Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №34 за 2011 рік

16 S. · 43 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 2 von 43 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

NAJWAŻNIEJSZYM OSIĄGNIĘCIEM OSTATNICH 20 LAT JEST KAŻDY ROK, KAŻDY MIESIĄC I KAŻDY DZIEŃ NIEPODLEGŁEJ UKRAINY — SZCZERZE O BOLESNYM I BLISKIM

Tegoroczne V Światowe Forum Ukraińców odbyło się w przededniu jubileuszowej 20. rocznicy najważniejszego narodowego święta narodu ukraińskiego — Dnia Niepodległości Ukrainy. Miesiąc temu zastępca kierownika Partii Regionów Wadim Kolesniczenko oświadczył w Radzie Najwyższej, że „na dzień dzisiejszy niepodległość niczego nie przyniosła, tylko 20 lat przejadano to, co otrzymaliśmy od ZSRR”. Na to chcę odpowiedzieć, że naród ukraiński otrzymał od ZSRR w minionym stuleciu nie tylko, że tak powiem, ponad siedemdziesiąt lat ciężkiego rosyjsko-komunistycznego terroru, który obejmował ludobójstwo i wielki głód, okres „Rozstrzelanego Odrodzenia”, gdy zostali zniszczeni najlepsi działacze nauki, kultury i sztuki, to był czas, gdy obydwa nasze historyczne Kościoły, prawosławny i greckokatolicki, zostały zakazane i zmuszone, jak za czasów rzymskiego cesarza Nerona, schronić się w katakumbach, to był okres jeżowszczyzny, gdy bezlitośnie niszczono wszelkie przejawy ukraińskiego ducha narodowego, po II wojnie światowej, a już za tzw. „pierestrojki” — tragedię czarnobylską, gdy reżim radziecki przedłożył pierwszomajowy pochód nad ludzkie życie i ochronę młodzieży oraz dzieci. Dlatego podziękujmy Wszechmogącemu za to, że nasz naród pozbył się tak nieludzkiego reżimu i prośmy Go słowami naszego duchowego Hymnu: Boże wielki, jedyny, Nam Ukrainę chroń… W czystej miłości do ojczyzny, Ty nas, Boże, wzrastaj. Akt niepodległości Ukrainy z 24 sierpnia 1991 r. to najważniejsze osiągnięcie w historii narodu ukraińskiego, bo dał mu sposobność być gospodarzem na własnej ziemi i samodzielnie decydować o swoim losie. Odnowienie niepodległości Ukrainy było bardzo ważne dla diaspory ukraińskiej, która jest nieodłączną częścią narodu ukraińskiego. Przez cały swój czas istnienia żyła Ukrainą i nieustannie oraz wytrwale robiła wszystko, co możliwe, aby Ukraina stała się wolna i samodzielna. Ponadto świat zachodni zaczął traktować nas jako potomków państwowego narodu ukraińskiego, a nie jako grupę etniczną dawnych państw Austro-Węgier, Polski czy Rosji. Akt z 24 sierpnia 1991 r. stał się znaczącym wydarzeniem nie tylko dla narodu ukraińskiego, lecz także dla wielu innych narodów uciskanych przez Rosję. Istotnie, odnowienie niepodległości Ukrainy w 1991 r. zapoczątkowało nową erę w polityce światowej i przyczyniło się do obalenia „imperium zła”, które rozpadło się na 15 wolnych państw. Mój ojciec często powtarza, że najważniejszym osiągnięciem ostatnich 20 lat jest każdy rok, każdy miesiąc i każdy dzień niepodległej Ukrainy, za którą walczyły i złożyły na ołtarzu swoje życie miliony ukraińskich synów i córek. Dlatego musimy chylić głowy przed bojownikami wszystkich formacji, którzy walczyli o Ukraińską samodzielną, soborną державу. Szczególnie należy uczcić żołnierzy OUN-UPA oraz ich legendarnych przywódców Stepana Banderę i Romana Szuchewycza, którzy pod hasłem „Zdobędziesz ukraińskie państwo albo zginiesz w walce o nie” walczyli przeciwko dwóm Goliatom — nazistowskim Niemcom i komunistycznej Rosji, i których obecne władze niepodległej Ukrainy tak lekceważą, że odbierają im tytuł „Bohatera Ukrainy”. Trzeba też wspomnieć wszystkie ofiary totalitarnych reżimów — radzieckiego i nazistowskiego — a zwłaszcza wszystkie ofiary Hołodomoru w latach 1932—1933, który bez wątpienia był ludobójstwem narodu ukraińskiego, ukierunkowanym na jego ujarzmienie i wieczną zależność. Światowy Kongres Ukraińców, czyli ŚKU, który jest najwyższą nadbudową 20-milionowej diaspory ukraińskiej i koordynuje działalność swoich organizacji składowych w 32 krajach świata oraz od 44 lat reprezentuje jej interesy, uczestniczy w tym Forum, aby umożliwić odczucie, że diaspora ukraińska pragnie uczcić 20. rocznicę niepodległości z ukrain- Rówieśnicy Niepodległości. Zdjęcie Wasyla Artiuszenki ludem Ukrainy i z nim rozstrzygać naszą dalszą wspólną przyszłość. Z wielkim żalem muszę stwierdzić, że dla ukraińskiej patriotycznej wspólnoty to święto nie jest tak radosne, jakie powinno być, bo dziś Ukraina przeżywa kolejny kryzys. Wraz z nadejściem w 2010 roku nowej władzy w Ukrainie znacznie zmieniono politykę państwową w wielu ważnych kierunkach. Obecne struktury władzy podważają suwerenność Ukrainy i atakują zdobycze demokracji, o czym świadczą następujące fakty: Po pierwsze. Zawarcie Charkowskich porozumień, które na ćwierć wieku przedłużają pobyt imperialnych rosyjskich wojsk na Krymie i naruszają artykuł 17 Konstytucji dotyczący ochrony suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. Po drugie. Jawne prześladowanie politycznych przeciwników, przede wszystkim byłej premier Ukrainy Julii Tymoszenko oraz 12 wysokich urzędników z jej rządu. Dotyczy to w szczególności takich

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

EUGENE CZOLI: «NAJWAŻNIEJSZYM OSIĄGNIĘCIEM OSTATNICH 20 LAT JEST KAŻDY ROK, KAŻDY MIESIĄC I KAŻDY DZIEŃ NIEPODLEGŁEJ UKRAINY»

Dokończenie. Początek na str. 1 politycznie motywowane działania przeciwko pani Tymoszenko: ponad 40 wezwań na przesłuchania, zakaz poruszania się po Ukrainie, a w konsekwencji skandaliczne aresztowanie i uwięzienie w Łukjanowskim areszcie śledczym, gdzie, nawiasem mówiąc, już od ośmiu miesięcy przetrzymują byłego ministra spraw wewnętrznych Jurija Łucenkę. Władza nazywa to walką z korupcją, a świat, w tym także Światowy Kongres Ukraińców (ŚKU), nazywa to walką z opozycją polityczną lub, co gorsza, walką z demokracją. Po trzecie. Brak w pełni niezależnego sądownictwa, o czym tak spontanicznie wypowiedział się deputowany Dumy Państwowej Rosji Konstantin Zatulin w odpowiedzi na decyzję Sądu Konstytucyjnego Ukrainy o uchyleniu ustawy o oficjalnym używaniu czerwonej flagi: „Biorąc pod uwagę obecną sytuację na Ukrainie, trudno uwierzyć, że na decyzję Sądu Konstytucyjnego nie można było wpłynąć”. Zatem, według niego, obecna władza może wpływać na sąd. To ten sam Zatulin, któremu obecne struktury władzy uchyliły status persona non grata. Po czwarte. Zaprzeczanie Hołodomorowi jako ludobójstwu narodu ukraińskiego, co jest zniewagą dla milionów jego niewinnych ofiar, a także naruszeniem obowiązującej ustawy „O Hołodomorze 1932–33 lat na Ukrainie”. Po piąte. Uchwalenie antykonstytucyjnej ustawy o używaniu czerwonej flagi, która nie tylko sprowokowała podział w społeczeństwie, ale także po raz kolejny pokazała, jak w 15. roku od przyjęcia Konstytucji Ukrainy nie jest ona szanowana. Po szóste. Nacisk Służby Bezpieczeństwa na ukraińskich patriotów, a w szczególności na ks. dr. Borysa Gudziaka, rektora Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, i Romana Krucyka, przewodniczącego Kijowskiej miejskiej organizacji towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa, a także na Rusłana Zabiłego, dyrektora muzeum-miejsca pamięci „Więzienie na Łąckiego”, oraz na 16 pracowników tego muzeum, których wzywano na przesłuchania w sprawie karnej za tak zwane ujawnienie tajemnicy państwowej, pomimo tego, że ukraińskie ustawodawstwo nie uważa za tajemnicę państwową faktów o naruszeniach praw i wolności człowieka, którymi zajmują się naukowcy tego muzeum. Po siódme. Wprowadzenie cenzury i nacisk na media, o czym oświadczały różne ukraińskie środki przekazu, jak na przykład 5 kanał i kanały telewizyjne 1+1, STB oraz TVi. Po ósme. Naruszenie standardów demokratycznych podczas ostatnich wyborów do rad lokalnych, w szczególności zmiany prawa wyborczego w ostatnich minutach oraz przeszkody w rejestracji kandydatów z opozycyjnej partii „Batkiwszczyna”, co budzi poważne wątpliwości co do następnych wyborów parlamentarnych. Jednocześnie z tym trwa atak na wartości narodowe naszego narodu, a także podejmowane są próby powrotu Ukrainy do radzieckiej przeszłości. Na przykład: y postawienie pomnika największemu katu narodu ukraińskiego Stalinowi w Zaporożu oraz billboardów z jego portretem w Sewastopolu, wbrew temu, że wspólnota europejska oficjalnie potępiła stalinizm, zrównując go z nazyzmem; y projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, którego celem jest podniesienie języka rosyjskiego do poziomu drugiego języka państwowego, pomimo tego, że on, jako dawny język imperialny, wyparł z użycia język ojczysty narodu ukraińskiego; y projekt ustawy Ukrainy o szkolnictwie wyższym, który stanowi zagrożenie dla przyszłego rozwoju ukraińskiej edukacji, w szczególności poprzez próby „sowietyzacji” wyższej szkoły Ukrainy; y demonstracyjne wywyższanie Patriarchatu Moskiewskiego i tolerowanie szerzenia koncepcji „ruskiego miru”, która faktycznie jest skierowana na odbudowę imperium radzieckiego. W związku z takim stanem rzeczy w czerwcu ubiegłego roku ŚKU przekazał Prezydentowi Wiktorowi Janukowyczowi Memorandum o ważnych kwestiach dotyczących Ukrainy i ukraińskiej diaspory. Przez rok nie otrzymaliśmy ostatecznej odpowiedzi na to Memorandum, jak zresztą i na przeważającą większość naszych apeli dotyczących różnych ważnych dla światowego ukraiństwa spraw. Świadczy to o tym, że obecna władza nie interesuje się stanowiskiem ukraińskiej diaspory i nie liczy się z nim, o czym, nawiasem mówiąc, świadczy także upokarzający w treści i tonie artykuł „Nie pouczajcie Ukrainy, jak ma żyć”, który prorządowa Partia Regionów zamieściła na swojej stronie internetowej. Co więcej, kiedy trwał brutalny atak rosyjskich struktur władzy na dwie ukraińskie organizacje społeczne — Federalną Narodowo-Kulturalną Autonomię Ukraińców Rosji oraz Zjednoczenie Ukraińców Rosji, i przygotowywały się one do obrony przed Sądem Najwyższym Rosji prawa do dalszego istnienia, Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy wypowiedziało się krytycznie pod ich adresem i ogłosiło swoją inicjatywę dotyczącą stworzenia w Rosji nowej ukraińskiej organizacji społecznej. Jak się okazało, w krytycznym momencie ukraińska diaspora nie może liczyć na wsparcie obecnych struktur władzy Ukrainy, które również nie rozumieją, że wszelkie inicjatywy dotyczące tworzenia ukraińskich organizacji pozarządowych w diasporze powinny wychodzić od ukraińskich społeczności, a nie od struktur rządowych. Dlatego w sierpniu ubiegłego roku ŚKU obrał kurs na rozszerzenie współpracy z wysokimi organizacjami międzynarodowymi i rządami krajów zamieszkania ukraińskiej diaspory. Swoje stanowisko w różnych ważnych kwestiach ŚKU przedstawił w Parlamencie Europejskim — na XVI Posiedzeniu Komitetu Współpracy Parlamentarnej UE-Ukraina; w Organizacji Narodów Zjednoczonych — na Międzynarodowej konferencji na temat Czarnobyla; podczas spotkań z przedstawicielami Parlamentu Europejskiego i Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz z przedstawicielami struktur władzy krajów zamieszkania ukraińskiej diaspory, a także w pisemnych apelach i memorandum skierowanych do rzeczników wysokich instytucji międzynarodowych. ŚKU podkreślał, że Ukraina, która teraz przewodniczy w Komitecie Ministrów Rady Europy, będzie współgospodarzem Euro-2012 i będzie przewodniczyć w 2013 roku w OBWE, musi przestrzegać europejskiej wizji, która bazuje na zasadach demokracji. Współczesne wydarzenia na Ukrainie i reakcja na nie światowej opinii publicznej, w tym także ŚKU, spowodowały szereg oświadczeń i rezolucji ze strony liderów państw oraz międzynarodowych instytucji rządowych i pozarządowych, jak na przykład: y rezolucja Parlamentu Europejskiego o obniżeniu na Ukrainie szacunku dla demokracji i pluralizmu po ostatnich wyborach prezydenckich; y oświadczenia rządu USA i NATO o zaniepokojeniu prześladowaniem opozycji politycznej oraz rezolucja Parlamentu Europejskiego w sprawie Julii Tymoszenko i innych członków byłego rządu; y rezolucja Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy o ucisku społeczeństwa obywatelskiego i aktywistów politycznych przez służby specjalne Ukrainy; y oświadczenie komisarza Unii Europejskiej ds. polityki sąsiedztwa o tym, że zbliżenie z Europą może nastąpić tylko wtedy, gdy Ukraina zapewni wolność prasy i nie będzie prześladować opozycji; y oświadczenie Premiera Kanady Stephena Harpera podczas oficjalnej wizyty na Ukrainie, że Kanada i nadal będzie wiarygodnym partnerem Ukrainy pod warunkiem przestrzegania przez nią zasad pokoju, demokracji i wolności; y oświadczenia przewodniczącego delegacji Parlamentu Europejskiego do Komitetu Współpracy Parlamentarnej UE-Ukraina o różnych naruszeniach. Eugene Czoli Zdjęcie Olesia Dmytrenki podczas ostatnich wyborów do rad lokalnych na Ukrainie oraz o naciskach na Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; oświadczenie Wysokiego Komisarza OBSE ds. Mniejszości Narodowych w sprawie projektu ustawy „O językach na Ukrainie”, w którym podkreślono, że każde osłabienie języka państwowego jest sprzeczne z duchem Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych. ŚKU wezwał również przedstawicieli wysokich instytucji europejskich do: wspierania integracji Ukrainy ze społeczeństwem europejskim, co dotyczy także umowy stowarzyszeniowej między UE a Ukrainą; utrzymywania bardziej efektywnych kontaktów z ludnością ukraińską, w szczególności przyznania ruchu bezwizowego dla Ukraińców podróżujących do krajów wymagających wizy Schengen; potępienia i zneutralizowania prób Rosji mających na celu przeszkodzenie w eurointegracji Ukrainy. Jednocześnie z obroną interesów narodu ukraińskiego na Ukrainie, ŚKU chroni prawa człowieka i prawa narodowe Ukraińców diaspory. W tym roku poruszyliśmy sprawy dotyczące prób likwidacji przez struktury władzy Rosji dwóch największych ukraińskich społecznych organizacji pozarządowych oraz zakończenia działalności Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie, a także wystąpiliśmy w obronie ukraińskiej mniejszości narodowej na Węgrzech w związku z naruszeniem ordynacji wyborczej do organów Samorządu Państwowego. ŚKU włączył się również w zwrot 21 marca tego roku Domu Narodowego w Przemyślu ukraińskiej społeczności Polski, który niesprawiedliwie odebrano jej w 1947 roku podczas akcji „Wisła”. Taką działalnością dajemy odczuć, że zorganizowana społeczność ukraińska jest wielką siłą w obronie swoich interesów oraz interesów Ukrainy i narodu ukraińskiego. Dzisiaj chcę zapewnić, że ŚKU oraz nasze organizacje składowe są gotowe i nadal wspólnie z narodem ukraińskim na Ukrainie chronić i utwierdzać ukraińską niepodległość, demokratyzować i ukrainizować Ukrainę, stać na straży jej europejskiego wyboru, chronić prawa człowieka i prawa narodowe Ukraińców niezależnie od miejsca ich zamieszkania. Chcę również podkreślić, że właśnie od narodu ukraińskiego zależeć będzie przyszłość państwa ukraińskiego. Nakłada to na nas wszystkich wielką odpowiedzialność przed przyszłymi pokoleniami, a także przed tymi, którzy przez wieki bronili prawa naszego narodu do bycia gospodarzem na swojej ziemi. Jak słusznie stwierdził wielki ukraiński poeta Ołeh Olżycz, którego w 1944 roku zamordowali naziści w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen: Państwa nie tworzy się w przyszłości, Państwo buduje się dzisiaj. Dzisiaj, dbając o Ukrainę jako niepodległe państwo, należy: podnieść duchową i narodową świadomość Ukraińców; szanować i zachowywać wartości demokratyczne; przestrzegać Konstytucji Ukrainy oraz zasad praworządności i niezależnego sądownictwa; iść drogą integracji Ukrainy z Unią Europejską; zapewnić pełną niezależność energetyczną Ukrainy oraz podnosić ogólny poziom dobrobytu ludności i wspierać rozwój klasy średniej. Jeśli dzięki Bożej opatrzności naród ukraiński pokonał niezwykle straszne próby XX wieku, z pewnością pokona także obecne kryzysy na Ukrainie. Do tego niezbędna jest jedność całego narodu ukraińskiego wokół idei narodowej — idei ukraińskiej państwowości, pewność we własne siły, wielka praca i poświęcenie, do czego was dzisiaj wzywam. Na zakończenie, korzystając z okazji, chcę przypomnieć, że w grudniu 2010 r. Pełnomocnik ds. Praw Człowieka Rady Najwyższej Ukrainy Nina Karpaczowa, komentując aresztowania poprzednich członków rządu, oświadczyła, że Ukraina jest liderem w Europie pod względem masowego stosowania aresztów i że taka sytuacja jest haniebna. Wzywam struktury władzy i sądownicze Ukrainy, aby nie pogarszały tej sytuacji, a wręcz przeciwnie — wysłuchały głosu społeczności światowej i zaprzestały powrotu Ukrainy do autorytarnego systemu rządów oraz do radzieckiej przeszłości i zwolniły z aresztu przeciwników politycznych, ekspremier Julię Tymoszenko oraz byłego ministra spraw wewnętrznych Jurija Łucenkę, a także zwolniły ze stanowiska ministra edukacji Dmytra Tabacznyka. Sława Ukrainie! Jewhen CZOŁIJ, Prezydent Światowego Kongresu Ukraińców Kijów, Ukraina 19 sierpnia 2011 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

19–21 SIERPNIA W KIJOWIE ODBYŁO SIĘ V ŚWIATOWE FORUM UKRAIŃCÓW

300 delegatów z niemal 40 krajów świata oraz z Ukrainy omówiło problemy współpracy światowego ukraiństwa, wzajemnych powiązań naszego państwa i wielomilionowej ukraińskiej diaspory na wszystkich kontynentach planety. Uroczyste otwarcie Forum i posiedzenie plenarne odbyły się w Narodowej Operze Ukrainy. W dniu wielkiego święta chrześcijańskiego Przemienienia Pańskiego, na Spasa, uczestników zgromadzenia światowego ukraiństwa pobłogosławił Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi Filaret. Słowo powitalne od Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza odczytał minister spraw zagranicznych Kostiantyn Hryszczenko, który również wygłosił przemówienie. Referat na temat pracy Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej za 5 lat od poprzedniego Forum wygłosił przewodniczący UŚRK Dmytro Pawłyczko. Z referatem współtowarzyszącym wystąpił prezes Światowego Kongresu Ukraińców Jewhen Czolij. Wysłuchano również wystąpień przedstawicieli szeregu ukraińskich wspólnot zagranicy, delegatów i honorowych gości Forum. W sobotę i niedzielę uczestnicy Forum pracowali w kilku sekcjach w Ukraińskim Domu. Szczegółowy raport z Forum przeczytają Państwo w następnym numerze gazety. Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Zdjęcie Olesia Dmytrenki język ukraiński, przyłączamy ludzi do ojczystego języka, historii. Z okazji Dnia Języka Ukraińskiego przeprowadzamy okrągłe stoły, konkursy wśród uczniów w różnym wieku: na najlepszy utwór artystyczny (poezja, proza, dramat, piosenka, rysunek itp.). Tradycyjnymi stały się konkursy „Paleta ukraińskiego słowa”, „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”, konkursy recytatorskie poezji naszych klasyków. Tematyka szewczenkowska jest dla prośwician szczególna. Zapoczątkowaliśmy akcję „Kobziarz – do każdej rodziny” jeszcze w 1991 roku. W Centrum Wydawniczym wielokrotnie drukowaliśmy „Kobziarza” w różnych wariantach. Podczas Dni Szewczenkowskich przeprowadzamy różnorodne konkursy dla uczniów i studentów, festiwale itp. Najlepszych konkursowiczów nagradzamy dyplomami, prezentami – w szczególności książkami, płytami stworzonymi w „Proświcie”, z nagraniami pieśni ludowych, bajek, utworów ukraińskich klasyków. Rok 2004 – Pomarańczowa Rewolucja – jedna z najjaśniejszych kart ukraińskiej historii. Ten przykład pokazał całemu światu siłę ducha ukraiństwa, a ona istnieje wtedy, gdy naród działa razem. Nie było podziału na wschodniaków i zachodniaków, główne hasła – za prawdę i wolność. To było i będzie zwycięstwo narodu ukraińskiego. Obecnie niezwykle ważnym zadaniem jest praca z dziećmi, młodzieżą. Jeśli wychowamy ich na patriotów, Ukraina będzie miała godną przyszłość. Wykorzystujemy różne formy i metody pracy z uczniami, studentami: konkursy, festiwale, którymi przyłączamy młodzież do ukraińskiej sprawy. Przez wszystkie te lata – to dziesiątki tysięcy dzieci, które przyłączyły się do naszych działań, w których duszach zasiano ziarno miłości do ukraińskiego słowa. Temu kierunkowi działalności trzeba poświęcać jeszcze więcej uwagi. Wtedy Ukraińcy nie będą wyjeżdżać za granicę w poszukiwaniu godnego życia, a urządzą je tutaj, na ojczystej ziemi. Nikt poza nami tego nie zrobi. „Proświta” jest na to nastawiona. Zapisała Nadija KYRIAN. Prezydium oraz uczestnicy V Światowego Forum Ukraińców podczas uroczystości w Narodowej Operze Ukrainy 19 sierpnia 2011 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

NARODOWA IDEJA ZAWARTA W «KOBZIARZU»

— W związku z 20. rocznicą Niepodległości Ukrainy przypomina się jeden bardzo ważny epizod, który ma bezpośredni związek ze sławnym jubileuszem. W 1989 roku do Rady Najwyższej Ukrainy prawo wysuwania swoich kandydatów miały tylko organizacje społeczne i kolektywy pracownicze. W tamtym czasie tylko jedna organizacja społeczna oficjalnie mogła wysuwać swoich kandydatów — było to Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Zatem większość przedstawicieli narodu, którzy weszli do „Rady Narodowej”, w RN była właśnie z tego Towarzystwa. Protokoły wysunięcia w celu złożenia ich do komisji wyborczych z całej Ukrainy sporządzano tylko w Kijowie, w Sekretariacie Towarzystwa. Sam musiałem drukować te dokumenty na maszynie do pisania niemal przez całą dobę. Jakim to było natchnieniem i szczęściem, że właśnie dzięki „Radzie Narodowej” (przewodniczący I. Juchnowski) została przyjęta Deklaracja, a potem i Akt o Niepodległości Ukrainy. Początkowo wydawało nam się: jeśli ogłoszono Niepodległość Ukrainy, to teraz jednoznacznie będziemy żyć w wolnym, sprawiedliwym państwie. Obecnie przekonaliśmy się: utwierdzać Niepodległość, wzmacniać nasze państwo trzeba codziennie. Każdy obywatel powinien wnieść swój wkład we wspólną sprawę — wprowadzanie narodowej idei w życie. Jedną z przyczyn tego, że nie stało się tak, jak się wydawało, jest to, że siły ukraińskie są rozdrobnione, każdy sam sobie hetmanem. Przez cały ten okres proświcianie w różnych zakątkach państwa starali się jednoczyć siły narodowo-demokratyczne, skupiać ludzi wokół ukraińskiego słowa, wokół narodowej idei, która zawarta jest jeszcze w „Kobziarzu” Tarasa Szewczenki. Wszak współczesne partie narodowo-patriotyczne, organizacje społeczne swoją działalność budują na podstawie idei głoszonych przez Tarasa Szewczenkę — Geniusza, Proroka, Oświeciciela Ukrainy. Jednym z najważniejszych zadań, jakie stawiał przed Ukraińcami Szewczenko — zjednoczyć się: „Objmijcież się, bracia moi. Proszę was, błagam!” — zwracał się do narodu wielki prorok. Na wszystkich etapach, w rezolucjach wszystkich naszych zjazdów brzmiało wezwanie do jedności. Jest to jeden z naszych najważniejszych tematów od czasu, gdy odrodziła się „Proświta”. W 1991 roku Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki na III konferencji zostało zreorganizowane w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zdecydowano się to zrobić, gdyż pojęcie „oświata” (proświta) zakłada znacznie szerszy zakres działalności. Ważnymi etapami pracy organizacyjnej były zjazdy, na każdym z których podsumowywano pracę za określony okres, wnoszono korekty do działalności statutowej, omawiano plan działań na kolejny okres. Najaktywniejsze organizacje obwodowe to: iwano-frankowska, lwowska, wołyńska, tarnopolska, rówieńska, ponieważ tam żywe są tradycje proświciańskie, które odradzają się i są kontynuowane obecnie. Nie pozostają w tyle proświcianie ze wschodu, południa i centralnej części Ukrainy, prowadzą wielką pracę oświatową, choć tam jeszcze nie osiągnięto takiej masowości. Znaczącym sukcesem „Proświty” i jej przewodniczącego, deputowanego ludowego Ukrainy Pawła Mowczana, było to, że z inicjatywy OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 8 września 1997 roku przyjęto rządowy program „Kompleksowe środki na rzecz wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego” na lata 1997—2002. W dokumencie przewidziano coroczne finansowanie odpowiednich organów władzy wykonawczej i organizacji zaangażowanych w jego realizację. Oczywiście nie wszystko zostało wykonane, ale był to ruch do przodu. Jednym z głównych kierunków oświecenia jest przywracanie prawdy o historii Ukrainy. Na przykład w 2007 roku, kiedy obchodzono 75. rocznicę Hołodomoru, zorganizowanego przez bolszewicką imperialistyczną władzę w celu zniszczenia narodu ukraińskiego, proświcianie przeprowadzili wiele różnych działań, wydali książki o tej tematyce. Bo nad tą, wcześniej zakazaną stroną historii, proświcianie pracują od 1992 roku. Niektóre działania zapoczątkowane przez „Proświtę” zostały wsparte przez struktury państwowe i teraz są prowadzone na szczeblu ogólnokrajowym. Jednym z nich jest coroczne upamiętnienie Bohaterów Krut, patriotycznej młodzieży, która stanęła w obronie swojej Ojczyzny w krytycznym czasie, gdy z powodu rozbicia przywódców państwa Ukraina pozostała nieobroniona. Ci młodzieńcy również wnieśli swój wkład w zdobycie Niepodległości Ukrainy. Dzień Piśmiennictwa zaczęto świętować na szczeblu państwowym również dzięki „Prośvicie”. Obchodząc to święto, szerzymy wiedzę o naszej dawnej i bogatej ukraińskiej kulturze. Przez 20 lat Niepodległości na Ukrainie byli różni prezydenci, różne rządy. Ale w każdych okolicznościach proświcianie wykonywali i będą wykonywać nadal społecznie znaczącą pracę obywatelską, którą powinno zajmować się państwo — utwierdzać ukraińską ideę narodową, ukraińską państwowość, przede wszystkim poprzez ojczyste słowo, kulturę, tradycje, poprzez przywracanie prawdziwej historii. Cały ten blok humanitarny spoczywa na barkach naszej organizacji społecznej. O tym opowiada sekretarz odpowiedzialny, zastępca przewodniczącego OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła NESTERCZUK, który na tym stanowisku jest od początku nowożytnego kształtowania się tej organizacji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Rady, została ona zwołana na godzinę 15.00. Na posiedzenie przybyło 67 ze 125 deputowanych. Ponieważ przewodniczący E. Łandowśkyj przebywał w delegacji za granicą, sesję prowadził pierwszy zastępca przewodniczącego miejskiego komitetu wykonawczego W. Prokopeć. Początkowo deputowani wysłuchali nagrania wywiadu Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy L. Krawczuka. Następnie wystąpił deputowany Ju. Ażniuk, który odczytał przygotowany przez siebie, wspólnie z deputowanymi Ju. Hałambą, O. Dyboju, Ju. Kluczewśkym oraz O. Samojlenkiem, projekt „Apelu Rady Miejskiej Użhorodu do Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR, do obywateli Użhorodu”. W nim „utworzenie i pierwsze kroki działalności GKCzP” oceniono jako takie, które „są sprzeczne z Konstytucją ZSRR, Konstytucją URSR, Deklaracją o Państwowej Suwerenności, ustawami o gospodarczej samodzielności Ukrainy, innymi aktami państwowymi ZSRR oraz Ukraińskiej SRR”. Zawarto tam również prośbę o „niezwłoczne zwołanie sesji Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR”, która jest „najwyższym organem władzy państwowej na Ukrainie”. Podkreślono, że „Rada Miejska Użhorodu pozostaje na stanowisku Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy i nie popiera działań Państwowego Komitetu Stanu Wyjątkowego na terytorium Ukrainy, które są sprzeczne z ustawami i innymi aktami państwowymi ZSRR oraz Ukraińskiej SRR”. Po dyskusji, w której wzięło udział dwudziestu deputowanych, apel poddano pod głosowanie. Zgodnie z jego wynikami, większością głosów (59 — „za”, 2 — „przeciw”, 4 — „wstrzymało się”, 2 — nie głosowało) został przyjęty. Dokument rozpowszechniono wśród społeczności Użhorodu. W szczególności tego samego dnia deputowany W. Fłeńko odczytał go przez radio obecnym na meczu piłkarskim na stadionie miejskim „Awanhard”. A wieczorem czworo deputowanych rady miejskiej — O. Łoboda, Ju. Hałamba, O. Samojlenko oraz Ju. Ażniuk weszli na antenę na żywo rozgłośni „Użhorod-kontakt”, opowiedzieli o decyzji sesji, ostro potępili działania GKCzP. Po upadku puczu, 23 sierpnia w Użhorodzie, pod przewodnictwem pierwszego sekretarza Obwodowego Komitetu KPU W. Chymyncia odbyło się posiedzenie biura obkomu KPU z udziałem sekretarzy komitetów rejonowych i miejskich. Uchwalono na nim oświadczenie „O sytuacji politycznej na Ukrainie i w partii”. Chociaż wcześniej W. Chymyneć w wywiadzie dla czechosłowackiej gazety „Mlada fronta” pochwalał działania puczystów, jednak w oświadczeniu podjęto próbę odcięcia się „od stanowiska i działań tych członków centralnych organów wykonawczych KPZR, którzy faktycznie grali na rękę spiskowcom w ich antykonstytucyjnej próbie zamachu stanu”, a także próbę usprawiedliwienia się: „Otrzymawszy niejasne, sprzeczne zalecenia Sekretariatu KC KPZR, kierowaliśmy się oświadczeniami kierownictwa republiki o tym, że na terytorium Ukrainy stanu wyjątkowego nie wprowadzono”. W oświadczeniu proponowano jeszcze przeprowadzenie plenum, zjazdu, „odnowienie składu organów kierowniczych” oraz, prawdopodobnie za podpowiedzią KC KPU, „przy tym tworzyć przesłanki dla utwierdzenia samodzielności Kompartii Ukrainy”. Czyli kierownictwo obkomu wciąż miało nadzieję na jej zachowanie. Jednak było już za późno. To posiedzenie biura Zakarpackiego Obkomu KPZR-KPU było ostatnim w jego historii. Tego samego dnia na Placu Teatralnym w Użhorodzie odbył się liczny wiec, na którym potępiono KPU. A 26 sierpnia, decyzją Rady Miejskiej Użhorodu, pomieszczenia Miejskiego Komitetu Kompartii w Użhorodzie opieczętowano. Wiece, zorganizowane przez siły demokratyczne, przetoczyły się w tych dniach przez cały obwód. Praktycznie wszędzie przyjmowano żądania zakazania Kompartii. 30 sierpnia na kilkutysięcznym wiecu w Użhorodzie zdemontowano pomnik Lenina. W ten sposób struktury władzy obwodu zakarpackiego 19—21 sierpnia 1991 r. poparły działania GKCzP. Jedynym wyjątkiem była Rada Miejska Użhorodu, która już 19 sierpnia ogłosiła swój zdecydowany protest. Organizacje narodowo-demokratyczne regionu nie bez podstaw oceniły je jako próbę zamachu stanu. Wtedy też rozpoczęto przygotowania do aktywnych działań oporu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

NARODOWY OPÓR PRZECIWKO PUCZOWI NA ZAKARPACIU

Myrosław ARTYMOWYCZ, Lwów. Z okazji Dekretu Prezydenta Ukrainy na 20. rocznicę Niepodległości Ukrainy republik, prezydent USA G. Bush, na Ukrainie — siedmiu członków Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy z „Rady Ludowej”, Ludowy Ruch Ukrainy oraz inne organizacje demokratyczne. Istnieją podstawy, by sądzić, że na Zakarpaciu komitet obwodowy, komitety rejonowe i miejskie KPU oraz kontrolowane przez nie organy władzy przestrzegały wytycznych puczystów. Według informacji pierwszego zastępcy prokuratora obwodu W. Wiazmitinowa, tylko 20 sierpnia do Zakarpackiego komitetu wykonawczego wpłynęło sześć szyfrogramów od GKCzP. Rankiem 20 sierpnia w komitecie obwodowym KPU odbyła się narada, na którą wezwano pierwszych sekretarzy komitetów rejonowych, miejskich KPU oraz przewodniczących komitetów wykonawczych rejonów, gdzie postawiono zadanie tworzenia w terenie „komisji GKCzP”, zakazywano wystąpień. Zdjęcie z archiwum „SP”. Niektóre lokalne organizacje LRU wydrukowały i rozpowszechniły ulotki z oceną GKCzP jako puczu oraz wezwaniem do oporu i przeprowadzenia strajku generalnego. W szczególności w nocy 21 sierpnia na Rachowszczyźnie rozwieszono „Manifest Rachowskiej organizacji rejonowej LRU”, w którym stwierdzano: „Obywatele! Nasza Ojczyzna — Ukraina jest w niebezpieczeństwie! Zamach stanu, dokonany przez grupę przestępców politycznych, jest próbą przywrócenia stalinowskiego reżimu…”. Manifest wzywał do organizowania komitetów strajkowych i przeprowadzania 22—23 sierpnia strajków ostrzegawczych, a także „przygotowywania się do powszechnego nieposłuszeństwa obywatelskiego”. Opracowywano również środki walki z dyktaturą w warunkach stanu wyjątkowego. Wystarczająco wymowna, taka, która charakteryzowała. Zdjęcie z archiwum „SP”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Parady nie będzie

Dwudziestą rocznicę swojego Państwa pragniesz uczcić, udręczony człowieku, a władza rdzawo zaskrzypiała piórem: „Parady nie będzie!” Wszystkie oszczędzone z marszów środki władza „pewnie” schowa do budżetowej szuflady, więc każdy odczuje: i maluch, i najstarszy — parady nie będzie! Kto zaś sprzeciwi się temu buntem, by prostemu ludowi żyło się lepiej i syci? Chciałoby się, rzecz jasna, by rocznica była jak święto. — Parady nie będzie? Następnie po cichutku z szuflady — bez skrzypienia — z tymi pieniędzmi sobie poradzą. I znów oskubią cię, człowieku, jak lipę — parady nie będzie! Zatonęła po czubek głowy przeklęta sterniczka w bagnie grzechów politycznego błądzenia: ani tobie żyć, ani tobie świąt — parady nie będzie! Napełnijmy świątecznością dusze po brzegi w chwalebną rocznicę (a niech ją — tę władzę!) — z wielkim świętem was, drodzy Ukraińcy! Ale… bez parady. Wołodymyr Pipasz, kandydat nauk historycznych, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia „Proświta” im. T. Szewczenki W dniach 23–25 kwietnia 1991 r., podczas spotkania prezydenta ZSRR M. Gorbaczowa z przywódcami dziewięciu republik, zapoczątkowano „proces nowo-ogariowski” dotyczący zawarcia traktatu związkowego. Aby nie dopuścić do podpisania 20 sierpnia 1991 r. nowo-ogariowskiego wariantu traktatu przez przedstawicieli pierwszych trzech republik, ortodoksyjno-komunistyczne siły w kierownictwie ZSRR, którym ten wariant nie odpowiadał ze względu na zawarte w nim cechy konfederacyjne, 19 sierpnia podjęły próbę zamachu stanu. W całym kraju na pół roku wprowadzono stan wyjątkowy. Prezydenta M. Gorbaczowa odsunięto od władzy, a władza przeszła do utworzonego przez spiskowców Państwowego Komitetu ds. Stanu Wyjątkowego (GKCzP). Jak wynika z dokumentów znalezionych w Komitecie Obwodowym KPZR we Lwowie po fiasku puczu, o wprowadzeniu w ZSRR stanu wyjątkowego od 19 sierpnia KC KPZR poinformował komitety obwodowe KP Ukrainy już 18 sierpnia, zobowiązując je do wspierania puczystów. KC KP Ukrainy wydał także komitetom partyjnym wskazówkę, by uważały „współdziałanie z Państwowym Komitetem ds. Stanu Wyjątkowego w ZSRR” za „najważniejsze zadanie komitetów partyjnych”. W tej niebezpiecznej sytuacji najbardziej zależało od stanowiska kierownictwa Rady Najwyższej Ukrainy. Jednak, jak wspomina L. Tanjuk, przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy L. Krawczuk zajął wyczekującą postawę. W orędziu radiowym i telewizyjnym z 19 sierpnia wzywał on „do spokoju i opanowania”, a pierwszoplanową kwestią nazwał „pomyślne zakończenie zbiorów plonów”, co w pełni odpowiadało wskazówkom zawartym w szyfrogramie nr 14-sz Sekretariatu KC KPU do sekretarzy miejscowych komitetów partyjnych o „zorganizowanym zakończeniu zbiorów plonów”, a także temu, że: „pierwszorzędne znaczenie ma przeciwdziałanie nastrojom ekstremistycznym” oraz że „podejmowane przez kierownictwo kraju środki stabilizacji sytuacji… są zgodne z zasadniczym stanowiskiem Komunistycznej Partii Ukrainy”. Natomiast GKCzP potępili prezydent Rosji B. Jelcyn, przywódcy republik nadbałtyc-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

FOTOKRONIKA: 1991–2011

przeciwko niemu. Po tym kolejne posiedzenie z porządkiem obrad, który mówi sam za siebie: „O zadaniach władz i zarządzania, kierowników instytucji i przedsiębiorstw w zakresie zwiększenia zorganizowania i zapewnienia stabilnej pracy podległych organizacji, przestrzegania porządku prawnego w związku z wprowadzeniem w kraju 19.08.1991 r. stanu nadzwyczajnego” (wyróżnienie nasze — Aut.) odbyło się w obwodowym komitecie wykonawczym. Gazetom podporządkowanym KPU i władzy wydano polecenie publikowania odezw i innych dokumentów GKCZP. Niektóre rzeczywiście wydrukowały je 22 sierpnia, czyli wtedy, gdy główni spiskowcy już zostali aresztowani. Jednak obwodowi i rejonowi kierownicy KPU oraz lokalnych władz nie zdążyli rozwinąć aktywnej działalności na poparcie GKCZP z powodu szybkiego upadku puczu. Jakie zaś były działania organizacji demokratycznych? Już 19 sierpnia aktywiści Krajowego Ruchu i innych organizacji zebrali się w budynku Użhorodzkiej Miejskiej Rady i potępili GKCZP. Utworzono tu sztab organizacji oporu, zaplanowano akcje protestacyjne. Stosunek prostych Zakarpatczyków do GKCZP ujawniło wydarzenie w osiedlu typu miejskiego W. Byczkiw na Rachowszczyźnie. Tam w nocy z 19 na 20 sierpnia nieznani oblali mazutem pomnik Lenina, a na jego „głowę” „założyli” pokrywę od samochodu, którą podpalili. 20 sierpnia pomnik czyścili i myli milicjanci wraz z pracownikami komunalnymi, jednak już po kilku dniach (po upadku puczu) zdjęto go na mocy uchwały wiecu osiedlowego i decyzji osiedlowej Rady. Już na 21–22 i kolejne dni sierpnia narodowi demokraci zaplanowali przeprowadzenie masowych wystąpień. Władze, kierując się wskazówkami GKCZP, zakazywały ich, organizatorom grożono pociągnięciem do odpowiedzialności sądowej. W przypadku przeprowadzenia ludowych zgromadzeń miała je rozpędzać milicja. Jedynym organem władzy na Zakarpaciu, który dał zasadniczą ocenę działaniom GKCZP, była Użhorodzka Miejska Rada. Już rano 19 sierpnia 26 deputowanych utworzyło grupę inicjatywną w celu zwołania tego samego dnia pilnej nadzwyczajnej VI sesji rady miejskiej. Zatem zgodnie z regulaminem pracy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ki, …nasz brak solidarności i wzajemnego wsparcia, nasze plucie na swój los i los swojej kultury są absolutnie zdumiewające… Mamy nie państwową, nie narodową i nie ludową psychikę…” Co więc robić teraz, jak utwierdzać naszą Niepodległość? Moim zdaniem, trzeba zintensyfikować pracę oświatową poprzez bezpłatne rozpowszechnianie tygodnika „Słowo Proświty” w placówkach oświatowych, w przedsiębiorstwach, wśród ludności. W tym celu trzeba zgromadzić środki poprzez podniesienie kosztów prenumeraty i przeprowadzić akcję zbiórki funduszy, tak jak to robiono na budowę cerkwi Tarasa, z ogłoszeniem wyników na łamach tygodnika „Słowo Proświty”. Wierzę, że będą sponsorzy. Przed każdymi wyborami w skrzynkach pocztowych pojawiają się gazety komunistów i innych partii o kierunku antyukraińskim, a gazet ukraińskich prawie nie ma. Zdjęcie z archiwum „SP”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

CZAS PRAWDY

Wasyl BURDIUH, członek Proświty, stały prenumerator „Słowa Proświty”, Dniepr. Oczywiście bardzo chciałoby się więcej mówić o pozytywach w życiu Ukrainy. Znaleźć dobre słowa dla narodu Ukrainy i jej władzy. Ale: nieokreślone granice, słabe siły zbrojne, brak twardej własnej waluty, obecność wojsk okupacyjnych na naszym terytorium. I, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, znaczna część ludności Ukrainy nie chce mieć niepodległego państwa, a języka ukraińskiego nie uznaje za państwowy. Dla takich ludzi najważniejszy nie jest los Ukrainy jako niepodległego państwa, a stosunek Rosji do wydarzeń na Ukrainie. Na początku lat 90. mieliśmy szansę zmienić życie na lepsze. Władza komunistyczna zbankrutowała. Ludowy Ruch rozpoczął walkę o władzę, ale ludzie go nie poparli i Ruch tak i nie stał się ludowym. U władzy pozostali komuniści, którzy przesiedli się spod czerwonego sztandaru pod żółto-niebieski. Za takie zaufanie „nowa” stara władza nazwała nasz elektorat „mądrym” narodem i rozpoczęła niespotykane niszczenie oraz rozkradanie przedsiębiorstw pod pozorem prywatyzacji. To jakimż my jesteśmy „mądrym” narodem, jeśli po ogłoszeniu niepodległości, po 70-letnich rządach komunistów, którzy rozpętali wojnę domową i II wojnę światową (wraz z faszystami), organizowali hołodomory, represje, niszczyli chłopstwo, przez 20 lat wybieramy do władzy komunistów? I na prezydentów — też komunistów. Komuniści oskarżają kogo popadnie, tylko nie siebie, za ten stan, który mamy na Ukrainie dzisiaj. Co więcej, znaczna liczba wyborców nie zastanawia się nad tym, na kogo trzeba głosować w wyborach. Ludzie oddają swoje głosy za grykę, gaz, wodę, drogę, tymczasowe podniesienie emerytury, obietnicę poprawy życia. A kiedyż będziemy wybierać do władzy tych godnych ludzi, którzy mogą zapewnić niepodległość państwa? A nieuznawanie przez komunistów Hołodomoru 1932—1933 lat?! Komuniści i regionaliści negują hołodomor, ponieważ tworzyli go ich poprzednicy, a „mądrzy” ludzie z jakiegoś powodu na nich głosują. Wołodymyr NERIWNYJ, wieś Swerdłowe, obwód doniecki. W sercu każdego człowieka jest jego własna pieśń o Ojczyźnie. Pieśń ta może być wyśpiewana i w wielkiej sali koncertowej, i przy małej studzience z czystą słodką wodą obok czerwonej kaliny. I każdy uczciwy człowiek żyje i pracuje na tej ziemi dla szczęśliwej przyszłości: swoich rodziców, dzieci, rodziny, krewnych, przyjaciół — dla swojej jedynej na całe życie Ojczyzny. Ale przecież nie wszystko jest takie łatwe i proste w naszym życiu. Czasami zdarzają się też ciężkie czasy, próby: wojny, hołodomory… I podczas tych klęsk giną najlepsi synowie i córki naszej Ojczyzny. Pozostaje wiecznym tylko naród. I jeszcze pamięć o Bohaterach Ukrainy oraz wiara w Boga, która pomaga nam to wszystko przetrwać. W 1991 roku Ukraina wreszcie stała się niepodległa! Spełniło się marzenie milionów Ukraińców, dla tego celu poszli na śmierć Bohaterowie, począwszy od Bajdy, a skończywszy na Wasylu Stusie i Ołeksie Tychym! Lecz niektórzy nie chcą, żebyśmy, Ukraińcy, naprawdę szczęśliwie żyli w swojej wolnej Ukrainie. Są wśród nas potomkowie dawnych moskiewskich kolonizatorów. Oni i obecnie zajmują państwowe stanowiska w naszej wolnej Ukrainie właśnie dla- Niepodległość nie przychodzi łatwo. Gdybyśmy podchodzili do rozwiązania wszystkich problemów z pozycji niepodległości, to przed nami nie stałoby pytanie taniego gazu. Za gaz można płacić drożej niż 450 USD, byle tylko Rosja zwolniła Krym. Kiedy wyprowadzano grupę Wojsk Radzieckich z Niemiec, to Niemcy budowali mieszkania dla naszych wojskowych. Na przykład takie miasteczko zbudowali w Krzywym Rogu. Teraz zaś, zgodnie z porozumieniami charkowskimi, Ukraina pozostanie kolonią Rosji co najmniej do 2042 roku, a cena gazu będzie rosła. Ale najgorsze, moim zdaniem, co stało się przez 20 lat, to rozbicie sił demokratycznych. Wystarczy wspomnieć uczestników zjazdu założycielskiego Ruchu, który odbył się 7—9 września 1989 roku w Kijowie. To I. Dracz, W. Jaworiwski, W. Czornowił, O. Honczar, Ł. Łukjanenko, S. Chmara, W. Czerniak, P. Mowczan, bracia Horyni, Ł. Taniuk, H. Herman-Steciw, M. Porowski, Ł. Skoryk, S. Hołowatyj, O. Pachlowska, I. Zajeć, M. Popowycz, M. Żułynski, D. Pawłyczko, I. Juchnowski… Większość uczestników tego historycznego zjazdu do dziś walczy o niepodległość Ukrainy. Ale są i tacy, którzy odeszli od walki o niepodległość i przeszli do obozu oligarchiczno-komunistycznego. Czasami odnosi się wrażenie, że jakaś złodziejska ręka przez 20 lat prowadziła Ukrainę nie do Niepodległości, a mocno trzymała w kajdanach imperium. I być może O. Dowżenko miał podstawy, by zapisać w swoim dzienniku 2.07.1942 roku smutne wnioski: „W czymś najdroższym i najważniejszym my, Ukraińcy, bez wątpienia, jesteśmy narodem drugorzędnym, złym i nikczemnym. My głupi naród i niewiel-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

JAK SZLI, A DOKĄD DOSZLI?

Pawło Swyszcz, m. Bachmacz, obwód czernihowski Niepodległość przywitałem jako piętnastoletni chłopak. Że nadejdą zmiany, rozumieli wszyscy. Najpierw pojawił się brak wszystkiego, potem towary zniknęły zupełnie. Uczniom zeszyty wydawano na kartki. Brat mojego ojca cały czas się martwił, jak ma napisać list, skoro w jego rodzinie nie ma uczniów. A ja go uspokajałem, mówiąc, że chętnie dam kartkę papieru na list, bo wtedy komórek jeszcze nie było. A potem — dewaluacja radzieckich wkładów oszczędnościowych, których do dziś nie zwrócono, chociaż to uczciwie zarobione pieniądze, nie tak jak dziś. Następnie wykonano testament Lenina: „Ziemia chłopom — fabryki robotnikom”. Rozdano certyfikaty, vouchery, a wyjaśnić, co z nimi robić, nie było kому, więc sprzedawano je za grosze. Nie daj Boże, żeby to samo spotkało ziemię. Pojawiają się szybko wzbogacający się, którzy przejmują ziemie, często także zapowiedniki, budują posiadłości, stawiają zamki. Znów, do dziś niejasne — za jakie pieniądze. A w tym czasie zwykli ludzie biednieją, by przeżyć, wyjeżdżają na zarobki do Rosji, na Zachód. W codzienne życie wchodzi kravchuczka — „dwa koła i rączka”. Notabene, nawet dziś jest popularna. Ogromne bezrobocie zmusza do jeżdżenia i handlowania czym popadnie i gdziekolwiek, najczęściej do Polski i Moskwy. Były też przyjemne chwile. Wolność słowa, chwała Bogu, i dziś można z niej skorzystać. Moje pierwsze zetknięcie z wolnością słowa i swobodnym wyrażaniem myśli wiąże się z opowieścią siostry o Hołodomorze 1932—1933 r., o grozie którego opowiedziała im nauczycielka. Również po raz pierwszy zaproponowano nam wstąpienie do komsomołu dobrowolnie. Odmówiłem, bo bardzo nie chciałem zasilać szeregów tych, którzy kiedyś byli współwinni okrucieństw głodu i represji. Lecz główne spotkanie z Niepodległością wiążę z gościnnymi występami amatorskiego zespołu bandurzystów i śpiewaków, które odbyły się w rejonie dzięki wsparciu Iwana Stepanowicza Pluszcza. Jeden z takich koncertów odbył się w sali gimnastycznej szkoły, do której chodziłem. Zorganizowaliśmy zespołowi gościnne przyjęcie. Bo prowadzący przed rozpoczęciem koncertu opowiadał o Niepodległości — było to w maju 1991 roku. My, uczniowie klasy 8-A, z inicjatywy mojego kolegi klasowego Andrija Pluszcza (krewnego wspomnianego Iwana Stepanowicza) rozpoczęliśmy wykonywanie żółto-niebieskich chorągiewek. Każdy przyniósł kolorowy papier, wystrugaliśmy patyczki i zrobiliśmy małe chorągiewki, którymi machaliśmy podczas koncertu. Organizatorom koncertu tak się to spodobało, że wręczyli szkole żółto-niebieską flagę pod burzliwe oklaski uczniów. Jak dziś pamiętam, w sali rozlegały się tak długie owacje, że niektórzy nauczyciele zaczęli nas uspokajać. Flagę wręczono dyrektorowi szkoły. Dyrektor trzymał ją w swoim gabinecie aż do dnia proklamowania Niepodległości. Od tamtego czasu minęło dwadzieścia lat. Wiele się zmieniło, już nie jeżdżą z gościnnymi występami takie zespoły, przed kolejnymi wyborami przywożą „papsowych artystów”, którzy „razgawarywajut i pajut tolko pa ruski”. Dlatego mamy to, co mamy. Bardzo chciałoby się, żeby Bóg usłyszał nas, Ukraińców, ale znów: słyszeć nas tylko „pa ruski”, rzekomo ukraińska modlitwa nie jest kanoniczna, a szkoda, bo wierzyło się i nadal wierzy w naprawdę niezależny naród i Ukrainę. FOTOKRONIKA: 1991–2011

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

A on u nas jest komiczny!

...rez te, że szachrajstwem i kłamstwem przedarli się do władzy, niczym nie gardzą, byle tylko pozostać przy władzy i dalej szkodzić Ukrainie. Ich credo to własne wzbogacenie kosztem ukraińskiego narodu. I oto teraz, na zamówienie swojego moskiewskiego „pana”, pachołki z Partii Regionów zniosły tytuły Bohatera Ukrainy, nadane Stepanowi Banderze i Romanowi Szuchewyczowi. Ani obywatel Janukowycz, ani jego pochlebcy nawet nie podejrzewają, że tymi działaniami jedynie podkreślają swoją nieudolność i brak wykształcenia. Nie wiedzą, że człowieka, który zabił naszego Bohatera Stepana Banderę, najęli kagiebiści, ale po popełnieniu zbrodni wyrzuty sumienia nie dały mu spokojnie żyć i zmusiły go do oddania się w ręce niemieckiego wymiaru sprawiedliwości. Szanowni panowie, jak sądzicie, gdyby Stepan Bandera był zbrodniarzem wojennym, czy sądzono by jego zabójcę? Cała demokratyczna wspólnota światowa potępiła moskiewski totalitarny reżim komunistyczny tak samo jak niemiecko-faszystowski! Tego jeszcze nie pojęła kasta „regionałów”, uważają się oni za ponad prawem, a kiedy popełniają zbrodnię, uciekają przed ukraińskim wymiarem sprawiedliwości do Rosji. Cały czas nam, Ukraińcom na wschodzie, donieckie media wbijają do głowy bzdury o „raskole Ukrainy”, o różnicy między Ukraińcami wschodu a zachodu, o „donieckiej Rusi”, „donieckiej republice” i inne bzdury! W rzeczywistości nie było, nie ma i nigdy nie będzie żadnej różnicy między Ukraińcami ze wschodu a z zachodu — bo mamy jeden język, jeden Kościół, jedną Ukrainę! My, Ukraińcy, nigdy nie zgodzimy się na to, by najeźdźcy ukradli nam Ojczyznę. Z nimi trzeba postępować tak, jak robi się to na Bałtyku — tworzyć odpowiednie warunki, by uciekali z naszego domu jak diabeł przed kadzidłem! Wtedy i u nas zapanuje ład. A tak mamy tylko anegdotę, w którą przemienia się nasza rzeczywistość, bo najodważniejszy z ludzi, który nie boi się nawet kurzego jajka, który nie siedział dwa razy w pudle, zna się na literaturze, geografii i jest tak uczciwy, że sąd pozwolił mu kłamać swoim wyborcom na stanowisku prezydenta Ukrainy, niestrudzenie pracuje nad tym, jak uczynić nasze, Ukraińców, życie jeszcze zabawniejszym! Na 5. kanale niedawno podano informację o kolejnym sondażu wśród obywateli Mołdawii, Białorusi, Gruzji i Ukrainy, co zapamiętali o swoim prezydencie. Mołdawianie odpowiedzieli, że ich prezydent udostępnił opiekę medyczną, Białorusini — że uporządkował drogi, Gruzini — że dzięki prezydentowi pokonano korupcję, a Ukraińcy odpowiedzieli, że u nas jest komiczny. Ale przecież swoimi wybrykami Janukowycz zadaje ból i cierpienie Ukraińcom! Dlaczego, na przykład, nie sprawdzić zasadności nadania tytułu donieckiemu „bohaterowi”, który w swoim czasie uciekł do Izraela, bo handlował kradzionym paliwem lotniczym. A kiedy wrócił, „sprywatyzował” kopalnię w Doniecku, na której dla jego wzbogacenia ginęli ludzie (jednego razu 100 górników w ciągu doby!). Na jego cześć nazwano ulicę w Doniecku, postawiono pomnik! Jestem przekonany, że nadejdzie czas, gdy oni wszyscy za to odpowiedzą przed naszym, ukraińskim sądem. A prawdziwi bohaterowie, tacy jak Stepan Bandera i Roman Szuchewycz, zawsze będą nam świecić na firmamencie wolnej Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...godnego życia w naszej Ojczyźnie. Z tą nadzieją i wiarą w odrodzenie Ukrainy życzę wam, moi drodzy, zdrowia, wytrwałości, sił i natchnienia do dobrej sprawy jasnej przemiany Ukrainy w szczęśliwy kraj, w którym rzeczywiście będzie jej własna prawda, siła i wola. I wtedy będziemy świętować nie jeden Dzień, a wszystkie dni i lata będą radosnymi Dniami Niepodległości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

JAKA PRAWDA, CZYJA SIŁA?

Witalij KORŻ, deputowany ludowy Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła Akt proklamacji niepodległości Ukrainy. Akt ten zyskał ogólnonarodowe poparcie w grudniu 1991 roku, kiedy ponad 90 procent obywateli Ukrainy wyraziło pragnienie życia we własnym niepodległym suwerennym państwie, w którym, jak pisał wielki Taras, „swoja prawda, i syła, i wola” (własna prawda, i siła, i wola). Obecnie, dwadzieścia lat po licznych „reformach” i „reformatorach”, dobrze widzimy, jaka prawda, czyja siła i wola panują na Ukrainie. I dlatego, być może, każdy z nas ma podstawy uważać, że stało się nie do końca tak, jak się wydawało. Jednak w rzeczywistości stało się dokładnie tak, jak postąpiła większość społeczeństwa, przez dwadzieścia lat wybierając odpowiednich przewodników Narodu Ukraińskiego. Czy rzeczywiście nasza Ukraina stała się państwem Ukraińców? Czy obecnie znów uzbiera się ponad 90 procent obywateli, którzy marzą o życiu w niepodległym państwie ukraińskim? Czy choćby w połowie spełniły się nasze oczekiwania i pragnienia, które wzniośle przeżywaliśmy dwadzieścia lat temu? Niepocieszające odpowiedzi na te aktualne pytania i obecny stan rzeczy na Ukrainie to nic innego, jak skutek obojętności i braku patriotyzmu przeważającej części obywateli. O tym musimy powiedzieć uczciwie i otwarcie. Dziś nie uda się za pomocą płomiennych przemówień, słodkich obietnic i głośnych show na placach ukryć smutnego i oczywistego faktu — autorytet Ukrainy nie jest wysoki, według wszystkich rankingów nasze państwo znajduje się wśród najgorszych na świecie, przepaść między bogaczami-korupcjonerami u władzy a pozostawionymi na pastwę losu zubożałymi przeciętnymi obywatelami stale się powiększa. Perspektywy na przyszłość nie dodają optymizmu choćby dlatego, że za pomocą prorosyjskich sił Moskwa kontynuuje otwartą ekspansję we wszystkich sferach życia, stopniowo zwiększając swoją obecność na Ukrainie, podczas gdy ukraińskie wojsko nie jest wystarczająco zdolne do walki, by obronić nas przed agresją. Zdjęcie z archiwum „SP” Zdjęcie z archiwum „SP” przed kolejną ciężką próbą, tasują swoje nieliczne partie polityczne, których jest bez liku na Ukrainie. Mają nadzieję, że jakimś cudem zwyciężą w ogólnonarodowych — nie-narodowych wyborach… Hej, hej, bracia Ukraińcy! Co zrobiliśmy, aby obudzić z letargu uśpioną przez wrogów ukraińską ideę narodową? Co wszyscy razem zrobiliśmy, aby zjednoczyć narodowo uśpiony, stokroć oszukany, duchowo i materialnie okradziony przez obcych nasz naród ukraiński?! Co zrobiliśmy my wszyscy razem, aby kwitł i rozwijał się dany nam przez Wszechmocnego Język Ukraiński? Dlaczego obcy przybysze z naszymi rodzimymi janczarami piszą nam ustawy o języku, a inni — potomkowie zdrajców — z cudzego głosu kontynuują pisanie ukraińskiej historii? I metodycznie, za naszym przyzwoleniem niszczą ukraińskie szkoły. I uczą nasze dzieci, jak trzeba znieważać ojca i matkę, rodzimą Ukrainę. Dlaczego, jak opętani, kontynuujemy krzyżowanie ostatniego Prezydenta-patrioty Ukrainy? Któremu, wbrew naszej zazdrości i bezpośredniej zdradzie wielkiej idei, mimo wszystko udało się- Święto Niepodległości — obecnie to święto ze łzami w oczach. Ale mamy nadzieję, że młode pokolenie, które urodziło się już w formalnie niepodległej Ukrainie i dopiero wchodzi w procesy społeczne, nie pogodzi się z obecnym stanem spraw i zbuduje syste-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Nośmy wyszywanki!

Teofania Kalitowska, członkini Proświty, m. Winniki, Lwów My, nasi ojcowie, dziadowie i pradziadowie walczyli, czekali i wierzyli, że nadejdzie czas wyzwolenia. Ukraina zerwie wiekowe moskiewskie kajdany i stanie się wolnym, niezależnym państwem. Dlatego szanujmy naszą mowę, obyczaje, kulturę i w Dzień Niepodległości ubierzmy nasze piękne ukraińskie wyszywanki. Nie wstydźmy się rodzimej mowy. Przekazujmy w spadku naszym dzieciom i wnukom szacunek i miłość do ukraińskiej wyszywanki. Niech wie świat, niech wiedzą nasi przyjaciele i wrogowie, że są jeszcze w Ukrainie Ukraińcy, którzy zachowują tradycyjny strój rodzimego narodu. W dzień 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy wywieśmy nasze narodowe niebiesko-żółte flagi nad każdym domem i nad każdym balkonem, a na piersi każdego świadomego Ukraińca niech będzie odznaka — niebiesko-żółta wstążka. Szanujmy się!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

W ZBOROWIE ODSŁONIĘTO POMNIK „WALCZĄCYM O WOLNOŚĆ UKRAINY”

21 sierpnia w Zborowie na Tarnopolszczyźnie uroczyście odsłonięto pomnik „Walczącym o wolność Ukrainy”. Na uroczystości przybyli goście z różnych obwodów Ukrainy, aby złożyć u podnóża monumentu po grudce ziemi z rodzinnych stron. W ten sposób organizatorzy uwiecznili pamięć bojowników o niepodległość Ukrainy nie tylko Zborowszczyzny, ale i wszystkich ukraińskich ziem. Wydarzenie odbywało się wyłącznie pod państwowymi flagami. Charytatywna inicjatywa „Heroika” wolność, honor i sławę Ukrainy na rodzinnej ziemi i na obczyźnie. A czarny imperialny kruk ustami mankurtów na 20-lecie Niepodległości ogłasza polityczną anatemę Stepanowi Banderze, Jurijowi Szuchewyczowi. A w ich imionach — wszystkim poległym bojownikom o wolność, honor i sławę Ukrainy. A Gwarant Ukraińskiej Konstytucji i bezpieczeństwa narodowego, czy to przez pomyłkę, czy umyślnie, mówi coś niekompatybilnego z historyczną prawdą wszystkich narodów świata, które walczyły o narodowe i społeczne wyzwolenie swoich narodów, o naszej wspólnej przyszłości bez „przeszłości w… Ukrainie”. Boli ukraińska dusza: z kim świętować 20-letni jubileusz? Gdzie nasi ideowi przywódcy? Jak świętują oni Dzień Niepodległości Ukrainy dzisiaj? Gdzie nasi lokalni bohaterowie? Rozproszyli się jak mak w polu, przestraszywszy się policyjnej władzy? A nam, pospólstwu, strasznie, bardzo strasznie wyjść z protestem o swoje ukraińskie prawa na majdany Ukrainy i na cały świat ogłosić o sobie, potomkach bojowników o niepodległość? Czyż nie słyszymy, jak z brzegów Dniepru wzywa do walki o Ukraińską Ukrainę potężny głos Nieśmiertelnego Tarasa? Ukraińcy! Nie odstępujmy! Bądźmy sobą!..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

BĄDŹMY SOBĄ!

Wasyl NOWORYNSKYJ, m. Kramatorsk, obwód doniecki „Ogłuchli, nie słyszą; Kajdanami się wymieniają, Prawdą handlują”. Taras Szewczenko. „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym…” 14 grudnia 1845 Wjunyszcze Obchodzimy 20. rocznicę Niepodległości Ukrainy. Tej Ukrainy, która wchodzi w serce i duszę każdego Ukraińca w postaci dziewczyny-piękności ze szpicy-postumentu, która góruje nad sławnym historycznym Majdanem Niepodległości w stolicy Ukrainy — Kijowie. Dziś to — Porzucona Piękność, zdradzona przez rodzinę, oczerniona przez wrogów, siłą poślubiona w obcym „mirze” z potomkiem mongolskiego chana. I daremne jej łkania. Nie słyszą jej ani obcy wrogowie, ani rodzeni bracia-janczarzy. Każdy handlarz z wielką tłuszczą najemników-cudzoziemców targuje się o regionalny okup i nie ustępuje w cenie. A wszyscy razem rodzeni handlarze, zamiast zjednoczyć się, żeby odkopać tę Sławę Ukrainy, za którą świadomie szli na śmierć jej najlepsi synowie przez całą wielką i dawną historię? My zaś z wami nie jesteśmy zdolni do takich czynów i tylko wołamy do europejskiej demokracji. Nie pytając siebie, co konkretnie sami zrobiliśmy dla tego? Beztalenckich, choć pracowitych, dobrych i cierpliwych wobec swoich odwiecznych wrogów-gnębicieli, tam nie kochają, nie szanują, nie czekają! A tymczasem Peczerski sąd pana Kiriejewa (czyżby znów z ukrytej obcej ręki?) w postaci „jedynej wielkiej cierpiętnicy za Ukrainę” kontynuuje rozdzielanie ukraińskiego narodu na „biało-czerwonych” i „czarno-błękitnych”. I nie ma tu miejsca dla świętego koloru naszej wolności — niebiesko-żółtej flagi i złotego Tryzuba. Ani dla naszego świętego Hymnu Państwowego „Jeszcze nie umarła Ukraina” oraz Ewangelii Peresopnickiej, na której Ukraińscy Prezydenci przysięgali wiernie i szczerze służyć Ukrainie. Bo nie ma wśród nas wielkiego zjednoczenia w imię utwierdzenia Pań- A tymczasem regionalni kupcy-przemysłowcy, potomkowie wielkiej 350-letniej dynastii moskwicinów, którzy prawdą i nieprawdą przez ostatnie 20 lat naszymi krwawicami pomnożyli swoje miliardowe „święto-nietykalne majątki na Ukrainie” oraz sławią moc swojej wielkiej międzynarodowo-regionalnej, kosmopolityczno-sowieckiej siły politycznej na Ukrainie. Milczą święte dzwony Świętej Zofii. Nikt więcej na białym koniu nie wjedzie na historyczny plac naszej narodowej świętości. Nie pomodli się za miliony dusz poległych narodowych bohaterów i za dusze naszych prawych hetmanów. Tylko samotna mogiła patriarchy na poboczu skropionej krwią drogi będzie na straży naszego po raz kolejny złamanego losu… Wołają do nieba znane i nieznane mogiły poległych bojowników za

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

przyjaciół, ani wrogów — wystarczy być Ukraińcami bez fałszu i kompromisów. Czas już nazywać rzeczy po imieniu, nie kryjąc się i nie bojąc się wczorajszego dnia. Czas żyć własnym rozumem, nie zważając na to, co pomyślą o tym sąsiednie państwa czy nawet cały świat. Wszystko, co jest ukraińskim światem, trzeba odzyskiwać dla siebie każdego dnia, nie czekając na moment, kiedy do tego wezwie nowy ukraiński lider. Dotąd jedność Ukraińców uważaliśmy za kategorię polityczną, ale to nic innego, jak wspólny, wolny sposób życia od Karpat po Ługańsk. To Ukraiński Świat, którego nam tak brakuje dzisiaj w niepodległej Ukrainie. Dlatego dwudziesty pierwszy rok niepodległości musi być rokiem potężnego odrodzenia tego świata. To sprawa rąk młodych, którzy łatwo pozbywają się przestarzałych stereotypów i nawyków. Młodzież, urodzona w wolnym państwie, stawszy się dojrzałym pokoleniem, obowiązkowo przywróci prawdziwy ukraiński porządek życia narodu i państwa. Zdjęcie z archiwum “SP” Jak ciężko człowiekowi, co już się od niej odwrócił, w sobie nie zadeptać wiosennej przysięgi żurawia. * * * Duszo, naukę przyjmij. Duszo, w tym czasie trwożnym jeszcze z jednej zimy wyjdziemy my zwycięzcami. Niech będzie zim tych do stu – w pracy, z radością i wiarą, i przebaczające usta przed drogą białą… * * * Przez rzekę — byle echo… I ja — fantom, i ty — mara. I niepokoju pieczęć, — a gwiazdy widzą — i milczą. Przez rzekę — przez życie; to, co odeszło, — bez powrotu… Lecz jest jeszcze dzisiaj, jutro jest, dusza w nim gniazdko wije. * * * Smutek strat, spotkań jasność, uczuć dźwięczne grzmoty… To, co piszą niebiosa, ludziom ciężko przegrać. My poddamy się temu, co napisano z wysoka, — i przeniknie światło ciemność, choć jaka ona głęboka…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Pod imperialnym hipnozą

Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Przez lata niepodległości każdy z nas wykształcił własną, niepowtarzalną wizję drogi do niepodległości, z licznymi cierniami i wyboinami, z bólem ludzkiego serca, z żalem i niepokojem w oczekiwaniu na jeszcze coś… Poważna, stara elita będzie wyliczać wszystkie niesprawiedliwości władzy wobec Ukraińców i spokojnie odda zemstę w ręce Wszechmogącego: „Im się odpłaci!” Nie odpłaci, jeśli my się nie zmienimy. Dlatego przed jubileuszem wyliczanie ukraińskich osiągnięć i błędów chyba nie warto. Obyśmy choć zbliżyli się do prawdziwego zrozumienia wszystkiego, co się z nami stało, nie wspominając przy tym o prezydentach, politykach czy grabieżcach. Przez dwadzieścia lat doszliśmy do krawędzi, za którą można liczyć jedynie na Boga i na siebie, na miliony takich samych ludzi przed tą granicą. Nas jest zbyt wielu, aby mogło nam pomóc państwo, które utrzymujemy z podatków, ale które żyje samo dla siebie, miotane wiatrami i tendencjami świata, zmuszane do nieustannych ustępstw wobec silnych narodów i finansowych szulerów świata. Nasze obywatelskie niezdecydowanie przed progiem nowego czasu jest pierwszą przyczyną słabości Ukrainy, która wciąż nam służy, ale coraz bardziej traci czucie organizmu narodu, staje się ciałem bez duszy. Na myśl przychodzą słowa Iwana Franki o paraliżu na rozdrożu, ale takie myśli trzeba przede wszystkim porzucić. Wychwytywać jedynie aluzję minionego czasu, a żyć przeszłością, powtarzać hasła i przysięgi minionego stulecia, już nie można. Teraz to nie ma żadnego znaczenia, bo ważne jest jedynie działanie i przemyślany czyn konkretnego człowieka. Czasem trzeba zrobić coś więcej, niż jest potrzebne dla siebie. Lenistwo wobec sprawy publicznej jest grzechem, za który karze się cały naród. Właśnie dlatego przez wszystkie dwadzieścia lat dominuje mentalnie prorosyjska władza. Natalka POKLAD Mówią, że Ukraińcy to dobroduszny naród, lecz często jesteśmy bezlitośni, zwłaszcza wobec swoich. Coś przeszkadza nam być sobą w gniewie i radości, w szczerej modlitwie do Boga… Nie, nie jesteśmy narodem śpiącym, bo każdy z nas jest bystry i stara się zrozumieć, co dzieje się wokół. To, co ciąży nad nami, dziwnie przypomina pewien szczególny rodzaj hipnozy społecznej. I zapewne w tym tkwi nasz główny problem. Hipnotyczny wpływ imperium, które jeszcze nie skonało, albo widma niezrozumiałej nam globalizacji. Być może po dwudziestu latach półletargicznego snu pojawi się w nas jedno jedyne pragnienie: zrzucić z własnej duszy niewidzialne jarzmo i stanąć wolni przed Bogiem, jako silni ludzie? Stać się ludźmi, którzy żyją tak, jak przytłaczająca większość samodzielnych narodów. Jesteśmy Ukraińcami, którzy nadali państwu nazwę, język i odwieczną, istniejącą tradycję kultury. Kto nie zwa- * * * Droga do szczęścia, droga do wolności — na niej dosyć kamieni i dołów. Obrzęd wypolerowany, ręce niewolne… Kto będzie ofiarnym jagnięciem? WIOSENNA KLĄTWA ŻURAWIA Kupić na wsi małą chatkę i kozę, i słuchać ziemi, i żyć, i pisać wiersze, a poranioną duszę leczyć wiejskim spokojem, już niemal pokornie przyjmując wyliczanki kukułek. Chodzić w gości, gdzie obok siebie wielkie i drobne, gdzie kieliszek rozwiązuje język i rozświetla głębiny, gdzie w zesztywniałym sercu sierotka-dziecko odezwie się przy piosence i nagle cichutko zapłacze… Oto encyklopedie losów, które nie ujrzą świata, wertuje ich karty z dnia na dzień, a przewróciwszy, usypuje niewielki kopczyk ziemi — ...ję się na ten fakt — nie uznaje państwa i staje poza prawem. Wszystkie poprzednie dwadzieścia lat było ciągłym hipnotycznym seansem, informacyjnym natarciem ze wszystkich stron. Chciano, abyśmy nie czuli się Ukraińcami w sile i liczbie — aby dwie trzecie rdzennego etnosu nie śmiało politycznie dominować w państwie ze swoim państwowym językiem, odrębnością i bogatą narodową kulturą. A naród ukraiński przez wszystkie dwadzieścia lat dobrowolnie pozwalał dyskryminować się w informacji, druku, widowiskach i w modlitwie do Boga w ojczystym języku, aby nie spłoszyć przejawu losu — Niepodległości. Teraz nikt nam tego nie odbierze, ale mogą z tego uczynić formalność, wolność bez ukraińskiej woli. Mogą, jeśli Ukraińcy nadal będą „bawić się w chowanego” w polityce, biznesie, wierze i życiu. Nie musimy szukać żadnych

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

JĘZYK OJCZYSTY — NIEŚMIERTELNY!

Ljubomyra HAWRYLIW, poetka, członkini Narodowej Spółki Dziennikarzy Ukrainy, Iwano-Frankiwsk Dziękować Bogu i wybitnym przywódcom narodu, którzy oddali życie za nasz język, kulturę, za wolność Ukrainy, za jej nieśmiertelność! Język państwa ukraińskiego! Jak drogi jest nam, Ukraińcom! Przetrwał, walczył i walczy, niestety, już we własnym niepodległym państwie: wciąż musi się bronić, bo nasi „bracia” od wieków gorliwie, także i dziś, nie składają broni, by go zgładzić, zasymilować. Zapomnieli jednak o oczywistej prawdzie: język każdego narodu to głos duszy, a duszy nie tak łatwo zabić! Nasi przeciwnicy dobrze rozumieją, że walka o język to walka o państwo, o Ukrainę. Niestety, nie wszyscy to pojmują i ulegają agitacji naszych „życzliwych”, którzy dowodzą, że wszyscy pochodzimy z jednego rodu-plemienia, wszyscy jesteśmy Słowianami, więc nie ma znaczenia, jakim językiem mówimy. Polemizując z takimi ludźmi, zawsze pytam: skoro jesteśmy tak bliscy sobie, to dlaczego przez wieki, i za caratu, i za komunistycznego „raju”, usiłowano zniszczyć język ukraiński w самej jego podstawie? Jeśli wam wszystko jedno, jakim językiem się porozumiewać, to dlaczego nie mielibyście wszyscy mówić po ukraińsku, skoro jest to język T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki i wielu twórców kultury światowego formatu? Na moje pytania odpowiedzi nie ma, a jeśli jest, to z nutami szowinizmu. LINGWOCYD — mordowanie języka — świadome, celowe niszczenie języka narodów, narodowości. Okupanci dobrze to rozumieją: zniknie język — nie będzie państwa ukraińskiego. Najeźdźcy, zdobywając i ujarzmiając inny naród, starali się wszelkimi sposobami zabić świadomość jego pamięci genetycznej: otwartym ludobójstwem, asymilacją, mankurtyzacją, zakamuflowanym „współczuciem” dla rozwoju innych narodów. Na pewien czas to się udawało, lecz dusza pokrzywdzonego ludu to strata, która boli. A gdy nadchodzi stosowna chwila, wybucha jasnym, parzącym płomieniem zemsty. Po wszystkich tych ciężkich próbach nasz naród zdołał przetrwać, zachować jasność i samobytność języka, wielogranność kultury wszystkich etnosów, majestat ukraińskiej pieśni, duchowość, wiarę w Boga. Te cnoty pomagały nam przeżywać we wszystkie czasy licholecia, nabyliśmy odporności, która wcześniej czy później prowadzi do wyzdrowienia. Wreszcie żyjemy we własnym państwie, z własnymi prawami (prawda, nie zawsze są one dobre dla narodu), coraz bardziej poznaje nas świat, podróżujemy po innych krajach. Ale boleśnie jest przyznać, że Ukraińcy oddają swoją wiedzę, siły, młodość na rozwój i dobrobyt obcych krajów. Czas, by nasi władcy zwrócili oblicze ku swojemu narodowi i dali możliwość pracy we własnym państwie, dla własnych dzieci i przyszłych pokoleń.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von «FOTOKRONIKA: 1991–2011», S. 4

Fotolitopis: 1991–2011

Jeśli zdołają, to dzieci i wnuki dopatrzą tego śladu. Gdzieś bardzo daleko wrzą dworce i miasta, namiętności się rwą, a nowe afery dojrzewają — i gazety przynoszą wzmianki o sądach i centnerach oraz o tym, że epoka nowa — nie jest wcale taka prosta. A wierzby wciąż wyżej ku niebu — lada chwila dorosną, morwa obficie obrodziła, orzech wypuścił pędy. Jesień już w drodze. Już trzeba — o roli i ziarnie, bo to nasze dziś i jutro, bo to nasza istota. Nie zmieniliśmy świata, nawet go nie poruszyliśmy, daliśmy tylko splot nici pokoleń, by nie pękły — i może jeszcze jedno: bez fałszu płakaliśmy i śmialiśmy się, gdy palił nas lub wołał praodwieczny ogień. I może usłyszeliśmy, jak ziemia błaga o łaskę, jak w niej wykołysuje zdrada nowe Pompeje…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

CONSTANTA

* * * Dawniej to byli przywódcy — wokół kipiało od idei… ………………………… Obklejeni przywilejami płyną jak bańki po wodzie. * * * Wszystko u nas wyszło na opak: nie te sygnały odebraliśmy, nie tam zarzuciliśmy haczyki, kiedy głosowaliśmy. Nie te urodziły u nas żyta i wybujał los, historia u nas też nie ta, nie te wierchy-rozległości. Nie ten akcent, nie ten bilans, nie te pieśni rzeźby terenu… Nie ten naród mamy dziś, jaki trzeba MFW. * * * Znów jesteś przeorana do głębi, aż jęczy krwawy popręg… Bohaterów rodzi nie miłość — bohaterów rodzi tęsknota.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ry, a 24 grudnia 1948 roku przekazano ją do Centralnej Biblioteki Naukowej (obecnie — Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego), nadając jej numer inwentarzowy 15552. “PRZYSIĘGAM NA WIERNOŚĆ UKRAINIE!” “Ja, z woli narodu wybrany na Prezydenta Ukrainy, obejmując ten wysoki urząd, uroczyście przysięgam na wierność Ukrainie…” Za każdym razem, gdy te podniosłe słowa brzmią z ust nowo wybranego Prezydenta Ukrainy, jego dłoń spoczywa na Ewangeliarzu z Peresopnicy. Po raz pierwszy stało się to 5 grudnia 1991 roku, kiedy przysięgę składał Łeonid Krawczuk. Co prawda, na kilka dni przed tą historyczną datą ani głowa nowo powstałego państwa, ani ogólnie Ukraina nie wiedzieli jeszcze, przed czym będzie potwierdzana prezydencka wierność. Wspomina akademik Mykoła Żułynski, naoczny świadek i bezpośredni uczestnik uzyskania przez Ukrainę niepodległości: “Na kilka dni przed inauguracją Prezydenta zadzwonił do mnie pisarz Roman Łubkiwski i poinformował, że deputowani ludowi “łamią sobie głowy”, na czym ma składać przysięgę Łeonid Krawczuk… Od pierwszego słowa zrozumiałem, że Roman Łubkiwski czeka na moją podpowiedź, i moja odpowiedź nie kazała na siebie długo czekać. Bez wahania poradziłem wziąć z Centralnej Biblioteki Naukowej Akademii Nauk Ukrainy jedną z największych świętości naszego narodu — Ewangeliarz z Peresopnicy. Jego historia była mi dobrze znana; nie raz bywałem w samej Peresopnicy. A poza tym ukraińska Pierwsza Księga dobrze “wiązała się” z Łeonidem Krawczukiem geograficznie — rówieńskim pochodzeniem i rodowymi korzeniami (Peresopnica położona jest kilkadziesiąt kilometrów od Wełykoho Żytynia, gdzie urodził się Łeonid Krawczuk). Wtedy, odpowiadając Romanowi Łubkiwskiemu, złapałem się też na innej myśli: Łeonid Krawczuk jako znany radziecki ateista, niedawny wysoki funkcjonariusz kompartyjny, nie mógł przysięgać tak, jak, powiedzmy, prezydenci USA — na rodzinnej Biblii. Zresztą nie wiadomo, czy w rodzinie Łeonida Krawczuka przechowywana była taka rodzinna relikwia. Uważałem, że w pewnym stopniu byłoby symboliczne, gdyby to właśnie na Ewangeliarzu z Peresopnicy przysięgali nasi prezydenci, ponieważ ta ukraińska Pierwsza Księga zaświadczała dążenie narodu do czytania Pisma Świętego w ojczystym języku… Potem my — grupa pisarzy, deputowanych — pojechaliśmy do Centralnej Biblioteki Naukowej Akademii Nauk Ukrainy na oględziny jedynego egzemplarza Pierwszej Księgi, który dotrwał z XVI wieku i wyglądał całkiem przyzwoicie. Zatem decyzja okazała się jednoznaczna — jeśli już ukraiński prezydent ma przysięgać na świętej księdze, to tylko na Ewangeliarzu z Peresopnicy jako narodowej świętości. Następnie deputowani ludowi Ukrainy, poeci Roman Łubkiwski i Dmytro Pawłyczko przywieźli ten wybitny zabytek ukraińskiej kultury i historii do Rady Najwyższej Ukrainy, i spełnił on swoją historyczną misję — na nim zaczęli przysięgać ukraińscy prezydenci”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

450-LECIE PIERWSZEJ KSIĘGI

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. BŁOGOSŁAWIEŃSTWO KSIĘŻNEJ ZASŁAWSKIEJ Kiedy mowa o narodzinach Ewangelii Peresopnickiej, to z tym przekładem (dokładniej, jednym z pierwszych ukraińskich przekładów kanonicznego tekstu czteroewangelii) wiąże się imiona dwóch twórców: kopisty Mychajła Wasylijewycza z Sanoka, co na Łemkowszczyźnie, oraz archimandryty monasteru Peresopnickiego Hryhorija. Lecz swoistym kamieniem węgielnym w fundamencie pojawienia się Ewangelii Peresopnickiej jest Anastasija Holszańska-Dubrowycka z książęcego rodu. Zostawszy ihumenią Paraskewą monasteru w Iziasławiu, opiekowała się ona uduchowieniem świętej siedziby właśnie poprzez słowo drukowane i przepisywane. Dobrze władając językiem cerkiewnosłowiańskim, księżna Zasławska rozumiała, że leksyka cerkiewna i potoczna bardzo różnią się między sobą, a starosłowiańskiego języka, w którym czytano Pismo Święte podczas nabożeństwa, nie zawsze mogli zrozumieć prości ludzie. Zatem postanowiono przełożyć Ewangelię na żywy język ludowy. Ten śmiały, reformatorski zamysł sprzeciwiał się ówczesnym konserwatywnym kanonom, które stały na straży nienaruszalności i niezmienności tego, co tworzono wiekami. Ihumenia Paraskewa pobłogosławiła tę sprawę. W ten sposób praca nad przekładem Ewangelii (a o tym marzył nie jeden orędownik, w szczególności i książęta Ostrogscy), właśnie z inicjatywy ihumeni Paraskewy zaczęła przynosić rezultat — powoli (słowo po słowie) Pismo Święte nabierało narodowego kolorytu. Ewangelia Peresopnicka tworzona była od 1556 do 1561 roku. W ciągu tego czasu ihumenia śledziła pracę tłumaczy. Ale czy doczekała się swojego upragnionego marzenia w ukończonej postaci? Odpowiedzieć na to pytanie trudno, bo zakończenie pracy nad przyszłym rarytasem i czas śmierci ihumeni Paraskewy oznaczone są 1561 rokiem. ARCHIMANDRYTA I PISARZ Według świadectwa, które pozostało na stronach Ewangelii Peresopnickiej, można wyciągnąć wniosek o tym, że nad jej przekładem i przepisywaniem pracowało co najmniej dwoje ludzi: peresopnicki archimandryta Hryhorij i pisarz Mychajło Wasylijewycz. W posłowiu — szczerość Mychajła Wasylijewycza, który uświadamiał sobie, że według kanonów nie można zmieniać tekstu ewangelicznego, ale można go komentować. Wobec tego autor pozwala sobie na wolny komentarz — o samym tekście, o pracy nad przepisywaniem i, oczywiście, o wszystkich zaangażowanych w stworzenie Ewangelii Peresopnickiej. W szczególności i o swojej misji — wyłożyć święte prawdy na pergaminie „czystym i pięknym” pismem. W ten sposób wspomniana misja u Mychajła Wasylijewycza wyszła przede wszystkim wykonawczo-posłusznicza. Natomiast we wzmiankach o innym autorze Ewangelii Peresopnickiej — mnichu Hryhoriju, archimandrycie monasteru Peresopnickiego — kopista wznosi swojemu partnerowi w księżej sprawie zdumiewająco wielbiące słowo. Zatem można wyciągnąć wniosek, że o. Hryhorij — to swoisty sternik projektu. OD DWIRECA — DO PERESOPNICY Ewangelię Peresopnicką pisano w dwóch miejscach — wsiach Dwirec i Peresopnica, które kiedyś należały do różnych książąt, a potem spowinowaciły się w granicach Wielkiej Wołyni; obecnie zaś są terytorialną składową odpowiednio obwodów chmielnickiego i rówieńskiego. W szczególności według danych archiwalnych, pierwsze przełożone słowa Pisma Świętego spoczęły na pergaminie w Dwireckim Monasterze Świętej Trójcy. Stało się to 15 sierpnia 1556 roku w dniu Zaśnięcia Bogurodzicy. Oto tak mnisi tworzyli ukraińską Pierwszą Księgę. Ogółem w Dwireckim Monasterze Świętej Trójcy odtworzono 155 pergaminowych stron bezcennej duchowej i historycznej pamiątki o łącznej liczbie 482 kart. Na tych stronach utrwaliły się Ewangelia według Mateusza i pierwsza połowa tekstu Ewangelii według Marka. Z czasem pracę przerwano i przeniesiono do Peresopnicy, gdzie w monasterze przy cerkwi Narodzenia Bogurodzicy dopełniła się w przepisywanej postaci Ewangelia według Marka, ukończone Ewangelie według Łukasza i Jana, Posłowie do pamiątki oraz Miesięcznik. EWANGELIA W PERGAMINIE I AKSAMICIE Łesia Ukrainka odziała ogień w odzież słowa, takie zadanie postawili przed sobą założyciele i twórcy Ewangelii Peresopnickiej. Prawda, im należało odziać właśnie słowo w wykwintny i tradycyjny dla średniowiecza materiał. Kiedy zaś proces został zakończony i świętą księgę postawiono na wadze, to okazało się, że pomimo jej bezcennej duchowej wagi, waga fizyczna wynosi 9 kilogramów 300 gramów. Przede wszystkim za sprawą podstawy, na której pisano Ewangelię. To pergamin, czyli wyprawiona skóra młodych jagniąt lub cieląt. Na stworzenie Ewangelii Peresopnickiej (a to — 482 karty o rozmiarze 38 na 24 centymetry) wykorzystano skórę całego stada owiec. Jeśli chodzi o atrament, to wytwarzali go sami mnisi według kilku receptur, oto jedna z nich: „Drobno utłuc galasy i przesiać je przez sito, potem polać kwaśnym i niesłodkim miodem i zmieszać z klejem wiśniowym, do roztworu wpuścić 12 żelaznych płytek i postawić naczynie w cieple. Trzy razy dziennie mieszać i przecedzać”. Jaka była oprawa Ewangelii Peresopnickiej w pierwotnej postaci? Skórzana czy aksamitna? Na dębowych czy brzozowych deseczkach? Inkrustowana kosztownymi kamieniami i srebrem czy nie? Dokładna odpowiedź na te pytania już raczej się nie znajdzie, bo okładka Ewangelii Peresopnickiej zmieniała się w związku z ogólną tendencją — księgi cerkiewne były w ciągłym użyciu, dlatego szybko niszczyły się i wymagały odnowienia. Wariant okładki jedynego egzemplarza, który zachował się do dziś i znajduje się w Instytucie Rękopisu Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. Wernadskiego, według wniosku badaczy, datuje się na początek XVIII wieku. Wykonali ówczesną oprawę na zamówienie hetmana Iwana Mazepy, który w 1701 roku podarował rękopiśmienną księgę Perejasławskiemu soborowi katedralnemu. Okładka introligatorska ma aksamitny materiał pokryciowy i kosztowne okucie. PRZEZ CIERNIE — PRZEZ WIEKI Ewangelia Peresopnicka sama opowiada o swoim losie. Przez długi czas księga znajdowała się w Peresopnicy w klasztornej siedzibie, uważana była za kosztowność, którą nie tylko się szczycono, ale i stale używano podczas nabożeństwa. Dalej, do 1701 roku, księga wspominana jest tylko raz w spisie inwentarza klasztornego. Faktycznie od 1701 roku zaczyna się drugie życie ukraińskiej Pierwszej Księgi, kiedy hetman Iwan Mazepa, który natrafił na jej ślad, przekazuje Ewangelię w darze Perejasławskiemu tronowi biskupiemu; rozporządza nadać księdze „nowe oblicze”, ponieważ oprawa stała się bardzo niepozorna. Do tego wykorzystano „modny” w tamtym czasie zielony aksamit. Już w XIX wieku w życiorys księgi historia wpisała jeszcze jedno wielkie uhonorowanie — w osobie genialnego ukraińskiego poety i malarza Tarasa Szewczenki, kiedy Oryginał Ewangelii Peresopnickiej. Z polecenia Kijowskiej Komisji Archeograficznej przebywał w Perejasławiu, gdzie oglądał tamtejsze starożytności. Wśród tych arcydzieł, które zostały opisane w raporcie archeograficznym, honorowe miejsce zajęła Ewangelia Peresopnicka. Kiedy zaś ukraiński Kościół ostatecznie przeszedł pod zarząd rosyjskiego synodu, Ewangelia wyszła z użytku liturgicznego i została przekazana do biblioteki seminarium w Perejasławiu. Właśnie w bibliotece natrafił na nią Osyp Maksymowycz Bodianski, znany archeograf i slawista, który ukończył wydział filologiczny Uniwersytetu Moskiewskiego, uczył się w seminarium w Połtawie. To znalezisko datowane jest na 1831 rok. W latach 60. XIX wieku seminarium z Perejasławia przeniesiono do Połtawy i tam, wraz z innymi starożytnościami, powędrowała także Ewangelia Peresopnicka. Potem jej droga wiodła z Połtawy do Petersburga, a powróciła ona do biblioteki Połtawskiego Seminarium Duchownego w 1887 roku. Podczas II wojny światowej księgę ewakuowano do Ufy. Kiedy skończyła się wojenna zawierucha, Pierwsza Księga znów powróciła na Ukrainę — do Kijowa. Początkowo przechowywana była w zbiorach muzeum-rezerwatu Ławry Pieczerskiej. Pomnik Pierwszej Księgi we wsi Peresopnycia na Rówieńszczyźnie. Każdy naród ma zabytki, których znaczenie jest doprawdy bezcenne, ponieważ ucieleśniają one niepowtarzalną tożsamość narodu, swoistość jego kulturowego wizerunku, nieśmiertelność pamięci kulturowej. Właśnie takim kultowym zabytkiem dla Ukrainy stała się Ewangelia Peresopnicka, na której wierność narodowi przysięgają prezydenci naszego państwa. 29 sierpnia 2011 roku we wsi Peresopnycia na Rówieńszczyźnie — ojczyźnie ukraińskiej Pierwszej Księgi — odbędą się szeroko zakrojone obchody 450-lecia od czasu powstania unikalnej relikwii. Zatem o tym, co znane i skryte, związane z foliantem, o jego niewyczerpanej energii i uduchowieniu…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

«MAZEPIANA» PETERSBURSKIEJ HISTORYCZKI

HETMAN IWAN MAZEPA DUMA CZY PIEŚŃ Anatolij SZPYTAL, kandydat nauk filologicznych, Instytut Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Kiedy historyczkę z Petersburga Tetianę Tairową-Jakowlewą zapytano, czy pracuje w archiwach, odpowiedziała: „W archiwach nie tylko pracuję, ale czasami po prostu żyję”. I ileż ona sama znalazła nieznanych dokumentów! Jedno „Archiwum Baturzyńskie” jest wiele warte, wszak satrapowie Piotra I, niszcząc Baturyn i zgładziwszy 15 tysięcy jego mieszkańców, wywieźli papiery Kancelarii Mazepy do Petersburga, gdzie przeleżały one do naszych czasów nawet nieopisane. I dlatego każda jej praca jest nowatorska, gdyż są tam nowe materiały, o których nawet nie przypuszczano. A zaczęło się wszystko, według legendy, kiedy uczennica Tania w bibliotece ojca natrafiła na 21-tomowe wydanie M. Kostomarowa. I kiedy wstępowała na uniwersytet, to na egzamin schodzili się wykładowcy, żeby posłuchać jej odpowiedzi. A kiedy w 1992 roku broniła pracę kandydacką, jeden z oponentów, znany historyk, poradził dać ją do przeczytania deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, żeby nie było więcej Ruiny. Nie czytali jej, tak jak nie czytali kapitalnej monografii „Ruina Hetmanatu” (2003), która wyszła w języku ukraińskim. W ogóle zaś znajomość historii przez naszych deputowanych to taka sama kwestia, jak umiejętność czytania. Apoteozą znajomości historii jest twierdzenie I. Bohosłowskiej o Krymie: „Przez wiele tysiącleci było to rosyjskie terytorium” („Focus”, 2007, 22 lutego). To komuż Moskwa wypłacała do 1700 roku daninę? Chanatowi Krymskiemu czy „swoim” na Krymie? Pewnie nie wie Inna Hermaniwna, że w 1710 roku, po przegranej kampanii pruckiej, kiedy żona Piotra I Katarzyna, zebrawszy okup, uratowała męża od haniebnej niewoli, została wznowiona wypłata daniny Chanatowi Krymskiemu. Czy to również były „inwestycje” dla swoich? Ale nie będziemy mówić o IQ I. Bohosłowskiej, chodzi o Tetianę Hennadiiwnę, której książka „Mazepa”, wydana w 2007 roku w serii „Życie wybitnych ludzi”, była swoistą sensacją i policzkiem dla wielu historyków: jak to tak, Mazepa — i w takiej serii? T. Tairowa-Jakowlewa zauważyła we „Wstępie”, że polityczny spektakl z anatemą, urządzony przez Piotra I, na 300 lat zakorzenił się w świadomości większości historyków. W tamtym skomplikowanym czasie wszyscy hetmani Ukrainy często zmieniali politycznych sojuszników. To figura na tyle nieprzeciętna i wielowymiarowa, że do jej przedstawienia potrzebna jest cała paleta barw. Autorka pisze: „Wrodzony polityk, utalentowany dowódca i dyplomata, człowiek odważny, ambitny i celowy — Mazepa był uosobieniem duchowego odrodzenia i rozkwitu kozaczyzny. Poeta i filozof, doskonale wykształcony, bajecznie bogaty, o przenikliwym i szyderczym umyśle, on przez dwadzieścia lat z powodzeniem lawirował w oceanie walki politycznej, pozostając u steru Ukrainy!.. Właśnie takiego, prawdziwego Mazepę postaramy się wydobyć spod blichtru mitologii, która go otacza”. Rzeczywiście, Mazepa jakby żonglował nad przepaścią, przebywając między wrogami, zazdrośnikami, buntownikami i donosicielami, przez dwadzieścia lat rządził Hetmanatem. Autorka podaje najpierw rodowód I. Mazepy, czyniąc niewielką dygresję w historię kozackiej Ukrainy. Odrzuca wszelkie legendy, zwłaszcza „epizod z koniem Passeka”. Opracowawszy ogromny materiał źródłowy, T. Tairowa-Jakowlewa tworzy także portret psychologiczny I. Mazepy, zestawiając wypowiedzi różnych współczesnych — P. Orlika, Jeana Baluze, moskiewskich bojarów, ukraińskich hetmanów, pułkowników i koszowych. Wszak był I. Mazepa u P. Doroszenki, „surowego, twardego i ponurego”, którego ideały jednolitego silnego Hetmanatu stały się świętymi również dla Mazepy. W niewoli u koszowego I. Sirkę po prostu oczarował surowego koszowego, a ten nie zgładził go, lecz przekazał hetmanowi I. Samojłowiczowi. Zresztą streszczanie tego utworu historyczno-biograficznego to daremny trud. Styl pisania jest taki, że pod lapidarnymi danymi czuje się jeszcze wiele materiału, który pozostał niewypowiedziany. Oto akapit — to jakby skrócone kilka stron. Te 14 arkuszy wydawniczych można rozwinąć do 60 arkuszy. Wszak samo życie I. Mazepy jest dość dobrze udokumentowane, zachowało się wiele dokumentów, a autorka wprowadziła jeszcze wiele nowych, które sama odnalazła. Ale o tym poniżej. Powróćmy do czasów, gdy Sirko, a potem Samojłowicz po prostu byli pojmani w „czary Mazepy”, a takich będzie wielu, w tym także car Piotr I. Carski wojewoda Romodanowski, porozmawiawszy z Mazepą, z tym jeszcze wtedy „złapanym kozakiem doroszenkowskim”, wysyła go do cara, by opowiedział o stosunkach króla Sobieskiego z Turkami, o sytuacji w Chanacie Krymskim. A hetman pisze: „Daj Boże wam szczęśliwej drogi i szybszego do nas powrotu”. Hetman — i na „wy”? Widać było, że nie był to prosty człowiek kozackiego stanu! Rozdział „Droga do buławy hetmańskiej” — historia wspinaczki na najwyższy urząd, ilustracja nieprzeciętnego myślenia i zachowania faktycznego „dorobkiewicza” w środowisku wyższej starszyzny kozackiej. Autorka wyraźnie śledzi, jak I. Mazepa, podpisawszy artykuły kołomackie, później faktycznie niweluje je. A zapisano tam było, aby „nie dopuszczać głosów takich”, że Ukraina jest Hetmanatem, a nie po prostu częścią „Ich Carskiego Prześwietnego Majestatu Samodzierżawnego państwa”. Jak to obecnie Białoruś chcą przekształcić w obwód… Decydującą była rola hetmana I. Mazepy w dojściu do władzy Piotra I, którego poparł w brutalnej konfrontacji z carycą Zofią. Jego 50-tysięczne wojsko, które stało na granicy, mogło wmieszać się w przewrót pałacowy po stronie wybranej przez I. Mazepę siły. Wybór padł na młodego Piotra, ambitnego, ale gorącego cara. Jak pisze T. Tairowa-Jakowlewa: „Hetmanat Mazepy — to wspaniały przykład kompromisu, nie zapisanego na papierze, ale który był wykonywany… Hetman… był niezawodnym sojusznikiem wojskowym”. Rzeczywiście, po raz pierwszy po Perejasławiu Moskwa oparła się nie na masie anarchistycznych opozycjonistów, a na silnej władzy hetmańskiej. Były też próby w Ukrainie obalenia hetmana — wspomnijmy pisarza Kancelarii Generalnej Piotra Iwanenkę (z podpowiedzi I. Mazepy — Petryka). Autorka bada także skomplikowane relacje Zaporoża z Chanatem Krymskim, gdzie były wyprawy jednych na drugich, które mieszały się z „zawieraniem pokoju”. Petryk (Chmel, jak czasami go nazywano) szedł na Ukrainę z 20-tysięczną ordą i kozakami. Połtawszczyzna przywitała ich przyjaźnie. Wreszcie, o tym jest rozdział książki „Mazepa i »bohaterowie ludowi« — Palij i Petryk”. Dość szczegółowo prześledzono działalność pułkownika fastowskiego Semena Palija — wszak „kwestia Prawobrzeżnej Ukrainy” zawsze była dla hetmana na pierwszym planie. Jednym z tytułów, wywalczonych przez Mazepę, był „hetman obu brzegów Dniepru”. Jakie walki — tajne, zakulisowe, dyplomatyczne i wojskowe toczyły się o te ziemie, które były w sferze wpływów Korony Polskiej! Wreszcie, wszystko to zostało ujawnione w rozdziale „Hetman obu brzegów”, a po czasie „Triumfu przed klęską” przechodzimy do rozdziału „Katastrofa” — okresu sojuszu z Karolem XII, Połtawy i Bender… Cóż, I. Mazepa był uczniem Machiavellego, jak często demonstruje to T. Tairowa-Jakowlewa, ale miał za cel po chaosie starego systemu Hetmanatu stworzyć nowy system państwowy, działający mechanizm. Widział, że Rzeczpospolita zmierza do zguby. Sam I. Mazepa „ciężką i niewdzięczną uważał służbę Moskwie, której wojewodowie nazywali kozaków »mużykami« i często zachowywali się jak panowie wobec podwładnych, a nie równy z równym. Idea silnego, nowoczesnego państwa z twardą władzą coraz bardziej wyłaniała się w świadomości hetmana. Jedyna i silna Ukraina będzie zdolna przeciwstawić się wrogom i szablą Wszyscy pokoju szczerze pragną, A nie w jeden sznur wszyscy ciągną; Ten na prawo, ten na lewo, A wszystko, bracia, to dziwo! Nie masz miłości, nie masz zgody Od Żółtej wziąwszy Wody, Przez niezgodę wszyscy przepadli. Sami siebie zwalczyli. „Ej, bracia, pora wiedzieć, Że nie wszystkim nam panować, Nie wszystkim dane wszystko wiedzieć I sprawami kierować. Na okręt spójrzmy, Wielu ludzi policzmy! Jednak sternik sam kieruje, Całym okrętem zarządza. Pszczoła biedna matkę ma I onej słucha”. Żal się, Boże, Ukrainy, Że nie w kupie ma syny! Jeden żyje z poganami, Woła: „Tu, Atamani! Idźmy Matkę ratować, Nie dajmy jej ginąć!” Drugi Lachom za grosz służy, Po Ukrainie i ten tęskni: „Matko moja stara! Czemuś ty bardzo słaba? Rozno cię rozszarpali, Gdy aż po Dniepr Turkom dali. Wszystko to fortel, żeby słabła I aż w końcu sił nie miała!” Trzeci Moskwie już hołduje dochodzić swoich praw i wolności”, — pisze autorka. Tymi słowami bezstronnego, obiektywnego historyka zakończymy przegląd wydania książki o życiu jednego z wybitnych ludzi. W 2007 roku wyszedł w Petersburgu pierwszy tom (1687—1705) „Archiwum Baturzyńskiego” pod wspólnym tytułem „Hetman Iwan Mazepa”. Tam — nieznane dotąd dokumenty, uniwersały hetmańskie, korespondencja z bojarami moskiewskimi, listy żelazne. Zachował się także list ihumenii Peczerskiego żeńskiego monasteru Marii Magdaleny z własnym podpisem i pieczęcią klasztoru. Kto nie wie — to była matka Iwana Mazepy. Nie dowiemy się nigdy, jakiego czynu dokonał kozak Ołeksij Urwychwist, ale czytamy uniwersał: „Bierzemy jego żonę Małanię owdowiałą pod naszą hetmańską obronę, zwalniając ją od danin i wszelkich pospolitych powinności aż do łaski naszej” (1698 r.). Wśród dokumentów — wsparcie klasztorów, budowa cerkwi, rozkaz-zakaz przeprawiania się na Prawobrzeże (czasy S. Palija — A. Sz.), ciekawy list żelazny o bezpieczeństwie polskich możnowładców podczas wojny ze Szwecją. Drugi tom „Archiwum Baturzyńskiego” — 1705—1708 rr. Oczywiście, nie znajdziemy tam tajnej korespondencji z panną Dolską, polskim i szwedzkim królami. Pewnie bardziej skrytego człowieka niż I. Mazepa w historii Ukrainy nie było. Ale są tu listy od współpracowników z analizą sytuacji wokół Ukrainy. Były wcześniej prace „Wywiad Bohdana Chmielnickiego”. Możliwe, że ktoś teraz pracuje nad badaniem „Wywiad Iwana Mazepy”, bo miał on „swoich ludzi” i w Stambule, i w Bachczysaraju, i w Warszawie, a z bliskiego otoczenia Piotra I dwóch bojarów, jak pisała T. Tairowa-Jakowlewa, potajemnie informowało hetmana o wszystkim, co miało związek z Hetmanatem. Wspomnijmy tylko badania T. Tairowej-Jakowlewej „Iwan Wyhowski”, którego życie i działalność zna, zapewne, nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę. Był to hetman wcale nie pro-polskiej orientacji, a pro-ukraińskiej. I zginął godnie, jak I. Bohun, też rozstrzelany przez Polaków. I wiernie jej usługuje. Ten na Matkę narzeka, I niedolę przeklina: “Lepiej było nie rodzić, Niżeli w takich biedach żyć!” Ze wszystkich stron wrogowie atakują, Ogniem i mieczem rujnują, Od wszystkich nie masz życzliwości, Ani słusznej uczciwości: Chłopami nazywają, A poddaństwem wypominają. “Czemuś ty braci nie uczyła, Czemuś od siebie ich puściła? Lepiej było próbować Razem niedolę znosić!” Ja sam biedny nie podołam, Chyba tylko zawołam: “Hej, Panowie Generałowie, Czemuż jesteście tak ospali! I wy, Państwo Pułkownicy, Bez żadnej polityki, Weźcie się wszyscy za ręce, Nie dopuśćcie gorzkiej męki Matce swojej dłużej cierpieć! Nuże wrogów, nuże bić! Samopały nabijajcie, Ostrych szabel dobywajcie, A za wiarę choć umrzyjcie, I wolności brońcie! Niech wieczna będzie sława, Że przez szable mamy prawa!” Własnoręczny podpis I. Mazepy. Monografia “Iwan Mazepa i Imperium Rosyjskie. Historia ‘zdrady’” (2011) T. Tairowej-Jakowlewej niby aż rozszerza wydanie “ŻZL”, wprowadza wiele nowego materiału historycznego, znalezionych przez nią nieznanych dokumentów. Ale powstaje pytanie: czy państwo Piotra I przed bitwą pod Połtawą było imperium? Czy stało się nim później? To pytanie — do historyków, my zaś mamy unikalne w swoim rodzaju badanie, gdzie dowodzi się, że współpraca (do 1707 roku) Piotra I i I. Mazepy była wzajemnie korzystna. Rozdział wstępny — “Odrzucając mitologię” — miałby posłużyć za metodologiczny wzorzec dla współczesnych historyków. Tutaj pełne odrzucenie “mitów, sztamp i stereotypów”. Autorka nie burzy, a po prostu niszczy mit dotyczący propolskiej orientacji hetmana. Znajdując w moskiewskich archiwach (a przez 300 lat nie znaleźli! — A. Sz.) oryginał donosu na I. Samojłowicza do Moskwy z podpisami starszyzny, T. Tairowa-Jakowlewa zobaczyła tam osobisty podpis generała-esaula I. Mazepy (czemu wszyscy zaprzeczali przed nią), ale dowodzi, że donos napisali inni. Myślę, że rozdziały “Polityka wewnętrzna Mazepy”, “I. Mazepa i Prawobrzeżna Ukraina”, “Kozacka starszyzna czasów I. Mazepy” i szczególnie “Tragedia wyboru” koniecznie trzeba pilnie drukować u nas, jeśli nie wznawiać książki. W rozdziale “Chory starzec” przeczytamy o odmowie Piotra I ochrony ukraińskiej ziemi, o stratach i grabieży ze strony rosyjskich wojsk i szczególnie o planie Piotra “spalonej ziemi” przed natarciem szwedzkiej armii. A w 1707 roku przez reformy likwidowana była ukraińska autonomia. I wtedy przepadłaby “matka biedna Ojczyzna miła Ukraina Mała Rosja”, jak pisał I. Mazepa. Podtytuł książki “Historia ‘zdrady’” — w cudzysłowie — to, być może, sygnał dla niektórych naszych “zaściankowych” historyków imperialnego chowu, a to niedługo w serii “Życie znakomitych ludzi” wyjdą tomy “S. Petlura” i “S. Bandera”, a oni będą tylko oczami mrugać. Podziękujmy więc Tatianie Giennadiewnie za jej pionierską pracę, wszak jej dorobek — to i nasze osiągnięcie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

na dwa nieprzejednane obozy polityczne, co nieuchronnie doprowadziłoby do wojny domowej, a mianowicie — narodowowyzwoleńczej, która skalą przewyższyłaby jugosłowiańską tragedię, jednak i na jej ruinach powstałoby nasze niepodległe państwo. Samodzielna Ukraina po prostu historycznie dojrzała. I instynkt podpowiedział narodowi właściwy wybór. I kielich goryczy, na szczęście, go ominął. Ten zaś, kto z uporem samobójcy wzywa do zmiany woli narodu, bo podrożała kiełbasa i wysechł bak w jego samochodzie, właśnie wzywa do bratobójstwa i krwi. Czas, by wszyscy zrozumieli: zakosztowawszy nawet takiej nędznej Niepodległości, Ukraina już nigdy nie zechce nowej imperialnej niewoli. A gdyby ktoś sporządził martyrologium Ukraińców zgnojonych na petersburskich bagnach, na Sołowkach, w kopalniach Peczory, w syberyjskiej tajdze i tundrze oraz na pustyniach Azji Środkowej — ludzkość przeraziłaby się bardziej niż wszystkimi okrucieństwami faszyzmu. To ile jeszcze mógł ukraiński naród żyć na takiej katordze? Przyjrzyjmy się wszystkim państwom narodowym — nawet najbiedniejsze z nich nie proszą, by ktoś je zagarnął czy przyłączył. Taka myśl może pojawić się dzisiaj tylko w szalonej głowie. Ciężko teraz nam wszystkim. Bardzo ciężko. I z winy naszych liderów, i bez ich winy. Ale wszystko przetrwa, wszystko przetrzyma Ukraina. I niczym już jej nie przestraszyć, ani nie zastraszyć — ani ruiną, ani głodem, ani chłodem, ani wojną, ani okupacją. Przez te tortury już przeszła w braterskich imperialnych objęciach. Był czas i na rozmyślania, i na wahania, i na właściwy wybór. Jak inne narody świata, Ukraina ostatecznie wybrała Wolność i Niepodległość. Więc “niech milczą Ameryki i Rosje…”, jak pisał Wasyl Symonenko. I nie trzeba ściągać na swoją głowę nowego nieszczęścia — ani Ukraińcom, ani Rosjanom, ani Polakom, ani Żydom, ani Mołdawianom — nikomu, kto żyje w naszym państwie. Nie trzeba dotykać jej niepodległości, bo kiedy w wzburzonych masach obudzi się straszny, rozpaczliwy krzyk “Ukraina albo śmierć!”, zatrzymać ten huragan bratobójstwa nie zdoła nikt. pozostawać ludźmi: (“— Ja pożyłam i odżyłam, niechby dzieciaki korzystały z życia, nacieszyły się białym światem. Oto co, synku, mam ikonę z Jerozolimy… Dawno wymyśliłam, że tobie podaruję… zachowasz pamięć o całej rodzinie Napadowskich. Ta Matka Boża będzie ochraniać cię codziennie”). Po cechach duchowych bohaterów powieści można oceniać ukraiński naród, do którego należą. Najlepszych jego przedstawicieli imperium nie było w stanie przemienić w niewolników, w nieme bydło. Droga historii pędzi naprzód, tam, gdzie wszystko już było i gdzie pamięć o tym pozostała żywa. Historia w utworach Wasyla Folwarocznego to poligon ludzkiego bytu w przestrzeni i czasie. Tutaj człowiek jest wystawiany na próbę pod kątem integralności, umiejętności wyrzeczenia się własnego dobrobytu w imię głównej idei swojego życia. Ten, kto zdołał to odzwierciedlić — jest wart uwagi potomnych. Pisarz Wasyl Folwaroczny to nasz współczesny. Dzisiaj i zawsze.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

GORZKIE ECHO IMPERIUM

Leonid PASTUSZENKO, Winnica Inteligencja wychowana przez kolonizatora będzie wrogiem własnego narodu. Dżawaharlal Nehru Ostatnio podchodzi do mnie dawny znajomy — Rosjanin i z chłodną twarzą pyta: — Dlaczego ty na nas napadasz? — i pokazuje jedną z moich publikacji. Szczerze się dziwię, bo nigdy i nigdzie nie występowałem przeciwko Rosjanom tylko dlatego, że są Rosjanami. Całe życie uważałem i uważam, że każdy człowiek powinien być dumny ze swojej narodowości, bo właśnie tą niepowtarzalnością jest najbardziej interesujący dla innych i najpełniej dopełnia rodzinny portret ludzkości. Dlatego jestem przekonany, że znikanie, asymilacja, pochłanianie mniejszego etnosu przez silniejszy — to wszystko jedno, co morderstwo, to, jeśli chcecie, wszechświatowa i nieodwracalna katastrofa. Jeden z przykładów takiego zamachu na etniczną niepowtarzalność ukazali nam faszyści, rozpoczynając szalony etnocyd Żydów, drugi — pokazało rosyjsko-sowieckie imperium okrutnym wielkim głodem na Ukrainie oraz deportacją nieprzychylnych władzy narodów. Szkoda, ale u zarania Niepodległości skuszony przez globalistów Ludowy Ruch Ukrainy wyraził zgodę na wprowadzenie beznarodowego, czyli bezrodnego paszportu, co upokarzająco zniwelowało wszystkich naszych obywateli. Chyba że poza tymi, którzy mają ukryte drugie czy nawet trzecie obywatelstwo innych państw. Łatwo przecież odgadnąć, że zgodnie z logiką takiego precedensu ja, znalazłszy się, powiedzmy, w Turcji, mogę ogłosić się Turkiem. Ale to już przecież było: „Teraz ja Turek, nie kozak!..” — pamiętacie tę komiczną arię z duetu Odarki i Karasia? Ale któż to u nas zamienił poważną politykę w operetkę? Rusyfikatorzy właśnie tego chcieli: żeby — przypominam! — Ukraińcy sami stali się Rosjanami. 337 lat wszystkimi możliwymi sposobami „agitowali” nas za tym. „Historia zniewolenia narodu ukraińskiego przez rosyjski caryzm Tetiana DIHAJ, Tarnopol Znany pisarz, dramaturg, laureat międzynarodowych i krajowych nagród, nasz ziomek Wasyl Folwaroczny (pochodzący z Tarnopolszczyzny — wsi Napadówka w rejonie łanowieckim) uczcił swój dojrzały jubileusz znaczącymi utworami. W latach 2009—2010 do czytelnika trafiło trzytomowe wydanie Wasyla Folwarocznego „Symon Petlura”, nad którym pisarz pracował ostatnią dekadę. Piękna prawidłowość polega na tym, że ten trzytomnik, którego rdzeń stanowią obrazy naszej niedawnej historii, jest tak stosowny i potrzebny właśnie teraz, w tym burzliwym czasie, kiedy nad losem narodu ukraińskiego zawisły fatalne znaki zapytania, a małe problemy naszego własnego bytu są nieustannie wystawiane na próbę przez problemy ogólnopaństwowe. Imię Symona Petlury stało się symbolem walki o stworzenie niepodległego państwa ukraińskiego w ślad za Chmielnickim i Mazepą. Powieść zawiera także psychologiczną analizę myśli i uczuć głównego bohatera, co podkreśla duchowy aspekt i jest wypełniona licznymi tragediami, duchowymi stratami. Na służbę swoim imperialnym planom, usprawiedliwieniu swojej brutalnej polityki caryzm postawił urzędową naukę historyczną, literaturę piękną, za pomocą których uzasadnił antynaukowe twierdzenia o Rusi Kijowskiej jako „kolebce trzech bratnich narodów”. Prawda zaś polega na tym, że Ruś Kijowska — pramatka ukraińskiej państwowości — Siczy Zaporoskiej, Hetmanatu, Ukraińskiej Republiki Ludowej. „A Rosja pojawiła się o kilka stuleci później niż Ruś Kijowska, kiedy w ziemi suzdalskiej powstało wojownicze Księstwo Moskiewskie, — pisał mój nauczyciel, niestety już nieżyjący profesor Uniwersytetu Pedagogicznego w Winnicy Wasyl Borszczewski. — Jarzmem na szyję, pętlą, z której nie można było się wyplątać, stała się dla narodu ukraińskiego ugoda perejasławska. Straszna tym, że do Moskowii, absolutnej monarchii, została przyłączona Ukraina — pierwsza w Europie demokratyczna republika… Zobaczywszy zgubne skutki Rady Perejasławskiej, Chmielnicki zamierzył zerwać umowę, ale, według jednej z historycznych wersji, „został otruty przez moskiewskiego posła…” Ale Ukraina, dzięki Bogu, nie umarła, Ukraina wytrwała. I nawet jeszcze w składzie ZSRR ogłosiła swoją suwerenność. Niepodległą Ukrainę uznał cały świat. I pierwszym krajem, do którego wyciągnęła rękę przyjaźni, była Rosja. „Żyć by i bratać się!..” A gdzie tam! Młoda i rzekomo (jeśli nie pseudo!) demokratyczna Rosja od razu zaczyna żądać w ONZ jakichś szczególnych uprawnień „gwaranta pokoju i stabilności na terytorium byłego Związku”, czyli znów pretenduje do zwykłej jeszcze od czasów cara Aleksandra żandarmskiej roli, bo inaczej — widzicie! — ona nie może osiągnąć „maksymalnie możliwego stopnia integracji byłych republik związkowych we wszystkich dziedzinach ich historycznej narracji i czyni ją bezstronną, a być może, w pewnej mierze, i unikalną. Proza historyczna wymaga nie tylko wyczerpującej wieloletniej pracy badawczej, szczególnej intuicji, umiejętności wsłuchania się w historię, ale i potężnej wyobraźni twórczej, zdolnej pokonać sprasowaną grubość czasu i ożywić przeszłość w duszach współczesnych. Pawło Zahrebelny, Roman Iwaniczuk, Roman Fedoriw, Wałerij Szewczuk, Wasyl Szklar… Temat historyczny jest magiczny, jego tajemnica nie każdemu się otwiera. A najtrudniejsze jest to, że trzeba wydobyć prawdę nieprzeciętną, nie jednodniową. Utwory o tematyce historycznej W. Folwarocznego są tak gęsto i hojnie nasycone ludźmi, problemami, lokalnym kolorytem, prawdą, obyczajami i żywiołem czasu, że z pełnym prawem można je nazwać sagą (według gatunku saga — to utwór w stylu epickim i o treści, która ma związek z historiami rodzinnymi kilku pokoleń i zawiera wiele faktograficznie wiarygodnej działalności życiowej”. U nowych rosyjskich polityków zaczęła się stara imperialna świerzb. Szczególnie starają się deputowani — a zwłaszcza ci, którzy, tak jak u nas, sami ograbili i zagonili swój kraj w ciężki kryzys gospodarczy. I żeby jakoś odwrócić gniew ludu od siebie, za każdym razem zgrzytają zębami, próbując odgryźć od Ukrainy to Donbas, to Charków, to Krym, to nawet Cieśninę Kerczeńską z tamtejszymi wyspami. I przed każdymi wyborami antyukraińskie nastroje w rosyjskim społeczeństwie, niestety, narastają i są świadomie podgrzewane. Bez przesady, przeciwko Ukrainie rzucono doborowe oddziały szowinistów wszystkich kolorów spektrum politycznego, którzy nie tylko rubryki narodowościowej w paszporcie, ale i samej ukraińskiej narodowości nie uznają. Bezsensowny, ale prowokacyjny początek w tym zrobił jakiś doktor filozofii Je. Andriuszczenko (czyżby janczar?): „Ukraińcy — to odgałęzienie narodu rosyjskiego — i tylko!” Narodu, którego do XIII w. w ogóle nie było. A w unisono z nim zaśpiewali też nieudolni poeci: Jak jesienne drzewo, ty, Rosjo, stoisz, — Opadło listowie — nasi młodsi bracia… — od/wrocie tęskni za imperium I. Sawieljew. Nie daj Boże nikomu takiego brata! Bo oto B. Sirotin już nie po prostu tęskni za naszą „przyjazną rodziną”, a z grafomańską naiwnością przejrzyście grozi: Na ziemi mojej swary i kłótnie, Zwołuje wilczyca wilczęta. I, rzucając dzikie spojrzenia, Z obrzeży narody nam krzyczą… A przecież było nakazane wilkowi W dawne dzikie dni Brać dziecięta zębami za kark, Kiedy nagle rozbiegną się one. Oto tak, „demokratycznie” — za kark zębami i z powrotem do „jednej i niepodzielnej!” tego materiału). W powieści „Chrześniacy Stalina”, księga I, która właśnie ujrzała światło dzienne w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura”, autor nie tylko zrekonstruował nie tak znowu odległą przeszłość, ale i przemyślał ją z pozycji współczesnego człowieka. Pisarz, nie powtarzając nikogo, odnalazł własny sposób pisania w sobie samym, w swoim świecie artystycznym, a nawet zauważalny etnografizm autorskiego stylu ujawnił się głównie jako romantyczny czynnik duchowy. Nieprzypadkowo epigrafem do powieści służy cytat z dziennika Ołeksandra Dowżenki: „Ach, gdyby starczyło mi sił i czasu, napisałbym powieść o wyzwoleniu Zachodniej Ukrainy. O zjednoczeniu… i o wszystkim, co z tego wynikło… I jak naród ukraiński faktycznie nie miał tu nic do powiedzenia… O tej tragedii napisałbym powieść o temperaturze tysiąca stopni i wylał w nią cały swój ból, całą tęsknotę, wszystkie swoje smutki…” Jakby wypełniając testament wielkiego poprzednika, W. Folwaroczny na przykładzie cierpiącego bytu rodziny Pawłykowych odtworzył przebieg antyukraińskich wydarzeń politycznych, w szczególności prowokacji pod czerwonymi sztandarami na terenach bliskiej mu Lanowiecczyzny. W książce nie ma nic zmyślonego. Jednak jej gatunek to nie do końca kronika-powieść, chociaż wszystkie zbrodnie władzy okupacyjnej „wyzwolicieli” ze wschodu są autentyczne i udokumentowane. Na role głównych postaci autor wybrał ludzi, którzy właściwie nie przygotowywali się do zajęcia znaczącego miejsca w historii swojego narodu i w innych warunkach zapewne pozostaliby bezimiennymi oraczami, rolnikami, ojcami i dziećmi. Lecz trafiają oni w okrutny czas między dwiema wojnami światowymi, które jakby wyrywają ich z ojczystej ziemi, skazują na los tułaczy, na zapomnienie. I właśnie tutaj okazuje się, że zasób ich duchowości, cichego patriotyzmu jest w stanie przejść przez wszystkie tragiczne próby losu. Dlatego postacie powieści desperacko bronią prawa do życia. Oto i jest ten „brat”, którego nawet pod stół wpuszczać nie wolno. Jednak to, podkreślam, nie dotyczy poszczególnych Rosjan jako ludzi, poszczególnych rodzin, nawet relacji międzyludzkich i międzykolektywnych. Straszne dla Ukrainy nie są Rosjanie jako ludzie, choć niemało wśród nich zagorzałych legionistów imperium, — straszne dla naszej niepodległości jest właśnie państwo rosyjskie z jego imperialnymi strukturami i tradycjami, z jego politycznymi postulatami i rozumieniem swojej roli w świecie jako jakiegoś Mesjasza czy tak zwanego „trzeciego Rzymu”, bo ten mit o jakiejś jej wyjątkowej roli (a zatem szczególnych, niczym, żadnymi prawami nieograniczonych prawach!) jest tym niebezpiecznym pędem, z którego obowiązkowo odrodzi się (i już się odradza!) imperialna agresja, nawet jeśli jej granice zawężą się do dawnej Moskowii. Każdy uważny historyk nie może nie zauważać, że wszystkie zagarnięcia, wszystkie agresje na ziemi zaczynały się najpierw od roszczeń duchowych, od aneksji prawa do jakiejś nieprzeciętnej misji. Mając na myśli jeszcze ZSRR, Chińczycy nazwali to hegemonizmem. Może i tak. Po proletariacie i jego awangardzie dzisiaj do hegemonów rwą się już demokraci i liberałowie — cała oligarchiczna mafia, która, według słów Eldara Riazanowa, „nie sieje, nie żnie i nie buduje”, za to szczyci się swoim nowym ustrojem społecznym. I bardzo przykro, nawet strasznie, kiedy takiego niebezpieczeństwa nie widzą, czy nie chcą, czy, niestety, nie mogą jeszcze zobaczyć ludzie, którzy poprzez placówki oświatowe i środki masowego przekazu kształtują zarówno świadomość, jak i uczucia, i moralność naszego młodego pokolenia. Tysiąc razy rację ma Lina Kostenko: niewolnicy niewolników — to gorzej niż niewolnicy! Jednak wszyscy muszą wiedzieć, czy domyślić się, czy odgadnąć, czy choćby przypuścić jako prawdopodobieństwo, że nawet gdyby wyniki referendum z 1 grudnia 1991 roku były negatywne, to Ukraina i tak stałaby się niepodległa. Bo wtedy nasze społeczeństwo byłoby rozkolorowane. Wasyl FOLWAROCZNY. CHRZEŚNIACY STALINA: Powieść. Księga I. — Tarnopol: Dżura, 2011. — 244 s.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

lami [9, s. 10; 7, s. 332]. Termin ten jest szeroko stosowany również w polskiej praktyce państwowo-prawnej XV–XVIII w. Począwszy od 1493 roku, ważne uchwały (postanowienia) sejmu walnego Królestwa Polskiego w uogólnionej formie zaczęto nazywać konstytucjami. Stosowanie tego terminu wzmocnił również fakt, że do 1543 roku teksty postanowień sejmowych pisano wyłącznie w języku łacińskim [8, s. 21]. Ciąg dalszy nastąpi. 1 Rosyjskie Państwowe Archiwum Akt Dawnych (RGADA). – F. 13. – Op. 1. – Spr. 9. 2 Istoczniki Małorossijskoj istorii, sobrannyje D. N. Bantyszom-Kamienskim i izdannyje O. Bodjanskim. – M., 1859. – Cz. II. 1691–1722. – S. 242-255. 3 Cztienija w impieratorskom obszczestwie istorii i drewnostiej rossijskich pri Moskowskom uniwiersitietie. – M., 1847. – T. I. – Cz. III: Inostrannyje matieriały. – S. 1-18. DP — Dohowory i postanowy / [uporiadnyk O. Alfiorow]. — Naukowe wydannia. — Kyjiw: Tempora, 2010. — 152 s. ESUM — Etymolohicznyj słownyk ukrajinśkoji mowy: U semy tomach / [za red. O.S. Melnyczuka]. — K.: Naukowa dumka, 1982–2006. — T. 1–5. SUM XVI — XVII — Słownyk ukrajinśkoji mowy XVI — perszoji połowyny XVII st.: U 28-my wyp. — Lwiw, 2008. — Wyp. 14. UM II — Uniwersały Iwana Mazepy (1687- 1709) / [uporiadk. Iwan Butycz]. — Kyjiw — Lwiw: NTSh, 2006. — Cz. II. — 798 s. USDP XVIII — Tysiacha rokiw ukrajinśkoji suspilno-politycznoji dumky. U 9-ty t. / [upor., prym. W. Łytwynowa, peredm. W. Szewczuka]. — K.: Dnipro, 2001. — T. IV. — Kn. 1. — 520 s. 1. Ilczenko Rusłana. Jak u Rosiji znajszły oryginał Konstytuciji Pyłypa Orłyka [Elektronnyj resurs]. Reżym dostupu: www.unian. net/ukr/news 2. Konstytucija Ukrajinśkoji hetmanśkoji derżawy. — Lwiw — Kyjiw: Prawo, 1997. — 158 s. 3. Korotkyj oksfordśkyj politycznyj słownyk / [za red. Iena Maklina j Alistera Makmilana]; [per. z anhl.] — K.: Wyd-wo Sołomiji Pawłyczko “Osnowy”, 2005. — 789 s. 4. Kryp’jakewycz I. P. Istorija Ukrajiny [widp. redaktor F. P. Szewczenko, B. W. Jakymowycz] / I. P. Kryp’jakewycz. — Lwiw: Swit, 1990. — 520 s. 5. Ohłobłyn Ołeksander. Benderska Konstytucija 1710 roku / Ołeksander Ohłobłyn // Hetman Iwan Mazepa ta joho doba / [druhe dopown. wyd. red. Lubomyr Wynar]. — Nju-Jork — Kyjiw — Lwiw — Pariż — Toronto, 2001. — S. 354-360 6. Persza Konstytucija ukrajinśkoho hetmana Pyłypa Orłyka 1710 r. / [per. z łat. ta prymit O. Trofymuk ta M. Trofymuka; peredm. ta zah. nauk. red. O. Pricaka; pisłasłowo O. Trofymuk ta M. Trofymuka]. — K.: Weselka, 1994. — 77 s. 7. Suspilno-polityczna dumka: słownyk-dowidnyk / [ukław O. I. Jurystowśkyj]. — Lwiw: Społom, 2008. — 800 s. 8. Steciuk Petro. Persza Konstytucija Polszczi (1791): sproba prawowoho analizu / Petro Steciuk. — Lwiw: Astrołiabia, 2010. — 112 s. 9. Steciuk P. B. Osnowy teoriji konstytuciji ta konstytuicionalizmu. Czastyna persza : [posibnyk dla studentiw] / P. B. Steciuk. — Lwiw: Astrołiabia, 2003. — 232 s. 10. Steciuk Petro. Osnowy teoriji konstytuciji ta konstytuicionalizmu [Elektronnyj resurs]. Reżym dostupu: www.lawyer.org.ua 11. Strukewycz Ołeksandr. Pyłyp Orłyk ta jewropejśka tradycija konstytuicionalizmu / Ołeksandr Strukewycz // Pyłyp Orłyk — hetman i awtor perszoji Konstytuciji Ukrajiny / [uporiad. H. Ju. Kałużna; widpowid. red. L. P. Jasynśkyj]. — Mn.: Wydawiecki centr BDU, 2006. — 143 s. — s. 13-32 12. Czuchlib Taras. Odyn iz najbiłszych patriotiw Ukrajiny / Taras Czuchlib // Pyłyp Orłyk — hetman i awtor perszoji Konstytuciji Ukrajiny [uporiad. H. Ju. Kałużna; widpowid. red. L. P. Jasynśkyj]. — Mn.: Wydawiecki centr BDU, 2006. — 143 s. — S. 83-92. 13. Szewczuk Wałerij. Muza Roksołanśka: Ukrajinśka literatura XVI–XVIII stolit: U 2 kn. Knyha druha: Rozwynene baroko. Piznie baroko / Wałerij Szewczuk. — K.: Łybid, 2005. — 728 s. 14. Szewczuk Wałerij. Nacionalna ideja w Ukrajini, zokrema nacionalno-wyzwolna, ta jiji podwyżnyky: Istorycznyj narys / Wałerij Szewczuk. — K.: MAUP, 2007. — 272 s.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

КОНСТИТУЦІЯ ПИЛИПА ОРЛИКА 1710 РОКУ: МОВНИЙ КОНТЕКСТ

Ірина ФАРІОН Конституція Пилипа Орлика 1710 року через складні політичні обставини бездержавности України щойно в ХХ ст. стала системним об’єктом вивчення істориків Д. Дорошенка, О. Субтельного, О. Пріцака, О. Оглобліна, І. Борщака, В. Шаповала, Т. Чухліба, правознавців М. Василенка, Б. Майгера, О. Мироненка, П. Стецюка, О. Кресіна, літературознавців О. та М. Трофимуків, В. Шевчука та ін. Одначе не меншою є її мовознавча значущість як типової мовної пам’ятки наприкінці ХVII—початку ХVIII ст., про що наголосив перший її текстологічний дослідник Л. Белей. Цим дослідженням маємо на меті, спираючись на історіографічно-правовий аналіз, розкрити мовну свідомість творців Конституції крізь призму базових термінів пам’ятки. Наше завдання здійснити стислий лінгвістичний аналіз пам’ятки у контексті всіх мовних рівнів та, виявивши терміни-концепти, проникнути в мовомислення, правосвідомість і національні ідеали наших предків. Добу українського Відродження (або період зародження конституційно-правових доктрин в Україні [9, с. 75]) завершує юридична пам’ятка, що відома в українській історіографії як Конституція Пилипа Орлика, або Бендерська Конституція 1710 року, що в українськомовному оригіналі має розгорнуту назву “Договоры и постановленя правъ и вольностей войсковыхъ межи ясне вельможнымъ его милостю паномъ Филиппомъ Орликомъ новоизбраннымъ войска запорожскаго гетманомъ, и межи енеральными особами, полковниками, и тымъ же войскомъ запорожскимъ с полною зъ обоихъ сторонъ обрадою”, або латинською мовою “Pacta et constitutiones legum libertatumque Exercitus Zaporoviensis…” [ДП]. Унікальна пам’ятка — маніфест правосвідомости української політичної еліти того часу — зберігається у фонді “Справи про Україну” Російського державного архіву давніх актів і стала відома Україні щойно 2008 року1. До цього часу науковці послуговувалися її російськомовним виданням 1859 року2. Вичерпно висловився про цю пам’ятку сучасний історик О. Струкевич: “…якщо б вдалося знищити чи сфальсифікувати всі документи з історії України — Гетьманщини, то однієї Конституції, її латиномовного варіянту, вистачило б, щоб відновити рівень і сутність оцінок українською елітою природи тогочасного світу, українського суспільства, власних місця й ролі у них” [11, с. 16]. У напрацюванні цього документа безпосередньо брав участь гетьман Пилип Орлик — наступник мазепинської лінії в українському політикумі. Як і його знаменитий попередник, він був поліглотом: володів польською, латинською, німецькою, французькою, російською, давньогрецькою мовами. Під час урочистого прийому короля Карла ХII з нагоди обрання Пилипа Орлика гетьманом він у стилі давньоримських ораторів виголосив промову латиною. У його бібліотеці були оригінальні твори Аристотеля, Цицерона, Геродота, Вергілія, Данте, Мольєра, Монтеск’є та ін. [12, с. 84—85]. Як і Мазепа, Орлик знався на літературному бароко: видав дві поетичні книжки польською мовою — “Алцид російський” (1695 р.) як панегірик гетьманові Мазепі, що завершений прозою латинською мовою, і “Гіппомен Сармацький” (1698 р.) — панегіричні вірші, “творені блискучим версифікаційним стилем” [13, с. 248—249]. Отож діапазон творчости та інтелектуальної потуги цієї людини всебічний. Водночас у підготовці “Договорів і постанов” брали участь інші знаменитості того часу: генеральний обозний Іван Ломиковський, його сини Володимир, Ілля та Михайло, генеральний бунчужний Федір Мирович, полтавський полковник Григорій Герцик та його брати Іван і Опанас, кошовий отаман Кость Гордієнко, дипломат Федір Нахимовський та інші [5, с. 363]. Знаково, що, попри багатомовність літературної творчости гетьмана, основний юридичний документ 1710 року написано руською (староукраїнською) та латинською мовами. Староукраїнська версія, очевидно, призначена не лише для якнайширшого вжитку (на відміну від латини), а безумовно засвідчує українську тожсамість, є демонстративним свідченням її старожитніх прав і вольностей та аксіоматичним виявом написання юридичних документів мовою титульної нації, починаючи від Вислицького Статуту (1347 р.) і закінчуючи трьома Литовськими Статутами (1529, 1566, 1588 рр.). Перший її короткий текстологічний аналіз здійснив Л. Белей, зауваживши, що вона писана типовим офіційно-діловим стилем української літературної мови наприкінці ХVII—початку ХVIII ст. [ДП, с. 16]. Нещодавно віднайдений у російських архівах текст цінний не лише українськомовним оригіналом, а й тим, що кожна з 40 сторінок розділена доземною лінією на дві частини, з яких більша містить власне текст копії “Договорів і постанов”, а менша — переклад російською мовою окремих незрозумілих для росіянина українських слів, серед яких низка латинізмів, полонізмів і чехізмів. Таких глос усього 538 (разом із листом Карла ХII до Війська Запорозького та листом Карла II до кошового отамана Якима Богуша). Серед найхарактерніших перекладних українсько-російських лексем: року — года, нехай станется — да будетъ, панства — государства, выпровадити — освободить, працами — трудами, небожчика — покойнаго, згладити — истребить, единостайными — единодушными, ухвалою — постановленіемъ, боронити — защищать, абысьмо — дабы, посполытомъ — общественномъ, поточныхъ — обыкновенныхъ, рада – совhт, хиба — развh, гребель — плотин, утыски — утhсненія, прагнучи — желая, ярмо — иго, шановати — почитати, панове — господа, надъ то — пускай сверхъ того, наданнями — пожалованіями. Перекладено також латинізми, полонізми та чехізми, що здебільшого були органічно вписані у контекст української мови як складової західноєвропейських мовно-культурних і політичних взаємин: латинізми реиментарской — главноначальствующаго, универсалами — указами, коррупціями — подкупами, контентуючися — довольствуясь, интратами — доходами, термhн — срок, сукцессорове — преемники, фортеца — крhпость, елекціи — избраніи; полонізми: ведлугъ — по силh, ижъ — что, скутечному — дhйствительном, владзою — властію, на радецтво — для совhтованія, цвиченьемъ — обученіемъ; чехізми: скутокъ — дhйствіе, валечный — храбрый, зась — же, поуфалость — довhренность. Серед характерних українськомовних фонетичних ознак вживання літери h для позначення звука і: Гордhенко, постерhгати; замість етимологічних [о], [е] послідовно вжито [ы]: тыл[ь]ко; сплутування літер ы, и: грhхи, отваги, працы. Серед морфологічних явищ типовими українськими є форми називного відмінка множини іменників чоловічого роду із закінченням -ове: панове полковники; іменники середнього роду, що замість церковнослов’янського закінчення -іє мають закінчення -я: пакованя, утисканя, знищеня, захованя, і навіть із графічним подовженням наданнями; дієслівні форми складного майбутнього часу: належатимуть, старатиметься; форми наказового способу з часткою нехай: нехай будут; особові фор- Пилип Орлик ми: росказалисьмо; інфінітивні форми з суфіксом -ова: шановати, завhдовати, тріумфовати. Оригінал написано також латинською мовою, що на ту пору була мовою міжнаціонального спілкування — і практично вся козацька старшина, більшість якої випускники Києво-Могилянської академії, володіли нею. Вперше латиномовний варіант Конституції опубліковано 1847 року, що з різних причин не викликало резонансу серед істориків3. За свідченням співробітника історичного архіву Ольги Вовк, 1916 року В. Степанківський видав у Швейцарії латинський текст і переклад французькою. Відомі також англійський, німецький, польський варіянти конституції [1]. На перший погляд видається, що базовим когнітивним терміном цієї пам’ятки є термінолексема конституція, проте її вжито лише в латиномовній версії, що сповна відповідає історичному лексичному складові тієї мови та суспільно-політичним взаєминам, зокрема у Стародавньому Римі. Вважають, що стимулом для використання слова constituo як нормативно-правового терміна послужило використання його як заголовного (на початку тексту) в офіційних документах Стародавнього Риму у словосполуці “Rem Publicum Constituere”, що буквально означає “римський народ встановлює” (римський народ — це офіційна назва держави) [9, с. 8]. Це дієслово і стало твірним для похідного процесуального іменника конституція. Отож термін “конституція” походить від лат. constituo, означає “встановлюю; постановляю; влаштовую”; утворений він від префікса com/ (con/) з/ і основи дієслова statuo “ставлю; зупиняю; саджаю”, пов’язаного з sisto “ставлю, розташовую, зупиняю”, sto “стою”, споріднене з пол. stati, укр. стати [ЕСУМ 2, 555]. У часи Стародавнього Риму і Греції конституцією називали всілякі акти державної влади (укази, едикти, декрети, інструкції), що відрізнялися формою і порядком прийняття. Серед найвідоміших “Конституція Атен” Аристотеля, де мислитель вживав термін “конституція” як синонім до устрою держави, “Конституція Цицерона”, “Конституція Солона”, “Конституція Лікурга”, група актів візантійського імператора Юстиніяна (IV ст.) тощо. За Середньовіччя лексему конституція зазвичай вживали у церковному праві, а відтак із ХVII — поч. ХVIII ст. її використовують для політико-правових актів договірного характеру, зокрема пактів та угод між міським патриціятом та правите-
Seite · S. 12Originalseite ↗

WIEŻOWCE NA ŚWIĘTOŚCIACH

— Panie Aleksandrze, niedawno w „Słowie Proświty” (nr 22 z 2011 r.) w publikacji „Hordy Batyja znów szturmują Dziesięcinną” rozmawialiśmy o sytuacji wokół naszej świętości — Cerkwi Dziesięcinnej w Kijowie. Kontynuujmy temat: jak rozwijają się wydarzenia? — Przede wszystkim w kwestii tak zwanej „kapliczki”, a w rzeczywistości sporej budowli cerkiewnej, którą samowolnie wzniósł Patriarchat Moskiewski obok pozostałości Cerkwi Dziesięcinnej. Okazało się, że położone obok Muzeum Historii nielegalnie dostarcza cerkwi prąd elektryczny. Choć muzeum ma umowę z miejskimi energetykami, zgodnie z którą placówka nie może nikomu przekazywać części przydzielonego jej prądu. Zwróciłem się do prokuratury i Głównego Zarządu Kontroli z propozycją wyjaśnienia, czy państwowe zasoby energetyczne nie są wykorzystywane dla tego „monasteru”. Zwróciłem się także do służb energetycznych, aby sprawdziły stan wyposażenia elektrycznego w tej moskiewskiej cerkwi. Okazało się, że nikt w ogóle nie przeprowadzał kontroli stanu przeciwpożarowego cerkwi. I praktycznie nikt nie ponosi odpowiedzialności za stan przeciwpożarowy budowli. A pożar w budynku mogą wykorzystać sami duchowni w celach prowokacyjnych, dla zaognienia sytuacji. Ostrzegłem o tym prokuraturę. Ogólnie rzecz biorąc, w sprawie losów Cerkwi Dziesięcinnej nie podjęto jeszcze żadnych decyzji. Jedyne co zrobiłem, to podniosłem starą decyzję Rady Miasta Kijowa w sprawie ustalenia prawdziwego wieku miasta Kijowa. A bez poważnych badań Góry Starokijowskiej nie da się go ustalić. I to powinno skłonić Instytut Archeologii Akademii Nauk do zintensyfikowania badań zarówno Cerkwi Dziesięcinnej, jak i terenu wokół niej. Dopiero po tym będzie można decydować o dalszym losie cerkwi. Niestety, na razie badania archeologiczne zostały wstrzymane z braku środków. Dziwne, że u nas na finansowanie badań naukowych pieniędzy nie ma, a na jakąś proponowaną „budowę Cerkwi Dziesięcinnej” one się znajdują. — Czym najbardziej musi zajmować się kierowana przez Pana komisja Rady Miasta Kijowa ds. kultury i turystyki? — Zajmujemy się praktycznie wszystkimi problemami tej sfery. Opracowujemy ogromną liczbę wniosków obywateli, przygotowujemy projekty decyzji Rady Miasta Kijowa. Skład komisji jest niejednorodny, co tu mówić ogólnie o korpusie deputowanych Rady Miasta Kijowa. Dlatego rada nie popiera wszystkich naszych pomysłów. W skład Rady Miasta Kijowa wchodzą w większości ludzie, którzy wcześniej popierali Czernoweckiego i zhańbili się jego projektami. Teraz popierają Popowa i Janukowycza. Niestety, korpus deputowanych (a są to przeważnie biznesmeni, mają swoje interesy) właśnie w kwestiach humanitarnych jest bardzo pasywny, nie rozumie znaczenia kultury. Z Kijowską Miejską Administracją Państwową jest inny problem: jest tam bardzo mało ludzi, którzy mają doświadczenie pracy w miastach z kulturalną przeszłością. Na przykład na Szczekawicy, jednej z legendarnych gór, na których założono Kijów, rozpoczęły się nielegalne prace budowlane, postawiono płot, a aktywiści ochrony historycznego Kijowa go zburzyli. A milicja, zamiast zajmować się deweloperami, którzy nielegalnie rozpoczęli prace, zaczęła zajmować się aktywistami. Niestety, dzisiaj nie istnieje państwowe wsparcie dla ludzi, którzy bronią kultury. Odnośnie konfliktu na Szczekawicy zaznaczę: wydzielono tam około 10 arów ziemi pod budowę prywatnego domu. Ale deweloperzy znieśli około jednej trzeciej Szczekawicy. Niedawno udało nam się uzyskać decyzję o wstrzymaniu tej budowy. — Proszę nakreślić kilka najbardziej bolesnych problemów sfery humanitarnej stolicy. — Pierwszy globalny problem — zabudowa Kijowa. Jest ona związana z kilkoma aspektami, w szczególności kulturą, turystyką, ochroną zabytków. Znamy surowe wymagania UNESCO, by zaprzestać zabudowy zboczy Dniepru, historycznego centrum stolicy, niszczenia zabytków. Ale wszystko trwa nadal. Niestety, zarówno ekipa Omelczenki-Kuczmy, która rozpoczynała te procesy, jak i ekipa Czernoweckiego-Juszczenki, która mogła je zatrzymać, nic nie robiły. Obecna ekipa Popowa-Janukowycza kontynuuje niszczenie starego Kijowa. Jednym z przykładów jest budowa na zboczach Dniepru budynku, centrum biurowego lub handlowego, na dachu którego będzie lądowisko dla helikopterów dla prezydenta. I bardzo dziwne, że ziemię pod budowę wydzielono prywatnej firmie, a nie strukturze państwowej. Inny przykład — pod pozorem przygotowań do Euro-2012 niszczą starą kijowską twierdzę. Ale Euro to wydarzenie, które szybko minie, a największa na świecie twierdza ziemna musi pozostać na zawsze. Urzędnicy nie rozumieją, że nie można niszczyć naszych zabytków dla kilku meczów piłkarskich. — Czy nie za często u nas powołują się na Euro-2012 przy wszelkich przekrętach? Co knują w strefie twierdzy? — Mówią, że trzeba tam zrobić jakąś „strefę gościnności” i już prowadzą prace przygotowawcze do budowy. Drugi poważny problem stolicy — stan placówek kulturalnych. Wystarczy zaznaczyć, że w mieście nie ma teatrów, które zostałyby zbudowane w czasach niepodległości, chociaż liczba ludności rośnie. Dzięki przeformatowaniu niektórych kin niby nastąpił wzrost liczby teatrów, ale to po prostu zaadaptowane budynki, w których teatrom trudno funkcjonować w pełni wartościowo. Dzisiaj budują tylko teatr na Podolu. Ponadto niszczy on cały krajobraz Zjazdu św. Andrzeja, a do tego prace trwają latami. A to, że nie ma pomieszczenia dla Muzeum Historii Kijowa, które swego czasu eksmitowano w celu umieszczenia tam sądu! W innych muzeach brakuje należytej ochrony, klimatyzatorów, środków przeciwpożarowych. Niedostateczna liczba pomieszczeń dla bibliotek. Nie ma własnego pomieszczenia biblioteka im. Łesi Ukrainki, centralna biblioteka Kijowa. Magazyny zbiorów rozmieszczone są w różnych budynkach. Budynek centralnego biura dawno sprzedano i tylko sąd nie pozwolił na razie eksmitować biblioteki. Dodam do tego, że już około pięciu lat ani fundusze muzeów, ani fundusze bibliotek nie były uzupełniane kosztem budżetu państwa. Dopiero niedawno bibliotekom wydzielono niewielkie środki. Nie wydziela się ich też na modernizację księgozbiorów. Na świecie biblioteki to nowoczesne centra komunikacyjne, gdzie konsultanci świadczą usługi, gdzie można nie tylko czytać książki, ale i pracować w Internecie. Nasze zaś pozostały na poziomie lat 50. ubiegłego wieku. Niektóre biblioteki są zamykane. Teraz zagrożona zamknięciem jest Biblioteka Muzyczna, która jest w centrum miasta (u nas to jedyna biblioteka muzyczna). Bardzo niska jest pensja pracowników bibliotecznych. — Sporo rozgłosu zyskał zamiar eksmisji kilku muzeów z Ławry. Państwa komisja broniła tych placówek. — I na ten moment podjęto decyzję, że muzea pozostają w Ławrze. Zacznijmy od tego, że te miejskie muzea po przekazaniu ich na własność państwową zostały uznane za nieprofilowe dla Narodowego Rezerwatu. Dlaczego nieprofilowe, nie wiadomo. Ale postanowiono, że trzeba je eksmitować. Rząd stworzył komisję, która miała zajmować się eksmisją muzeów z Ławry. Wchodziłem w skład komisji i, jak wielu ludzi, którym nie jest wszystko jedno, nalegałem na to, że te muzea trzeba przenieść do odpowiednich, przystosowanych dla nich pomieszczeń. Kiedy zaczęto liczyć, okazało się: aby przenieść muzea, potrzeba około dwóch mi- Oleksandr BRYHYNETS — poeta, prozaik, dziennikarz, polityk, radny Rady Kijowskiej z ramienia Bloku Julii Tymoszenko, przewodniczący stałej komisji rady ds. kultury i turystyki. Urodził się w 1962 roku w Kijowie. Ukończył Uniwersytet Kijowski im. T. Szewczenki, wydział dziennikarstwa. Pracował jako dziennikarz, redaktor wydawnictwa, w telewizji, doradca premiera. Autor wielu książek poetyckich, laureat kilku festiwali poetyckich. W 1995 roku stworzył i kierował Agencją Artystyczną „Terytoria A”. Jako autor tekstów piosenek, wspólnie ze znanymi kompozytorami stworzył ponad 100 utworów. miliardów hrywien na budowę pomieszczeń dla nich. Takich środków miasto, oczywiście, nie posiada, a zaadaptowanych pomieszczeń, niestety, również. Dlatego z inicjatywy naszej komisji podjęto decyzję Rady Kijowskiej: eksmisja muzeów jest możliwa tylko pod warunkiem, że będą miały dokąd się przenieść. — Obecnie do dyskusji wniesiono tak zwaną Strategię rozwoju Kijowa do 2025 roku. Jakie są Pana przemyślenia na temat tej Strategii, w szczególności w odniesieniu do sfery humanitarnej stolicy? — Zacznijmy od tego, że obecnie jednocześnie opracowywane są dwa dokumenty: Strategia i Plan Generalny rozwoju miasta. I oto w nich są zdumiewające różnice. Na przykład Strategia przewiduje zwiększenie terytorium placów i dróg Kijowa trzykrotnie, a Plan Generalny — 1,7 raza. Kiedy zapytałem twórców Planu Generalnego, dlaczego nie chcą zwiększyć tej powierzchni trzykrotnie, odpowiedzieli, że to nierealne. Albo co innego. Strategia przewiduje zwiększenie liczby mieszkań w Kijowie 1,5 raza, czyli przez te 15 lat ma „wyrosnąć” jeszcze pół Kijowa. Ale przy tym Plan Generalny przewiduje, że liczba terenów zielonych pozostanie taka, jaka była. Co to oznacza? To, że zabudowę będą prowadzić drogą zagęszczania. Ale już dzisiaj każda budowa związana z takim zagęszczaniem prowadzi do potężnych akcji protestacyjnych. Do jakiego więc stanu doprowadzą miasto w ciągu 15 lat takich „zagęszczeń”? Jeśli natomiast zamierzamy 1,5 raza zwiększyć liczbę mieszkań bez zagęszczeń, po prostu burząc ogromną liczbę „chruszczowek”, to oznacza, że faktycznie powierzchnię mieszkalną trzeba będzie zwiększyć dwukrotnie, bo ten zasób mieszkaniowy „chruszczowek” trzeba będzie przecież odnowić. — Czyli przez półtorej dekady zbudować jeszcze jeden Kijów! Piękne plany… — Są w Strategii i takie dziwne punkty, jak zwiększenie o 20 lat długości życia kijowian. Albo piszą, że znacznie zmniejszy się przestępczość. Choć na razie tego nawet w przybliżeniu nie widać. Jeśli mówić konkretniej o kulturze, to dlaczegoś dla Kijowa, miasta, które szczyci się swoimi malowniczymi wzgórzami, unikalnym krajobrazem naturalnym, program rozwoju ma dziwną nazwę: „kulturalna dolina”. Czy podoba się Panu ten termin? — Dolina — to, oczywiście, bagno. Choć, w końcu, nie chodzi o nazwę? — Ale te procesy, które zachodzą teraz wokół Szczekawicy, Łysej Góry, — to, być może, jest właśnie przekształcanie naszych historycznych wzgórz w doliny. Dalej odnośnie do komponentu humanitarnego Strategii. Oto zapisano, że pięciokrotnie (!) ma zwiększyć się liczba muzeów. Jeśli my przez wiele lat nie możemy znaleźć pomieszczenia dla jednego muzeum, to skąd wziąć zasoby na budowę 150 nowych? Liczbę teatrów planują zwiększyć 2,7 raza! Jak to możliwe, skoro my jeden teatr budujemy 10 lat? Teatr „Kijów” przebudowują z kina również już wiele lat. Bardzo trudno wyobrazić sobie, że biznesmeni będą budować prywatne teatry. Jeśli oni jeszcze mniej więcej budują prywatne kina, to teatrów nie będą. — To co to w ogóle za „strategia”? — Ma ona charakter reklamowy. Wszystko to po to, aby urzędnicy, szef miejskiej administracji zrobili sobie PR razem z prezydentem. Żeby zwykli ludzie byli zachwyceni: patrzcie, mówią, mamy nową strategię. Zamiast tego mamy nowy ból głowy. Oto dla przykładu. Zaplanowano zburzyć pół hektara Ogrodu Botanicznego pod węzeł komunikacyjny przy nowym tak zwanym „moście Kirpy”. Z jednej strony władza chwali się, że oto tam coś zbudowali, a z drugiej, — lepiej, żeby niektórych budowli w ogóle nie było. Ciągle trzeba prowadzić wojny o zachowanie miasta. Oto na ulicy Luteranskiej wycięto drzewa, żeby na części szkolnego terenu postawić budynek. Pozwolenia są wypisane, niby wszystko zgodnie z prawem. Oto ona jest, ta systemowa zabudowa w działaniu. — Panie Aleksandrze, napięta działalność społeczno-polityczna, którą Pan prowadzi, chroniąc miasto, jego dziedzictwo historyczne, zabiera dużo czasu i energii. A chciałoby się przedstawić Pana jako ciekawego poetę, artystę, autora tekstów wielu piosenek. Stworzył Pan tak niezwykle ciekawy projekt, jak Agencja Artystyczna „Terytoria A”. Co on oznaczał dla Pana? — Dzięki stworzeniu „Terytorium A” współczesna ukraińska masowa kultura muzyczna nie została zniszczona. Jeśli spojrzeć na kulturę masową takich rosyjskich satelitów, jak Białoruś, Mołdawia, to zobaczymy, że tam narodowa kultura masowa tak i nie pojawiła się, została zastąpiona albo rosyjską, albo rumuńską. U nas też wszystko szło w stronę dominującej egzystencji wyłącznie masowej kultury rosyjskiej. Dzięki wysiłkom wielu ludzi, w szczególności organizatorów festiwalu „Czerwona Ruta”, udało nam się zaświadczyć o konieczności tworzenia ukraińskojęzycznej kultury masowej. Właśnie wtedy zadeklarowali swoją twórczością I. Biłyk, O. Ponomariow, zespół „WW”, Rusłana, Ani Lorak. Wtedy jeszcze byli oni przeważnie ukraińskojęzyczni. I wszyscy młodzi wykonawcy pragnęli być tacy, jak ci ukraińscy piosenkarze, a nie wszelacy rosyjscy. To tworzenie ukraińskiej gwiazdy było niezwykle ważne. I bardzo źle, że dzisiaj dziada-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mniej powstaje popularnych ukraińskich projektów. Udany ukraińskojęzyczny wykonawca ma wielu fanów, którzy postrzegają jego język jako własny. Kiedy takich wykonawców brakuje, większość ludzi wybiera za wzór rosyjskich czy amerykańskich piosenkarzy. — Mówi Pan o kulturze masowej, do której niektórzy odnoszą się sceptycznie. — Żadna kultura nie może być pełnowartościowa, jeśli nie jest w niej reprezentowana kultura masowa. Są ludzie, którzy uważają, jakoby ukraińska kultura stała się lepsza, jeśli będzie nie masową, a jedynie elitarną, a szeroki ogół niech słucha zagranicznej muzyki. W rzeczywistości zaś muzyka powinna być i elitarna, i dla szerokiego ogółu. Tak jak literatura. Dlaczego więc masowe rodzaje kultury, sztuki oddawano na pastwę zagranicznej kultury, języka? To był błąd naszej elity i ja pragnąłem ten błąd naprawić. Niestety, dzisiaj nasza młodzież nie ma już masowej ukraińskiej kultury i wychowuje się na wzorcach przeważnie rosyjskiej czy amerykańskiej muzyki. Ależ ona niesie w sobie obcojęzyczne aspekty. Wspomnieliśmy „Czerwoną rutę”, która podniosła kulturę masową na przełomie epok, kiedy stali się popularni Mykołajczuk, Hadyukiny, Wika. Potem „Terytoria A” rozszerzyła granice do muzyki rockowej, pop-muzyki. Lecz dzisiaj ukraińska muzyka znów jest wyparta w alternatywną niszę, na przykład ciężkiej muzyki, czyli dla elitarnej młodzieży. Natomiast widzimy liczne rosyjskojęzyczne projekty w rodzaju „Fabryki gwiazd”. Dlatego zachęcić ukraińską młodzież do śpiewania po ukraińsku — takim było moje zadanie wtedy i, niestety, stało się to jeszcze bardziej aktualne dzisiaj. — Mamy przecież jakieś ukraińskojęzyczne konkursy piosenki… — Tak samo, jak są ukraińskojęzyczne gazety, ale ile ich jest? Natomiast masowo wychodzą „Izwiestija w Ukrainie”, „Komsomolskaja prawda w Ukrainie”, „Siegodnia”, „Fakty” — wszystko rosyjskojęzyczne. Oto tak i ukraińskie konkursy: one są i ich nie ma, bo nie wpływają na środowisko. — A teleekran u nas wiadomo jaki… — Chyba że program „Głos kraju” na „plusach”, gdzie procentów 40 to ukraińskojęzyczna piosenka. Cała reszta — przeważnie rosyjskojęzyczny materiał. Przy okazji, to, że u nas pojawiło się tak wiele różnych show, świadczy, że władza chce odwrócić uwagę ludzi od naszych globalnych problemów. Żeby były radykalne zmiany na lepsze, trzeba zmieniać strategię państwa, jego kierownictwo na takie, które zrozumie: nie bywa udanych kosmopolitycznych państw. Nie warto wśród kosmopolitycznych nazywać Ameryki, bo w rzeczywistości USA daje przykład, jak właśnie kultura służy wzmocnieniu państwa. W Ukrainie zaś takie zalew rosyjskich seriali telewizyjnych, że nie zdziwię się, jeśli jutro w gabinetach naszych urzędników państwowych pojawią się portrety Putina, które figurują w tych serialach. I kultura, i państwo nie mogą być pozanarodowe. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

FRANCUZ I UKRAINIEC PRZEZ DZIESIĘCIOLECIA SZUKALI „WICHRA”

Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Chodzi o 28-letniego Fabiena Jouesa z Francji i 64-letniego Dmytra Hoduna ze wsi Nowomykołajiwka w obwodzie chersońskim. Do niedawna nie wiedzieli o sobie nawzajem nic, tak jak nie wiedzieli o tym, że Roman Karłowycz Kerntopf, sotnik UPA „Wicher”, który zginął w 1947 roku i któremu we wsi Hołowyn w rejonie kostopolskim na Rówieńszczyźnie wzniesiono pomnik, jest ich wspólnym przodkiem. Obecnie los rodzinny połączył Jouesów z Hodunami, a pierwszą jaskółką w tym nieoczekiwanym i całkowicie przypadkowym spowinowaceniu stała się wspólna podróż na te rówieńskie tereny, gdzie niemiecki żołnierz świadomie wykonał desperacki krok — przeszedł na stronę UPA. A spowinowacić się Francuzom i Ukraińcom, znaleźć rodowodową wspólnotę pomógł Internet. Właśnie w Internecie Fabien Joues, leśnik z zawodu i historyk z powołania, nieoczekiwanie natrafił na publikację o „nieślubnym”, czyli o Dmytro Hodunie, któremu mama, była łączniczka partyzancka, tuż przed śmiercią wyjawiła tajemnicę: jego ojcem jest sotnik „Wicher” o niemieckim nazwisku Kerntopf. Fabienowi Jouesowi nazwisko Kerntopf było dobrze znane, gdyż jego babcia Lidia pochodzi z Kerntopfów i miała brata Romana, urodzonego w 1913 roku, który podczas II wojny światowej poszedł na front i zaginął bez wieści. Wtedy zrodziło się przypuszczenie — czy to nie ten sam Kerntopf? Dalsze „dotarcie” do Hodunów, korespondencja z nimi, a później przyjazd Fabiena na Ukrainę ostatecznie potwierdziły fakt, że dla Francuza sotnik UPA „Wicher” to dziadek (jako brat babci), dla Ukraińca — ojciec, a między sobą Dmytro Hodun i Fabien Joues są wujem i siostrzeńcem. — Moja babcia Lidia, która wyjechała z Ukrainy razem z całą rodziną Kerntopfów za granicę w 1939 roku, nauczyła mnie języka ukraińskiego — opowiada Francuz. — Ona, dzięki Bogu, wciąż żyje, często wspomina Ukrainę, wieś Berestoweć na Rówieńszczyźnie, gdzie mieszkała, a odwiedzić rodzinne strony już, niestety, nie może — zdrowie nie pozwala. Wiem: kiedy przywiozę z Berestowca garść rodzinnej ziemi, którą kazała koniecznie wziąć, będzie babcia nad nią i płakać, i cieszyć się. A jeszcze ucieszy się jej serce z tego, że odnalazł się ślad Romana, że pamięć o bracie szanują na Ukrainie i że postawiono mu nawet pomnik. Jeszcze bardziej przejmująca jest opowieść Dmytra Hoduna, który na podstawie przeżytego i doświadczonego napisał powieść historyczną „Nieślubny”. — W dzieciństwie często męczyłem matkę jednym i tym samym pytaniem — kto jest moim ojcem, dlaczego go z nami nie ma, dlaczego chłopcy nazywają mnie bękartem? — wyznaje Dmytro Hodun. — A ona, płacząc, za każdym razem odpowiadała: „Podrośniesz, opowiem. A teraz o to nie pytaj. Wiedz tylko: twój ojciec zginął na wojnie. Zmienią się czasy — kiedyś, być może, dowiesz się o nim więcej…”. Życie toczyło się dalej — ukończyłem ośmioklasową szkołę we wsi Hubkiw w rejonie bereźniańskim, dokąd mama przeprowadziła się, wychodząc za mąż. Po służbie wojskowej los rzucił mnie na Chersońszczyznę. Tam, w Skadowskim technikum rolniczym, opanowałem specjalność „agronomia”. Obecnie mieszkam we wsi Mykołajiwka w obwodzie chersońskim. Więc gdziekolwiek byłem, zawsze chciałem poznać prawdę o ojcu, i oto, kiedy mama poczuła, że choroba wzięła ją w mocne kleszcze, dla niej, w istocie, nadszedł moment prawdy. Sama zdecydowała się wyjawić tajemnicę. Co wieczór przez prawie tydzień opowiadała mi o czasie wojennym i powojennym: jak była łączniczką UPA pod pseudonimem „Nina”, jak wykonywała zadania, jak korygowała działania powstańcze, jak wielokrotnie ratowała się przed śmiercią, jak zimą, będąc już w ostatnim miesiącu ciąży, dostarczała gryps do kryjówki i pośrodku lasu zaczęły się u niej bóle porodowe, jak na krzyk o pomoc odpowiedzieli ludzie, którzy przypadkowo znaleźli się w lesie, przyjęli poród… Wszystko opowiedziane tak bardzo mnie poruszyło, że „na gorąco” zacząłem notować wspomnienia mamy. Wkrótce przelały się one w powieść wspomnieniową, którą nazwałem „Nieślubny”. Nazwałem tym słowem, którym często „kłuto” mnie w dzieciństwie. W tej powieści nie zacząłem niczego wymyślać, wszystko jest tak, jak opowiedziała mama. O ojcu faktów okazało się nie tak znowu wiele. Mama, w której się zakochał, nie znała nawet jego prawdziwego imienia. Dla niej był sotnikiem „Wichrem”. Poznali się u ciotki mamy na chutorze, gdzie było „miejsce kontaktowe”. Potem dziesięć razy przecinały się ich drogi podczas działań powstańczych. Ostatni raz — w kryjówce, dokąd łączniczka przyniosła gryps i gdzie przyznała się „Wichrowi”, że będą mieli dziecko. Wtedy powstaniec bardzo się ucieszył, miał nadzieję wysłać ukochaną w bezpieczne miejsce… Jego ostatnimi słowami były: „Dbaj o siebie i dbaj o nasze dziecko!”. Dlaczego ostatnimi — bo „Wicher” poszedł na zadanie i nie wrócił, zginął w walce. Dowiedziawszy się od matki o ojcu, Dmytro Hodun podjął aktywne poszukiwania jego życiowych śladów. Ale od razu natrafił na trudność. Okazało się, że tylko na terenach rówieńsko-wołyńskich powstańców pod pseudonimem „Wicher” było prawie dwudziestu. — Gdziekolwiek pisałem, do jakichkolwiek archiwów się zwracałem — wyznaje Dmytro Hodun — ale nijak nie znajdowałem „powiązania” z mamą. Szczególnie wiele takich odzewów otrzymałem po kilku publikacjach w prasie pod tytułem „Mój ojciec nazywał się Wicher”. Otrzymałem też fotografie „wichrów”, ale za każdym razem, gdy pokazywałem zdjęcie mamie, ona tylko wzruszała ramionami: „Nie, to nie on”. I nagle (tutaj jestem wdzięczny rówieńskiemu badaczowi historii Rostysławowi Jahnyczowi) w moje ręce trafiła fotografia, zobaczywszy którą mama o mało nie zemdlała. Tak — ona od pierwszego wejrzenia rozpoznała swojego „Wichra”. Od tego czasu dokładnie wiedziałem, kogo mam szukać. W tych poszukiwaniach bardzo pomógł mi Mychajło Kołodij z rejonu kostopolskiego, który, co więcej, stał się inicjatorem wzniesienia pomnika na grobie sotnika „Wichra”. Oto tak dowiedziałem się o własnym ojcu. Zatem teraz nie ma wątpliwości — był nim Roman Karłowycz Kerntopf (Zawirucha). Dlaczego Zawirucha? Bo choć miał niemieckie nazwisko, to z narodowości nie był Niemcem. Jego ojciec — Ukrainiec, oficer armii petlurowskiej Zawirucha. Kiedy Zawirucha zginął, matka „Wichra” Anna, moja babcia, wyszła za mąż za niemieckiego kolonistę, a ten adoptował Romana. Przed II wojną światową rodzina wyjechała do Niemiec. Tam Roman przeszedł szkolenie i wrócił na Ukrainę jako niemiecki oficer z armią najeźdźczą. Ale, trafiwszy w rodzinne od dzieciństwa strony, wykonał desperacki krok: zdezerterował z obcej mu armii i wstąpił w szeregi UPA. Wtedy też powstaniec poznał dziewczynę-łączniczkę, którą pokochał i z którą spodziewał się syna. Ale nie doczekał się… Naoczni świadkowie opowiadają, że „Wicher” był nieustraszonym żołnierzem. Brał udział w walkach zarówno przeciwko faszystom, jak i przeciwko enkawudzistom. Z jego udziałem odbyło się wyzwolenie kamieniołomu w Berestowcu, zniszczenie kolumny samochodów z niemieckimi żołnierzami na drodze z Hlatowej do Berestowca oraz odzyskanie zrabowanego przez Niemców mienia we wsi Iwanyczi… A zginął „Wicher” w walce z „jastrzębkami” (członkami grup operacyjnych NKWD). Enkawudziści już martwe jego ciało wywieźli do wsi Hołowyn, chcieli zakopać bez pogrzebu, bez krzyża. Ale przyjaciołom powstańca udało się wykraść ciało i pochować go z chrześcijańską czcią. Później z honorami pochowano „Wichra” w Hołowynie. Na grobie sotnika, a także na miejscu walki, postawiono pomnik bojownikom o wolność Ukrainy. To miejsce dla mnie jest święte. A obecnie stało się święte także dla Fabiena Jouesa, który przyjechał tutaj, aby pokłonić się jasnej pamięci swojego przodka. Znamienne jest również to, że krewna miłość do Ukrainy przejawiła się także u Fabiena. Ukraińskie tereny tak bardzo przyciągnęły go historią, przyrodą, pięknem, że Francuz chce się do nas przeprowadzić. A odnalazłszy jego ślad, odkryli dla siebie nie tylko więzi rodzinne (dla jednego sotnik UPA „Wychor” to dziadek, dla drugiego – ojciec), ale także niezwykłe i zarazem pełne zaangażowania uczestnictwo niemieckiego oficera bojowego Romana Karłowicza Kerntopfa w narodowowyzwoleńczej walce o wolność Ukrainy. Fabien Jouez i Dmytro Hodun odwiedzili także sławną Peresopnicę, gdzie powstawała Ewangelia Peresopnicka, ukraińska Księga Pierwsza. Dmytro Hodun (z lewej) wraz z rodziną oraz rówieński badacz historii Rostysław Jahnycz przy pomniku wzniesionym w miejscu, gdzie zginął sotnik „Wychor”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

myśl”. Zaplanowano tam w sumie 20 tomów. Jest to zamówienie państwowe. Słownik wydano w nakładzie tysiąca egzemplarzy, a potem jeszcze tysiąca. Proszę spojrzeć, wydawałoby się, że tak ważna książka jak słownik akademicki, a taki niewielki nakład na całą Ukrainę. Absolutnie nieprzemyślana polityka dotycząca nakładów. — Czy Państwa wydawnictwa są zgrupowane w jakieś serie? — Seryjności jako takiej u nas nie ma. Zaplanowaliśmy „Sławne imiona Ukrainy”, ale wyszła jedna książka. Obecnie możemy mówić o serii słowników, literatury przekładowej, serii literatury o języku, o historii. — A w jakim nurcie tematycznym poruszacie się obecnie? — Naszym celem jest utwierdzenie idei narodowej, wszechstronny rozwój języka ukraińskiego, odtworzenie i ochrona ukraińskiej tożsamości. Chcemy, aby nasza literatura pomagała doskonalić wiedzę, poszerzać światopogląd. Czas się zmienia, codziennie trzeba wzbogacać się wiedzą. Niech i niewiele książek wychodzi, ale w naszym środowisku są ludzie, którzy naprawdę czytają. Są ludzie, którzy duszą są w „Proświcie”, a nie należą do niej formalnie. Chciałbym jeszcze zwrócić uwagę na to, że gwałtownie rośnie, potężnieje otaczająca przestrzeń komunikacyjna. Rozpatruję działalność Centrum Wydawniczego „Proświta” jako czynnik komunikacji społecznej. „Proświta” zgromadziła setki tysięcy ukrainocentrycznych ludzi, ukraińskich patriotów. Centrum Wydawnicze swoją produkcją wpływa na masy, jako jednostka społeczno-komunikacyjna pomaga kształtować świadomość narodową, podsyca energią narodową, zakumulowaną przez wiele pokoleń naszych poprzedników, każdą ukraińską duszę. Rozmawiała Ulana WOLYKIWŚKA 2007 Maksym RYŁŚKYJ. Życie duchowe podstawa. Artykuły i wypowiedzi o języku. Anatolij POHRIBNYJ. Zechcesz — i będziesz. Artykuły publicystyczne. 2008 Wołodymyr SKLIAR. Etniczny skład ludności Ukrainy 1959—1989 lat: etnojęzykowe skutki rusyfikacji. Wydanie naukowe. Taras SZEWCZENKO. Kobziarz. Mykoła ŻULYŃŚKYJ. On wiedział, jak wiele waży słowo… Artykuły o I. J. France. Mychajło KOSIW. Język — to środek komunikacji i porozumienia między ludźmi, a nie przedmiot waśni i rozłamu kraju. Seria „Bez języka nie ma narodu!”. Olha MALUTA. „Proświty” i Państwowość Ukraińska (druga połowa XIX — pierwsza połowa XX w.). Na 140-lecie towarzystwa „Proświta”. Kruty. Styczeń 1918 roku. Dokumenty, materiały, badania, scenariusz filmowy. Opracował Jarosław Hawryluk. 2009 Arkadij SYDORUK. Hołodomor: kiedy Ukraina i świat uznają prawdę? Rozważania nad tragedią. Seria „Złota pektorał”. „Ukraińskie bajki ludowe”. Księga 7. Bajki Huculszczyzny. Zapisał, opracował i literacko przygotował Mykoła Zinczuk. 2010 Kruty. Styczeń 1918 roku. Dokumenty, materiały, badania, scenariusz filmowy. Opracował Jarosław Hawryluk. Wydanie drugie, poprawione i uzupełnione. Czy język ukraiński stanie się ojczystym dla Ukraińców? Projekty ustaw, materiały konferencji, artykuły. 2011 Switłana SAWOYŚKA. Językowo-polityczny separatyzm jako czynnik destabilizacji jedności narodowej społeczeństwa ukraińskiego w warunkach transformacji postsowieckiej. Monografia. Daniel KRMAN. Dziennik podróży (Itinerarium 1708—1709). Wydanie drugie, uzupełnione.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

ВВААССИИЛЛЬЬ ККЛЛІІЧЧААКК:: «МИ ПРАГНЕМО ВИСОКОЇ ЯКОСТІ ВИДАНЬ»

— Василю Йосиповичу, пригадаймо, з чого починалося видавництво? — Я все життя працював у видавництвах, зокрема в “Молоді”, “Веселці”. Завжди був активний у громадському житті — і в Товаристві української мови, і в Товаристві “Просвіта”. У липні 1992 року на запрошення Павла Мовчана прийшов працювати у “Просвіту”. Спочатку в Товаристві був видавничий відділ, а 1995 року створили видавничий центр. За цей час ми видали понад 200 назв книжок. Накладів набереться загалом близько мільйона примірників. Ми завжди були зорієнтовані на українську тематику. Як приклад можу назвати книжку Є. Гуцала “Ментальність орди”, публіцистику Павла Мовчана, інше. — Чи брали участь у форумах, виставках? — Брали участь фактично в кожному форумі видавців у Львові й пропонували на конкурс свої книги. Але на нас не звертали уваги до 2004 року. Успіх 2004-го був несподіваний. Я спочатку навіть не повірив. Це був дуже хвилюючий момент. Гран-прі здобула книжка поезій Миколи Воробйова “Слуга півонії” з його малюнками. А 2005-го Микола Панасович отримав за неї Національну премію імені Тараса Шевченка. 2006 року лауреатом Шевченківської премії став наш автор Анатолій Погрібний за книжки “По зачарованому колу століть” і “Поклик дужого чину”, що вийшли у нашому видавництві. 2006 року на Львівському форумі ми отримали відзнаку за книжку Р. Радишевського та В. Свербигуза “Іван Мазепа в сарматсько-роксоланському вимірі високого бароко”. 2007-го у рейтинговій акції “Книжка Року” це видання вибороло нагороду в номінації “Минувшина”, а в номінації “Голоси” — книжка поезій Василя Герасим’юка “Папороть”. Наш автор, дитячий письменник Євген Білоусов за книжку “Тарасове перо” 1996 Євген ГУЦАЛО. Ментальність орди. Статті. 1997 Олександр ПОНОМАРІВ. Фонеми Г та Ґ. Словник і коментар. 1998 “Просвіта”: історія та сучасність (1868—1998): Збірник матеріалів та документів, присвячених 130-річчю “Просвіти”. Чорна книга України. Зб. документів, арх. матеріалів, листів, доповідей, статей, досліджень, есе. 1999 Даніел КРМАН. Подорожній щоденник. (Itinerarium 1708—1709). Літературно-історичне видання. Анатолій ПОГРІБНИЙ. Розмови про наболіле, або Якби ми вчились так, як треба… Публ. роздуми. Наук.- публіц. видання. Юрій ГНАТКЕВИЧ. Чи злетить птаху синє небо… Нариси про русифікованих і русифікаторів та гірку долю української мови в незалежній Україні. Публіцистика. 2000 Юрій ГНАТКЕВИЧ. Уникаймо русизмів в українській мові! Короткий словник-антисуржик для депутатів Верховної Ради та всіх, хто хоче, щоб його українська мова не була схожою на мову Вєрки Сердючки. Марія ВОЛОЩАК. Неправильно — правильно. Довідник з українського слововживання. За матеріалами ЗМІ. Олесь ГОНЧАР. Поетичний пунктир походу. Поезії. ЛЕПЕХА Т. В. Українська мова. Навчальний посібник. Свята земля. Гравюри Миколи Стратілата. 21 гравюра. Тарас ШЕВЧЕНКО. Кобзар. 2001 БУРЯЧОК А. А. Українсько-російський транслітерований словник власних імен і найпоширеніших прізвищ. Олександра СЕРБЕНСЬКА, Марія ВОЛОЩАК. Актуальне інтерв’ю з мовознавцем: 140 запитань і відповідей. Іван ЮЩУК. Мова наша українська. Статті, виступи, роздуми. “Книга має бути влучною”, — стверджує директор ВЦ “Просвіта” Василь КЛІЧАК, розповідаючи про видавничу діяльність. Шістнадцять років Василь Йосипович очолює Видавничий центр “Просвіта”. Тож напередодні двадцятиріччя Незалежності ми цікавимося злетами і падіннями, здобутками і промовистими досягненнями видавництва. отримав державну премію імені Лесі Українки. — Цього року плануєте брати участь у Форумі видавців у Львові? — Так. Збираємося надіслати на конкурс три книжки: “Крути. Січень 1918 року: документи, матеріали, дослідження, кіносценарій”, упорядник Ярослав Гаврилюк, “Подорожній щоденник” Даніела Крмана, “Сад божественних поезій. Тематична антологія французької поезії ХІ—ХХ віків у перекладах Всеволода Ткаченка”. — Нині видавництва, зорієнтовані на українську тематику, перевидають книжки, які уперше побачили світ у ВЦ “Просвіта”. Але про це мало хто згадує… — Так. Ми самі винні в тому, що мало дбаємо про свій піар, або люди просто до нас так ставляться. Наприклад, Києво-Могилянське видавництво 2007 року випустило книжку Євгена Гуцала “Ментальність орди”. Видання повторне, а перше здійснили ми 1996 року. Тоді ця книжка вийшла накладом 10 тисяч примірників і мала неабиякий розголос. Це було знакове видання. Подібна історія була із книжкою “Розстріляне Відродження” Юрія Лавріненка, яка спочатку вийшла у нас, а згодом у “Смолоскипі”. — На Ваш погляд, у чому унікальність ВЦ “Просвіта”? — Нині багато новоутворених видавництв із різних причин не надають важливого значення саме редакторській підготовці видань. Якщо, наприклад, автор своїм коштом видає, то вони роблять усе: і макет, і верстку, а в текст не втручаються. Вони фактично знімають із себе будь-яку відповідальність. Над такими книжками треба добре попрацювати. Всі недоліки видно неозброєним оком. Ми робимо хоч кількісно небагато, але намагаємося досягати високої якості видань. Зайвий раз хочу нагадати — ми надали великого значення роботі над книжкою “Декамерон” Д. Боккаччо у перекладі Миколи Лукаша. Річ у тім, що творча спадщина Миколи Олексійовича потребує нового прочитання. Тому що він жив сам, у нього не було сім’ї, не мав нащадків, які б продовжили роботу з оприлюднення його спадщини. Є багато неопублікованих його робіт. “Декамерон” у перекладі Лукаша виходив 1964 року у видавництві “Дніпро”. Але редактори його правили, редагували текст. Ми ж відтворили так, як хотів перекладач. Микола Лукаш хотів мову середніх віків передати українською мовою, яка могла бути тоді. Він зібрав докупи всі діалекти і витворив такий варіант. Тут багатий і науковий, і довідковий апарат книги. Це справді наша велика робота. — У видавничому портфелі чимало рукописів? — Про “чимало” не скажу. На найближчі кілька років вистачить. Є автори, які видають книжки власним коштом. Інколи ми йдемо на ризики, випускаємо своїм коштом, але система книгорозповсюдження діє погано… Над цим треба працювати і потрібно мати штат. — Чи побачить цього року світ Словник української мови? — Уже шість років ми працюємо над Словником української мови. Віддрукований на машинці, він пролежав в Інституті української мови років 15—20. Робота дуже складна й довготривала. Сподіваємося, що завершимо її до кінця цього року. Не знаю, чи будуть якісь відзнаки, але те, що Словник прозвучить, — однозначно. У незалежній Україні таких словників ще не було. За роки незалежності виходило багато різних словників. Є словники, які упорядковували відомі науковці, професори-літературознавці. А в Інституті української мови мені пояснили, що це робота фахівців-лексикографів. І наш Словник української мови — фаховий, академічний, такий, яким має бути. Я переконаний, що про нього говоритимуть. Словник української мови (перший том), на який усі чекали, випустило видавництво “Наукова
Seite · S. 14Originalseite ↗

PRZEŁOMOWE KSIĄŻKI, KTÓRE UJRZAŁY ŚWIAT W CENTRUM WYDAWNICZYM «PROŚWITA»

Olekса PINCZUK, Petro Czerwiak. Alfabet Ukraińca — język. Szkic popularnonaukowy. Stepan NALYWAJKO. Tajemnice odkrywa sanskryt. Wydanie popularnonaukowe. Zinaida TARACHAN-BEREZA. Taras Szewczenko, Świątynia i współczesna Ukraina. Jurij ŁAWRINENKO. Rozstrzelane Odrodzenie. Antologia 1917–1933. Poezja–proza–dramat–esej. Przygotowanie tekstu, fachowa redakcja i przedmowa prof. Mykoły Najenka M. K. Taras SZEWCZENKO. Hajdamacy. Poemat. Po ukraińsku i angielsku. Ilustracje Opanasa Słastiona. Ilustrowane wydanie prezentowe w futerale. Anatolij POHRIBNYJ. Po zaczarowanym kole wieków, czyli nowe rozmowy o bolesnym. Wydanie naukowo-publicystyczne. Ukraińska aforystyka. 100 autorów. 3500 aforyzmów. T. 1. Wydanie naukowo-publicystyczne. 2002. Semen STARIW. Śmierć głodowa. Przeł. z angielskiego Rostysława Dotsenki. Leonid KUCENKO. Dominus. Małaniuk: tło i postać. Wydanie naukowe. Seria „Bez języka nie ma narodu!”. Wasyl WASYLASZKO. Ukrainie — po ukraińsku! Artykuły o języku. Iwan DZIUBA. Zacznijmy od szacunku dla siebie. 2003. Redaktor Oleksandr PONOMARIW. Ukraińska ortografia — powrót do narodowych podstaw. PONOMARIW O., KLIMENKO N., CZERNUCHIN J. Nowogrecko-ukraiński słownik. Perejasławska rada: znaczenie historyczne i polityczne konsekwencje. Materiały z konferencji naukowo-praktycznej. Oleksandr KONOWIEC. Ukraiński ideał: szkice historyczne. Oświetlenie działalności „Proświty”. Iwan JUSZCZUK. Nasz język ukraiński. Artykuły, wystąpienia, rozważania. Wydanie drugie, uzupełnione. Mykoła WOROBJOW. Sługa piwonii. Poezje. Maria WOŁOSZCZAK. Niepoprawnie — poprawnie. Słownik użycia języka ukraińskiego. Na podstawie materiałów mediów. Drugie, uzupełnione wydanie. 2004. Jewhen BIŁOUSOW. Pióro Tarasa. Ilustrowała Oksana Chejlik. Dla młodszego wieku szkolnego. Borys JACENKO. Słowo o wyprawie Igora jako źródło historyczne. Tajemnice dawnych pisarzy. Wydanie naukowe. Trypolska cywilizacja w dziedzictwie Ukrainy. Materiały z konferencji naukowo-praktycznej. Wydanie naukowo-publicystyczne. Ukraina w słowach. Słownik-przewodnik mowoznawczo-krajoznawczy. Podręcznik. Nina SZYŁO. Rosyjsko-ukraiński słownik. Leksyka terminologiczna. Anatolij POHRIBNYJ. Wezwanie potężnego czynu. (Z rozmów o bolesnym.) Wydanie literacko-publicystyczne. Pawło MOWCZAN. Korzenie. Księga rozważań. Część 1. Krótki objaśniający słownik języka ukraińskiego. Pod redakcją D. H. Hrynczyszyna. Serhij KOWALENKO, Olha PUHACZ. Opis Ukrainy kozackiej roku 1649. Przewodnik. Taras SZEWCZENKO. Kobzarz. Ilustrował Wołodymyr Harbuz. Szlakami Tarasa. Utwory laureatów Pierwszego Ogólnoukraińskiego Konkursu książek tworzonych przez dzieci, poświęconego 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. 2005. Seria „Biblioteka szkolna”: Dziewczyna z legendy. Maruśa Czuraj. Adrian KASZCZENKO. Opowiadania o chwalebnym Wojsku Zaporoskim Niskim. Oleksandr OLESZ. Książęca Ukraina. Przeszłość Ukrainy w pieśniach. Jurij ŁAWRINENKO. Rozstrzelane Odrodzenie. Antologia 1917–1933. Poezja-proza-dramat-esej. Przygotowanie tekstu, fachowa redakcja i przedmowa prof. Mykoły Najenki. Wydanie drugie. Leonid HŁIBOW. Wystrojony osioł. Wybrane utwory. Iwan FRANKO. Nie skarżę się na ciebie, losie… Wybrane utwory. Wasyl KOROLIW-STARYJ. Nieczysta siła. Baśnie. Wołodymyr SOSIURA. Kochajcie Ukrainę. Wiersze. Taisija LEPEKHA. Ukrainoznawstwo. Podręcznik akademicki. Petro FEDOTIUK. Dobrodzieje i szkodnicy. Studia o języku (z notatników redaktorskich). Jurij HNATKEWYCZ. Za świętą sprawę ukraińską. Artykuły, wystąpienia, rozważania. Wydanie artystyczno-publicystyczne. Pod znakiem gwiazdozbioru Księcia Rosi. Zbiór wierszy ku pamięci Tarasa Melnyczuka. Wasyl STUS. Tak i ty spłoń. Tak i ty spłoń. Wiersze. Po ukraińsku i po rosyjsku. Na język rosyjski przełożyli Ljubow Syrota i Anatolij Tkaczenko. 2006 DEMIANCZUK H. S., DEMIANCZUK B. H., DEMIANCZUK A. H. Ukraińskie krajoznawstwo: karty z historii. Wydanie naukowe. Wadim PEPA. Ukraina w zwierciadle tysiącleci. Wydanie literacko-publicystyczne. Giovanni BOCCACCIO. Dekameron. Przełożył Mykoła Łukasz. Wydanie nieredagowane. Rostysław RADYSZEWSKYJ, Wołodymyr SWERBYHUZ. Iwan Mazepa w sarmacko-roksolańskim wymiarze wysokiego baroku. Monografia składająca się z 12 esejów literacko-krytycznych. Ciągłość ruchu narodowego. Z okazji 100-lecia kijowskiej „Proświty”. Taras SZEWCZENKO. Kobzarz.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Niezwykła jest rola nauczyciela. Nie bez powodu istnieje tak wiele pieśni ludowych i wierszy o pierwszej nauczycielce, ponieważ jej wpływ na rozwój osobowości dziecka jest ogromny. Bardzo wiele zależy od tego, kto wychowuje. Jest to tak zwana zasada mentora. Może nim być ojciec, nauczyciel, osoba będąca wzorem do naśladowania, jest to wreszcie sam system edukacji, jego metody i zasady funkcjonowania. Ważne jest środowisko i mikrośrodowisko, w które trafia dziecko. Jeśli wpływają na nie różne negatywne towarzystwa, grupy przestępcze, może to zniweczyć rozwój osobowości lub tran— Dla utalentowanych ludzi ważna jest atmosfera katalityczna — atmosfera zachwytu twórczością, kiedy otaczają ich przyjaciele-myśliciele. Jest to tak zwana zasada plejadowości, która polega na tym, że talenty i geniusze z reguły pojawiają się w tym samym czasie obok siebie i razem z innymi talentami. Starożytne Ateny w ciągu stu lat w IV—V w. p.n.e. dały ludzkości więcej geniuszy niż cała ludzkość przez tysiąc lat, położyły one fundamenty współczesnej kultury. W starożytnej Helladzie Ateńczycy ponad wszystko kochali zbierać się na placach i omawiać problemy, dyskutować. W literaturze ukraińskiej zasadę plejadowości reprezentują osiągnięcia i błędy. Czy człowiek w podeszłym wieku może stać się utalentowanym malarzem lub pisarzem, jeśli wcześniej nigdy nie przejawiał zdolności twórczych? — To zależy od wewnętrznej struktury osobowości. Są ludzie konsumenci i są twórcy. Konsumenci żyją cudzymi pomysłami, a ludzie produktywni nawet na emeryturze kontynuują aktywną pracę. Zauważalne jest, że w stowarzyszeniach twórczych jest wielu ludzi starszych. Zazwyczaj jest to twórczość amatorska, ale nawet próba zrobienia czegoś zasługuje na pozytywne postrzeganie. Dla emerytów twórczość to ratunek. — Obecnie młodzież nie wyobraża sobie życia bez Internetu. Pana zdaniem, wpływa on negatywnie czy pozytywnie na Ukraińców? — Często studenci, nie dokładając wysiłku, ściągają gotowe referaty i prace zaliczeniowe z Internetu, a wcześniej trzeba było własnym wysiłkiem opracować dziesiątki źródeł literackich, samodzielnie skompilować myśli w jedną logiczną całość. Wraz z pojawieniem się wirtualnej komunikacji człowiek może ukształtować się jako konsument cudzych pomysłów, bez własnych przemyśleń. Internet nie pozwala na pełnowartościowy rozwój osobowości. Młodzież prawie nie potrafi łączyć myśli w łańcuch, to w większości urywki i skojarzenia zamiast całościowego myślenia. — Dlaczego u ludzi twórczych często nie układa się życie osobiste, skoro biografie znanych pisarzy i malarzy obfitują w dramaty, przeżycia i zdrady? Dlaczego zamiast cichej rodzinnej oazy geniusze wybierają samotną drogę w bezkresnych pustyniach własnych przeżyć? — Geniusze w płaszczyźnie bytowej i moralnej są takimi samymi ludźmi jak wszyscy. Ale z drugiej strony, cechuje ich pewna dezadaptacja, to znaczy, że trudniej przystosowują się do społeczeństwa. Bywają też harmonijni geniusze, oni odnoszą sukcesy. Lecz, niestety, jest ich niewielu. Geniusze są nieprzystosowani, trudno im prowadzić stabilne, dostatnie życie. Która żona wytrzyma męża-geniusza z niestabilnymi zarobkami i stylem życia? Dlatego częste są rozwody i dramaty rodzinne. U człowieka twórczego nie może być inaczej, jest on spontaniczny. W ogóle twórczość to pewna dysharmonia, to sprzeczność między osobowością twórcy a światem. Człowiek zrównoważony ze światem tworzyć nie będzie. Twórca często nie akceptuje ogólnie przyjętych zasad i stereotypów, wchodzi w sprzeczności z prawami społeczeństwa. Dlatego ludzie twórczy często są niezrównoważeni, trzeba ich rozumieć i wspierać. — Aleksandrze Władimirowiczu, czy psychologowi łatwo jest sporządzać portrety psychologiczne znajomych, rozumieć ich głębokie przeżycia i znajdować optymalne dla nich drogi rozwiązywania problemów? — Stosunkowo łatwo w odniesieniu do osób mało znanych i nieznanych. A bliskim psycholog często nie może pomóc. Im bliższy człowiek, tym gorzej go widzisz. Zresztą technologii psychologicznych niepoprawnie jest używać wobec bliskich. Psycholodzy mają wiele problemów wewnętrznych. Czasami do psychologii idą ludzie z dużymi problemami psychicznymi, myślą, że w ten sposób sobie pomogą. To specyfika naszego zawodu. Psycholog, jak i ksiądz, powinien być delikatny, bo ludzka dusza to delikatna materia, którą można uszkodzić jednym nieostrożnym ruchem. Rozmawiała Natalia ANTONIUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

OŁEKSANDR HUBENKO: «TYLKO POPRZEZ WYCHOWANIE UTALENTOWANYCH LUDZI UCZYNIMY SPOŁECZEŃSTWO ODNOSZĄCYM SUKCESY»

— Ołeksandrze Wołodymyrowyczu, jakie odkrycia udało się poczynić naukowcom w dziedzinie psychologii twórczości w ostatnich dziesięcioleciach? — Ukraińska szkoła psychologii twórczości powstała 40 lat temu. Jej założycielami byli wybitny ukraiński psycholog Wołodymyr Andrijowycz Romeneć (obecnie nieżyjący), a także akademik Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, doktor nauk psychologicznych, profesor, kierownik laboratorium psychologii twórczości Instytutu Psychologii im. H. S. Kostiuka NAPN Ukrainy Wałentyn Molako. Ten ostatni stworzył nowatorską koncepcję twórczości — strategiczną koncepcję myślenia. Polega ona na tym, że myślenie kieruje się kilkoma strategiami, rozwijając które, możemy kierować twórczą działalnością naukowców, wynalazców i innych specjalistów w różnych dziedzinach. Jest to bardzo aktualne w kontekście współczesnego rozwoju cywilizacyjnego, ponieważ ludzkość weszła w erę społeczeństwa informacyjnego, gdzie najważniejsze są kreatywne pomysły i innowacje. W tym aspekcie Ukraina posiada własne oryginalne osiągnięcia. Kolejna sprawa — Instytut Psychologii opracował cenne i efektywne technologie nauczania oraz rozwoju intelektu dziecka. Zazwyczaj nauczanie bazuje na „szkole pamięci”, kiedy uczeń zapamiętuje osiągnięcia innych ludzi. Często zapominamy o głównym celu edukacji — nauczyć dziecko samodzielnego myślenia, nie tylko rozumienia i odtwarzania cudzych myśli, co też jest ważne, ale także, za pomocą przyswojonej wiedzy, tworzenia nowych. Chciałoby się, aby z przemyśleniami i rekomendacjami naszych naukowców bardziej liczyli się i pomagali je wcielać w życie kierownicy odpowiednich struktur. — Czy udało nam się oderwać od radzieckiego podejścia do nauczania? — Radzieckie podejście do procesu nauczania nie było tak złe, jak może się wydawać na pierwszy rzut oka. Nasza edukacja w wielu aspektach wciąż trzyma się dzięki tej inercji i potencjałowi, które zostały wypracowane 20 lat temu. Nieprzypadkowo najwybitniejszymi pedagogami świata byli Ukraińcy, w szczególności utalentowany inteligent Anton Makarenko. Czynił cuda w wychowaniu: dzieci-przestępców przekształcał w pełnowartościowych członków społeczeństwa. Według Makarenki do dziś działają instytuty naukowo-badawcze i laboratoria w Japonii, Niemczech, ponieważ interesuje ich doświadczenie socjalizacji ukraińskiego pedagoga, proces przemiany małego dzikusa, potencjalnego lub realnego przestępcy w pozytywnego i użytecznego obywatela. Znani na całym świecie są także Wasyl Suchomłynski i Kostiantyn Uszynski. Aktywnie wdrażamy tak zwaną „system boloński”, który można nazwać „systemem obolońskim”, ponieważ ma on bardzo niewiele wspólnego z realnym europejskim systemem bolońskim. W rzeczywistości nasz „system boloński”, który praktykuje się w niektórych ukraińskich uczelniach wyższych, to przeciwnaturalna symbioza systemu bolońskiego, który bazuje na wolnej działalności poszukiwawczej studenta, z radzieckim, który ma obowiązkowe wymogi. I dlatego student, aby otrzymać dopuszczenie do egzaminu, musi zaliczyć w ciągu kilku dni mnóstwo modułów, a potem niemal w tydzień zdać 5—6 egzaminów, a nawet więcej. Zrozumiałe — samodzielnie się nie przygotuje, a ściągnie. To nie edukacja, a taśmociąg do deformowania normalnej działalności mózgowej człowieka. Jeśli wcześniej w radzieckich podręcznikach była logiczna ciągłość od paragrafu do paragrafu, rozwijała się myśl autora i dzięki temu myśl dziecka również logicznie i systemowo się rozwijała, to teraz niektóre podręczniki nie mają logicznej ciągłości — to urywki niesystematyzowanej wiedzy, połączone pod jedną okładką. Kolejna niepokojąca tendencja — obecnie uczniowie korzystają z broszur z odpowiedziami do zadań z matematyki, a także z chrestomatii z gotowymi wypracowaniami. Taką „pożyteczną literaturą” księgarnie po prostu obfitują. Oczywiście, w takich warunkach dziecko będzie kształtować się z ograniczonym potencjałem twórczym, minimum samodzielnej myśli. — Obecnie stało się modne używanie słowa „kreatywność”. Pracodawcy w wykazie cech zawodowych obowiązkowo umieszczają „umiejętność produkowania nowych pomysłów”. Czy nie warto przebudować systemu edukacji zgodnie z takimi wymogami czasu? — Sfera pedagogiczna na Ukrainie zawsze była na wysokim poziomie. Dlatego edukacyjno-kulturowe tradycje narodowe mogą stać się jednym z punktów oparcia, dzięki którym Ukraina wyjdzie do przodu. Ukraina przez ostatnie 20 lat bardzo wiele straciła w sferze rozwoju systemu edukacji. Przyjmijmy, że to trudności okresu przejściowego. Ale czas coś robić, a nie „przechodzić” z jednego stanu w drugi. W szczególności teraz uwagę państwa i społeczeństwa należy zwrócić na rekonstrukcję i rehabilitację systemu wychowania pozaszkolnego, w tym domów twórczości dziecięcej. Poprzez wychowanie utalentowanych ludzi stworzymy kreatywną gospodarkę, która wyprowadzi Ukrainę na nowy poziom. Jednak obecnie przeniesienie systemu edukacji na kreatywne twórcze metody nauczania jest niemożliwe. Do tego trzeba przebudować całą dydaktykę, a na to potrzeba dziesiątek lat pracy. — Dzięki twórczym ludziom można zbudować odnoszące sukcesy państwo. Jak wychowywać małych Ukraińców, aby wyrośli na nieprzeciętne kreatywne osobowości? — Twórczy potencjał wszystkich bez wyjątku dzieci z wysokim i niewysokim od urodzenia IQ można aktywizować do bardzo wysokiego poziomu. Ale dorośli nie zawsze potrafią znajdować zdolności i rozwijać je. Osobowość dziecka jest pochodną oddziaływań wielu czynników. Znaczenie ma kapitał społeczny rodziny — poziom wykształcenia rodziców i poziom życia, od którego w szczególności zależy możliwość sfinansowania jakościowej edukacji dziecka. Ważny jest nawet taki fizjologiczny aspekt kształtowania organizmu dziecka, jak pełnowartościowy, ze zbilansowanym kompleksem witaminowo-mineralnym, racjonowanie żywienia. Jeśli dziecko nie otrzymuje pełnowartościowego żywienia, to jego mózg nie może rozwijać się w należyty sposób. ukształtować jej potencjał twórczy w twórczość negatywną, czyli pomysłowość na drodze przestępstw. Istnieją metody rozwoju potencjału twórczego dzieci, które pozwalają uczynić twórcę z każdego dziecka, które ma normalny poziom rozwoju umysłowego. W szczególności opracowywaniem takich metodyk oraz technologii psychologiczno-pedagogicznych zajmują się pracownicy Instytutu Psychologii im. H. S. Kostiuka Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Istnieje jeszcze problem wygasania dziecięcych talentów. Ludzkość zna wielu cudownych dzieci, które we wczesnym dzieciństwie demonstrowały fantastyczne osiągnięcia, a dorastając, stawały się przeciętnymi. Przypomnijmy rodzinę pedagogów Nikitinów, których dzieci w wieku 10—12 lat wstępowały na uczelnie, w wieku 15—16 lat otrzymywały dyplomy, demonstrując wysokie osiągnięcia. Ale teraz nic o nich nie słychać. Mówi się, że dzisiaj te dorosłe dzieci mają wysokie osiągnięcia w różnych dziedzinach, ale nie ma w nich nic fenomenalnego. Zaprogramować geniusza jest niemożliwe. Można maksymalnie rozwinąć w dziecku umiejętności twórcze, ale to, jak objawi się ono w wieku dorosłym, zależy od niego samego. Czy nie straci tego ognika inicjatywy, czy nie podda się unifikującemu wpływowi otoczenia? — Twórczym ludziom obecnie trudno żyć na Ukrainie. Dlaczego? — W społeczeństwie, w którym faktycznie nie ma wysokotechnologicznej produkcji naukochłonnej, która bazowałaby na rozwoju nauki i techniki, popyt na osiągnięcia naukowe jest bardzo niski, praca intelektualna nie jest należycie opłacana i potencjalny naukowiec musi zarabiać pieniądze, nie realizując swoich talentów. W społeczeństwie musi być popyt na geniusza, a przy jego braku utalentowana osobowość staje się samotnikiem, a jej osiągnięcia społeczeństwo być może doceni za 100 lat. Dlatego geniusz musi wyjeżdżać do innych krajów, gdzie może w pełni się wykazać. Na Ukrainie nie ma popytu na wiedzę i potencjał twórczy, dlatego 60 procent naszych naukowców robi karierę na Zachodzie. — Czy można zmarnować talent, pokonując życiowe przeszkody? Ołena Pcziłka, Mykoła Kostomarow i Łesia Ukrainka. Rozkwit talentu odbywa się w różnych warunkach: albo w sprzyjających, gdzie talent kształtuje się jak kapryśny kwiat w szklarni, albo odwrotnie — w warunkach wielkiej biedy, kiedy geniusz wbrew okolicznościom jeszcze bardziej rozwija swój talent, zajmuje się twórczością. Nędzę otaczającego życia kompensuje treściwością, wyrazistością swojego wewnętrznego świata. Geniusz zagłębia się w sobie, aby nie poddać się wpływowi świata zewnętrznego. Jaskrawym przykładem realizacji właśnie takiego mechanizmu rozwoju talentu był młody chłop pańszczyźniany Taras Szewczenko. Jeszcze jeden jaskrawy przykład kształtowania się talentu w warunkach przeciwstawiania się niesprzyjającym okolicznościom — Jack London. Urodził się i żył w warunkach proletariackich przedmieść Ameryki, gdzie młodzież przeważnie piła lub wdawała się w bójki, pracowała po 14—16 godzin w nieludzkich warunkach. A on codziennie pisał swoje opowiadania i wysyłał je do gazet. Początkowo odmawiano ich publikacji, ale z czasem zaczęto je drukować. Jaka wola i wytrwałość w pragnieniu wyrwania się z negatywnego środowiska i wzniesienia się na literackie szczyty! Dlatego obdarowanie — to wola, szczególnie w niesprzyjających dla rozwoju warunkach. U każdego talentu obowiązkowo bywają próby, kiedy człowiek musi dołożyć ogromnych wysiłków, aby pokonać jakiś życiowy kryzys, przeszkodę na swojej drodze — wewnętrzną czy zewnętrzną. I właśnie to jest bodźcem do kreatywności, wszak twórczość — to tytaniczna praca. Rzadko bywa, że twórczość — to lekki spontaniczny proces, jak u Mozarta, kiedy on po prostu słyszał melodie, które rzekomo napływały z zewnątrz, i po prostu zapisywał je. — W starszym wieku pojawia się więcej czasu na to, aby przeanalizować życiowe doświadczenie, własne. O tym, jak zbudować system edukacji zgodnie z informacyjnymi realiami czasu, jak wychować z małych Ukraińców kreatywnych pracowników i jak swojego talentu nie rozlać na życiowych drogach, opowiada kandydat nauk psychologicznych, redaktor naczelny czasopism „Praktyczna psychologia i praca socjalna” oraz „Obdarowane dziecko” Ołeksandr HUBENKO. Od 25 lat zajmuje się psychologią twórczości, więc o twórczych ludziach wie wszystko.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ні-Т”), „Річка Геракліта” Ліни Костенко („Либідь”), seria książek dla dzieci pismem Braille’a („Грані-Т”). Jak wiadomo, stan wydawnictwa książkowego w państwie zawsze był wskaźnikiem jego poziomu kulturalnego. Co więcej — po tym czynniku zawsze można było powiedzieć, czy państwo ukształtowało się jako takie. Już Erazm z Rotterdamu oświadczał: „Moja ojczyzna jest tam, gdzie moja biblioteka”. Ostatnio, mimo gospodarczych i politycznych kataklizmów w państwie, ukraińskie wydawnictwo książkowe potężnie nabierało tempa. Dotychczas obniżenie finansowania przeprowadzenia tegorocznych Międzynarodowych Targów Książki nie było zauważalne dzięki dużej aktywności ich uczestników, dzięki rosnącemu zainteresowaniu książką, jednak trzeba być czujnym, aby ów książkowy zapał, który ogarnął kraj, w żadnym wypadku nie zgasł. Redakcja gazety „Słowo Proświty” składa głębokie kondolencje korespondentce Ludmile Iljenko w związku z ciężką stratą — śmiercią matki Iljenko Alły Oleksiejiwny.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Aby nie zgasł książkowy zapał

Maria Kucherenko „Literatura to kierowany sen” — mimowolnie przypominasz sobie Jorgego Luisa Borgesa, gdy trafiasz na takie targi-wystawy książek. Świat otwiera się w tak hipnotycznie barwnej różnorodności książek, że przy jednym stoisku można, całkowicie wypadając z czasu, stać pół godziny i tego nie zauważyć. Każda książka przyciąga wzrok, każda okładka pobudza wyobraźnię artystycznym designem. A jak szeroki jest wachlarz literatury: piękna, historyczna, publicystyczna, memuarystyczna, upominkowa, edukacyjna, naukowa, popularnonaukowa, albumy artystyczne, prasa periodyczna… Tegoroczne VII Międzynarodowe Targi-Wystawa Książki odbyły się w przededniu 20-lecia Niepodległości Ukrainy (16—18 sierpnia, Dom Ukraiński). Jej organizatorem był Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, współorganizatorem — Państwowe Przedsiębiorstwo „Dyrekcja Festiwalowo-Wystawiennicza”. Oczywiście taka data powinna była znaleźć swój wyraz w skali wystawy, uczynić ją niezwykłą. Czym więc się wyróżnia? „Czy finansowanie wystawy w tym roku zostało zwiększone w porównaniu z poprzednim?” — dopytywali dziennikarze, którzy przywykli ufać tylko liczbom, pierwszego zastępcy przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Anatolija Murachowskiego na konferencji prasowej w UNIAN. Pan Anatolij musiał przyznać, że wręcz przeciwnie — finansowanie zostało zmniejszone w porównaniu z zeszłym rokiem. Oczywiście, jeśli patrzeć z punktu widzenia finansowego, tegoroczna wystawa-targi w żaden sposób nie jest „wyjątkowa”, jednak sądzę, że nie wpłynęło to na nastrój miłośników książki — zarówno czytelników, jak i wydawców oraz księgarzy. Jak mówią, czym bogaci, tym radzi. Chwała Bogu, że targi książki takiej skali stały się w Ukrainie tradycją i przyciągają coraz więcej krajów. W tym roku w wystawie wzięły udział 112 ukraińskich i zagranicznych wydawnictw, czasopism, gazet oraz organizacji zajmujących się dystrybucją książek. Szczególnie miłe jest to, że do stałych krajów uczestniczących w wystawie, w tym przestrzeni postradzieckiej — Federacji Rosyjskiej, Białorusi, krajów bałtyckich, Azerbejdżanu — dołączył Iran. Bułgaria zaś oświadczyła, że jej udział w tym międzynarodowym wydarzeniu kulturalnym jest obecnie, podobnie jak dla Ukrainy, wyjątkowy — w tych dniach szeroko obchodzi ona 1330-lecie swojej państwowości. Na analogiczne pytanie dziennikarzy, czy kryzys wpłynął na bułgarski rynek wydawniczy, Wenclaw Widinski Rajlesku, przedstawiciel Światowej Asocjacji Bułgarów, z dumą oświadczył: wydawnictwa kwitną i na tę wystawę przeznaczono dwa razy więcej środków niż w zeszłym roku. Jaskrawym wydarzeniem VII Międzynarodowych Targów-Wystawy stała się prezentacja jubileuszowego projektu wydawniczego „Ukraina. Nasza epoka: 1991—2011” (wyd. „Kraina Mrij”), w tym spotkanie z pierwszym Prezydentem Ukrainy Leonidem Krawczukiem, który wystąpił w roli komentatora wydarzeń historycznych przedstawionych w tej publikacji, oraz z jej redaktorem — pisarzem Andrijem Kokotiuchą. Jeszcze bardziej zauważalna była jednak prezentacja w ramach narodowego projektu „Peresopnyckiej Ewangelii — 450 lat” wprost zdumiewającego wydania „Peresopnycka Ewangelia. Źródła i współczesność” (wyd. „ADEF—Ukraina”). Ten ukraiński Pierwodruk, zabytek XVI wieku, jak wiadomo, jest narodową świętością, na której przysięgają ukraińscy prezydenci podczas inauguracji. Książka wygląda następująco: na każdej lewej stronie — pomniejszona kopia oryginału; na prawej — dwie kolumny, z których w lewej znajduje się tekst transliterowany, a w prawej — tekst we współczesnym języku ukraińskim. Spośród podobnych znaczących projektów zaprezentowanych na wystawie na uwagę zasługiwało ukraińsko-białorusko-litewskie opracowanie historyczne „Bitwa pod Grunwaldem — bitwa narodów”, zrealizowane za sprawą Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Republiki Litewskiej na Ukrainie pana Petrasa Biecerkasa. Spośród krajowych wydawnictw chyba najaktywniej zaprezentowało się wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. W ciągu ostatnich półtora roku wyszło ono na nowy poziom — wydano więcej książek niż przez wszystkie dziesięć lat istnienia wydawnictwa. Taki twórczy zryw potwierdziła liczba prezentacji i sesji autografów. Moją uwagę, podobnie jak wielu odwiedzających wystawę, przykuła prezentacja książki znanego na świecie białoruskiego poety Wołodymyra Niekliajewa „Wieczny wiatr”. Jak wiadomo, podczas ubiegłorocznych wyborów prezydenckich na Białorusi kandydował on na urząd prezydenta przeciwko Ołeksandrowi Łukaszence. Poetę dotkliwie pobito, a prosto z reanimacji zabrali go funkcjonariusze organów ścigania. Obecnie Niekliajew nie może wyjeżdżać za granicę. Dlatego nie mógł osobiście uczestniczyć w prezentacji swojego zbioru poezji. Za to przyszli powitać książkę swojego przewodnika białoruscy opozycjoniści z przewodniczącym Białoruskiego Ruchu Solidarności „Razem” Wiaczesławem Siwczykiem. Szczerze podziękował tłumaczom — wybitnym ukraińskim poetom Wasylowi Herasymiukowi, Pawłowi Wolwaczowi, Tarasowi Fedjukowi. Trzeci dzień wystawy przebiegał pod znakiem „Koronacji słowa” — komitetu organizacyjnego Ogólnoukraińskiego konkursu powieści, scenariuszy filmowych i sztuk teatralnych, który od dawna stał się swoistym „poszukiwaczem złota” w odkrywaniu nowych nazwisk, tym samym stymulując rozwój ukraińskiego procesu literackiego. Po konferencji prasowej z udziałem Jurija Łohusza — przewodniczącego Zarządu ZAT „Kraft Foods Ukraina”, założyciela projektu — goście wystawy spotykali się ze zwycięzcami konkursu, oglądali filmy i spektakle na podstawie ich utworów. Tego samego dnia odbyło się uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom ogólnokrajowego konkursu „Najlepsza książka Ukrainy”, ustanowionego przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy. Szczęśliwym laureatem Grand Prix został Dom Wydawniczy „ADEF—Ukraina” za projekt „Ewangelia Peresopnicka. Początki i współczesność”. Dyplomy laureatów oraz „Kryształową księgę” otrzymała szereg wydawnictw, w tym album fotograficzny „Lwów Lewynskiego: miasto i twórca” Ihora Żuka (wydawnictwo „Hrani-T”), „Przygody na wyspie Klawaren” Iren Rozdobudko („Gra-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

ZAPOWIEDZI

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 1 miesiąc 4 UAH 77 kop. na 3 miesiące 13 UAH 71 kop.

Dział pracy proświtańskiej Nadiya KYRYAN Dział kultury Mykoła CYMBALYUK 279-49-47 Dział literatury Mariya KUCHERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMAKH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Nataliya ANTONYUK, Ulyana WOLIKOWSKA Redaktor dyżurny Nadiya KYRYAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 3 4 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301234 Nakład w sierpniu — 23 000 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn