Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №35 за 2005 рік

16 S. · 42 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI PIERWSZY WRZEŚNIA. CZAS DO SZKOŁY! Istnieje niebezpieczeństwo, że kuczmyzm nie zostanie przezwyciężony Str. 4

Zdjęcie H. Oborskiej Mykoła SKYBA jakkolwiek obecne zglobalizowane i zmodernizowane ludzkie plemię nie próbowałoby uniezależnić się od rytmów przyrody i surowego ładu tradycji, jednak po lecie i tak nadchodzi jesień. I nie ma na to rady. Oznacza to, że wraz z jesienią nadchodzi nowy rok szkolny, polityczny i biznesowy. Zresztą, jeszcze na początku XVIII w. nowy rok kalendarzowy dla kijowian zaczynał się właśnie 1 września, w dzień Symeona Słupnika. Dziś to Dzień Wiedzy. Definicja już tradycyjna, choć trochę dziwna: bo kiedy, jak nie latem, wielu miało okazję zetknąć się z wiedzą: do woli poczytać, wyruszyć w podróż, spotkać się z potrzebnymi ludźmi… Ale, najwyraźniej, chodzi o to, że wiedzę (czy też – informację) trzeba było zdobyć, trzeba ją jeszcze przetworzyć, wykształcić, przyswoić, uporządkować system wymiany informacji. Oto po to, zapewne, warto zbierać się w klasach i audytoriach, gabinetach i biurach, otrzymywać nowe zadania i nieoczekiwane wyzwania czasu. Zaczyna się praca klasowa… Chciałoby się, aby kulminowały ją okrzyki “klasa!”. Jasna sprawa, będą rozpacze i łzy, pogryzione ołówki, wyrwane z dziennika kartki, wagarowane lekcje, ściągnięte klasówki, zmarnowane lata… Ale jak dobrze, że jest miejsce, gdzie zawsze można rozpocząć proces nauki, dokąd można powrócić po to choćby we wspomnieniach czy w wyobraźni. Chciałoby się, aby byli tam nie tylko pedagodzy, ale i Nauczyciele, którzy będą oczekiwać od nas nie “wykutych” lekcji, a kreatywnych rozwiązań i zdolności interpretowania wiedzy, którą nosimy w sobie, nie wiedząc o tym… Ihor Lichowy o misji Tarasowej Góry Str. 8 Dyskusje generują strategemy, — to dlaczego my nie dyskutujemy? Str. 10–11

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Z NOWYM DOMEM, DRUGA KRYMSKA UKRAIŃSKA SZKOŁO-GIMNAZJUM!

„PROŚWITA” DZIŚ sformowano wysoko wykształcony, profesjonalny zespół, który zapewni należyty poziom nauczania w prawdziwie elitarnej placówce oświatowej. W pełnym zakresie programowym, na równi z ukraińskim, wykładać się tu będzie także język i literaturę rosyjską, od piątej klasy — drugi język obcy, od szóstej — informatykę. Działać będą kursy specjalistyczne, kółka zainteresowań, zajęcia fakultatywne. Pogłębienie nauki języka ukraińskiego, porozumiewanie się nim podczas lekcji i zajęć pozalekcyjnych pozwoli uczniom dobrze przygotować się do wstąpienia na wiodące uczelnie wyższe kraju. Co więcej, nową szkołę pod swoje skrzydła wzięli potężni i zamożni patroni, w szczególności Kijowski Uniwersytet Lotniczy, którego rektor Witalij Babak zagwarantował, że NAU (oprócz komputerów) będzie co roku wydzielać 50 budżetowych miejsc studenckich dla najlepszych absolwentów szkoły, których przyjmować będą na studia nawet

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ulana Hlibczuk w dawnym centrum ukraińskiego wszechświata Str. 14515

Z okazji 14. rocznicy niepodległości Ukrainy prezydent Wiktor Juszczenko swoim dekretem uhonorował nagrodami państwowymi dużą grupę robotników, rolników, naukowców, artystów, polityków, dziennikarzy oraz kierowników różnego szczebla. Wśród nagrodzonych znalazł się deputowany ludowy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, pisarz, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Pawło Mychajłowycz Mowczan (Order Księcia Jarosława Mądrego IV klasy). Członkowie Proświty szczerze gratulują Pawłowi Mowczanowi wysokiego odznaczenia i życzą mu niestrudzoności, natchnienia oraz zapału w pracy społecznej, politycznej i państwowej w imię Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

WITAMY!

W osadzie Komsomolśke na obrzeżach Symferopola uroczyście otwarto nową szkołę nr 43, której fundamenty położono jeszcze 15 lat temu. Na dokończenie długo oczekiwanej budowy nowoczesnego, technicznie wyposażonego, skomputeryzowanego kompleksu edukacyjnego na 1296 miejsc, składającego się z pięciu bloków, 50 gabinetów, dwóch sal gimnastycznych, auli oraz strzelnicy, z budżetów Ukrainy, Krymu i miasta przeznaczono 9 mln hrywien. Mistrzowie z „Krymbudu” postarali się, aby święto wprowadzenia się do pięknej szkoły odbyło się w wielkim stylu. bez egzaminów wstępnych. Zatem krymscy absolwenci, którzy opanują język państwowy oraz angielski, będą mieli otwartą prostą drogę do prestiżowej ukraińskiej uczelni wyższej, w której kształci się nie tylko pilotów; jedna trzecia specjalności to kierunki humanistyczne, działa już ponad 10 dodatkowych anglojęzycznych programów nauczania. Szkoła ta stała się czwartą placówką bazową Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, który poprzez system przygotowania przeduniwersyteckiego współpracuje z 240 szkołami Ukrainy. W nowej krymskiej ukraińskiej szkole-gimnazjum otwarto klasy także dla chętnych do nauki w języku rosyjskim, aby odciążyć starą, przepełnioną szkołę nr 34 w osadzie GRES, gdzie zajęcia odbywały się na trzy zmiany. …Krymski premier Anatolij Matwijenko w obu szkołach apelował, aby nie mieszać kwestii edukacji i zdobywania wysokiej jakości wiedzy z dyskusjami politycznymi. Ponieważ jeszcze przed otwarciem szkoła w Komsomolśkem zyskała skandaliczną sławę. Dokończenie na s. 7

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

CZY MAJDAN NIE STAŁ SIĘ PARTYJNY?

POST FAKTUM Stołeczny Majdan Niepodległości 24 sierpnia 2005 roku, choć powiewał pomarańczowymi sztandarami i napisami „Nasza Ukraina”, wyraźnie różnił się od „rewolucyjnego Majdanu”. Przypomniał się 22 listopada 2004 roku — pierwszy dzień protestu pierwszych romantyków rewolucji i faktycznie tylko kijowian, kiedy o fałszerstwie wyborów zaczęto mówić dopiero w nocy, a ostatecznych wyników CKW jeszcze nie ogłosiła. Ta sama niezbyt wielka liczba ludzi — kilkadziesiąt tysięcy. Jednak mimo zwycięstwa rewolucji w zeszłym tygodniu czuło się mniej tej desperackiej determinacji i pewności co do „wodzów”, która była wtedy, gdy my, przekraczając nieznane i strach, poszliśmy naprzeciw ruchowi samochodowemu Chreszczatyka i zablokowaliśmy go, demonstrując bezwarunkową gotowość do walki z reżimem. Być może brakowało także wytrwałości, inteligencji i jednomyślności tych pierwszych rewolucyjnych dni, kiedy kijowianie wytrzymali próbę stałości i dojrzałości obywatelskiej, przygotowując Majdan dla spragnionych sprawiedliwości z całej Ukrainy… Tym razem, niestety, ucierpiała też „demokratyczność” nowej władzy, wszak w stolicy i regionach ludzi, którzy przyszli na święto z „nie taką” symboliką (na przykład sztandary OUN-UPA), po prostu zmuszano do zwijania flag i plakatów albo w ogóle nie przepuszczano. Może niechęć do „nacjonalistów” nowego ministra spraw wewnętrznych i jednocześnie socjalisty Łucenki doszła do ostatecznej granicy? Czy władza w przededniu wyborów parlamentarnych nie chce widzieć innej symboliki, nawet przychylnych jej sił politycznych, oprócz NSNU? W tym kontekście niepokoi przypadek z symboliką Ukraińskiej Partii Ludowej w Równem, kiedy postawni młodzieńcy, wyraźnie podobni do naszych siłowików, poszarpali symbolikę UPL, oświadczając, że oprócz NSNU, „Batkiwszczyny” i Łytwyna nikogo nie uznają… 24 sierpnia 2005 roku na Majdanie czuło się po prostu ciekawość i ostentacyjną uroczystość święta. Nie dawało spokoju pytanie: co też powie Gwarant Konstytucji i lider narodu po długim braku komunikacji z narodem? Wszak wszyscy wciąż pamiętają obietnice wyborcze Wiktora Juszczenki, że będzie stale składał sprawozdania przed narodem. Po wysokostylowej mowie inauguracyjnej Prezydenta z tego samego Majdanu widzieliśmy pierwsze emocje i reakcje naszych obywateli ze wszystkich regionów na działania nowej władzy podczas pierwszej i jak dotąd ostatniej telekomunikacji narodu z Prezydentem 12 maja 2005 r. Wkrótce obywatele obserwowali na żywo na kilku kanałach telewizyjnych „wielkie spotkanie” Prezydenta z przedstawicielami mediów centralnych i regionalnych. Wtedy po raz pierwszy Prezydent ostro negatywnie wypowiedział się pod adresem (masowo, bez konkretnych nazwisk) dziennikarzy, oskarżając ich o czarny PR i wykonywanie politycznych zamówień dotyczących ministra sprawiedliwości pana Zwaricza. Biorąc pod uwagę jeszcze niektóre jego negatywne komentarze do pytań ludzi mediów, a także niektóre oświadczenia i decyzje polityczne, niektórzy zaczęli mówić, że Wiktor Juszczenko stopniowo przejmuje cechy autorytaryzmu swojego poprzednika. W związku z tym 27 maja rzecznik prasowy Wiktora Andrijowycza Iryna Heraszczenko obiecała comiesięczne orędzia telewizyjne Prezydenta Ukrainy do narodu. Jednak właściwe hasła i deklaracje trzeba było także wcielać w życie. Różne kryzysy — kadrowy, paliwowy, partyjny (tworzenie systemu monopartyjnego w postaci NSNU), eurointegracyjny, cukrowy itd. — oddaliły komunikację pierwszej osoby państwa z narodem. Na niekorzyść Prezydenta, najwyraźniej, zadziałał też jego publiczny „wybuch” wobec dziennikarza Serhija Łeszczenki, który opisał życie prywatne syna Prezydenta. W ten sposób wszyscy czekali, co też teraz powie Prezydent narodowi, wszak wobec zwycięzców Pomarańczowej rewolucji postawiono aż nadto wysokie wymagania, a nieznaczne podniesienie płac i emerytur, biorąc pod uwagę inflację cen, nie gwarantuje konserwacji rewolucyjnej euforii. Nad wystąpieniem Prezydenta rzeczywiście skutecznie popracowali „speechwriterzy” — było ono piękne, wyczerpująco precyzyjne i politycznie poprawne, chyba poza gorączkową tezą o tym, że „w obecnej Radzie Najwyższej wystarczy patriotyzmu, by zwiększyć próg wyborczy”, mając na myśli następne wybory parlamentarne. Dziwnie usłyszeć coś takiego od Prezydenta, który tydzień temu podpisał ustawę przyjętą przez Radę Najwyższą jako kompromis wszystkich sił politycznych, chociaż mógł ją „zawetować”… Oprócz tego Prezydent szlachetnie, ale na razie bezskutecznie, znów apelował do jedności weteranów wojny, napomykając o braku „pojednania” między bojownikami Armii Czerwonej a żołnierzami OUN-UPA, chociaż realnie wszystko rozbija się o przyjęcie przez parlament odpowiedniej ustawy, bo nigdy nie będzie podobnego totalnego „bratania się”. Także Wiktor Juszczenko nie zapomniał podkreślić roli Majdanu, zauważając, że „w tegorocznych sondażach po raz pierwszy od czternastu lat większość obywateli Ukrainy nazwała nasze państwo prawdziwie niezależnym”. Przypomniał Prezydent także o wiodącej roli Ukrainy na przestrzeni od Bałtyku do Morza Czarnego i o naszej przyszłości w Zjednoczonej Europie. Nawet więcej — „sukces Ukrainy jest w stanie otworzyć nowe horyzonty dla całego naszego kontynentu”. AKTUALNIE W lipcu tego roku ktoś (w tamtym czasie jeszcze nieznany) postanowił nieco poprawić nastrój zmęczonym upałem i ciężką pracą kijowianom. Na ulicach miasta pojawiła się duża liczba billboardów z wezwaniami w rodzaju: „Nas powinno być 52 000 000! Kochajmy się!”, albo — „Krajowi brakuje piłkarzy! Kochajmy się”. Oprócz piłkarzy, okazało się, krajowi brakuje kosmonautów, noblistów oraz „Oscarów” (czyli utalentowanych filmowców, aktorów). Mimo że wszyscy mieszkańcy miasta poprawnie zrozumieli, iż plakaty na billboardach proponują zastanowić się nad złą sytuacją demograficzną w kraju i wziąć się do dzieła, reakcja była różna. Młodzież przyjęła to „na hurra!”, ludzie w średnim wieku — z uśmiechem, starsi — różnie: około 3% ankietowanych respondentów w trakcie badania socjologicznego, które przeprowadzano podczas takiej akcji reklamowej, odebrało plakaty jako „reklamę rozpusty”. A jednak ironiczne billboardy większości kijowian się spodobały. Nawet idąc wieczorem do domu z pracy, pracownicy zaczęli po dobroci podpuszczać „pracoholików”, którzy zasiedzieli się na stanowiskach pracy: „Czemu siedzisz? Krajowi brakuje noblistów!”. Zadowoleni są też autorzy prowokacyjnego wybryku: Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Stowarzyszenie Reklamy Zewnętrznej Ukrainy”, do której należą agencje reklamowe, domy mediowe i firmy badawcze oraz operatorzy reklamy zewnętrznej. Zadaniem akcji było zwrócenie uwagi urzędników państwowych na problem reklamy społecznej na Ukrainie, kwestia której w państwie pozostaje dość nieuregulowana. W całości większość kijowian zakwalifikowała akcję jako reklamę społeczną. Co nie pokryło się z opinią kijowskiego... Nie zapomniał również o wolności słowa, „alfie i omedze demokracji”, która stała się już u nas rzeczywistością. Miło było usłyszeć także to, że nasz biznes po raz pierwszy wykazuje chęć wyjścia z „cienia”, i, co najważniejsze, przebudził się naród… Oczywiście Prezydent nie mógł zapomnieć o niedociągnięciach, oświadczając, że korupcja wprawdzie jeszcze istnieje, ale „przechodzimy do ostrej ofensywy przeciwko korupcji”. Dostało się od Prezydenta także strukturom siłowym, za reformowanie których ostatnio energicznie i ostro wziął się Petro Poroszenko i które, według słów Wiktora Juszczenki, „ochraniają kryminał”. „Wymagam od Rządu, organów ścigania natychmiastowego ustanowienia ścisłej kontroli na cle, w sferze stosunków ziemskich, przy wydawaniu zezwoleń i licencji. Od przyszłego roku zostanie wprowadzony jednolity porządek testowania abiturientów do wyższych uczelni. Podniesiemy status lekarza, zapewnimy należyte finansowanie medycyny. Wybijemy ekonomiczne podłoże spod korupcji” — zdecydowanie obiecał Prezydent. Po jego końcowych słowach o konsolidacji i „łączeniu wysiłków” z jakiegoś powodu nie opuszczało wrażenie, że Prezydent nie powiedział czegoś najważniejszego. Być może brakowało po prostu żywych, nieskomplikowanych słów bez kartki? Jeśli chodzi o ogólne oblicze święta, to po raz pierwszy nie obejmowało ono wielkiej parady wojskowej. Ta „pokazówka” dzielności naszych sił zbrojnych doprawdy wszystkim się znudziła. Z drugiej strony, co otrzymaliśmy w zamian? Dla mas — koncert „Ku chwale Ukrainy” w reżyserii Wasyla Wowkuna (głównego reżysera-inscenizatora inauguracji Juszczenki), który kosztował państwo 1 mln 65 tysięcy hrywien i który wielu nawet spośród VIP-ów zdążyło już nazwać „szarowarszczyzną”, obiecując następnym razem zaangażować „nietradycyjnych reżyserów” w rodzaju Andrija Żołdaka. A były jeszcze fajerwerki za 1 mln 40 tysięcy hrywien. Cała reszta, jak to mówią, dla elity: oficjalne przyjęcie Prezydenta w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie, bezprecedensowo zakrojone na szeroką skalę odznaczenie państwowymi orderami i odznakami 781 osób w Pałacu Maryjskim, złożenie kwiatów pod pomnikami Włodzimierza Wielkiego, Tarasa Szewczenki i Mychajła Hruszewskiego. Niecodzienne okazało się odznaczenie orderem księżnej Olgi „aktywnej uczestniczki” Pomarańczowej Rewolucji z Tarnopolszczyzny, baby Paraski. Chce się zapytać: gdzie są inni tysiące „aktywnych” kawalerów orderów — bab Parasek i dziadków Opanasów? Przykrością dla władzy, oprócz tego, można nazwać odmowę przyjęcia tytułów „zasłużonego dziennikarza” przez przedstawicieli „pomarańczowej” „Ukrainy Mołodej” Dmytra Łychowija i Ołeny Zwarycz. Piękną tradycją stała się wspólna modlitwa w Dzień Niepodległości Ukrainy pierwszych osób państwa i przywódców najliczniejszych wspólnot religijnych Ukrainy w Świętej Zofii. Inna sprawa, że być może warto byłoby kontynuować tradycję rewolucyjnego Majdanu, kiedy polityczni przywódcy i duchowi pasterze modlili się razem z narodem, aby wszyscy wreszcie poczuli, że „Z nami Bóg i Ukraina!” Wtedy, da Bóg, i konsolidacja Ukraińców nastąpi szybciej. Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

KOCHAJMY SIĘ!

Zdjęcie Ołeksandra Hałaty. Minister Jurij Pawłenko i reklamodawca Artem Bidenko władz miejskich. Władze Kijowa odmówiły uznania akcji „Kochajmy się!” za reklamę społeczną. I to nawet nie tyle ze względów moralnych. Chociaż minister ds. młodzieży i sportu Jurij Pawłenko, który był obecny na konferencji prasowej zorganizowanej przez Stowarzyszenie w tej sprawie, opowiedział dziennikarzom, że jeden z wysokich rangą kijowskich urzędników na posiedzeniu Gabinetu Ministrów domagał się natychmiastowego wyjaśnienia, który z ministrów „wzywał naród ukraiński do zajmowania się tym, czym zajmują się króliki” i pociągnięcia go do odpowiedzialności administracyjnej. A bardziej z niechęci do zwracania operatorom reklamy zewnętrznej części środków wydanych na akcję. Jak nakazuje prawo w przypadku reklamy społecznej. A środki zostały wydane niemałe. Wszakże uczestnicy akcji nie przegrali. Według świadectwa tego samego Jurija Pawłenki, akcja spodobała się wszystkim członkom rządu, począwszy od Premiera, podjęto decyzję o wspieraniu podobnych akcji. W szczególności Ministerstwo ds. młodzieży i sportu jest już gotowe do współpracy ze Stowarzyszeniem Reklamy Zewnętrznej. „Z tymi odnoszącymi sukcesy młodymi ludźmi…” — podkreślił młody minister Pawłenko i obiecał, że Ministerstwo będzie również sprzyjać rozwojowi tego sektora medialnego. Do Stowarzyszenia w sprawie reklamy społecznej zwracał się już inny urzędnik — wicepremier ds. humanitarnych Mykoła Tomenko. Zatem należy spodziewać się zamówień państwowych. A to już coś… Tym bardziej, że naród przychylnie odnosi się do reklamy społecznej jako faktu. W trakcie badań ankietowani zaproponowali następujące pilne tematy: ekologia, walka z narkomanią, pomoc bezdomnym i sierotom, walka z alkoholizmem. A co trzynasty uczestnik ankiety proponował tworzenie reklamy społecznej, która poprawiałaby nastrój: o miłości, humorze i tym podobnych. Jak zapewnił kierownik Stowarzyszenia Reklamy Zewnętrznej Ukrainy Artem Bidenko, na jednym „Kochajmy się!” sprawa się nie skończy. W przygotowaniu jest już kilka nie mniej interesujących projektów. Oczywiście już przy wsparciu rządu… Radmiła KORŻ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WŁADZA TRACI POPULARNOŚĆ

26 sierpnia dyrektor Kijowskiego Centrum Badań Politycznych i Konfliktologii M. Pohrebynskyj ogłosił wyniki sondażu opinii publicznej, przeprowadzonego w sierpniu 2005 roku. Chodziło w nim o ocenę przez obywateli działalności władzy, ranking sił politycznych, nastroje społeczeństwa wobec sytuacji gospodarczej i zagranicznopolitycznej oraz perspektyw itd. Dane socjologiczne zainteresowały tym bardziej, że przez ostatnie trzy miesiące, na tle kryzysowych sytuacji w polityce, powstała tajemnicza próżnia socjologiczna, która nie pozwalała realnie ocenić nastrojów społecznych. Zdaniem politologa Myhajła Pohrebynskiego instytucje socjologiczne po prostu ukrywają dane sondaży, które świadczą o tym, że władza powoli traci zaufanie obywateli. Gdy w maju bieżącego roku pozytywnie oceniało działalność Prezydenta 60% respondentów, to w sierpniu, według danych badania terenowego Centrum „Socis”, — już 42%. Co do oceny działalności premiera, to pozytywny stosunek do jego działań wyraziło 43% ankietowanych, wobec 61% w maju. Tylko 18% ankietowanych — spośród tych, którzy w trzeciej turze wyborów prezydenckich głosowali na Wiktora Juszczenkę — uważa, że nadzieje na nową władzę w dużej mierze się spełniły. 50% swoich wyborców Juszczenko jako prezydent zadowolił częściowo, a 27% jego sympatyków stwierdziło, że nadzieje w ogóle się nie spełniły. Co do korupcji, 44% Ukraińców uważa, że jej poziom za nowej władzy pozostał stabilny, a 33% stwierdziło, że korupcja nieco się zmniejszyła. z Ołeksandr Sołonec

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

możliwe, że także sztuczne doprowadzenie do bankructwa regionów i gałęzi przemysłu, którym on przewodzi. Nie wyklucza się również fizycznej likwidacji (w przeszłości na jego życie wielokrotnie zamachnięto się). SPP to najbardziej rozgałęziona siła polityczna w obwodzie. Kieruje nią Ju. Hrymczak, stronnik Josypa Winśkiego, który objął to stanowisko po Juriju Łucence. Socjaliści nie dokładali szczególnych starań dla zwycięstwa Juszczenki w obwodzie, część władzy otrzymali. Hrymczak objął stanowisko zastępcy gubernatora. Właśnie dzięki socjalistom stało się możliwe mianowanie wielu przewodniczących i ich zastępców w rejonach, gdzie obecne są interesy biznesu grupy Zwiagilskiego (przykład — rejon szachtarski). Po zwolnieniu z aresztu dołączył do nich, póki co niejawnie, także Borys Kołesnikow. Kołesnikow nie pójdzie walczyć o Kijów, ale w obwodzie postara się zająć miejsce politycznego wodza, co będzie na rękę zarówno Zwiagilskiemu, jak i Hrymczakowi. Pierwszy stara się być cieniowym liderem, drugi — posiadać zewnętrzne atrybuty władzy. Jeśli chodzi o „Batkiwszczynę”, to obecnie nie ma w niej stabilności. Jewhen Wołkow stracił partię, stając się zastępcą nowego przewodniczącego, deputowanego rady obwodowej Wołodymyra Skubenki. W ten sposób sytuacja dla „pomarańczowych” w obwodzie jest dość skomplikowana. Bez zmian kadrowych może stać się ona niekontrolowana i zakończyć się porażką. Wiktor HEWARIN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

DONIECKIE „POMARAŃCZOWE”

REGION Niestety, nawet po siedmiu miesiącach od dojścia do władzy nowej ekipy, obwód doniecki pozostaje najbardziej niestabilnym politycznie i społecznie napiętym regionem Ukrainy. Jest to związane z gwałtownym rozwarstwieniem zarówno w siłach rządowych, które są dość nieliczne w obwodzie, jak i w opozycji, która w Doniecku nie jest opozycją. Przechodząc etap rozwarstwienia, przy nieśmiałych próbach blokowania wśród różnych nurtów donieckich „pomarańczowych”, dziś dość umownie można mówić o tym, że w ich środowisku istnieją cztery ośrodki wpływu. I te ośrodki wpływu formują się na bazie ich realnych liderów. Takich jest dziś w obwodzie czworo. Anton Kłymenko (Ludowy Związek „Nasza Ukraina”), Ołeksandr Kłymenko (Ukraińska Partia Ludowa), Jurij Hrymczak (Socjalistyczna Partia Ukrainy) i Wołodymyr Skubenko („Batkiwszczyna”). Przedstawiciele partii Łytwyna (Partia Ludowa) na dziś nie mają wpływu w obwodzie, chociaż na ich „wypromowanie” wydano duże środki. Oni, najprawdopodobniej, będą blokować się w zależności od konfiguracji sił w ugrupowaniach rządowych. Charakterystyczne jest też to, że siły rządowe nie mają w obwodzie nie tylko znacznego poparcia wśród ludności, ale też nie są władzą w pełnym tego słowa znaczeniu. Tak się złożyło, że władzę w obwodzie dzielą nie politycy, a grupy finansowo-przemysłowe, takie jak Zwiagilskiego, Taruty, braci Wasyljewów i braci Klujewów. Zauważono, że władza kijowska, kierując swoje główne uderzenie przeciwko Rinatowi Achmetowowi i jego protegowanemu Borysowi Kolesnikowowi, z innymi ugrupowaniami próbuje znaleźć porozumienie, a nawet przeciągnąć je na swoją stronę. Zalecanie się do grupy Zwiagilskiego, nawet ze strony niektórych wysokich urzędników w Kijowie, dało temu ostatniemu możliwość przepchnięcia na kluczowe stanowisko w obwodowej administracji państwowej Borysa Adamowa, który zajmował to stanowisko również za poprzedniego reżimu. To właśnie on formuje politykę kadrową w obwodzie i praktycznie kontroluje działania lokalnych organów władzy. Często te jego działania przebiegają z niezwykłą brutalnością. Tak było w rejonie szachtarskim, kiedy przy wsparciu przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Panczenki (wysuniętego przez Adamowa i Hrymczaka) zajęto przy pomocy milicji i bandyckiego ugrupowania gospodarstwo, któremu przewodził kierownik rejonowej organizacji UPL Serhij Kopyłow, oraz wywieziono półtora tysiąca ton zboża z tegorocznych zbiorów. I takich przykładów są dziesiątki. Szczególną pozycję zajmuje w obwodzie Wołodymyr Bojko, który obrał kurs na wspieranie nowej władzy, chociaż ostro krytykuje niektóre nieprzemyślane kroki Rządu w całości i poszczególnych urzędników. Z tego można wyciągnąć wnioski, że przy właściwym podejściu nowa władza może znaleźć sojuszników także wśród przedstawicieli wielkich przemysłowców i przedsiębiorców. I łącznikiem między rządem a biznesem może stać się zastępca donieckiego gubernatora ds. przemysłu i jednocześnie zastępca przewodniczącego obwodowej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej Ołeksandr Kłymenko. Jako chyba jedyny przedstawiciel donieckiego biznesu, który pracował w zespole przyszłego prezydenta jeszcze od 2002 roku, jak nikt inny nadaje się do tej roli. Jeśli chodzi o liderów politycznych, to ich wpływ w obwodzie jest zbyt mały. Imię lidera NSNU Antona Kłymenki dla przeciętnego obywatela nic nie mówi. A postać jest dość ciekawa. Wypłynął na powierzchnię, będąc jednym z kierowników kampanii wyborczej Juszczenki w 2002 roku, a przedtem był kierownikiem kampanii Moroza w 1999 roku. Co do jego przynależności partyjnej, to wiosną gazeta „Żyzn”, według jego słów, twierdziła, że przebywa on w szeregach „Hromady”. W 2002 roku był znany jako przedstawiciel Romana Bezsmertnego, którego ten ostatni wszechstronnie wspierał. Kierując sztabem wyborczym „Naszej Ukrainy”, wsławił się przegranymi kampaniami wyborczymi do Rady Najwyższej oraz w wyborach uzupełniających do rady obwodowej i na stanowisko mera Makiejewki, gdzie siły opozycyjne poniosły największą klęskę. Już w 2003 roku Kłymenko został odsunięty od kierownictwa „Naszą Ukrainą” w obwodzie. Stając na czele prezydenckiego Ludowego Związku, nie zdołał skonsolidować zwolenników Prezydenta. Dziś nie wspiera go nawet większość sojuszników z rewolucji. Głównym celem Antona Kłymenki jest usunięcie ze stanowiska przewodniczącego OAP W. Czupryna. Jednak i tego nie udało mu się osiągnąć, mimo wsparcia zjazdu NSNU. Jak odnotowują regionalne i stołeczne media, najdynamiczniej rozwija się w obwodzie Ukraińska Partia Ludowa Jurija Kostenki. Chociaż dziś jest to jeszcze słaba siła polityczna, ma wielkie potencjalne możliwości, by w najbliższym czasie stać się kluczową w regionie. Obecnie trwa intensywna praca nad wymianą wielu kadr kierowniczych w terenie, które kierowały nominalnymi organizacjami, tworzona jest szeroka koalicja sił proprezydenckich, które jednoczą się wokół Ołeksandra Kłymenki. Wcielenie w życie jego programu: „Obwód doniecki — inwestycyjnie atrakcyjny region z europejskim poziomem jakości życia” — może stać się właśnie tą jednoczącą siłą, która zmieni stosunek ludzi do nowej władzy. Jednak już teraz mało kto wierzy, że Kłymenkowi dadzą możliwość zrealizowania zamierzeń. Mówi się otwarcie o poszukiwaniach kompromatów, przygotowywaniu prowokacji, szantażu, prześladowaniu jego zwolenników w terenie. FOTOPRZEGLĄD OŁEKSANDRA HAŁATY Dopiero co przed wakacjami deputowanym Rady Najwyższej udało się mniej więcej udanie przyjąć nową ustawę o wyborach, a przed rozpoczęciem nowej sesji otrzymali zadanie od Prezydenta: nabrać odwagi i jednak zdobyć się na podniesienie progu procentowego dla przechodzenia partii i bloków do parlamentu. Zadanie nie z łatwych. I nie dlatego, że deputowanym brakuje jakichś cech wolicjonalnych. Próg wyborczy 3% był dla różnorodnych partii jednym z najprzyjemniejszych momentów nowej ustawy o wyborach, która została przyjęta w 2004 roku, jeśli nie liczyć rezygnacji z systemu mieszanego i przejścia do systemu wyborów wyłącznie według list partyjnych, czyli proporcjonalnego. W takich warunkach radośnie podniosły głowy nawet te polityczne nieudaczniki, które w minionych wyborach ledwo ledwo przekroczyły jeden procent. Oczywiście, bardzo łatwo było twierdzić, że porażkę zapewniła im nie utrata zaufania elektoratu, a machinacje zbrodniczej władzy. A oto teraz, w nowych warunkach, wziąć zaledwie trzy procent — łatwizna... W lipcu tego roku siły polityczne z niepokojem oczekiwały możliwości takiej transformacji przy przyjmowaniu poprawek do ustawy. Obyło się... Ale niedługo. Kilka dni po ogłoszonych przez Prezydenta nadziejach na obywatelską odwagę deputowanych, projekt ustawy dotyczący poprawek do ustawy wyborczej w sprawie progów procentowych już wpłynął do Rady Najwyższej. I jeśli wcześniej prognozowano podniesienie „stawek procentowych” gdzieś do 4,5% dla poszczególnych partii i do 7% dla bloków, to autorzy projektu ustawy okazali się, jak to mówią, „świętsi od papieża” i ustanowili jednolity próg 7% dla wszystkich. Cóż może przynieść podobna nowacja do składu przyszłego parlamentu? Niektórzy mówią, że podniesienie progu potrzebne jest dla lepszej stabilności. Wokół Sekretariatu Prezydenta jednak pojawiło się ogrodzenie, powołane, by powstrzymywać zbyt natrętnych obywateli — w imię bezpieczeństwa pierwszej osoby państwa. Krytycznie nastawieni dziennikarze znów wyrzucają Prezydentowi: „Przecież Pan, Wiktorze Andrijowyczu, obiecywał nie stawiać na Bankowej ogrodzenia!..”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

WYŚCIG Z BARIERĄ

strukturyzacji sił politycznych, które będą reprezentowane w Radzie Najwyższej. Prognozuje się również całkowite odsianie tak zwanych „kieszonkowych partii”, które tworzy się pod odpowiednią osobę lub grupę finansowo-polityczną i które nie mają żadnego zabarwienia ideologicznego. Zatem może to doprowadzić do logicznego końca tak zwanych projektów politycznych. Choć dla nikogo nie jest tajemnicą, że na Ukrainie jedną z potężnych motywacji wyborców jest właśnie osoba lidera, wokół której tworzy się określona grupa. Na przykład, przy całej lojalności wobec osoby premiera, żaden politolog nie odważy się nazwać partii „Batkiwszczyna” partią, która została stworzona na bazie jakiejś istniejącej na świecie ideologii. To pewien projekt, którego siła tkwi w energii i charyzmie pani Tymoszenko, która dzisiaj, mimo pewnych błędów w pracy rządu, w każdej sytuacji przekroczy nawet zawyżony próg procentowy. Nie wytrzymują krytyki uwagi, że w ten sposób władza chce otrzymać w pełni kontrolowany przez siebie parlament, ponieważ całkiem niezłe szanse w takich warunkach mają obecnie opozycyjne projekty polityczne „Regiony Ukrainy” oraz „Trudowa Ukraina”, które mają wsparcie finansowe i swój elektorat na wschodzie i południu państwa. A nowo powstała „Nasza Ukraina” powinna zastanowić się nad blokowaniem z silnymi partnerami, bo proces powyborczego spadku aktywności i pewnego rozczarowania wyborców może zagrać zły żart z demokratami. Jeśli chodzi o projekt spikera Łytwyna, to temu ugrupowaniu pozostaje tylko wybór partnerów w bloku: czy z jedną stroną kroczyć na wybory, czy zwrócić w inną stronę. Gorzej sprawy mają się w partiach, które mają pod sobą pewne podłoże ideologiczne. Jeśli próg zostanie podniesiony, to na przykład siły narodowo-demokratyczne powinny zapomnieć o samodzielnym starcie w wyborach, a zacząć tworzyć silny blok. Nieprzyjemną niespodziankę mogą otrzymać komuniści, mimo swojego wciąż żywego elektoratu. Ostatnie wydarzenia, w których deputowani z kompartii brali żywy udział, nieco pogorszyły ich rankingi nawet u „wiernych leninowców”. Lepsza sytuacja jest u innych „lewicowców” — socjalistów, którzy mają swój elektorat, a ponadto w okresie powyborczym do socjalistycznych zasad ideologicznych zaczęli przejawiać zainteresowanie przedstawiciele „średniego wieku i średniej klasy”. To mniej więcej młodzi ludzie, którzy mają średnie dochody i dość kosmopolityczną orientację, mimo wszystkich „prorosyjskich reweransów” pana Moroza. Najprawdopodobniej właśnie ta warstwa elektoratu bardziej orientuje się na „szwedzki model socjalizmu” i znajduje się w poszukiwaniu przez wszystkich oczekiwanej „trzeciej siły”. Co więcej, badania socjologiczne świadczą, że w południowych regionach socjaliści dzielą pole wyborcze z takimi siłami jak „zieloni”, co daje możliwość niektórym politologom twierdzić o postrzeganiu socjalistycznej ideologii w tych regionach jako marginalnej. Jeśli chodzi o ideologicznych outsiderów procesu wyborczego — „zielonych” — to mimo pojedynczych huraoptymistycznych oświadczeń kierownictwa i wszelkiego podkreślania swojej „europejskości”, w odróżnieniu od ich europejskich kolegów, szans prawie nie mają. To, na tle wysokiego zainteresowania wyborców problemami ekologicznymi, jak świadczą badania socjologiczne, wskazuje na prawdziwe przyczyny coraz większego upadku „zielonych” w okresie powyborczym — nieefektywne kierownictwo i rozmyte priorytety polityczne. A jeśli nie liczyć PZU, które przebywa w dziwnym oszołomieniu, to na dzisiaj potężnej „zielonej” siły na Ukrainie nie ma. O „jarmarkach od polityki”, takich jak PSPU, „Bractwo” i tym podobne, nawet mówić się nie chce, chociaż zbyt aktywna pani Witrenko z towarzyszami ma szanse „przeskoczyć” w którymś z „opozycyjnych” blokowań. Jeśli chodzi o oczekiwaną przez wszystkich politologów mesjańską „trzecią siłę”, to zapewne w tym sezonie wyborczym ona na scenie się nie pojawi. Bo przede wszystkim musi to być „partia działania”, a czasu do wyborów pozostało tak mało, że zaufania u przeciętnego wyborcy aktywnymi działaniami nie zdoła zdobyć żadna partia, która nagle wyłoniła się z niczego lub z głębokiego anabiozu. No, chyba że politolodzy będą superprofesjonalistami. A i to... Taki układ sił politycznych mamy w momencie propozycji podniesienia progu procentowego. Zatem mówić o korzyści dla jakiejś konkretnej strony — pro-rządowej czy opozycyjnej — zapewne jeszcze za wcześnie. Zresztą w ogóle sytuacja z poprawkami do już zaktualizowanej Ustawy o wyborach układa się, jak to u nas ostatnio bywa, paradoksalnie z punktu widzenia ustawodawstwa — poprawki do ustaw można wnosić przez 240 dni od momentu przyjęcia ustawy. W momencie wygłoszenia przez Prezydenta propozycji dotyczącej obywatelskiej odwagi w kwestii progu wyborczego ten termin był już znacznie krótszy. Przyjmować nową ustawę? Najprawdopodobniej deputowani na to nie pójdą. Będą demonstrować, że są odważnymi ludźmi, w jakiś inny sposób. Do tego będzie jeszcze wiele powodów... Radmiła KORŻ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

WOŁODYMYR POŁOCHAŁO: «DZIESIĘCIOLETNIA NIEOBECNOŚĆ OPOZYCJI DOPROWADZIŁA DO KATASTROFALNYCH SKUTKÓW»

Zdjęcie H. Oborskiej — Panie Wołodymyrze, czy przeprowadzał Pan analizę polityczną tego, co wydarzyło się 14 lat temu, a także tego, co działo się później? — Już w tamtych dniach miałem komentarze i wystąpienia. Później napisałem szereg artykułów, które weszły do książek wydanych zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Moja zasadnicza ocena pozostaje taka sama, jak 14 lat temu. Była to technologia polityczna, instynkt politycznego samozachowania byłej komunistycznej nomenklatury, która zmuszona była ogłosić akt niepodległości, pragnąc przystosować się do szybko zmieniających się realiów, które ukształtowały się po nieudanym puczu w Moskwie pod nazwą GKCzP. Nie byłem tylko obserwatorem, ale także jednym z organizatorów Demokratycznej Platformy KPZR. Był to akurat nieznaczny okres mojej działalności politycznej, którą porzuciłem w 1991 roku. — Dlaczego porzucił Pan działalność polityczną? — Wybrałem naukę. Ponadto do Demplatformy KPU obok uczciwych komunistów, którzy chcieli reformowania KPU w partię socjaldemokratyczną światowych standardów (jak to stało się na Litwie), przyszło niemało karierowiczów i politycznych spryciarzy, którzy wykorzystali Demplatformę w osobistych interesach. — Kto na przykład? — Z dzisiejszych polityków to Filenko, Turczynow, Kuszniarow. Ktoś z nich pozostał przy demokratycznych zasadach w opozycji, a ktoś ewoluował w stronę autorytarnych praktyk rządzenia czy wielkiego oligarchicznego biznesu. Przy obecności tak różnorodnych elementów KPU nie miała perspektyw. Dlatego porzuciłem ten projekt polityczny. Nawiasem mówiąc, Ruch przeżył to samo, bo przyszło niemało ludzi, którzy byli pod nadzorem KGB. Służby specjalne kontrolowały procesy, realizowano działania agenturalne w celu kompromitacji liderów w oczach współmyślników. Gdyby dzisiaj odbyła się lustracja, to wielu ludzi z tych, którzy nazywają siebie demokratami, zostałoby zdemaskowanych jako ci, którzy współpracowali z ówczesnymi strukturami siłowymi. W latach 1988—1991 istniała szeroko rozgałęziona sieć informatorów w każdej komórce radzieckiego społeczeństwa. Wielu polityków do dziś znajduje się na haczyku tych, którzy o tym wiedzą. DEMPLATFORMA BYŁA PIERWSZĄ OPOZYCJĄ — Jak odbywało się kształtowanie i rozwój demokratycznej opozycji na Ukrainie? — Demplatforma była pierwszą opozycją wobec władzy. Potem jej zabrakło z katastrofalnymi dla Ukrainy skutkami. Czasami przejawiała się opozycyjność intelektualistów, inteligencji, która istniała w publicystyce, analizach politologicznych. Magazyn „Polityczna myśl”, który stworzyłem w latach 1992—1993, był krytyczno-politologiczny. Wtedy nie modna była opozycja, bo wszyscy zajmowali się tak zwaną „budową państwa” i opozycji za Krawczuka nie było. Nikt nie myślał o społeczeństwie obywatelskim, o realnej demokracji. W wymiarze politologicznym ogłoszenie niepodległości stało się swoistym aktem bratania się antykomunistycznej opozycji, w szczególności ruchowskiej, ze swoimi ideowymi wrogami, czyli z komunistyczną nomenklaturą. To bratanie się trwało długi okres i praktycznie zniweczyło prawdziwą obywatelską demokratyczną opozycyjność w ukraińskim społeczeństwie. Zaczęła się ona pojawiać pod koniec ubiegłego wieku wraz z początkiem „afery kasetowej”. To, że na Ukrainie przez około dziesięć lat nie było systemowej opozycji, zgubnie wpłynęło na wszystkie procesy społeczne. Akt ogłoszenia niepodległości stał się paktem kompromisu. Gdyby był to pakt jednodniowego kompromisu, to byłby on historycznie uzasadniony, a ten pakt odbył się za plecami trzeźwo myślących obywateli i stał się sprzeczny z naturą z punktu widzenia demokratycznych zasad i norm. Państwo „budowano” dla niewielkiej garstki ludzi. Po GKCzP nomenklatura przystosowała się do realiów i wykorzystała swojego sojusznika, byłą antykomunistyczną opozycję, w swoich celach. — Czy jako politolog może Pan stwierdzić, że społeczeństwo dzisiaj wyciągnęło lekcje z lat 90.? — Mówiłem o genezie kształtowania się poradzieckiego totalitaryzmu na Ukrainie. Po Pomarańczowej rewolucji obserwujemy podobną adaptację byłych adeptów reżimu Kuczmy. Dzisiaj praktycznie wszyscy okazali się w obozie „pomarańczowych”. W latach 90. widzieliśmy pewną technologię polityczną — przejmowanie haseł czy coś w tym rodzaju. Nawet w pierwsze wybory prezydenckie Krawczuk szedł z tymi tezami, które były kluczowe w ideologii Ruchu. Zrośnięcie się komunistów z narodowymi demokratami w sprzeczny z naturą symbiozę negatywnie odbiło się na społeczno-politycznym rozwoju. Komunistyczna nomenklatura 24 sierpnia swojej władzy nikomu dobrowolnie nie oddała. Ten komunistyczno-autorytarny system nie zniknął, on przekształcił się w oligarchiczno-biurokratyczny autorytarny reżim polityczny. OD 1991 ROKU ZACZĄŁ SIĘ UPADEK DEMOKRACJI — Czy Pan wtedy o tym mówił? Nie można było w żaden sposób wpłynąć na procesy polityczne? — Nie. Hasłem nie była „budowa demokracji”, a „budowa państwa”. Moje wystąpienia odbierano jako wystąpienia przeciwko państwu, czyli nie jestem patriotą, jestem przestępcą. Wszyscy ogłaszali zjednoczenie i konsolidację, ale jednoczyli się ludzie o absolutnie różnej kulturze politycznej i nie dla rozwoju demokratycznej, obywatelskiej Ukrainy, a dla zachowania zewnętrznego spokoju. Faktycznie od 1991 roku zaczął się upadek demokracji na Ukrainie. Demokratyczny etap przypadał na lata 1988—1991. Potem chodziło o jakiekolwiek państwo dla samego państwa. Narodowi demokraci i diaspora wrogo przyjmowali tezę, że trzeba budować nie tylko państwo, ale i społeczeństwo obywatelskie. Wszystkie partie polityczne tworzono autorytarnie, lider wszystko dyktował. Nikt aż do Pomarańczowej rewolucji nie mówił o społeczeństwie obywatelskim. ISTNIEJE NIEBEZPIECZEŃSTWO, ŻE REŻIM KUCZMY NIE ZOSTANIE POKONANY — Czy po pomarańczowej rewolucji główne tendencje polityczne uległy zmianie? — Istnieje paralela. Znowu Krawczuk wysunął hasło konsolidacji: „Zjednoczmy Ukrainę!”. W rzeczywistości wszystko się powtarza. Chodzi o zjednoczenie nomenklatury, polityków, wielkiego biznesu, czyli warstw panujących społeczeństwa (1—2 %), a nie całego społeczeństwa. Hasła pomarańczowej rewolucji były skierowane przeciwko autorytaryzmowi, przeciwko łamaniu praw człowieka. Pozostały one jedynie hasłami. Istnieje niebezpieczeństwo, że reżim Kuczmy również nie zostanie pokonany, tak jak nie został pokonany reżim komunistyczny w 1991 r., ponieważ pozorny zakaz partii komunistycznej był decyzją samej partii komunistycznej. Istnieje niebezpieczeństwo, że ponownie zostanie zniweczony demokratyczny potencjał ukraińskiego społeczeństwa. Widzimy wiele symptomów tego, że władza i opozycja pozornie zamieniły się rolami, ale za kulisami mówi się o jednoczeniu. Adeptów dawnego reżimu mianowano biurokratami, szefami administracji itp. Do dawnych frakcji opozycyjnych wstąpiło wielu tych, którzy jeszcze pół roku temu słowo „pomarańczowy” wymawiali z wściekłą klasową nienawiścią. Oczywiście, obecny akt bratania się jest bardziej skomplikowany niż 24 sierpnia 1991 roku, ponieważ odbywa się w warunkach redystrybucji własności, ale oznaki bratania się są na poziomie wstępowania do frakcji, na poziomie sojuszy politycznych w kontekście pomarańczowej rewolucji. Polityczny pasożytnictwo nabiera totalnych rozmiarów. Głównym wymogiem rewolucji jest praworządność, sprawiedliwość prawna i społeczna, kiedy wszyscy są równi wobec prawa. Ten demokratyczny postulat dzisiaj sprowadza się na manowce, a walka polityczna staje się walką czarnych technologii politycznych. — Panie Wołodymyrze, co władza, opozycja i organizacje społeczne powinny robić, aby zmienić tę negatywną tendencję? — Przepraszam za nieskromność, ale od 1987 roku wnoszę swój wkład w demokratyzację społeczeństwa. Przeprowadziliśmy dziesiątki różnego rodzaju konferencji, opublikowaliśmy dziesiątki światowej sławy zagranicznych autorów w „Politycznej Dumce”. Właściwie mówiąc, wprowadziliśmy do obiegu dużą część tych pojęć, które dotyczą dyskursu politologicznego i stały się zwyczajne dzisiaj dla mass mediów. To grono ludzi, które skupiało się wokół „Politycznej Dumki”, może być zadowolone ze swojej działalności, wszak w znacznej mierze odzwierciedliła się ona w pomarańczowej rewolucji. Hasła pomarańczowej rewolucji uzasadnialiśmy, zaczynając od 1991 roku, wtedy, kiedy o tym prawie nikt nie mówił. Tworzyliśmy warunki dla intelektualnego, politologicznego przełomu. Dzisiaj jest na to mniejsze zapotrzebowanie, bo społeczeństwo krok po kroku jest już zdolne samo mniej więcej adekwatnie oceniać procesy polityczne. — Panie Wołodymyrze, jakie optymalne kroki wyznaczyłby Pan nowej władzy? — Nie widzę sensu, by cokolwiek rekomendować władzy. Nie zostałbym doradcą jakiejś struktury państwowej, ponieważ moje rady nie są potrzebne władzy. Jestem zaangażowany w społeczeństwo obywatelskie, a moje rady nie wpisują się w logikę i ukryte cele większości z tych, którzy dzisiaj są na władczym Olimpie. — Czyli nie pretenduje Pan do tego, aby wpływać na procesy polityczne z góry? — Wpływam swoją analityczną, politologiczną, naukową działalnością tym, że moje wnioski i oceny są obecne w szerokim dyskursie medialnym. Miałem iluzje odnośnie tego, by wpływać bezpośrednio poprzez stanowisko. W 1998 r. spróbowałem tego na stanowisku państwowym, ale wystarczyło mi pół roku, aby przekonać się, że to tylko iluzja. SPOŁECZEŃSTWO OBYWATELSKIE PO POMARAŃCZOWEJ REWOLUCJI NIE ZREALIZOWAŁO SIĘ — Może Pan zaproponować realistyczną prognozę rozwoju procesów politycznych? — Tak. Społeczeństwo obywatelskie, które ujawniło się podczas pomarańczowej rewolucji, nie zdążyło się zinstytucjonalizować i znaleźć swoich realnych reprezentantów. Nie zdąży nawet wziąć udziału w wyborach parlamentarnych 2006 roku, ponieważ istnieje absolutnie antydemokratyczna, reakcyjna norma prawa o tym, że w wyborach mają prawo brać udział tylko podmioty polityczne, które są zarejestrowane nie mniej niż rok przed wyborami. Ta niczym nieuzasadniona norma nie dała możliwości rozwinąć inicjatywy, energii i tych nastrojów społeczeństwa obywatelskiego, które panowały jeszcze w styczniu i lutym. Władza teraz działa nie w kontekście pomarańczowej rewolucji. Ludzie dawnej opozycji, otrzymawszy władzę, zmienili się nie na lepsze. Demokratyczna istota zaczęła się wyłuszczać. Jak szagrynowa skóra zmniejszają się elementy demokratycznej kultury. Tak się złożyło, że wszystkich głównych przywódców znam osobiście — na przestrzeni 20 lat wiele razy się przecinaliśmy. Widzę, że ten diabelski instynkt władzy zepsuł wielu dawnych opozycjonistów nawet w ludzkim, światopoglądowym wymiarze. Oprócz tego połowa urzędników we władzy to ludzie, którzy nie mają żadnego związku z demokracją. Oni po prostu zaadaptowali się do nowych realiów, dokonując cudownych metamorfoz. Przemalowali się tak, jak to stało się z dawną nomenklaturą partyjną w 1991 roku. W rzeczywistości ich intencje nie mają żadnego związku z europejskimi wartościami, z interesami narodowymi. W ogóle interes narodowy dzisiaj jest absolutnie wirtualny dla większości ludzi, którzy podejmują decyzje polityczne. Sam fakt, że jeden z głównych adeptów starego reżimu, który w istocie tworzył ten autorytarny reżim, Wołodymyr Łytwyn, jest „najbardziej pożądanym sojusznikiem” dla Prezydenta — to nonsens. Po jego Partii Ludowej i frakcji w parlamencie widzimy, że jest to próba starego reżimu zaadaptowania się i zjednoczenia z nowym reżimem politycznym, jak to było w 1991 r. Historia się powtarza. Myślę, że społeczeństwo znowu zostało postawione przed wyborem mniejszego zła: albo głosować na NSNU (Bezsmertnego, Poroszenkę i innych, którzy nie budzą zachwytu u obywateli), albo na Janukowycza czy Symonenkę. Demokratyczna wartość sprowadza się do zwykłej technologii politycznej. Myślę, że realnie społeczeństwo wypowie się na kolejnych wyborach parlamentarnych w 2011 roku. To będzie zakończenie cyklu politycznego. 20 lat — to minimalny termin, który jest potrzebny dla demokratycznego postępu i odnowienia elit. Dzisiaj u władzy są stare elity, które wykazują więcej niedemokratycznej praktyki. Absolutnie niezmienny pozostał system prawny. Władza sądownicza była najbardziej skorumpowana i taką pozostaje. Nie może być praworządności i demokracji, kiedy skorumpowane prawo reguluje relacje władzy. z Ołeksandr SOŁONEC Z znanym politologiem Wołodymyrem POŁOCHAŁEM omawiamy procesy polityczne na Ukrainie na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci, etapy powstawania i znikania opozycji, a także obecne tendencje władcze w przededniu wyborów parlamentarnych, które, zdaniem politologa, powtarzają technologie polityczne komunistycznej nomenklatury partyjnej w latach 1991—1992.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Jewhen SWERSTIUK: «NIEPODLEGŁOŚĆ — TO SIŁA POTWIERDZANIA POZYTYWNYCH ZASAD»

Pewna warstwa społeczna w Ukrainie do dziś nie identyfikuje siebie i naszego państwa z pojęciami „niepodległość” i „wolność” w sensie geopolitycznym i światopoglądowym. Redakcja „Słowa Proświty” rozpoczyna rubrykę „Nasza niepodległość” i w ciągu roku, do 15. rocznicy niepodległości Ukrainy, będzie drukować świadectwa i refleksje tych, którzy wychowali niepodległość i wolność w sobie. Zdjęcie H. Oborskiej — Jewhenie Ołeksandrowyczu, jak zapamiętał Pan 24 sierpnia 1991 roku? — Byłem za granicą, występowałem przed ukraińską publicznością — czy to w Filadelfii, czy w Waszyngtonie, nie pamiętam. Była to dość liczna publiczność i starałem się ożywić święto, ale zauważyłem bierność, indyferentyzm ludzi, którzy nie przeżywali tego święta, nie było wybuchu entuzjazmu. Chociaż ja też czułem jakąś formalność tego wydarzenia. Widziałem sowiecki świat, nowe obietnice radykalnej zmiany życia (to nam obiecywano jeszcze od lat 50. XX wieku). Kolejny sekretarz KPZR ds. propagandy został prezydentem Ukrainy i przełączył się na nową frazeologię. Starałem się ożywić — Panie Mychajle, pamięta Pan ten dzień — 24 sierpnia 1991 roku? — W sierpniu byłem na leczeniu w Lubieniu Wielkim na Lwowszczyźnie. Zadzwonił do mnie Łewko Łukjanenko i mówi: „Mychajle, chcemy przygotować dokument, który ogłasza niepodległość Ukrainy”. Byłem zachwycony tą wiadomością. Przez telefon omawialiśmy tekst tego aktu. A na drugi dzień wychodzę z budynku, w którym mieszkałem, i widzę dużą grupę ludzi, których dotąd nie znałem. Czekali właśnie na mnie. Mówię: „Co się stało, szanowni?”. Oni z troską: „Panie Mychajle, chcemy usłyszeć Pana opinię o tym straszydle, które dzieje się w Moskwie. Trzeba coś robić!”. Odpowiadam im, żeby nie popadali w rozpacz: jeśli pucz zaczął się w Moskwie, a u nas w Ukrainie nie aresztowano co najmniej 500 osób, to najlepszy dowód na to, że pucz się załamie. Wielu ludzi, w szczególności członkowie Ruchu, mówiło, że trzeba bronić takich miast jak Kijów, Lwów. Wystąpiłem przed wspólnotą, uspokoiłem ich, powiedziałem, że jeśli my, ci, którzy mogą stawiać opór puczowi, jesteśmy na wolności, to znaczy, że pucz się załamał. W lokalnej gazecie od razu zacytowali mnie, a potem dowiedzieliśmy się, że pucz rzeczywiście się załamał. Mimo wszystko zmuszony byłem przerwać leczenie i przyjechać do Kijowa. A tutaj już ogłaszaliśmy niepodległość Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Spełniło się moje marzenie, które mnie chroniło i hartowało mojego ducha. My do tego wydarzenia się przygotowywaliśmy. Właściwie należę do liczby tych więźniów politycznych, którzy w przededniu ogłoszenia niepodległości przebywali w obozach koncentracyjnych, w tym także w obozie koncentracyjnym śmierci. Byłem przekonany, że Rosja kończy swój imperialny pochód. Gdzieś w 1985 roku do naszego obozu w obwodzie permskim przyjechał naczelnik wydziału operacyjnego KGB ZSRR. I ten młody człowiek, kandydat nauk historycznych, prowadził rozmowy z więźniami politycznymi, gdzie przekonywał wszystkich, by podnieśli ręce i powiedzieli, że żałują. Zapewniał, że jeśli zrezygnujemy z oporu, to on ma pełnomocnictwa, by wypuścić nas ze strefy. Wszyscy oświadczyli, że nie jesteśmy złodziejami, jesteśmy więźniami politycznymi i żądamy rehabilitacji, a nie ułaskawienia. A ja mówię temu młodzieńcowi: „Mam nadzieję, że będzie drugi Norymberg i będziemy was sądzić”. Zaśmiał się: „My tego nie dopuścimy. My was postawimy pod ścianą”. Powiedziano to w żartobliwej, swobodnej formie. To była zupełnie nowa generacja funkcjonariuszy KGB, którzy nie mieli już tej wściekłości i otwarcie oraz spokojnie mówili o swoich zbrodniach. Kończąc rozmowę z funkcjonariuszem KGB, rzuciłem mu: „Jestem pewien tego, że XXI wiek to nasze stulecie, stulecie Ukrainy. Będziemy potwierdzać na świecie priorytety, będziemy jednymi z tych, którzy będą wyznaczać politykę w Europie”. Śmiał się. Potem to zdanie często powtarzałem. Ta pewność, że nie wszyscy umrzemy w obozach koncentracyjnych i dożyjemy czasu, kiedy XXI wiek będzie nasz, to było wielkie wyzwanie wtedy. Lata 1984—85 były bardzo ciężkie dla nas, było takie wrażenie, że funkcjonariusze KGB postanowili puścić święto, ale głębokiej wiary w jakościowo nowy etap Ukrainy nie czułem. — Czy w końcu poczuł Pan ten jakościowo nowy etap? — Mnie, człowiekowi blisko zaznajomionemu z represjami za świadomość narodową, ten nowy etap był oczywisty. Ustały deportacje na Syberię, aresztowania za przekonania, ale to miało miejsce jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości w wyniku upadku imperium. Jeśli chodzi o realizację niepodległości Ukrainy, to nie odczułem jej w żadnej dziedzinie. Życie doszło do ślepego zaułka. Była polityczna imitacja Kuczmy, obojętność na interesy narodowe i załatwianie swoich własnych spraw. Zdjęcie H. Oborskiej nas „pod górkę”. Bez poważnych chorób więźniowie polityczni zaczęli bardzo szybko umierać. Zmarli utalentowani poeci Wasyl Stus i Jurko Łytwyn, filozof Ołeksandr Tychyj, partyzant Iwan Kuroczka, Azer Kiriłow. A nas było wtedy 25 więźniów politycznych-recydywistów na całe imperium. Jedni zwolnili się, odbywszy termin uwięzienia, a zostali ci, którzy trafili do Kuczyna pod koniec lat 70. — na początku lat 80. I zaczęto nas niszczyć. Wasyla Stusa prowokowano. Idziemy na spacer czy do pracy — rozbierają do naga, przeszukują. Idziemy z pracy czy ze spaceru — znowu rozbierają i przeszukują. Stus nie wytrzymał: „Faszyści, co wy nas macacie jak kurczaki?!”. Trzeciego dnia karceru zmarł. Przedtem gdzieś około 24. godziny Stus zwracał się do nadzorcy: „Daj walidol, serce boli”. — „Nic, obejdziesz się”, — odpowiedział tamten. Nie obszedł się!.. Pamiętam, jak w grudniu 1971 r. do mnie do Lwowa przyjechał Wasyl Stus i mówi, że „wy, Galicjanie, słyniecie z pięknych tradycji świętowania Bożego Narodzenia, dlatego znajdź mi rodzinę, gdzie poczułbym świąteczną atmosferę”. Wysłałem go do przyjaciół w Morszynie. A po 2 tygodniach wrócił zachwycony. 10 stycznia jeszcze spacerowaliśmy po Lwowie z nim i Iryną Kałyneć, która powiedziała, że czuje, iż jest śledzona. 11 stycznia Stus pojechał do Kijowa, a 12. zdjęto go z pociągu i wsadzono do więzienia, skąd już nie wrócił. Irynę Kałyneć też aresztowali… Uderzyli w Naddnieprzańców, żaden Galicjanin nie umarł. Była największa złość na naddnieprzańską młodzież, która aktywnie włączyła się w ruch oporu. To był okres, kiedy Moskwa czuła, że ludzi aktywnych, którzy mogą znaleźć się na wolności i walczyć z reżimem, trzeba zniszczyć. Ale ja — Po Pomarańczowej rewolucji pojawiły się nowe tendencje? — Głębokie przeżycia, które dała nam ta rewolucja, pozostaną na zawsze. To zmiana kierunku rozwoju kraju. Czuję, że Majdan Niepodległości stał się naprawdę Majdanem Niepodległości. — Minęło 14 lat. Jakie główne wnioski polityczne, kulturologiczne dla społeczeństwa by Pan wymienił? — Społeczeństwo miało rozpocząć walkę o nową jakość życia, zmobilizować swoje siły, żeby się zrealizować. Ono nie zmobilizowało się, nie było komu go skonsolidować. Wszystko poszło linią imitacji. Myślę, że po Pomarańczowej rewolucji pojawiają się realne formy wpływu na władzę. Rozwija się społeczeństwo obywatelskie. Póki co nie ma niczego, co by mnie szczególnie uskrzydlało, poza pewnymi dekretami Prezydenta, które, jak mi się wydaje, nie są wykonywane. — Jeśli rozpatrywać Dzień Niepodległości jako punkt konsolidacji społeczeństwa, czy władza pracuje nad ideą narodową, która zjednoczyłaby obywateli? — W ogóle nie chciałbym używać tego mętnego wyrażenia „idea narodowa”, które jest już tak wyświechtane, że nie wiadomo, kto co myśli. Bezsprzecznie, władza ma pozytywny kierunek w tym rozumieniu i może mieć pewne idee, które utwierdzą podstawy narodowej niepodległości i godności naszego narodu. Nie ma przeszkód, które głucho stały za prezydenta Kuczmy. — Jak określiłby Pan idee, które skonsolidowałyby naród? — To musi być przede wszystkim oczyszczenie i utwierdzenie praworządności, twardych zasad, które wykluczą możliwość słownej imitacji. To znaczy, kiedy przyjmowany jest jakiś dekret, jest on konsekwentnie wykonywany, a ludzie zaczynają poważnie traktować siebie nawzajem. Bez twardych reguł gry nie może być gry. — Jewhenie Ołeksandrowyczu, co powiedziałby Pan dzisiaj narodowi? — Ludzie, nie upadajcie na duchu! Wyszliśmy z niewolnictwa, gdzie nie było szacunku i szacunku do samego siebie, tylko ciągłe narzekanie na swój los. To ciągłe narzekanie wyrobiło pewien typ niewolniczej psychologii, negatywnej reakcji na zjawiska życia. Życie zmienia się wtedy, gdy człowiek wyrabia w sobie siłę utwierdzania pozytywnych zasad, odczuwania radości z uczciwej pracy i odczuwania niezależności w samym sobie. Bez niezależnych obywateli nie może być niezależności kraju. Swoją wizję wydarzenia, które miało miejsce 14 lat temu, a także jego realizacji w teraźniejszości wyraża były więzień polityczny, profesor, redaktor naczelny wydawnictwa „Nasza wira” Jewhen SWERSTIUK.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Myhajło HORYŃ: «XXI WIEK — NALEŻY DO UKRAINY»

Dla byłego dysydenta, działacza społecznego, naukowca i polityka Myhajły HORYNIA, który dziś konsoliduje ruch społeczny Ukraińców na wszystkich kontynentach jako przewodniczący Ukraińskiej Rady Koordynacyjnej Świata, „niepodległość" nie jest ani mityczным, ani niepojętym słowem. Słowo to wypełniało jego życie okrutną walką, także w obozie śmierci. Jest optymistą i nawet w tym wspomnianym obozie oświadczył funkcjonariuszowi KGB, że będzie drugi Norymberga, na którym osądzony zostanie reżim komunistyczny, a w XXI wieku Ukraina będzie wyznaczać priorytety na świecie. wyżył. W 1987 r. zostałem zwolniony z obozów koncentracyjnych po drugim zawale serca. Na cały świat poszła wiadomość, że w obozie umierają więźniowie polityczni. Nazwano go obozem śmierci. Podjęto ostatnie próby, by ekipa Gorbaczowa uratowała Związek: rozpoczęła się pieriestrojka, zlikwidowano obóz. Dziś w tym miejscu znajduje się Muzeum Totalitaryzmu Sowieckiego, które stało się miejscem pielgrzymek młodszych pokoleń Rosji, Ukrainy i świata. Ideą niepodległości był cel naszego ruchu oporu, cel naszego życia. O nią walczyły praktycznie wszystkie pokolenia Ukraińców w XX wieku: wojska UNR, UGA, oddziały powstańcze w latach 1917–1921, podziemne organizacje w Galicji w latach 30. Wojna partyzancka pod przywództwem Romana Szuchewycza w latach 40. i 50. była najszersza. W 1952 r., kiedy stłumiono ruch powstańczy, nastąpiła fala podziemnych organizacji studenckich jedenastu instytutów miasta Lwowa. Moja żona także była jedną z tych studentek, które masowo trafiły do obozów koncentracyjnych (nie mniej niż tysiąc osób). Do 1956 roku trwały aresztowania i walka z lwowskimi studentami, a w 1961 r. pojawiają się szesdziesiątnicy; ten ruch przenosi się na Naddnieprzańszczyznę. Do nas przyjechała grupa młodych chłopców: Iwan Drach, Mykoła Winhranowski, Iwan Dziuba, Iwan Switłyczny, Borys Mamajsur — i my, przedstawiciele Galicji i Naddnieprzańszczyzny, łączymy się w walce o Ukrainę. To zjednoczenie doprowadziło do tego, że cztery lata później poszliśmy do obozów koncentracyjnych jako pierwsza fala szesdziesiątników. Po Pomarańczowej Rewolucji staje się oczywiste, że miałem rację, kiedy cały czas mówiłem, że XXI wiek należy do Ukrainy. Kiedy Wiktor Juszczenko jako nowy Prezydent pojechał do Europy, Azji, Ameryki, witano go z niezwykłym entuzjazmem. Ukraina stała się popularna, ukraińska rewolucja poruszyła świadomość całego świata. Jeśli zdołamy to zachować, Ukraina stanie się jednym z najbogatszych i najbardziej demokratycznych państw świata. Ponieważ jesteśmy tradycyjnie społeczeństwem demokratycznym, jak nikt na świecie. Dowodem jest XVII wiek, epoka kozacka, kiedy jako jedni z pierwszych wprowadziliśmy demokratyczny system wyborczy, wybierając hetmana. To pomoże nam jutro się zadeklarować. Historia to nie martwa abstrakcja. Czuję najściślejszy związek XXI wieku z XI wiekiem, epoką Jarosława Mądrego. Ukraina była wtedy tak popularna, że wszyscy europejscy monarchowie dążyli do tego, by zostać krewnymi Jarosława Mądrego. Ugruntujemy demokrację. — Czy Światowe Forum Ukraińców się odbędzie? — Przebudowa państwa zmusiła nas do przeniesienia forum na 20–21 listopada. Będzie to forum, które stanie się nowym rozbłyskiem Ukraińców jako narodu światowego. Razem z uczonymi pracujemy nad Koncepcją rozwoju Ukrainy do 2010 roku, która zostanie ogłoszona na forum. Koniecznie trzeba zająć się budową języka, odrodzeniem narodu. Wszędzie obcy język, dlatego Ukrainiec nie czuje się na rodzinnej ziemi. Myślę, że po wyborach rząd zajmie się wychowaniem naszej młodzieży, w tym odrodzeniem systemu przedszkoli. We każdej wsi i miasteczku dzieci mają się wychowywać w ukraińskich przedszkolach, aby nowe pokolenia wyrastały na Ukraińców. — Panie Michale, co powiedziałby Pan w tym czasie naszemu narodowi z Majdanu Niepodległości? — Szanowni przyjaciele, jesteśmy w przededniu wielkich zmian. Pamiętajmy, że w ciągu pół roku Ukraina nie może stać się bogata i demokratyczna. Aby skrócić tę drogę, każdy z nas powinien pracować i oceniać przede wszystkim swoją pracę. Zapytajmy każdy siebie: „Co ja zrobiłem dla Ukrainy w tym czasie?” I wtedy osiągniemy to, czego pragniemy. z Stronę przygotował Ołeksandr SOŁONEC

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

sandr, i liczą jej lata szkolne dzwonki. Budują dom, sadzą jabłonie, hodują pszczoły. Mają piękne dusze — od dobra i dla dobra. Zaśpiewała kukułeczka, Zaśpiewała siwa. Obiecała mi mamusia, Że będę urodziwa. Pierwszy „ostatni” dzwonek świętowała Nadija Pawliwna w 1969 roku z klasą, w której był też mój tata. Uczyła ona matematyki i dobra także moją siostrzyczkę. A w pierwszym roku trzeciego tysiąclecia na swoim święcie „ostatniego” dzwonka wypatrywać będę wśród gości Nadiji Pawliwny i ja, bo też uczyłam się u niej mądrości matematycznych. Oj chato moja, chato na pomoście, Przyszedł i do mnie odpust w goście… Siedzimy w gościnie w chacie nauczycielki. Jesień. Pachnie jabłkami jej chata, pachnie pieśniami, babcinymi i dziadkowymi ślubnymi bukietami, które ochrania i zachowuje dla potomków swoich, pachnie ręcznikami, czarno-czerwono wyszywanymi — jak los. Czemu słońce wcześnie wschodzi, A późno zachodzi… Pieśni zna bez liku, bo śpiewali w rodzinie jeszcze, zapewne, od tych pierwszych dziada-pradziada, baby-prababci. I głos ma piękny. Tak i płynie życie jej pieśnią. W 1990 roku sama zostaje babcią. Raduje się pieśń. A wkrótce — owdowiała. I pieśń tęskni. Tęskni, ale śpiewa się, bo tak, mówi, na rodzie zapisano. Oj pójdę ja łąką, łąką-doliną. Oj czy nie spotkam się z rodem-rodziną. Taka ona jest — moja nauczycielka. Latami — na emeryturze Nadija Pawliwna Szewczuk, a duszą — Nadijka, która po kryjomu wróży sobie los na Boże Narodzenie. Kateryna POLISZCZUK Andrij SWYRYD, wieś Iwankiw rejonu boryspolskiego obwodu kijowskiego swoje życie tysiące najlepszych synów i córek Ukrainy — członkowie OUN-UPA. W powojennych latach dwie moje koleżanki z klasy, Olha i Marija, pracowały w Zachodniej Ukrainie jako nauczycielki. Opowiadały, że do nich na stancję przychodzili chłopcy z UPA, prowadzili pokojową pracę agitacyjną. Byli to inteligentni porządni chłopcy. Na całe życie dziewczynom pozostały miłe wspomnienia o tamtych młodzieńcach. Niestety, wspomnienia o spotkaniu z oficerami radzieckiej armii — są bardzo negatywne. Unikając takich spotkań, dziewczyny były zmuszone nocować w stogu siana (było to zimą i jedna z nich zachorowała na zapalenie płuc). A ile zbrodni popełniały oddziały specjalne esbeków, zamaskowanych pod żołnierzy UPA?! Nigdy nie wierzyłem bolszewickiej propagandzie, która oczerniała działalność patriotów naszego narodu — członków OUN-UPA. Przeszedłem długą i ciężką drogę życiową. W gestapowskim więzieniu, oczekując na wyrok śmierci, ostro odczuwałem miłość do życia, do ojczyzny. Miałem wielkie pragnienie opowiedzieć ludziom o tym, co widziałem, słyszałem i przeżyłem. Marzenie moje spełniło się… Jestem dumny z tego, że urodziłem się Ukraińcem, zawsze pragnąłem wolności i walczyłem o nią, jak mogłem. Miałem szczęście być obok bojowników oporu podczas wrogiej okupacji. Dlatego bardzo cenię obecną wolność, biorę możliwy udział w działalności społeczno-politycznej. Największe szczęście mojego życia — to to, że doczekałem się wolności, niepodległości i państwowości Ukrainy. Wymagam, aby władza na Ukrainie uznała bojowników OUN-UPA, innych ukraińskich formacji jako aktywnych bojowników przeciwko wszystkim okupantom podczas i po wojnie. Sława Ukrainie! Sława bohaterom Ukrainy!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

CHATA, KTÓRA PACHNIE PIEŚNIAMI

NAUCZYCIELKO MOJA Kto zasiał ziarno rodu Nadiji Pawliwny Szewczuk, dokładnie nie wiadomo, bo stało się to dawno, dawno temu — dwieście, trzysta lat temu, a może i dawniej. Lecz kiedykolwiek żyli ci dziadowie-pradziadowie, czymkolwiek zajmowali się na ziemi, dali oni kontynuatorce rodu nieoceniony skarb: serce przepełnione dobrem. Chociaż owi sławni pierwsi siewcy są nieznani, to znamy trzech młodzieńców, którzy nazywali się Jazon, Wasyl i Iwan. Właśnie Jazon był dziadkiem Nadiji. A jeśli był dziadek, to była i babcia. Historia ich znajomości, a później — ślubu, jest banalnie zwyczajna, a mimo to po raz kolejny poświadcza nieprzemijalność istnienia tego, co najlepsze, co nosi w sobie Ukrainiec — miłości. Otóż. W sąsiedniej wsi, Dubowej, na jarmarku młodzieńcy poznawali dziewczęta. Słysząc niezwykłe imię Jazon, śmiali się bardzo. Nie śmiała się tylko Antonina. Jazon zauważył. I wszystko. Oczy w oczy, a dusza w duszę. Wysłał swatów, wyprawili wesele i przywiózł Jazon Antoninę do Oksaniny. Urodziły im się córki: Hałyna, Marija, Kyłyna. Z narodzinami Hałyny zbliżamy się do bohaterki naszej opowieści, bo właśnie ta z trzech córek Jazona i Antosi (tak czule nazywano ją we wsi) była przyszłą matką Nadiji. O ojcu Pawle Hałyna Jasoniwna nigdy nie opowiadała. Wiemy tylko, że został ciężko okaleczony na wojnie i do domu wracać odmówił. Więc jedyną córeczkę, urodzoną 3 lipca 1943 roku, Hałyna Jasoniwna wychowywała sama. Jak każde wiejskie dziecko, Nadijka od małego szanowała pracę DO 635. ROCZNICY UPA Pokrowa Przenajświętszej Władczyni naszej Bogurodzicy — patronka zaporoskich kozaków. Zgodnie z tradycją, pod jej ochroną i opieką 14 października 1942 roku utworzona została Ukraińska Powstańcza Armia (UPA). Życzę, aby to niewielkie świadectwo przysłużyło się sprawie przywrócenia historycznej sprawiedliwości wobec godnego uczczenia bohaterów, którzy w latach wojny bronili honoru ukraińskiego narodu. Dla Ukrainy II wojna światowa była wojną na dwa fronty — przeciwko niemieckim faszystom i rosyjskim bolszewikom. Wojownicy UPA zademonstrowali wzorce męstwa i odwagi w walkach o niepodległość Ukrainy. Historycy świata uznają UPA za najlepszy ruch partyzancki II wojny światowej. Nie mając ani materialnego, ani moralnego wsparcia z zagranicy, jak wszystkie inne ruchy oporu tamtego czasu, ukraińscy powstańcy zdołali przez ponad 10 lat przeciwstawiać się machinom wojennym dwóch najpotężniejszych w całej historii ludzkości totalitarnych imperiów — nazistowskich Niemiec i bolszewickiej Rosji. W kwietniu 1943 roku grupę młodzieńców i mnie razem z nimi ze wsi Iwankiw w rejonie boryspolskim obwodu kijowskiego wysłano do pracy w miasteczku wojskowym Boryspol. Tam zbliżyliśmy się do patriotycznie nastawionych wziętych do niewoli bojowników, którzy szukali okazji, by skontaktować się z miejscowymi partyzantami. Planowali przejąć broń, kilka samochodów, wysadzić składy z amunicją i materiałami pędnymi, przebić się do lasu i połączyć z partyzantami. My w tym powinniśmy byli im pomóc, ponieważ nasza grupa również szykowała się do lasu. Ale las starynski w tamtym czasie był już szczelnie otoczony przez wrogów. Łączność z partyzantami stała się niemożliwa — jeszcze przed szóstym rokiem życia pasła krowę, a dalej i innych wiejskich kłopotów nie unikała. Mieszkali przy dziadku z babcią. I pieśni babcine, i zwyczaje, które dziadek szanował bardzo, wplatały się w jej los, jak wstążki w warkocze. Pewnego razu na Boże Narodzenie, skrycie przed dorosłymi, z łyżką kutii na próg wybiegła — skąd pies będzie szczekać… Zaszczekał pies gdzieś z podwórka ojca Semenowego… Rozbłyskiwajcie, gwiazdeczki, gęsto, Ogrzejcie dla miłości serduszko… Mijają lata, napełniają się kłosy życia ziarenkami dni. Nie spostrzegła się, jak skończyła dziesięciolatkę i pojechała do ciotki Mariji do miasta Poliske na Kijowszczyźnie. Niedługo tam pobyła, bo chociaż rodzina, to na obczyźnie zatęskniła, wróciła do domu. Matka Hałyna w tym czasie mieszkała w Humaniu. I Nadija przy niej. Latem pracuje w inkubatorze, a zimą — w laboratorium. Po pewnym czasie odważa się składać egzaminy wstępne do instytutu pedagogicznego i zostaje studentką wydziału matematyki. Humań nie jest tak daleko od Oksaniny, więc często w weekendy jeździła do dziadka i babci. I pewnego dnia spotkała swojego Semena. W dolinę, przyjaciółeczki, w dolinę. Po czerwoną kalinę, Po krzyżowy barwinek… Wróżenie to bożonarodzeniowe dziecięce dawno temu poszło w zapomnienie i przypomniało się dopiero hen, hen po weselu, które wyprawili były żołnierz i przyszła nauczycielka w tej samej Oksaninie 23 stycznia 1966 roku. Kończy Nadija naukę w instytucie, do rodzinnej wsi wraca wykładać matematykę, Semen pracuje jako szofer, rodzi się syn Ołeksij. Niemcy. Po drodze na stacji Radziwiłłów (obwód lwowski) dwudziestoletni młodzieniec, patriota Ukrainy Iwan Bohonko pomógł nam uciec do chłopaków z UPA. Iwan Bohonko pochodzi z Radziwiłłowa, był członkiem OUN, pracował na kolei. Mówił: „W nocy tory zrywamy, a w dzień naprawiamy”. Za zgodą tamtejszych patriotów poszliśmy na wschód, aby walczyć z okupantami na rodzinnej ziemi. Na terytorium Zachodniej Ukrainy, przez którą przedzieraliśmy się do domu, prawie wszędzie nieoficjalnie rządzili banderowcy, melnykowcy i inne ugrupowania OUN oraz UPA. Tylko przy liniach kolejowych i w miastach panowali Niemcy. „Nie będziemy niepokoić i w powietrzu. Mamy artylerię przeciwlotniczą”. W oddziale byli bojownicy z byłych okrążonych, byli bojownicy z obwodu kijowskiego i Donbasu. Zapraszano nas do szkoły starszyzny, proponowano warianty służby w UPA, lecz nas wabiła ojczyzna. Dowódca pochwalił nasze dążenie, by iść na wschód. Na terytorium wschodniej Ukrainy w Berdyczowie ja i mój towarzysz trafiliśmy do gestapowskiego więzienia: ja w celi nr 6, towarzysz w celi nr 5. W więzieniu miałem okazję porozmawiać z więźniem-nacjonalistą. Nazwisko jego Tereszczenko, przed wojną pracował jako dyrektor jednej ze szkół na Żytomierszczyźnie. W swoim rejonie on TRWOŻNY SYGNAŁ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

W KAMIANCU PODOLSKIM WŁADZĘ PRZEJĘLI MOSKIEWSCY POPI

i rządzili miastem przez całą godzinę. Ponad 30 batiuszków w czarnych ryasach przyszło na nadzwyczajną sesję rady miejskiej, zwołaną w celu rozstrzygnięcia kwestii podwyżki taryf za usługi komunalne. Ochrona ich przepuściła... na polecenie miejskiego głowy Ołeksandra Mazurczaka, jako wcześniej zaproszonych. W chwili tej zaplanowanej z góry wizyty sprawa, która tak poruszyła świętych ojców UPC Patriarchatu Moskiewskiego, nie była rozpatrywana. Ale przewodniczący, on zaś zarazem mer, zaproponował korpusowi deputowanych przerwanie pracy i wysłuchanie delegacji, „ponieważ jeszcze nigdy tak wielu kapłanów naraz nas nie odwiedziło”. Tymczasem goście rozsiedli się na miejscach deputowanych, jeden z nich zajął miejsce w prezydium, a władyka Kamieniec Podolski i Gorodockiego Teodor zawładnął trybuną i mikrofonem. Mała uwaga o tym przywódcy: według świadectwa znanego badacza twórczości Ohienki, Mykoły Tymoszyka, władyka Teodor w swoim czasie zarządził spalenie wszystkich książek Ohienki przechowywanych w Poczajowie, w tym także jego studium o samej Ławrze. Gdy ognisko zapłonęło, sam rzucał w nie książki. Na deputowanych skierowano kamerę wideo. Jak się okazało, filmował korespondent diecezjalnej gazetki „Dzwin”, który nigdy nie był akredytowany przy radzie miejskiej. Cóż więc za świecki niepokój stał się przyczyną wielkiej procesji krzyżowej? Jak się okazało, skromny pomnik papieża rzymskiego Jana Pawła II, którego postawienie na skwerze obok rzymskokatolickiego kościoła katedralnego świętych Piotra i Pawła zezwoliła poprzednia sesja rady miejskiej. Z funduszy gromady i tysięcy obywateli innych wyznań, którzy, mimo swojej wiary, szczerze szanują zmarłego w Bogu pontyfika za jego tytaniczną pracę dla całej ludzkości. Właśnie tak, jak czyni to cały świat. Tylko moskiewscy batiuszkowie, którzy przywykli siać nie życzliwość i miłosierdzie, lecz wrogość między wiernymi nawet wewnątrz swoich świątyń (przykładem jest wypędzenie ojca Wissariona i jego zwolenników z odbudowanej przez nich w centrum Kamieńca wspaniałej cerkwi Aleksandra Newskiego), w końcu ci, którym najwyraźniej obojętne są narodowe wartości i świętości (w zeszłym roku z winy tych „dostojników” w mieście spłonął unikatowy archiwum – część Państwowego Funduszu Archiwalnego), nie znajdują w sobie siły, by to uznać. Właśnie ci święci ojcowie, depcząc regulamin organu samorządowego za łaskawym przyzwoleniem miejskiego głowy, wzięli się za udowadnianie, jak strasznymi katolikami byli dla Ukrainy, grożąc w razie sprzeciwu masowym głodówką swoich parafian i wielką protestacyjną procesją krzyżową. „Niech katolicy stawiają papieża na terenie swojego kościoła” – taki był werdykt przybyszów. Miejski głowa, który, nota bene, niedawno wstąpił do partii „Batkiwszczyna”, kierując się nieznanymi względami, byle nie regulaminem, usiłował nawet poddać tę decyzję pod głosowanie. Nie uzyskała jednak poparcia. Kwestię odłożono do ponownego rozpatrzenia w komisjach i konsultacji z wyraźnie rzymskokatolicką wspólnotą. z Wira SZPYLOWA, dziennikarka

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

WSPOMNIENIA-ŚWIADECTWA o bohaterskiej walce członków OUN i uczestników UPA przeciwko okupantom Ukrainy w czasie II wojny światowej

...niemieccy okupanci. Cały naród, patriotycznie świadomy i miłujący wolność, walczył z okupantami, wszystkimi siłami stawiał opór wrogom. Tam nawet pewna staruszka, pewnego razu z pieca doradziła nam: „Wy byście, dzieci, do naszych chłopców, do lasu” (tak pieszczotliwie ludzie nazywali żołnierzy armii powstańczej). Na drugi lub trzeci dzień wędrówki po lesie natknęliśmy się na świeżo spalone wieś. Ocalały piece i kominy. Przy jednym zgliszczu stała kobieta, która opowiedziała, że na początku 1943 roku Niemcy zabrali dziewczęta i bydło, ale oddział UPA, wybiwszy konwojentów, odprowadził je do domu. Niemcy zemścili się: w Wielkanoc, za pomocą lotnictwa i bomb zapalających, spalili wieś. Podczas rozmowy z kobietą zbliżyli się do nas uzbrojeni ludzie — byli to bojownicy miejscowego oddziału UPA. Dowódca kontynuował rozmowę: „Biliśmy ich na ziemi, a po tym” ... ...kierował ośrodkiem OUN. W 1943 roku na skutek donosu zdrajcy Sawickiego (trzymano go w celi nr 5) cała grupa OUN, około 100 osób, została aresztowana przez gestapowców i rozstrzelana. O tym wszystkim opowiedział mi współwięzień naszej celi Barabanow Trochym Samijłowicz, również dyrektor szkoły z miasta Berdyczów, również patriota, lecz z lewym odchyleniem. Po wojnie szukałem towarzyszy z celi nr 6, lecz bezskutecznie. Prawdopodobnie podczas odwrotu Niemcy ich zniszczyli. W latach osiemdziesiątych udało mi się ponownie odwiedzić Radziwiłów (Czerwonoarmijsk). Bratanek Iwana Bochonki i jego rodzona siostra opowiedzieli mi o tragicznym końcu grupy patriotów — członków OUN. W 1944 roku, przed odwrotem, w jedną noc gestapowcy aresztowali sześciu mężczyzn, wśród nich Iwana Bochonkę. Rano ich ciała znaleziono w jarze na obrzeżach miasta. Za ideał Państwa Ukraińskiego oddali

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von «Z NOWYM DOMEM, DRUGA KRYMSKA UKRAIŃSKA SZKOŁO-GIMNAZJUM!», S. 1

Z PARAPETÓWKĄ, DRUGA KRYMSKA UKRAIŃSKA SZKOŁO-GIMNAZJUM!

z drugiej strony „barykad” aktywiści „Proświty”, „Pory”, UNP, URP i „Soboru”, którzy zwrócili się do SBU z żądaniem „aktywnej reakcji na działania rosyjskich szowinistów na Krymie”. A służba prasowa partii „Sobór” odnotowała, że w ostatnim czasie na półwyspie zaktywizowały się antyukraińskie siły, które marzą o rewanżu, zmianie granic państwowych i atakują język państwowy. Przejawiło się to nie tylko w nakręcaniu histerii z powodu otwarcia szkoły w Komsomolskim, ale także w… zamalowywaniu ukraińskojęzycznych drogowskazów na trasie Symferopol—Jałta. To zamiast tego, by dowodzić Krymczanom jednoczącej wartości języka państwowego, bez którego nie istnieje żaden kraj. (Tak, „separatyści” i „państwowo-językowi” nie mogą zmuszać dzieci w pośpiechu do nauki po ukraińsku”. Wszyscy zgodzili się co do jednego: ważna jest jakość edukacji, baza materialno-techniczna szkoły i wolność wyboru. „Kwestię języka nauczania nadal będą rozstrzygać rodzice” — zapewnił Anatolij Matwijenko. I rozwiał plotki o tym, że „nowa szkoła będzie płatna i przewiduje się w niej znaczne haracze charytatywne”. Rozpowszechniaczami tego kłamstwa i prowokacji zajęła się już prokuratura. Przewodniczący krymskiego oddziału towarzystwa „Proświta” Serhij Sawczenko oświadczył: na półwyspie większość dzieci nie ma możliwości nauki w języku ukraińskim, z którym wiążą swoją życiową perspektywę międzyetnicznej wrogości. My jesteśmy za prawami i możliwościami przedstawicieli wszystkich etnosów, wszystkich mniejszości narodowych Krymu do uzyskania edukacji w języku, w którym sobie życzą. Muszą być równe prawa, my bronimy swojego. Kiedy wyprowadza się sześcioletnie dzieci, żeby robiły jakieś polityczne oświadczenia, czy ci wyborczo-zaniepokojeni wujkowie myślą o losie tych dzieci? …W czasie gdy przy szkole przeciwnicy edukacji w języku ukraińskim urządzali pikiety, minister edukacji i nauki autonomii Ołeksandr Hłuzman podkreślił: nie było ani jednego oświadczenia rodziców w sprawie zakazu czy nieprzyjęcia wniosków chętnych do nauki w języku rosyjskim. Nie było też ani jednego sygnału od rodziców, że komukolwiek odmówiono nauki dziecka w języku rosyjskim. Kompromisowe rozwiązanie zostało znalezione. Obecnie konfliktu nie ma, a były to akcje polityczne, skierowane na kampanię przedwyborczą. Według danych Ministerstwa Edukacji 8,5 tysiąca uczniów chce przejść z rosyjskiego na ukraiński język nauczania, ale oni swojego prawa na wiecach nie bronią. Status języka ukraińskiego jako państwowego jest zagwarantowany Konstytucją Ukrainy. Na Krymie warunki dla prestiżu i znaczenia społecznego języka państwowego są niejednoznaczne. W zeszłym roku w 141 szkołach z rosyjskim językiem nauczania otwarto 434 klasy z nauczaniem w języku ukraińskim. Bo z powodu jego nieznajomości do tej pory trzeba wynajmować korepetytorów domowych. Obecnie Ministerstwo Edukacji bada potrzeby ludności i nie odmawia żadnej osobie, która zwróciła się z prośbą o naukę w języku ojczystym. Problemów z przygotowaniem wykładowców języka ukraińskiego i wszystkich innych przedmiotów programowych nie będzie, we wrześniu dla nich otworzą bezpłatne dodatkowe kursy w instytucie podnoszenia kwalifikacji nauczycieli. Coraz więcej Krymczan uważa: ukraińskojęzyczne szkoły na półwyspie są niezbędne; uświadamiają sobie, że otwiera to drogę do wyższych uczelni Ukrainy. Od tego roku szkolnego Ministerstwo Edukacji autonomii obiecuje tym, którzy pragną znać więcej języków, w krymskich ukraińskojęzycznych szkołach zorganizować fakultety dla pogłębionego studiowania języka rosyjskiego i literatury, w krymskotatarskich — ukraińskiego i rosyjskiego. Przed Ministerstwem Edukacji stanęło niełatwe zadanie zapewnienia wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego, swobodnego rozwoju, używania i ochrony języka rosyjskiego, odrodzenia krymskotatarskiego, wsparcia greckiego, ormiańskiego i wszystkich innych języków polietnicznego Krymu. Wiktor CHOMENKO, Krym ŁYŻKA DZIEGCIU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

RÓŻOWE OKULARY — NA ŚMIETNIK, czyli HISTORIA JEDNEGO KANDYDATA NA STUDIA

Dokładniej — już studentki. Nie wiem, niestety czy na szczęście... W maju ukończyłam Ukraiński Humanitarny Lyceum. W czerwcu zdałam egzaminy maturalne i otrzymałam rekomendację na studia w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. Najbardziej prestiżowa uczelnia wyższa na Ukrainie, najlepiej wykwalifikowani wykładowcy, najlepszy dyplom, a do tego możliwość przyjęcia na podstawie wyników rozmowy kwalifikacyjnej na państwową formę opłat... Niezwykle wygodnie było patrzeć na świat przez różowe okulary naiwnej dziewczynki. Ale równie obrzydliwie było zobaczyć go bez żadnych przyrządów optycznych — od środka. Zacznijmy od składania dokumentów. Zmartwiły mnie niekończące się kolejki i nieskończone godziny czekania przy drzwiach komisji rekrutacyjnej. Dalej — rozmowa kwalifikacyjna. Drżały mi ręce i nogi, a słowa grzęzły gdzieś między płucami a gardłem. Z głębokim szacunkiem i odrobiną zazdrości patrzyłam na spokojnych i pewnych siebie kandydatów, z których ust nie znikał tajemniczy uśmiech. Dopiero post factum dowiedziałam się, czym były spowodowane ten nadmierny spokój i pewność siebie, kiedy usłyszałam ich nazwiska wśród tych, którzy zostali przyjęci. Rozmowę kwalifikacyjną przeleciałam. Nic — jest jeszcze pierwszy egzamin, pisemny, z reguły. Aż mnie ścisnęło, gdy na własne oczy zobaczyłam dwóje u ludzi, których poziom ani trochę nie odpowiada ocenie „niedostateczny”, oraz piątki u beznadziejnie zagubionych „tytanów języka ukraińskiego”, którzy nie potrafią sklecić dwóch słów. W takiej sytuacji czwórka ucieszyła moją duszę i serce. Nie odważyłam się złożyć odwołania. Skoro już o odwołaniu. Kandydat ma do niego pełne prawo, ale... tylko w ciągu dwóch godzin po ogłoszeniu wyników egzaminu. Dlaczego tak? Pozostało to dla mnie zagadką, bo odpowiedź członka komisji „takie są zasady” niczego konkretnego nie zawiera. Dopiero po drugim egzaminie w końcu zrozumiałam, że sprawy są kiepskie: kolejna czwórka znacznie nadszarpnęła moją naiwność... Podczas trzeciego postanowiłam wziąć egzaminatorów szturmem wiedzy, bo w nich była jedyna nadzieja. Udało się odpowiedzieć na wszystkie pytania, rozwinąć problematykę zagadnienia i obronić własny punkt widzenia. Po długim namyśle i przestudiowaniu jakiejś tajemniczej listy egzaminatorka ogłosiła „dobry”, uzasadniając czwórkę „pewnymi nieścisłościami i błędami w wypowiedzi”. Jakimi dokładnie? Nie miałam już sił na to pytanie. Tak oto zabrakło jednego punktu do progu przyjęcia „na budżet”. Jednak, jak się okazuje, nie chodzi o punkty. I nawet, panowie, nie o wiedzę. Często słyszałam od kandydatów bzdury w rodzaju „cena za naukę w ramach zamówienia państwowego”. Dziwiło mnie takie połączenie pozornie niepołączalnych słów. Tym bardziej... Przeciętny „budżetowy” student KNU płaci od pięciu do piętnastu tysięcy umownych, oczywiście, jednostek. Ceny w Instytucie Stosunków Międzynarodowych tego samego KNU sięgają dwudziestu pięciu. Przyszli absolwenci szkół, liceów i podobnych placówek! Nie powtarzajcie gorzkiego doświadczenia swoich naiwnych poprzedników. Wygodniej i korzystniej jest od razu wstąpić na kontrakt, co w pewien sposób wzbogaci państwową kasę, a nie czyjąś kieszeń (!) i ochroni wasze i tak już rozchwiane nerwy. Nie podejmuję się zwracać do władz — to bezsensowne i beznadziejnie daremne. Tylko gdzieś głęboko w duszy mam nadzieję na skuteczność i pozytywność zmian, których oczekuje się w przyszłym roku, który, być może, położy kres korupcji. DZIĘKUJĘ uniwersytetowi za to, że zmusił mnie do pozbycia się różowych okularów. Bez nich łatwiej żyć... Przepraszam, przetrwać. z Darcja BORGES

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

OCZAMI DZIECI

W odróżnieniu od prorosyjskich sił szowinistycznych, które próbują dzielić mieszkańców Krymu według kryteriów narodowościowych, Krymska Organizacja Ukraińskiej Partii Ludowej zaproponowała inny scenariusz obchodów Dnia Niepodległości w Symferopolu. Wystąpiła ona jako organizator konkursu na najlepszy rysunek „Ukraina oczami dzieci” dla dzieci osieroconych. Pomysł przeprowadzenia należy do Dmytra Kuszczowego, autorem projektu i przewodniczącą jury została zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Szewczenko. Zwycięzcy otrzymali nagrody, dzieciom podarowano zestawy szkolne, symferopolski oddział „Obołoń” zapewnił napój „Żywszyk”. Przewodniczący Krymskiej Organizacji UNP Ołeh Fomuszkin zaznaczył: „Takie konkursy pomagają wychowywać dzieci w duchu ukraińskiego patriotyzmu, znajdować cechy, które nas łączą”. Krymska organizacja UNP „działacze” rozpoczęli aktywną mobilizację swoich zwolenników, rozrywając mieszkańców Krymu na dwie wrogie drużyny, rozchwiewając i tak niestabilną krymską łódź, gdzie aż do wiosny znów będzie rozgrywana antyukraińska karta, w szczególności kwestia językowa). …Uspokoiły się „szkolne namiętności” jedynie w budynku rządu autonomii, gdzie spotkały się i wypowiedziały obie strony. Ci, którzy byli „za”, mówili o naturalności i ważności języka państwowego w ojczystym kraju. Ci, którzy byli „przeciw” — że przywykli porozumiewać się po rosyjsku i „nie chcą; tylko 2% dzieci pragnących uczyć się w języku ukraińskim otrzymało taką możliwość; wyprowadzanie na ulice pikiet z powodu tego, w jakim języku uczyć dzieci — to nie metoda; podział wewnątrz jakiejkolwiek szkoły na klasy rosyjskojęzyczne i ukraińskojęzyczne jest niewłaściwy, doprowadzi to do podziału uczniów; skandal ze szkołą w Komsomolskim jest korzystny dla tych, którzy chcą świadomie stworzyć tutaj warunki dla językowo-kulturowej rezerwacji; sytuacja wokół ukraińskiej szkoły nr 43 jest podgrzewana przez określone siły polityczne i prowadzi do rozniecania

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

RATUJMY BIBLIOTEKĘ W BRUSIWCE!

Dokończenie. Początek na s. 1. „Rywalizacje” przedstawicieli „Bloku Rosyjskiego” i „Naszej Ukrainy” trwają. Ponieważ miejscowe kierownictwo zaledwie miesiąc przed uroczystym przecięciem wstęgi na progu nowej placówki wiedzy niespodziewanie poinformowało o otwarciu właśnie tutaj placówki oświatowej z językiem wykładowym państwowym, przez kilka tygodni w Symferopolu trwały akcje „przeciw” i „za” otwarciem ukraińskiego gimnazjum. Według danych Ministerstwa Oświaty, jest to druga z 46 szkół w mieście (gdzie do niedawna jedyne ukraińskie gimnazjum nie mieściło wszystkich chętnych) i szósta z 638 placówek ogólnokształcących Krymu, gdzie w języku państwowym uczy się zaledwie 3,5% dzieci, a w języku rosyjskim w 555 szkołach z 576 państwowych średnich szkół ogólnokształcących — 93,9% uczniów. Zgodźcie się: liczby nieporównywalne jak na już 14 lat naszej niepodległości, od dnia ogłoszenia której stale rośnie rola i znaczenie języka ukraińskiego — państwowego w naszym młodym kraju (nawet pamiętając o tym, że język rosyjski był państwowym i międzyetnicznym we wszystkich republikach narodowych ZSRR). Podczas ostatniego spisu ludności zaledwie 220 tysięcy Krymian-Ukraińców (z około 700 tysięcy) — 10% mieszkańców półwyspu nazwało językiem ojczystym język ukraiński: taki jest na Krymie rezultat globalnej rusyfikacji okresu radzieckiego. U niektórych rodziców status nowej szkoły wywołał niezrozumienie, niezadowolenie i poczucie pozbawienia wyboru, a różnorodne miejscowe grupy polityczne w czasie przedwyborczym pospieszyły, by maksymalnie zmanipulować i upolitycznić sytuację. NDP i progresywni socjaliści, Wspólnota Rosyjska z Blokiem Rosyjskim, „Sojuz” i Partia Regionów, „Spadkobiercy Bohdana Chmielnickiego” i SDPU(o), Partia Republikańska wystawiły „bojowników”, znanych jeszcze z czasów „mieszkowszczyzny” i pospieszyły zorganizować skandal, który zwyczajowo ochrzczono „przymusową ukrainizacją” i „represjami przeciwko Rosjanom”. Sytuację, która wytworzyła się wokół szkoły w Komsomolskim, próbowano przedstawić jako lekceważenie konstytucyjnych praw obywateli do nauczania swoich dzieci w języku ojczystym. Wystawiono pikiety, namioty, punkty zbiórki podpisów, przygotowano oświadczenia do kierownictwa Ukrainy, a nawet Rosji z żądaniem „zaprzestania dyskryminacji ze względu na przynależność narodową”, żądano zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Najwyższej Krymu, dymisji premiera autonomii A. Matwijenki… Już znane z poprzednich wyborów technologie wykorzystano w pełni. — Walcząc z językiem, te siły polityczne walczą z państwowością, ich celem jest nie dopuścić do stworzenia silnego ukraińskiego kraju, wszak kiedy będzie całościowe państwo z jedną ideą i językiem, zniknie powód do spekulacji — oświadczyli z. WSPÓLNYMI SIŁAMI. Ługańskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” zwraca się do wszystkich prośwician Ukrainy z prośbą o pomoc ukraińskiej społeczności wsi Brusiwka w rejonie biłowodskim obwodu ługańskiego. Wichury, które przeszły nad terytorium Ługańszczyzny w tym miesiącu, wyrządziły istotne szkody nie tylko gospodarce regionu, ale i jego sferze humanitarnej. W szczególności uderzeniem pioruna całkowicie zniszczone zostało pomieszczenie wiejskiej biblioteki w Brusiwce. W pożarze, którego nie dało się zatrzymać, spłonęło ponad trzynaście tysięcy tomów ukrainiki. To ogromna strata dla ukraińskości na zrusyfikowanych terenach Ługańszczyzny, gdzie niezwykle wartościowa jest każda ukraińska książka. Mieszkańcy wsi pozostali bez duchowego pokarmu, który dziś jak nigdy jest potrzebny Ukraińcom wschodnich ziem państwa, i teraz liczą właśnie na prośwician, którzy mogliby pomóc zaradzić wiejskiej społeczności w jej nieszczęściu. Ługańskie Obwodowe Zrzeszenie „Proświty” wezwało całą społeczność regionu, by nie pozostawała obojętną na ludzką biedę w naszym jeszcze dość trudnym i niepewnym czasie, by odbudować bibliotekę i zebrać dla niej fundusze literacko-artystyczne. Już pierwsze setki zebranych książek znanych ukraińskich autorów, komplety czasopism proświciańskich, płyty multimedialne i kasety audio z nagraniami utworów muzycznych naszych znanych rodaków przekazano w darze poszkodowanym przez żywioł. Ługańskie Obwodowe Zrzeszenie „Proświty” i mieszkańcy Brusiwki byliby szczerze wdzięczni proświcianom całej Ukrainy za pomoc w szlachetnym dziele odnowienia wiejskiej biblioteki na krańcowym wschodzie państwa oraz napełnienia jej księgozbioru. Taka ogólnonarodowa akcja istotnie przyczyniłaby się do utwierdzenia ukraińskiej idei narodowo-państwowej oraz konsolidacji naszego społeczeństwa. Mamy nadzieję na wzajemne zrozumienie i wsparcie z Waszej strony inicjatywy prośwician Ługańszczyzny. Prosimy zebrane książki przesyłać na adres Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: ul. Matrosowa 2, Ukraińsko-Kanadyjskie Centrum „Odrodzenie”, m. Ługańsk, 91011. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

odzwierciedliły się nastroje społeczeństwa, charakterystyczne dla ukraińskości tego okresu: i ukrainofilstwo, i „Hromada Kijowska”, i „Bractwo Tarasiwców”, i wulgarny socjologizm bolszewików, i jeszcze wiele innych rzeczy, które dopiero z czasem znajdą swoje naukowe określenie. — Czy opracowano koncepcję (lub też techniczno-ekonomiczne uzasadnienie) nowej ekspozycji, czym będzie się ona różnić od starej — uformowanej w ramach monologicznej, totalitarnej filozofii muzealnictwa z jej wytycznymi, by „prowadzić linię generalną”, być tubą, przekonywać, pouczać, „oświecać” widza, a nie, powiedzmy, przyciągać, wzbudzać zainteresowanie, wywoływać nowe emocje. Przecież można zmienić eksponaty, przepisać teksty, nie zmieniając stosunku do człowieka, który przychodzi do muzeum, i kontynuować zwracanie się do niego z tą samą modalnością, z tymi samymi żelaznymi intonacjami w głosie, co w „starych dobrych czasach”. Czy nie czas zmienić składnię i stylistykę muzealnej mowy, przejrzeć samą architektonikę powierzchni ekspozycyjnych? I czy takie zmiany są obecnie możliwe? — Panie Mykoło! Pan jako doświadczony muzealnik dość precyzyjnie nakreślił krąg problemów związanych z budową nowych ekspozycji. I nie tylko w muzeach szewczenkowskich. Dlatego też my wraz z kolegami rozpoczęliśmy pracę nad budową nowej ekspozycji, której jednym z najważniejszych etapów jest wypracowanie naukowej i jednocześnie obliczonej na dość szerokie grono zwiedzających koncepcji. Dla mnie i moich kolegów niezwykle cenne byłoby poznanie przede wszystkim wizji sposobów rozwiązania tego problemu przez zwiedzających muzea szewczenkowskie. Tak jak w przypadku tworzenia modelu działalności całego rezerwatu, tak i w pracy nad muzeum, ważne jest dla nas zrealizowanie tego swoistego projektu pod nazwą „Idealne muzeum” oraz „Idealny rezerwat”, przy czym cała nasza działalność musi być podporządkowana określeniu i przestrzeganiu tej misji Tarasowej Góry, która słusznie została jej przypisana na wieki w życiu duchowym narodu. Przygotował Mykoła SKYBA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Ihor LIHOWYJ: «CAŁA DZIAŁALNOŚĆ MUSI BYĆ PODPORZĄDKOWANA MISJI TARASOWEJ GÓRY»

Ta rozmowa z Ihorem Lihowyjem, dyrektorem generalnym Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie, nie zaczęła się wczoraj, nie specjalnie z okazji jubileuszowej daty rezerwatu, a nawet nie rok temu, jednak do tej pory znajduje się ona jedynie na etapie „rozgrzewki”. Przecież problemy wokół Szewczenkowskiego memoriału na Czerneczej Górze nawarstwiały się, w istocie, przez niemal wszystkie osiemdziesiąt lat istnienia rezerwatu (włącznie z latami ukraińskiej niepodległości). Przez cały ten czas z kaniowskich wzgórz rozbrzmiewało wiele ideologicznych decybeli i bardzo mało jasnych sformułowań, które pomogłyby rozeznać się w tych właśnie problemach. Chce się wierzyć, że proponowany Państwa uwadze wywiad (a to, zaznaczę, jedynie fragmenty wielkiej rozmowy) z Ihorem Lihowyjem pomoże choć o krok przybliżyć się do przełamania „brązowej kurtyny” wokół Szewczenki… historycznym znaczeniu całego Kaniowskiego Naddnieprza. 80-letnia data jest dla nas przede wszystkim możliwością zwrócenia konstruktywnej uwagi władz i społeczeństwa na problemy narodowego rezerwatu, swoistym pretekstem informacyjnym do rozmowy na temat „Szewczenkowski Narodowy Rezerwat: wyzwania czasu”. Właśnie tak określiliśmy temat „okrągłego stołu”, który planujemy zorganizować w Kaniowie w połowie września. Do tej rozmowy zapraszamy praktycznie nieograniczone grono miłośników ukraińskiej kultury narodowej — historyków, architektów, krajoznawców, specjalistów od turystyki, kolegów z muzeów i rezerwatów, i, oczywiście, przedstawicieli władz wszystkich czterech szczebli oraz najszersze kręgi społeczeństwa Ukrainy i zagranicy. Przecież 144-letnia historia grobu Szewczenki w Kaniowie pokazała jego wyrazistość i znaczenie w europejskiej przestrzeni społeczno-kulturowej XIX—XXI w. Jednocześnie obecnie rozwiązujemy także dość konkretne zadania, z których jednym z najaktualniejszych jest zakończenie budowy, renowacja i przystosowanie do wymogów czasu Muzeum Literacko-Artystycznego na Tarasowej Górze, zbudowanego w latach 1934—1939 według projektu W. Kryczewskiego i P. Kostyrki. Niestety (znamienne, że w rozmowie o Szewczenkowskim memoriale w Kaniowie dość często trzeba — Tak już skonstruowany jest nasz wzrok (nasza spekulatywność), że do widzenia perspektywy i adekwatnego postrzegania retrospektywy każdego zjawiska potrzebne są znaczniki — niechby i umowne… Ihorze Dmytrowyczu, a czym dla Pana jest jubileuszowa data — 80 lat od dnia założenia Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie? Jaka jest jej doza umowności, skoro odliczanie można by prowadzić i od 1918, i od 1923 roku?.. — Data ogłoszenia grobu Szewczenki Państwowym Rezerwatem jest w istocie szczególnym dniem w historii memoriału, ponieważ właśnie od 20 sierpnia 1925 roku w Kaniowie działa państwowa instytucja, której głównym powołaniem jest troska o zachowanie grobu narodowego geniusza i szerzenie wiedzy o nim. Oczywiście, nie bez ideologicznego zabarwienia, jak to przewidywało i Postanowienie Rady Komisarzy Ludowych z 20.08.1925 r., i pierwsze Statuty Państwowego Rezerwatu z 1926 roku. Ważne, że świętując początek nowego etapu w historii grobu Szewczenki, nie zapominamy o wydarzeniach z 1918 roku i oddajemy należny szacunek S. Petlurze, P. Skoropadskiemu, W. Koroliwowi-Staremu, W. Naumence — wszystkim, którzy w tych krótkich okresach ukraińskiej państwowości podejmowali pierwsze (i, niestety, z wiadomych przyczyn mało efektywne) próby objęcia państwową opieką Tarasowej Góry w jej unikalnym przyrodniczo-krajobrazowym otoczeniu i niezwykłej histo- Studenci i wykładowcy, muzealnicy i pisarze — uczestnicy pleneru W 1845 i 1859 roku Taras Hryhorowycz Szewczenko gościł u przyjaciela — lekarza miasta Perejasławia A. O. Kozaczkowskiego. Właśnie tam Kobziarz 25 grudnia 1845 roku napisał swój genialny „Testament”. Perejasławszczyzna natchnęła go do stworzenia jeszcze dwunastu szeroko znanych arcydzieł poetyckich, wśród których są „Kaukaz”, „Najemnica”, „Psalmy Dawidowe”, „I umarłym, i żywym...”, oraz siedmiu rysunków i akwareli. W połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku ówczesny dyrektor Perejasławia używać tego zwrotu-oceny wydarzeń i zjawisk), w tych dramatycznych dla ukraińskiej kultury latach tym wybitnym architektom tak i nie udało się wcielić w życie swoich planów, ponieważ przez cały czas budowie muzeum towarzyszyły pauzy, które z technologią miały niewiele wspólnego. W tragicznym 1937 roku pod zarzutami politycznymi aresztowano dyrektora rezerwatu M. Stretowycza, inżyniera budowy K. Dukalskiego, księgowego D. Stremeckiego, przewodnika S. Derewę, a i nad samymi architektami zawisła wtedy realna groźba represji, ponieważ czujni czekiści dostrzegli w planie muzeum wielki krzyż — rzekomo echo krzyża-pomnika, który wieńczył Wielką Mogiłę w latach 1884—1923... — Do swojego jubileuszu rezerwat (w szczególności jego kierownik) podszedł nie tylko ze starymi nierozwiązanymi problemami, ale i z nowymi pomysłami. Chodzi o koncepcję Szewczenkowskiego Centrum Narodowego. A czy nie oznacza to przypadkiem, że format, w jakim rezerwat i muzeum dotychczas funkcjonowały, wyczerpał się? — Rzeczywiście, działalność rezerwatu w całości, a w szczególności muzeum, w dalekim stopniu nie odpowiada potrzebom czasu, co, właściwie, jest charakterystyczne dla większości placówek muzealnych Ukrainy, które, moim zdaniem, już dawno przeżywają kryzys systemowy z całego szeregu obiektywnych i subiektywnych przyczyn. Dlatego opracowujemy obecnie jeden z kierunków wyjścia z kryzysu, który przewiduje transformację dość zamkniętego i mało efektywnego, bo zrodzonego przez długotrwałe warunki „siedzenia w okopach” i działania w pojedynkę, obecnego schematu Muzeum-Rezerwat w projekt pod nazwą „Szewczenkowskie Centrum Narodowe” (lub „Narodowe Centrum Tarasa Szewczenki”), który przewiduje szeroką i głęboką integrację wszystkich naukowych oraz kulturalno-oświatowych instytucji szewczenkowskich, działających na Ukrainie i za granicą. Da to możliwość połączenia wysiłków, póki co z różnych przyczyn rozdzielonych, muzeów szewczenkowskich, rezerwatów itp. w badaniu i popularyzacji twórczości Tarasa Szewczenki, powiedziałbym nawet, swoistego wszczepienia Tarasa Szewczenki w ukraińskie społeczeństwo, a także w procesy eurointegracyjne Ukrainy. Przecież wiadomo, że przynajmniej 5—6 pokoleń Ukraińców żyje w polu siłowym „Kobziarza” Szewczenki, i cała najnowsza historia narodu jest nieodłączna od Tarasa Szewczenki. Chce ktoś tego czy nie, ale tak było, tak jest i tak będzie... Nowa koncepcja działalności narodowego rezerwatu wyrasta z przeszłości Szewczenkowskiego memoriału — pewnych tradycji i rytuałów, założonych jeszcze przez naszych poprzedników w drugiej połowie XIX w. i miała swoją precyzję przez cały XIX w. Tutaj jaskrawo wi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

«I MNIE W RODZINIE WIELKIEJ...»

Mychajło Sikorski z historycznego muzeum w Chmielnickim (dziś – Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, nagród im. Dmytra Jawornyckiego, Wołodymyra Wernadskiego, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław”, który łączy dwadzieścia sześć muzeów) oraz Borys Wojcechiwski umówili się, że zrobią wszystko, co możliwe, aby stworzyć w Perejasławiu Chmielnickim Muzeum Pamięci „Testament”. Już ponad rok działa Komitet ds. organizacji Domu-Muzeum Pamięci „Testament” Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, kierowany przez Borysa Wojcechiwskiego, którego działalność nieustannie ukierunkowuje gruntownymi wskazówkami szewczenkoznawczymi Mychajło Sikorski. W lipcu 2005 roku w mieście Perejasław Chmielnicki, z inicjatywy wspomnianego komitetu, dyrekcji rezerwatu „Perejasław”, Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, z powodzeniem przeprowadzono pierwszy twórczy plener studentów ostatnich lat wspomnianej akademii pod hasłem: „I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć Niezłym cichym słowem”. T. H. Szewczenko, „Testament” W organizacji i przeprowadzeniu pleneru istotną pomoc okazali rektor Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, akademik Andrij Czebykin, dyrektor generalny Generalnej Dyrekcji ds. Obsługi Przedstawicielstw Zagranicznych, deputowany Kijowskiej Rady Miejskiej Pawło Krywonos, rektor Perejasławsko-Chmielnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Hryhorija Skoworody profesor Wiktor Kocur. Plener wspierał deputowany ludowy Ukrainy Kyryło Poliszczuk. Niezbędną pomoc konsultacyjną w zakresie szewczenkoznawstwa udzielili studentom Mychajło Sikorski i jego zastępczyni Wira Melnyk wraz z kolegami. Podsumowanie pleneru odbyło się przy pomniku Kobziarza w pobliżu domu A. O. Kozaczkowskiego. Młodzież dziękowała za dobrze zorganizowany proces twórczy i była jednomyślna w opinii, że plener powinien stać się tradycyjnym, z udziałem nie tylko studentów ostatnich lat, ale także znanych artystów. Borys Wojcechiwski i Mychajło Sikorski podziękowali studentom za przekazane przez nich prace twórcze do zbiorów Domu-Muzeum Pamięci „Testament” Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, którymi zapoczątkowano tworzenie perejasławskiej szewczenkiany plastycznej. Wyrazili również nadzieję, że ich inicjatywę poprą czołowi ukraińscy artyści, malarze, graficy, rzeźbiarze i przekażą Domowi-Muzeum Pamięci „Testament” część własnego dorobku twórczego, w szczególności z własnej szewczenkiany. Ołena CZERNYSZOWA, studentka Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

m. Dniepr 100,00 Kuc M. M., m. Kijów 500,00 Łucenko M. D., w. Łużany rejonu kicmańskiego obwodu czerniowieckiego 50,00 Miejska organizacja rejonowa „Kongres Ukraińskich Nacjonalistów” m. Kałusz obwodu iwanofrankiwskiego 950,00 Szkoła w Noworoczyczynie rejonu rówieńskiego (przez Szramowycz T. D.) 20,00 Pysmena T. J., m. Dniepr 10,00 Pracownicy wydawnictwa „Weselka”, m. Kijów 1000,00 Rówieńska organizacja obwodowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Równe 560,00 Riabcew M. P., m. Dniepr 51,00 Sawruk I. W., studentka Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego 25,00 Sawruk M. W., uczennica 6 klasy gimnazjum w Buczaczu obwodu tarnopolskiego 25,00 Syczew A. H., m. Ługańsk 18,00 Syczew H. S., m. Ługańsk 19,00 Syczew S. H., m. Ługańsk 17,00 Rodzina Smolariw, m. Równe 80,00 Wschodnioukraiński Uniwersytet Narodowy im. W. Dala, m. Ługańsk (przez I. Mahrycką) 797,00 Todryn D. B., m. Kijów 2,00 Todryn J. W., m. Kijów 2,00 Toronczuk J. M., m. Czortków obwodu tarnopolskiego 20,00 Użhorodzkie Kolegium Sztuk im. Erdelyiego (przez Antonyszyn) 125,00 Fediuk J. B., m. Kijów 135,00 Fihurka A. M., w. Hlibów rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego 50,00 Czysłyk O. I., m. Lwów 100,00 Czumak, m. Donieck 325,00 Szanajda W. I., m. Lwów 50,00 przez Hrycenko S. J., m. Tarnopol 100,00 „Proświta” rejonu halickiego obwodu lwowskiego 118,00 Puszkariowa N. 2,00 Sinczenko I. 2,00 Trojan W. 2,00 Szkriada H. 2,00 Jakimowa Ch. 2,00 Razem: 33,00 Grupa ŻS (z)2101 Durniewa S. 1,00 Kruglikowa S. 2,00 Kuksa D. 3,00 Kun O. 2,00 Mitusow D. 2,00 Michajłowa W. 5,00 Nefiodow O. 1,00 Okuniewa O. 1,00 Oniszczenko H. 1,00 Prasołowa O. 2,00 Tiunik H. 2,00 Czernowa W. 5,00 Szałatałowa I. 2,00 Razem: 29,00 Grupa ŻS (z)2121 Bohdanowa M. 10,00 Waszczenko W. 5,00 Derewenko T. 10,00 Jeroszenkowa T. 2,00 Iwanow B. 4,00 Kowal I. 5,00 Kowalska O. 5,00 Kocur I. 5,00 Krasij J. 2,00 Kulikowska H. 10,00 Łysenko K. 2,00 Osełedko M. 2,00 Pirogowa A. 15,00 Szapowałowa O. 2,00 Razem: 79,00 Grupa ŻS (z)2131 Antymonowa W. 5,00 Muliwanow D. 5,00 Osetrowa J. 5,00 Radkewycz S. 5,00

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Kontynuacja. Pocz. w nr 39–52 za 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–26, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15, 20, 22, 26—28, 29, 32 za 2005 r. Bardszewska W. S., m. Kijów 20,00 Bartaszczuk A. W., m. Kijów 2,00 Bojczuk A. M., m. Łuck 20,00 OAO Agrofirma “Prowesin”, m. Lwów 2000,00 Witczenko M. S., m. Wyszogród obwodu kijowskiego 500,00 Wojciechiwska M. M., m. Kijów 30,00 Hłotko H. M., m. Równe 50,00 Honczaruk Ju. O., m. Kijów 2,00 Danyłowa N. W., m. Kijów 2,00 Danyluk W. O., m. Trostianiec obwodu iwanofrankiwskiego 10,00 Danyluk M. Ja., wieś Babyn rejonu ilinieckiego obwodu winnickiego 20,00 Danyluk T. H., m. Kijów 20,00 Drozdowska T. I., m. Czortków obwodu tarnopolskiego 20,00 Zasłużony ludowy zespół pieśni i tańca Ukrainy “Darnyczanka” DK OAO “Kyjiwchimwołokno” m. Kijów 400,00 Szkoła średnia I—III st. wieś Wełykyj Żytyń obwodu rówieńskiego (przez Kedruk W. W.) 80,00 Szkoła średnia I—III st. wieś Rakiw rejonu dolińskiego obwodu iwanofrankiwskiego 50,00 Szkoła średnia wieś Oleszkiw rejonu śniatyńskiego obwodu iwanofrankiwskiego 20,00 Kaczan Ż. D., m. Krzywy Róg 20,00 Zespół “Ukrsocbanku” m. Kołomyja obwodu iwanofrankiwskiego 55,00 Kotianowa K., WSCHODNIOUKRAIŃSKI UNIWERSYTET NARODOWY im. W. DALA (m. Ługańsk) WYDZIAŁ JĘZYKOZNAWSTWA, DZIENNIKARSTWA I SOCJOLOGII (przez I. Mahrycką) KATEDRA DZIENNIKARSTWA Wykładowcy: Jewdokymow M. O. 50,00 Koszak O. M. 20,00 Mahrycka I. W. 50,00 Nedobieha A. A. 10,00 Odincowa M. I. 10,00 Szepielewa I. A. 10,00 Razem: 150,00 Studenci: Grupa ŻS2141 Barynowa K. 1,00 Hajworonska N. 2,00 Żydkowa K. 1,00 Zameta Ja. 1,00 Koczubasz A. 2,00 Łynnyk K. 1,00 Marczenko O. 1,00 Mihunowa O. 2,00 Senczuk K. 2,00 Serdiuk O. 1,00 Franczuk M. 1,00 Razem: 15,00 Grupa ŻS2121 Basarab H. 2,00 Bodruchina O. 2,00 Wołczenko Je. 2,00 Woronko B. 2,00 Horhul O. 2,00 Kodak W. 2,00 Kuzniecow A. 2,00 Martynczuk N. 2,00 Mosenko L. 2,00 Odnorożenko K. 2,00 Pankina H. 2,00 Popenko P. 1,00

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” rachunek nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

DOBROWOLNE DATKI „NA CERKIEW KOBZIARZA” (przez Feduka J. B.) Grzezew J. A., m. Kijów 9,00 Dobryńczuk T. M., m. Sławuta obwodu chmielnickiego 1,00 Zabołotny A. W., m. Kijów 8,00 Kłoczko O. P., osiedle typu miejskiego Stawyszcze obwodu kijowskiego 2,00 Kowal M. M., m. Kijów 2,00 Kowal T. W., m. Sławuta obwodu chmielnickiego 2,00 Swiatyna I. W., m. Kijów 10,00 Swiatyna N. R., m. Kijów 20,00 Swiatyna R. W., m. Kijów 20,00 Tkaczenko Z. O., m. Kijów 2,00 Tkaczenko I. W., m. Kijów 4,00 Tkaczenko O. W., m. Kijów 4,00 Feduk T. I., wieś Hannopil obwodu chmielnickiego 20,00 Feduk J. B., m. Kijów 25,00 Czirkowa A. O., m. Kijów 2,00 Czirkowa N. A., m. Kijów 3,00 Szwec R. O., m. Kijów 1,00 RAZEM: 135,00 Gmina wieś Raliwka rejonu samborskiego obwodu lwowskiego (przez Kyryczynskiego I. H.) Bac L. R. 10,00 Bieha R. A. 20,00 Dawyd A. S. 10,00 Żyhajło W. M. 5,00 Żyhajło R. J. 5,00 Zahwojska M. H. 10,00 Kałan W. P. 12,00 Karnasewycz I. 10,00 Kyryczynski J. I. 20,00 Kupycz M. W. 10,00 Mojsewycz O. M. 5,00 Pahuta B. W. 10,00 Sydor I. F. 20,00 Steć I. T. 10,00 Tepla I. L. 5,00 Sereda T. 5,00 Szowkun J. 5,00 Razem: 30,00 Grupa ŻS (z)2191 Bałkaina R. 2,00 Wołoszyna I. 7,00 Kowal L. 2,00 Sajenko W. 2,00 Tkaczowa S. 2,00 Razem: 15,00 KATEDRA JĘZYKA I LITERATURY UKRAIŃSKIEJ Wykładowcy: Bader W. I. 50,00 Bubella T. S. 10,00 Budiwska L. P. 5,00 Dronowa W. W. 10,00 Pustowit W. J. 25,00 Udowyczenko N. A. 5,00 Szewcowa W. O. 50,00 Szumejko O. I. 5,00 Razem: 160,00 Studenci: Grupa ŻS2841 Babajan 1,00 Bezrukowa 1,00 Borzenko 1,00 Jeremiejewa 1,00 Iwanczenko 1,00 Kalużna 1,00 Kozula 1,00 Koszewa 1,00 Myronowa 1,00 Nekoz 1,00 Szelest 1,00 Razem: 11,00 Grupa ŻS2741 Babyczewa 1,00 Bezbożna 1,00 Bondar 1,00 Wasyłenko 1,00 Hładkowa 1,00 Tepłyj P. M. 20,00 Tepłyj J. M. 10,00 Uruszczak I. P. 10,00 Szewciw R. M. 50,00 Juzwiak J. M. 15,00 RAZEM: 267,00 Mieszkańcy m. Zaporoże (przez Podłobnikowa W. W.) Iwanow W. P. 5,00 Podłobnikow W. W. 5,00 Cymbaluk W. M. 2,00 Sakosz I. M. 2,00 Szkirjak H. D. 2,00 Łobacz P. S. 2,00 Leń W. M. 2,00 Szuhaj M. M. 1,00 Żdan O. M. 2,00 Trofymenko A. W. 10,00 Lehuta J. M. 1,00 Rudenko S. E. 1,00 Chituszczenko B. I. 2,00 Krywa H. M. 2,00 Kaszajewa 1,00 Morhunowa 1,00 Mular 0,50 Nowikowa 1,00 Rjabowa 1,00 Tyszczenko 1,00 Tokariewa 1,00 Czerewko 1,00 Jarowa 1,00 Razem: 13,50 Grupa ŻS2721 Budko O. 1,00 Wołyk O. 1,00 Hrynowecka O. 1,00 Jehorowa Z. 1,00 Łopuchowa K. 1,00 Markiw L. 1,00 Sełezniowa S. 1,00 Fomiczowa I. 1,00 Razem: 8,00 Grupa ŻS2831 Artiuszenko D. 1,00 Bojko J. 1,00 Wołynczuk J. 1,00 Dmytraszko I. 1,00 Dowhal 1,00 Kucak N. 1,00 Neczajewa 1,00 Razem: 7,00 KATEDRA REDAGOWANIA Wykładowcy: Abramian I. W. 10,00 Hulajewa O. W. 5,00 Myronowa T. A. 20,00 Moskaliuk B. O. 4,00 Fesenko J. P. 20,00 Razem: 59,00 Studenci: Grupa ŻS2221 Antuchowa J. 2,00 Bondarewa W. 2,00 Oksuzian T. M. 2,00 Duszka I. O. 10,00 Snudka D. J. 2,00 RAZEM: 50,00 Dziewiąta wpłata Rówieńskiego Oddziału Obwodowego WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki (przez Fedoryszyna M.) Karpiuk H. P., wieś Mychajliwka rejonu ostrogskiego 100,00 Sakur S. B., m. Równe 50,00 Sakur O. A., m. Równe 50,00 Parafianie Tynneńskiej Cerkwi Świętej Bogurodzicy m. Równe 360,00 RAZEM: 560,00 Poprawka: Zamiast Skirko M. M., m. Krzywy Róg (cz. 20 2005 r.) powinno być Skirko M. M., m. Krzywy Róg — 100 hrywien. Dubatowka J. 2,00 Iluniczew S. 2,00 Tanujłowa J. 2,00 Razem: 10,00 KATEDRA SOCJOLOGII Wykładowcy: Bohuczarowa O. I. 5,00 Krupenina N. A. 10,00 Nahornyj B. H. 50,00 Skorczenko O. A. 10,00 Tychomyrow B. A. 10,00 Jakowenko M. L. 10,00 Jakowenko O. W. 10,00 Razem: 105,00 KATEDRA JĘZYKÓW OBCYCH Wykładowcy: Awdiucha A. H. 5,00 Wołoszuk I. M. 5,00 Demczenko N. I. 5,00 Krasnopolski W. E. 10,00 Kurienkowa H. M. 5,00 Podhornowa N. W. 5,00 Raczynska T. W. 5,00 Sura L. H. 5,00 Szewczuk O. D. 5,00 Razem: 50,00 KATEDRA TEORII I PRAKTYKI PRZEKŁADU JĘZYKÓW GERMAŃSKICH I ROMAŃSKICH Wykładowcy: Baryłko S. M. 10,00 Hetman R. M. 1,00 Dowhal O. I. 1,00 Kłymowa N. I. 1,00 Kolahina M. H. 1,00 Łytwynow O. I. 1,00 Łytwynowa M. M. 1,00 Pywowarowa O. W. 1,00 Sawenko O. P. 1,00 Stepanowa O. H. 1,00 Chomjak N. W. 10,00 Szabynski M. J. 10,00 Razem: 39,00 R A Z E M N A R A C H U N K U C E R K W I K O B Z I A R Z A — 725 190 hrywien 83 kopiejki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

SYNERGIA POSTĘPU

— Zanim zaczniemy rozmowę o dojrzałości ukraińskiego społeczeństwa w jego nastoletnim wieku w czternastym roku niepodległości, chcę powrócić do czasu „X”, do sierpnia 1991 roku, od którego prowadzimy rachubę. Maksymie, brałeś udział w ruchu studenckim końca lat 80. i początku lat 90., który kulminował „rewolucją na granicie”. Na ile ludzie, którzy brali udział w tych wydarzeniach, okazali się gotowi na taki obrót spraw? Przecież nawet ci, którzy celowo walczyli z systemem, raczej nie spodziewali się, że wszystko stanie się tak szybko… — Jeśli w rozmowie odwołać się do metody kręgów koncentrycznych i zacząć od najbardziej ogólnych prawidłowości, od pojawienia się niepodległych państw (a w niektórych z nich nie było nawet cienia walki narodowowyzwoleńczej) na obszarze poradzieckim, to tutaj istnieje bardzo mała specyfika Ukrainy. Chodzi raczej o globalną prawidłowość, w której skorzystaliśmy (lub też nie skorzystaliśmy) ze swojej szansy. — Co do dylematu: co budować — społeczeństwo czy państwo, to rzeczywiście pojawił się on i został sformułowany przez analityków już dawno. Kiedyś wchodził on także do ideologicznego arsenału „Młodej Ukrainy”. Ale jeśli mówić krytycznie, to „budowa społeczeństwa” jest hasłem dość abstrakcyjnym. Ponieważ u nas obecnie trwają retrospektywne rozważania, pozwolę sobie przypomnieć to, co proponowałem w połowie lat 90. w publicznych wystąpieniach, artykułach. Istota polega na tym, że budować trzeba nie po prostu społeczeństwo — budować należy komunikację. A to można robić według dwóch parametrów. Po pierwsze, strukturalnie — tworząc więzi między różnymi ugrupowaniami, strukturami, między poszczególnymi intelektualistami. Przecież wymiana idei przynajmniej musi odbywać się w jednolitej przestrzeni informacyjnej, aby to skłaniało nas do uzgadniania swoich stanowisk. Drugi wymiar — merytoryczny. Polega on na wypełnianiu tej przestrzeni konkretnymi ideami, projektami, propozycjami i argumentami. A tutaj musimy stwierdzić: idei w ukraińskim społeczeństwie, inte

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

MAKSYM ROZUMNYJ: CZYTAĆ SIEBIE NAWZAJEM I UPUBLICZNIAĆ SWOJE PRZEMYŚLENIA

Obchody Dnia Niepodległości (a wraz z nimi — zbliżająca się jesień i nowy sezon życia politycznego oraz kulturalnego) stały się naturalnym, choć banalnym impulsem do tego, by ponownie przeorientować projekt „Synergia postępu” na format dyskusyjny. Ostatecznie był on pomyślany jako platforma do ujawniania idei, sensów, intencji, których suma i wzajemne oddziaływanie określają stan przestrzeni kulturowej Ukrainy. Póki nasze dyskusje mają głównie charakter zaoczny, zdystansowany, jej uczestnicy są „rozdzieleni” po kątach (ściślej mówiąc, każdy z nich na razie pozostaje w swoim „kącie”). Ale, jak na Zatem gdy przyjrzeć się uważniej temu punktowi „X” tamtego sierpnia 1991 roku, można tu użyć analogii z aparatem pojęciowym astrologii. Istnieje takie pojęcie jak „planida”, czyli układ planet w momencie narodzin człowieka. Ów układ — w danym przypadku tak ważnych czynników: elit, osi geopolitycznych, nastrojów społecznych i idei — pozostaje w dalszym ciągu determinujący dla nowo narodzonego organizmu społecznego. Jeśli mówić o młodzieżowej patriotycznej generacji, ruchu studenckim, który wyraźnie dał o sobie znać w przeddzień ogłoszenia niepodległości, to w znacznej mierze legitymizował on to przejście. Na gorąco po wydarzeniach można było usłyszeć tak śmiałe stwierdzenia, że bez strajku głodowego studentów w 1990 roku nie byłoby ogłoszenia Aktu o niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku. Tak samo mówi się, że nie byłoby Pomarańczowej Rewolucji bez akcji „Ukraina bez Kuczmy”. Ta prawidłowość nie jest jednoznaczna i nie jest aż tak kategoryczna, ale mimo wszystko daje się prześledzić. Fakt podniesienia przez młode pokolenie w 1990 roku haseł, symboli i wartości niepodległościowych był ważnym czynnikiem, może nie mniej znaczącym niż droga, którą przeszli szestdziesiatnicy czy inne patriotyczne i aktywne generacje — ówczesny Związek Pisarzy z ich rozumieniem patriotyzmu oraz zachodnia diaspora ze swoim dorobkiem. Cała ukraińska tradycja intelektualna w znacznej mierze koncentrowała się na dwóch kierunkach (czy dwóch wektorach). Pierwszy — pragmatyczny — o tym, jak mamy zdobyć niepodległość. Począwszy od Mykoły Michnowskiego, od pierwszych lat XX wieku trwało prawnicze uzasadnianie tego celu, pojawiały się różnorodne propozycje technologiczne i wersje. Wśród najciekawszych można wspomnieć Iwana Bahrianeho, który na emigracji doszedł do wniosku, że niepodległą Ukrainę będą budować komsomolcy i partyjniacy. Drugi kierunek można nazwać marzycielskim — należą tu pisma Czyżewskiego o kordocentryzmie, o ukraińskiej duszy. Właściwie, to najbardziej ogólne orientacje, ale dość rozmyte i niezwykle pozahistoryczne. A właśnie tradycji intelektualnej, która połączyłaby i cel, i środki, ukraińskości akurat brakowało. I kiedy zdobyliśmy niepodległość, okazało się, że pytanie o to, jak ją rozwijać, w jakim celu i z jakimi orientacjami, pozostało otwarte. A to wszystko jedno, co stawiać dom, nie mając wcześniejszego planu, obliczeń i wszystkiego innego. Ot, tam gdzie stali, tam zaczęli kłaść fundament, a potem — i ściany. Położyli jedną ścianę, drugą: nacjodemokraci ze swojej strony zaczęli kłaść fragmenty tej państwowości, postkomunistyczna nomenklatura (która skorzystała z momentu, by przekształcić władzę w pieniądze, a potem — odwrotnie) ze swojej strony zaczęła coś budować, ale na tej samej podstawie. Wkrótce różne ośrodki całej budowy zaczęły nakładać się jeden na drugi i wtedy przyszło zrozumienie, że w rezultacie wychodzi coś niezrozumiałego, koślawego, bez jednolitego planu i jednolitej „architektonicznej” koncepcji. — W ciągu ostatnich 5—7 lat w ukraińskiej przestrzeni intelektualnej oprócz dwóch wspomnianych kierunków — pragmatycznego i marzycielskiego — rozwijała się i dość starannie oraz konsekwentnie uzasadniała liberalistyczna teza o tym, że „budowa państwa” musi korelować z „budową społeczeństwa”. Wspomnieć choćby szereg prac politologicznych Mykoły Riabczuka (w szczególności — „Dylematy ukraińskiego Fausta”). Co prawda, wyrażone w nich idee w epoce „przedpomarańczowej” znajdowały się na marginesie przepływów informacyjnych, akademickiego dyskursu badawczego, aktualnej polityki. Na ile obecnie tezy o budowie społeczeństwa mają szansę? intelektualnej wspólnocie przede wszystkim, było i pozostaje bardzo niewielu. Były idee „prawowiernego” nacjonalizmu, który przewidywał utwierdzenie instytucji, symboliki, atrybutyki, panteonu wybitnych postaci, dat pamiętnych i sposobów ich obchodzenia, odpowiedniej estetyki — wszystkiego, co zostało odziedziczone po różnych etapach walki narodowowyzwoleńczej. Ale po zdobyciu niepodległości pojawiła się pokusa, by wlać to wszystko w gotową strukturę radzieckiej propagandy, sowieckiego sposobu myślenia. Dziś można jedynie mówić o tym, dla kogo takie podejście okazało się uzasadnione, a dla kogo — nie. Odpowiednio, jedni mówią, że należało bardziej wytrwale i totalnie „wychowywać” świadomość narodową. Zwolennicy podejść liberalnych twierdzą, że nie należało wlewać „nowego wina” idei, programów w stary kontekst społeczny. Do pierwszych powstaje pytanie: a po co w ogóle było dążyć do zmian, a do drugich — na czym więc budować nowe relacje? Przecież jednoczesne budowanie całkowicie nowego systemu komunikacji i wytwarzanie nowej treści komunikowania jest zadaniem praktycznie nie do udźwignięcia, zarówno ze względu na skalę Ukrainy, jak i w kontekście ogólnego kryzysu starych form organizacji społecznej. Zatem optymalną, z mojego punktu widzenia, była (być może i nadal jest) droga tworzenia oaz, wysepek zdrowej komunikacji społecznej, gdzie zharmonizowane są ze sobą podstawa strukturalna, sposób organizacji życia i jego treść — czyli idee społeczne. Jednak proces społeczny najczęściej rozwija się niezależnie od nas i nieustannie stawia nas przed wyborem, do którego nie jesteśmy gotowi. Tak było w 1991 roku — faktycznie było to wyzwanie, na które pięćdziesięciomilionowa wspólnota nie była gotowa, dlatego państwo trzeba było budować z tego, co wpadło w ręce. Ale podobna sytuacja powtórzyła się w 1994 roku, kiedy uformowała się nieprzejednana opozycja narodowa wobec panującego reżimu politycznego i tradycyjne narodowe ugodowstwo, że tak powiem. Między tymi dwiema pozycjami praktycznie przez dziesięć lat toczyła się walka taktyczna. Ale zarówno Pomarańczowa Rewolucja, jak i nowe wyzwania, które pojawiły się wraz z nią, znów zaskoczyły ukraińskie społeczeństwo. Przypomina mi to środowisko pisarskie. Dopóki istniała cenzura, wielu narzekało: przecież nam nie pozwalają, przecież pracujemy do szuflady. Ale w pewnym momencie wszystkie zakazy upadły, a społeczeństwo zwraca się do pisarzy: no, dawajcie, teraz przecież można. Oni do „szuflad”, a tam praktycznie pusto. Więc i po wielkich rewolucyjnych nadziejach i zrywach znów jesteśmy zmuszeni zadowolić się tym, co mamy. Po raz kolejny otrzymaliśmy wolność od zewnętrznego nacisku, ale wolności wewnętrznej, wolności robienia tego, co uważamy za słuszne i do czego jesteśmy powołani, nijak nie możemy zdobyć, gdyż cały czas reagujemy na zewnętrzną potrzebę. Nie jest ona już tak groźna, jak za czasów wielkich ideologii, stała się drobniejsza, wszechobecna, często sprowadza się do przykrych materialnych potrzeb codzienności, ale tak się składa, że granice tej niewoli wewnętrznej pokonujemy coraz rzadziej i coraz mniej produktywnie. Dlatego ten wybuch poczucia wolności, który mieliśmy nieco mniej niż rok temu, może wywoływać nawet pewne obawy. Ten potencjał dążenia do wolności jest dość wyczerpywalny i jeśli się go nie wykorzysta, to jego dalsze gromadzenie może stać się bolesne i długotrwałe. — Chcę powrócić do problemu budowania komunikacji — zarówno jako idei, jak i mechanizmu. Czym jest system komunikacji intelektualnej we współczesnym społeczeństwie — to przede wszystkim środki masowego przekazu, w szczególności czasopisma jako platformy dyskusyjne. Po 1991 roku pojawiło się niemało nowych wydawnictw. Niektórym z nich udało się osiągnąć wysoki poziom analityczności i konceptualności. Jednak cały ten kreatywny potencjał pozostaje zamknięty w małych środowiskach, takich jak wspólnota „Krytyki” czy krąg autorów „Suczasnosti”. Przestrzeń między tymi intelektualnymi kapsułami pozostaje nieuporządkowana, niezorganizowana i nierzadko mało przydatna do nawiązywania komunikacji. Dlaczego tak jest, dlaczego nie obserwuje się chęci przełamania granic swoich małych kapsuł? — Jak dla mnie, to tutaj, znowuż, obecnych jest kilka powiązanych ze sobą przyczyn. Z jednej strony — nieznaczna intensywność samego życia intelektualnego Ukrainy (tutaj znacznie ustępujemy nie tylko Zachodowi, ale i Rosji, gdzie produkowanie idei, intensywność ich omawiania, gęstość interakcji różnych grup, dyskursów, zjawisk jest dość potężna). Dlaczego tak się działo? Do tego są obiektywne warunki. Jeszcze Dowżenko mówił, że Ukraińcy są jak ten tytoń, ciągle się go ogławia. Rzeczywiście, na przestrzeni kilku poprzednich stuleci sytuacja układała się w ten sposób, że na początek lat 90. intensywność życia intelektualnego na Ukrainie była dość niska. Nadrobić to już „w marszu” było bardzo niełatwo. Trzeba było mieć wysoki poziom solidarności intelektualistów, pomimo wszystkich dyskusji, niezgód, konfrontacji między nimi i chęci budowania wspólnej przestrzeni komunikacyjnej. Takiego wspólnego zrozumienia, wspólnego projektu nie było. Co więcej — przeszkadzały temu skala i motywacja samych podmiotów, które w tym czasie coś na Ukrainie tworzyły, coś proponowały społeczeństwu i wokół tego organizowały swoje ośrodki komunikacji. Być może tutaj działa też pewna cecha charakteru (na którą napomyka wiele anegdot o Ukraińcach), która przejawia się w tym, że pomysłowość tych podmiotów przeważnie idzie na to, aby przeciwstawiać się innym i zwalczać drugą stronę. Okazało się również, że najskuteczniejszą metodą konkurencji po naszemu jest zwykłe przemilczanie. Jakie mogą być alternatywy? Niestety, wymyślić coś innego, poza czytaniem siebie nawzajem, interesowaniem się sobą nawzajem i upublicznianiem swoich przemyśleń na ten temat, raczej się nie uda. Maksym ROZUMNYJ urodził się w 1969 roku w Kijowie, kandydat nauk filozoficznych. Ukończył Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki (wydział dziennikarstwa, 1992), aspirantura Instytutu Filozofii NAN Ukrainy (1992—1995). Obecnie — doktorant Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, przewodniczący Sekretariatu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej. Autor książek „Sprawa honoru. Algorytmy narodowego samopanowania” (K.: Smołoskyp, 1995), „Strategie zamiast ideologii” (K.: Instytut postkomunistycznego społeczeństwa, 1998), „Polityczny wybór Ukrainy” (K.: Smołoskyp, 1999), „Ukraińska idea na tle cywilizacji” (K.: Łybidź, 2001).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

dla mnie to ważny etap realizacji projektu, ponieważ chodzi o krystalizację poglądów jego potencjalnych i aktywnych uczestników na to, jaka powinna być strategia rozwoju ukraińskiej kultury i samego ukraiństwa. Nasza obecna rozmowa dotyczy dyskusji jako czynnika generowania strategemów oraz chęci (lub jej braku) do dyskutowania. U każdego jest inna inicjacja i socjalizacja, inne doświadczenie wchodzenia w dorosłe życie, w przestrzeń intelektualną swojej epoki, w historię. Dla mnie i wielu moich rówieśników (tych, którzy mają teraz po trzydziestce) przede wszystkim liczył się bunt, protest (czasem nawet niewypowiedziany) przeciwko starej, spróchniałej, ewidentnie skazanej na zagładę sowdepii — opór wobec systemu nawet w formie nieuczestniczenia w tym cyrku. A jakie jest doświadczenie wchodzenia w przestrzeń intelektualną, kulturową dla pokolenia, które dorastało po 1991 roku, jak oni sami mogą scharakteryzować swoją epokę, dla której wymyślono niemało epitetów, w szczególności mówiono o chimerycznej, centaurowej Niepodległości… — Moje wchodzenie w przestrzeń kulturową zaczęło się od momentu narodzin, choć jak to dziwne, przecież działo się to jednak wcześniej niż ogłoszenie niepodległości Ukrainy (jakąkolwiek by ona nie była: chimeryczną czy centaurową — właściwie definicji jest wiele…). … Wybór pośrednio kształtowanych dalszych ścieżek życiowych (nazwijmy to tak), wejście na które było określone tym, że wybrali je kiedyś dla siebie rodzice. To ludzie, którzy przeszli przez przesłuchania w KGB, przez śledzenie, nacisk. Więc mnie w wieku sześciu i siedmiu lat przychodziło odczuwać, że postrzegają mnie nie tak, jak innych. Innym, a czasem nawet nieakceptowalnym dla rówieśników był mój język, moje „wpisanie się” w życie. Dla mnie nadejście niepodległości nie było ani niespodziewanym, ani obojętnym wydarzeniem, mimo że byłam wtedy bardzo młoda. Potem, prawda, na zmianę „domowemu”, poniekąd patriarchalnemu rozumieniu problemów narodowych przyszło inne — szersze i głębsze, ukształtowane w znacznej mierze pod wpływem środowiska Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Nauka w tej placówce kształtowała krytyczne spojrzenie na świat. Wiedza, którą dawali w Akademii, była odbierana świeżo i z entuzjazmem przez pierwsze dwa lata. Potem przychodziło poczucie, że już jest pewien bagaż wiedzy — czymś skorzystasz w praktycznym życiu, czymś nie. Ale z jakiegoś powodu nie pojawiała się, i to mnie uderzało, chęć dyskusji, samodzielnego eksperymentu. To znaczy, studenci brali na uzbrojenie ten arsenał eksperymentu, w który zaopatrywało ich ogniwo administracyjne NaUKMA. Akademia jest nieskończonym oceanem, w którym jedna fala, najeżdżając na drugą, może ją przebić. — Ale za uniwersyteckimi murami wrzał zupełnie inny świat, w którym NaUKMA, być może, wydawała się nieco sztucznym tworem. To świat, który żyje według w czymś bardziej skomplikowanych, a w czymś i prostszych (może nawet bardziej cynicznych) zasad. Czy pojawiało się poczucie, że aby w tym świecie się orientować, żeby odnieść sukces, w końcu, nie wystarczy wiedzy otrzymanej w Akademii? — Ja, zapewne, zacznę od momentu cynizmu i niecynizmu. Są w życiu akademickim pewne momenty, które wydawały mi się nawet bardziej cyniczne niż to, z czym przychodziło mi się stykać poza granicami tej przestrzeni. Po prostu w Akademii dość często rzeczy nazywa się po imieniu… U nas nawet żartowano, że po ukończeniu Akademii razem z dyplomem filologa należy wydawać dyplom cynika. W jednym kontekście omawiano feminizm, seksualność, chrześcijaństwo, stereotypy, ich łamanie — obserwowałam swoich kolegów z grupy i rozumiałam, że nie wszyscy mogli przyswoić tę mieszankę. Dlatego dochodziło do wielu odrzuceń. A jeśli chodzi o to, czego brakuje… To jest to, czego brakuje zawsze — nieprzerwanej samokształcenia. We współczesnym procesie literackim dziwi mnie skłonność ludzi do żywienia się owocami swojej małej, nędznej sławy. Pamiętam, kiedy zmarł Czesław Miłosz, bardzo śmiesznie było patrzeć, jak reagowali na to nasi współcześni ukraińscy pisarze, jak żałowali, że oto my nie zdążyliśmy, ktoś inny, a nie my, napisał nekrolog. Przez jakieś dwa tygodnie rozwodzili się nad tym, jaka to była genialna poezja. A jeśli spojrzeć na to, kto z nich naprawdę zna twórczość Miłosza, albo w ogóle zauważyć, że na Ukrainie jest tylko niewielki procent ludzi, którzy choć coś słyszeli o tym nazwisku, staje się jeszcze bardziej przykro. Było bardzo nieprzyjemne i ciężkie poczucie tego, na ile ludzie „gotują się” w swoich małych mitach społecznych, walczyli przeciwko oficjałowi, sami dotknięci tą bakterią, czy to jest zapotrzebowanie społeczne, na które szczerze odpowiadają? Czym dla Pani jest autorytaryzm w procesach twórczych i środowiskach twórczych? — Zatem sama zapytałam, teraz sama muszę odpowiedzieć… Dla mnie autorytaryzm w literaturze to próba (daleko nie wielu postaci) wypełnienia sobą przestrzeni literackiej. Chociaż daleko nie „całej”, bo jeśli mówić o masowym czytelniku, to on ma swoich autorów, autorytety i autorytaryzm. Jeśli chodzi o mniej więcej wykształconego czytelnika, który nie potrzebuje popu, który interesuje się tym, co teraz dzieje się, myśli i pisze, to autorytarność dla niego będzie polegać na utracie okazji do wyboru. Co dla mnie jeszcze może być autorytarne w literaturze? To wypieranie dobrych nazwisk lub po prostu przemilczanie ich w granicach swojej „tusówki”. U nas w literaturze (i to mnie zupełnie nie zadowala) wciąż istnieje sam w sobie Lwów, sam w sobie Iwano-Frankiwsk (lub Stanisławów — jak częściej nazywają go przybysze stamtąd), osobno istnieje Kijów, nie mówiąc już o Charkowie, i mostów między nimi prawie nie ma. Są jakieś czysto przyjacielskie kontakty, ale na literaturę jako proces publiczny prawie nie wpływają. Nie mam nic przeciwko temu samemu, powiedzmy, Andruchowyczowi. Naprawdę, jego teksty są bardzo różne — jeśli brać chronologię jego pisania, wewnętrzną dynamikę rozwoju. Ale nie bardzo toleruję cały ten zbudowany wokół niego PR, do którego przyłożył się i sam autor, i jego koledzy. — On zaś, ze swojej strony, patronuje tym, którzy są w jego orbicie… — Wiecie, ja się tym nie interesuję, chce mi się widzieć warte uwagi teksty i postacie, a nie zajmować się autorytaryzmem. — Jak dla mnie, to oprócz braku czysto geograficznych kontaktów w literaturze (tutaj jednak łatwiej zaradzić), u nas jest taki do- Środowiska „Potiahu”, „Czetwerca” są ukształtowane jedynie ramami projektu, a autorzy zarówno jednego, jak i drugiego wydawnictwa często gęsto po prostu nie znają się nawzajem. Szczególnie dotyczy to „Czetwerca”. — Ale czy można nawet we wspomnianych środowiskach lub im podobnych wyodrębnić pewne stałe wartości, wokół których wspólna przestrzeń zaczyna się strukturyzować? Czy wszystko opiera się na osobistej charyzmie liderów? — Trudno powiedzieć. Jeśli chodzi o „Smołoskyp”, nie wiem, czyja miałaby tam być charyzma… Pytaliście o dyskusję… Kultury dyskusji jako takiej, niestety, zupełnie nie ma. To znaczy, aby mówić o dyskusji między kilkoma środowiskami kulturalnymi, trzeba mieć wzorzec, do którego można się odnieść, lub przynajmniej zacząć go tworzyć. Nikt się tym nie zajmuje. Samowystarczalność to dobra rzecz, dopóki nie zakłada wąskości i zamknięcia. Jakie mogłyby być te dyskusje? Wydaje mi się, że nawet gdyby się zaczęły, ich uczestnicy zetknęliby się z niegotowością do wysłuchania i usłyszenia siebie nawzajem. Nie wiem… żeby była dyskusja, musi być jakiś impuls. Nieuchronnie pojawia się pytanie: o czym mówić, jak mówić i do kogo mówić. Ja z kolei zapytam: o czym Panu byłoby ciekawie dyskutować? — Przede wszystkim o rzeczach podstawowych (uważam, że one istnieją i nie należy ich usuwać z aktualnego dyskursu intelektualnego): wyzwaniach historii, czasie, pamięci, doświadczeniu. Kategorie doświadczenia i pamięci są niemal jedynym nieodłącznym dorobkiem ludzkiej osobowości i właśnie w odniesieniu do nich przymierzamy do siebie wszystkie inne kategorie i okoliczności… — Ale, widzi Pan, doświadczenie to taka rzecz, którą każdy przemyśliwuje, znowuż, ze swojego poziomu, a niektórzy w ogóle nie przemyśliwują. To znaczy, naczytawszy się teoretyków kulturoznawców, można próbować i po wiele razy. Ale nie mogę pozbyć się myśli, że jeśli brać pod uwagę młodsze pokolenie, potrzebuje ono jeszcze jakiegoś innego wydawnictwa, innej przestrzeni. Chcę widzieć w „Krytyce” nieco inne materiały, w tym także polemiki literackie oraz świeższe, żywsze nazwiska. Przecież rozumiem, że ci, którzy obecnie kończą tę samą Akademię Kijowsko-Mohylańską, bez wątpienia mają bardzo dobry potencjał pisarski i często nie widzą, gdzie go zrealizować w obecnych warunkach. Nie piszą dla „Krytyki”, bo boją się tej — jak im się wydaje — zbyt wysokiej poprzeczki. Ale przecież potem tego potencjału może nie udać się zrealizować. Szkoda, że zbyt mało ludzi, którzy potrafią dobrze pisać, rzeczywiście to robi. Oto (jeśli brać „Krytykę”) — poligon jest, a bojowników nie ma, albo są, ale bardzo niemrawi. Nie dyskutują czasem nie tylko dlatego, że nie ma możliwości dyskutować, a jakoś strasznie z niej skorzystać. — Mówi Pani o niemrawości polemik, ale przecież była dość zapalczywa wymiana replik w sprawie „Suczasnosti”… — To też, zapewne, jedna z przypadkowości. Ostatecznie, reagowaliśmy nie tylko na przedruk w „Suczasnosti” tekstów, które wcześniej zostały opublikowane w „Krytyce”, zwracaliśmy uwagę na pewną tendencję nieprzestrzegania etyki autorskiej i wydawniczej. Ją, najwyraźniej, różnie widzą wydawcy „Krytyki”, „Suczasnosti”, „Kuriera Krywbasu”. A jeśli chodzi o formaty, odnosi się wrażenie, że ludzie nie mają czasu (potrzeby, ochoty...?) na zmiany. Brakuje czegoś, aby usiąść i w jeden dzień całkowicie zmienić koncepcję swojego wydawnictwa. Byłoby dla mnie ciekawe, gdyby i „Krytyka” stała się zupełnie inna. I dotyczy to prawie wszystkich wydawnictw, „Czetwerca” i „Potiahu” — również. Z jakiegoś powodu format zadany od samego początku uważa się za niemal uniwersalny. — A czy taki konserwatyzm nie jest swoistym (instynktownym?) ratunkiem przed multiplikacyjnością zmian otaczającej rzeczywistości, która jest narzucana, w szczególności, przez media elektroniczne? — To normalne, jeśli nie ma zmian, wtedy pojawia się pytanie, a jak można rosnąć?! To jest to, o czym już wspominałam: samo środowisko wymaga od ciebie choćby minimalnych osiągnięć. Można być sprzedawcą pierożków, stać piętnaście lat w jednym miejscu i sprzedawać codziennie pierożki z jednym nadzieniem. Ale mieć wydawnictwo i w ogóle nie reagować na to, że czytelnicy się zmieniają, że czas każdego dnia stawia nowe wymagania, aby nic nie zmieniać. Wydaje mi się, że to bojaźń przed odpowiedzialnością. Pomysł projektu i wywiad Mykoły SKYBY. Bohdana MATIJAŚ urodziła się w 1982 roku w Kijowie. W 2004 roku ukończyła Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” na kierunku „Historia, teoria literatury i komparatystyka”. Obecnie doktorantka katedry filologii i wykładowczyni katedry języka ukraińskiego NaUKMA, redaktorka wydawnicza czasopisma „Krytyka”. Laureatka wydawnictwa „Smołoskyp”, autorka tomu poetyckiego „Nieujawnione zdjęcia”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

BOHDANA MATIJASZ: ŻEBY BYŁA DYSKUSJA, MUSI BYĆ IMPULS

tusówkach. Trzymając się ramię w ramię, nie wychodzą ani o krok poza samodzielnie wytyczone granice. Wtedy rozumiesz, że dla siebie samej pragniesz zwyczajnego odosobnienia, dostępu do książek, dobrych warunków do dobrej pracy. Albo, jak mówiła Virginia Woolf, „własnej przestrzeni”, w której masz pewne zabezpieczenie, nie musisz myśleć o tym, jak zdobyć chleb powszedni, i dobrze wykonywać swoją pracę. Realizować to, czego chcę, przeszkadzają pewne momenty rozpraszania się na puste sprawy. I nigdy nie chciałabym — niezależnie od tego, jaki będę mieć status — dawać się kupować za takie drobiazgi. Życie to niekończący się ciąg pytań i czasem nawet nie wiesz, co jest ważniejsze: umieć je zadawać czy umieć na nie odpowiadać. A może jest coś trzeciego, czego obecnie nie widzę. — Przypomniał mi się jakoś „okrągły stół”, który moderowała Pani w „Smoloskypie” (wydaje mi się, że odbył się on na początku tego roku), a na którym mowa była o autorytaryzmie i autorytarności w literaturze. Pytanie jest trudne. Przecież przez długi czas żyliśmy w warunkach oczywistego autorytaryzmu w sferze politycznej, w przestrzeni społecznej, było jeszcze (choć nigdzie nie zniknął…) pewne artystyczne areopagus — krąg osób blisko związanych z władzą, i istniało środowisko „wolnych artystów”, które zdawałoby się a priori powinno być obce i wrogie najmniejszemu przejawowi autorytarnego. A tu nagle taki temat… Co zatem wychodzi, że ci artyści, którzy zaciekle obalali narzucone wole ciekawy fenomen jako „zabawę w ciuciubabkę” między przedstawicielami, a zwłaszcza liderami (quasi)koncepcyjnych zrzeszeń. Na przykład są postacie, które uosabiają środowisko „Smoloskypa”, jest krąg autorów, którzy weszli do literatury dzięki konkursom „smoloskypowskim”, i jest krąg autorów oraz liderów portalu internetowego i almanachu „Potiah-76”. Mają oni w wielu kwestiach odmienną ocenę pewnych nazwisk, wydarzeń i tekstów, ale mimo niezgody, a nawet ukrytej wrogości, otwartej dyskusji między tymi środowiskami nie widać. — Ale powiedzmy, że ten sam Serhij Żadan, czy Taras Prochaśko albo Andrij Bondar, którzy są aktywnymi autorami „Potiaha”, są zarazem wywodzącymi się ze „Smoloskypa” — z jego konkursów. Nawet nie jestem pewna, czy środowisko „smoloskypowskie” ma jakieś granice i ramy — jest dość chaotyczne i bardzo rozproszone. Nawet nie jestem pewna, czy ono w ogóle istnieje. Ci, których nazywamy środowiskiem „smoloskypowskim”, to ludzie różnego wieku, więc to po prostu ciągłość. O niej jeszcze jakoś można mówić, i to nie wiem, w jakim stopniu współcześni laureaci mają związek z laureatami sprzed dziesięciu lat. Środowisko „Potiaha” — tak, ono istnieje, i jest bardziej wyraziste. Ale czasem wydaje się, że teksty drukowane na „Potiahu” są stworzone dla bardzo przewidywalnego czytelnika. refleksjonować wokół pamięci, doświadczenia… Ale jeśli prowadzenie podobnych rozmów nie jest zapisane w formie tych czasopism, o których mówiliśmy, nie sądzę, by udało się sztucznie je ożywić. „Czetwer” to przede wszystkim jedynie teksty artystyczne; „Potiah” — w dużej mierze sprawia wrażenie strony dla jednej jedynej „tusowki”, i refleksjonować w tej wirtualnej przestrzeni może jedynie ograniczony krąg osób. Może jednak to tylko moje uprzedzenie. A „Smołoskyp” w ogóle nie ma własnej przestrzeni dyskusyjnej ani odpowiedniego wydawnictwa. — Jest jednak jeszcze środowisko i przestrzeń „Krytyki” — pisma, wydawnictwa, wspólnoty. Ten twór ukształtował się w ukraińskiej przestrzeni kulturalnej, zyskał swój własny charakter, ma stałych autorów. Jednocześnie jest on dość hermetyczny — zarówno pod względem tematów, jak i osób dopuszczonych do dyskutowania o nich. Mimo to jest to dość interesujące doświadczenie prowadzenia dyskusji i doświadczenie осмысления bieżącej historii. — Mówi Pani o hermetyczności i to jednak słusznie. Pamiętam siebie mniej więcej na trzecim roku studiów — połowy tekstów „Krytyki” wtedy w ogóle nie mogłam czytać, wtedy były one nie w moim „guście”. Dopiero później — zwłaszcza teraz — jako redaktorce przypada mi czytanie wszystkiego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

BAWIĄC SIĘ JABŁKIEM W RAJU...

O DELIKATNYCH BARWACH Kobiety i kwiaty – to, co łączy dwie wystawy eksponowane w Pałacu Sztuki „Ukraiński Dom”. Pierwsza – „Czar kobiecości” – prezentuje rzeźbę I. Hreczanyka oraz serię malarską W. Sydorenki, mistrza w dziedzinie sztuk plastycznych. O nim wiedzą zapewne nawet ci, którzy są dalecy od fascynacji malarstwem. Wszak jest on uczestnikiem akcji artystycznej, która zyskała światowe znaczenie i odpowiedni rozgłos: Biennale w Wenecji. Co więcej – jest autorem zauważalnego i dostrzeżonego w ubiegłym roku w Wenecji projektu „Żarna czasu”. Tym razem artysta postanowił zaprezentować serię... z początku lat 90. ubiegłego wieku. Znany twórca przywraca widzowi temat, od wieków niezniszczalny do reszty, a zatem wieczny jak samo życie. Kobiety na jego obrazach są z tych, które przychodzą z czasów antycznych, starożytnego Egiptu, Bizancjum, Wschodu, połowy XX wieku. Artysta poprzez akt tworzenia zburzył niewidzialny i mocny (a dla niego, być może, niezbyt) mur dziesięcioleci i tysiącleci. Niczym przezroczysta pajęczyna przeciągnęła się przez czas i wyprowadziła do nas tę czy inną przedstawicielkę narodów i epok. Kobieta jako taka. Bardziej kapryśna i mądrzejsza, bardziej bystra od Chronosa. I jego (płci męskiej) też zwycięża. Istota Kobiety. We wszystkich czasach i u wszystkich narodów. W roli anty-Charona czy Charona na odwrót – W. Sydorenko. Mistrz może nawet nie zauważył: to nie on wybrał temat, to Kobieta wybrała jego. Czas nie tylko mieli i kruszy. Kiedy za sprawę bierze się Ona, czas potrafi pomóc w takich igraszkach! Oto więc pojawiają się w niewiarygodnych, jak mara, przezroczystych, niczym mgiełka, jasnych, jakby... najstarsze fotografie (fotokadry z czasów, gdy jeszcze nie istniała fotografia) przestrzeniach obrazów wizerunki kobiety. I mimo wszystko najdokładniej i najprawdziwiej POMARAŃCZOWA Niedawno w Muzeum-Archiwum Ukraińskiego Samizdatu przy ukraińskim niezależnym wydawnictwie „Smołoskyp” zaprezentowano wystawę dokumentalną „Pomarańczowa rewolucja. Rok później”. Oczywiście takiego wydarzenia nie mogłam pominąć uwagą i nie dlatego, że jego kontekstualność i okoliczności były dla mnie zagadką. Będę szczera: rolę miodu, na który zazwyczaj się zlatują, odegrało najzwyklejsze pytanie: „A czymże chcą zaskoczyć?”. Uprzedzę fakty — nie zaskoczyli. Zresztą, na szczęście, organizatorzy projektu nie mieli takiego celu. Dali jednak możliwość pogrzebania we własnej pamięci i przejrzenia osobistego stosunku do rzeczy, które wydawały się tak oczywiste. Zatem po raz kolejny przekonałam się — każda stała wielkość nie jest wcale taka stała. Ale o wszystkim po kolei. Kilka ostatnich lat proces wypierania pojęć naturalnych dla naszej świadomości przez nabyte osiągnął takie rozmiary, że nie trzeba nawet pytać wróżki. I to globalne zniekształcenie tak ściśle przerosło do procesów życiowych, że śmiało przeniosło się z płaszczyzny czysto językowej w potoczną, a nawet, powiem więcej, w ogólnospołeczną. Staramy się dopasować do tego pięknego pojęcia MARKA wszystko, co w swej istocie ma choć jakąś ideę. Markizacja przekształciła się w otwartą ideologię, która pomaga pewnej wspólnocie zidentyfikować i utrwalić siebie w przestrzeni społecznej. Zatem utrwalamy, naklejamy etykiety i czujemy się stosunkowo komfortowo, mając w kieszeni kilka ważnych faktów, które w pełni odpowiadają ogólnie przyjętym wyobrażeniom o zmianach, jakie zaczęły zachodzić w naszej z wami Ukrainie. Więc niby je pokaże Artysta. Tylko artysta poprzez intuicję tego, kto tworzy, jest inicjowany; choć odrobinę, bo do końca — nikt! — wtajemniczony w tajemnicę Uniwersum — Kobiety. W tej inicjacji utwierdzasz się, zauważając, że wszystkie postacie... są pół-NAGO. Nie trochę rozebrane i nie półobnażone. Na nich lekko zarzucono, jakby upuszczono, niewielki fragment tkaniny lub założono białą spódniczkę. A jakaś tak, mimochodem, owinęła się w coś śnieżnobiałego i delikatnego. Gracja pozy, jej język: nachylenie, obrót, sposób przykucnięcia czy leżenia, kiedy ruch smukłej nóżki czy pięknej dłoni — to pewny znak... A spróbujcież zrozumieć... Dla uwydatnienia poza- i ponadczasowej tajemnicy — plastyczności ciała i plastyki ruchu czy gestu, dopiero co wykonanego, — akcent świetlny. Błyśnie na ciele jednej tutaj, a już zamigotał u innej zupełnie inaczej. A to nagle zostawi postać w przezroczystym półcieniu tajemnicy i zalewa blaskiem tkaninę lub fragment wnętrza. Co do tego ostatniego, — zawsze fragment. Przedmiotowość — nie jest najważniejsza. Jednak bardzo ważna. Nie tylko jako delikatne wskazanie na przynależność do pewnej epoki historycznej. Ten czy inny przedmiot z kobiecego mieszkania, nie obciążając poetyckości artystycznej opowieści, nieco uchyla zasłonę, dając możliwość zajrzenia do Świata Kobiety. Wyraźny rysunek; plastyczność i dynamiczność linii, tworząca formę, wirtuozerskie władanie akcentowaniem świetlnym, wykwintny i utrzymany koloryt sprzyjają w sumie przekazaniu efektu tajemniczości kobiety, pełnej gracji w ruchu, powabnej w geście. Pięknej. Silnej słonecznym ciałem i niepojętym duchem, odziedziczonym po Pramatkach. Nie słabej, a niedoodgadniętej. Ta zawsze niedoodgadniętość jako istota oczami artysty — swoisty kod metafizyczny, antydystansowanie poprzez tysiąclecia. Ona była, jest i będzie. A twarzy jej nie ma liczby. Piękno przemijające, jak życie i kwiat, piękno wieczne. „Lilie Tintoretta”, „Irysy Caravaggia” — obrazy kobiet, które widzieli ci artyści. Piękno zachowane przez twórczość. W. Sydorenko podaje piękno jako chwilę i piękno chwili. Czujecie lekki smutek i jasny żal? Od piękna i uświadomienia sobie jego przemijalności nagle zechce się płakać. Katharsis. Wieczne, jak kobieta. Nieznikomą czyni ją sztuka, która rozsuwa niewidzialne ściany czasu i w przestrzeni płótna, schwyciwszy chwilę, utrwala i chroni wieczność. Ta zaś, jak kobieta, nie ma wieku. Bo zawsze jest. Drugą część wystawy stanowią plastyczne dzieła I. Hreczanyka. Jego Kobieta — smukła, wiotka i wysoka, mocna (z brązu!). Wydaje się — odrobinkę zabawka. Ona bawi się jabłkiem w raju, ona udaje Ewę. Naprawdę ona bawi się rzeźbiarzem. Bo udaje z siebie przeważnie lekkomyślną, żartobliwą ozdobę. Ewa sprowadziła na manowce biednego Adama? Ona zbiła z tropu i rzeźbiarza... Bo pozwoliła zobaczyć tylko jakąś (póki co?) część swojej istoty. Bawiąc się. Kobieta z każdym jest inna. Nawet z artystą. Nawet w granicach jednej sali wystawowej. W sali naprzeciwko — kwiaty, namalowane przez kobietę. Silną i duchowo piękną. Marii Buriak w tym roku... A zresztą, to nie ma znaczenia — ile. Ważne, że wiele lat, będąc osobą z ograniczeniami funkcjonalnymi od dzieciństwa, jest ona Opiekunką znaków narodowego odczuwania świata. Bujają one kwiatami i kiściami w jej malowidłach; pracach, które graniczą z malarstwem ludowym; zbliżonych do „rozsypanego” na papierze wzoru. Przedstawione dzieła, jest ich około 20, — z kolekcji Pałacu Sztuki „Ukraiński Dom”. Wykonane zostały w latach 1987—1992. A zaczęło się wszystko, kiedy 13-letnia mała mistrzyni wzięła się do wyszywania i malowania. Techniczna biegłość nie stała się jedynym osiągnięciem, nie zatrzymała dziewczyny cwanymi hasłami, a ludziom, osobistościom, które okazały się wyższe od swoich lęków i zwątpienia — niezaprzeczalny fakt. To próba, by po prawie pół roku przekazać nastroje, takie sobie obrazki z tych 17 dni nie tylko Majdanu, a całego kraju. Nie wiem, komu dziękować za eksponat, od którego, właściwie, rozpoczęła się wystawa (czy to panu Ołesiowi Obertasowi, dyrektorowi Muzeum-Archiwum, czy to jego pracownikom), ale stoisko stało się miłą niespodzianką, a nawet odkryciem dla wielu zwiedzających. Na nim umieszczono fotoportrety i informacje o ludziach, którzy kosztem własnego dobrobytu, życia wyciągali zrusyfikowaną, słabą Ukrainę z całkowitego zapomnienia. Ukraińska Grupa Helsińska. Została ona stworzona w listopadzie 1976 roku i liczyła dziesięciu członków-założycieli, na jej czele stanął pisarz Mykoła Rudenko. W jednej z głównych zasad deklaracji Ukraińskiej Społecznej Grupy Wspierania Wykonania Porozumień Helsińskich zaznaczano, że każdy człowiek ma prawo do wolności przekonań i do ich swobodnego wyrażania; to prawo obejmuje wolność bez przeszkód trzymania się swoich przekonań, a także wolność szukania, otrzymywania i rozpowszechniania informacji oraz idei wszelkimi środkami i niezależnie od granic państwowych. Ołeksandr Tychyj, Petro Wins, Łewko Łukjanenko, Petro Hryhorenko, Iwan Kandyba, Oksana Meszko — właśnie ci ludzie, zdaniem autorów wystawy, podłożyli bombę polityczną w 1976 roku, której wybuch w pewnym stopniu spowodował również niedawne wydarzenia. Kolejnymi eksponatami, które wywołają jeszcze nie jeden uśmiech, stały się plakaty z programami wyborczymi obu ówczesnych kandydatów na prezydenta. W następnej sali znajdują się boksy z tematycznym poziomem rzemiosła. Rozkwitła twórczość. Jak drzewo życia rozkwitła gałąź losu, złożona z bujnych piękności kwiatów. Na jednym z arkuszy taka luksusowa gałąź — na ciemnym tle, a w dolnej jego części — wizerunek dziewczyny z ręcznikiem. Los człowieka. Los kobiety. Los dziewczyny. Los konkretnej życiowej historii-iskierki — do uogólnienia. „O czym kukała kukułka”. Filozoficzność dzieła połączona z nutką intymności, wszak „czyta” ją artystka jakby poprzez własny los, los własny — poprzez ogólnonarodowy kontekst. Dlatego nie jest zamknięta na swoich bólach, tworzy, zachowując archetyp swojego narodu jako najczystszą kroplę wody, na poziomie pierwiastka. Nieco przytłumiona gama kolorystyczna łączy się z lokalnymi dźwięcznymi kolorami w całej ich otwartości i pełnokrwistości, co jest charakterystyczną cechą twórczości, szczególnego myślenia kolorem, właściwie, naprzemiennością kolorów. Jej drzewa, kwiaty, ptaki zachwycają szczerością i swobodą, a prace fabularne kojarzą się z pieśnią, która dopiero co przebrzmiała. Jest jakieś szczególne odczucie muzyczności tych dzieł. Koloromuzyka. Właściwie, śpiew koloru i, być może, odpowiedniość każdej barwy pewnemu wariantowi dźwięku. Przychodzi na myśl wykonanie chóralne. A może — to wyśpiewana pieśń ukraińskiej ziemi, jej losu, jej przyrody, jej ludzi, którzy tyle wieków tak po-szczególnemu patrzą na świat i odczuwają go. I to nie po prostu arkusze-obrazki, arkusze-symetryczne kompozycje, arkusze-ornamenty. W nich — oznaki ukraińskiego kosmosu, który brzmi, otwierając się wrażliwej na prawdziwe kobiecie. Tetiana CZUJKO publicystyką. Nawiasem mówiąc, doliczyłam się aż 14 prac poświęconych pomarańczowej rewolucji, kilka z nich pretenduje do miana jej chronologii. Ale gdy podniesiesz głowę, to cóż to za chronologie. Oto one, prawdziwe chrestomatie, umieszczone na ścianach. I napisane nie po jakichś przemyśleniach i wyostrzeniu perspektywy, lecz uchwycone aparatami fotograficznymi w samym wirze wydarzeń w Kijowie, Charkowie, Lwowie. Patrząc na fotografie, nieświadomie powracasz do tego stanu emocjonalnego, kiedy nadzieja, wzruszenie, uniesienie i duma po prostu gęstniały w powietrzu, przepełniając cię jakąś metafizyką uczuć. Babcia, która stała się pewnym symbolem ukraińskiego narodu, dziewczyna z włosami w kolorze pomarańczowym i twarze, twarze... Niestety, rozmiary sali wystawowej są dość niewielkie, ale, jak to mówią, najważniejsza nie jest liczba eksponatów, a ich wartość historyczna. Mniejsza o to, że wartości w ekwiwalencie pieniężnym na razie nie mają, ale każda rzecz, każda praca fotograficzna została wyniesiona do rangi czegoś wyższego. Nawiasem mówiąc, jak dla mnie, dość dziwnie jest nazywać majdanowe walonki, pomarańczowy kask górniczy czy stare watowane spodnie eksponatami, ale to już historia. Nasza z wami historia, którą przyjdzie pisać nie jeden rok. I bardzo dobrze, że wystawa nie ocenia wydarzeń rewolucyjnych i ich uczestników. Przecież najlepiej zrobi to czas — jedyny obiektywny sędzia. I ten sens, który stoi za każdym z eksponatów, dowodzi jednej prostej rzeczy: czy nasze poczucie świadomości narodowej będzie się tlić, czy płonąć — zależy od nas wszystkich i od każdego z osobna. Jeśli my jako naród, jako pełnowartościowa świadoma jednostka będziemy godni, to czyż Pan Bóg nie da nam godnego jutra? Oksana STEPANIUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Rok później

nieźle, ale przykro, że i do tych zmian przyczepiliśmy naklejkę, postrzegając wszystko jako pomarańczową markę. A to, powiem wam, jest wskaźnikiem pewnej chorobliwości ducha wspólnoty. (Właśnie tutaj ktoś pewnie zironizuje, jakoby wspólnoty w ogóle nie było. Z przekonaniem mówię: jest! Szkoda tylko, że liczebnie jest mniejsza od tej, która właściwie składa się z tych ironizujących). Bo nie wypada, panowie, śledząc trafne i nie zawsze udane próby inicjowania tych przemian, zapominać o głównych zmianach w każdym z nas. (I znów poproszę niektórych o powstrzymanie się od ironii). Chodzi bowiem nie o patetyczne frazesy „siła prawdy”, „wola narodu” i inne. Chodzi o to, że po raz pierwszy od kilkudziesięciu lat ludzie, których miarą uważano powiedzenie „moja chata z kraju”, wreszcie wyrazili swój protest. Protest, który w większości był świadomy. A teraz oddzielmy wszelkie polityczne sympatie, stanowiska i rozczarowania, które już rozeszły się po „szwach” definicji i przemieniły się w gumowe transformery, diabli z nimi. Być może takim tokiem rozumowania poszli organizatorzy projektu. Nie będę jednak twierdzić, nie mam do tego prawa. Ale to, że wystawa jest poświęcona nie liderom byłej opozycji, nie żywiołowi rewolucyjnemu, nie tym, którzy wulgarnie manipulują, przepraszam, już zasmal

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Festiwal trwał od 29 maja do 31 lipca i przez cały ten czas kijowianie mogli cieszyć się swobodną atmosferą oraz różnorodnością „Kijowskich letnich wieczorów muzycznych”. Festiwal, zakrojony na szeroką skalę, zróżnicowany pod względem programu i składu wykonawczego, poświęcony 100-leciu urodzin Natana Rachlina, zakończył się cyklem koncertów utalentowanej muzycznej młodzieży świata: na estradzie pod gołym niebem występowali uczestnicy Międzynarodowej Letniej Akademii Muzycznej, która corocznie odbywa się w Kijowskim Państwowym Wyższym Kolegium Muzycznym im. Gliera przy wsparciu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej Konkursu W. Horowitza. Ukraińscy i zagraniczni młodzi muzycy przez dwa tygodnie pracują z wybitnymi pedagogami, a następnie składają sprawozdanie w salach koncertowych. Zdjęcie W. Pyłypenki: Teresa Dussaut (Francja), Mychajło Markow (Holandia), Wadym Rudenko i Wiktor Abramian (Rosja), Wałerij Kozłow i Ihor Riabow (Ukraina), Marko Lakirovic (USA) oraz inni. Krążyły pogłoski, że genialny pianista Rudenko zrezygnował z trasy koncertowej, aby odwiedzić Akademię. Każdy pedagog to wybitny wykonawca, posiadacz unikalnej wiedzy, nieprzeciętny wykładowca i czarująca osobowość... Co może być ciekawsze niż studiowanie francuskiej muzyki u francuskiego pedagoga, a niemieckiej — u wykładowcy-Niemca? Intensywność zajęć, bogactwo wrażeń artystycznych, zapoznanie się ze szkołami pedagogicznymi i wykonawczymi różnych krajów oraz poszczególnych sław obiecują, jeśli nie nagłe pozytywne zmiany w biografii zawodowej uczestników, to przynajmniej impuls do przemyśleń i twórczych poszukiwań na najbliższy rok. Ponadto każdy koncert to kolejne, bezcenne dla mniej lub bardziej „skuszonych” artystów doświadczenie występu scenicznego, co dodaje coraz więcej pewności we własne siły twórcze. Występowanie w salach legendarnego Kolegium im. Gliera jest bardzo odpowiedzialne: publiczność stanowią tam najczęściej koledzy artystów, od których można usłyszeć zarówno komplementy, jak i rady. W Akademii pociąga nie tylko inspirująca praca, ale także atmosfera życzliwego zainteresowania; nie ma tu rywali ani pokonanych: wszyscy są muzykami. Pomimo wyczerpującego upału krzesła w klasach, gdzie z uczniami pracują zaproszeni mistrzowie, od rana do wieczora zajęte są oddanymi i zachwyconymi słuchaczami; studenci chętnie ze sobą rozmawiają (to, nawiasem mówiąc, udana okazja, by poćwiczyć języki obce!). Uczestnicy koncertów na Letniej Estradzie brali udział w konkursie Gradus ad Parnassum, którego główną nagrodą jest bezpłatny udział w kursach mistrzowskich w przyszłym roku. To szczególna przyjemność — w języku muzyki „rozmawiać” z orkiestrą; to rywalizować, to władać, to łączyć się... Wykonawcy, aby wystąpić z orkiestrą, nie tylko poświęcili dwa tygodnie letniego wypoczynku, ale także przeszli selekcję konkursową, 5 lekcji z pedagogiem i próbę. Publiczność, która wypełniała salę koncertową pod gołym niebem i jej okolice, jest wdzięczna i hojna w oklaski. Składa się ona tylko w jednej trzeciej z wybrednych muzyków-profesjonalistów; pozostali melomani po prostu cieszą się dobrą muzyką tak samo, jak ciekawym widowiskiem i ciepłą pogodą, delektując się bezpłatnymi, ale pełnowartościowymi pod względem jakości koncertami, różną pod względem stylu, ale niezmiennie dobrą muzyką w godnym wykonaniu. Dlatego gra się tutaj tak komfortowo i lekko... Olena ŻUKOWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ŁEMKOWSKA WATRA — ŚWIĘTO DLA WSZYSTKICH

MISTRZOWSKA KLASA Lato dobiegło końca, ale zawsze przyjemnie jest spojrzeć wstecz na jego jasne, nieprzeciętne chwile. Jednym z takich wydarzeń dla kijowian i gości stolicy były koncerty XVIII Międzynarodowego Festiwalu „Kijowskie letnie wieczory muzyczne”, które odbywały się na otwartej estradzie w pobliżu Pałacu Maryńskiego. Ci, dla których wypoczynek nie jest przeciwstawiany kulturze i nie ogranicza się do plażowych rozrywek oraz piwa, mogli znaleźć dla tych prostych radości godną alternatywę właśnie tutaj. Ten festiwal odbywa się w miejscu nie tylko malowniczym, ale także owianym tradycjami kulturowymi. Centralny Park Kultury i Wypoczynku, założony w XVIII wieku, jest przytulny i bliski sercu wielu kijowian ze względu na swój cenny, bezbłędnie starokijowski duch. Na tej estradzie Centralnego Parku z koncertami edukacyjnymi dla wszystkich chętnych występowali tacy wybitni muzycy jak Aleksandr Głazunow, Siergiej Prokofiew, Wołodymyr Horowyć, Natan Milstein, dyrygowali — Reinhold Gliere, Feliks Blumenfeld, a w latach 50. z ogromną serią światowego dziedzictwa muzycznego występował sławny Natan Rachlin. Organizatorzy festiwalu „Kijowskie letnie wieczory muzyczne”, zapoczątkowanego w 1998 roku — Główny Zarząd Kultury, Sztuki i Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Międzynarodowa Fundacja Charytatywna Konkursu Wołodymyra Horowycia, Kijowska Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna im. R. Gliera — zachowują i wzbogacają tę tradycję. Podczas siedmiu festiwali odbyły się 152 koncerty, w których brali udział setki solistów i zespołów z Ukrainy, Rosji, Kazachstanu, Wielkiej Brytanii, Nowej Zelandii, Polski, USA, Japonii, Francji, Grecji, Turcji, Włoch, Korei, Chin, Łotwy, Holandii, Chorwacji, Jugosławii. FESTIWAL Łemkowszczyzna — geograficzno-etnograficzna nazwa zachodniokarpackiego regionu, który położony jest między rzekami Borżawą i Sanem na wschodzie oraz Popradem i Dunajcem na zachodzie. Ten górski region od niepamiętnych czasów zamieszkiwali pracowici, utalentowani Łemkowie — najbardziej zachodnia gałąź narodu ukraińskiego. Druga wojna światowa przyniosła tej ziemi wielką tragedię historyczną. W wyniku zawarcia radziecko-polskich umów z 1945 r. terytorium północnej Łemkowszczyzny zostało ostatecznie przekazane Polsce. Na podstawie tych umów w latach 1945—1946 odbywała się wzajemna wymiana ludności w rejonach przygranicznych. Przesiedlenie Łemków z ich etnicznych ziem miało, zgodnie z podpisanymi umowami, odbywać się na zasadach dobrowolnych, jednak w większości przypadków odbywało się pod naciskiem administracyjnym, przymusowo i z użyciem siły, co wkrótce nabrało charakteru etnocydy. Jeśli w 1939 r. na terytorium Łemkowszczyzny mieszkało ponad 160 tys. Łemków, to w wyniku zbrodniczych akcji przesiedleńczych ten region pozostał bez rdzennych mieszkańców. Rozsiedlano, rozpraszano Łemków po całej Ukrainie i na północno-zachodnich ziemiach Polski. Łemkowszczyzna dała światu znanych pisarzy: Stanisława Orzechowskiego, Aleksandra Duchnowicza, Aleksandra Pawłowicza, Dmytra Bedzyka, Bohdana-Ihora Antonycza, Wasyla Chomyka, Mykołę Horbala, Wołodymyra Barnę i in. Ta ziemia wykształciła także licznych artystów różnych gatunków: malarstwa (Nikifor Krynicki, Dezyderij Myłyj), rzeźby (Iwan Kawka, Wasyl Odrechiwski), rzeźby w drewnie (Mychajło Mychajłyszyn, Andrij Suchorski). Aby jakoś zlikwidować tę „białą plamę” we własnej historii, sprzyjać odrodzeniu najlepszych tradycji dawnych mieszkańców Karpat Zachodnich, Łemkowie postanowili organizować festiwale rodzimej kultury. Jeszcze niedawno takie festiwale folklorystyczno-etnograficzne odbywały się w Ellenville (USA), Żdyni i Michałowej (Polska), Świdniku (Słowacja), Hutyśku i Monasterzyskach (Ukraina). Jednak to właśnie Żdynia, która położona jest w samym sercu łemkowskiego regionu, powołana była do tego, by stać się centrum jednoczenia Łemków całego świata. Główny organizator festiwali kultury łemkowskiej w Żdyni — Zjednoczenie Łemków — każdego roku dokłada niemało starań, aby rodzima pieśń brzmiała w łemkowskich duszach i dawała iskrę nadziei na lepszą przyszłość. Dlatego w tym roku Zjednoczenie Łemków zaprosiło do udziału w trzydniowym święcie kultury prawie 50 zespołów (1000 wykonawców) i około 8 tysięcy gości. Odwiedziła święto także delegacja Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej na czele z jej przewodniczącym Mychajłem Horyniem. Ozdobą festiwalu, jak zawsze, były występy zespołów folklorystycznych, z których większość przyjechała z Ukrainy. Zasłużone oklaski i szacunek otrzymał męski chór „Łemki Kijowa”, w repertuarze którego są zarówno utwory ludowe, jak i akademickie. Swoje barwy do różnorodnego obrazu łemkowskiej kultury wnieśli także przedstawiciele Chorwacji, Słowacji, byli goście zza oceanu. Łemkowska Watra to święto przede wszystkim młodzieżowe. Obóz namiotowy żył burzliwym życiem i w dzień, i w nocy. Pieśni, znajomości, wymiana pamiątek i zdjęcia na pamiątkę towarzyszyły każdemu krokowi uczestników festiwalu. Raz w roku zbierają się Łemkowie całego świata przy symbolicznej watrze. Jej ciepło i poczucie rodzinnego domu grzeją serce każdego, kto trafił do kręgu gościnnego i dumnego łemkowskiego rodu, jednego z najstarszych i najbardziej utalentowanych w wielkiej ukraińskiej rodzinie. Materiał dostarczony przez służbę prasową Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Rozwija się turystyka piesza

Ponad 200 sportowców z całej Ukrainy zgromadziła Dolina Bajdarska (Krym) na zawody z techniki turystyki pieszej. Przez trzy dni śmiałkowie z 18 drużyn pokonali w górach 10 km crossu pieszego, przebyli kilometrowy tor z przeszkodami i wspinali się na szczyty gór na dystansach dowolnych. Taki właśnie był program mistrzostw Ukrainy w technice turystyki pieszej. Mistrzostwa otworzył premier autonomii Anatolij Matwijenko, który jest przewodniczącym Federacji Turystyki Sportowej Ukrainy i posiada pierwszy stopień sportowy w tej dyscyplinie. Zaznaczył, że obecnie Federacja Turystyki Sportowej zwiększyła liczbę zawodów półtora raza, a na Krymie Federacja „odradza to, co dawno istniało i było bardzo masowe”. Obecnie aktywnie zawierane są porozumienia ze szkołami i uczelniami wyższymi, Ministerstwem Edukacji i Nauki, MSW oraz Wojskami Pogranicza Ukrainy, ponieważ „turystyka sportowa daje bardzo wiele dla duszy, rozumu i hartuje człowieka jako osobowość”. Wiktor CHOMENKO, Krym

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

“KSIĄŻĘTA WIEDZIELI, GDZIE BUDOWAĆ”

Dawne miasto książąt znajduje się w dzisiejszym Kryłosie — wsi pod Haliczem. Przesuwając w niebyt krajobrazowe obrazki drogi, tam właśnie zatrzymam konika. Jestem po raz pierwszy na tej historycznej ziemi. Przydrożny znak-orientator połknął kilka liter. Dlatego długo wczytuję się w niego, zanim ruszę w górę. Droga prowadzi przez wieś. Domy jak domy. Szczególne bogactwo nie rzuca się w oczy, zresztą, jak i nędza... Dzień słoneczny. W przeczuciu jesiennych metamorfoz zielone liście, niczym kauczuk, są sztywne i ciężkie. Bez tej wiosennej, wzruszającej refleksji, którą tak lubią kobiety. Z domieszką męstwa i woli. Jednak dość o liściach, choć są one doprawdy godne opowieści. Są dominantą tła, a więc częścią krajobrazu, na który skusili się haliccy książęta. Ale po co tu kłamać? Wszystko, co pozostało z książęcego grodu — to jego krajobrazy. I, oczywiście, ruiny... Nie jestem wielką fanką staroci i stylizowanej na dawne czasy popkultury. Na szczęście w Kryłosie podobnego “kiczu” nie ma aż tak wiele. Oko i wyobraźnię cieszą ukryte w zagłębieniach wzgórz mury obronne, Pałac Metropolitalny z początku XIX wieku, Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej z XIV wieku oraz Mogiła Halicka. To wszystko, proszę państwa. Żadnych nadgryzionych zębem czasu pałaców. Mało jak na książęcą stolicę... Ale nie spieszmy się z obwinianiem spadkobierców wielkiego próchnienia. W XIII wieku rzuciła się tu horda. Wszystko zostało zniszczone i spalone. Większość budowli była drewniana. Więc płonęły pałace i tliły się trupy. Kto przeżył — został wzięty do niewoli... Ta mało znana mi przeszłość ma tysiąc lat. Dlatego postanowiłam lepiej wypytać kogoś z pracowników muzeum. Miałam czas, bo przyjechałam za wcześnie. Osiodławszy położony na skraju wzgórza pociemniały zrąb, gryzłam jabłko i oddawałam się pięknu krajobrazów. W myślach wypowiedziałam frazę, którą potem usłyszałam po raz drugi: “Książęta wiedzieli, gdzie budować”. Oczywiście, nie warto naszych dawnych władców podejrzewać o nadmierne przywiązanie do estetyki. Kierowali się przede wszystkim strategią. Nawet z tego pniaka widać na wiele mil wokoło. A gdybym była strażnikiem, stała na czatach i z wieży wpatrywała się pilnie w horyzont... Tak, tak... Skończywszy dwa jabłka, postanowiłam porozmawiać ze strażnikiem muzeum. Na zmianę pilnuje go czterech milicjantów. Takie prawo wyszło, więc nasze ruiny w dzień i w nocy są pod nadzorem. TAKA OTO TRAGICZNA HISTORIA HALICZA Pogawędka ze strażnikiem zjadła czas, przyszła Ołeksandra Łewyćka — młodszy pracownik naukowy muzeum historycznego w Kryłosie. I nieco opowiedziała... — Na terenie Muzeum Historii Narodowego Rezerwatu “Dawny Halicz” znajdują się dawne Pałace Metropolitalne — budowla z końca XVIII—początku XIX wieku. Tutaj była letnia wyjazdowa rezydencja lwowskich biskupów i metropolitów. W szczególności Andrzeja Szeptyckiego. Muzeum Pałace Metropolitalne stały się w 1961 roku. Początkowo był to oddział muzeum krajoznawczego Iwano-Frankiwska, a w 1994 roku utworzono narodowy rezerwat “Dawny Halicz”. Oczywiście, do tego czasu zdarzyło się tu bardzo wiele znalezisk. Większą część wywieźli ci naukowcy i uczeni, którzy pracowali u nas przy wykopaliskach. — I dokąd? — Do muzeów historycznych Lwowa, Kijowa, ówczesnego Leningradu i Moskwy... Część naszych rzeczy do dziś przechowuje się w obcych zbiorach... — A mieli do tego prawo? — Nie mogę odpowiedzieć na Pani pytanie. Wszystko to było w czasach radzieckich. Dlatego dopiero teraz, kiedy narodowy rezerwat zaczął finansować własne wykopaliska, mamy prawa... W muzeum są niektóre znaleziska nawet z czasów kultury trypolskiej. Nie w samym Kryłosie, ale obok, gdzieś za 10—12 kilometrów we wsi Bowszów (Bolszowce) znaleziono osady trypolskie. Datowane są na IV tysiąclecie przed Narodzeniem Chrystusa. — A po jakich cechach zidentyfikowano te znaleziska z kulturą trypolską? — Przeważnie po tradycyjnej ceramice: symboliczne czarne i białe znaki na czerwonym tle. Oprócz tego na Trypole wskazują też gliniane kobiece figurki, które symbolizują boginię płodności i rodności. — Rozumiem... Czekając na Panią, podziwiałam wspaniałe krajobrazy... Proszę opowiedzieć coś o nich. — Góra Kryłoska ma wysokość 73 metrów nad poziomem morza. Z trzech stron stromo zwisa nad rzeką Łukwą i głębokim jarem. Oczywiście, całe to piękno kryje w sobie przede wszystkim dogodny przyczółek obronny. Prawdopodobnie właśnie dlatego w VII—VIII w. wschodniosłowiańskie plemiona białochorwackie stworzyły tu centrum swojego państwa. Nazwały go Haliczem. Pochodzenie nazwy jest nieznane. Istnieje około jedenaście hipotez na ten temat. Jedna z ostatnich — badania z lat 1992—1994, zgodnie z którymi Halicz nazwano na cześć wielkiego rycerza lub księcia. Niedawno odkopano tak zwaną Mogiłę Halicką. Pochówek datowany jest na X wiek i wspomniany jest w Latopisie Halicko-Wołyńskim: “A teraz opowiemy o Mogile Halickiej i o Haliczu, skąd on powstał...” I wszystko. Na tym opowieść latopisarza się kończy. Tę mogiłę szukano jeszcze od końca XVIII wieku, poszczęściło się dopiero teraz. W drewnianej łodzi rytualnej na głębokości dwóch metrów odnaleziono pochówek. Bojowe siekierki, groty strzał, żelazny nóż-sztylet oraz pozostałości cienkiej złotej folii, którą, być może, był pokryty drewniany szczyt. Praktycznie niemożliwe było jej zebranie, tylko migotliwe odblaski pozostały na gruncie... — Dosłownie złoty pył... — Na miejscu znaleziska w 1998 roku, kiedy świętowano 1100 lat od pierwszej wzmianki o Haliczu, usypano kurhan... Oprócz tego latopisarz pisał, że “haliczanie przyprowadzili na Benedykta Peresopnickiego księcia Mścisława Niemego. Ale przyszedł Mścisław do Halicza, nie osiągnął on niczego. Dlatego halicki bojar Ilia Szczepanowicz wyprowadził go na Mogiłę Halicką i powiedział: “Książę, na Mogile Halickiej ty posiedziałeś, to wszystko jedno jakbyś w Haliczu ty panował...” Czyli, kiedy posiedział na mogile, to wszystko jedno, że posiedział na książęcym tronie. Stąd hipoteza, że prawdopodobnie Mogiła Halicka była nie tylko pochówkiem, ale świętością. I nawet miejscem poświęcenia na halicki książęcy tron. — A kim był ten rycerz ze złotą tarczą? — Być może ten wojownik-książę był nawet założycielem miasta. Ale istnieją inne hipoteze. Halicz od dawna handlował solą. Po łacinie sól brzmi jak “hals”... A jeszcze istnieje wiele legend o czarnych kawkach, rzekomo nazwa miasta pochodzi od nich. Tak czy Cerkiew Zaśnięcia w Kryłosie inaczej, ale żadna z hipotez nie ma dokładnego potwierdzenia dokumentalnego. W 993 roku, pisze kronikarz, książę Włodzimierz Wielki wyruszył na wojnę z białymi Chorwatami. Możliwe, że wtedy ich państwo było rozdrobnione i częściowo zniszczone. Centra administracyjne zostały przemianowane i przyłączone do Rusi Kijowskiej. W 1050 roku przyjechał tu pierwszy książę Rościsław — wnuk Jarosława Mądrego. Ale w XIII wieku na Halicz ruszyła ordy tatarsko-mongolskiej. Wszystko zostało zniszczone, spalone, w tym także słynny sobór Zaśnięcia. Jako centrum polityczne księstwa, Halicz przestał istnieć. Książę Daniel przeniósł centrum administracyjne do Chełma. (Dzisiaj to miasto Chełm na terytorium Polski). A później do Lwowa. Taka oto tragiczna historia Halicza... — Proszę powiedzieć, a co skłoniło do zbudowania tutaj tych pałaców metropolitalnych? Przecież sam Pan mówił, że Halicz podupadł i stracił swoje znaczenie. To dlaczego w XIX wieku na tym, właściwie, pustkowiu rozpoczęto budowę? — Tutaj trzeba trochę wrócić do historii. Rzecz w tym, że książę Jarosław Ośmiomysł za czasów swoich rządów wprowadził tutaj biskupstwo. Właśnie za jego rządów w połowie XII wieku wzniesiono ów monumentalny kamienny sobór Zaśnięcia, niemal autentyczny wobec Sofii Kijowskiej. Był dekorowany kamiennymi rzeźbieniami i miał piękne malowidła freskowe. Oczywiście, ta ziemia była święta. W Haliczu z populacją dziesięciu tysięcy w XII wieku było do czterdziestu budowli cerkiewnych... — Jakoś nawet nie chce się wierzyć... — Obecnie odnaleziono 18 fundamentów tych soborów. Jeden jedyny, który dotrwał od czasów książęcych i zachował się — to cerkiew św. Pantelejmona. W 1303 roku potomek lwowskiego księcia Lwa założył tutaj centrum metropolii halickiej, czyli wyższą władzę duchowną. Po łacinie brzmi to: kliros. Właśnie dlatego na początku XIV wieku tę książęcą górę przemianowano na Kryłos. Nazwa dotrwała do naszych dni. Potem metropolia kilkakrotnie przenosiła się do Lwowa i znowu wracała do Halicza. Cerkiew Zaśnięcia przez długi czas była soborem katedralnym... — Czyż nie ona została zniszczona przez ordę? — Tak, została doszczętnie zniszczona. Ale zachowały się poświęcone kamienne bloki. W XIV wieku je właśnie położono w fundamenty cerkwi Zaśnięcia... Swoją drogą, kiedy będzie Pani w muzeum halickim, to u Semena Pobućkiego będzie Pani mogła dowiedzieć się szczegółowiej o metropolii... DZIEŃ MAM DZISIAJ TAKI — MUZEALNY Ekskursyjny sposób wykładu pani Oлександry trochę wystylizowałam. Tak jak słabo ukrytą niechęć, z jaką szanowny przewodnik prowadziła rozmowę. Można ją zrozumieć, sierpień, w ogrodzie pełno pracy, a tu “chodzą i chodzą”. Oto i dzieciaków przyniosło całą zgraję... Trzeba będzie w tym samym szablonie mówić to samo. Ale mniejsza z tym. O wszystko inne wypytam w muzeum halickim... Zeszłam z Kniażej Góry do gościńca i już zbierałam się, by machnąć ręką na przejeżdżające auto, kiedy zobaczyłam napis: “Muzeum pod otwartym niebem”. Cóż... Dzień mam dzisiaj taki — muzealny. Drogę zagrodził wielki pies i tak rozszczekał się, jakbym już zdążyła coś ukraść. Glinianego niedobitka czy jakiegoś uświęconego czasem skorupki. Na szczęście, stróż muzeum okazał większą lojalność. Był to przewodnik Roman Kowalski. On i opowiedział mi wszystko, co wiedział. Muzeum w Kryłosie —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

jeden z czterech istniejących na Ukrainie muzeów etnograficznych pod gołym niebem. Teraz znacznie więcej wiem o ukraińskich chatach i chłopskim bycie. Tradycyjna ukraińska chata była czterospadowa, a nie dwuspadowa, jak u Niemców, Polaków i Rosjan... Strzechę robiono z żytnich snopów, których termin eksploatacji wynosił nie mniej niż 50 lat. I, oczywiście, tradycyjne wnętrze: piec, ławy, stół, pokucie oraz obrazy, które malowano na lipowej desce. Ozdobą chaty były półki na naczynia. Przywożono je z Polski i Czech, a już miejscowi mistrzowie je malowali. Ozdabiali ornamentem lub scenką rodzajową. Dzisiaj ta sztuka ludowa jest nieźle ceniona przez kolekcjonerów. Trafiają się nawet ekskluzywne rzeczy. Na przykład talerze z motywem strzelców siczowych. Chaty były kurne i półkurne. W „kurnych” dym wychodził wprost do pomieszczenia, gdzie ludzie jedli i spali, a w półkurnych — komin wychodził do sieni. Odzież rozwieszano na żerdziach. Szaf wtedy nie było. Wyobrażam sobie, w jakie łachmany mogła się zamienić od codziennego rozpalania pieca... A dzieciaki... Jak one, biedactwa, musiały krztusić się od gryzącego dymu. W kurnej bojkowskiej chacie serce moje przepełniło się litością. Więc wyraziłam przypuszczenie, że Bojkowie być może byli mniej cywilizowani, skoro nie domyślili się wyprowadzić komina do sieni... Ale lepiej byłoby, gdybym pomilczała, bo Roman Kowalski — strażnik starożytności — okazał się Bojkiem i ruszył jak tur w obronie swoich przodków. „Przecież pani rozumie, że nie wszystkie bojkowskie chaty były kurne... Ta być może była domostwem ludzi niezamożnych. Ale mimo wszystko ona jest naszą dumą. To przecież XVIII wiek! Gdzie taką starą chatynę znajdziecie na Ukrainie? I nie trzeba szydzić, Bojkowie to szczególny etnos. Tylko bojkowskie kobiety miały prawo nosić elementy męskiej odzieży — spodnie...” O tak... I rzeczywiście szczególny etnos... A nas dezinformowano, że spodnium po raz pierwszy przymierzyła Francuzka George Sand... Zapewniwszy pana Kowalskiego o swojej sympatii do Bojków, skierowaliśmy się do huculskiej hrazdy. Samo przez się, tam już żadnych snopów nie było: dach pokrywano drewnianym gontem. A żeby dłużej służył, nacierano go surową ropą. Doskonałe mieszkanie na surowe Karpaty. Wędrując po hrazdzie, Roman opowiedział zabawną historię, która przydarzyła mu się niedawno. „Jakieś dwa lata temu zawitali do muzealnej zagrody zagraniczni goście — ambasadorzy Szwecji i Norwegii. Jakoś znaleźli się we Frankiwsku... Dobrze, widocznie, zakąsili, bo jak rozpędzili się trasą, to dopiero w Kryłosie się zatrzymali. A już po jakimś czasie tutaj przybiegli ich ochroniarze. Zli tacy, strach... Ale, jak prawdziwi profesjonaliści, milczeli. Tak właśnie błądziliśmy między chatami: ja, dwóch ambasadorów i czterech „szafomordych”... A ci ambasadorzy tacy dociekliwi, strach... Wszystko ich ciekawi: „A co to, a co tam...” Zobaczyli w hrazdzie niewielką dziurę i pytają, po co ta dziura... A ja sam nie wiem, po co... Ale mówię: „Dla kota wycięli, żeby zimą drzwi niepotrzebnie nie otwierać i zimna nie wpuszczać”. Uwierzyli...” Zwróciłam uwagę, że wszystkie ukraińskie chaty mają zbyt małe okna. Nawet w biały dzień w takim mieszkaniu panuje półmrok. Zapytałam... „A to dlatego, że za okna płacono ogromny podatek. Im większe okno — tym większe wydatki. Zresztą za komin również płacono. Nazywało się to „podatkiem dymowym”... A wiecie, dlaczego huculski pas — czeres — robiono takim szerokim? To był swoisty gorset, który chronił przed urazami i przed tą, widocznie, przepukliną... Przecież mężczyźni wykonywali ciężką pracę fizyczną: karczowali las, podnosili kłody. Robili taki czeres z surowej skóry, to znaczy z surowca, który nie przeszedł pełnego procesu garbowania. Na przykład safianowe buciki, żeby były mięciutkie i lekkie, trzeba było moczyć w substancjach garbnikowych nie mniej niż pół roku. A pas — tylko miesiąc. Zresztą poduszki, a nawet kołdry wypychano suchymi ziołami, często nasennymi... Pióra — to już pańskie były zachcianki”. O tak... Pańskie czy nie pańskie moje zachcianki, ale wydaje się, że w tym muzeum pod gołym niebem, a jeszcze pośród lasu, jest dość samotnie... Nie tłoczno... „Ja niedawno byłem w czeskich Cieplicach. Na dzień miasta wszyscy jego mieszkańcy zakładają średniowieczne kostiumy. Tam jest również muzeum, podobne do naszego. Tylko że wszystko jest inaczej ustawione. Na placu, realnie rozdmuchując miech, kowal kuje miecze. Garncarz lepi garnki. Wybijają monety tak samo, jak w dawnych czasach. Tak bardzo wszystko robi wrażenie... Chcę coś i u nas zmieniać. Przynajmniej marzę o otwarciu w muzeum prawdziwej karczmy — takiej, jak kiedyś była. W literaturze nasza karczma niesprawiedliwie zyskała złą sławę. W rzeczywistości w tamtym czasie była ona jakby klubem. Przychodzili tam nie tylko wypić, ale i porozmawiać, omówić realia polityczne, nająć się do pracy. Karczmarzem zazwyczaj był Żyd. Biedak również ucierpiał. Jak dla mnie, niesprawiedliwie. Żydom nie dawano działek ziemi. To byli zmuszeni zajmować się karczmarstwem... Zgadzam się, odwiedzających u nas jest mało. Kto specjalnie przyjedzie w tę „głuszę”? Ale nie narzekam. Jak zostanę karczmarzem, może będzie weselej. A jak nie zostanę, też nie wielka bieda. Taka piękność dookoła... Książęta wiedzieli, gdzie budować...” Stworzyć w muzeum realnie działającą karczmę — pomysł niezły. Z ówczesnym bytem, naczyniami, według ówczesnych starych receptur pędzić gorzałkę... Stanie się w muzeum bardziej tłoczno i gwarno. Żeby tylko, jak to bywa, nie zamienili karczmy w prymitywną mordownię... LIRYCZNA OPOZYCJA To, o czym teraz piszę, ma zbyt pośredni związek z Haliczem i moją podróżą. Można by poprzestać na skojarzeniowym kontraście między dawnym książęcym miastem a jego współczesnym obrazem i na tym kropka... Ale tak nie chcę. Dawny Rzym też mógłby przedstawić zwoje wymagań współczesnemu Wiecznemu Miastu... Sami rozumiecie, podobnych analogii uzbiera się pełna torba... Dlatego niech spokojnie spoczywa tysiącletni proch i straszą ruiny. Nie może być do nich pretensji. Podczas gdy dzisiejsi ludzie nieźle nadają się do przyglądania... Pociąg „Kijów—Iwano-Frankiwsk”. Taki sobie tranzyt-łącznik wielkiego Lewego brzegu z wielkim Prawym. Przypadkowych ludzi w nim prawie nie bywa; galicjanie, którzy szukają zarobku w sytej stolicy, studenci, którzy przebili się do kijowskich uczelni... Na „mlecznych” kursach rozrywają się między myślami o niepodległości a maminymi pierogami... A jeszcze turyści, spragnieni ekstremum i tanich, w porównaniu z Alpami, piękności. W postaci rzadkiego ptaka, albo też egzotycznej rośliny, może trafić się obcokrajowiec z „dalekiej zagranicy”. Wnętrze, przedsionki, ambre toalet, wszystkie te detale delikatnie pomińmy... Nieciekawe. Zaczepmy się chyba tylko o drobnostkę — pokiereszowana klamka przedziału. Właśnie przy niej tłoczy się nasz Wychodząc na szosę, zatrzymałam samochód. Teraz już na pewno — do Halicza... W prowincjonalnym mieście trudno się zgubić. Tak samo, jak i szarpać się w poszukiwaniu jego „centrum”... Tam wszystko jest pod ręką — poczta, dworzec, telefon, uniwersam... A jeszcze poradzono mi przejść się starym mostem przez Dniestr. Naiwna, postanowiłam, że to coś podobnego do „praskiego” cudu: z jakąś, choćby prymitywną, sztukaterią i aluzją do stylu. Niestety... O starą armaturę i wyszczypany przez czas asfalt rozbiły się nadzieje. Zauważywszy, że w nocy nie zaryzykowałabym, mimo wszystko przeszłam na drugą stronę. Piękna rzeka, piękne krajobrazy... Poczułam, że nie mam żadnej inspiracji, by wspinać się do zamku halickiego, którego przeżuty przez czas bok górował na wzgórzu całkiem niedaleko. Zadyszana, wylazłam na urwisko... Hm, i to — zamek! Ot, wziąć go i zawalić, żeby nie męczył się żałosny kaleka... Jakieś towarzystwo „Jawir” niby dba o restaurację... Co za „Jawir”? I co tam można restaurować? Nie wiem... „Może lepiej zapytać w muzeum?”, — pomyślałam. Może... P.S. Kiedy, już zmęczona ciężarem historii, przywlokłam się do muzeum, to nikogo tam nie zastałam. „Wszyscy na prezentacji w czytelni”, — odpowiedziała młoda sekretarka. W korytarzu usłyszałam delikatne kobiece sopran. Ono też doprowadziło do czytelni... A i prawda, jaka prezentacja bez ludowego śpiewu? Przyznam się, zobaczywszy książkę, trochę zmniejszyłam obroty ironii. W muzeum prezentowali cudowne wydanie — fotoalbum „Halicz”. Do jego wydania dołączyły się narodowy rezerwat „Dawny Halicz” oraz wydawnictwo „Manuskrypt-Lwów”. Obwoluta, piękne fotografie... Czyżby mi go podarowali? Byłam gotowa na wszystko: wysłuchać wszystkich ballad i pieśni, marmoladowy patos prowadzących, a nawet halickiego mera... Prawda, kiedy zaczął wspominać, jak drogą ceną opłaciła się merostwu książka, zasmuciłam się... „Nie podarują...” Później, analizując swoją podróż, doszłam do wniosku, że wybrałam właściwy dzień na wędrówkę. A może dzień wybrał mnie... Oczywiście, książkę mi podarowali. Galicjanie to ludzie hojni. Cieszyłam się jak dziecko... A o zamek halicki już nie wypytywałam. Nie trzeba być wyrocznią, aby odgadnąć, co by mi odpowiedzieli. Wszystko o pieniądzach, braku wsparcia państwowego i chciwości mecenasów.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

CYNAMONOWY DZIADEK...

postać. Dokładniej, od tego momentu zwróciłam na niego uwagę. Początkowo ten starszy, mający około siedemdziesięciu lat mężczyzna, mało mnie interesował. Jego towarzyszkę podróży — młodą kobietę, uważałam za córkę. Potem znaleźliśmy się po drugiej stronie drzwi, a jego ukochana córcia rozpaczliwie szarpała klamkę po tamtej stronie... Dziadunio płynnie odpłynął do konduktora po pomoc. Potem tak samo niewzruszenie i majestatycznie przypłynął do umęczonej klamki... Patrzyłam i nie mogłam zrozumieć, skąd u mnie to uczucie niechęci do tego zadbanego, różowego staruszka. Coś w nim było z wypieków... Keks, baba rumowa, strudel... Dużo drożdży, żółtek, cukru... Błysnąwszy złotą koroną, niskorosła, rwana konduktorka wzięła się za jego pouczanie. On naparł na nią i drżącymi pięściami dotknął nieco powyżej łokcia. Gest — coś pomiędzy śliniącą się miękkością a lubieżnością pokojowego pieska. Wszystko to nie za bardzo pasowało do ubitej śmietany jego sytych włosów... Stało się jasne jak słońce — klasyczny mezalians. Jego „córka”, młoda, bujnie obdarzona przez naturę brunetka, wyraźnie nie po córzynemu przytulała się do dziada, wymacując przez różowy policzek ciemną stołeczną przyszłość. On majestatycznie i drwiąco odpowiadał pocałunkiem w czoło. Co ich łączyło? Może wspólna praca? On — szef, ona — podwładna. Szefostwo odczytywało się z jego zadartego, pogardliwego podbródka, zimnego sprytu oczu oraz z jej służalczego świergotu. „Zjesz kiełbaski? Może ciasteczka... A jogurt będziesz truskawkowy czy brzoskwiniowy?” Puszysty cynamonowy dziadek przyjmował pochlebstwa jako rutynowy sposób komunikacji... Tymczasem za oknem wyfruwały drżące krajobrazy. W zamieraniu lata stają się sentymentalnie kruche. Bezradne, rozpylają się niczym kurhanowe złoto... I tylko szczere barokowe niebo może zapłodnić je wielkością i przepychem... Czy to... Miłość? Zależność psychologiczna? Rachuba? A może ona będzie szlochać, kiedy on „wyciągnie” nogi... Tak bywało. Dziwna para wysiadła w Haliczu. On był w białych adidasach. Możliwe, że ten szczegół garderoby nie pasował do szarego w prążki garnituru... Jednak idealnie wpisywał się w marginalny krajobraz byłego centrum ukraińskiego Wszechświata… Podróżowała po galicyjskim kraju Ulana HLIBCZUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

mówić, żeby to wszystko posprzątać?! Przecież oni chodzą niemal codziennie tą drogą! To przecież swoista arteria łączności między „miastem” a „klasztorem”, to ona ma być taka? A jaka ona, w końcu, może być, kiedy wszyscy ponastawiali tych płotów i żyją każdy w swojej strefie?! Dobrze, możemy nazwać te strefy twierdzami, nawet duchowymi, ale kogo one przed czym ratują? Nawet nie trzeba wspominać 11 września, odpowiedź jest oczywista. Psycholodzy mówią, że najlepszą ochroną jest otwartość. Całkowicie wierzę, ale… Niedawno jeden mój przyjaciel aktor, który obecnie prowadzi swoją autorską rehabilitacyjną art-programę w jednym ze lwowskich więzień, opowiadał, jak pracując ze skazanymi nad sztuką Becketta „Czekając na Godota” (kto nie wie — to takie absurdystyczne dzieło o oczekiwaniu na drugie przyjście Chrystusa przez dwóch, po naszemu — bezdomnych), naiwnie pytał aresztantów, którzy nie chcieli prowadzić żałosnych rozmów na próbach: dlaczego jesteście tacy zamknięci? Wyobraźcie to sobie! U recydywistów pytać, dlaczego są tacy zamknięci! Oto co nie ma granic, tak to nasza ukraińska naiwność! Albo z innej serii: rodzice w zewnętrznie porządnej rodzinie od małego przytłaczają osobowość dziecka albo pobłażają jego kaprysom, a potem narzekają, że ono ich nie szanuje i nie chce nic w życiu robić, oprócz siedzenia w tej samej strefie… To ciągłe „trzeba”, „powinno”, „musi” — jak one są zakorzenione w strumieniu naszego myślenia, dialogu z innym. To jakaś totalna strefa, która siedzi w naszych głowach i projektuje się na zewnątrz. Albo odwrotnie. Nie wiem. Może mam paranoję, manię prześladowczą, ale z jakiegoś powodu ciągle mi się wydaje, że przechodząc obok mnie, nastolatki specjalnie podnoszą głos, żeby demonstracyjnie przekląć, a ja, widząc ich tępe i pyszne twarze, przyznaję, chcę przekląć też. I co dalej? Beznadzieja. Zamknięte koło. Ktoś musi pierwszy „wstać i wyjść”, chociażby po to, żeby rozwiesić w klatce schodowej na każdym piętrze ogłoszenie mniej więcej takiej treści: „Drodzy sąsiedzi! Czystość to gwarancja dobrego nastroju! Dajmy Europę!” Znak dla palaczy: „Pety w pomidorach”. W windzie: „Wielka prośba, póki ciepło, chodzić pod krzaczek!” Coś takiego. Nie wiem, zawsze wydawało mi się podejrzane, kiedy zaczynali zaprowadzać porządek w kraju, zapominając o swoim domu. Jakoś wszystko to jest powiązane. Szczerze mówiąc, i w Rzymie pod kaplicami widziałam sterty śmieci, ale z jakiegoś powodu tam tak swobodnie się oddycha! Paradoks. Dlaczego, błąkając się latem, na przykład, nocną Lublaną, widzisz tylko pogodne, uśmiechnięte twarze niedzielnego tłumu… mnóstwo małych przytulnych kawiarni na ulicach, muzyka na żywo i… żadnego hałasu, decybeli czy pijackich krzyków… To przecież była Jugosławia, ludzie bardzo podobni do nas losem, językiem, ale tacy dalecy… ja po prostu gubię się… nie znam odpowiedzi, ale ostatnio, kiedy obok mnie przechodzi nowo upieczony kijowianin, ogolony na łyso, w dresach, z piwem i nieobecnym spojrzeniem… podejrzewam, że jest tylko jedno wyjście — nie odwracać wzroku. DATA Natalia SZEWCZENKO Borys SPISARENKO wspomnień jego córki Anny Franko-Kluchko o sławnej rodzinie, wydanych przez charkowską „Proświtę”. Musimy zainicjować wydanie pełnego zbioru dzieł sławnego bojownika o Ukrainę — to musi być stotomnik, on już jest na czasie. O słowie Franki we własnych losach mówili obecni — Ołeś Szewczenko, Mychajło Wasyłenko, Zoja Hołota, Wasyl Kuk. Wystąpił także wychowanek studia przy teatrze im. Iwana Franki, uczeń Kosti Stepankowa, artysta Mykoła Wilanśkyj. Z jego ust wybrzmiały płomienne wersy „Kamieniarzy”. Ich nigdy nie zapomina ten mistrz ojczystego słowa, pomimo swojej moskiewskiej meldunku! Urodzony we wsi Werbka w obwodzie winnickim pielęgnuje naszą mowę i daruje jej skarby Ukraińcom w najodleglejszych stronach. Bo właśnie dzisiaj jest naglącym Frankowy „ogień w odzieży słowa”!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

A JA PYTAM SIEBIE…

NOTATKI REZYDENTKI Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 279 49 47 Zastępca redaktora naczelnego, dział tematyki społecznej Mykoła SKYBA 279 49 47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278 01 30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK 278 63 69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270 55 57 Dział literatury Marija KRYJSZTOPA 270 55 57 Redaktor dyżurny, korespondent specjalny Radmiła KORŻ 279 39 55 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO, Iryna STELMACH 278 63 69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK 278 63 69 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 102B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301235 Nakład ogólny — 40000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny. „Boże, dlaczego muszę żyć w tym kraju, w którym nikt nie wie, co to jest wolność? Boże, dlaczego muszę żyć w tym kraju, gdzie ludzie są ponurzy i mało się śmieją? Boże, dlaczego nie chcę żyć w innym kraju, bo nogi mam przywiązane do tej ziemi, podobnej do wielkiego cmentarza?” Dzwinka Matijasz „Requiem dla listopada”. Są wewnętrzne pytania, na które nie jestem w stanie sobie odpowiedzieć. Bo odpowiedź musiałaby oznaczać jakieś działanie. A jak zachowywać się w niektórych sytuacjach, po prostu nie wiem. Na przykład, kiedy sąsiedzi głośno kłócą się za ścianą i wydaje ci się, że ich nieustanne rodzinne swary odbywają się niemal w twoim domu… albo inni wszczynają prace remontowe o 12 w nocy i budzą cię, waląc młotkiem „hard metal” u ciebie nad głową… Można oczywiście wstać i wyjść, jak śpiewa Taras Czubaj, wstać i wyjść… w jednej nocnej koszuli albo półnaga, rozczochrana, i pójść wyjaśniać… Nawet niekoniecznie trzeba nastawiać się na kłótnię — ona może wyniknąć po prostu z twojego wyglądu, nawet komicznego. Nasi ludzie od obecności na ich terytorium „innego” automatycznie oczekują najgorszego i zaczynają aktywnie się bronić… Oni nawet nie zastanawiają się, że twoja nocna „obecność” u nich na progu spowodowana jest ich niestosowną aktywnością budowlaną, a nie twoim lunatyzmem. Sprawdzałam nie raz: jeśli w spornej sytuacji zaczynasz mówić inteligentnie, spokojnie — paradoksalnie, ale „z naszymi” to nie przechodzi — obowiązkowo czekaj agresji w odpowiedzi. Bo inteligencja w naszym kraju to przeważnie „inne”, „niezrozumiałe”, a zatem — „obce”, które trzeba unieszkodliwić (istotne przesunięcie w sprawie od stalinowskiego „zlikwidować”)… A ja pytam siebie: jak żyć pośród całego tego nieładu braku zasad… których nikt nie chce ustanawiać, bo, widocznie, jak zawsze, myśli, że od niego nic nie zależy i ktoś ma decydować wszystko za niego. I nawet jeśli pojawia się podejrzana myśl, że nikt tych zasad nie ustanowi, oprócz ciebie — dopada cię strach… tak, jakbyś, rozwiązując problemy komunalne, naprawdę wychodził na pojedynek ze złem świata. Wcześniej często chodziłam do klasztoru, który jest w Kitajewie. Tam jest takie cudowne miejsce: wzgórza z pieczarami, jeziora i bardzo piękny sobór w stylu ukraińskiego baroku… Odprawia się w tym soborze, prawda, po rosyjsku, ale czyż nam przyzwyczajać się do takich paradoksów… Ale nie będziemy poruszać naszych „spraw cerkiewnych”, bo istnieje zagrożenie zniweczenia i tych nieśmiałych prób poszukiwania tolerancji. Ja o czymś innym, o, że tak powiem, środowisku… które może być bardziej wymowne niż jakiekolwiek kazania. Teraz w naszych klasztorach dużo się restauruje i remontuje. Odnawiają też w Kitajewie, ale z jakiegoś powodu, razem z remontem budynków, porządkowaniem terenu, ponaciągano na wzgórzach otaczającego lasu ogrodzenia z drutu kolczastego. Zgodźcie się, ma to bardziej niż makabryczny — złowieszczy wygląd. Nie mogę znaleźć. A ja pytam siebie — gdzie ta granica tolerancji i obojętności, kiedy, na przykład, stale stykasz się na ulicach rodzinnego miasta z otwartym barbarzyństwem (nie będę przytaczać przykładów), które z jakiegoś powodu teraz uważane jest za wolność i demokrację? Ale przecież to i twoje miasto! To i twoja przestrzeń życiowa! Dlaczego ja, wychodząc z domu, muszę psychologicznie zakładać pancerz, żeby nie słyszeć, nie widzieć i nic nie wiedzieć… Ale my już to przechodziliśmy — to „nic nie wiedzieć”… Czyżby nic się nie zmieniło? Kadr z filmu Stepana Kowala „Jechał tramwaj nr 9” że swoją niemal lalkową schludnością przypominało to właśnie zachodnioeuropejskie klasztory… Z jakiegoś powodu przypomniało mi się, jak kiedyś z reżyserem Serhijem Proskurnią i tłumaczką Marianą Prokopowycz, na zaproszenie wtedy jeszcze nie księdza Borysa Gudziaka, jedliśmy obiad w jednym z rzymskich męskich klasztorów, we wspólnym refektarzu, razem z mnichami… i nikt nie patrzył na nas krzywo, że obok siedzą kobiety, nie mniszki, a do tego bez chust na głowach… rozumiecie, o co mi chodzi… I patrząc na tę kytajewską idyllę, zupełnie wypadły mi z głowy te druty kolczaste i… w radosnym uniesieniu ruszyłam dalej. Boże, myślałam, i u nas można znaleźć takie oazy uduchowionej piękności, warto to uczucie zapamiętać, to jak kamerton, aby zachować w sercu, aby donieść… Zrobiwszy krok na drogę, która prowadziła z lasu do budynków mieszkalnych, znalazłam się wprost pośrodku śmietnika. Śmieci pokryły gęstymi białymi piegami całą ziemię między drzewami, wszędzie śmierdziało i… z mojego uniesienia nie pozostał nawet ślad. Wychodząc do budynków, znów trafiłam do strefy „wzorowego porządku”: czystość, kwiaty, pobielone płotki… A ten „śmietnik”, wychodzi na to, to niczyja terytoria? Czyżby ludzie nie mogli znaleźć żadnego uzasadnienia dla takiego „koncentracyjnego” rozwiązania, tym bardziej, że „niepożądani goście”, czyli turyści, obozują nie w lesie, a właśnie przy jeziorach, których stan ekologiczny pozostawia wiele do życzenia. Nie, rozumiem, że trzeba się jakoś bronić przed… kim?… zatem cerkiew musi bronić się przed ludźmi (logiczny wniosek: a ludzie przed taką cerkwią)… Smutny wniosek. Od niego robi mi się niedobrze na sercu. Wybacz, Panie… Ale jeśli być szczerym, choćby we własnych myślach… Tamtym razem wracałam z klasztoru nową dla siebie drogą, wzdłuż brzegu jeziora, gdzie mnisi oczyścili stary fontannę. Z tej strony nagle otworzyła się tak piękna panorama na klasztor, że mimowolnie zatrzymałam się w zachwycie: zielone wzgórza, złoto makówek kopuł, lustrzana tafla wody, bryzgi fontanny… i nieoczekiwana cisza, niesamowita cisza i spokój. Co mi to przypominało? Nie, nie „Złotą Świątynię” Mishimy, gdzie opowiadana jest historia spalenia przez buddyjskiego mnicha świątyni, która oczarowała go swoim pięknem i doskonałością. Buddyści już tak mają — uważają, że nic nie powinno władać ich duszami, nawet świętości. To taka orientalna reminiscencja „nie czyń sobie bożka”. Stałam i myślałam, Kijowian i gości stolicy, którzy zebrali się przy pomniku Iwana Franki na rok przed 150. rocznicą urodzin Wielkiego Kamieniarza, nie bezpodstawnie nazwano naszą elitą. Wszak przywiodły ich tutaj szacunek dla geniusza i miłość do jego bezcennego skarbu twórczego, wyższe niż jakiekolwiek troski bytowo-konsumpcyjne! Słowo i duch Franki są naszą codzienną potrzebą i mamy kolejną okazję, by się do nich przyłączyć razem z NSPU, UNP, „Proświtą” — inicjatorami akcji. Właśnie o tym, o „Głosie Ducha” Franki, mówił, otwierając uroczyste zgromadzenie, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. Wielkość geniusza Iwana Franki jest nieśmiertelna i będzie budzić, tak jak wcześniej, przyszłe pokolenia Ukraińców do działania — „Nie umierać, a zdobywać, choć synom, jak nie sobie, lepszy los w walce”. Autor tych słów przypomniał strony biografii Iwana Franki z książki

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn