ukraińskiego CUN, członek zarządu obwodowej „Proświty” Nadija Babycz: „Oświecaliśmy Rusinów 1000 lat temu, oświecamy Ukraińców i w XXI wieku, przekonując nie do końca świadomych obywateli, że w ukraińskiej cerkwi musi brzmieć język ukraiński”. A ponadto podkreśliła, że Cerkiew oraz relacje rodzinne to źródło moralności, które może wyprowadzić ze stanu antymoralności. Stosowne i istotne uzupełnienie do wystąpienia profesora Władyki Danyła oraz wielu proświtian — o złu parad równości, które niosą antymoralny wpływ na nasze dzieci. W tej kwestii wszyscy byli zgodni w decyzji organizowania wieców w opozycji do antymoralnych zgromadzeń oraz sporządzenia Apelu do Ministerstwa Oświaty i Nauki o przegląd treści podręczników szkolnych pod kątem tych przejawów. Dyskutując, rzeczywiście uczymy się widzieć głębiej, rozumieć siebie nawzajem. Kiedy ścieżka i życie – nie zawsze jedna droga. „Ja jestem Drogą, Prawdą i Życiem” (J 14,6) — powiedział Pan nasz Jezus Chrystus… Czytelnik zapewne domyślił się, że swoimi przemyśleniami na zebraniu dzielił się także przedstawiciel UCP (Patriarchatu Moskiewskiego), a dokładniej kierownik misyjnego ruchu katechetycznego ks. Witalij Mikuliński, który radził przejść od języka prawniczego do religijnego. Chodzi o to. Ksiądz widzi jedność w różnorodności, nie analizując zła rosyjskiej Cerkwi w naszym kraju, i nawet dopuszcza prawdopodobieństwo kontroli państwa nad Jedyną Cerkwią Lokalną na Ukrainie po przyjęciu Tomosu. Bez wątpienia, dość inteligentnie, tolerancyjnie, ale stanowczo w odpowiedzi na jego słowa brzmiały przekonujące sprzeciwy. Zarówno od przewodniczącego wyżnickiej „Proświty” Dmytra Nykyforjaka, z wyrazistymi przykładami świadomego przejścia parafian cerkwi Patriarchatu Moskiewskiego do Kijowskiego, jak i od honorowej przewodniczącej obwodowej organizacji „Związku Ukrainek” Ołeksandry Popeluk, która wzywała do głoszenia prawdy o historii rosyjskiej Cerkwi i manipulacji parafianami w świątyniach PM na Ukrainie. Wyraziste przykłady przejrzenia Ukraińców, zdolności niepoddawania się prowokacjom, zwłaszcza w okresie dojrzewania Tomosu, przytaczali zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Iwan Derda, proświtianie Ołeksandr Stolar, Anatolij Fedorow, przewodnicząca „Proświty” z rejonu hlibockiego Ołeksandra Wozniak, przewodniczący organizacji społecznej „Majdan” Jurij Skorejko. Wszystkich poruszyła myśl przedstawiciela młodego pokolenia — młodego poety Ołeksandra Fesiuka, który, czytając własne wiersze na tematy duchowe, wyciągnął uderzający wniosek: w czasie wojny na Wschodzie Ukrainy ateizm nie przynosi tyle zła naszemu państwu, co Patriarchat Moskiewski. Zatem mamy nad czym pracować, wyznaczając przed sobą nowe zadania kulturalne, oświatowe, duchowe, bo nawet przyjęcie Tomosu nie stanie się uniwersalnym lekarstwem na liczne choroby prawosławia. O tym mówiła sekretarz odpowiedzialna obwodowej „Proświty” Marija Pelech, wszystkie zadania nakreślono w rezolucji „okrągłego stołu”, który obowiązkowo będzie miał kontynuację — na zebraniach zjednoczeń rejonowych, bo harmonia „Proświty”, kultury, duchowości na Bukowinie istnieje, jest sprawdzona przez czas i, co bardzo ważne, ma wsparcie w naszym społeczeństwie.
stwa, wystąpienia z referatami-wykładami oraz organizacja licznych wystaw i kursów. Znaczący wkład w odrodzenie tradycyjnego pisankarstwa na Charkowszczyźnie po jego upadku wnieśli nauczyciele: weteran edukacji artystycznej Wiktor Jurijowycz Jelin, Ałła Pawliwna Owczarenko, Iryna Wiktoriwna Czekmariowa, Ołena Pawliwna Pantełej. Z tajnikami rzemiosła pisankarskiego charkowskich mistrzów zapoznawała wspaniała nauczycielka Steła Stepaniwna Perła oraz kijowska mistrzyni Oksana Biłous. Członkowie klubu wraz z naukowcami Charkowskiego Muzeum Historycznego S. Bachtiną, W. Bułyczową opracowali kolekcję pisanek, zebranych przez akademika M. F. Sumcowa, odtworzyli je (wykonali dokładne kopie), co stanowi znaczący wkład w sprawę zachowania naszego dziedzictwa kulturowego. Na wystawie zaprezentowano wielu natchnionych i pełnych zapału mistrzów pisankarstwa: L. Wołkowa, O. Kononenko, N. Krawczenko (Olijnyk), O. Krawczynśka, W. Pożydajew, A. Kuczmij, O. Tymoszenko, N. Oniszczenko, O. Jeremenko, W. Darmostuk, N. Nikitiuk, O. Kowal, I. Moisiejewa, H. Łymar, W. Łupandina, O. Ridna, W. Storożuk, S. Chodjacych, O. Szkut, N. Horoszko, Ju. Sełezniowa, Ja. Jacun, Ja. Wowk, L. Krawczenko, O. Dowydczenkowa, N. Rabczeniuk, W. Tałaszko, N. Chworostenko, A. Borzyło, O. Oreł, A. Babućka, którzy są również kierownikami licznych kółek, wykładowcami w wielu placówkach oświatowych Słobożanszczyzny, aktywnie przekazującymi swoje twórcze doświadczenie młodym pokoleniom.
Maschinelle Übersetzung
Z okazji 150. rocznicy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Krajowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, Charkowski Obwodowy Oddział Krajowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, Charkowski Miejski Klub Pisankarstwa im. Alli Pawliwny Owczarenko, Charkowskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki — cały zespół słobożańskich mistrzów sztuki ludowej Ukrainy połączył swoje twórcze wysiłki i z radością podarowuje kijowianom i gościom miasta wystawę dzieł «Charkowszczyzna kalinowa». Na ekspozycji, która zostanie otwarta w Kijowie 9 sierpnia na ulicy Rejtarskiej 27a o godz. 16, zaprezentowano prace 35 autorów reprezentujących różne gatunki sztuki ludowej.
Ołeksandr WAKULENKO, przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Oddziału Krajowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy
Ceramiczną zastawę, zdobioną wyszukaną «flandrówką», prezentuje Ołeksandr Żownowski. To jeden z najlepszych charkowskich garncarzy, ucałowany przez Boga, bardzo pracowity, uzdolniony mistrz, który studiuje i rozwija ludową tradycję garncarstwa. Wycinanki przedstawiają niezwykle twórcze i interesujące mistrzynie Hanna Konoszko i Tetiana Soloha. Ceramiczną zabawkę demonstruje przedstawicielka znanego od dawna ośrodka garncarstwa w mieście Wałki, Olha Tymoszenko. Tradycyjne lalki-motanki można zobaczyć w wykonaniu Natalii Horoszko. Liczną kolekcję pisanek prezentuje Charkowski Miejski Klub Pisankarstwa im. Alli Pawliwny Owczarenko (1939—2013), który w tym roku obchodzi 25-lecie istnienia. Charkowski Miejski Klub Pisankarstwa został założony w 1993 roku przy Centrum «Słobożanszczyzna» przez Allę Pawliwnę, nauczycielkę sztuk plastycznych, utalentowaną organizatorkę i pedagożkę. Członkowie klubu rozpoczęli swoją działalność jednocześnie w kilku kierunkach: studiowanie historii pisanki, rozwiązań ornamentalnych i kompozycyjnych, zwyczajów i obrzędów związanych z pisankarstwem, propagowanie tej sztuki
Maschinelle Übersetzung
Heorhij ŁUKIANCZUK, przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Społecznego „Bractwo Sołowieckie” Społeczność ukraińskiej stolicy wzięła udział w uroczystościach żałobnych poświęconych ofiarom Wielkiego terroru lat 1937–1938. Członkowie „Bractwa Sołowieckiego”, kijowskiego „Memoriału” im. Wasyla Stusa oraz Kijowskiego Stowarzyszenia Więźniów Politycznych i Ofiar Represji zebrali się w tradycyjnym czasie i dniu (godzina 12:00 czasu karelskiego, 5 sierpnia) w stolicy Ukrainy, Kijowie, przy Krzyżu Pamiątkowym, który ustawiono obok budynku dawnego Pałacu Październikowego — miejsca tortur i rozstrzeliwań dziesiątek tysięcy ukraińskich obywateli różnych narodowości i wyznań, którzy stali się ofiarami stalinowskich represji w czasach Wielkiego terroru… Przemówienia wygłosili: znany badacz historii pierwszej połowy XX wieku Roman Matuzko, kierownik pierwszych „Pielgrzymek Sołowieckich” do Sandarmochu i na Sołowki, więzień polityczny radzieckich łagrów Wasyl Owsijenko, przewodniczący kijowskiej organizacji weteranów II wojny światowej Mykoła Zozula, przewodniczący partii politycznej „Patriota” Mykoła Hołomsza, przewodniczący ruchu społecznego „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna” Wiktor Horbacz oraz autor niniejszych słów. Mówcy podkreślili konieczność zwiększenia uwagi państwa i jego organów na edukację oraz szerzenie wiedzy wśród współczesnych i przyszłych pokoleń o tragicznych kartach niedawnej przeszłości, kontynuowanie poszukiwań na szczeblu ogólnokrajowym tajnych miejsc pochówku niewinnych ofiar NKWD podczas całego okresu „czerwonego terroru” lat 20.–50. XX wieku, a także zwrócili uwagę na brak tablic pamiątkowych i innych form upamiętnienia zarówno na budynku dawnego Pałacu Październikowego — miejsca tortur i rozstrzeliwań dziesiątek tysięcy ukraińskich obywateli różnych narodowości i wyznań, jak i w innych miejscach śmierci naszych współobywateli na całym terytorium Ukrainy podczas Wielkiego terroru… Po wiecu pamięci poświęconym niewinnie zamordowanym delegacja „Bractwa Sołowieckiego”, kijowskiego „Memoriału” im. Wasyla Stusa oraz Kijowskiego Stowarzyszenia Więźniów Politycznych i Ofiar Represji udała się do Narodowego Historyczno-Pamiątkowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” (ukraiński „Sandarmoch”), gdzie kontynuowano uroczystości: panichidę, którą odprawili duchowni cerkwi Pokrowskiej, uczestnicy „Pielgrzymek Sołowieckich” Wołodymyr Czerpak i Dmytro Karan, recytację utworów poetyckich Wasyla Stusa przez więźnia politycznego radzieckich łagrów Wasyla Owsijenkę oraz wystąpienie historyczno-edukacyjne o terrorze lat 1937–1938 na Kijowszczyźnie dyrektora Narodowego Rezerwatu „Bykowniańskie Mogiły” Bohdana Bilasziwskiego… W imieniu członków MSS „Bractwo Sołowieckie” dla muzeum rezerwatu zaprezentowano książkę wspomnień o Pielgrzymkach Sołowieckich — „Sołowiecki smutek Ukrainy”. 81 lat temu na mocy rozkazu NKWD ZSRR nr 00447 zaczęło obowiązywać postanowienie Biura Politycznego KC WKP(b) z 2 lipca 1937 roku „O elementach antyradzieckich” i rozpoczęła się najbardziej masowa „czystka” radzieckiego społeczeństwa z „elementów wrogich”, które w opinii Stalina nie nadawały się do budowy komunizmu. Aresztowany był faktycznie pozbawiony prawa do obrony (adwokata) czy odwołania się od wyroku. Śledczy poprzez psychiczne znęcanie się i nieludzkie tortury „wymuszali” na aresztowanych potrzebne zeznania. W 1937 r. zezwolenie na stosowanie metod „oddziaływania fizycznego na podejrzanych” (czyli tortur) wydano na najwyższym szczeblu KC WKP(b). Przypadki niesłusznego skazania uważano za całkowicie dopuszczalne i usprawiedliwiano przysłowiem „las rąbią, wióry lecą”. Czasy „Wielkiego terroru” w masowej świadomości ludności ZSRR naznaczone były totalnym strachem i nieufnością. Nocne aresztowania sąsiadów, podejrzenia wobec kolegów w pracy, przyjaciół, krewnych, poszukiwanie szpiegów i sabotażystów, lęk przed donosami oraz obowiązek publicznego piętnowania wrogów ludu były codziennością. Latem 1937 roku wprowadzono szereg dokumentów normatywnych, które zaostrzyły odpowiedzialność członków rodzin represjonowanych. Żony i mężowie „wrogów ludu” podlegali obowiązkowemu aresztowaniu, dzieci do lat 15 przekazywano do specjalnych domów dziecka. Członkowie rodzin „wrogów ludu” skazanych na rozstrzelanie podlegali przymusowemu przesiedleniu w głąb ZSRR. W ramach „Wielkiego terroru” NKWD zorganizowało i przeprowadziło serię masowych operacji narodowościowych. Były to tzw. „operacja niemiecka” (25 lipca 1937 roku), „polska” (11 sierpnia 1937 roku), „rumuńska”, „łotewska”, „grecka”, „irańska”, „charbińska”, „afgańska”, „przeciwko Bułgarom i Macedończykom”. Do końca 1938 roku w ZSRR aresztowano 1,6 mln osób. Z nich 800 tys. zostało zgładzonych. Wielki terror trwał 15 miesięcy i został oficjalnie zakończony postanowieniem tego samego Biura Politycznego KC WKP(b) 17 listopada 1938 roku, chociaż represje w mniejszej skali trwały nadal. W okresie „Wielkiego terroru” na terytorium Ukraińskiej SRR, według szacunków historyków, skazano 198 tysięcy 918 osób, z których około dwie trzecie — na karę śmierci przez rozstrzelanie. Resztę wysłano do więzień i łagrów. Masowe operacje represyjne w latach 1937–1938, zgodnie z zamysłem J. Stalina, miały zakończyć dwudziestoletnią walkę z „elementami społecznie wrogimi”, ujarzmić ludność poprzez masowy terror, utrwalić autorytarny styl kierowania i przeprowadzić „rewolucję kadrową”. Podstawą rozniecenia terroru była teza J. Stalina o zaostrzaniu się walki klasowej w miarę sukcesów budownictwa socjalistycznego… Do czasu rozpoczęcia rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, która trwa od wiosny 2014 roku do chwili obecnej, ukraińska delegacja w ramach Pielgrzymki Sołowieckiej wraz z delegacjami innych krajów brała udział w corocznych uroczystościach upamiętniających zamordowanych więźniów politycznych w uroczysku Sandarmoch, które rozpoczęły się w 1997 roku. Tutaj występowali konsulowie, historycy, badacze, przedstawiciele „Memoriału” z różnych krajów, w tym z Ukrainy. Po przemówieniach pamiątkowych szliśmy do ustawionego kozackiego krzyża „Pomordowanym synom Ukrainy”, gdzie w dołach śmierci spoczywa kwiat ukraińskiej inteligencji oraz więźniowie łagrów sołowieckich, zapalaliśmy świece, składaliśmy kwiaty i wieńce, odprawialiśmy modlitwy za niewinnie zamordowane ofiary stalinowskiego terroru. Ten znak pamięci — trzymetrowy kozacki krzyż z szarego granitu (autorstwa artysty Mykoły Malyszki — laureata Nagrody Szewczenkowskiej oraz rzeźbiarza Nazara Bilyka) jest bez wątpienia symbolem uhonorowania pamięci wszystkich niewinnych ofiar stalinowskich represji w setkach łagrów komunistycznego GUŁAG-u. Odbywała się panichida, podczas której dołączali do nas przedstawiciele innych oficjalnych delegacji, a także wszyscy, którzy przybyli, by uczcić swoich poległych krewnych, rodaków czy współwyznawców… Składamy głęboki pokłon pani Łarysie Skrypnikowej — honorowej przewodniczącej Towarzystwa Ukraińców Karelii „Kalyna”, bez której tytanicznego wysiłku ten granitowy kozacki krzyż „Pomordowanym synom Ukrainy”, wzniesiony w 2004 roku wyłącznie ze środków społecznych, mógłby nie powstać…
Nieopodal Sandarmochu, obok tego samego Miedwieżjegorska, znajduje się „słynny” z przerażających wspomnień Kanał Białomorski, przy budowie którego oddało życie ponad sto tysięcy ukraińskich więźniów politycznych. Kierownik tej straszliwej budowy, „ulubieniec partii i narodu” S. M. Kirow, którego pomniki stoją do dziś zarówno w stolicy Karelii, jak i w Miedwieżjegorsku, uczył swoich podwładnych katów: „Karać porządnie, żeby na tamtym świecie był zauważalny przyrost ludności dzięki działalności naszego GPU!”. Sandarmoch to miejsce grozy i ludzkiego cierpienia w Karelii, gdzie komunistyczny reżim ZSRR niszczył więźniów politycznych z Sołowek oraz więźniów — komunistycznych niewolników, którzy budowali Kanał Białomorski. Straszne polany śmierci uroczyska Sandarmoch… Wśród 1111 rozstrzelanych tylko od 27 października do 4 listopada „na cześć 20-lecia Rewolucji Październikowej” (!!!) — 287 wybitnych Ukraińców, wśród których są znani pisarze, aktorzy, naukowcy, działacze państwowi. W tym tragicznym miejscu została rozstrzelana ówczesna ukraińska elita — pisarze i dramaturdzy: Mykoła Kulisz, Łeś Kurbas, Mykoła Zerow, Wałerian Pidmohylny, akademicy Stepan Rudnycki i Matwij Jaworski, profesorowie Wołodymyr Czechowski i Serhij Hruszewski, minister oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Antin Kruszelnycki z synami oraz setki innych dostojników z Ukrainy. Tutaj kaci NKWD rozstrzeliwali po 200–300 osób dziennie. Choć jak mogli starali się ukryć swoje krwawe zbrodnie, straszna prawda wyszła na jaw. Umarli dokrzyczeli się do żywych. Naukowcy twierdzą, że w tych strasznych latach narody i grupy etniczne imperium zła poniosły tak niepowetowane straty genetyczne, które odbijają się na ich losie do dnia dzisiejszego… Musimy pamiętać: podobna praktyka krwawego stalinowskiego reżimu, uderzająco podobnego do hitlerowskiego, nigdy i nigdzie więcej nie może się powtórzyć! W Rosji w ostatnim czasie, niestety, starają się nie wspominać zbyt często o poległych na Sołowkach oraz w innych strasznych miejscach stalinowskiego GUŁAG-u, rozsianych po całym terytorium Syberii, Magadanu, Kazachstanu… Dochodzi do podmiany pojęć cywilizacyjnych i prawdy historycznej, kiedy międzynarodowych przestępców, którzy dokonali gigantycznych zbrodni przeciwko ludzkości, oficjalnie nazywa się „efektywnymi menedżerami”, odnawia się im pomniki, a w miejscach, gdzie dokonywano masowych zbrodni, katom otwiera się „muzea”… W Federacji Rosyjskiej i Republice Białoruś trwa bezprawne prześladowanie aktywistów społecznych (sprawa Jurija Dmitrijewa), którzy kontynuują szlachetną sprawę poszukiwania tajnych miejsc pochówku ofiar totalitarnego reżimu oraz czczenia pamięci niewinnie zabitych. Mimo fizycznej nieobecności w tym czasie w Sandarmochu, w naszych myślach i duszach znajdowaliśmy się w tym dniu obok wszystkich nieobojętnych obywateli z innych krajów, Karelii oraz innych ziem i miast obecnej Federacji Rosyjskiej, którzy przybyli tam, by w tym dniu uczcić pamięć poległych od bolszewickiego terroru. Tylko znajomość prawdy historycznej o tamtych strasznych czasach bolszewickiego totalitaryzmu i pamięć o niewinnych ofiarach stalinizmu nie pozwoli wyrosnąć ziarnom totalitaryzmu i nienawiści do ludzi, które mogą doprowadzić do nowych zbrodni przeciwko ludzkości! Pamiętając o wielomilionowych ofiarach naszych rodaków, bądźmy czujni, aby nie pozwolić odrodzić się i rozprzestrzenić na świecie neokomunistycznym, neofaszystowskim, neonazistowskim i innym totalitarnym reżimom z ideologią nienawiści do ludzi, potępionym przez cywilizowany świat! Wstrząsające fakty o „Wielkim terrorze” na Ukrainie 1. NKWD USRR mieściło się w Kijowie w latach 1934–1938 w budynkach dawnego Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien (później — Pałac Październikowy), w latach 1938–1941 przy ul. Korolenki (obecnie — Wołodymyrska), 33. Kijowski oddział miejski oraz zarząd NKWD na obwód kijowski mieściły się przy ul. Róży Luksemburg (obecnie — Łypśka), 16. 2. Najkrwawsza noc w Kijowie – 19 maja 1938 roku, kiedy w więzieniach NKWD rozstrzelano 563 osoby. Rozstrzeliwania z reguły przeprowadzano na podwórkach więzień, w piwnicach NKWD lub bezpośrednio przed pochówkiem. Początkowo do masowych pochówków wyznaczano specjalne sektory cmentarzy. W szczytowym momencie represji, w celu ukrycia skali zbrodni, enkawudziści zmienili tę praktykę. W sadach owocowych, parkach, podmiejskich lasach wykopywano rowy na pochówki, często zwłoki zasypywano niegaszonym wapnem. 3. Pochówek ofiar stalinowskich represji w Bykowni jest jednym z największych na terytorium Ukrainy. Ustalono już nazwiska ponad 19 tysięcy rozstrzelanych obywateli. 4. Inne miejsca masowych pochówków ofiar „Wielkiego terroru” i represji politycznych lat 1937–1938 — Pole Rutczenkowe (Donieck), rejon Parku Kultury i Wypoczynku (Winnica), Piatychatki (Charków), Cmentarz Katolicki (Humań), Cmentarz Żydowski (Czerkasy), wieś Chaliawyn (obwód czernihowski), Drugi Cmentarz Chrześcijański (Odessa), 9. km Szosy Zaporoskiej (Dniepr). Na Ukrainie Zachodniej po 1939 r. również pojawiły się miejsca masowych pochówków, w szczególności uroczysko Demianów Łaz (Iwano-Frankiwsk), uroczysko Salina (obwód lwowski), Więzienie przy ul. Łąckiego (Lwów). 5. 27 października — 4 listopada 1937 roku w uroczysku Sandarmoch w pobliżu miasta Miedwieżjegorsk w Karelii z okazji zbliżającej się 20. rocznicy Rewolucji Październikowej rozstrzelano 1111 osób, z nich 287 Ukraińców oraz osób, których losy są związane z Ukrainą. Prezentacja dla muzeum Narodowego Rezerwatu „Groby Bykowniańskie” książki wspomnień o Sołowieckich Pielgrzymkach – „Sołowiecki smutek Ukrainy”
Maschinelle Übersetzung
Romana Czeremszynśka, dyrektor Etnograficzno-Memoriałowego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, wieś Welesniów w rejonie monasterzyskim, Tarnopolszczyzna. Antin Wołodysławowycz Kruszelnyćkyj — wybitny ukraiński pisarz, publicysta, pedagog, dziennikarz, literaturoznawca, redaktor, wydawca oraz działacz społeczny, urodził się 4 sierpnia 1878 roku w mieście Łańcut (obecnie — Polska) w rodzinie prawnika, urzędnika kancelarii podatkowej. Uczył się w gimnazjum w Buczaczu, ukończył gimnazjum w Przemyślu, a następnie Uniwersytet Lwowski, wydział filozoficzny. Samodzielnie poszerzał swoją wiedzę z zakresu literatury ukraińskiej, polskiej, czeskiej, rosyjskiej oraz zachodnioeuropejskiej. Ruch kulturalno-oświatowy, który miał miejsce w Galicji pod koniec XIX wieku, oraz ciężkie życie zwykłych ludzi dały impuls do rozpoczęcia działalności literackiej młodego A. Kruszelnyćkiego. Znaczącym dla młodzieńca stało się spotkanie z I. Franką, który nie tylko pochlebnie ocenił pierwsze próby literackie A. Kruszelnyćkiego, ale także pomógł ukierunkować drogę twórczą młodego pisarza. I. Franko radził młodzieńcowi „wypróbować swój talent na żywych wydarzeniach, na palących problemach, które wołają o uwagę…”. Jego pierwsze utwory, które drukowano w latach 1898-1899 na łamach „Literacko-Naukowego Biuletynu”, weszły do dwóch pierwszych zbiorów pisarza, były poświęcone trudnemu życiu biedoty i porażały swoją realistycznością. Współpracował z redakcją „Literacko-Naukowego Biuletynu”, a w 1900 roku, podczas nieobecności Franki, prowadził za niego redakcję czasopisma. 19 stycznia 1900 roku na posiedzeniu oddziału Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki Kruszelnyćkyj został oficjalnie wybrany współpracownikiem redakcji „LNB”, później mianowany zastępcą sekretarza towarzystwa, a sekretarzem naukowym był nasz krajan — Wołodymyr Hnatiuk. Antin Kruszelnyćkyj rozpoczął swoją działalność pedagogiczną i przez 25 lat, z niewielkimi przerwami, wykładał w gimnazjach Stanisławowa, Kołomyi, Stryja, Lwowa, Wiednia, Doliny, Rohatyna, Brzeżan, Horodenki (przez 8 lat był dyrektorem miejscowego ukraińskiego prywatnego gimnazjum towarzystwa „Ridna Szkoła”), łącząc pracę edukacyjną z płodną działalnością pisarską i kulturalną. W 1926 roku był dyrektorem gimnazjum żydowskiego w Kołomyi. Antin Kruszelnyćkyj występował w różnych gatunkach: opowiadania, powieści, romanse, prace literacko-krytyczne, naukowo-pedagogiczne, artykuły publicystyczne, recenzje. Najbardziej przyczynił się do rozwoju edukacji w Galicji. Na początku XX wieku podjął się wydawania serii podręczników chrestomatyjnych i książek dla młodzieży szkolnej. Wnuczka wybitnego oświeceniowca Łarysa Kruszelnyćka pisała później o tym: „Wydaje mi się, że A. Kruszelnyćkyj,
mój Dziadziu był urodzonym krzewicielem oświaty i pedagogiem. Jego naturze odpowiadało to chyba najbardziej, nawet bardziej niż działalność pisarska i publicystyczna. „Czytanki”, które układał, wykonane są z taką doskonałością, że do dziś zachwycają ludzi, którzy się na tym znają”. Antin Kruszelnycki zrealizował wydania serii literatury dziecięcej: „Naszym najmłodszym”, „Czytanki ukraińskiego dziecka”, a także ułożył „Elementarz” dla szkół ludowych. Książki ułożone przez niego wyróżniały się logicznością zasad pedagogicznych, większym nasyceniem utworami ukraińskich pisarzy, przykładami twórczości ludowo-poetyckiej, zawierały utwory Tarasa Szewczenki. Żoną A. Kruszelnyckiego była znana aktorka dramatyczna i pisarka Marija Słoboda, która przez całe życie była jego wierną przyjaciółką, kochającą żoną, najszczerszą doradczynią, a przede wszystkim — matką ich pięciorga dzieci: córki Wołodymyry (1901) oraz czterech synów — Iwana (1905), Bohdana (1906), Tarasa (1908) i Ostapa (1913). W 1909 roku rodzina Kruszelnyckich przeprowadziła się do Kołomyi, gdzie Antin Wołodysławowycz został dyrektorem miejscowego gimnazjum. Kontynuował swoją pracę nie tylko na niwie pedagogicznej, ale i wydawniczej. Aktywnie włączył się w wydawanie serii „Wybrane utwory ukraińskiego piśmiennictwa”. Wkrótce światło dzienne ujrzały utwory I. Franki „Poezja”, „Wybrane opowiadania”, „Na górze św. Jura” itd., wydrukowano utwory innych pisarzy, a także studia literacko-krytyczne A. Kruszelnyckiego, poświęcone twórczości I. Franki i postaci M. Drahomanowa. Antin Kruszelnycki został organizatorem komórek „Proświty” w wielu wsiach, sportowo-młodzieżowych filii „Łuhu” i „Sokoła”, inicjatorem towarzystwa pedagogicznego „Wspólnota Nauczycielska” itd. W tym czasie wygłosił wiele wykładów na tematy społeczno-polityczne oraz kulturalno-oświatowe, propagował twórczość T. Szewczenki, I. Franki, J. Fedkowycza, M. Kociubynskiego, Łesi Ukrainki itd. Wiosną 1919 roku mianowano go ministrem oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej, na nowym stanowisku Antin Wołodysławowycz pragnął pracować dla dobra narodu. Jednym z jego pierwszych rozkazów na stanowisku ministra było obowiązkowe wprowadzenie ukraińskiej pisowni we wszystkich galicyjskich szkołach na początek 1919 roku. Jednak okoliczności ułożyły się tak, że pod koniec tego samego roku Antin Wołodysławowycz wraz z rodziną wyemigrował do Austrii, gdzie założył wydawnictwo „Czajka”. Okres wiedeński stał się bodaj najpłodniejszym w twórczości A. Kruszelnyckiego. Napisał i wydał serię powieści i romansów o wydarzeniach na Ukrainie w latach 1918—1920. Są to: „Zmagania”, „Zawieja”, „Zwycięstwo”, „Silnym zamachem skrzydeł”, szereg prac literackich i publicystycznych. Tutaj współpracował z ukraińskimi towarzystwami wydawniczymi „Dzwin” oraz „Ukraińska książka”, pracę z którymi rozpoczął jeszcze w 1915 roku we Lwowie. Dzięki jego wsparciu drukiem wyszło wiele utworów dla dzieci, w szczególności ukraińskich bajek, a także utworów I. Franki, P. Karmanskiego, I. Krypjakewycza oraz wielu innych ukraińskich i zagranicznych pisarzy. Po siedmiu latach przymusowego wygnania rodzina otrzymała zgodę od polskiego rządu na powrót do Galicji. Przez kilka lat rodzina nie mogła ułożyć sobie normalnego życia, stale brakowało środków, a kontynuowanie działalności pedagogicznej stało się niemożliwe z powodu ciągłych nacisków administracji i policji. W 1929 roku A. Kruszelnycki postanowił ponownie wrócić do spraw drukarskich i w tym samym roku wraz z kilkoma entuzjastami zapoczątkował spółkę wydawniczą „Nowe szlaki”, a sprawę pedagogiczną zmuszony był porzucić na zawsze. Na łamach wydawnictwa drukowano utwory O. Kobylanskiej, M. Czeremszyny, W. Stefanyka, S. Czerkasenki i wielu innych. Znaczną uwagę redakcja „Nowych szlaków” poświęcała popularyzacji najnowszej literatury ukraińskiej i zagranicznej. Regularnie pojawiały się tu utwory W. Majakowskiego, M. Bażana, S. Pyłypenki, A. Maurois, H. von Hofmannsthala… W czasopiśmie drukowano wiele rozpraw z historii, filozofii, ekonomii, socjologii, muzyki, teatru, sztuk pięknych, podawano wyczerpujące informacje o wydarzeniach w Europie Zachodniej itd. Drukowano tu materiały A. Kruszelnyckiego, które dotyczyły nie tylko rozpraw literackich czy historycznych, ale protestu przeciwko pacyfikacji kraju, surowego potępienia okupacyjnego polskiego reżimu na ziemiach zachodnioukraińskich. Życie rodziny we Lwowie stawało się niebezpieczne, córka i jeden z synów A. Kruszelnyckiego odważyli się na przeprowadzkę do radzieckiego Charkowa. Stamtąd pisali, że dobrze się urządzili, znaleźli pracę, mieli dobre perspektywy na przyszłość. A. Kruszelnycki pragnął za wszelką cenę przysłużyć się Ukrainie, być użytecznym dla jej rozwoju. Dlatego, mimo plotek o rzekomo strasznym głodzie, aresztowaniach, odważył się na ostateczną przeprowadzkę. I w lipcu 1934 roku przeniósł się do Charkowa, zamieszkał w domu pisarzy „Słowo”, gdzie wówczas mieszkało wielu wybitnych ukraińskich twórców: I. Bahriany,
M. Bażan, Ostap Wysznia, W. Wrazływyj, L. Kwitko, W. Sosiura, A. Kopsztejn, Łeś Kurbas, A. Lubczenko, W. Pidmohylnyj, M. Semenko, P. Tychyna. M. Trubłaini, N. Użwij, M. Chwylowyj i wielu innych. W przededniu świąt październikowych enkawudziści zaczęli „demaskować” nowo przybyłą ukraińską inteligencję jako klasowych wrogów władzy radzieckiej. 6 listopada 1934 roku aresztowano Antina Wołodysławowycza oraz jego synów — Iwana i Tarasa. Miesiąc później uwięziono także pozostałą trójkę dzieci pisarza. W postanowieniu pełnomocnika operacyjnego II wydziału SPO Zarządu NKWD w obwodzie charkowskim Bordona twierdzono: „Kruszelnycki Antin Wołodysławowycz jest jednym z przywódców utworzonego na Ukrainie centrum OUN, które stawia sobie za cel obalenie władzy radzieckiej w ZSRR i przygotowanie aktów terrorystycznych przeciwko przedstawicielom partii i rządu”. Twórcę nie tylko poddawano strasznym torturom, ale także szantażowano losem dzieci. Właśnie dlatego już pod koniec listopada przyznał się do winy we wszystkich niedorzecznych oskarżeniach. Ale to nie pomogło. W czasie, gdy ojciec składał te zeznania, aby ratować synów, dwóch z nich już rozstrzelano w piwnicach Pałacu Październikowego. Wtedy też z żalu zmarła żona. Sprawę A. Kruszelnyckiego rozpatrywała 28 marca 1935 roku wyjazdowa sesja Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR. Skazano go na dziesięć lat więzienia i wraz z córką oraz dwoma synami wysłano na Sołowki w celu odbycia kary. W październiku 1937 roku sprawa została zrewidowana przez wyjazdową „trójkę” NKWD, która skazała Antina Kruszelnyckiego, jego synów Bohdana, Ostapa oraz córkę Wołodymyrę na najwyższy wymiar kary. Stracony został 3 listopada 1937 roku. Oprócz Kruszelnyckich, w tamtych dniach w uroczysku Sandarmoch zabito niewiarygodną liczbę znanych ukraińskich działaczy nauki i kultury, wśród których byli Łeś Kurbas, M. Zerow, M. Kulisz, W. Pidmohylnyj, S. Rudnycki, W. Czechiwski… Tragiczny los wielkiej rodziny Kruszelnyckich, która dała ukraińskiej kulturze narodowej wielu działaczy w różnych dziedzinach sztuki, literatury i życia społecznego, stał się symbolem stalinowskiego krwawego reżimu, symbolem bezlitosnego niszczenia przez władzę radziecką ukraińskiej inteligencji. Kiedy przed aresztowaniami przeprowadzano rewizje w mieszkaniu rodziny, większość nieopublikowanych utworów Antina Kruszelnyckiego została skonfiskowana i zniszczona, a jego imię na długie lata wykreślono z pamięci narodowej. Zrehabilitowany przez Kolegium Wojskowe Sądu Najwyższego ZSRR 19 października 1957 roku. Antin Kruszelnycki przeszedł długą drogę walki o ukraińską literaturę, kulturę i edukację. Pozostawił po sobie znaczący dorobek prozatorski, publicystyczny, dramaturgiczny oraz literacko-krytyczny. Jego ofiarne życie jest jasnym przykładem niestrudzonej pracy na rzecz narodu ukraińskiego, rozwoju edukacji, życia kulturalnego i godnej przyszłości. W muzeum Wołodymyra Hnatiuka już od lipca 2018 roku eksponowana jest wystawa książkowo-fotograficzno-ilustracyjna „Antin Kruszelnycki”, na podstawie materiałów której prowadzone są wycieczki tematyczne „W obronie ukraińskiego słowa”. Rozstrzelana i zniszczona rodzina Kruszelnyckich. Siedzą (od lewej do prawej): Wołodymyra, Taras, Maria (matka), Łarysa i ojciec Antin. Stoją: Ostap, Hala (żona Iwana), Iwan, Natalia (żona Bohdana), Bohdan. To zdjęcie stało się symbolem zniszczenia przez reżim bolszewicki ukraińskiej inteligencji.
Maschinelle Übersetzung
Znany ukraiński pisarz Wasyl Portiak, którego ojciec i rodzina brali udział w walce wyzwoleńczej UPA, napisał błyskotliwe opowiadania i scenariusze filmowe o swoich ziomkach. Obecnie na Facebooku Wasyl Portiak publikuje poruszające szkice dokumentalne o epizodach bojowych i biografiach powstańców. Proponujemy Państwa uwadze strony tych opowieści, które prawdopodobnie staną się stronami jego przyszłej książki. Wasyl PORTIAK 24 czerwca Było ich dziesięciu — huculskich gospodarzy, zamkniętych w przystosowanym pod oddział NKWD budynku nad Czeremoszem. Nastał trzeci dzień krwawej wojny, tej fazy II wojny światowej, którą później stalinowcy nazwą ojczyźnianą. Po wszystkich wielkich więzieniach i rejonowych katowniach czekistów Galicji, Zachodniego Wołynia i Północnej Bukowiny (dalej będzie też po wschodnich terenach) czekiści gorączkowo niszczyli uwięzionych ludzi. Ale nawet ten pośpiech nie powstrzymywał ich od niewyobrażalnego i bezsensownego okrucieństwa. Wiadomo o ukrzyżowanych księżach, zgwałconych zakonnicach, zabitych w łonie matki niemowlętach… Tak było i w tym budynku we wsi Żabie (obecnie osiedle typu miejskiego Wierchowina). Pierwszym na męki wzięli Onufrego Manczuka. Nie trafić w czekistowskie żarna po „wyzwoleniu” nie miał szans. Nawet dziwne, że aresztowali go dopiero w maju 41-go. Strzelec siczowy, uczestnik walk pod Makówką. Po powrocie z wojny — aktywny działacz Proświty, założyciel ruchu spółdzielczego na Huculszczyźnie. Własnym kosztem na własnym gruncie zbudował ukraińską szkołę i wynajął budynek dla drugiej, początkowej, w czasie totalnej polonizacji. Amator-folklorysta, etnograf, oryginalny pisarz (już w latach 90. ukazał się zbiór jego nowel z życia Hucułów), autor artykułów w szeregu galicyjskich czasopism okresu międzywojennego. Takich „czerwona” władza nie akceptowała organicznie. Dlatego, być może, torturowali go najokrutniej. Wszystko opowiedzieć trudno. Dość powiedzieć, że wyłupili oczy i wbijali gwoździe w głowę. Innym dostało się nie o wiele mniej. Ze wszystkich nieszczęśników uratował się jeden — wcisnął się w wąski zaułek za piecem. Tak wąski, że ukrycie się tam nie wydawało się prawdopodobne. A kaci swoje „trudy” tak hojnie skrapiali wódką, że pod koniec zupełnie oszaleli i nie zauważyli braku jednego więźnia w rachunku zamęczonych. A gdy nastał dzień, porzucili napakowany trupami dom, powpadali, pijani, do aut i ruszyli na Kosów, na wschód. Był dzień czczenia świętego Onufrego. Solenizantowi, Onufremu Manczukowi, równo dziesięć dni wcześniej — 15 czerwca — stuknęło czterdzieści dwa lata. 25 czerwca Za krew rodzinną, niewinną Do publikacji „WYROK WYKONANO 24 CZERWCA 1953 ROKU” — o męczeńskiej śmierci Onufrego Manczuka — Natalka Pokład dodała komentarz: „A my dziwimy się, gdzie podziała się nasza triumfująca siła i niezłomność...”. Gorzkie rozmyślania i w wielu kwestiach sprawiedliwe. A jednak nie zniknęły bez śladu siła i niezłomność wraz z odejściem całych warstw, zmielonych przez komunistyczny terror. Razem z Onufrym Manczukiem czekiści zabili 25 czerwca 41-go przed ucieczką z Karpat także mojego współmieszkańca Iwana Iluka. Też ciężko torturowali. Manczuk był, jak wiadomo, znany na całą Huculszczyznę krzewiciel oświaty, działacz społeczny. Iluk — zwykły gospodarz, po powrocie z wojny światowej spokojnie zajmował się gospodarstwem, sam wychowywał dzieci (jego żona, póki wojował, puściła się i uciekła na Wschód z moskalami, ale to osobna historia). Spośród dzieci Onufrego wyróżniał się Iwan. Smukły młodzieniec o romantycznym usposobieniu, nieśmiały jak dziewczyna. Bardzo kochał ojca i był z niego dumny. Syn Iwana Iluka Mytnyk (Dmytro) był trochę flegmatykiem, człowiekiem o bezgranicznej sile fizycznej i takiej samej dobroci. Przed II wojną światową zdążył się ożenić, żyli z Anną w zgodzie, prawda, dzieci u nich nie było. Kiedy syn zobaczył zniekształcone ciało Onufrego, z szoku zemdlał. Co działo się w duszy Mytnyka, kiedy patrzył na pieczone rany taty i wbite kołki pod paznokcie, nie wiedział wtedy nikt. Iwan Manczuk-„Biłohrud” i Dmytro Iluk-„Kyczera” stali się nieustraszonymi żołnierzami UPA. Ich imiona/pseudonimy wspominane są prawie we wszystkich „raportach” czekistów o walkach z oddziałami UPA i głośnych akcjach SB. Komendant bojówki SB „Biłohrud” był na tyle odważny, na ile bezlitosny. Karabinier „Kyczera” robił swoją robotę prosto, jak kosił trawę koło domu. A na postoju, bywało, czule gładził swój węgierski „ręczniak”, i kiedy strzelcy zachwycali się jego „wynikiem” w ostatniej walce, cicho odpowiadał: „To za dzedzia” — za tatę. W niedawno wydanym albumie „Za Ukrainę, za jej wolność…” — porównawczym fotokronice walki narodowowyzwoleńczej UPA i dzisiejszej wojny z tym samym wrogiem, jest też strona ze zdjęciami, na których przedstawieni są karabinierzy — upowcy i dzisiejsi. Wśród nich i „Kyczera”. Nic nie mija bez śladu. 30 czerwca Nasi bohaterowie. Zawedia Ostatnio podawałem notatki o męczeńskiej śmierci działacza kulturalnego i pisarza z Huculszczyzny Onufrego Manczuka, o jego synu Iwanie-„Biłohrudzie”. „Biłohrud” zginął 8 sierpnia 1951 roku. Wśród towarzyszy broni, którzy też w tej walce polegli, był i Wasyl Nebesijczuk — „Zawedia”. Wasyla dobrze znali we wsi Ilci na Żabiewszczyźnie (obecnie rejon wierchowiński). Szczególnie przez szkołę tańców towarzyskich, która była zorganizowana siłami miejscowej komórki „Proświta”. W ludzie nazywano ją „balet”, a uczyli tam, sądząc z opowieści, i tańców ludowych. Młodzieniec stał się pierwszą „gwiazdą” tego „baletu”, o jego zręczności opowiadano jeszcze całymi dziesięcioleciami. Jak tylko, jeszcze w czasie okupacji niemieckiej, w Karpatach zorganizowała się Ukraińska Narodowa Samoobrona, która później zreformowała się w UPA, Nebesijczuk wstąpił w szeregi powstańców. Był dowódcą roju, dowódcą czoty sotni UPA, zwiadowcą, komendantem rejonowego oddziału egzekutywnego Służby Bezpieczeństwa (REW SB), referentem SB Żabiewskiego rejonowego kierownictwa OUN. Pseudonim wybrał (lub nadano mu) nieprzypadkowo — miał żywy, nieposiedzący charakter. To słowo w słownikach tłumaczy się zgodnie ze „Słownikiem…” B. Hrinczenki jako „oszust?”. Ale nie bez powodu B. Hrinczenko postawił znak zapytania — błyskotliwy znawca leksykologii, czuł, że jedyne, najwyraźniej, źródło, skąd tłumaczenie wzięto, jest wątpliwe. W rzeczywistości słowo pochodzi od znaczenia „wszczynać żarty, zabawy, wybryki” i tym podobne, nawet psoty. Lecz w podziemiu, w armii i w SB nie było już czasu na zabawy. Oto tylko kilka linijek z ocalałych raportów z Żabiewszczyzny: „20/III.1947 r. Kryworównia. — Zespół REW SB pod dowództwem dr. „Zawedii” złapał porucznika Kimejczuka Fedora z Żabia-Słupejka. Za aktywność przeciwko naszemu ruchowi został zlikwidowany. 23/III.1947 r. Żabie-Ilci. — Zastępca komendanta REW SB dr. „Zawedia” i por. UPA „Siryj” wykonali zamach na bardzo aktywnego stribka”
MGB133 Soruka Mychajła, syna Iwana, ur. 1916 r. w Żabiu-Słupejce. Soruk zabity, pracownik administracyjny rejonowego oddziału MSW Żmurko Petia ciężko ranny, zmarł w szpitalu. 13.4.[19]47 r. Żabie-Chodak: wojska wewnętrzne w liczbie 60 osób przeszukiwały lasy w Kostryczy. Tutaj natknęły się na rejonowy oddział SB, który wycofał się w górę. Druhowie „Zawedia” i „Biłohrud” oderwali się od całości i natrafili na drugą grupę bolszewików. Odstrzeliwując się, wycofali się szczęśliwie, zabijając starszego porucznika, sierżanta i jednego żołnierza”. Takich doniesień jest mnóstwo za każdy rok. Aż do sierpnia 51-go. 8 sierpnia 1951 roku w pobliżu góry Skupowa spotkali się na naradzie starszyni UPA Wasyl Nebesijczuk ps. „Zawedia”, Iwan Manczuk („Biłohrud”), Dmytro Wytoszczuk („Dibrowa”), Tanasij Jackowski („Żajworonok”) oraz Mykoła Szkarlupa („Honta”). Enkawudziści otrzymali informację o czasie i miejscu spotkania, w operacji przeciwko pięciu osobom brało udział 1500 żołnierzy i oficerów. Szans dowódcy nie mieli. Chociaż… „Honcie” mimo wszystko udało się wyrwać z pierścienia, walczył jeszcze dwa lata. Reszta zginęła, broniąc się do ostatniego naboju. Zginął również „Biłohrud”. „Zawedia” też miał szansę — zręcznie wspiął się na gęsty świerk i przyczaił, ale mimowolnie wydała go owczarka „Tygra”, która przez ostatnie parę lat była z nim nierozłączna. Została pod świerkiem… Na propozycję poddania się z korony drzewa rozległ się wybuch granatu. „Zawedia” pierwszy od lewej. Na miejscu śmierci dowódców stoi krzyż, w sierpniu 2013 roku uroczyście poświęcony. 24 czerwca Wyrok wykonano 24 czerwca 1953 roku Dmytro Bilinczuk-„Chmara”. Stał się legendą jeszcze za życia. Nocując w opustoszałym domu rodziców (rodzinę sowieci wywieźli na Sybir), został otoczony przez niemieckich żandarmów i na komendę poddania się jednym strzałem zabił przez okno, na dźwięk, komendanta policji. Uciekł! W biały dzień galopował konno przez Kosów, kiedy policja i gestapo szukały go po całym powiecie. Dowodzona przez niego czota sotni UPA „Nedobytogo” rozstrzygnęła sprawę podczas rozbicia niemieckiej załogi, która ochraniała kopalnię manganu w Karpatach. A już jako sotnik brał udział w walkach z oddziałami NKWD, w rajdzie do Rumunii. Po reorganizacji UPA stanął na czele Kosowskiego Rejonowego Prowodu OUN. Podstępnie schwytano go w czerwcu 1952 roku. Już ponad miesiąc wcześniej zginął młodszy brat Wasyl, „Sybirjak” (mój tata). Śledztwo prowadzono w Stanisławowie (obecnie Iwano-Frankiwsk), potem w Kijowie. Miejsce egzekucji (Łukjanówka? Piwnica przy Włodzimierskiej?) i miejsce pochówku szczątków są nieznane. Tego samego dnia rozstrzelany został Wasyl Jusypczuk („Morozenko”, „Bohdan”, „Oles”), czotowy UPA, śledczy SB, kierownik Kuckiego Rejonowego Prowodu OUN. Niestety, fotografii nie znalazłem. Wieczna im pamięć!
Maschinelle Übersetzung
Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy
Dlaczegoś wydaje mi się, że Szkrabiuk, urodzony w sierpniu, już od kołyski wpatrywał się w rozgwieżdżone niebo, które stało się jego drogowskazem w licznych utworach prozatorskich i poetyckich. „Byłem siewcą, a dziś jestem gorliwym żniwiarzem. Zbiory stoją kwitnącą ścianą. Dzień odszedł… A gwiezdny wieniec I nad moją głową jaśnieje”.
„Lekkie słowa, lecz ważna istota, Którą słowa na skrzydłach dni niosą. A to – Pan, Miłość i Ojczyzna. To trzy klucze, które otwierają drogę”.
„Różaniec odłożyłem — nie trzeba więcej, Bo ktoś dyktuje: zapisz prędzej! Wierzę: Bóg moje słowa usłyszał. Moja modlitwa — to wiersz dziękczynny”.
Te poetyckie rozważania Petra Szkrabiuka ze zbioru „Trzy klucze. Moje rubajjaty” mogłyby być ilustracją całego dorobku twórczego pisarza w książkach historyczno-publicystycznych, naukowo-historycznych czy religijno-filozoficznych lwowskiego autora. A przygotowany na tegoroczne doniosłe wydarzenie życiowe foliał „Niebiańska galeria. Powrót do Boga” w pełni określa istotę autorskiego jestestwa, w którego dorobku znajduje się około trzech dziesiątek książek na przestrzeni pięćdziesięcioletniej drogi twórczej. Ważne jest to, że P. Szkrabiuk jest badaczem wydarzeń historycznych i faktów, setek imion kultury ojczystej i światowej. Przede wszystkim są to pionierzy ukraińskiej idei narodowej XIX—XX i XXI wieku. Wśród nich — budziciele ojczystego życia duchowego, kozaccy rycerze, bojownicy o wolność Ukrainy, bohaterowie zmagań narodowowyzwoleńczych, którzy hartowali się na niwie oświeceniowej w macierzystej „Proświcie”. I co istotne: autor poetycko uzupełnia niemal każde swoje badanie naukowo-publicystyczne liryką religijną i filozoficzną. Oto epigraf do książki „Wśród gwiazd i ludzi”: „Całą pełnię i cel bytu Jak wyrazić mogę? A wszystko — w imię przyszłości, A wszystko na chwałę Bożą” (Lwów, 2003, Instytut Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy, Wydawnictwo Ojców Bazylianów „Misjonarz”). Na przykład zbiór „Współbrzmienie” (Kijów, „Jarosławiw wał”, 2011) — to „liryka duchowo-filozoficzna, współbrzmiąca z Bożymi nakazami, naturą, głosem przodków i sumieniem autora”. Albo we lwowskim wydawnictwie „Ukraińskie technologie” (2012) pojawiła się książka esejów „W zmiennym zwierciadle miłości: encyklopedia miłości”, gdzie pisarz i uczony występuje jako interpretator mało znanych faktów o losach, szczęśliwych czy nieszczęśliwych, a nawet tragicznych momentach w życiu znanych postaci historycznych czy działaczy kultury światowej, „począwszy od Adama i Ewy”. Niektóre eseje przygotowano na podstawie konspektów wykładów, które pisarz wygłosił studentom swojego rodzinnego Uniwersytetu im. Franki. Trzeba powiedzieć, że autor podał 17 stron „Indeksu nazwisk”, gdzie w porządku alfabetycznym
Swoje powołanie poety i uczonego Petro Szkrabiuk realizuje w publikacjach książkowych, gazetowych i czasopiśmiennych, w licznych wystąpieniach w audytoriach oraz na spotkaniach z setkami ludzi, przed duchownymi, wśród powstańców Rewolucji Godności na Euromajdanie w Kijowie, przed żołnierzami ATO i mieszkańcami Donbasu. Ludzie polubili kunszt oratora i metaforyczność jego poezji, talent artysty.
porządku — 420 pozycji i odniesień do utworów, które stały się źródłami archiwalnymi badacza. Wśród stałych zainteresowań autora znajdują się opowieści o księżach-ziomkach, jak choćby poważny zbiór „Kamień węgielny Markijana. Artykuły, eseje, wiersze”. W nim Petro Szkrabjuk połączył referaty, wykłady, poezje, poświęcone inicjatorowi literatury ukraińskiej w Galicji, Markijanowi Szaszkewyczowi. Prawdziwym encyklopedystą okazał się uczony w akademickim wydaniu „Imiona bliskie i dalekie: Ukraina w wymiarze narodowym i światowym”, gdzie naświetlił działania wybitnych Ukraińców, w szczególności Iwana Franki, Wasyla Stefanyka, Mychajła Hruszewskiego, Iwana Krypjakewycza, naszych współczesnych — Hryhorija Nudhy, Ihora i Iryny Kalynciw, Łarysy Kruszelnyćkiej, Mychajła Rożka, Bohdana Janiwskiego i innych. W tym, dwudziestym czwartym wydaniu, znów jaskrawo przejawił się talent autora jako historyka, literaturoznawcy, poety i eseisty. Ta swoista książka jest wypełniona fotografiami i mało znanymi faktami z życia jej postaci. Praca kandydacka „Mychajło Pawłyk i Partia Radykalna” pomogła Petro Wasylowyczowi wejść do wyjątkowego grona lwowskich historyków. Osobno wymienię wydanie, które ujrzało światło dzienne w „Ukraińskich technologiach” w 2015 roku — „Historie przeżyte trzykrotnie”, gdzie pisarz zdołał utalentowanie przedstawić, odtworzyć legendarne czy nawet zwyczajne życie naszych krajan, którzy poświęcili się rodzinnej ziemi i wymarzonemu państwu. W niektórych szkicach podał fakty z wydarzeń na Euromajdanie oraz własnych wyjazdów do żołnierzy ATO i mieszkańców regionu Wschodniego. W latach 2005—2009 uczony prowadził w Radiu „Woskresinnia” (1. Kanał Ukraiński) historyczny autorski program „Droga do Świątyni”, w którym wybrzmiało 164 audycje. Zostały one wyróżnione obwodową nagrodą imienia Wiaczesława Czornowoła, a 100 najlepszych audycji radiowych weszło do książki „Sto kroków do Świątyni. Nieznane o znanym”, która ukazała się w 2008 roku. Jeszcze w grudniu 2007 roku Petro Szkrabjuk obronił rozprawę doktorską „Zakon Ojców Bazylianów w życiu społecznym Ukrainy”. W przedmowie do książki wybitny historyk Jarosław Daszkewycz napisał m.in.: „Imponuje mi jasna narodowo-chrześcijańska postawa pana Petra, a jednocześnie — otwartość na inne kultury, jego twórczy zapał, pracowitość i — co również nie jest bez znaczenia — ludzkość. Mogą to potwierdzić zarówno czytelnicy tej książki (a wcześniej — słuchacze radiowi), jak i studenci katedry prasy zagranicznej i informacji, dla których nasz znany pisarz i historyk prowadzi kurs specjalistyczny „Ukraina w kulturze światowej”. W zbiorze poetyckim „Wśród gwiazd i ludzi” autor poświęcił wiersze „Bratni dyptyk” krewnym po babci Annie z rodzinnych Pużnik koło Tłumacza na Pokuciu — siostrom bazyliankom z Australii i Argentyny. W ten sposób pierwsze publikacje o duchownych kościoła greckokatolickiego czasów Andreja Szeptyckiego okazały się prorocze: poeta i uczony Petro Szkrabjuk stał się honorowym autorem Wydawnictwa Ojców Bazylianów „Misjonarz”. A ile, podążając za wskazaniami Jezusa Chrystusa, religijno-filozoficznych rozważań dla przekonania niepewnych siebie wierzących czy mało świadomych bezbożników włożył autor w poważną książkę „Przebudzili się w środku nocy, albo przemiana ludzka”! W zeszłym roku jesienią za książkę „Nad przestrzenią i czasem. Trylogia niezwykłego” Petro Szkrabjuk został nominowany do Nagrody im. Szewczenki w 2018 roku. Książkę wysoko ocenił szanowany poeta i krytyk Wołodymyr Bazylewski: „Niezwykłość od Petra Szkrabjuka”. („Lit. Ukraina”, 2. XI. 2017). …Pamiętam, jak na pierwszym roku w akademiku Uniwersytetu Lwowskiego Petrowi podarowano portret Homera. Podpisał go „Per aspera ad astra!” („Przez ciernie do gwiazd!”). Mieszkańcy naszego pokoju studenckiego również przejmowali się literackimi zainteresowaniami Petra — wierszami znanych poetów i jego własnymi. A łacińskie powiedzenie stało się literackim drogowskazem-wróżbą dla Petra. Jemu, jednemu z najzdolniejszych dziennikarzy, powierzono funkcję redaktora uniwersyteckiej gazety wielonakładowej, zaproszono go, by został asystentem na wydziale dziennikarstwa. Wybrał temat pracy kandydackiej — „Czasopismo „Wseswit” jako typ wydania”. Wtedy tym czasopismem kierował Dmytro Pawłyczko. Z tego powodu oraz innych patriotycznych czynów nieżyczliwi z nienawiścią odnieśli się do młodego uczonego. Zmuszony był porzucić pracę dydaktyczną i naukową, otrzymując surową naganę partyjną… Ale zdolnego autora przyjęto do pracy w lwowskiej gazecie młodzieżowej, a potem zaproszono na prawie dziesięć lat do kijowskiego czasopisma „Nauka i suspilstwo” jako korespondenta terenów galicyjskich. Dzięki tej okoliczności Petro przyszedł do nauki historycznej… Gwiazdy, żywe i symboliczne, dniem i nocą świecą pracownikom. Pracoholikom. Takim, jak nasz jubilat. P. Szkrabjuk i I. Kałyneć z członkami Rady Społecznej „Święty Jur” i uczniami z Doniecczyzny przy pomniku Metropolity A. Szeptyckiego. Lwów, lipiec 2018
Maschinelle Übersetzung
Od 1 września do 31 października bieżącego roku włącznie Sekretariat Komitetu będzie przyjmował dokumenty towarzyszące pracom i dziełom zgłoszonym do otrzymania Narodowej Nagrody 2019 roku, pod adresem: 01001, Kijów, ul. Prorizna, 2, 4. piętro, pok. 404–405, w dni robocze tygodnia do godz. 17.00 (w piątek — do godz. 16.30). Członkowie Komitetu, eksperci, instytucje kultury zgodnie z Regulaminem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki mogą zgłosić propozycję udziału dzieła w konkursie tylko w jednej kategorii — „Literatura”, „Publicystyka, dziennikarstwo”, „Sztuka muzyczna”, „Sztuka teatralna”, „Sztuka filmowa”, „Sztuka wizualna”.
Eksperci, członkowie Komitetu, instytucje kultury, które przedstawiają dzieło lub pracę do otrzymania Narodowej Nagrody, składają do Sekretariatu Komitetu przedstawienia według formularzy umieszczonych na stronie internetowej Komitetu (http://knpu.gov.ua/) w dziale „Porządek zgłaszania dzieł”. Do przedstawienia załącza się:
— ankietę wypełnioną osobiście przez kandydata;
— kopię paszportu;
— kopię zaświadczenia o nadaniu kodu identyfikacyjnego;
— zgodę na przetwarzanie danych osobowych;
— publiczne recenzje w prasie zgłoszonego dzieła lub pracy (oryginały lub kserokopie — w jednym egzemplarzu);
— książki, katalogi prac artystycznych, nagrania audio i wideo zgłoszonych dzieł i prac w 5 egzemplarzach.
Konsultacje udzielane są pod numerami telefonów: 270-59-49, 278-11-93, e-mail: [kontakt ukryty].
Przypominamy, że zgodnie z Regulaminem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zatwierdzonym odpowiednim Dekretem Prezydenta Ukrainy, konkurs wśród dzieł literackich i artystycznych zgłoszonych do otrzymania Nagrody przeprowadzany jest we wszystkich kategoriach w trzech turach. W pierwszej turze konkursu Komitet rozpatruje dzieła, w odniesieniu do których zgłoszono propozycje udziału w konkursie, wybiera dzieła, które wezmą udział w konkursie, i tworzy na podstawie wyników w każdej z kategorii listę dzieł dopuszczonych do udziału w drugiej turze („długa” lista). W drugiej turze konkursu Komitet przeprowadza pogłębioną analizę wartości artystycznej i znaczenia społecznego dzieł dopuszczonych do udziału w drugiej turze konkursu, ich wpływu na krajowe środowisko społeczno-kulturowe, jego rozwój oraz możliwości godnego przedstawienia kultury ukraińskiej w europejskiej i światowej przestrzeni kulturalnej, a na podstawie wyników wybiera dzieła, które wezmą udział w trzeciej turze konkursu, i tworzy w każdej z kategorii listę dzieł dopuszczonych do trzeciej tury („krótka” lista). W trzeciej turze Komitet wskazuje dzieła, których twórcom (autorom, wykonawcom) proponuje przyznanie Narodowej Nagrody. Na podstawie wyników konkursu Komitet przygotowuje i przedstawia Prezydentowi Ukrainy wniosek o przyznanie Narodowej Nagrody. Jeżeli na podstawie wyników konkursu w odpowiedniej kategorii żadne dzieło nie uzyskało wymaganej liczby głosów członków Komitetu, propozycja przyznania Narodowej Nagrody w tej kategorii nie zostaje włączona do wniosku, przedstawianego do rozpatrzenia Prezydentowi Ukrainy.
Dekret Prezydenta Ukrainy o przyznaniu Narodowej Nagrody ogłaszany jest w ustalonym trybie, zwykle do 9 marca roku przyznania Narodowej Nagrody.
Laureatowi Narodowej Nagrody wręcza się Dyplom i Odznakę Honorową oraz wypłaca część pieniężną Narodowej Nagrody w wysokości, którą corocznie określa Prezydent Ukrainy na wniosek Komitetu. W przypadku wyróżnienia Narodową Nagrodą kilku autorów dzieła (współautorów, współwykonawców) Dyplom i Odznakę Honorową wręcza się każdemu laureatowi, a część pieniężną Narodowej Nagrody dzieli się między nich po równo.
Biuro prasowe Sekretariatu Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki
Maschinelle Übersetzung
W trakcie mojej ponad 45-letniej praktyki dziennikarskiej nie po raz pierwszy stykam się z przypadkami, gdy moje publikacje wywoływały u kogoś gniew i oburzenie. Zazwyczaj chodziło o konkretnych urzędników różnych szczebli, których bezsporne fakty dotyczące nieuczciwej działalności kwalifikowały się albo na odpowiedzialność karną lub administracyjną, albo przynajmniej na potępienie społeczne. Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Tacy bohaterowie publikacji działali różnie: na początku, podczas zbierania materiału, starali się na różne sposoby przypodobać, a nawet przekupić, po publikacji — grozili przez telefon, szukali ochrony u wyższych rangą przełożonych, zbierali kompromaty na autora, próbowali pozywać do sądu. Jednak fakty, które są cementującym rdzeniem każdego materiału analitycznego i do których doboru od dawna podchodzę ze szczególną ostrożnością, zawsze stawały na przeszkodzie publicznym działaniom takich „obrażonych”. A oto z przypadkiem, gdy niezadowolonymi okazują się osoby, których nazwiska czy działania nie zostały w publikacji w żaden sposób — ani bezpośrednio, ani pośrednio — wspomniane, spotykam się chyba po raz pierwszy. Podobnie jak ze zjawiskiem przekształcenia takiego niezadowolenia w formę listu otwartego do autora, który jest wysyłany do różnych mediów w celu szerszego rozgłosu własnej interpretacji sprzeciwu. Właśnie ta okoliczność zmusiła mnie do kontynuowania tematu, który poruszyłem w artykule pod tytułem „Wybaczcie ignorancję ziomków, pani profesor Rusowa” w numerze „Słowa Proświty” z 29 marca tego roku. W każdym razie temat obecnego artykułu nakreślam szerzej, poddając pod osąd społeczności kwestię przestarzałą i szczególnie ostrą obecnie: dlaczego znaczna część naszej inteligencji jest nieukrywanie agresywna wobec problemów ukraińskiego odrodzenia narodowego, jakie są źródła i przyczyny tej agresji? Rusowa i Korolenko na szalach wagi jako lustro priorytetów narodowych. Na początku przypomnę czytelnikom, że impulsem informacyjnym do napisania poprzedniego artykułu stał się kolejny przypływ dyskusji społeczności czernihowskiej wokół pytania: jak długo główna biblioteka obwodu będzie nosić imię W. Korolenki — przedstawiciela rosyjskiej kultury i literatury, który nigdy nie miał żadnego związku z krajem poleskim? W tamtejszej prasie wcześniej opublikowano już szereg publikacji, w których udokumentowano, że jedną z założycielek tej biblioteki ponad 140 lat temu była Sofia Rusowa wraz z mężem Ołeksandrem. Mając taki argument, aktywiści niedawno utworzonej organizacji społecznej — Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia im. Sofii Rusowej, wielokrotnie i, oczywiście, jak dotąd bezskutecznie, zwracali się do władz obwodu z propozycją przywrócenia sprawiedliwości historycznej i nadania tej bibliotece imienia zasłużonej rodaczki, która z przyczyn politycznych została świadomie wykreślona przez komunistycznych ideologów zarówno z historii narodowej Ukraińców, jak i historii samej Czernihowszczyzny. Chęć włączenia się do tej dyskusji pojawiła się u mnie po niedawnym powrocie ze stażu naukowego w Wielkiej Brytanii, gdzie w jednym z archiwów Londynu odkryłem sensacyjne znalezisko — szereg dotąd nikomu nieznanych i nigdzie niepublikowanych listów Sofii Rusowej do Ukraińskiego Biura Prasowego w Londynie pod koniec lat 30. XX wieku. Pomyślałem: może te nowe fakty z zadziwiającego losu rodaczki (cudzoziemki z pochodzenia, która do ostatniego tchnienia swojego życia przez wielką miłość do swojego męża Ołeksandra Rusowa nawet na przymusowej emigracji, po stracie dziecka, walczyła o ukraińską Ukrainę) przekonają struktury władzy oraz część inteligencji Czernihowa do wysłuchania głosu społeczności. Oczywiście, w tamtym artykule byłem po stronie tych, którzy stanowczo występują nie tylko za dekomunizacją, ale także za odmoskwieniem, derusyfikacją naszego duchowego, oświatowego, wychowawczego środowiska, upatrując w tym jeden ze składników wzmocnienia celowo podciętego przez kolonialną dla Ukraińców władzę duchowego rdzenia narodu. Nie mogłem się spodziewać, że wywoła to pojawienie się „listu otwartego” do mnie od jednej z rodaczek, wysłanego do różnych redakcji. W nim, oprócz ciągłych ataków na autora, spotykają się też takie zjadliwe frazy: „wstyd mi za pana”, „spekulując nazwiskiem Rusowej”, „stał się pan naśladowcą sprawy… naklejania etykiet”… Zmieszano tu wiele i różnego — od cytatu W. Majakowskiego „Lenin żył”, wątku z dramatu N. Pogodina „Kremlowskie kuranty” o próbie tegoż Lenina „odrodzenia starodawnego zegara-kurantów na Wieży Spaskiej Kremla” po absurdalne oskarżenie autora o to, że on (czyli ja — M. T.), razem z Wasylem Czepurnym, a do tego „ktoś” „położył oko na pomieszczenie biblioteki… i marzy, by przejąć je w swoje ręce”. List podpisany jest po prostu: „Ludmiła Studionowa (Pracuję w bibliotece 53 lata)”. Nie wiem, czy wydrukowała ten nielogiczny, wulgarny i pozbawiony konkretnych faktów dotyczących istoty dyskusji tekst któraś z gazet w warunkach, gdy epoka takich właśnie „listów otwartych” jako gatunku radzieckiego i poradzieckiego dziennikarstwa już dawno minęła. Jednak w moje ręce trafił on z czernihowskiego serwisu informacyjno-analitycznego Leonida Isaczenki „Chwyla Desny” i przekonał mnie, że temat jednak należy kontynuować.
Wprawdzie nie uważam za stosowne, by w tej samej formie – „listu otwartego” – odpowiadać swojej adwersarce. Podobnie jak publicznie z nią dyskutować. Odpowiem jedynie na jeden zarzut nieznanej mi pani Studionowej dotyczący wstydu. Tak, nie wstydzę się występować przeciwko Władymirowi Korolence w dyskusjach o imionach, które przede wszystkim (podkreślam to słowo – M. T.) powinny nosić ulice, placówki oświatowe, instytucje zarówno w miastach i wsiach rodzinnego kraju, w szczególności tam, gdzie od wieków są korzenie mojego kozackiego rodu, jak i Ukrainy w całości. I nie wstyd, sądzę, będzie każdemu, kto naprawdę chce utwierdzić nasze państwo jako ukraińskie, a nie, powiedzmy, jako moskiewskie, warszawskie czy telawiwskie. Nie wstyd dlatego, że boli. Bo już dosyć. W swoim rodzinnym domu ciągle oglądać się na kogoś, liczyć się z cudzym zdaniem, pragnąć być tolerancyjnym i cierpliwym, jednocześnie czując się poniżonym, drugorzędnym, zobowiązanym nie wiadomo do czego. Zwłaszcza wtedy, gdy szukasz w kioskach „Prasa” ze świecą ukraińskiej gazety albo przełączasz dziesiątki radiowych czy telewizyjnych kanałów, by znaleźć ukraiński – nie tylko z języka, ale i z ducha, kiedy prosisz urzędnika o przejście na komunikację w języku państwowym, kiedy niemal cały system obsługi, za twoje własne pieniądze, wita i żegna cię w „ogólnoprzystępnym”. Dosyć też tego, że nie słabnie, a z jakiegoś powodu wzmacnia się jedna niepokojąca tendencja: jak tylko Ukraińcy, u siebie w domu, przejawiają choćby najmniejsze wysiłki w kierunku przezwyciężenia narzucanego wiekami przez rosyjską machinę imperialną poniżającego kompleksu chochoła-małorosjanina, jak tylko aktywizują się próby narodowo świadomej elity intelektualnej, by bezstronnie i spokojnie rozliczyć się z poszczególnymi epizodami niełatwej historii swojego narodu, utwierdzić brutalnie wyparty na margines życia społeczno-politycznego młodego państwa ukraińskiego jego język, kulturę, poznać prawdziwych, a nie narzuconych z zewnątrz bohaterów, uświadomić sobie i należycie docenić swoją samowystarczalność, odrębność, wreszcie swoje godne miejsce we wspólnym europejskim domu – od razu pojawia się, jakby dyrygowany czyjąś niewidzialną ręką, szalony, bezpośredni lub pośredni opór. Ze źródłami tego oporu już dawno się rozprawiliśmy. Tutaj są dwa kanały ich zasilania. Pierwszy – wysokiej rangi urzędnicy-budowniczowie państwa (na wzór ministra Awakowa) i przedstawiciele narodu (najpierw z „Bloku Opozycyjnego”), przy tym na wszystkich szczeblach władzy – od centrum rejonowego do stolicy, dla których ukraińskie jest nie tylko obce, ale i drażniące, i którzy od dawna bezkarnie mącą w sferze humanitarnej ukraińskiego społeczeństwa. Drugi – ukraiński ze statutu, ale antyukraiński z treści system sprzedajnych mediów – prasa, radio, telewizja. Czyż nie niemal cały on, jakby również za skinieniem czyjejś niewidzialnej ręki, faktycznie został uzurpowany w rękach ani Ukraińców, ani patriotów z ukrainocentrycznym myśleniem. W tych okolicznościach niepokoi zadawniony brak woli politycznej kierownictwa państwa, by zmieniać sytuację, zwracać Ukrainie jej prawdziwe oblicze i duszę, wypaczone i zdeptane przez poprzednią władzę kolonialną. Jeszcze trudniej jest z dyplomowaną inteligencją. Mam na myśli znaczną jej część, która podpada pod pojęcie budżetowej. To znaczy takiej, która rzekomo jest na służbie państwa, która rzetelnie otrzymuje pensję za to, że rzekomo ma prowadzić politykę państwową. Przy tym w tak arcyważnych i delikatnych dla dalszego rozwoju procesów budowania państwa sferach jak kultura, oświata, nauka. Oto tutaj zmuszony jestem wrócić do ostatniej frazy wspomnianego wyżej listu otwartego do mnie z Czernihowa. Przytoczę ją: „Pracownicy biblioteki na czele z dyrektor Inną Mychajliwną Aliferenko stanęli murem w obronie nie swojego Korolenki, a pisarza, uczciwego i porządnego człowieka, na kościach którego depczą tacy jak Pan”. Teraz nasuwają się pytania: wszystko to, co tam napisano, to opinia tylko jednej pracownicy czy całego zespołu biblioteki? Czy może tylko przełożonych, od których zależy cały ten zespół? Bo zazwyczaj, kto go pyta? Tutaj, w kontekście „opinii zespołu”, warto wspomnieć niedawną historię z nazwaniem głównego lotniska kraju. Wiosną 2016 roku Ministerstwo Infrastruktury zainicjowało mini-referendum w sieci w sprawie nadania lotnisku w Boryspolu imienia najbardziej zasłużonego Ukraińca. Od początku głosowania imiona nie do końca „naj” – powiedzmy, Sikorskiego, Malewicza – bezczelnie „przepychała” przez swoich posłusznych rzeczników zdenacjonalizowana stołeczna ekipa Kliczki. A kiedy wyniki głosowania (najaktywniejszymi okazali się młodzi Ukraińcy) pokazały, że w ich sympatiach wyraźnie prowadzi hetman Iwan Mazepa, z góry dano „odwrót”. I w dość wstrętny sposób, nie raz wypróbowany kiedyś przez komunistów, przemianowanie lotniska „Boryspol” zostaje odwołane. Powołano się na opinię „zespołu pracowniczego lotniska”. Mówiąc, że jest przeciwny. Z takiej decyzji można było wyciągnąć dwa wnioski: albo opinii zespołu „pracowników” Boryspola nikt nie pytał, albo pracują tam sami ostarbeiterzy z Woroneża i Riazania, którzy wprost nienawidzą wszystkiego, co ukraińskie, a zwłaszcza zdrajcy „wielkiego Piotra” i wroga imperium. Coś podobnego wyłania się także z zespołem Czernihowskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. W. Korolenki. Byłem tam nie raz, bo okresowo przywoziłem tam częściami w darze dużą kolekcję książek z własnego księgozbioru. I za każdym razem słyszałem na własne uszy ze słów dyrektorki i jej bliskiego otoczenia mniej więcej takie rzeczy: co wam złego zrobił Korolenko? A co do Rusowej, to jakby z wyrzutami sumienia mówili tak: oczywiście piękna rodaczka, ale przecież ona uciekła z kraju i żyła na sytym Zachodzie… Zatem niczego nie chcą zmieniać. Przynajmniej kierownicze jądro zespołu, bo ze zwykłych bibliotekarzy nikt nie odważyłby się pójść na szczerą rozmowę z przyjezdnym dziennikarzem. I wiadomo dlaczego. W warunkach powszechnego ograniczania budżetówki tacy, którzy głaszczą nie z włosem swoje kierownictwo, pierwszymi pójdą „na odpoczynek”. I taka sytuacja jest nie tylko w Czernihowie.
Dlaczego „kwiat narodu” zwiędł i opadł? Nie czas i nie miejsce, by przytaczać tu przykłady. Jest ich bez liku. Ale nadeszła pora, by nazywać rzeczy po imieniu. Pora uznać, że w pojawieniu się tej czarnej i gęstej chmury kłamstwa, cynizmu, chamstwa, niemoralności, duchowej degradacji, nieprofesjonalizmu, nieuczciwości, niepatriotyzmu postmajdanowej władzy, która przykryła już niezdrowy ukraiński organizm, znaczna wina leży po stronie ukraińskiej inteligencji, zwłaszcza tej budżetowej. Wczytajmy się, wczujmy się w te słowa: „Żywy organizm narodu ukraińskiego zachował jedynie korzenie, jego kwiat – inteligencja – zwiędł i opadł. Widzimy przepaść: po jednej stronie prosty lud, wierny tradycjom przeszłości, a z drugiej – zdenacjonalizowana, zbałamucona inteligencja, oderwana od swojego narodu”. Te słowa zostały napisane ponad sto lat temu. Z bólem serca wypowiedział je Mychajło Kociubynski, wygłaszając w tym samym Czernihowie referat z okazji stypy po nieuszanowanym i niedocenionym przez swoich najlepszym ich pracowniku na polu narodowego samostanowienia – Iwanie Franko. Brzmią one tak, jakby dotyczyły dnia dzisiejszego. I jest w tym swoista prawidłowość. Ukraiński kręgosłup ówczesnej inteligencji, na którą narzekał klasyk literatury, został w sposób naturalny wykastrowany w wyniku wieloletniego niszczenia brudnymi butami rosyjskich najeźdźców ducha mazepinizmu, którym długo oddychała ukraińska ziemia. Młode i już kwitnące pędy narodowego odrodzenia, pobudzone Ukraińską rewolucją 1917-1921 lat, wymarzły do korzenia w złowrogim czasie stalinowskich represji. Wtedy zniszczono elitę ukraińskiego narodu – pisarzy, uczonych, artystów, duchownych autokefalistów, zamożnych i pracowitych rolników. I to, według danych autorytatywnych źródeł, w 75-80 procentach. A kwiat ukraińskiego narodu – chłopstwo – w stu procentach został okradziony, zastraszony i zamieniony w żebraków. Czy można nazwać jeszcze jakiś kraj na świecie, którego zasoby ludzkie były tak skrzywdzone i duchowo spustoszone? Dzisiejsza zaś ukraińska inteligencja, przynajmniej jej starsze pokolenie, została wyhodowana i wychowana przez kolonialną władzę. W instytutach i na uniwersytetach, których rektorami i profesorami często byli konformiści i karierowicze. Według książek obcych ukraińskim ideałom i tradycjom autorów, których nie brakowało nawet w najbardziej oddalonych wiejskich
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
bibliotekach. W warunkach totalnej kontroli milionowej armii ideologów rządzącej partii, gdy za niestandardowe myśli, wypowiedziane w zaufaniu komuś w kuchni, można było wylecieć z tego samego instytutu. Na tle powszechnej obłudy deklarowanych haseł fałszywie ludowej władzy, dyktatury proletariatu, którą cała ówczesna prasa była przesiąknięta bez reszty. Kto z inteligencji czuł się w tych warunkach komfortowo? Praktycznie każdy, kto umiejętnie się przystosował, kto znał swoje miejsce, przypodobywał się przełożonym. W warunkach, gdy takie kierownictwo nie zmieniało się dziesięcioleciami, takie ugodowostwo, „niewidzenie niczego” było opłacalne: awanse po służbowej drabinie, premie, a najbardziej gorliwym — honorowe tytuły, a nawet rządowe odznaczenia, które gwarantowały w przyszłości podwyższoną emeryturę. Natomiast „białymi krukami” stawali się utalentowani, rozumni, samodzielni. Tacy mieli swoją godność, cenili swoje zdanie, szanowali korzenie swojego uczciwego rodu. Otóż na powszechnym święcie cudzej obłudy oni zawsze byli zbędni, niepożądani, a nawet niebezpieczni. Wypierano ich, ograniczano, kompromitowano. Kształtowała się moralność społeczna, w której nie było miejsca na uczciwość, przyzwoitość. Odbierano to jako arogancję i pychę. Próba obrony swojego stanowiska była podciągana pod konfliktowość i zarozumiałość, a odwaga mówienia prawdy tłumaczona jako lekceważenie opinii całego kolektywu lub, co gorsza, niezrozumienie „linii” kierownictwa, kupionego przez władzę. Cóż dopiero mówić o nieskrywanym wyrażaniu uczuć patriotycznych. Obraźliwa etykietka nacjonalisty, petlurowca czy banderowca była wtedy zapewniona. Ze wszystkimi konsekwencjami dla twojej przyszłości i przyszłości twojej rodziny. Czy wielu było wśród nas tych nosicieli przyzwoitości i uczciwości i czy długo mogli oni tak wytrzymywać?..
Moralna odpowiedzialność inteligencji za antypatriotyczne działania postmajdanowskiej władzy
Minęło ponad ćwierć wieku, odkąd Ukraińcy otrzymali prawo do samodzielnego budowania swojego państwa. A w tej delikatnej sprawie wartości ogólnoludzkich i narodowych, w takim układzie społecznych współrzędnych, gdzie inteligencja a priori powołana jest do odgrywania wiodącej roli (bo przecież z natury, jeśli jest prawdziwa, powinna zawsze być w opozycji do władzy), faktycznie nic się nie zmieniło. Ta sama uległość wobec władzy, ta sama sprzedajność — za nagrody, stanowiska, „kawał zgniłej kiełbasy”. Granicę tej sprzedajności, głębię przepaści między narodem a inteligencją szczególnie wyraźnie można odczuć, powiedzmy, w czasie kolejnej kampanii wyborczej, zwłaszcza na prowincji. Z kogo tworzy się trzon komisji wyborczych, zaufanych osób tak zwanych ludowych posłów stale niezmiennej władzy? Z dyrektorów szkół, głównych lekarzy, rektorów uczelni, kierowników innych instytucji budżetowych. Ludzie sprawdzeni i zależni. Za najmniejszą dodatkową nagrodę materialną w postaci „koperty, która nie pachnie”, za pustą obietnicę nowego szczebla wymarzonego stanowiska albo pozostawienia na już ogrzanym poprzednim, takie wielokrotnie sprawdzone przez władzę jednostki zawsze są gotowe popełnić kolejny grzech (w pomocy niepiśmiennej babci postawić „ptaszka” przy właściwym nazwisku, a nawet podmienić kartę do głosowania), nie uświadamiając sobie konsekwencji. I dzieje się tak w skali całego kraju. Przez lata. Skutki takiej obojętności, chciwości, zaprzedania się i braku patriotyzmu inteligencji można łatwo zauważyć, gdy choćby pobieżnie zapozna się z tym, jak przebiegał i czym się zakończył proces wycierpianej przez Ukrainę dekomunizacji, zwłaszcza na wsi. Przecież właśnie tam inteligencja budżetowa, przede wszystkim nauczyciele, stanowi podstawę korpusu deputowanych rad lokalnych. Obecnie prawie w każdej ukraińskiej wsi, z wyjątkiem zachodnich obwodów, dawna główna ulica Lenina otrzymała nazwę Centralna. A obok nich, jak grzyby po deszczu, już „zameldowały się” w paszportach mieszkańców wsi: Wiśniowa, Majowa, Szczęśliwa, Wesoła, Miodowa. Oczywiście nie obyło się tu bez wskazówek władzy. Tej władzy, która we wszystkich czasach nie znosiła osobowości o patriotycznym nastawieniu. Ona i teraz, jawnie czy skrycie, hamuje upamiętnianie imion tych, których jeszcze za życia nazwano sumieniem narodu, którzy swoim rozumem, talentem, życiową postawą zdołali udowodnić, że nie wszystko się kupuje i sprzedaje, że istnieje coś wyższego niż stanowiska i partie, że istnieje sąd bardziej odpowiedzialny za nieprawe sprawy, które popełniłeś — sąd przed Bogiem. Dlatego zupełnie oczywiste jest, że tylko na zalecenie z góry w naszych wsiach pojawiły się w nazwach te centralne, majowe i szczęśliwe zamiast przeklętych przez rosyjską władzę i rosyjski kościół Mazepy, Petlury, Bandery, Konowalca. Wiejscy deputowani-inteligenci nie tylko posłusznie wykonali to zalecenie, ale i sami chętnie dodawali swoje łyżki dziegciu do beczki miodu. Przecież zastraszanie chłopów strachem przed niemożnością w przyszłości sprzedania swoich udziałów ziemi, jeśli ulice czy nawet nazwy wsi zostaną przemianowane, to zjawisko niemal masowe, szczególnie w mojej rodzinnej Czernihowszczyźnie. Dopiero teraz zaczynamy uświadamiać sobie całą powagę i niebezpieczeństwo takiego szalonego oporu wobec ukraińskiego odrodzenia, a także to, jakie siły, pieniądze i cele stoją za tym zjawiskiem. Uświadamiamy sobie także, że nadeszła pora, by nie milczeć, gdy pluje się tobie w duszę, gdy coraz bardziej bezczelnie się ciebie poniża, gdy coraz głośniej i pewniej oznajmia się, kto naprawdę jest gospodarzem w twoim domu. Nadeszła pora, by aktywniej zwracać uwagę opinii publicznej na coraz częstsze, niestety, przypadki na łamach wydawnictw drukowanych otwartej ukrainofobii, w jakie szaty by się ona nie ubierała, pod jakimi hasłami by nie była głoszona. I udzielać jej należytej odprawy. Obok tego nadeszła pora, by otwarcie mówić nie tylko o uległości i antypatriotyzmie ukraińskiej inteligencji, ale także o jej odpowiedzialności. Przed swoim krajem i swoim narodem. Szczególnie odpowiedzialność taka powinna dotyczyć nauczyciela, wykładowcy, dziennikarza, pisarza, artysty, sportowca za publicznie wypowiedziane lub napisane słowo. W sprawach wojskowych od dawna istnieje niepisana zasada: wysłany na zwiad nieuczony żołnierz, który za kłamliwy, nieprawdziwy meldunek zagrażający towarzyszom broni lub całemu związkowi bojowemu, zostaje ukarany śmiercią. Czy więc może pozostać bezkarny wykształcony inteligent z dyplomem absolwenta uniwersytetu, nierzadko z państwowym tytułem „zasłużonego”, który dla osobistych lub klanowych interesów nieuczciwie wypełnia swój obowiązek, który kłamliwie kształtuje opinię publiczną, od której zależy: czy naród ma być, czy nie? Można postawić pytanie na ten temat jeszcze ostrzej: czy dyplomowany humanista (a takimi przede wszystkim powinni być pracownicy bibliotek) ma moralne prawo nie słyszeć bólu ukrzyżowanej ziemi, na której żyje, nie widzieć, nie zauważać krzywdy, lecz świadomie fałszować prawdę, bronić wartości duchowych, informacji o wydarzeniach i imionach, narzuconych przed wielu laty przez władzę kolonialną?
* * * Wyprzedzam próby moich przeciwników w głównej czernihowskiej bibliotece, by zaliczyć autora tego artykułu do lekceważących to, co jest dla nich drogie — „velikogo i mogucziego”, którego jaskrawym nosicielem jest Wołodymyr Korolenko, upamiętniony w nazwie tej biblioteki na wskazanie z Moskwy (zgodnie z kolejnym rozkazem na jubileuszową datę zniewolenia przez nią Ukrainy). Wyrażam się jasno: nie jestem przeciwko Korolence, tak jak nie jestem przeciwko Puszkinowi czy Tołstojowi. Jestem przeciwko tym, którzy w sposób rażący, nieprofesjonalny, z nieskrywaną bezczelnością lekceważą historię naszego narodu, którzy świadomie konserwują w humanitarnej atmosferze narodu przestarzałe dogmaty ideologiczne, obce filary kultury i języka, którzy znów próbują nie tylko narzucić, ale i utrwalić upokarzający kompleks małorosyjskości wobec Ukraińców. I jeszcze jedno, ważne, co ma największy związek z tą częścią ukraińskiej inteligencji, której poświęcony jest ten artykuł. Słowo, niepodparte ciężarem miecza i pługa, nieuświęcone duchem narodu, wśród którego żyje ten autor, jest martwe, obce, a nawet szkodliwe.
Maschinelle Übersetzung
Z inicjatywy Centrum Twórczości Literackiej Instytutu Filologii Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki (dyrektor — profesor Mychajło Najenko) oraz rady wiejskiej Hulajpola (Czerkaszczyzna) przy miejscowej szkole odsłonięto pamiątkowy znak dla „małego” Tarasa Szewczenki. Będąc już „dorosłym”, pisał, że w dzieciństwie wraz z zmarłym ojcem jeździł na Krym po sól, czyli — chumakował. „...Wyjeżdżaliśmy z Hulajpola... Wzięli sobie, przeprawiliśmy się w bród przez Tikycz, wspięliśmy się na wzgórze...” — czytamy w jednej z jego powieści pisanych po rosyjsku.
Tetiana Iwaszkiewicz
Słoneczna pogoda jakby błogosławiła to wydarzenie. Uroczystości otworzyła dyrektor szkoły w Hulajpolu Natalia Harkawa. Uczniowie w wyszywankach, mimo widocznego wzruszenia, z przejęciem recytowali wiersze Szewczenki. Prawo zdjęcia płótna ze stelii powierzono Myhajłu Nayenkowi. Ksiądz cerkwi w Dmytrówce, ojciec Iwan Jurkiw (Patriarchat Kijowski), odprawił molebień i poświęcił pamiątkowy znak. Powiedział, że odsłonięcie tego znaku jest ważną i szlachetną sprawą. Bo od takich faktów zaczyna się wychowanie młodego pokolenia: — Przechodząc obok, każde dziecko zapyta: „Kto to jest?” A wy opowiecie. Gdybyśmy słuchali zaleceń naszego proroka Szewczenki, nie mielibyśmy wielu nieszczęść, które spadły na naszą Ukrainę, w tym także nieszczęścia, które przyszło do nas wraz z wojną przeciwko północnemu agresorowi. Wierzę, że przejdziemy te próby i Ukraina zwycięży, stanie się silnym, niepodległym państwem. Chcę podziękować Myhajłowi Kuzmowyczowi, że przywraca w sercach Ukraińców dobre tradycje. Często tworzymy sobie idoli z ludzi, których prawie nie znamy, podczas gdy Szewczenko i święci naszego apostolskiego Kościoła to postacie godne czci i naśladowania. Życzę wszystkim zdrowia i zwycięstwa! Chrystus Zmartwychwstał! Chwała Ukrainie! Na stelii obecni zobaczyli małego Tarasa obok wołów czumackich. A na dole — napis o wędrówkach Szewczenki na Krym po sól, kiedy w Hulajpolu trzeba było przebywać w bród rzekę Tykycz, za którą wiodła droga w stronę ówczesnego Jelisawetgradu i dalej — na południe. — Ten skromny znak dołączy do wszystkich tych pomników Szewczenki, które stoją obecnie w trzydziestu pięciu krajach świata, — zauważył Michaił Nayenko. — A to ponad 1400 pomników, co znacznie więcej, niż wszystkim innym poetom świata razem wziętym. Jest mu pomnik także w stolicy USA, Waszyngtonie. Na jego odsłonięciu obecnych było 4 amerykańskich prezydentów. Szewczenko podbił świat swoim talentem artystycznym i filozoficzną mądrością. Jesteśmy dumni, że mały Tarasik wędrował przez nasze wieś; należy zawsze o tym pamiętać i opowiadać swoim dzieciom, wnukom i prawnukom. Róbmy wszystko, aby pamiątkowy znak małemu Tarasowi stale przypominał, czyimi rodzicami jesteśmy dziećmi. Chwała Szewczence! Chwała Ukrainie! Olha Szaryha, zastępczyni przewodniczącego Katerynopilskiej rejonowej administracji państwowej, podziękowała Michaiłowi Nayence za troskę o duchowe oblicze swojej „małej Ojczyzny”, za jego działalność kulturalno-oświatową. Podczas uroczystości mówiono także o potrzebie rozwijania edukacji szkolnej we wsi, w rejonie, na Ukrainie. W rejonowym centrum Katerynopolu działa liceum matematyczno-ekonomiczne, a szkołę w Hulajpolu warto byłoby przekształcić w gimnazjum humanitarno-przyrodnicze lub także w liceum. Budynek jest tu solidny (15 sal lekcyjnych!), a na zajęcia można dowozić uczniów ze wszystkich pobliskich wsi: Brodeckiego, Pałczyka, Łukiwki, Szostakowe... Z tą miejscowością związane są nazwiska dobrze znanych ukraińskich humanistów, badaczy, zwłaszcza twórczości Tarasa Szewczenki: Wasyla Domanyckiego, Serhija Jefremowa, Pawła Fylypowycza, Ahatanhela Krymskiego i innych. Kierownictwu rejonu pozostało zrobić bardzo niewiele: wykazać wolę edukacyjno-kulturalną i dobrze uporządkować drogi dojazdowe do Hulajpola. Na odsłonięciu szewczenkowskiego znaku pracowali dziennikarze lokalnej (rejonowej i obwodowej) prasy, portalu „Żywosłowo”, a obecni byli przewodniczący rady wiejskiej Mykoła Harkawyj, kierownik rejonowej agrofirmy „Urożaj” Mykoła Wowkotrub (obiecał uporządkować teren przylegający do pamiątkowego znaku), wieloletni przewodniczący miejscowego kołchozu Wasyl Piszczanyj, nauczyciele, mieszkańcy wsi Hulajpole. W uroczystościach wzięli udział także Katerynopilska rejonowa biblioteka i Umański muzeum krajoznawcze; profesor Michaił Nayenko podarował im swoją książkę „Wieczorne świty...”, w której po raz pierwszy wspomniano o podróży małego Tarasa przez Hulajpole na Krym. Jechali z ojcem tą historyczną drogą, znaną specjalistom jako wielki tatarski (inna nazwa — czarny, karawanowy) szlak. Wiódł on, jak wiemy, z Krymu na północ i na Podole (na ziemiach czerkaskich przebiegał przez Kaniów, Korsuń, Bohusław, Łysiankę, Zwenyhorodkę, dzisiejszy Katerynopil, Neberybis-Hulajpole) i odwrotnie — na Krym. Na Ukrainie obecnie istnieją jeszcze trzy miejscowości o nazwie „Hulajpole”: w obwodach połtawskim, dniepropetrowskim i zaporoskim. Jeśli przepływa obok nich również rzeka Tykycz i można przez nią przejechać wołami w bród, to pamiątkowe znaki małemu Tarasowi warto stawiać i tam. Genialnego Szewczenki nigdzie i nigdy nie będzie dużo.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij SZKULIPA m. Niżyn Ileż to naszych piosenek rozeszło się po świecie z nieznanymi autorami!.. Albo — jeszcze prościej: słowa i muzyka — ludowe!.. Tak, ocena — najwyższa. Bo cóż może być wyższego od naszego ludu? Ależ to niesprawiedliwe! Mimo wszystko duszę w te piosenki wkładali konkretni ludzie… Jeszcze żywi. Swoją duszę, też konkretną, chociaż tylko małą cząstkę tej ludowej, oczywiście… Chcę przywrócić sprawiedliwość. I jednocześnie odpokutować… Za swoją obojętność (czy niezaradność) — nie czyjąś. I, być może, za to, że w tamtej odpowiedniej chwili nie podniosła się ręka, by zapisać… A powinienem był!.. Bo takie rzeczy rzadko się zdarzają. Ale czasu nie cofniesz. Mowa o pięknej ukraińskiej, jak piszą i ogłaszają wszędzie, ludowej piosence „Na zori mene, mamo, zbudy”. Włączcie internet, a na pewno usłyszycie ją tam w wykonaniu różnych solistów i zespołów. Chwyta za duszę — niesamowicie! Aż łzy wyciska… Przypomnę słowa. Jestem przekonany, że wielu od razu sobie przypomni, zwłaszcza ze starszego pokolenia. A i młodszemu — nie grzech przyłożyć serce do tej piosenki. Zatem o autorstwie. Jechał kiedyś Mykoła Sereda, jeszcze całkiem młody, na swoją rodzinną Połtawszczyznę. Z Niżyna jechał, gdzie pracował. W Łubniach wszedł do przydworcowej jadłodajni, żeby coś przekąsić. I spotkał znajomego, skromnego wiejskiego nauczyciela. Rozgadali się. Nauczyciel wyciąga z kieszeni kartkę z zeszytu szkolnego i podaje Mykole: — Poczytaj. Co powiesz? Sereda szybko przebiegł oczami po wersach. — Co powiem? Przecież to piosenka!.. — Ależ do piosenki potrzebna jest muzyka — nieśmiało przypuścił nauczyciel. — Kto napisze?.. — A ja napiszę! — powiedział Mykoła i, chwyciwszy ze stolika serwetkę, w mgnieniu oka nakreślił na niej długie linie i zaraz potem, jak jaskółki na drucie, posadził na nich nuty, jakby błogosławiąc je w daleki i szczęśliwy lot! Nauczyciel siedział i wydawało się, że nie oddycha. Bał się spłoszyć te jaskółki… Żeby nie sfrunęły przedwcześnie z tego drutu i nie pospadały, tak i nie zaszczebiotawszy przejmująco. Po kilku minutach Mykoła podał serwetkę swojemu oszołomionemu znajomemu: — Masz… Na pamiątkę! Nauczyciel wziął drżącymi palcami, popatrzył… — Ależ ja nie znam nut. Nie umiem czytać tak od razu. Zaśpiewaj, jeśli można! I Sereda zaśpiewał. Półszeptem, podglądając kątem oka w kartkę z jeszcze nie wyuczonymi słowami. Na świcie mnie, mamo, zbudź, Niech na dworze wiatrów szum. Ja ci ze studni wody Na cały dzień przyniosę. Bo studnia głęboka u nas, I do niej iść przez ściernisko… Śniłaś, mamo, czemuś ty nie raz Na życiowych drogach mi. Śniło się, jakbyś szła z wiadrem, Srebrny szron brwi pokrył… Jak chciałem wiosennym ciepłem Przylecieć wtedy do wsi. Zaszumieć deszczem w gaju, Upaść trawami cicho w tej chwili I spracowane ręce twoje Przy sercu swoim ogrzać. Na świcie mnie, mamo, zbudź, Niech na dworze wiatrów szum. Ja ci ze studni wody Na cały dzień przyniosę. Nauczyciel tak się wzruszył, że aż mowę stracił. A Sereda, dospiewawszy do końca, pomyślał chwilę i powiedział: — To o mojej mamie napisane! — odwrócił się i kontynuował: — Ono od samego dzieciństwa we mnie brzmi, to nieodgadnione synowskie uczucie… Tylko słów brakowało, żeby wybuchnąć na zewnątrz. Na tym rozstali się pospiesznie. Chyba po to, żeby jeden u drugiego łez nie zobaczyć, które nagle napłynęły do oczu gęstą mgłą. Kto, jak i dokąd — teraz już nikt dokładnie nie powie. I nie zwiąże do kupy końców dawno zerwanych nici. Piosenka poszła w świat jako ludowa, mimochodem otrzymując najwyższą ocenę. Autora słów też nikt nie szukał, niestety, chociaż w mojej głowie migotało, kręciło się jego nazwisko, ale z jakiegoś powodu nie pojawiało się. Bo nigdy, pewnie, nie mógł pomyśleć, że taka piosenka — i bez autorów krąży po świecie… I gdyby nie mimowolne pragnienie zajrzenia do internetu, żeby spisać słowa, tak by to we mnie umarło. Znalazłem piosenkę łatwo i jakby coś ukłuło mnie między oczy: autorzy słów i muzyki — nieznani. Świeżo ukłuło: jak to?.. Przecież przynajmniej autora muzyki ja, okazuje się, znam! I zwracam mu od dzisiaj choć cząstkę swojego długu. Niech idzie on — mój przyjaciel Mykoła Sereda — po tym czarującym świecie… I nie sam, a razem z tą piękną, przejmującą piosenką — i za siebie, i za tego, kto dał mu te niesamowicie proste, ale takie przejmujące słowa. Szukam dalej… I nagle! Trafiam na książkę Wołodymyra Czujki, w której zebrał najlepsze wiersze różnych poetów o matce. I co widzę? „Na zori mene, mamo, zbudy” — w pełnej krasie! I z całkiem konkretnym autorem! Dmytro Andrijowycz Hołowko — nasz ziomek, z tyczyniwskich Piśków na Bobrowyczczyźnie. Mój nauczyciel i starszy towarzysz. Redaktor kilku moich książek. Autor posłowia do jednej z nich. Wstyd mi, wstyd! Nie na darmo mówią, że najbardziej niezauważalne jest to, co na widoku. Oto wam i ludowa piosenka! Słowa Dmytra Hołowki, a muzyka — Mykoły Seredy! Rodzima, przysięgam! Taka przyjemność dokopywać się do najczystszych źródeł. Dzwonię do Hołowki. Okazuje się, że Dmytro Andrijowycz ten wiersz napisał na zamówienie ziomka z Parafijiwki w rejonie iczniańskim Iwana Cynkowskiego, wspaniałego poety, który wtedy pracował w gazecie „Kołhospne seło” (teraz „Silśki wisti”), gdzie wkrótce został wydrukowany. Po pewnym czasie ten wiersz pojawił się w niezwykle popularnym wśród mieszkańców wsi odrywanym kalendarzu ściennym. Pewnie stamtąd przepisał go wiejski nauczyciel. A może z pierwszego zbioru poetyckiego Dmytra Hołowki „Plem’ja robitnycze”, który ukazał się w 1958 roku w kijowskim wydawnictwie „Mołod’”. Wkrótce Andrij Malyszko na naradzie pisarskiej nazwał ten wiersz najlepszym w tematyce matczynej. I dzisiaj — kto może zaprzeczyć autorowi światowej sławy „Pieśni o ręczniku”? Dodam tylko, że Mykoła Petrowycz Sereda (15.05.1945—05.01.2002) pochodzi z
Dmytro Hołowko z Hadziacza w obwodzie połtawskim przez dość długi okres pracował jako wykładowca Niżyńskiej Szkoły Kultury i Sztuki imienia Marii Zańkowieckiej. Pisał muzykę, aranżacje. Bez żadnego instrumentu pod ręką potrafił napisać partyturę dla dowolnej orkiestry, chóru czy zespołu. Muzyka stała się dla niego oddechem. Siedział sobie w studiu i tworzył. I wcale nie myślał o sławie. Jeszcze jedno potwierdzenie: skromność — najkrótsza droga w zapomnienie. Na świcie mnie, mamo, obudź… I prawda, kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje. A mnie z jakiegoś powodu długo nie dawał. Przez długi czas w mojej głowie żyli i poeta, i kompozytor, lecz zapewne w różnych półkulach mózgu — jak na różnych półkulach planety Ziemia. Między nimi stał ów wiejski nauczyciel. Z jakiegoś powodu pomyślałem wtedy, że to on napisał wiersz. Bo to przecież było gdzieś na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Ja wtedy dopiero wchodziłem w literaturę. A znałem przecież obu autorów. Tylko każdego z osobna. I często się z nimi spotykałem, rozmawiałem. Przecież bez problemu mógłbym ich ze sobą skojarzyć!.. Poznać! Chętnie by się zgodzili. Jeszcze jak! A tak Dmytro Hołowko tylko słyszał, że muzykę napisał jakiś chłopak z Połtawszczyzny. A Sereda myślał, że te słowa napisał wiejski nauczyciel. Bo przecież na pogniecionym papierku. Czym zresztą zasiał w mojej głowie taką nieodpartą blokadę. Dzięki Bogu, puściło. Autorzy wyszli z cienia — i piosenka będzie teraz szła przez świat z ich imionami. Kiedyś pisałem, że Mykole Seredzie, małemu chłopcu z Połtawszczyzny, wręczała dyplom sama Jekatierina Furcewa, minister kultury Związku Radzieckiego. Za zwycięstwo w ogólnozwiązkowym konkursie młodych kompozytorów. Jeszcze jako uczeń Kola wziął udział w tym konkursie. Jednym z zadań było wtedy napisanie do słów lokalnego autora muzyki o mieście, w którym odbywał się konkurs. Czy to Swietłogorsk, czy Swietłodarsk… A może i Swietłowodsk! Dokładnie już nie przypomnę sobie, ale że w nazwie było obecne coś takiego jasnego, to na pewno. Zwycięstwo zdobyte, sława zapomniana, jedna tylko melodia. Nie, nie — a nuż wypłynie w pamięci Mykoły. Pewnego razu, kiedy zaszedłem do niego do studia, zaproponował: — Napisz słowa, jeśli poczujesz chęć… I zanucił mi melodię. Tę samą, z którą zwyciężał kiedyś. Ja i napisałem: piosenkę o Niżynie, którą nazwałem “Nasze czułe miasto”: Z głębi wypalonych wieków Objawiło się nam ze słońca i rosy Unienież-sad w czarach wierzchołków, Nasze czułe miasto w złocie piękna. Ponad Ostrem, gdzie wierzby we mgle sinej I cisza promieniuje brzegi, Jak diament poleskiej ziemi, Nasze czułe miasto iskrzy się wokoło. Zorza nadziei w każdym oknie I dobroć — w szacunku ponad wszystko. Niby czarodziej, niewidziane ognie Nasze czułe miasto w młodość niesie. Kwitnie echo od serca w każdą stronę I wyrasta w dzwonach błękit. I każdy krok do niezapomnianych spotkań Nasze czułe miasto, nasz Niżyn opromienia. Piosenka brzmiała też na centralnym placu Niżyna, w czasie świętowania Dnia miasta. Kompozycja, przygotowana przez zasłużonego artystę Ukrainy Wałerija Kyryliuka, zachwycała i porywała. Przypomniałem sobie jeszcze jedną piosenkę, muzykę do której napisał Mykoła Sereda, po to, by powiedzieć: ci, którzy znają się na muzyce, mogą potwierdzić, że obie melodie napisane są jedną ręką. Pismo muzyki, jak i pismo ręczne — to te same zawijasy, które są właściwe tylko autorowi. A i skromność — dość ważny argument. Gdyby żył Sereda, on, przeczytawszy mój tekst, tylko by się skrzywił: niby po co to? Dla niego najważniejsze, że piosenkę śpiewają ludzie. Aż tu… Wykładowcy Niżyńskiej Szkoły Muzycznej zapoczątkowali bardzo ciekawy konkurs — zaproponowali wychowankom napisanie swoich melodii do wspomnianych słów. Wśród zwycięzców — Juliana Korol, wnuczka Seredy… Czyż to nie radość?! Wspomina córka Mykoły Petrowycza Seredy Wiktorija Wysznewa: — Kiedy obserwowałam, jak ojciec pracuje, momentami wydawało mi się, że muzykę on czuł każdą komórką swojego organizmu — nie to, że każdym nerwem. On na równych prawach rozmawiał z najsłynniejszymi kompozytorami, którzy zawsze liczyli się z jego zdaniem: z braćmi Płatonem i Heorhijem Majborodami, z Ołeksandrem Biłaszem, z innymi znanymi muzykami czy dyrygentami… Łączyła go przyjaźń z przyszłym ludowym artystą ZSRR kompozytorem Hryhorijem Ponomarenką, który pochodził ze wsi Moriws'k w rejonie kozieleckim obwodu czernihowskiego i nie raz przyjeżdżał do Niżyna, specjalnie do ojca. Siadali w kuchni i długo spierali się o piosenki, słowa i muzykę do nich. W tamtym czasie Hryhorij Fedorowycz był już autorem szeroko znanych w Związku Radzieckim i poza jego granicami piosenek “Otgoworiła roszcza zołotaja” i “Nie żaleju, nie zowu, nie płaczju” do słów Siergieja Jesienina, “Oj, snieg-snieżok”, “Orienburgskij puchowyj płatok” i “Ja nazowu tiebia zorieńkoj” (Wiktora Bokowa), “A gdie mnie wziat' takuju piesniu”, “Podari mnie płatok”, “Czto było, to było” i “Rastiet w Wołgogradie bieriozka” (Margarity Agaszinej), “Topola” (Giennadija Koliesnikowa). Ależ było co znanemu kompozytorowi dowiedzieć się u mojego ojca, o dwadzieścia pięć lat młodszego, skoro on tak chętnie jechał do niego! Nie do Moskwy, nie do Leningradu, nie do Kijowa, gdzie byli znacznie słynniejsi od ojca mistrzowie pisania piosenek, a do Niżyna!.. Tajemnice po to nazywają się tak, że do końca ich nikt nie jest w stanie odgadnąć. A jeszcze pod prochem czasu, którego już nikomu nie zwrócić.
Maschinelle Übersetzung
1 sierpnia 1913 r. w dalekim gruzińskim mieście Surami przestało bić serce genialnej poetki — Łesi Ukrainki. Minęło 105 lat, odkąd odeszła w zaświaty, pozostawiając po sobie to, co nie umiera.
O życiu osobistym, intymnym wybitnej poetki czytelnik nie wie aż tak wiele. W upolitycznionych podręcznikach szkolnych kładziono nacisk na jej przyjaźń z socjaldemokratą Serhijem Merżynskim, którym, będąc sama chora, zajęła się przez kilka miesięcy, aż do jego ostatnich dni. Był to wyczyn bezgranicznie oddanego człowieka. Sama dziwiła się, jak mogła wtedy przeżyć. Skąpymi informacjami dysponowaliśmy także na temat męża Łesi Ukrainki — Kłymenta Kwitki, z którym wzięła ślub w 1907 roku. Pragnienie dowiedzenia się więcej o Kwitce zaprowadziło mnie do biblioteki. Internet dostarczył dość ciekawego materiału, który dotyczył nie tylko jego, ale i Maksyma Sławynskiego, pierwszej romantycznej miłości młodej wołynianki, która wybuchła w Kołodnie w 1886 roku. Miała wtedy 15 lat, a on — 18. Kimże on jest? W publikacji internetowej na jego temat jest wiele ciekawego materiału. Maksym Sławynskyj (Sławinski) urodził się 24 sierpnia 1868 r. w m. Stawyszcze, na Kijowszczyźnie. Jego ojciec był ogrodnikiem hrabiny Branickiej. Na naukę syna oddał do Drugiego gimnazjum kijowskiego, które swoim wychowankom dawało gruntowną wiedzę. Potem Maksym studiował na Uniwersytecie Kijowskim św. Włodzimierza: początkowo na wydziale prawnym, później — na historyczno-filologicznym. Z zapałem studiował języki obce, które w przyszłości mu się przydały. Zdobywszy błyskotliwe wykształcenie, pracował jako korespondent i redaktor w różnych wydawnictwach. W 1898 roku los rzucił go do Petersburga, gdzie redagował „Wiestnik Jewropy” i był współredaktorem gazety „Siewiernyj kurjer”. W 1904 r. został redaktorem odeskiego czasopisma „Jużnyje zapiski”. Współpracował z „Literaturno-naukowym wisnykiem”, później — z gazetą „Rada”. W przededniu wojny rosyjsko-japońskiej został powołany do armii. W liście do O. Kobylańskiej Łesia Ukrainka pisała: „…a teraz on (Sławynskyj. — Przyp. A. K.) jest oficerem w wojsku — zabrali go niespodziewanie, i jeszcze dobrze, chociaż nie na wojnę, a oddelegowali na miejsce tych, którzy na wojnę poszli, tak że on na Ukrainie zostanie. Bardzo on z tego nie jest rad, że musiał pióro na strzelbę zamienić…”. 1905 r. — Maksym Sławynskyj znów w Petersburgu. W tym samym roku został wybrany do pierwszej Dumy Państwowej Rosji. W 1906 r. został redaktorem „Ukrainskogo wiestnika”. Na 50. rocznicę śmierci Tarasa Szewczenki brał czynny udział w wydaniu „Kobziarza” w języku rosyjskim. Należała do niego przedmowa do tego wydania i szereg tłumaczeń. Książka została wydrukowana w Petersburgu w 1911 r. Kilka lat później rząd carski zabronił obchodzenia stulecia urodzin genialnego syna Ukrainy. Maksym Sławynskyj jeszcze w młodych latach, jak już wspominaliśmy, poznał Łarysę Kosacz. Od tamtej pory stali się bliskimi przyjaciółmi. Przyjaźnił się także z jej bratem Mychajłem Kosaczem, który pasjonował się matematyką i fizyką. Nie zaniedbywał także literatury pięknej (swoje utwory drukował pod pseudonimem Mychajło Obacznyj). W latach 80. XIX w. w Kijowie miłośnicy literatury założyli kółko literackie, które żartobliwie nazwali „Plejadą”. Student Sławynskyj wraz z Łarysą i Mychajłem Kosaczami brali w nim aktywny udział. Kółko odwiedzali także ich najbliżsi przyjaciele — Ołeksandra Sudowszczykowa (w przyszłości zostanie żoną Mychajła i znaną pisarką), Ludmyła Staryćka, Wołodymyr Samijłenko, Marharyta Komarowa i inni. Posiedzenia kółka literacko-artystycznego często odbywały się w mieszkaniu rodziny Kosaczów, a czasami — u Łysenków i Staryćkich. Spotkania odwiedzali także pisarze starszego pokolenia — matka Łesi Ukrainki Ołena Pcziłka, M. Staryćkyj, M. Łysenko… Na tych spotkaniach „Plejady” omawiano utwory literackie młodych autorów, ogłaszano konkursy, przygotowywano do wydania książki. Na lata 1888–1893 przypada aktywna działalność tej młodzieżowej organizacji twórczej. Łesia Ukrainka oraz M. Sławynskyj już wtedy byli znawcami wielu języków europejskich. Najwyraźniej zachęcała ona członków „Plejady” do tłumaczeń utworów klasyków literatury zagranicznej. I na tej podstawie rodzi się współpraca między Łesią a Maksymem, która trwała nie jedną dekadę. Nie bezpodstawnie niektórzy badacze twierdzą, że nie tylko się przyjaźnili, ale i kochali. Oboje umówili się, że będą tłumaczyć liryczne perły z „Księgi pieśni” niemieckiego poety-romantyka Heinricha Heinego. Stało się tak, że Sławynskyj przez długi okres nie dawał znaku życia. A Łesia Ukrainka chciała dowiedzieć się, jak idą sprawy z tłumaczeniami. I w kwietniu 1890 r. z wsi Kołodno pisze do brata (nawiasem mówiąc, w formie wierszowanej): Drogi mój Mychajle! Postanowiłam sobie Dzisiaj napisać W wierszach list do ciebie. Wzmiankę o M. Sławynskim czytamy w jednej z następnych strof: Filozofowie nowocześni — Ty, ja oraz pan Maksym — Dawno już rozstrzygnęli Kwestię mądrą tę. Nieco dalej: Owszem! Przepisałam Ja pieśni Heinego. Siedziałam, jak zaklęta, Nad nimi ja trzy dni. Pytała, czy „Muzy natchnione” odwiedzają członków „Plejady”. W następnym liście do brata skarżyła się, że: „…oszukał mnie pan Maksym — nie śle żadnych tłumaczeń. Poproś, żeby on przesłał tłumaczenia wierszy”. I poetka przytacza wyrażenie w języku niemieckim, które brzmi po ukraińsku tak: „…i gdyby wiedziały te małe kwiaty, jak głęboko zraniły moje serce”. Najwyraźniej te słowa mają intymny podtekst, nie są przypadkowe. Tłumaczenie utworów lirycznych H. Heinego przeciągało się, i to niepokoiło Łesię Ukrainkę. Po dziecięcemu cieszyła się, kiedy wspólna praca została zakończona: czytamy list do wuja M. Drahomanowa z 18 grudnia 1890 r.: „Mój Heine jutro już pojedzie do druku, jestem z tego bardzo zadowolona”. I wreszcie „Księga pieśni” Heinricha Heinego w tłumaczeniach Łesi Ukrainki i Maksyma Stawyskiego (pseudonim Sławynskiego. — Przyp. A.K.) ujrzała światło dzienne we Lwowie w 1892 r. (większość tłumaczeń należy do poetki (ze 143–92). Przedmowę do książki napisała matka Łesi Ukrainki — Ołena Pcziłka. Zatem natchniona praca dwojga zakochanych utalentowanych osobowości nad tłumaczeniami uwieńczona została sukcesem. Stało się to nieprzeciętnym zjawiskiem nie tylko w działalności „Plejady”, ale i w literaturze ukraińskiej w ogóle. Nam od dawna znany był wiersz H. Heinego „Kiedy rozstają się dwoje”. Lecz nie wiedzieliśmy, że przetłumaczył go M. Sławynskyj, a później został on ułożony do muzyki przez niezrównanego kompozytora M. Łysenkę. I stał się, bez przesady, ozdobą ukraińskiego romansu. Wakacje letnie 1892 roku Maksym Sławynskyj spędzał we wsi Kołodno (niedaleko Kowla) — w majątku Kosaczów. Z Łarysą natchnienie wzięli się za redagowanie tłumaczenia „Księgi pieśni” niemieckiego poety. Sam Iwan Franko opiekował się tym wydaniem. Według słów badaczy, ich uczucia — Łarysy i Maksyma — rozgorzały z nową siłą. Chce się zgodzić z O. Szulhynem, działaczem społeczno-politycznym, który wyraził się: „Teraz można powiedzieć i o wzruszającym romansie z wielką ukraińską poetką, w duszy której on (Sławynskyj. — Przyp. A. K.) zostawił głęboki ślad”. Ten ślad odczuwamy, zapoznając się z cyklem wierszy „Melodie” z książki Łesi Ukrainki „Dumy i marzenia”, która również ujrzała światło dzienne we Lwowie w 1899 roku, sześć lat po pierwszym zbiorze „Na skrzydłach pieśni”. A to — arcydzieła jej liryki intymnej: „Stałam ja i słuchałam wiosny”, „Chciałabym ja pieśnią zostać”, „Sen nocy letniej”, „Płonie moje serce”… Czyż nie do niego, ukochanego „pana Maksyma”, zwrócone są słowa poetki, które płyną z głębi duszy: „Miły mój! Ty dla mnie zrujnowana świątynia…” Dlaczego tak tragicznie? Zapewne była ku temu przyczyna. Zresztą pisane były te wiersze w czasach ich bliskich relacji (pierwsza połowa lat 90. XIX w.). Cykl „Melodie” zaczyna się wierszem „Noc cicha i ciemna była”. Przytaczamy drugą strofę z tego wiersza: Wiatr smutno wzdychał w ogrodzie. Ty śpiewałeś, ja milcząca siedziałam, Pieśń w sercu u mnie brzmiała, Wiatr smutno wzdychał w ogrodzie. Minorowym nastrojem przepełniony jest także utwór „Nie śpiewajcie mi tej pieśni”. Męki duchowe są wielkie — potrzebny odpoczynek: Lekkim snem śpi mój żal w serduszku, Po co śpiewem budzić go? Apoteozą cierpienia można nazwać poezję „Płonie moje serce”. Trudno go pozbyć się. Dusza rwie się, dusza płacze: Lecz łzy nie płyną potokiem bujnym, Bo suszy je tęsknota ogniem zapalnym. Mało po trochu słoneczne motywy nabierają siły: Znów wiosna, i znów nadzieje W sercu chorym ożywają. Wreszcie optymistyczne nuty wdzierają się w wiersz „Stałam ja i słuchałam wiosny”: Ona mi śpiewała o miłości, O młodości, radości, nadziei, Ona mi odśpiewała znów To, co dawno mi śpiewały marzenia. Poetka nigdy nie uroniła ani jednego nieuprzejmego słowa o swoim najbliższym przyjacielu. A czyż nie o swoich uczuciach do niej wyraził się Maksym w wierszu „Wije się ścieżka”, ułożonym do muzyki przez K. Stecenkę? Wije się ścieżka między żytem, Porosła trawą. Chodzę, błądzę, nudzę się światem, Ciężko za tobą. Przeglądam wielotomowe wydanie utworów Łesi Ukrainki. Dość obszerna jest jej spuścizna epistolarna. Zapoznaję się z listami do najbliższej rodziny, przyjaciół, znajomych. I wiele, wiele razy poetka wymienia jego imię, zaczynając od lat 90. XIX wieku i kończąc mniej więcej na 1904 r. (a może i późniejszym okresie). Oto najbardziej charakterystyczne cytaty z listów do różnych adresatów: Do wuja M. Drahomanowa (23.02.1893 r.): „Waszą opinię o naszych tłumaczeniach przyjmę do wiadomości i przekażę Maksymowi Sławynskiemu”. Do matki O. Kosacz (24.12.1893 r.): „Smutna przygoda stała się ze Sławynskim, tobie Lila pisała dokładnie, zdaje się… Haniebna wyszła sprawa, ale hańba spada nie na Sławynskiego, sympatia obywatelska jest po jego stronie… Tych rozrabiaków-studentów wykluczono, ale czy na tym się skończy, nie wiadomo”. Przypis. A stało się oto co. Na jednym ze studenckich wieczorów ktoś z tak zwanej „złotej młodzieży” zaczął rozrabiać. Jako organizator wieczoru, M. Sławynskyj poprosił o wyprowadzenie dwóch studentów. Kilka dni później przy wyjściu z uniwersytetu napadli na niego i brutalnie pobili. Łesi było żal swojego przyjaciela. Do W. M. Hnatiuka (11.11.1900 r.): „My z p. (panem. — Przyp. A. K.) Sławynskim od dawna jesteśmy w spółce literackiej przy tłumaczeniach z Heinego i spółki tej nie miałam zamiaru zrywać, zamierzając dalej wydawać swoje tłumaczenia”. Do matki O. P. Kosacz (04.03.1900 r.):
„Widziałam w Petersburgu małżeństwo Sławynśkych, Kistiakiwśkych…” Do W. P. Hnatiuka (10.03.1900 r.): „My ze Sławynśkym ułożyliśmy plan jeszcze trzeciej książki przekładów Heinego, mamy nadzieję przygotować ją jeszcze na jesień…” Do siostry Olhy (22.11.1904 r.): „Nie powiodło się z czasopismem Sławynśkiego… potrzebowali Sławynśkiego do wojska…” Czyż nie dodaje jakichś akcentów do stosunków Łesi Ukrainki i Sławynśkiego jej list do pisarza M. Pawłyka, prawda, pisany jeszcze 2 września 1895 r.? „Ciekawa jestem, jakie wrażenie na galicyjskich ludziach robią takie opowiadania, jak, na przykład, o mojej współpracy ze Stawyśkym (pseudonim Sławynśkiego. — Przyp. A.K./…(so ein lach!!! — z niem.: tak śmiesznie). Ja oto zamierzam pisać co nieco, to kiedy wydrukuję (nie teraz) — oto wybałuszą oczy panienki i panicze, nie raz przyjdzie się wspomnieć świętej pamięci Ohonowśkiego z jego „Owszem, kiedy ona nie myślała wychodzić za niego za mąż, to nie powinna była mówić, że go kocha!!! „Oj, mało, serduszko, jednego Gogola, wiele jeszcze śmiesznego na świecie jest, — mawiała jedna połtawska ziemianka”. Zatem wspólne interesy na wiele lat połączyły ich losy. Trudno powiedzieć, dlaczego ich drogi się rozeszły. Przyjaciółmi pozostali i wtedy, kiedy Sławynśkyj założył swoją rodzinę. Trzeba powiedzieć, że był takim szczerym patriotą, jak i Łesia Ukrainka. W liście do Ołeny Pcziłki (początek XX w.) pisał, że szczyci się tym, że jest Ukraińcem i nikim innym być nie chce. Żył Ukrainą i pracował dla niej jako poeta, jako dziennikarz, jako historyk, jako prawnik. Swoje oddanie Ukrainie wykazał w rewolucyjnym okresie jej niepokojącej historii 1917—1920 lat, czyli wtedy, kiedy Ukraina wywalczała swoją niepodległość. A następnie — wymuszona emigracja do Czechosłowacji. Sławynśkyj nie chciał pozostawać pod bolszewikami, bo to było niebezpieczne dla człowieka, który wiarą i prawdą służył Ukrainie. Czyż władza radziecka mogła mu wybaczyć to, że był w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej ministrem pracy, że został mianowany przewodniczącym ukraińskiej dyplomacji w Czechosłowacji; że wzywał Europejczyków do walki o narodowe wyzwolenie narodu ukraińskiego spod obcego zniewolenia; że brał aktywny udział w wydaniu zbioru, poświęconego pamięci S. Petlury (1930 r.)? Właśnie dlatego radziecki kontrwywiad „Smiersz” 27 maja 1945 r. w Pradze aresztował profesora M. Sławynśkiego, któremu szedł 78 rok. I tak bała się „wroga narodu”, że samolotem pospiesznie wysłała do Kijowa i wtrąciła do więzienia Łukianiwśkiego, gdzie on 23 listopada 1945 r. zmarł od tortur. Tak zginął członek Ukraińskiej Centralnej Rady, wielki patriota Ukrainy, wspaniały poeta, pedagog, publicysta, tłumacz, bliski przyjaciel genialnej Łesi Ukrainki. Dobrze, że za czasów niepodległej Ukrainy w 2002 r. wyszły wybrane utwory M. Sławynśkiego, a jedna z ulic Kijowa nazwana jest jego imieniem. Choć grób jego się nie zachował, to Ukraina zawsze będzie pamiętać swojego kochającego syna. Materiał przygotował Anatolij KARPIUK
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
andryjski kozolup, świniopas Wielkiego i Małego Egiptu, ormiańska świnia, tatarski kołczan, kamieniecki kat, podolski złodziejaszek, wnuk samego aspidy i błazen całego świata i zaświatów, a naszego Boga głupiec, świński ryj, końska d...a, rzeźnicki pies, nieochrzczone czoło, niechby cię czart wziął! Tak ci kozacy odpisali, plugawcze! Niegodzien jesteś matki wiernych chrześcijan! Liczby nie znamy, bo kalendarza nie mamy, miesiąc na niebie, rok w księdze, a dzień taki u nas, jak i u was, pocałuj za to oto gdzie nas!.. Koszowy ataman Iwan Sirko z całym koszem zaporoskim”. Ten wariant listu jest daleko nie najmocniejszy pod względem dosadnych wyrażeń. Ale wziął go sam Jawornycki do swojej „Historii kozaków zaporoskich”. A kto może znać lepiej treść listu, niż sam „pisarz”? Mitologiczny charakter posłania jest wyraźnie widoczny w porównaniu z prawdziwym listem Sirki do chana krymskiego, napisanym mniej więcej w tym samym czasie. Przy czym zaraz po zwycięskiej wyprawie na Krym, kiedy, zdawałoby się, można było i nie bardzo wstydzić się w wyrażeniach. Oto, na przykład, jakie formuły uprzejmości obramowują jego zwrócenie się do swojego adresata: „Jasnowielmożniejszy mości chanie krymski z wieloma ordami, bliski nasz sąsiedzie!.. Życzymy waszej chanskiej mości dobrego zdrowia i szczęśliwego życia… życzliwi przyjaciele Iwan Sirko, ataman koszowy z całym wojska zaporoskiego towarzystwem”. W samym tekście prawdziwego listu wyraźnie czuć i lekką ironię, i niedwuznaczne groźby, jednak są one ubrane w ustaloną wtedy formę poselstw dyplomatycznych. Więc na Siczy, przy całej jej „niestandardowości”, rzeczywiście znali i umieli stosować zasady międzynarodowej komunikacji. Było to szczególnie ważne w tym trudnym czasie, kiedy zaporoscy na tle ciągłych starć z Tatarami i Turkami musieli rozwiązywać niełatwe kwestie relacji z wrogimi hetmanami Samojłowiczem i Doroszenką, a przez nich — z Moskwą. Obaj pisali tam donosy jeden na drugiego i obaj — na tego, kto i w legendzie, i w rzeczywistości wziął na siebie śmiałość podpisać ten list-wyzwanie. Dlatego i postać atamana Sirki (w odróżnieniu od jego politycznych współczesnych, którzy pozostali w historii dość mglistymi sylwetkami) w pamięci ludowej naznaczona jest jakąś szczególną polifonią cech, pełnokrwistością i świeżością całej jego unikalnej
Maschinelle Übersetzung
Ołeksandr SLIPCZENKO, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy
140 lat temu, w lipcowy dzień 1878 roku, towarzystwo młodych artystów, którzy spędzali lato w majątku Abramcewo mecenasa Sawy Mamontowa, bawiło się aż nadto hucznie. Ktoś przeczytał na głos złośliwe posłanie Zaporożców do tureckiego sułtana, które od dawna krążyło w licznych wersjach. Przyjęto je z zachwytem, gdyż w pełni odzwierciedlało nastroje społeczne po zwycięskiej wojnie z Imperium Osmańskim, która właśnie dobiegła końca. Obecny przy tym 33-letni Ilja Riepin, pochodzący z ukraińskiej Słobożanszczyzny, po powrocie do swojego studia od razu naszkicował węglem scenę kozackiej twórczości. Ukazała mu się ona niczym „symfonia ludzkiego śmiechu”, która ucieleśniała buntowniczego ducha kozackiej swobody. Ale te słowa pojawią się później, a wtedy artysta, jakby zagubiony wobec złożoności zamysłu, na długo porzucił pracę nad obrazem… Jednak temat już go nie opuszczał. Dwa lata później, trasą opracowaną przez historyka Mykołę Kostomarowa, wyruszył w podróż po Ukrainie, studiując materiał historyczny, wykonując dziesiątki szkiców miejscowych typów ludzkich. Pierwotny zamysł („Cóż za naród! Głowa kręci się od ich hałasu i wrzawy, wesoły naród. Diabelski naród!”) staje się coraz głębszy, nabiera większego znaczenia: „Nasze Zaporoże zachwyca mnie tą wolnością, tym uniesieniem rycerskiego ducha, ta garstka zuchwalców… nie tylko broni całej Europy przed wschodnimi drapieżnikami, ale grozi nawet ich silnej wówczas cywilizacji i od serca śmieje się z ich wschodniej pychy”. Mijają lata, ale obraz nie wychodzi poza ramy licznych szkiców. Ta pozorna powolność procesu twórczego miała być może jeszcze jedną przyczynę, którą zauważa się, zestawiając daty, a także wydarzenia z życia artysty. Właśnie w tym czasie starszy kolega Riepina, również pochodzący ze Słobożanszczyzny, Iwan Kramskoj ukończył swój słynny „Śmiech” — obraz, na którym tłum rzymskich legionistów śmieje się z Chrystusa, który skulił się w oczekiwaniu na egzekucję. Przy całym braku podobieństwa fabuł i postaci nie można pozbyć się myśli, że Riepina mogło powstrzymywać poczucie pewnej wtórności jego pracy. W istocie, zarówno u niego, jak i u tamtego, zupełnie różne tematy były ujawniane za pomocą podobnego chwytu: przedstawienia śmiejącego się męskiego tłumu. Dlatego wydaje się nieprzypadkowe, że pierwszy szkic „Zaporożców” farbami olejnymi pojawił się prawie 10 lat później, kiedy zmarł Kramskoj… Ten szkic Riepin podarował jeszcze całkiem młodemu rodakowi Dmytrowi Jawornyckiemu. Dopiero co się poznali i od tego czasu utalentowany archeolog i etnograf, który był podejrzany o „południowosłowiański separatyzm”, staje się przyjacielem i doradcą artysty w kwestiach kozackich starożytności. Nie tylko otwiera przed nim swoje kolekcje przedmiotów zaporoskiego życia codziennego, inspiruje do długiej podróży na Kubań, gdzie żyją potomkowie przesiedlonych przez Katarzynę II Siczyków, ale też nierzadko wyszukuje dla niego żywą naturę, która ucieleśnia się pędzlem artysty w wizerunki postaci ogromnego płótna. Dlatego też Riepin umieścił go, jakby na znak uznania zasług, w samym centrum całej kompozycji w postaci pisarza, bez którego, trzeba myśleć, nie byłoby i samego listu. Czy jednak istniał on w ogóle jako prawdziwy dokument historyczny? Chyba prawdziwą historyczną wiarygodność ma jedynie adresat listu — sułtan Imperium Osmańskiego Mehmed IV, a cały ten epizod z korespondencją miał (lub mógłby mieć) miejsce w latach 1675–1676. Były też inne wersje, a jeśli chodzi o tekst samego zaporoskiego posłania, to jego wariacji w ogóle nie sposób zliczyć, co zalicza słynny list raczej do gatunku mitu ludowego. Chociaż tekst pierwotnego wezwania sułtana do Zaporożców jest dobrze znany i całkowicie wiarygodny. Można powiedzieć, że on sam sprowokował tak ostrą, parodystyczną odpowiedź. Sądźcie sami: „Ja, sułtan i władca Świetlistej Porty, brat Słońca i Księżyca, namiestnik Allaha na Ziemi, władca królestw — macedońskiego, babilońskiego, jerozolimskiego, Wielkiego i Małego Egiptu, król nad królami, władca nad władcami, niezrównany rycerz, nikim niepokonany wojownik, władca drzewa życia, nieustępliwy strażnik grobu Jezusa Chrystusa, powiernik samego Boga, nadzieja i pocieszyciel muzułmanów, postrach i wielki obrońca chrześcijan, rozkazuję wam, zaporoskim kozakom, poddać się mi dobrowolnie i bez żadnego oporu i nie zmuszać mnie waszymi napadami do niepokoju”. Dotkliwie, oczywiście, otrzymywać takie rozkazy. Zwłaszcza od tego, z kim wiele razy i nie bez sukcesu mierzyło się siły. Ale zbyt surowym, tym bardziej groźnym, tego posłania mimo wszystko nazwać nie można. W tamtej wojowniczej epoce leksyka takich epistol nie wyróżniała się szczególną wykwintnością. Ten sam sułtan, na przykład, wprost zawiadamiał cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego (Narodu Niemieckiego) Leopolda I Habsburga, że zostanie jego panem, a z imperium zrobi „to, co mu się zachce” i pozostawi w nim pamięć o swoim „przerażającym mieczu”. Między innymi i tym, że „obnaży piersi jego kobiet dla paszcz psów i innych zwierząt”. W porównaniu z tymi groźbami żądania wysunięte wobec Zaporożców nie mogą być uznane za szczególnie surowe i krzywdzące. Raczej sułtan oferuje tutaj swoją protekcję. Tym bardziej, że nie zapomina pokazać też swoich cnót jako strażnika grobu Jezusa Chrystusa i obrońcy chrześcijan, czyli gwarantuje im wolność wyznania. Ale na Siczy takie awanse nikogo nie mogły oszukać. Odpowiedź można było łatwo przewidzieć. I twórczość ludowa nadała jej odpowiednią formę. „Ty — szatanie turecki, przeklętego czarta bracie i towarzyszu, i samego Lucyfera sekretarzu! Jaki z ciebie do czarta rycerz? Czart wyrzuca, a twoje wojsko pożera. Nie będziesz ty godzien synów chrześcijańskich pod sobą mieć; twojego wojska my się nie boimy, ziemią i wodą będziemy bić się z tobą. Babiloński ty kucharzu, macedoński kołodzieju, jerozolimski piwowarze, aleksan-
Przed III Uniwersałem Z cyklu „O »starych« czasach na Ukrainie. Ilustrowana historia Ukrainy nie Hruszewskiego i nie Arkasa”. P. Kockyj. 1917. Według wydania: Gedz (Kijów). 1917. Nr 4. S. 4 W centrum (z piórem) siedzi — pisarz generalny Sekretariatu Generalnego Ołeksandr Łotockyj, nad nim „wisi” potężna postać przewodniczącego Sekretariatu Generalnego Wołodymyra Wynnyczenki, po lewej — sekretarz generalny spraw wojskowych Symon Petlura, obok niego przy stole — towarzysz sekretarza generalnego spraw żywnościowych Mykoła Stasiuk, między nimi — sekretarz generalny pracy Mykoła Porsz, za nim — członek UCR Iwan Łucenko, a dalej — towarzysz przewodniczącego UCR Mykoła Szrah. Stoją (od lewej do prawej): członek UCR Mykoła Łewycki, sekretarz generalny spraw żywnościowych Mykoła Kowalewski, jeden z założycieli i towarzysz przewodniczącego UCR Serhij Weselowski, członek UCR Mykyta Szapował, przewodniczący UCR Mychajło Hruszewski. Imiona dwóch osób przedstawionych przy stole po prawej stronie od O. Łotockiego nie zostały ustalone.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
postaci. O tym świadczą także trafnie dobrane przez Jawornyckiego słowa, które doskonale wyjaśniają, dlaczego właśnie ten człowiek pozostaje do dziś żywym uosobieniem sławnej republiki kozackiej. „Zarówno charakterem, jak i wszystkimi swoimi czynami Sirko przedstawiał sobą typ prawdziwego zaporożca. Był odważny, śmiały, porywczy, nie zawsze stały, nie zawsze wierny swoim sojusznikom; lubił czasem zabawić się i mocno wypić, a w zapale pokazać swoją kozacką zawziętość; skłonny był na chwilę zapalić się do nowej myśli, nowego przedsięwzięcia, by potem porzucić własny zamiar i dojść do zupełnie przeciwnej decyzji…” „Potrzeba zmienia prawo” — często mawiał Sirko i, zapewne, postępował zgodnie ze swoim ulubionym przysłowiem oraz ludowym wyobrażeniem o nim jako o rycerzu-charakterniku. A teraz przyjrzyjcie się im uważniej, uzbrojeni już wiedzą o historycznych szczegółach: samemu hetmanowi (we współczesnej rekonstrukcji jego wyglądu), jego artystycznemu wizerunkowi i temu, kto posłużył Riepinowi za szczęśliwy pierwowzór. Był nim generał Michaił Drahomirow (z rodu Drahomirieckich-Maćkiewiczów) — wybitny teoretyk wojskowości, bohater niedawnej wojny, dowódca wojsk Kijowskiego Okręgu Wojskowego (później także kijowski generał-gubernator). Człowiek o demokratycznych poglądach, dowcipny, który nie bał się wystąpić w roli kozackiego hetmana. Równie rozpoznawalne są inne pierwowzory głównych postaci obrazu, choć od niektórych malarz zaczerpnął jedynie uśmiech albo szczególnie przymrużone oko… Czas mijał, aż nagle Riepin odstawił już niemal ukończone płótno i zaczął pracować nad innym jego wariantem. Obecnie ten obraz znajduje się w Charkowie, obok rodzinnego Czuhujewa Riepina, i dla nieświadomego widza może wydawać się jedynie kopią światowo znanego płótna. Ale to inne, zupełnie samodzielne dzieło, o wyraźnie odmiennym zamyśle. Trudno dziś powiedzieć, dlaczego Riepin postanowił nieco „wysuszyć” obraz: z stołu zniknęły karty i kwarta z wódką, zginęła też kuchwa (dzieża) z zuchwałym wesołkiem, pisarz postarzał się i włożył okulary, w tłumie pojawiły się poważne twarze, a na obliczu sławnego hetmana ukazały się „diabelskie” rysy. Kompozycja również stała się zwartsza i surowsza. Jednak nie dokończywszy obrazu, artysta powrócił do pierwszego wariantu. Rokiem jego ukończenia był 1891. Rok, w którym „pisarz” Jawornycki, który właśnie opublikował swoją pracę „Wolności kozaków zaporoskich”, został pozbawiony prawa wykładania i musiał wyjechać do Azji Środkowej. A obraz rozpoczął triumfalny marsz po wystawach wielu miast świata, aż został zatrzymany przez cesarza Aleksandra III, który wykupił „Zaporożców” za niebywałą sumę — 35 tysięcy rubli (prawie 30 milionów według dzisiejszych cen). Jego następca Mikołaj II przekaże obraz zamkniętemu dla „zwykłej” publiczności Muzeum Rosyjskiemu, którym mógł zarządzać jedynie członek domu cesarskiego. Lecz obraz i jego pociągający temat weszły do ludu, stały się łatwo rozpoznawalnym atrybutem kultury masowej, dając życie licznym naśladownictwom i interpretacjom znaczeniowym. Nic dziwnego, że pierwsza satyryczna interpretacja riepinowskiego motywu pojawiła się właśnie na Ukrainie, w miejscu, że tak powiem, jego pierwotnej przynależności. Zresztą powód do tego był dość bliski historycznemu precedensowi. Tylko przedmiotem wyśmiewania zamiast tureckiego sułtana stał się Rząd Tymczasowy. A karykatura, która ukazała się w listopadowym numerze z 1917 r. kijowskiego czasopisma humorystycznego „Hedz”, wyraźnie „podsumowała (według słów dyrektor Muzeum Historyczno-Memorialnego im. M. Hruszewskiego S. Pankowej) rezultaty „zimnej wojny” Ukraińskiej Rady Centralnej i Sekretariatu Generalnego z Rządem Tymczasowym i osobiście A. Kiereńskim… Jednocześnie zaprezentowała stosunek do nich ówczesnego postępowego ukraińskiego społeczeństwa i określiła istotę przyszłego III Uniwersału”. Który, jak wiadomo, 22 listopada 1917 r. Rada Centralna proklamowała utworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Tutaj w postaciach kozackiej starszyzny przedstawiono główne postacie ukraińskiej polityki tamtego czasu. „Hetman Sirko” — przewodniczący Sekretariatu Generalnego (rządu) URL W. Wynnyczenko, najwyraźniej dyktuje słowa skierowane do piotrogrodzkiego adresata, bliskie tekstowi kozackiego oryginału: „Rozbity, bezsilny, nikczemny paralityk zajadle uczepił się zdrętwiałymi centralistycznymi palcami „jedynej i niepodzielnej” władzy i z tępą złością nie puszcza. Co więcej, jeszcze pluje, jeszcze się stara nas zdyskredytować, jeszcze ucieka się do prowokacji”. Wkrótce wojna stała się gorąca, lecz już nie z Kiereńskim, a z bolszewikami… Trudno powiedzieć, czy znał kijowską karykaturę artysta sowieckiego „Czerwonego Pieprzu”, który postanowił sześć lat później sięgnąć po riepinowską kompozycję, by przedstawić cały synklit swoich wodzów, piszących „Odpowiedź angielskiemu…
Curzona”. Chorego Lenina tam już nie ma, w roli atamana Sirki występuje Lew Trocki, a Stalin przedstawiony jest jako postać drugoplanowa. Za półtora dziesiątka lat wymaże on większość tych „bohaterów” z życia i z pamięci politycznej. Temat Riepina po kilku latach powrócił w ujęciu satyrycznym w postaci nigdy niezrealizowanego zamysłu Ostapa Bendera, który nie odważył się przedstawić „prezydenta ZSRR” Kalinina w papasze i białej burce oraz komisarza ludowego Cziczerina nagiego do pasa. Tym bardziej że „ideologicznie poprawne” płótno zamierzał rozpowszechniać w zakładach dla dzieci. Pretekstem dla jego pomysłu na łatwy zarobek stała się inna angielska nota, podpisana już nie przez Curzona, lecz przez Chamberlaina,
ale w taki sam sposób w formie ultimatum żądała zaprzestania antybrytyjskiej działalności wywrotowej. Falę radzieckiej „odwetowej” propagandy, wówczas podniesioną, delikatnie wyśmiał bohater Ilfa i Pietrowa, Ostap, można porównać jedynie z histerią kremlowską naszych dni. Właśnie w 1927 r. obrazy Riepina „ożywił” w tych samych, co w „Dwunastu krzesłach”, radzieckich stereotypach obyczajowych karykaturzysta „Krokodyla” w postaci „Nepmanów wypełniających deklarację dla inspektora finansowego”. Przedstawianie wodzów w parodystycznych obrazach stało się już nie tylko „nieetyczne”, ale wręcz niebezpieczne. Dziesięć lat później śmiech tym bardziej zniknął: pojawił się obraz „Złotych poszukiwaczy (w innym wariancie — górników) piszących list do twórcy Wielkiej Konstytucji”. Na nim skupiony, milczący tłum przygląda się, jak poważny mężczyzna w czapce i płaszczu sporządza w ich imieniu list-raport. Malarzowi nie przyszło do głowy, że istotą „Zaporożców” był triumfalny śmiech zuchwalców, a nie poddańczy list do przełożonego. Minęły lata, zmieniły się pokolenia, a stary motyw powrócił do ojczyzny w swoim pierwotnym znaczeniu, już jako środek „ludowej dyplomacji”. W tragiczne dni sierpnia 2014 r. znaną kompozycję odtworzono w internecie w postaci jaskrawej fotografii „Kiborgów piszących list do k…a”. I natychmiast, z pewnością na zamówienie z góry, w Sieci anonimowy rosyjski bloger zaproponował „pożabić to zdjęcie”. Odzew nadszedł — niezbyt masowy, lecz całkowicie spodziewanej treści, odpowiadającej całej prymitywnej antyukraińskiej propagandzie. Moskiewscy interpretatorzy tematu Riepina na tym nie poprzestali i poszerzyli krąg adresatów swojej wojowniczości. Pojawiło się płótno, na którym członkowie Dumy Państwowej informują prezydenta USA Obamę, „gdzie widzieli jego sankcje i »wieczne nadpaństwowość«”. Na Trumpa postanowiono już nie tracić czasu i napisano od razu do wszystkich „wrogów Rosji”. Właśnie takie obrazowe wystąpienie natchnęło moskiewskiego malarza Nestierienkę jego „twórczą delegacją” do Syrii, gdzie w „odległym garnizonie” porozmawiał z wojskowymi — sądząc po bohaterach jego płótna, z PMC Wagner. Ciąg dalszy nastąpi… Nie znam imienia autora (na którego niedawno natknąłem się w Sieci) swoistego zestawienia dwóch, być może najsłynniejszych, obrazów Riepina właśnie w takim kontekście, jak na ilustracji, lecz wydaje się, że jego myśl w dużej mierze jest uzasadniona. Zwłaszcza teraz.
Maschinelle Übersetzung
Ołha DMYTRENKO, kustoszka zbiorów Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, wieś Szewczenkowe na Czerkaszczyźnie
Krewny Tarasa Szewczenki po linii brata Józefa, Mykoła Pawłowycz Łysenko, rozumiejąc, że własny szczęśliwy los rodzinnego ciepła ominął Poetę, postawił sobie za cel zebrać wszystkie materiały dotyczące linii braci i sióstr Tarasa i wydać książkę. Blisko trzydzieści lat żmudnej pracy badawczej w archiwach, dokładnie wyważonych i sprawdzonych informacji o każdej osobie związanej z rodziną Kobzarza, przyniosło swój owoc-rezultat. Książka „Korzenie rodu Szewczenki” ujrzała światło dzienne w 2012 r. Autor książki faktycznie odtworzył historię pochodzenia sławnego rodu, którego drzewo genealogiczne liczy ponad 1300 osób. Był to najdroższy prezent na 200-lecie urodzin Kobzarza. W tej książce, podobnie jak na schemacie, wykonanym przez Mykołę Pawłowycza, „zebrała się” cała rodzina Tarasa, przede wszystkim z jego rodzinnej Kerelówki (Szewczenkowe), gdzie spoczywają jego rodzice. Na ich mogiły kładą się kwiaty, grona kaliny od wdzięcznych odwiedzających. Od nich, jak barwinkowa zieleń, rozgałęziły się szlaki pokrewieństwa Tarasa do Australii, Francji, Federacji Rosyjskiej, Niemiec, Kanady i innych krajów. Do najodleglejszych zakątków kuli ziemskiej leciały, ogrzane hojnością i ciepłem małżeństwa Łysenków, koperty-jaskółeczki, aby przekazać serdeczne pozdrowienia z ziemi Kobzarza i otrzymać odpowiedź-potwierdzenie, poświadczone dokumentami archiwalnymi, o rodzinnym pokrewieństwie z postacią Kobzarza. Po wydaniu tej księgi-drzewa Wielkiej rodziny Tarasa do Mykoły Pawłowycza i Galiny Fedoriwny zaczęły napływać zaproszenia na jej prezentację. Wielu chciało porozmawiać z tymi ludźmi, dowiedzieć się więcej o poszukiwaniu materiałów, badaniach i opracowaniu schematu, który ma wymiary 10 x 3 m i nie mógł zmieścić się na ścianie pokoju. A ponadto były propozycje udziału w konferencjach międzynarodowych i różnych konkursach: Ogólnoukraińskim konkursie poszukiwawczym „U nas jedno korzenie”; Literacko-artystycznym konkursie im. Wołodymyra Malika; im. Zasłużonej Nauczycielki Ukrainy Ludmiły Biłozerskiej; 17. Ogólnoukraińskim „Język ukraiński — język jedności”; „Biznesmen Ukrainy”; „Księgi rekordów Ukrainy”; Międzynarodowym projekcie-konkursie „Taras Szewczenko łączy narody”; a także udziale w 4. Międzynarodowej konferencji ku pamięci akademika Kostiantyna Popowicza oraz Instytutu Dziedzictwa Kulturowego Akademii Nauk Republiki Mołdawii. Przyszły też nagrody: osiem zwycięstw-dyplomów za udział w tych konkursach otrzymał autor książki. Obecny 2018 rok: Międzynarodowy projekt-konkurs „Taras Szewczenko łączy narody”, w którym rywalizowali uczestnicy z 26 krajów świata, po raz kolejny potwierdził, że książka Mykoły Łysenki jest najgodniejszym darem dla naszego Proroka — Szewczenki. W nominacji „Mój Szewczenko” Mykoła Pawłowycz został nagrodzony dyplomem I stopnia i medalem, na którym sam Szewczenko do nas, żyjących, po raz kolejny przemawia: „Swoją Ukrainę kochajcie…” Setki życzeń w sieci społecznościowej pod adresem nagrodzonego, setki wielbicieli żmudnej pracy autora książki. Galina Fedoriwna, niezawodna pomocnica, wyrozumiała żona, strażniczka rodu, patrząc na wszystkie nagrody i podziękowania, z wielkim zrozumieniem potrzeby nieobojętnych ludzi do tej książki, cicho mówi: „To wszystko dla naszego Szewczenki”. Bardzo trafnie o naszym Tarasie Szewczence wypowiedziała się Halina Jabłońska, Posłanka Pokoju, Prezes Międzynarodowej Ligi „Matki i siostry — młodzież Ukrainy”, Artystka Ludowa Ukrainy: „Poznawanie Szewczenki — to tak, jakby wspinać się na nieogarniony wysoki szczyt. Im wyżej się wznosisz, tym bardziej otwiera się bezkres przestrzeni. Rozszerzają się horyzonty. I zapiera dech, i strasznie, i radośnie, a do dumnego ośnieżonego szczytu jeszcze iść i iść…”
Maschinelle Übersetzung
Heorhij ŁUKIANCZUK. Wystawa koron Włodzimierza Wielkiego i Anny Bizantyńskiej poświęcona jest 1030. rocznicy chrztu Rusi Kijowskiej-Ukrainy oraz 1000-leciu Świętej Sofii. Jak zaznaczyła podczas prezentacji wystawy kierowniczka działu naukowo-badawczego rezerwatu „Instytut Święta Sofia”, doktor nauk historycznych Nadija Nikitenko, rekonstrukcję tych klejnotów wykonano na podstawie źródeł historycznych: „sribnykiw” i „złotnykiw”, monet, na których w dobie Rusi Kijowskiej bito wizerunek Włodzimierza w koronie. A prezes Fundacji Charytatywnej „Odrodzenie Dziedzictwa Historyczno-Kulturowego Ukrainy imienia Bohatera Ukrainy B. H. Woźnyckiego” Ihor Żuk, autor projektu i inicjator wystawy, dodał, że za podstawę stylizowanych nakryć głowy kijowskich władców wzięto również korony bizantyńskie — Konstantyna IX Monomacha (XI w.) i świętego Stefana, oraz bizantyńskie zabytki IX—X wieku i emalie słynnego relikwiarza z Limburga z końca X wieku. „Spoglądając na te korony, zwiedzający od razu odczuwają całą potęgę Rusi Kijowskiej jako wielkiego państwa — zaznacza Nadija Nikitenko. — To prawdziwa rekonstrukcja historyczna i nikt nie może powiedzieć, że nasza historia jest wymyślona. Korona jest oznaką władzy monarszej i jeszcze w XVI-XVII wieku wszyscy pamiętali, że książę Włodzimierz był monarchą!”. Stylizowana rekonstrukcja bizantyńskich koron X-XI wieku w naszym kraju do tej pory nie była przeprowadzana i nie ma odpowiedników — zaznacza Ihor Żuk. — Zaprezentowane na wystawie korony księcia Włodzimierza i Anny Bizantyńskiej wchodzą w skład wielkiego zbioru historycznych nakryć głowy przywódców duchowych i świeckich „Korony świata”, który liczy około 80 eksponatów. W szczególności w tym zbiorze, który obecnie jest eksponowany w Narodowym Muzeum „Czernihów starożytny”, znajduje się również korona króla Daniela Halickiego, który tworząc koalicję europejską do walki z mongolo-tatarami, przyjął wieniec od papieża Innocentego IV w 1253 roku i został królem całej Rusi, oraz Roksolany, żony władcy Imperium Osmańskiego Sulejmana. Zaprezentowane wieńce Włodzimierza i Anny zostały wykonane przez ukraińskich jubilerów według technologii bizantyńskich i współczesnych ze srebra z pozłotą, ozdobione kamieniami szlachetnymi i półszlachetnymi, emaliami komórkowymi. Na ozdobienie całego wielkiego zbioru historycznych nakryć głowy przywódców duchowych i świeckich „Korony świata” zużyto około 10 tysięcy (!) naturalnych pereł. Celem ekspozycji w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska” jest edukacja”. Poprzez rekonstrukcję wieńców kijowskich władców artyści starali się pokazać rozwój ukraińskiej państwowości w kontekście procesów państwowotwórczych w Europie, a także spersonalizować wydarzenia historyczne, opowiedzieć o Chrzcie Rusi Kijowskiej i księciu Włodzimierzu. Historycznie to właśnie korona była tym klejnotem, który ucieleśniał ideę państwową. Dlatego stworzenie stylizowanych koron Włodzimierza i Anny, zdaniem jej twórców, jest kolejnym krokiem do poznania naszej tożsamości w świecie. Ihor Żuk podkreśla: „Jeśli chcemy mieć potężne państwo, to musimy uczyć się i dobrze znać swoją historię, gdyż jest ona u nas bogata i chwalebna. Kijowscy książęta byli potężni i warto o nich kręcić epickie filmy historyczne!”. Obecnie Fundacja Charytatywna pracuje nad ideą stworzenia Muzeum Symboli Władzy Minionych Epok i Relikwii Państwowych. Podobnie jak nad wcieleniem w życie idei, którą swego czasu generował orędownik narodowej sprawy muzealnej Borys Woźnycki, który proponował stworzenie Ukraińskiego Luwru, gdzie byłyby zgromadzone relikwie od najdawniejszych czasów — Kamiennej Mogiły, kultury mezyńskiej, trypolskiej, epoki książęcej — i aż do naszych czasów. W magazynach naszych muzeów znajdują się bezcenne skarby wszystkich epok i trzeba je wystawiać. Potrzeba, żeby widzieli je ludzie! Borys Woźnycki marzył o muzeum, do którego każdy człowiek wszedłby i zobaczył historię wszystkich ukraińskich ziem! Właśnie na takie akcje edukacyjne i humanitarne skierowana jest działalność Fundacji Charytatywnej „Odrodzenie Dziedzictwa Historyczno-Kulturowego Ukrainy imienia Bohatera Ukrainy B. H. Woźnyckiego”. Korony kijowskiego księcia Włodzimierza oraz jego żony Anny Bizantyńskiej jako najwyższe oznaki państwowości Rusi-Ukrainy zostały wystawione do obejrzenia w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska”. Prezes Fundacji Charytatywnej „Odrodzenie Dziedzictwa Historyczno-Kulturowego Ukrainy imienia Bohatera Ukrainy B. H. Woźnyckiego” Ihor Żuk opowiada historię koron kijowskich władców — księcia Włodzimierza i Anny Bizantyńskiej. Korona Anny Bizantyńskiej Korona Włodzimierza. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok
Maschinelle Übersetzung
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
na periodyczne wydania w formie drukowanej na periodyczne wydania w formie drukowanej
Maschinelle Übersetzung
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua ul. Simji Sosninyh, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, Nakład ogólny w sierpniu — 16 000
Maschinelle Übersetzung