Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №35 за 2017 рік

16 S. · 27 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Ukraińska szkoła przyszłości tworzy się już dzisiaj: wyzwania i zagrożenia reformowania

Mówiąc o ważności zmian w edukacji średniej, trzeba rozumieć, że jednym z zadań szkoły jest pomoc dziecku w przygotowaniu się do współczesnego życia. A co może zapewnić realizację zasady „życie jako uczenie się przez całe życie”? Wydaje mi się, że przede wszystkim potrzeba czytania, zdolność zachwycania się tekstami, posiadanie literackiego smaku, wyrażanie własnej, uargumentowanej krytycznej opinii na temat literatury.Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T.G. Szewczenki NANUZ czerwca 2016 roku rozpoczął się proces opracowywania i tworzenia nowego Standardu ogólnego wykształcenia średniego. W wersji projektu, który otrzymał nazwę „Nowa ukraińska szkoła: podstawy Standardu edukacji”, grupa ekspertów pracująca nad opracowaniem dokumentu wyodrębniła następujące główne wektory rozwoju „Nowej ukraińskiej szkoły” (dalej — NUS): integracja treści edukacji na podstawie kluczowych kompetencji, potrzebnych do udanej samorealizacji w społeczeństwie; wdrażanie innowacyjnych metodyk nauczania; zmotywowany nauczyciel, który ma swobodę twórczości i rozwija się zawodowo; pedagogika partnerstwa ucznia i nauczyciela; całościowy proces wychowania, który kształtuje wartości; decentralizacja jako efektywne zarządzanie, które nada szkole realną autonomię; nowoczesne środowisko edukacyjne, bazujące na ICT. U podstaw Koncepcji NUS leży przejście od szkoły wiedzy do szkoły kompetencji. Obszar edukacji językowo-literackiej tworzy wykaz dyscyplin, do których należą język ukraiński, literatura ukraińska i literatura obca. Cały ubiegły rok w Ukrainie w kręgach zawodowych, naukowych i społecznych toczyły się dyskusje dotyczące połączenia lub niepołączenia w jeden przedmiot literatury ukraińskiej i obcej. W czerwcu 2017 r. Minister L. Hrynewycz, z uwagi na ostrość tego pytania, poleciła departamentowi ogólnego wykształcenia średniego wstrzymać idee związane z możliwą integracją. W koncepcji NUS zapisano, że wyniki nauczania w obszarze edukacji językowo-literackiej przewidują kształtowanie takich umiejętności i nawyków „u ucznia/uczennicy, dzięki którym on/ona: • wykorzystuje język ukraiński jako państwowy do duchowego, kulturowego i narodowego samowyrażenia; • wybiera i stosuje odpowiednie strategie komunikacyjne dla osiągnięcia celów życiowych; • odbiera, rozumie, systematyzuje, przekształca oraz wykorzystuje informacje z różnych źródeł; • wyraża myśli, uczucia i poglądy w różnych sytuacjach komunikacyjnych, przestrzegając norm języka ukraińskiego; • analizuje, interpretuje, krytycznie ocenia teksty różnych rodzajów, generuje i porządkuje informacje w celu tworzenia tekstów różnego przeznaczenia; • odbiera dzieło literackie jako środek wzbogacania osobistego doświadczenia emocjonalno-uczuciowego, jako wyraz tożsamości narodowej i komunikacji międzykulturowej, czerpie przyjemność z procesu czytania; • stosuje różne strategie dla doskonalenia mistrzostwa w zakresie władania językiem państwowym i ojczystym” [1, 25]. Zatem pierwszą z kompetencji, które uczeń powinien opanować w ciągu życia, jest komunikacja w języku państwowym. W wyniku opanowania tej kompetencji kształtuje się następująca postawa (pod pojęciem „postawa” rozumiemy pewien imperatyw światopoglądowy, przekonanie dziecka): „docenianie języka ukraińskiego jako państwowego — czynnika tożsamości narodowej. Gotowość do aktywnego posługiwania się językiem ukraińskim we wszystkich dziedzinach życia” [1, 25].Zauważę, że moim zdaniem szkoła przeżywa dzisiaj kryzys czytania. Czytania przede wszystkim jako ważnej praktyki socjokulturowej. Wielu ekspertów, zarówno w naszym kraju, jak i za granicą, podkreśla, że dzisiaj zadaniem szkoły nr 1 jest nauczenie dzieci czytania. Długi czas w szkole dominowała „paradygmat tekstocentryczny” nauczania literatury. A na czym polega różnica między szkołą tekstocentryczną a czytelnikocentryczną? Paradygmat tekstocentryczny jest ważny wtedy, gdy stawiamy przed sobą zadanie ukształtowania ucznia/uczennicy, którzy w przyszłości pragną wybrać zawód filologiczny. Uwaga poświęcona tekstom, staranne studiowanie bazy źródłowej to ważny komponent myślenia badawczego. Muszę powiedzieć, że w czasie mojej pracy w Instytucie Literatury im. T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy na radach naukowych nie raz poruszano kwestię upadku źródłoznawstwa w Ukrainie. Współcześni młodzi badacze nieczęsto wybierają dla siebie zawód tekstologa. Ostatecznie u podstaw literaturoznawstwa leży praca z tekstami. Jednak czy aż tak wszyscy nasi uczniowie i uczennice wybiorą dla siebie zawód literaturoznawców? Pewnie nie. I to jest naturalne. Po co więc potrzebne są lekcje literatury? Co dają tym, którzy chcą w przyszłości być programistami, prawnikami, lekarzami itd.? Po co dzieciom potrzebne jest zanurzenie w tekst i rady nauczyciela, jak podróżować po świecie książki?Zakończenie na str. 4MAGICZNE LUSTRO SŁOWANARODOWA ELITA10-11ALFABET ZNANYCH IMION14-15

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Jak zabijają szkołę ukraińskojęzyczną

Emilia FROŁOWA, członkini NZJU, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Gorzkie doświadczenie Ukraińców świadczy o tym, że urzędnicy traktują ich z wyższością, postrzegają jako natrętnych i niepożądanych petentów, którzy przeszkadzają władzy spokojnie żyć. Patrzą na ludzi pobłażliwie, mówiąc: pokrzyczą i się uspokoją, bo są pewni, że solidnie zacementowanego muru biurokratycznego buntownicy nie zdołają zburzyć. Zapewne urzędnicy Administracji Prezydenta, Gabinetu Ministrów, Ministerstwa Oświaty i Nauki, Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji, prokuratury, SBU oraz innych instytucji państwowych, do których zwracano się ze skargami z przyfrontowej Konstantynówki, nie spodziewali się, że może być inaczej. Że rodzice, pedagodzy, aktywiści, którzy dwa (!) lata temu rozpoczęli zaciętą walkę o zachowanie ukraińskojęzycznej Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, będą nadal bronić interesów dzieci, nie zaprzestaną oporu pomimo licznych wymijających odpowiedzi instytucji państwowych, jawnego chamstwa urzędników, demonstracyjnej niechęci do rozwiązania konfliktu wokół placówki oświatowej. Dobrze, że mieszkańców Konstantynówki, którzy starają się zachować szkołę, wspiera „Słowo Proświty” — rodzice, nauczyciele, uczniowie, aktywiści są wdzięczni wydawnictwu za pomoc informacyjną. A wojna trwa i zbliżyła się do ostatniego okopu. Kiedy inicjatorka zniszczenia placówki oświatowej Olga Barabasz — naczelnik miejskiego wydziału oświaty, intrygami i szantażem nie zdołała „wypchnąć” uczniów z budynku, aby wprowadzić tam gimnazjum i na zawsze zapomnieć o istnieniu szkoły, poszła inną drogą. Do „oryginalnego” posunięcia zainspirowała ją, być może, decyzja Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji: Szkoła Ogólnokształcąca nr 1 po remoncie powinna stać się nowoczesną placówką oświatową. Urzędniczka od oświaty widziała sytuację inaczej: szkoły nie będzie, drogę otworzy gimnazjum, ale działać trzeba niespiesznie. I zaczęła „natchnienie” pro- Mykoła PETRENKO, m. Mariupol Mowo moja pradawna, zakuta w ordyńskie kajdany! Urodziłem się, kiedy ty już byłaś zniekształcona. Taką cię odebrałem, nie wiedząc, że jesteś okaleczona, i przez długi czas nie zastanawiałem się, że mój los zależy od ciebie. W szkole powojennego 1945 roku moja pierwsza nauczycielka swoim językiem udowodniła mi, że możesz być czysta i wyrazista. A w domu surżyk mimowolnie zbijał mnie z drogi. Na podwórku dzieciarnia potulnie powtarzała za kapryśną kacapską dziewczynką nieznane wyliczanki: “Na złatom krylce sidieli: car, carewicz, korol, korolewicz, sapożnik, portnoj — kto ty budiesz takoj?” Znaliśmy, ale bardzo mało, rodzimych wyliczanek. Dla dziewczynek “Gdzieś tu była podolianoczka…”, a dla chłopców: “Toczyła się torba z wielkiego pagórka...” I my, wiejskie dzieciaki, nie znając własnych wyliczanek, potulnie powtarzaliśmy za natrętną dziewczynką: “Ja sadownikom rodilsia, nie na szutku rassierdiłsia — wsie cwety mnie nadojeli, kromie… (rozy, fiałki, podśnieżnika itd.)”. Mimowolnie w takich grach przyzwyczajaliśmy się do obcego. Choć to dziwne, ale ja (człowiek w bardzo podeszłym wieku) pamiętam te dziecięce przygody i zabawy. To było w głębokiej poleskiej prowincjonalnej wsi. A z dokumentacją projektowo-kosztorysową dotyczącą remontu budynku szkoły średniej nr 1. Aktywiści mają dowody, że ta praca była otwarcie hamowana. Projekty, zamówione przez naczelnika wydziału oświaty, z jej własnej inicjatywy wielokrotnie przerabiano. Pauzy w korygowaniu dokumentacji ciągnęły się od 2 do… 10 (!) miesięcy. Zaświadczenie, które rodzice otrzymali od Departamentu Kapitałowego Budownictwa Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji, potwierdza, że realizacja projektów została zerwana przez powolną pracę z dokumentacją, za którą odpowiada miejski wydział oświaty. Ale na takie “drobnostki” i inne wątpliwe działania O. Barabasz dyrektor Departamentu Oświaty i Nauki Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji Nadija Oksenczuk oraz władze miejskie uwagi nie zwracają. Oto i stwarzają warunki, żeby rodzicom skończyła się cierpliwość i zabrali dzieci ze szkoły. Ostatnie wydarzenia potwierdzają haniebną politykę kostiantyniwskich urzędników. Naczelnik wydziału oświaty i władze miejskie, którym w porę nie dano po rękach, zaczęli działać bardziej bezczelnie i cynicznie. 15 sierpnia do szkoły przybyła komisja, która sprawdziła przygotowanie placówki do roku szkolnego. Komisja istotnych uwag administracji szkoły nie zgłosiła, wykazu niedociągnięć w ogóle nie przedstawiła. Główna edukatorka niemal po przyjacielsku poradziła dyrektorowi, żeby pomyślał, czy nie przenieść dzieci na czas remontu do innych szkół. Okazało się, że to była nie rada, a cyniczny manewr. 16 sierpnia do porządku dziennego kolejnego posiedzenia miejskiego komitetu wykonawczego nagle wnoszą pozaplanowe pytanie “O organizacji procesu dydaktyczno-wychowawczego w placówkach oświatowych, mieszczących się w budynku Kostiantyniwskiej szkoły średniej I-III stopnia nr 1… na czas prowadzenia prac remontowych” (w budynku mieści się jeszcze szkoła wieczorowa i Stacja Młodych Techników). Przyjmują decyzję, zgodnie z którą O. Barabasz może przenosić uczniów szkoły do innych placówek oświatowych. Agitował za takim werdyktem sekretarz rady miejskiej Jurij Rozumnyj. Ten urzędnik wielokrotnie na sesjach próbował wywierać nacisk na deputowanych, aby zagłosowali za połączeniem szkoły i gimnazjum, przeciwko czemu aktywnie protestowali rodzice dzieci szkoły średniej nr 1 oraz aktywiści. Dlatego postanowił zemścić się na pedagogach, obrońcach szkoły za ich nieposłuszeństwo wobec władzy, za to, że nie dają spokoju urzędnikom miejscowego “Białego domu”. Właśnie on, mówią nie “do kamery” niektórzy członkowie miejskiego komitetu wykonawczego, twierdził, że aktu o gotowości szkoły do roku szkolnego komisja nie podpisała, ale pokazać go nie zdołał. Dlaczego? Aktu, na podstawie którego z głosu podjęli decyzję członkowie miejskiego komitetu wykonawczego, w tamtym momencie… nie było, jednak urzędników taki “niuans” nie niepokoił. Potem, widząc koślawość decyzji, zmienili w niej niektóre sformułowania. Pojawił się nowy dokument, za który członkowie miejskiego komitetu wykonawczego nie głosowali, ale na którym stoi wiza sekretarza rady miejskiej. Ciekawa sytuacja powstała z aktem gotowości/niegotowości szkoły. Dyrektor szkoły średniej nr 1 podczas wizyty komisji w placówce przedstawił, jak to robiono zawsze, dokument w formie drukowanej. Później pojawił się inny akt, który trafił w ręce aktywistów, gdzie informacja dotycząca szkoły średniej nr 1 podana jest w formie odręcznej. I te dane nie odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy w szkole, bo twierdzą, że w placówce oświatowej nie ma niczego: ani stołówki, ani gabinetów, ani klas, ani boiska piłkarskiego, nie ma pielęgniarki, a nawet… pedagogów. Pracownicy szkoły, rodzice niezwłocznie zwrócili się do prokuratury z żądaniem wyjaśnienia sprawy podrobienia aktu gotowości szkoły i zrobienia wszystkiego dla uchylenia decyzji miejskiego komitetu wykonawczego jako podjętej na podstawie sfałszowanego dokumentu. Aktywistom wiadomo, że do prokuratury w tej sprawie zwrócił się przewodniczący organizacji związkowej pedagogów Kostiantyniwki. A szkoła do tej pory nie otrzymała żadnego aktu, natomiast “właściwą” decyzję miejskiego komitetu wykonawczego, czyli jej drugi wariant, dyrektorowi wręczono bez pośpiechu. Nawiasem mówiąc, na dwa tygodnie przed posiedzeniem miejskiego komitetu wykonawczego naczelnik wydziału oświaty obwieszczała, że odpowiednia decyzja już jest i szkoła średnia nr 1 zostanie zwolniona z dzieci. Urzędniczka z góry była absolutnie pewna tego, jaki będzie “wyrok” władz miejskich. Te wydarzenia oburzyły rodziców i 19 sierpnia na zebraniu ogólnym postanowili: biorąc pod uwagę uprzedzone nastawienie O. Barabasz do szkoły, ciągłe intrygi z jej strony, nie wyrażać zgody na przeniesienie dzieci do innych placówek oświatowych. “Rodzice szkoły średniej nr 1 uważają decyzję miejskiego komitetu wykonawczego z 16.08.2017 za taką, która lekceważy prawa uczniów, żądają jej odwołania; będą legalnymi metodami walczyć o interesy dzieci; uważają za haniebną i cyniczną postawę wydziału oświaty oraz władz miejskich, które ignorują oświadczenia i protokoły zebrań ogólnych, gdzie zadeklarowano niezmienne stanowisko: dzieci pozostaną w rodzinnej szkole podczas remontu”. Otrzymawszy pismo, protokół zebrania oraz osobiste oświadczenia rodziców (dokumenty wysłano także do Kostiantyniwskiego mera Serhija Dawydowa), O. Barabasz pilnie wydaje nakaz o przeniesieniu uczniów do innej szkoły. Z tym nie zgadzają się nauczyciele, którzy wspierają rodziców, 22 sierpnia pedagodzy kierują odpowiednie oświadczenie do mera i naczelnika wydziału oświaty, wyjaśniają, dlaczego muszą pozostać w szkole: “…aby zachować kontyngent uczniowski”. O kolejnej fazie konfrontacji rodzice i pedagodzy poinformowali przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji Pawła Żebriwskiego: “Zwracamy się do Pana z prośbą o interwencję w tej sytuacji. Pomóżcie uczniom szkoły, pedagogom kontynuować naukę w murach rodzinnej szkoły średniej nr 1. Przejście do innych szkół, i to w tak konfliktowych okolicznościach, — to wielki stres psychologiczny, zwłaszcza dla dzieci”. Trzeba wyjaśnić, dlaczego rodzice, aktywiści, pedagodzy są kategorycznie przeciwko przeniesieniu dzieci do innych placówek oświatowych. Po pierwsze, w szkole są warunki do tego, aby prowadzić proces dydaktyczny i remontować budynek. Z tym zgadzają się budowlańcy, którzy już rok nie przeszkadzają uczniom, a ci — im. Po drugie, przejście do konkretnie wskazanej placówki oświatowej — to nieakceptowalny wariant dla rodziców. Może się zdarzyć, że uczniowie “rozproszą się” po różnych szkołach. I kogo wtedy będą uczyć pedagodzy szkoły średniej nr 1? Po trzecie, rodzice i nauczyciele przez te lata dobrze zrozumieli, jak bezczelnie działa O. Barabasz, do czego jest zdolna, dlatego są absolutnie pewni, że po remoncie dzieci nie wrócą do rodzinnej szkoły, chociaż władze i główna edukatorka obiecują co tylko chcą. Władze miejskie i obwodowe, wydziały i departamenty uparcie udają, że nie widzą konfliktu wokół szkoły i nie rozumieją, dlaczego buntują się aktywiści, rodzice, nauczyciele. Szkołę nadal zabijają. W pierwszych szeregach “wojowników” — główna edukatorka i miejscy urzędnicy, którzy działają zbyt zgodnie, których nie może (lub nie chce) zatrzymać władza, stojąca wyżej od tych “bohaterów”. Walka szkoły o życie trwa… spacerować, nagle myśliwy wybiega, prosto do zajączka strzela...”. Bardzo asocjacyjne z dzisiejszą rzeczywistością. Ależ ci „myśliwi” strzelają nie do zajęcy, a do obrońców naszej ojczystej ziemi. Czy znajdzie się na planecie taki kraj, którego dzieci od małego mówią językiem wroga, który zagarnął część ich kraju? Ukraińscy emigranci w obcych krajach przyzwyczajają swoje dzieci do ojczystego języka od pieluch. My zaś na ojczystej ziemi nie możemy (czy boimy się potępienia?) nauczyć swoich dzieci języka przodków. W czym tkwi przyczyna? Czyż można to tłumaczyć jedynie na poziomie genetycznym — trzysta lat pod jarzmem. Jeśli my dzisiaj nie pokonamy tej umownej bariery, nie przywrócimy używania języka ukraińskiego we wszystkich sferach ludzkiej działalności, a w życiu codziennym przede wszystkim nie zmusimy wewnętrznych emigrantów do szanowania języka i korzystania z niego — stracimy Ukrainę. Nazwa może pozostać, a państwo ukraińskie zniknie, jak zniknęło w historii niemało krajów na planecie, których mieszkańcy nie zdołali obronić się przed najeźdźcami. Nasz Prorok ponad wiek temu ostrzegał: „Ocknijcie się! Bądźcie ludźmi, bo biada wam będzie...”. Czas, aby ukraińscy patrioci poważnie zastanowili się nad tym życiowym problemem, jednoczyli się i wywalczali nie tylko terytorialną, ale i duchową przestrzeń.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Wstań, wstań, podolanko…

oficjalnie rosyjski zaczęliśmy uczyć się dopiero od piątej klasy. W naszej pierwszej klasie żaden uczniak nie miał własnego „Bukwarza”. Nauczycielka rysowała litery na tablicy, a my musieliśmy je kopiować w swoich domowej roboty zeszytach, zszytych dratwą, z twardego szarawego papieru (po cemencie). Atramentu też nie było. Robiliśmy go z soku z bzu. Stalówki (ronda) sprzedawano w sielmagu. Mocowało się je tą samą dratwą do patyczka – tak wyglądało pióro. Ta kacapska dziewczynka uczyła się w mojej klasie. Miała nazwisko Bilibina. Chłopcy drwili z niej, nazywając ją Biblią. Do szkoły dziewczynka przychodziła w czystej niebieskiej sukience z fartuszkiem, białych plecionych mankietach i kołnierzyku, z kokardą z szerokiej czerwonej wstążki. Jako jedyna miała własny nowiutki ukraiński „Bukwarz”. Dziewczynka nie pozwalała nawet go dotknąć: „Mama nie pozwoliła, u was ręce brudne!” To właśnie ona zaprosiła mnie do domu, żebym mógł przepisać z „Bukwarza” pracę domową. Mieszkała w dużym budynku, który należał do spółdzielni spożywców wiejskich. Dwa spore pokoje zachwyciły mnie wytwornym wnętrzem: duże fotele obite pluszową tkaniną, wspaniała szeroka kanapa w takim samym pokryciu, a na parapecie świecił czerwonym okiem i zielonkawą skalą radioodbiornik „Rodina”. Oprócz okrągłego stołu przy oknie stała prawdziwa lakierowana uczniowska ławka. Takich nawet w szkole nie było. Zdumiała mnie staruszka, zgarbiona babcia, na której głowie była nie chustka, lecz jakaś dziwna czapeczka, haftowana błyszczącymi wzorami. I nagle ta babcia zaczęła mówić. Po rosyjsku. Dla mnie było to zdziwienie, bo do tej pory sądziłem, że tak gadają tylko przełożeni, enkawudziści, a jeszcze kierownik klubu, a w szkole nauczycielka języka rosyjskiego, która uczyła starszych klas. „Dasza! Po co przyprowadziłaś tego nieroba? On może nas obrabować!” Dopiero później dotarło do mnie znaczenie tych słów. Bardziej zdumiało mnie to, że taka stara, a potrafi mówić po kacapsku. Nawiasem mówiąc, syn szefa enkawudzistów uczył się w piątej klasie naszej szkoły. Bali się go nawet nauczyciele. Zamiast odpowiadać przy tablicy na lekcji, nie nauczywszy się lekcji, śpiewał: „Ja po świecie wiele chodziłem, mieszkałem w ziemiance, w okopach, w tajdze…” Refren brzmiał: „Droga moja stolico, złota moja Moskwo!” Nauczycielka przyciszonym, przestraszonym głosem mówiła do niego: „Dobrze, Kostia, siadaj”. Taki był czas i nie daj Boże, żeby się powtórzył! Mogą mi nie uwierzyć ci, którzy nie przeżyli tego licholecia. Ale to czysta prawda! Epoka niepodległej Ukrainy zmusiła mnie też do nowego spojrzenia na społeczeństwo. Dotąd nie widziałem wroga w języku rosyjskim. Teraz mimowolnie się zastanawiam, gdy słyszę, jak dzieciarnia na podwórku szczebiocze językiem sąsiada-napastnika, który stale przypomina o sobie sztucznym grzmotem od strony Rostowa, z okupowanego Nowoazowska. To 40 km od Mariupola. Mariupol to miasto dwóch gigantów hutniczych, wielkiego zakładu maszynowego. Przed II wojną światową budowali je więźniowie stalinowskich obozów koncentracyjnych, a po wojnie odbudowywali ich tacy sami. A we krwi ich dzieci i wnuków pozostały geny rosyjskich lub zrusyfikowanych niewolników, którzy z nieludzką nienawiścią odbierają język ukraiński. „Ptasi język” – pogardliwie i bez strachu wykrzykują nam w plecy. Nadszedł czas, gdy trzeba wprowadzać do przedszkoli ukraińskie gry z wysokoartystycznymi tekstami. Do ich pisania należy zachęcać utalentowanych pisarzy i poetów. A tymczasem słyszę, jak miejscowe dzieciaki z zapałem wyrecytowują: „Raz, dwa, trzy, cztery, pięć, wyszedł zajączek na…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Logika faktów jako broń śmiertelna w obronie narodu

Praca Dmytra Pyłypczuka „O łyżce dziegciu w beczce miodu: Statystyka ukraińskiej prasy na tle wojny hybrydowej” (Kijów: Wydawnictwo Centrum „Proświta”, 2017.—64 s.) jest unikalna. Na podstawie statystyk uzasadnia ona rzeczywiste położenie języka ukraińskiego w naszym państwie po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, ponieważ dla tamtego czasu charakterystyczne było „ciągłe tchórzliwe oglądanie się wczorajszych nomenklaturowców partyjnych na Moskwę” (s. 3). Nie przeszkodziła nawet nieogłoszona wojna hybrydowa Kremla przeciwko Ukrainie.Ołeh HRYNIW, profesor, m. Lwów Autor zwraca się do czytelnika, na pierwszy rzut oka, z paradoksalnym pytaniem o określenie początku tej wojny. Przywykliśmy do tego, że Moskwa rozpoczęła ją 20 lutego 2014 roku, kiedy ze swojej rezydencji uciekł jak przestępca obywatel Janukowycz, watażka okupacyjnej kompradorsko-rodzinnej bandooligarchii. Jednak w pracy postawiono także inną datę: 8 grudnia 1991 roku. Czy przypadkowo? Czy już wtedy rodzime kierownictwo państwowe troszczyło się o odrodzenie ukraińskiego narodu, który prawie 350 lat męczył się pod moskiewskim jarzmem? Czyżby nasi urzędnicy państwowi marzyli o wykonaniu ustawy o języku państwowym? Nie, ponieważ „stosunek aparatu państwowego Ukrainy do naszego języka państwowego poraża swoim cynizmem” (s. 4). Czyż może w jakimkolwiek państwie minister lekceważyć język państwowy, korzystając z języka państwa-agresora? Nadzieje pokładane w obecnej ekipie legły w gruzach. Dwa wskaźniki przyciągają uwagę: zaraz po ogłoszeniu niepodległości ukraińskojęzyczne książki i broszury stanowiły 57% ogólnej liczby, a w 2015 roku — zaledwie 30,2% (s. 4). Jak wyrok sumienia brzmi takie pytanie D. Pyłypczuka: „Czy inne sąsiednie państwa pozwalają sobie tak lekceważyć swoje języki państwowe (urzędowe), jak lekceważyły i lekceważą Ukraina oraz Białoruś?” (s. 5). Jeszcze bardziej poraża to, że rynek książki w naszym państwie, jak twierdzą eksperci, jest zrusyfikowany w 90—95%. Tylko krok — i przepaść! Czy nie ma racji amerykańska dyplomatka w naszym państwie Marie Yovanovitch, która twierdzi, że po ogłoszeniu niepodległości Ukraina stale znajdowała się w stanie wojny hybrydowej? Sytuacja w przestrzeni językowej Ukrainy szczególnie kontrastuje na tle krajów europejskich. Autor wspomina niegdyś „kraje socjalistyczne”: Litwę, Łotwę, Estonię, Mołdawię, Słowację, Węgry, Czechy, Polskę. Na przykład na Litwie w języku państwowym w 2015 roku wydano 92,9% tytułów i 96,5% ogólnego nakładu wydawnictw książkowych (s. 6). Na Łotwie, gdzie jest znaczna mniejszość rosyjska, wskaźniki te wynoszą odpowiednio 83,9 i 90,6% (s. 6). Po takiej analizie D. Pyłypczuk ubolewa, że „w Europie są tylko dwa języki zagrożone w sensie ich faktycznego statusu kulturowego — ukraiński i białoruski, i widać to przede wszystkim w przestrzeni medialnej, a zwłaszcza w wydawnictwach książkowych i prasie periodycznej” (s. 6—7). Trzeba oddać sprawiedliwość autorowi, który wykonał niemałą pracę, aby podzielić populację różnych krajów przez liczbę wydanych w ciągu roku tytułów książek i broszur. I nie chodzi tylko o wymienione wskaźniki. W pracy czytamy: „Ponieważ ani Krawczuk, ani jego następcy nie zablokowali napływu do Ukrainy książek imperialnych w duchu, to za czasów Leonida Drugiego (Kuczmy. — O. H.) względne zmniejszenie wewnętrznego rosyjskojęzycznego sumarycznego nakładu produkcji książkowej o 20,6% zostało wielokrotnie zniwelowane przez zewnętrzne strumienie wydawnicze Federacji Rosyjskiej” (s. 9—10). Proszę się zastanowić. Ukraiński rynek książki zalała książka z sąsiedniego państwa. Jakie wnioski? Po pierwsze, ukraiński nabywca faktycznie finansuje wydawnictwa w sąsiednim państwie, po drugie, poprzez swoją produkcję książkową Moskwa faktycznie prowadzi wojnę hybrydową przeciwko Ukrainie, po trzecie, rynek książki lekceważy państwowy status języka ukraińskiego. O tym jeszcze niedawno można było się przekonać na stołecznym rynku książki. Nawet na Chreszczatyku sprzedawano rosyjskojęzyczną literaturę o treści ekstremistycznej! Przykro czytać, że za prezydenta W. Juszczenki, w którym ukraińscy patrioci pokładali tyle nadziei, udział rosyjskojęzycznego sumarycznego nakładu książek i broszur wzrósł o 6,6%, a ukraińskojęzycznego zmniejszył się o 3,1% (s. 10). Może wraz z rozpoczęciem moskiewskiej agresji przeciwko Ukrainie sytuacja w rodzimym wydawnictwie książkowym uległa radykalnym zmianom? Nadzieje płonne! Zaledwie o 4,8% zmniejszył się udział sumarycznego rosyjskojęzycznego nakładu książek i broszur, czyli, jak pisze D. Pyłypczuk, „piąty prezydent Ukrainy i jego satelici jeszcze nie podeszli do takiego doktrynalnego rozumienia polityki językowej, przy którym stałoby się niemożliwe i niedopuszczalne rasistowskie traktowanie języka ukraińskiego jako niegodnego posiadania wysokiego i niepodzielnego statusu państwowego” (s. 10). Taka haniebna sytuacja języka państwowego została wzmocniona antykonstytucyjną „ustawą Kiwałowa-Kolesniczenki”, która jest sprzeczna nawet z Europejską kartą języków regionalnych lub mniejszościowych. Nigdy nie zapomnę, jak po dojściu do władzy okupacyjnej kompradorsko-rodzinnej bandooligarchii na czele z Janukowyczem próbowano tak przełożyć tę kartę, aby faktycznie status języka państwowego pozostał jedynie formalnym. W tym celu ignorowano zapis, że „ochrona i rozwój języków regionalnych lub języków mniejszości nie powinny szkodzić językom urzędowym i konieczności ich nauki”. Dochodziło do absurdu: w miejscowościach i jednostkach administracyjnych faktycznie miał panować język 10 procent populacji. Gdyby po ogłoszeniu Niepodległości władza państwowa zachowała należyte priorytety w polityce językowej, to liczba ukraińskojęzycznych wydawnictw książkowych w państwie nie byłaby 5,6 raza mniejsza od realnej. Taki wskaźnik daje podstawy do tego, aby solidaryzować się z oskarżeniem autora: „Oto taką antypaństwową i antyukraińską była i pozostaje w naszym-nienaszym państwie polityka kulturalna aparatu państwowego na czele z prezydentami, premierami i spikerami” (s. 11). Czego chcieć, kiedy nawet głowa państwa oświadcza, że większość jej obrońców rozmawia w języku agresora, choć badania socjologiczne świadczą o innej proporcji pod względem języka naszych frontowców w tak zwanej ATO, która w rzeczywistości jest wojną przeciwko najazdowi putinowskiej Moskwy? Praca D. Pyłypczuka ukazała się jeszcze zanim Ukraina wykonała decydujący krok ku pełnoprawnemu członkostwu w Unii Europejskiej, co stawia odpowiedzialne zadania przed uczelniami. Porównajmy kwieciste telewizyjne oświadczenia ministerialnej szefowej oraz gorzkie ubolewanie autora, które może być odbierane jako wyrok dla rodzimej szkoły wyższej: „Jeśli przygotowujemy w swoich uczelniach specjalistów, to jakość ich przygotowania nie może być niższa, niż jest ona w najbardziej rozwiniętych krajach świata. W przeciwnym razie nie będzie się to nazywać wyższym wykształceniem, a, powiedzmy, produkcją dyplomów” (s. 26). W rzeczywistości sytuacja jest o wiele gorsza, o czym autor tych słów mógł się przekonać, pracując na jednym ze stołecznych uniwersytetów. Nie chodzi nawet o produkcję dyplomów, a o sprzedaż dyplomów. Czyż przekształcimy się w państwo dyplomowanych ignorantów, którzy najbardziej szczycą się znajomością brutalnych ordyńskich przekleństw, panujących w państwie-agresorze? W pracy poruszono jeszcze jedno pytanie. „O rosyjskich szkołach na Ukrainie: będziemy finansować przyszłą ruinę państwa?” — zwraca się autor do czytelnika. Poruszone pytanie jest niezwykle aktualne. Czy nie za dużo wciąż jeszcze ukłonów dla języka „starszego brata”, a raczej ordyńskiego agresora! D. Pyłypczuk porównuje liczbę uczniów i odpowiednio podręczników w rodzimych szkołach z ukraińskim i rosyjskim językiem nauczania. W szkołach z ukraińskim językiem nauczania uczniów jest 10 razy więcej niż w szkołach, w których uczą po rosyjsku. Jednak proporcja (2011—2015) ukraińskojęzycznych podręczników do rosyjskojęzycznych jest zupełnie inna: 10,2 tys. egzemplarzy do 7,2 tys. egzemplarzy. Zasadne pytanie: „Przecież te proporcje absolutnie nie odpowiadają wspomnianej przed chwilą proporcji ukraińskiego i rosyjskiego kontyngentu uczniów (oczywiste jest, że rosyjskojęzyczne podręczniki świadomie drukuje się z jakimś bardzo znacznym „zapasem”). Po co?” (s. 26). Nawiasem mówiąc, w Federacji Rosyjskiej ukraińskojęzycznych podręczników dla tamtejszych szkół w tym samym czasie nie wydrukowano ani jednego! W pracy czytamy: „Charakterystyczne, że dla Rosji jako rasistowskiego imperium nie istnieją w jej państwie nie tylko językowo-kulturowe prawa Ukraińców, ale i, najwyraźniej, sami Ukraińcy, o czym świadczą przede wszystkim schizoidalne oświadczenia samego W. Putina, podporządkowane polityce asymilacyjnej jego imperium, gdzie istnienie tak zwanych „autonomii” — to nie więcej niż dekoracyjny rudyment czerwonego imperium” (s. 27). Dlaczego więc cywilizowane narody zachodnie godzą się z tak dziką polityką, a faktycznie — z putinowskim etnobójstwem? Rozbijając politykę W. Putina, autor pracy zestawia dwa fakty: pierwszy — kremlowski samowładca oświadcza, że Ukraińcy i Moskale to jeden naród, a po drugie, rozpoczął wojnę przeciwko Ukraińcom. Wychodzi na to: Putin walczy przeciwko swojemu narodowi? Jakie więc wnioski dla ukraińskiego kierownictwa w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej? Przede wszystkim należy podkreślić, że przyszłość nie tylko naszego państwa, ale i ukraińskiego narodu wymaga rezygnacji z „masochistycznej polityki wewnętrznej dwujęzycznej [ukraińsko-rosyjskiej] edukacji” (s. 27). Zapis fundamentalny! Właśnie pod takim kątem warto przeanalizować projekt ustawy o szkolnictwie wyższym, do niektórych zapisów którego specjaliści mają poważne zastrzeżenia. Zwolennicy moskiewskiego samowładcy prowadzą wojnę hybrydową wszędzie — i parlament nie jest wyjątkiem! Politykę językową w szkolnictwie warto budować na parytecie cywilizowanego świata. Jeśli chodzi o stosunki ukraińsko-rosyjskie, D. Pyłypczuk konkretyzuje to tak: „jeśli strona rosyjska nie wspiera u siebie ukraińskojęzycznej edukacji, to wspieranie przez stronę ukraińską rosyjskich szkół na Ukrainie jest hołdem dla rasistowskiej „teorii” o tym, że Rosjanie na Ukrainie są ludźmi rzekomo wyższego sortu w porównaniu z Ukraińcami, bo mają, wbrew Konstytucji Ukrainy… więcej praw językowych niż Ukraińcy w Rosji” (s. 27). Nawiasem mówiąc, artykuł 19 o ochronie praw mniejszości narodowych Konstytucji Federacji Rosyjskiej w rudymencie „imperium zła i kłamstwa” nie działa. Politykę zaś ukraińskiego (z formy, a nie z istoty) kierownictwa autor recenzowanej pracy nazywa postkolonialną i wiktymną (ofiarniczą). Taką charakterystykę warto uzupełnić: jest ona jeszcze posttotalitarna, postludobójcza i quasi-sowiecka. Jak działać dalej? Posłuchajmy takiego wniosku D. Pyłypczuka: „Jak by nie patrzeć, a rezygnować z rosyjskojęzycznej edukacji szkolnej i wyższej jako z czynnika zagrażającego bezpieczeństwu narodowemu, Ukraina jednak będzie musiała, jeśli tylko kierownictwo naszego państwa nie będzie wyznawać potajemnie ideałów moskiewskiego czy jakiegokolwiek innego neokolonializmu” (s. 27). Sądzę, czego nie warto sprowadzać do potajemnego wyznawania cudzych ideałów: głoszą je otwarcie niektórzy deputowani wchodzący w skład tak zwanej „opozycji”, a w rzeczywistości antyukraińskich i antypaństwowych frakcji. Jednak wszystko im wybaczają! Nawet miliony hrywien ukradzionych państwu! Ministerstwo oświaty prowadzi politykę wiktymną nie tylko w odniesieniu do języka nauczania. Do absurdu doprowadzono politykę ulg dla kandydatów na studia z okupowanych rejonów Donbasu. Żadnej dyferencjacji! Uderzająca jest analiza polityki językowej w mediach. Przez dwa lata prezydentury P. Poroszenki udział procentowy łącznego rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych w ich ogólnej liczbie wynosił zaledwie 11,4%, co jest wynikiem o 0,5% mniejszym niż za rządów W. Janukowycza (s. 29). Nawiasem mówiąc, za prezydentury Ł. Krawczuka wynosił on 87,2%, a potem stale malał (s. 29). D. Pyłypczuk woła: „Czymże więc jest to, jeśli nie konsekwentną (nieważne, świadomie zbrodniczą czy bezmyślnie nieświadomą) antypaństwową, antyukraińską polityką i czy ta polityka nie pracowała w rzeczywistości na IDEOLOGICZNE ROZBROJENIE państwa ukraińskiego oraz narodu ukraińskiego i na ciągłe oraz długotrwałe UNIEMOŻLIWIENIE budowy ukraińskiego narodu politycznego, o którym raz po raz mówili wszyscy nasi prezydenci?” (s. 29). Wychodzi na to, że na Ukrainie tworzą naród polityczny nie na ukraińskiej, a na małorosyjskiej podstawie, aby pewnego dnia wraz z Białorusinami ogłosić swoją przynależność do Moskali! Analiza stanu wydawania czasopism w regionach Ukrainy pozwala wywnioskować, że „wśród najbardziej niebezpiecznych dla języka ukraińskiego regionów znalazły się nie tylko zaanektowany Krym i okupowany Donbas”, ale także obwody zaporoski, dniepropetrowski i odeski (s. 29). Nie ma podstaw, by na tym tle wyróżnić w pozytywnym znaczeniu nawet stolicę. Jedynie w obwodach galicyjskich sytuacja jest odwrotna. W recenzowanej pracy autor przedstawia tabelę, która daje wystarczające wyobrażenie o tej kwestii. Przy okazji zauważę, że nie wszystkie tabele mają nazwy, czego należy unikać. Nazwa przedostatniego rozdziału ma charakter ofensywny: „Język — nasza broń i bezpieczeństwo” (s. 31—34). Sama praca kończy się słowami: „Za współczesne pokolenie naszych problemów nikt nie rozwiąże: ani Szewczenko, ani Franko, ani Rylski, ani Małaniuk — musimy rozwiązać je sami” (s. 34). Trzeba podziękować Dmytrowi Pyłypczukowi za patriotyczny wyczyn, wszak jego praca została wydana kosztem autora. Zastanówmy się, w czasach Imperium Austro-Węgierskiego galicyjscy chłopi dawali na lokalne oddziały towarzystwa „Proświta” ostatni grosz. Dlaczego więc obecnie, kiedy sytuacja jest znacznie lepsza, ukraiński patriota nie tylko tworzy, ale i wydaje za swoje marne oszczędności swoją tak potrzebną pracę? Nie tylko wydaje, ale i bezpłatnie rozsyła do różnych regionów Ukrainy! Praca D. Pyłypczuka puka do sumienia każdego Ukraińca. Sądzę, że poruszone przez niego kwestie należy rozpatrzyć na nadzwyczajnym ogólnoukraińskim forum proświatowym z szerokim udziałem przedstawicieli związków twórczych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von «Ukraińska szkoła przyszłości tworzy się już dzisiaj: wyzwania i zagrożenia reformowania», S. 1

Ukraińska szkoła przyszłości tworzy się już dziś: wyzwania i zagrożenia reformowania

Zakończenie. Początek na str. 1 Lekcja literatury to lekcja-podróż, lekcja poznawania innego doświadczenia, rozumienia innej rzeczywistości socjokulturowej, zachowań rówieśników i nie-rówieśników... Jednym słowem, na lekcji literatury ważne jest, aby pomóc dziecku podróżować po tekście, by zaczerpnąć z niego coś dla siebie, a także wyrazić swój stosunek do pewnych konfliktów moralnych, światopoglądu, postaw bohaterów. Ważne, aby uczniowie mieli możliwość wizualizacji dla siebie tego świata przedstawionego, w którym przebywają, strona po stronie, ponieważ tylko tak możliwe jest „głębokie zanurzenie” w tekst, ponieważ tylko tak skonstruowani przez świadomość artystyczną bohaterowie staną się realnymi, z krwi i kości, którzy będą mogli być doradcami lub bodźcami dla dziecięcej percepcji. W nowoczesnym świecie informacyjnym istnieje takie pojęcie jak przeglądarka do „głębokiego zanurzenia”, na przykład Tor. Przyzwyczailiśmy się do Google Chrome, Mozilli, Opery, Explorera..., ale są też inne przeglądarki, które pomagają profesjonalnemu poszukiwaczowi znaleźć w sieci to, co znajduje się wcale nie na powierzchni. W tym celu użytkownik musi posiadać pewien zestaw umiejętności, aby skorzystać z zalet „głębokiej przeglądarki”, a nie mówić, że wszystko jest tam niezrozumiałe, zbyt skomplikowane i on lub ona nadal będzie korzystać ze zwykłej przeglądarki. Wydaje mi się, że coś podobnego dzieje się z tekstem, który możemy otworzyć dla siebie za pomocą Opery, a możemy za pomocą czegoś „głębszego”. Lekcja literatury, która „zanurza” dziecko w paradygmat czytelnikocentryczny, zakłada, że dzieci rozumieją utwór literacki jako psychologicznie żywy obiekt, jako coś, co zawiera pewien potencjał dla ich dalszego rozumienia życia. Czytanie „Romea i Julii”, „Hamleta”, „Boskiej komedii”, „Fausta” itp. to przepracowywanie pewnych wątków, które określają typowe dla większości modele zachowań. W takim przypadku pierwszą zasadą (lub strategią) „lekcji czytelnikocentrycznej” jest: świat literatury jest żywy. Dzieciom czasem wydaje się, że czytając, być może tracą czas. Zamiast tego mogłyby pograć w piłkę lub gry komputerowe. Jednak w rzeczywistości literatura przygotowuje je na możliwe trudne sytuacje w przyszłym życiu, które wcale nie jest doskonałe. W życiu są porażki, nieporozumienia, konflikty, urazy, zbrodnie... A doświadczenie literatury daje możliwość teraz, na lekcji, przemyślenia takich poważnych problemów jak zdrada, wyobcowanie, morderstwo, samobójstwo itp. Aby wiedzieć, że w przewodzie jest prąd, nie trzeba go dotykać. Tak samo jest z literaturą: daje ona możliwość wzbogacenia sfery możliwości poznawczych młodego człowieka, przepracowując imaginatywnie pewne kolizje życiowe lub rozwijając wyobraźnię, ważny czynnik niestandardowego rozwiązywania problemów życiowych. Dziś w kilku krajach na naszej planecie drukuje się już ludzkie organy na drukarkach 3D. My zaś czasem nawet nie domyślamy się, co dzieje się w świecie zewnętrznym. Paradygmat czytelnikocentryczny ma jeszcze jedną ważną zaletę: rozszerza nasze granice widzenia świata, zakłada zasadę otwartości na „Innego”, a zatem przygotowuje na spotkanie z cudem, wyrażając się metaforycznie. Aby spotkać się z cudem, trzeba być na to gotowym. Ta antyczna mądrość jest ważna i dzisiaj. W aspekcie idei „Nowej ukraińskiej szkoły” jednym z kluczowych pojęć staje się „dzieckocentryzm”. I chociaż termin ten nie jest nowy dla rodzimej pedagogiki, zaznaczę, że twórcy NUS, do których należy autor tych słów, w szczególności programów z literatury, dążyli do tego, aby w szkole zmienił się stosunek do uczniów, którzy powinni być postrzegani jako podmioty działalności edukacyjnej, a nie przedmioty. I chociaż de iure niby tak było, jednak w rzeczywistości do dziś w szkołach mamy dość nieadekwatny stosunek do uczniów, którzy często mają tylko obowiązki, ale wcale nie mają praw. Takich smutnych tradycji trzeba się pozbywać. A paradygmat czytelnikocentryczny jest skierowany na to, aby każda interpretacja uczniów, każda niespodziewana myśl była przyjęta jako taka, która ma prawo do istnienia. Zresztą takie podejście wcale nie przeczy współczesnym podejściom literaturoznawstwa, w szczególności w tym aspekcie pozwolę sobie wspomnieć prace kanadyjskiego teoretyka J. Cullera, który badał zasady estetyki recepcji. Tekst może generować nieskończenie możliwą liczbę odczytań. Przypomnijmy, jakich niespodziewanych transformacji doznają dobrze znane teksty o „Annie Kareninie” czy „Sherlocku” dzisiaj. Z punktu widzenia „tekstocentryzmu” interpretacja filmowa BBC to znęcanie się nad utworami Conan Doyle’a, „porażka reżyserów”... Ale ilu ludzi na planecie ten film przyciągnął właśnie połączeniem oryginalnych cech bohaterów i wątków, które należą do TSO (tradycyjne wątki i obrazy), z najnowszymi gadżetami, które pomagają nieprzeciętnemu umysłowi rozwikłać najbardziej zagadkowe tajemnice. Współczesny obraz Sherlocka to wynik dominacji nastawienia czytelnikocentrycznego, w którym liczy się zdolność człowieka do adaptacji klasycznych (tradycyjnych) wątków i sytuacji do teraźniejszości. Zdarzało mi się widzieć niemało teatralnych transformacji tekstu Szekspira (powiedzmy, w Polsce kilka lat temu widziałem transformację „Tytusa Andronikusa”, który został metaforycznie przekształcony w historię o relacjach człowieka i ideologii, człowieka i nazizmu, konfliktów wewnątrz Polski i Niemiec w latach 1938–39). Podobne adaptacje kulturowe nie byłyby możliwe, gdyby nie podejście czytelnikocentryczne. Zresztą dążenie do „przepisania” tekstu pewnej epoki kulturowo-historycznej zgodnie z wrażliwością i światopoglądem teraźniejszości to całkowicie naturalne dążenie człowieka, który żyje kulturą, słowem... Szekspira transformowano i w okresie romantyzmu w Niemczech, mówiąc, że zbyt wiele jest śmierci w jego tragediach. Człowiek ucieleśnia specyfikę myślenia danej epoki – i jest to całkowicie naturalne. Każda wskazówka, by odbierać tekst tak, a nie inaczej, świadczy o „dyktacie”, który pedagog czyni nad tekstem. Wyjaśniwszy hermeneutykę utworu, czyli nakreśliwszy kontekst kulturowo-historyczny, pewne sensy ważne dla autora czy autorki, w żadnym wypadku nie można negować samodzielnych interpretacji czytelniczych dziecka. Zresztą wydaje mi się, że paradygmat czytelnikocentryczny na lekcjach literatury daje możliwość jak najlepszej wizualizacji tych światopoglądowo-filozoficznych matryc metamodernizmu, który przyszedł na zmianę postmodernizmowi i który pokazuje, że świat niekoniecznie musi być podzielony według zasady czarno-białej. Korzystnym materiałem do kształtowania kompetencji komunikacji w ojczystym języku państwowym jest kompleks poezji, które studiuje się, zaczynając od 5 klasy i które reprezentują temat kultywowania szacunku do języka ojczystego (D. Pawłyczko „Wyrzekłeś się języka ojczystego”, „O języku ojczysty, kim bez ciebie jestem”, „Gdybym stracił oczy”; Ołeksandr Ołeś „O słowo ojczyste! Orle skuty!”, W. Hołoborodko „Nasz język”; I. Małkowycz „Świeczka litery ji” itp.). Kształtowaniu kompetencji komunikacji w ojczystym języku państwowym sprzyjać będą także tekstocentryczne uczniowskie projekty badawcze, które przewidują poprzez teksty artystyczne badanie przez uczniów różnych warstw leksyki języka ukraińskiego. Kompetencja komunikacji w językach obcych wymaga od uczniów zrozumienia potrzeby popularyzacji Ukrainy na świecie za pomocą języków obcych; uświadomienia sobie tego, że ucząc się języka obcego, wzbogacamy ojczysty, gotowości do dialogu międzykulturowego, otwartości na poznawanie różnych kultur. Maksymalnie korzystną dla kształtowania tej kompetencji jest twórczość poetów-neoklasyków. Efektywnym materiałem do kształtowania kompetencji komunikacji w językach obcych, pod warunkiem znajomości przez uczniów odpowiednich języków obcych w klasach profilowych, są takie teksty: M. Rylski – przekłady z polskiego – „Pan Tadeusz” (A. Mickiewicz), Borys Ten – „Iliada”, „Odyseja” (Homer), J. Andruchowycz – „Romeo i Julia”, „Hamlet”, sonety (W. Szekspir) itp. Jesienią w Radzie Najwyższej odbędzie się głosowanie nad projektem ustawy „O edukacji”. Ustawa ma ważne znaczenie dla zmian naszej rzeczywistości społecznej, dla kształtowania nowej trajektorii nauczania w szkole, dla utwierdzenia w naszej praktyce edukacji formalnej, pozaformalnej i nieformalnej. Przedstawiony projekt ustawy „O edukacji” proponuje systemowe zmiany, objawione nie tylko w samym tekście ustawy, ale w tym projekcie, który może być zrealizowany w przypadku pozytywnego głosowania w Radzie Najwyższej. Mam na myśli „Nową ukraińską szkołę”, która jest produktem intelektualnym, powstałym w wyniku dyskusji wielu specjalistów zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Proponowana reforma przestrzeni edukacyjnej skierowana jest na jej demokratyzację oraz większą autonomiczność. Tak, powiedzmy, teraz dostać się na stanowisko dyrektora można będzie tylko przez konkurs i pracować na tym stanowisku nie więcej niż dwie kadencje; w nowej ustawie mowa jest o znacznie większej, niż zapisano w obowiązującej, wolności akademickiej, zachęca ona do inicjatywy pedagogicznej, która polega na opracowywaniu autorskich programów nauczania, projektów, metod edukacyjnych i technologii; w ten sposób mowa jest o tym, że za pedagogami oficjalnie będzie zagwarantowane prawo do indywidualnej działalności edukacyjnej (naukowej, twórczej) poza ich placówką edukacyjną. Rozumiem, z pojęciami „wolności akademickiej”, „inicjatywy pedagogicznej” mogą być pewne kolizje w naszym kraju, gdzie przez kilka dziesięcioleci kierownicy placówek edukacyjnych przyzwyczaili się do dyrektywnej metody zarządzania. Niestety, nasi nauczyciele często po prostu nie mają sił na pisanie autorskiego programu, a korzystają z już gotowego produktu. Bezsprzecznie, tak łatwiej. Ale czy odpowiada ten „zatwierdzony przez kogoś na górze” program oczekiwaniom tej klasy, w której pracuje nauczyciel? Być może, biorąc pod uwagę pewne zainteresowania uczniów, ich wyniki w nauce i inne czynniki, warto wybrać do nauki na lekcji ten, a nie inny utwór, więcej godzin poświęcić nauce tego czy innego romansu, który ma ważne znaczenie dla kształtowania tych czy innych kompetencji. W takim przypadku mowa jest o tym, że po uchwaleniu tej Ustawy w łonie NUS zostanie ukształtowane środowisko twórczych ludzi, gotowych myśleć nieliniowo, niestandardowo, nie korzystając z gotowych klisz. Niestety, dziś zawód nauczyciela jest dość nisko płatny, nauczyciel jest „obciążony” różnymi papierowymi formami kontroli i sprawozdawczości, które, oczywiście, w warunkach niskiego wynagrodzenia raczej nie sprzyjają twórczej trajektorii i realizacji zasad wolności akademickiej. Jednak już od stycznia 2015 roku Ministerstwo pod kierownictwem L. Hrynewycz doprowadziło w rządzie do podniesienia płac nauczycielom. I w takim przypadku znów powrócę do myśli, że w przyszłości nastąpi przeformatowanie środowiska edukacyjnego, które powinno być środowiskiem szczęśliwych ludzi, socjalnie chronionych i wolnych, którzy wykonują jedną z najważniejszych misji na Ukrainie. Jak w USA, gdzie zawód nauczyciela jest społecznie znaczący i ekonomicznie atrakcyjny. Ponadto w ciągu roku MON planuje przeprowadzić przekwalifikowanie nauczycieli szkoły podstawowej, którzy od 1 września 2018 roku zaczną pracować z „pierwszakami” już w nurcie NUS. Certyfikacja do pracy z nowymi standardami państwowymi będzie dobrowolna, a ci, którzy ją przejdą, otrzymają 20% dodatek do wynagrodzenia. Ustawa będzie przewidywać zwiększenie w systemie edukacyjnym pedagogów-nowatorów, którzy myślą twórczo i angażują dzieci do postrzegania świata indywidualnie, wychowując zdolność krytycznego myślenia i adekwatnego reagowania na różne fenomeny teraźniejszości i przeszłości; takie „reagowanie” przewiduje wartościujące podejście do zjawisk. Przestrzeń edukacyjna, w której do dziś obowiązują zasady wojskowej musztry (klasa z ławkami w trzy rzędy...) z czasem powinna odejść. Osobne kwestia dyskusyjna w Ustawie – artykuł 6, w którym mowa jest o językowej stronie edukacji. Moim zdaniem, w ustawie można by zapisać, że językiem procesu edukacyjnego jest język państwowy. I tutaj warto byłoby postawić kropkę, aby nie wywoływać w przyszłości dalszych insynuacji i prowokacji. Oczywiście, można innym osobnym zdaniem zapisać prawa rdzennych narodów do nauki swojego języka lub przedmiotów w swoim języku. Rozumiem ból narodu krymskotatarskiego, który stał się ofiarą kremlowskiej aneksji i, w istocie, terroru. Byłem świadkiem płomiennej mowy R. Czubarowa na rozszerzonym posiedzeniu Komitetu Rady Najwyższej ds. nauki i edukacji w czerwcu i podzielam poszczególne jego tezy. Jednak w ramowej Ustawie o edukacji przede wszystkim musimy kierować się Konstytucją i zdrowym rozsądkiem. Przekonaliśmy się, do czego prowadzi polityka „regionalizacji”. Dziś, oprócz wojny na wschodzie kraju, mamy i inne niebezpieczne regiony, powiedzmy, Zakarpacie. Ważne jest zbudowanie kompetentnej polityki językowej w tym regionie, realizowanej na różnych poziomach: od opracowania testów ZNO, które mogliby z powodzeniem zdać przedstawiciele innych mniejszości narodowych, do wprowadzenia całościowej polityki językowo-edukacyjnej dla utwierdzenia ukraińskiego języka państwowego jako języka porozumienia. Jednak w ramowej Ustawie „O edukacji” nie może być dwuznacznych pozycji, które z czasem ktoś może wyinterpretować jako „szczelinę” dla utwierdzenia języka kraju-agresora, który drogą „promowania” swojego języka dąży do legitymizacji i granic swoich granic geograficznych. Rozumiemy, że obecna wojna toczy się w tych regionach, które były dość słabo na poziomie socjokulturowym wpisane w ciało państwa ukraińskiego. Sytuacja na Krymie stała się jeszcze bardziej wymowna: przez znaczny okres ten ukraiński teren, wydaje się, był oddany na pastwę „rosyjskiego świata”, który, zresztą, i gwałtownie połknął go, pozbawiając naród krymskotatarski prawa mieszkania na swojej ziemi. Więc kwestia artykułu 6 wydaje się do dziś do końca nie rozwiązana, chociaż doskonale rozumiem i wiem, ile ogółem było poprawek do tego artykułu w projekcie ustawy. Być może, kiedy sytuacja staje się zbyt skomplikowana i konflikt nabiera eskalacji, ważne jest kierowanie się Konstytucją lub zapisać tekst artykułu maksymalnie prosto, utwierdzając rolę języka państwowego i języka rdzennych narodów jako takich, które zapewniają funkcjonowanie procesu edukacyjnego na Ukrainie. Bibliografia: Nowa ukraińska szkoła: podstawy standardu edukacji. — Lwów, 2016. — 64 s. Dmytro DROZDOWSKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Europejskie podejście do przeprowadzania kampanii rekrutacyjnej oraz organizacji procesu nauczania

Jurij TESLA, Julia CHLEWNA W tym roku emocje związane z rekrutacją były na ustach wszystkich. Kandydaci na studia do ostatnich dni pracy komisji rekrutacyjnych martwili się: czy dostaniemy się na studia stacjonarne, czy wystarczy limitu miejsc, czy znów czegoś nie zepsuje Jednolita państwowa elektroniczna baza ds. edukacji (JPEBE). Na łamach prasy było niemało informacji o pracy komisji rekrutacyjnych. Strony internetowe uniwersytetów nie nadążały za wirującym strumieniem informacji o rekrutacji. Szczególnie często „niezłym cichym słowem” wspominano JPEBE. Ale kampania rekrutacyjna jest już za nami, zakończyła się sukcesem, a miejsca z zamówienia państwowego otrzymali najbardziej godni kandydaci. Media nie pominęły uwagą także Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki. Oczywiście informacje są bardzo różne, ale KNU jest na pierwszym miejscu wśród placówek edukacyjnych Ukrainy pod względem liczby złożonych podań. Do nas przychodzą po wiedzę, kwalifikacje, po perspektywy w życiu, w tym także na najmłodszy wydział uniwersytetu — wydział technologii informacyjnych (FTI). Wydział ma zaledwie trzy lata. Nie ma jeszcze ani jednego rocznika absolwentów studiów licencjackich. Nie ma absolwentów, którzy na terenie Ukrainy i za granicą popularyzowaliby go. Ale mimo to, pod względem liczby podań wydział technologii informacyjnych zajął czwarte miejsce na uniwersytecie (4600 podań), ustępując jedynie popularnym wydziałom i instytutom (filologicznemu, ekonomicznemu oraz stosunków międzynarodowych), znacznie wyprzedzając wydziały pokrewne, takie jak wydział cybernetyki (2900 podań), mechaniczno-matematyczny (743 podania) oraz wydział radiofizyki, elektroniki i systemów komputerowych (1118 podań). Na FTI otwarto pięć specjalności, które są reprezentowane w 8 programach edukacyjnych: 121 „Inżynieria oprogramowania”; 122 „Nauki komputerowe” — Pani Oksano, a Pani jak widzi naszą ukraińską edukację? — Kiedy słyszę rozmowy o edukacji, to sprowadzają się one do jednego: podwyższenia pensji nauczycielom. Te rozmowy brzmią obecnie z ust niemal każdego urzędnika. Widocznie uważają, że wszyscy myślą uszami, a nie głową. I chociaż pensja to poziom egzystencji, to jednak powinniśmy mówić przede wszystkim o jakości edukacji. Tym bardziej, że tegoroczne ZNO (zewnętrzne niezależne ocenianie) z języka ukraińskiego i literatury pokazało bardzo niski, w istocie katastrofalny poziom wiedzy z języka ojczystego i literatury. 8% kandydatów nie przekroczyło progu. A to 17 tysięcy absolwentów. I tylko pięcioro otrzymało najwyższą ocenę. Straszne… U nas od samego początku powstania państwa stosunek do literatury jest powierzchowny. To tylko ludzie zaślepieni przeszłością dowodzą, że z tym wszystko jest w porządku. A w rzeczywistości płyniemy od jednego brzegu do drugiego — i niczego istotnie nie zmieniliśmy. — Dlaczego? — Bo zawsze oglądaliśmy się na kogoś. Na przykład, co nam powiedzą, kiedy będziemy omawiać „Marię” Ułasa Samczuka, „Sad Getsemański” Iwana Bahrianego, „Aś i Oś” Stepana Wasylczenki czy „Stryboży dar” Lesia Martowycza? A twórcy innych programów z jakiegoś powodu nie bali się wprowadzić do nich najlepszych dzieł literatury rosyjskiej i światowej. Jedynie autorzy programu z ukraińskiej, niwelując proces literacki, co roku skracają go, wykastrowując najlepsze dzieła… Odnosi się wrażenie, że w wysokich fotelach oświatowych siedzą ludzie, którzy niczego nowego nie potrafią zaproponować… — Czyżby tylko najwyższych foteli to dotyczyło? — Chodzi nie tylko o najwyższy szczebel. Znam dyrektorów, którzy przez całe swoje życie niczego nie czytali, którzy nie znają historii, którzy są słabo zaznajomieni z metodyką i psychologią. Ale oni są przodujący, wzorowi. Przede wszystkim dlatego, że zbudowali przytulne toalety, pomalowali fasadę, z korzyścią dla siebie „uszlachetnili” pomieszczenia piwniczne, przygarniając tam prywatne struktury. Zrozumiałe, że i to jest potrzebne. Ale to jest ziemia pod nogami. A gdzież niebo nad głową? Ja dla wszystkich kierowników różnych szczebli wprowadziłabym także coroczne testy na poziom intelektu. A co najważniejsze — na znajomość swojego przedmiotu — zarządzania placówką edukacyjną. Warto byłoby to wprowadzić także dla innych specjalistów-przedmiotowców. — Swoją drogą, a nauczyciele w jakim wieku przeważają? — Wiek nauczycieli-przedmiotowców to kolejny problem. Teraz, kiedy podwyższono pensje, nikt nie śpieszy się odchodzić ze szkoły. Rozumiem: emerytury są nędzne. Ale jest też druga strona medalu — w tym roku utworzono nowe szkoły-gimnazja. Oczywiście udaje się je stworzyć głównie tym dyrektorom, którzy są blisko władzy. Ale tam pozostają pracować także ci, którzy już przestali rozumieć prawdziwe zadania, którzy dawno już wyczerpali swój zasób nauczyciela. A jeszcze w tak zwanych gimnazjach, gdzie uczniów należy uczyć kilku języków, wykorzystując nowe metodyki, uczyć ich będą także ci, którzy wykładali rosyjski, a potem — w rok czy pół roku — przekwalifikowali się na angielski… Dlatego też poziom wyników ZNO i z („Nauki komputerowe”, „Zarządzanie projektami” (studia magisterskie), „Analityka informacyjna i wpływy” (studia magisterskie), „Programowanie stosowane”); 125 „Cyberbezpieczeństwo”; 172 „Telekomunikacje i radiotechnika”; 126 „Systemy i technologie informacyjne”. Warto zaznaczyć również wysoki próg punktowy przy rekrutacji na wskazane specjalności FIT. Jedynie na specjalnościach „Inżynieria oprogramowania” oraz „Nauki komputerowe” wyższy próg punktowy był tylko u naszych kolegów z wydziału nauk komputerowych i cybernetyki, a z angielskiego bardzo niski. — A czyż nie przeprowadza się przerejestrowania nauczycieli? — Właściwie powinno się to odbywać w Instytutach Oświaty, w centrach metodycznych. Ciekawe, dlaczego nikt nie analizuje pracy obwodowych instytutów oświaty i centrów metodycznych? Jak wykorzystują granty? Jaki jest poziom nauczania dla nauczycieli na kursach podnoszenia kwalifikacji? Czy te instytuty i centra metodyczne nie są miejscem, gdzie przesiadują dożywotnio te czy inne osoby? Jaki jest ich współczynnik użyteczności? Te pytania powinny być badane gruntownie. One również są jednym z punktów kompleksowego podejścia do edukacji. A młodzi z jakiegoś powodu do szkoły nie idą. W końcu nie mają jak przyjść, bo miejsca są zajęte przez tych szanownych. — Być może i szanowni to rozumieją — i uczą się nieco tego, co jest niezbędne w nowym, naszym czasie… — Pozostaje chyba mieć nadzieję… I jeszcze jeden problem: kto wstępuje na wydział filologii ukraińskiej? Kiedyś wstępowali ci, którzy dużo czytali, którzy potrafili sami pisać wiersze czy opowiadania. A teraz nawet na tak szanowny wydział we Lwowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Iwana Franki przyjmują wszystkich, którzy mają najniższe wyniki z „języka i literatury ukraińskiej”, a powinien być wyznaczony próg na podstawie wyników ZNO od 175—180 punktów. Wtedy znajdą się dla szkoły twórczy, energiczni, erudyci, wykładowcy, którzy będą zainteresowani pracą w szkole. Zrozumienie życia przyszłych obywateli zaczyna się od nauczyciela. A co mamy obecnie? Wielu nastolatków, kiedy wezwać ich na rozmowę, twierdzi: to, czego się uczą, nie jest dla nich interesujące. Więc na jakich utworach wychowujemy patriotę, inteligenta i po prostu Człowieka? Już o tym mówiłam… Z programu języka i literatury ukraińskiej wykastrowujemy wszystko, co się da, i nie szukamy nowego. Można tylko się dziwić, dlaczego usunięto z programu niektóre utwory Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Maksyma Rylskiego, Wołodymyra Wynnyczenki. Dlaczego dobrodzieje od nauki zdecydowali, że „Mnie wszystko jedno” T. Szewczenki — to zbyt patriotyczne dla tych, którzy będą zdawać ZNO. Ta ne odnakowo meni, Jak Ukrajinu zliji lude Pryspiat, łukawi, i w wohni Jiji, okradenuju, zbudiat… Och, ne odnakowo meni. Czyż nie są aktualne te słowa duchowego ojca narodu? Czy przypadkiem usunięto ten utwór z programu? — Kiedy odpowiedzialni ludzie przeczytają naszą rozmowę, być może się zastanowią? — Chciałoby się w to wierzyć. Chociaż… Obecnie, kiedy Ukraina jest w ogniu, kiedy za granicę wyjechała ta część ludzi, która powinna budować i tworzyć nowe, my, niestety, mamy w najwyższych szczeblach władzy tych, którzy nie pamiętają, jaką uczelnię czy wydział ukończyli, jaką dysertację napisali. A na pytanie dziennikarzy, co czytali, skromnie, spuszczając oczy, odpowiadają, że nie pamiętają utworu… — …ale dość często wspominają Bułhakowa. — Tak, wspominają, choć jestem pewna, że „Mistrza i Małgorzatę” oni również nie czytali. Oto mamy odpowiedni stosunek do języka i literatury, do edukacji w ogóle, do państwa. Dlatego też giną ci, którzy zaznali triumfu na światowych scenach, którzy czytali dużo i znają historię swojego narodu, dla których nie jest pustym dźwiękiem słowo Ojczyzna. I ostatni problem: szkoła nie wychowuje patrioty. Na Ukrainie prawie nie bywa w szkołach wydarzeń, lekcji, na których brzmiałyby patriotyczne pieśni, poezje, fragmenty utworów prozatorskich. Moim zdaniem, poezją „Kochajcie Ukrainę” Wołodymyra Sosiury i skróconym wariantem „Wpatruję się w twoje źrenice” Wasyla Symonenki patriotyzmu nie wychowasz. Wymyślcie: skróconym!.. Właśnie tak zdecydowali układający program ZNO: bo po co przeciążać absolwentów? A stąd i brak szacunku do hymnu — i państwowego, i kościelnego, stąd utrata przez człowieka samego siebie… Tacy ludzie w masie swojej stają się straconym pokoleniem, ludźmi, którzy się nie spełnili. — Słowem, mimo wszystkich deklaracji czy reform, my, czyli szkoła, niedopracowujemy… — To jeszcze łagodnie powiedziane. W istocie wychowujemy niewolnika, któremu potrzebne jest jedzenie, praca i duchowa pustka… Ale tli się jeszcze pewna iskierka nadziei, że coś istotnego zacznie się na Ukrainie zmieniać. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSJU, kandydat nauk filologicznych. Mamy nadzieję, że Ukraina zwycięży! „Nasza edukacja wyższa i średnia niepokoi społeczeństwo oderwaniem od realnego życia”, — konstatuje minister edukacji i nauki Lilija Hrynewycz. Spróbujmy przeanalizować, jak przygotowują w szkole obywateli i patriotów, w rozmowie ze lwowską nauczycielką-metodykiem Oksaną STEFAK.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Przekazać całą prawdę…

Walentyn JABŁOŃSKI. Zakończenie. Początek w nr 33 z 2017 r. I ostatnie: rewolucja ukraińska nie miała w praktyce światowej analogii, nie było kogo naśladować, z kogo brać przykład. Sami tworzyli teorię swojej walki i sami ją wcielali w życie; była ona skierowana jednocześnie przeciwko trzem okupantom, i dlatego zwycięstwo w niej wymagało bezgranicznej ofiarności i heroizmu narodu ukraińskiego. Radykalnie nastawieni polscy autorzy wykorzystali tragedię wołyńską do rozpalania konfrontacji między Polakami a Ukraińcami, co w końcu przerodziło się w uznanie przez Sejm Polski działań UPA i OUN za ludobójstwo przeciwko Polakom. Jak podkreśla J. Daszkiewicz, „Polska doprowadzona manipulacjami historii do stanu prawdziwej antyukraińskiej histerii <…>. Ze strategicznego partnera przekształca się w strategicznego wroga, a z adwokata Ukrainy w advocatus diaboli <…> Polska uwierzyła, że w ultymatywnej formie może dyktować Ukrainie, jak ona ma „obchodzić” wydarzenia wołyńskie, odnawiać pomniki-memoriały ku czci polskich zwycięstw nad Ukraińcami itd….” Osiągnięcia polskich historyków i literatów w sprawie tragedii wołyńskiej są znacznie większe od naszych, lecz nie zapominajcie, że w polskiej historii i kulturze nie było Wielkiego terroru, „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, rozstrzelanego odrodzenia, u nich nie było „starszego brata”, do którego trzeba było się równać itd. W tym samym czasie polska historiografia, jak podkreśla J. Daszkiewicz, przebywa w niewoli stworzonych mitów „o wielkości historycznej Polski, o wielkim cywilizacyjnym wkładzie Polaków w kulturę Wołynia, o Ukraińcach-rzeźnikach, że Ukraińska Powstańcza Armia powstała tylko po to, żeby rżnąć Polaków, że banderowcy dokonali masowych morderstw Polaków, aby wcielić w życie projekty czystek etnicznych tego regionu, które oni zręcznie ukryli” itd. Znaczącym krokiem naprzód jest koncepcja Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, że odliczanie ukraińsko-polskiej konfrontacji należy prowadzić od początku II wojny światowej na Chełmszczyźnie. Uważamy, że polsko-ukraińska konfrontacja rozpoczęła się od 1918 r., od walki dopiero co utworzonej ZURL z Polakami i w szerszej skali od 1920 r., od zerwania przez Piłsudskiego podpisanego sześć miesięcy wcześniej traktatu warszawskiego o współdziałaniu z URL, podpisaniem układu z Radziecką Rosją, okupacji Galicji i Wołynia przez Polskę i trwała ponad 25 lat w warunkach postwersalskiej Polski, niemieckiej okupacji. Znaczącym postępem w badaniu tragedii wołyńskiej przez ukraińskich uczonych są nowe podejścia dotyczące jej traktowania: ☑ „sprawa Wołynia była logicznym następstwem wydarzeń poprzednich dwóch dziesięcioleci (J. Daszkiewicz); ☑ odpowiedzialnymi za śmierć ludzi cywilnych są konkretni zbrodniarze, a nie naród ukraiński i jego formacje zbrojne, uczestnicy ukraińskiego ruchu powstańczego w całości (J. Isajewycz); ☑ o obopólnej odpowiedzialności stron w międzynarodowej konfrontacji (Ju. Slywka i Ju. Kyryczuk); ☑ o starciu w Zachodniej Ukrainie między sobą dwóch nacjonalizmów — ukraińskiego i polskiego (A. Zaszkilniak); ☑ że „w szeregu przypadków niemożliwe jest ustalenie prawdziwych winowajców zbrodni ze względu na działalność w latach 1943–1944 na Wołyniu uzbrojonych grup różnego pochodzenia (W. Hoszowska); ☑ bardzo wiele ofiar, które lekkomyślnie przypisuje się „ukraińskim nacjonalistom” lub, z przeciwnej strony, „polskim najeźdźcom”, padło w rzeczywistości ofiarą morderstw kryminalnych, które nie mają żadnego związku z narodowością ani ofiar, ani zabójców” (T. Olszański). Podsumowując powiedziane, chciałbym na 100. rocznicę Rewolucji Ukraińskiej oraz 75-lecie UPA podkreślić dla pamięci i przypomnieć światu (a w szczególności Polsce), że Wołyń — to ukraińska ziemia, i dlatego dziesiątki tysięcy wołynian oddały swoje życie za nią. Przez wieki na Wołyniu obok Ukraińców żyli przedstawiciele różnych mniejszości narodowych, wzajemne stosunki między którymi były różne. Połowa XX wieku odznaczyła się gwałtownym pogorszeniem stosunków polsko-ukraińskich, których echo słychać do dziś. Bez osiągnięcia wzajemnego zrozumienia między nami w tej kwestii niemożliwe jest obronienie naszych narodów, w tym także Europy przed powtórzeniem się podobnego. Zasadniczą kwestią jest tutaj wyjaśnienie przyczyn tragedii. Niestety, na przeszkodzie temu u Polaków stoją stworzone przez nich mity — historycznej Polski, wniesionego wkładu w cywilizację Wołynia, obraz mitycznego wroga — UPA, która powstała tylko po to, żeby rżnąć Polaków, a także stereotyp Ukraińca-rzeźnika. My nie narzucamy innym narodom mitów i stereotypów, kierujemy się w swoich wnioskach faktami historycznymi, etyką naukową i moralnością chrześcijańską. Bezperspektywiczne są także próby określania, kto ponosi większą odpowiedzialność za tragedię wołyńską po siedmiu dziesięcioleciach od niej. To droga w nieskończone donikąd z dwiema (w naszym przypadku z trzema) niewiadomymi. Badania wielkiej kohorty ukraińskich uczonych, przytoczone w książce nasze materiały są niezaprzeczalnym dowodem, że jedną z głównych przyczyn tragedii wołyńskiej było rażące naruszenie przez Polaków praw narodowych i religijnych Ukraińców na Chełmszczyźnie, co wywołało w latach 1941–1942 falę konfrontacji z morderstwami liderów opozycji, tak zwanych mężów zaufania, maruderstwem, podpaleniami wsi, które przeniosło się przez rzekę Bug na Wołyń i stało się tą iskrą, która podpaliła ognisko tragedii wołyńskiej. Niestety, większość polskich historyków odmawia uwzględnienia tego faktu. Przeprowadzone badania pozwalają nam wyciągnąć wniosek, że polsko-ukraińska konfrontacja w XX wieku rozpoczęła się od 1918 roku, od zbrojnego napadu Polaków na Zachodnioukraińską Republikę Ludową, okupacji Galicji i Wołynia przez Polskę i trwała ponad 25 lat w warunkach autorytarnego polskiego reżimu z polonizacją, kolonizacją, rewindykacją, pacyfikacją, uwięzieniami Ukraińców w obozach koncentracyjnych „Bereza Kartuska” i Jaworzno, antyukraińskimi represjami na Zakerzoniu i w okupowanej przez Niemców Wołyniu, deportacjami Ukraińców z Polski i Polaków z Ukrainy, operacją „Wisła” z ofiarami w ludziach. Apogeum polsko-ukraińskiej konfrontacji stał się 1943 rok, kiedy ukraińska policja pomocnicza przeszła do UPA; kiedy Niemcy zaczęli angażować do działań represyjnych przeciwko ludności ukraińskiej stworzoną przez nich w 1942 roku polską administrację miejscową i policję pomocniczą; kiedy Londyński rząd emigracyjny stworzył na Wołyniu sieć polskich formacji podziemnych, ich bazy jako swoje zaczęli wykorzystywać czerwoni partyzanci, którzy przenikali tutaj z Białorusi. W ten sposób, na tle II wojny światowej rozgorzała ukraińska trójstronna (niemiecko-ukraińska, polsko-ukraińska i bolszewicko-ukraińska) wojna, która otrzymała nazwę tragedii wołyńskiej i która stopniowo rozprzestrzeniła się na Galicję, później — na Zakerzonie. Dać odpowiedź na pytanie, kto był inicjatorem i głównym organizatorem tej konfrontacji, zwłaszcza po 70 latach od jej powstania, jest praktycznie niemożliwe, ponieważ takich dokumentów jak dotąd nie znaleziono; po drugie, na Wołyniu, w jej lasach, w tym czasie powstały różne ugrupowania militarne i paramilitarne, a także tak zwane „grupy błądzące”, w większości maruderów; nie można nie brać pod uwagę także prowokacyjnej działalności „specjalnych grup i oddziałów NKWD oraz niemieckich okupantów” (W. Hoszowska). Wreszcie, poszczególni atamani tych ugrupowań chwalą się swoim udziałem w prowokacjach. I ostatnie. Nie zapominajmy także o pozytywnej roli liderów w różnych konfrontacjach, którzy uchronili Ukrainę przed żywiołową żakerią i atamańszczyzną. Prawdziwy charakter tragedii wołyńskiej można zrozumieć tylko w kontekście całej historii, w tym historii stosunków polsko-ukraińskich oraz wydarzeń II wojny światowej. Ukraińcy nie mieli innej drogi zdobycia niepodległości, jak walka z okupantami. Przy tym Ukraińcy pretendowali nie do cudzych ziem, a jedynie do swoich. Wielkim błędem ZSRR, w szczególności Stalina, było to, że tak łatwo zgodzili się na konferencji jałtańskiej na linię Curzona, na włączenie staroukraińskich ziem — Łemkowszczyzny, Podlasia, Posania i Chełmszczyzny, w skład Polski. Podsumowaniem tragicznej niemiecko-polsko-bolszewicko-ukraińskiej konfrontacji stały się ogromne ofiary, statystyka o których cierpi na wielką niedokładność. Ale to i nie dziwi. Dokładne dane o skali ofiar II wojny światowej poznaliśmy dopiero niedawno, 70 lat po zakończeniu wojny. Poniesione przez uczestników ukraińsko-polskiej konfrontacji ofiary przede wszystkim są na sumieniu Londyńskiego emigracyjnego rządu polskiego, który faktycznie inspirował te wydarzenia. Nie mniejsza wina leży na Piłsudskim i jego następcy Mościckim — autorach idei stworzenia autorytarnej mononarodowej Polski z właściwymi jej metodami zarządzania. Nie można pominąć udziału Niemców i bolszewików w wyniszczaniu ukraińskich patriotów, w prowokowaniu przez nich międzyetnicznych konfrontacji. Polscy politycy prawnie nieprawomocną decyzją Sejmu, przygotowanym na podstawie metodycznie niewiarygodnych danych, z naruszeniem zasady historyzmu oraz związków przyczynowo-skutkowych, chciano upokorzyć Ukrainę, szkalować działalność UPA. Skłaniając nasze głowy przed jasną pamięcią Bohaterów UPA w 75. rocznicę jej powstania, oświadczamy, że nigdy nie uznamy decyzji, które są sprzeczne z prawdą historyczną, sprawiedliwością prawną i moralnością chrześcijańską. Całą winę za tragedię wołyńską Polska próbuje zrzucić na stronę ukraińską, ale wybaczcie: • kto rozpoczął w 1918 r. we Lwowie wojnę przeciwko Zachodnioukraińskiej Republice Ludowej? • kto naruszył w 1920 r. umowę warszawską i internował armię URL w obozach w Kaliszu? • kto podpisał 18.03.21 r. traktat ryski między Polską a Rosją, zrywając tym samym umowę warszawską między Ukrainą a Polską? • kto zamykał ukraińskie szkoły i katedry, niszczył ukraińskie cerkwie, przeprowadzał rewindykację, polonizację, kolonizację Wołynia i Galicji, pacyfikację Ukraińców? • kto zorganizował obozy koncentracyjne dla Ukraińców w Berezie Kartuskiej i Jaworznie? • kto rozstrzelał wziętych do niewoli galicyjskich obrońców Ukrainy Karpackiej na Przełęczy Wereckiej w 1939 roku? • kto wszczął przesiedlenia Ukraińców z Polski i Polaków z Ukrainy, zorganizował akcję „Wisła” z licznymi ofiarami w ludziach? • kto rozpoczął represje przeciwko Ukraińcom zza linii Curzona, które, przenosząc się przez rzekę Bug na Wołyń, stały się tą iskrą, która rozpaliła ognisko tragedii wołyńskiej? Szanowni Panowie Polacy! Czyż tego nie było w historii Polski XX wieku i nie ma tego w Waszej pamięci narodowej? A przecież zawiera to znacznie więcej podstaw do oskarżenia Polski o ludobójstwo, niż te, które Wy stawiacie Ukrainie. Więc może lepiej najpierw odkupić własne grzechy, a potem brać się za cudze. Udajmy się najpierw sami do cerkwi czy kościoła, postawmy świecę i zwracając się do Najwyższego z modlitwą, poprośmy Go: „I odpuść nam nasze winy jako i my odpuszczamy naszym winowajcom”. Może to zmusi nas do refleksji nad tym, co przeżyliśmy, i ta modlitwa stanie się swoistym amuletem przed powtórzeniem podobnych tragedii. I jeszcze jedno: dopóki Ukraina istnieje, możecie spokojnie czuć się za jej plecami, a nie daj Boże osłabienia Ukrainy — wtedy poczujecie, czym jest wojna hybrydowa i aneksja Waszych prawowitych terytoriów. Wreszcie, wielu z Was nie podobają się nasi bohaterowie narodowi, a może i nam nie podobają się Wasi bohaterowie, jednak nie składamy z tego powodu żadnych oświadczeń, nie stawiamy Wam pretensji. I nie zapominajcie, że nasi bohaterowie nie rościli sobie praw do Waszych ziem, nie wyrządzili tam żadnej szkody. Logiczne byłoby w planie międzynarodowym nałożyć tabu na podsycanie wrogości i nienawiści między narodami, na propagandę nienawistnych teorii i poglądów, na pozasądowe formułowanie bezpodstawnych oskarżeń o zbrodnie, zniewagi, ludobójstwo.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

nie uwzględniano specyfiki dyscypliny nauczania, treści materiału nauczania… Metoda była wprowadzana w szkołach, w których nie było ani laboratorium, ani gabinetów, żadnych przyrządów. Była jedna książka na brygadę składającą się z 10 osób… Jeden z członków brygady czytał, a reszta biernie słuchała… W klasie zawsze pracowało kilka brygad… Powstawał wielki hałas… Różnego rodzaju prace pisemne, referaty, opracowywanie pracy w formie diagramów, albumów, map itp. odbywały się w ramach brygad. Nie wiadomo było, kto jaką pracę wykonywał. Rozliczano pracę brygad jako całości, a nie każdego członka z osobna… Praca w kupie — tak obowiązkowo rozumiano pracę zbiorową… Nauczyciela usuwano. Dawał on zadania uczniom i zostawiał ich, by pracowali sami. Rola nauczyciela była obniżana”. Dyrektorem 6. szkoły pozostawał Pawło Hołoborodko, który dokładał wszelkich starań, aby zachować w szkole tradycje gimnazjum Steszenki. Bardzo drażniło to bolszewicką władzę w Połtawie. W 1925 roku szkoła została rozbita. Pawła Hołoborodkę aresztowano i zesłano na Ural, większość pedagogów przeniesiono do innych szkół. Na zebraniach nauczycielskich działalność Hołoborodki i jego kolegów nazwano kontrrewolucją. 6. szkoła przekształciła się w zwykłą sowiecką szkołę pracy. Hryhorij Waszczenko pisał: “Ogólnie trzeba powiedzieć, że okres od 1918 do 1923 roku, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, był najlepszym okresem w historii szkoły w ZSRR. Dla większości pedagogów był to czas nadziei i jasnych perspektyw… Ale wkrótce nadzieje zgasły, perspektywy zniknęły, twórczość została brutalnie i okrutnie przerwana i zdeptana w błoto, a najlepszych pedagogów ogłoszono “wrogami ludu”, aresztowano i zesłano do obozów koncentracyjnych lub rozstrzelano”. Po II wojnie światowej w budynku gimnazjum mieściła się żeńska szkoła średnia nr 9. W 1955 roku, wraz z wybudowaniem nowego budynku dla szkoły nr 25, dziewczęta przeniesiono do tej szkoły — w tym czasie tworzono koedukacyjne szkoły ogólnokształcące. W budynku gimnazjum umieszczono wieczorową szkołę średnią. Jak na ironię, budynek gimnazjum imienia I. Steszenki zachował się do naszych dni. Obok centrum handlowo-rozrywkowego “Kijów” wygląda jak porzucony sierota. Potrzebny jest pilny remont budynku. Chociaż miejsce jest atrakcyjne dla połtawskich możnowładców, którzy nie znają i nie szanują historii miasta. W Połtawie, oprócz budynku gimnazjum, prawie nie pozostało miejsc związanych z pamięcią pierwszego ministra oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej Iwana Matwijowycza Steszenki. Zniszczono krzyż w miejscu śmierci ukraińskiego patrioty, rodzinną posiadłość Steszenków. Czy taki sam los czeka budynek gimnazjum? Mimowolnie przypomina się fragment wiersza Hanny Denysko: A w tej głuchym Połtawie nikt się nawet nie poruszył, W świńskich zaułkach władza wciąż chrapała…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«Ukraińska oaza pośród ponurej pustyni» (Gimnazjum imienia Iwana Steszenki)

Anatolij CZERNOW, Połtawa Ruch na rzecz ukraińskiej szkoły w skali ogólnokrajowej poprowadził pochodzący z Połtawy Iwan Matwijowycz Steszenko. Sekretarz generalny oświaty pierwszego rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Iwan Steszenko realizował szeroki program rozwoju szkoły narodowej. Postawił on za jedno z głównych zadań „wychowanie dzieci w szacunku do nowego ustroju na Ukrainie, do naszego odrodzonego kraju”. Prowadzono aktywną pracę nad derusyfikacją szkół, wprowadzano kursy języka ukraińskiego i ukrainoznawstwa. W krótkim czasie przez Centralną Radę założono 53 ukraińskie gimnazja, a pod koniec rządów Hetmana na Ukrainie działało 150 ukraińskich gimnazjów. W 1917 roku w Połtawie działało pięć ukraińskich gimnazjów: imienia I. Kotlarewskiego, imienia Panasa Myrnego, imienia I. Steszenki, imienia Połtawskiego ziemstwa oraz w budynku dawnej szkoły hrubieszowskiej. Gimnazja otwierano także w powiatach guberni połtawskiej. Pierwszym ukraińskim gimnazjum w Połtawie stało się gimnazjum imienia I. Kotlarewskiego. Gazeta „Birżewyje Wiedomosti” z 9 czerwca 1917 roku pisała: „Nadzwyczajne zebranie połtawskiego ziemstwa powiatowego, w odpowiedzi na żądania ludności, uchwaliło podjąć kroki w celu przekazania ukraińskiemu gimnazjum budynku »Instytutu dla szlachetnie urodzonych panien« oraz asygnować na pierwszy rok dla tegoż gimnazjum 10 000 rubli”. 22 sierpnia 1917 roku walne zgromadzenie pawlenkowskiej „Proświty” postanowiło założyć ukraińskie gimnazjum imienia Iwana Steszenki. Ziemstwo gubernialne i powiatowe przeznaczyło na utworzenie gimnazjum 10 000 karbowańców obok dobrowolnych datków mieszkańców Pawlenek. Gimnazjum otwarto w grudniu 1917 roku. Uczyło się w nim 78 chłopców i dziewcząt, podzielonych na trzy klasy, z których dwie były przygotowawcze. Dyrektorem gimnazjum mianowano Pawła Hołoborodkę — pedagoga-entuzjastę, który posiadał wykształcenie uniwersyteckie i ukończył kursy pedagogiczne w Petersburgu dla nauczycieli korpusów kadetów. Na tych kursach Hołoborodko zapoznał się z nowymi prądami pedagogicznymi i szczególnie zafascynował się ideami niemieckich pedagogów Scharelmanna i Gansberga — przedstawicieli estetyzmu pedagogicznego. „Wszystkie te idee przetworzył zgodnie z narodowymi właściwościami narodu ukraińskiego i z zadaniami historycznymi” — pisał we wspomnieniach H. Waszczenko. Wkrótce gimnazjum stało się jedną z najlepszych placówek oświatowych na Ukrainie. Praca dydaktyczno-wychowawcza miała w niej charakter prawdziwej wysokiej sztuki. Zachwycała ona zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Uczniowie wychowywani byli w duchu wysokiego chrześcijańskiego humanizmu na ukraińskich zasadach narodowych. Wszyscy wykładowcy gimnazjum posiadali wykształcenie uniwersyteckie. Prawie wszyscy byli żarliwymi ukraińskimi patriotami… Wierzyli, że panowanie bolszewików jest przemijające, że naród ukraiński zdobędzie wolność i zacznie żyć wolnym, szczęśliwym życiem. Do tej świetlanej przyszłości przygotowywali młodzież, pragnąc wszechstronnie rozwinąć jej siły twórcze. Matematyki nauczał Iwan Marczenko, urodzony w 1892 roku, absolwent Uniwersytetu Petersburskiego, uczestnik I wojny światowej, sztabs-kapitan, w 1918 roku — sekretarz Ukraińskiego Związku Nauczycielskiego. W latach 20. XX wieku był sądzony w sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU). Pracował na Kubaniu w ukraińskim technikum pedagogicznym razem z M. Michnowskim, opracował podręcznik matematyki dla techników w języku ukraińskim. Podczas II wojny światowej wyemigrował do Niemiec, od 1951 roku mieszkał w Anglii. Doktor nauk matematycznych, profesor, założyciel Związku Ukraińskich Nauczycieli i Wychowawców. Zmarł w 1968 roku w Anglii. Choreografii i plastyki nauczała w gimnazjum Ada Ritorion. Od 1918 roku jako wykładowca języka ukraińskiego i literatury w gimnazjum pracował Hryhorij Waszczenko, w przyszłości wybitny ukraiński pedagog, psycholog, pisarz, działacz społeczny, który pozostawił swoje wspomnienia o działalności gimnazjum imienia I. Steszenki. Oto jak wspomina swój pierwszy lekcję w gimnazjum: „Przede wszystkim uderzył mnie wygląd klasy szkolnej. Był to przyjazny pokój, czysty, z dobrze pomalowaną podłogą, ozdobiony kwiatami w ładnych doniczkach z ukraińskimi ornamentami. Na ścianach wisiało kilka obrazów w ładnych ramach, przyozdobionych ukraińskimi ręcznikami… Przyjemne wrażenie sprawiali też uczniowie. Mimo że były to dzieci podmiejskiego mieszczaństwa, były czysto ubrane: widać było, że przyzwyczajano je do czystości i staranności… Dzieci wykazywały dużą aktywność: uważnie słuchały wyjaśnień nauczyciela, z ochotą odpowiadały na jego pytania, same zadawały pytania nauczycielowi”. Bardzo silne wrażenie na H. Waszczence wywarła szkolna impreza, i nie tyle wykonanie przez dzieci pieśni i deklamacji, co ich ogólny nastrój. Pisał: „Samo powietrze było nasycone wzniosłą radością i szczerą miłością do szkoły. W dziecięcych głosach, w wyrazach twarzy widać było, że szkoła otworzyła dla dzieci nieznane im dotąd źródła jasnej radości i one upajają się nią… Szkoła wydawała się oazą pośród ponurej pustyni, gdzie panowały złość, przemoc i bezwzględne okrucieństwo…” Północna część Połtawy — Pawlenki, gdzie mieściło się gimnazjum, była „dzikim” przedmieściem. Mieszkali tam w większości rzemieślnicy, drobni sklepikarze i urzędnicy. Pijaństwo i bójki były tam zwykłym zjawiskiem. Mieszkańcy centralnych części miasta bali się wieczorami chodzić na Pawlenki. W ciągu dwóch-trzech lat istnienia gimnazjum imienia Steszenki Pawlenki zupełnie się zmieniły. Ustało chuligaństwo, na ulicach wieczorami zamiast dzikich krzyków i wrzasków rozbrzmiewały harmonijne i melodyjne dźwięki ukraińskiej pieśni, szeroko rozwinęła pracę „Proświta”. Wielką rolę w tym odrodzeniu odegrało gimnazjum. Stało się ono ośrodkiem kulturalnym Pawlenek. Dzieci przynosiły z gimnazjum ciekawość wiedzy, uprzejmość, nawyki kulturalnego zachowania, miłość do swojego narodu, do jego tradycji, do ukraińskich pisarzy i działaczy kulturalnych. Ludność zainteresowała się gimnazjum i zaczęła do niego lgnąć. Była dumna ze swojego gimnazjum, które stało się dla niej rzeczywiście bliskie, wszelkimi sposobami wspierała je i uczyła się. Hryhorij Waszczenko porównuje gimnazjum imienia I. Steszenki z Pierwszym gimnazjum w Kijowie pod kierownictwem dyrektora Durdukiwskiego: „Między nimi było wiele wspólnego. Jedna i druga szkoła wychowywała dzieci w duchu ukraińskiego patriotyzmu, jedna i druga szkoła poświęcały wiele uwagi estetycznemu wychowaniu dzieci. W szkole kijowskiej wspaniale postawiono nauczanie historii i literatury, rysunku i śpiewu… W szkole połtawskiej bardzo wysoko stało nauczanie historii, śpiewu i plastyki. Szkoła często urządzała poranki literackie i wieczory, a także przedstawienia dziecięce. Deklamacje dzieci, śpiewy solowe i chóralne, tańce i ruchy rytmiczne, gra na scenie — wszystko to było silne i wysokiej klasy artystycznej… Szkoła połtawska była urządzona z dziwnym smakiem. W ornamentyce, obrazach, w haftach na ręcznikach był surowo zachowany ukraiński styl narodowy… Ale najbardziej uderzał w obydwu wspomnianych szkołach duch twórczości i entuzjazmu…” Od wiosny 1919 roku władza radziecka rozpoczęła kurs na tworzenie jednolitej szkoły pracy z siedmio- i dziewięcioletnim okresem nauczania. 28 kwietnia — 5 maja w Połtawie odbywał się Pierwszy gubernialny zjazd przedstawicieli oświaty ludowej, który ogłosił: „Stara szkoła musi zostać zniszczona do cna. Na jej ruinach zostanie utworzona nowa jednolita świecka szkoła pracy!”. W sierpniu 1920 roku uchwalono postanowienie rządu „O wprowadzeniu w życie jednolitej szkoły pracy”, zgodnie z którym wszystkie szkoły podstawowe, średnie ogólnokształcące (gimnazja, licea, ziemskie, prywatne) podlegały państwu. W istocie zlikwidowano szkołę średnią, co wpłynęło na przygotowanie ogólnokształcące młodzieży, gdyż 7-letnia edukacja dawała jedynie minimalną wiedzę. Po ukończeniu szkoły młodzież kontynuowała naukę w różnych szkołach zawodowych, technikach, fakultetach robotniczych przy uczelniach, a potem dopiero wstępowała do instytutu. 9 listopada 1920 roku rozwiązano Związek Nauczycielski. Z czasem w Połtawie utworzono 16 szkół pracy. Gimnazjum imienia I. Steszenki zostało zreorganizowane w 6. szkołę pracy. O metodyce nauczania w szkołach pracy wspominał w swoich dziełach znany pedagog i mąż stanu S. Siropołko. Charakteryzując najbardziej rozpowszechnioną metodę brygadowo-laboratoryjną w programie szkolnym, pisał: „Przy wprowadzaniu metody laboratoryjno-brygadowej zupełnie Od razu po obaleniu samodzierżawia na Ukrainie rozpoczął się żywiołowy proces ukrainizacji szkoły, przede wszystkim podstawowej, gdzie uczyli się głównie dzieci chłopów i robotników, a nauczycielami byli tacy sami wywodzący się z ludu ludzie, jak i uczniowie. Konieczność ukrainizacji edukacji szkolnej polegała na tym, że stara szkoła była środkiem rusyfikacji narodu ukraińskiego, a udział procentowy w niej Ukraińców nie odpowiadał składowi narodowościowemu ludności. Uzyskawszy w czasach Centralnej Rady możliwość swobodnego rozwoju państwowego, ukraińska elita narodowa z natchnioną determinacją budowała nową ukraińską szkołę demokratyczną.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

W magicznym zwierciadle książki

W jakim gatunku napisano tę książkę? Wspomnienia? Nie tylko i nie tyle, bo tak skromne określenie zawęziłoby spektrum autorskiego spojrzenia. Może szkice? Jeszcze węziej… Opowiadania dokumentalne? Tak, i nie w pełni. Wspomnienia artystyczne?.. Nie, lepiej zostawić poszukiwania gatunku zawodowym krytykom, zaznaczając jedynie, że ta czy inna definicja nijak nie wpłynie na kompozycyjną zwartość utworu. Dla mnie najtrafniej powiedziano to w podtytule: „Tego, czego nie znajdzie się w historii literatury”. Iwan KORSAK, m. Łuck Wydawnictwo „Jarosławiw Wał” wypuściło na świat książkę Michaiła Słaboszpyćkiego „Przecieranie zwierciadła”. Czytelnik od dawna czekał na takie wydanie — znaczne objętościowo i treściowo. Jeżeli Ułas Samczuk w swoich „Na białym koniu”, „Na koniu gniadym” dał nam błyskotliwe obrazy z historii literatury ukraińskiej pierwszej połowy i połowy ubiegłego stulecia, to „Przecieranie zwierciadła” istotnie przciera zaparowane szkło niedalekiej naszej przeszłości i dni dzisiejszych na niwie literackiej (i nie tylko), uwalnia widnokrąg od zaparowania stereotypami, ideologicznymi przesądami i podobną „wilgocią”, daje takie same błyskotliwe obrazy z naszych czasów. W książce mowa o spotkaniach, korespondencji, wspólnym rozwiązywaniu ważnych spraw, a także o szeregu bohaterach, którzy odeszli w zaświaty i o których autorowi trzeba było skrupulatnie, ziarnko po ziarnku, zbierać wieści. Te nazwiska są szeroko znane i zupełnie dla wielu nieznane: Marian Koć, Anatol Łysyj, Stanley Peterson, Piotr Jacyk, Andrij Komorowski, Ołeksandr Charczenko, Tetiana Symyrenko-Thorp, Anatol Szewczenko, Hryhorij Tiutiunnyk, Roman Andrijaszyk, Stepan Horłacz, Jewgienija Pasternak, Dmytro Nytczenko, Serhij Domazar, Mykoła Łukasz, Wołodymyr i Leonid Kiseljowie, Wołodymyr Kaszyćkyj oraz jeszcze szereg nazwisk o niezwykłych losach… Oni na zawsze weszli jedni do literatury ukraińskiej, inni do dziedzictwa kulturowego, do historii narodu i państwa. Różnorodna, wielowymiarowa książka, hojna w to, co dotąd nieznane zdecydowanej większości naszego ludu. Bez wątpienia wydanie warte uwagi literatów, historyków, dociekliwych badaczy innych dziedzin. Dlatego chciałbym zatrzymać się tylko przy jednym motywie, który autor ani trochę nie wyeksponował, którego nie szczegółowo nie rozwinął, chyba że mimochodem musiał o nim wspomnieć, mówiąc zupełnie o czym innym. Słynne „Zachód nam pomoże”… Mniej słynne, ale również spowite nadziejami i oczekiwaniami, jak mgły nad rzeką i jeziorem jesiennym świtem: „diaspora stanie nam w pomocy”. I bardzo rzadko zastanawialiśmy się: a co my, bracia, zrobiliśmy dla tej diaspory, rozproszonej przez nieubłagane okoliczności po świecie i kontynentach? Autor książki być może nie zauważał, jak „przecierając lustro”, mimochodem „zaświecił” swój wkład w zaniedbaną przez nas budowę mostów i mostków, łączących wielomilionową diasporę z ojczystym krajem. Przypomnijmy więc choćby „Nie zgubionego ukraińskiego człowieka” Michaiła Słaboszpyckiego, gdzie pięćdziesiąt pięć z połową opowieści o Ukraińcach różnego losu z krajów, zakątków i zakamarków świata, „Marię Basznircewą” z unikalnym ukazaniem psychologii młodej duszy, ukazaniem, do którego poziomu nie znajdzie się w literaturze europejskiej, a także „Ukraińca, który odmówił bycia biednym”, „25 poetów diaspory ukraińskiej”, „Ukraińskich mecenasów”, „Z głosu Klio”, „Poetę z piekła” i inne, nie zatrzymując się na działalności przewodniczącego sekretariatu Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej. To odrębna obszerna karta życia autora książki, jak i najnowszej historii naszej. A niech ktoś mi powie, gdzie zaczyna się i kończy literatura, jak i związek z diasporą, w tak pięknej sprawie, jak Międzynarodowy konkurs znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka — konkurs, którego celem jest utrwalenie państwowego statusu języka ukraińskiego, podniesienie jego prestiżu, wychowanie szacunku dla kultury i tradycji narodu ukraińskiego. Biorą w nim udział miłośnicy ojczystego języka od Ukrainy aż po Australię czy Ameryka Południowa. Opowieść o każdym bohaterze książki nie pozostawi czytelnika obojętnym obserwatorem, bo pisana jest tą opowieścią piórem niezobojętniałym, piórem doświadczonego mistrza. Choćby rozdział o Tetianie Symyrenko-Torp. Sądzę, że niejednemu ściśnie się serce, gdy będzie czytał wiersze o tej sławnej rodzinie. Chwała Bogu, dziś znane jest imię Platona Symyrenki, jak i jego syna Lewka Platonowicza, jak i wnuka Wołodymyra Lewkowicza. Ale był czas, gdy zniszczona przez Moskwę i moskiewskich najeźdźców i darmozjadów rodzina stopniowo odchodziła w niebyt ludzkiej pamięci. I nie tylko na terenach, które nazywały się sowieckim państwem. W jednym z listów do Ukrainy Tetiana z goryczą pisała, jak poproszono ją na jakiejś ukraińskiej imprezie o odczytanie referatu, a ona zaproponowała opowiedzieć o rodzinie Symyrenków. Lecz w odpowiedzi usłyszała: „Ech, pani T., o swojej rodzinie to my wszyscy możemy mówić. My chcemy o kimś sławnym”. Nie znają Symyrenków także nieukraińscy specjaliści. Ci, którzy znali, dawno pomarli. A współczesnym nie było od kogo usłyszeć. Słowa córki nie mają wagi”. Michaił Słaboszpycki korespondował z córką Wołodymyra Symyrenki i z tych listów wiersz po wierszu wypełniał się życiorys wybitnego uczonego, który jeszcze całkiem młodo marzył, by „pokryć sadem cały świat”. Ojciec Tetiany rzeczywiście w życiu napatrzył się na moskiewskich „miczurinowców” i janczarów: sporo szkód narobili… Od lat trzydziestych aż do połowy lat sześćdziesiątych ci „miczurinowcy” w pocie czoła zakopywali w grobie genetykę i całą naukę biologiczną. Niszczyciele świątyni wiedzy wtargnęli w ówczesne życie nagle, spod szatańskich kopyt uniosły się chmury trującego pyłu, pozostawiając po sobie tysiące śmierci, i tak samo nagle zniknęli w niebycie. Pamiętam, że w drugim korpusie Ukraińskiej Akademii Rolniczej w Holosiejewie wisiał ogromny, na całą ścianę portret „miczurinowca” Trochyma Łysenki. I pewnego ranka patrzę — coś się zmieniło: rzeczywiście, tam gdzie wieczorem wisiał ten portret, teraz widzę dokładnie taki sam pod względem rozmiarów portret księdza, morawskiego biologa i botanika, jednego z fundatorów współczesnej genetyki Grzegorza Mendla… Starsze pokolenie pamięta, że największą naukową obelgą było… „weismannizm-morganizm-mendelizm”. Podobnie jak pamięta zarozumiałe wezwanie Miczurina: „Nie powinniśmy czekać łaski od przyrody, wziąć ją — to nasze zadanie”. I oto u Wołodymyra Symyrenki powstało i narastało przeciwstawienie się „miczurinowcom”, którzy w mieście Kozłow w obwodzie tambowskim otworzyli Ogólnounijny instytut gospodarki owocowej i jagodowej i dążyli do zagarnięcia pod siebie całej nauki biologicznej. Było to dziwne starcie z „kozłowcami”: Wołodymyr Symyrenko, który został profesorem Kijowskiego Instytutu Politechnicznego, instytutów w Umaniu i Połtawie — a dziadek-samouk, choć z natury zdolny, lecz nawet gimnazjum nie ukończył, kasjer towarowy i zegarmistrz. Symyrenko w dwudziestym roku już kierował sekcją sadownictwa i ogrodnictwa Ogólnoukraińskiego Komitetu, gdy Miczurin dla dorobienia łatał jeszcze dziurawe wiadra: władza radziecka płaciła grosze, dopóki sowiecka polityka nie wdarła się w biologię jak tornado… Wołodymyr Symyrenko nie ustępował przed tymi próbami „zagarnięcia nauki i naukowców”, nie bał się z wysokich trybun naukowych nazwać ignorancji ignorancją: — Nie zgadzam się z jego metodą, nie zgadza się z nim też szereg innych pracowników. Wiemy, że w tej sprawie istnieje cały szereg poglądów. Iwan Wołodymyrowicz Miczurin uważa, że można

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wyprowadzać hybrydy drogą krzyżowania i że można drogą zastosowania mentora zmienić genetyczną istotę hybryd. Ja w tym przypadku w to nie wierzę, uważam, że to nie jest metoda, i takiego samego punktu widzenia przestrzega ogromna liczba ludzi zarówno u nas w Związku, jak i poza jego granicami. Uczonemu światowej klasy, który jeszcze w młodości marzył, by „okryć sadem cały świat”, wydają wyrok śmierci — raz, i drugi, i kula przybysza ze wschodu przerywa jego życie. Tetiana Wołodymyriwna Symyrenko była wdzięczną korespondentką w wymianie listów. Wszystko, co znajdowała w publikacjach o rodzinie, starannie kopiowała i przesyłała Mychajłowi Fedotowyczowi. A gdy wyszła w świat książka M. Słaboszpyckiego „Ukraińscy mecenasi”, to nie powstrzymała się w liście: „Całkiem się rozczuliłam, zobaczywszy Platona i Wasyla Fed-ów na okładce, a Tet. Iw. na stronie tytułowej. [...] Kulturalne, eleganckie wydanie”. A jeszcze Liga Ukraińskich Mecenasów, gdzie dyrektorem wykonawczym jest Mychajło Słaboszpycki, ustanowiła nagrodę imienia Wasyla Symyrenki, której dostępuje się za wybitny wkład w budowę państwa Ukrainy, za wspieranie podnoszenia autorytetu Ukrainy na świecie. Książka „Przecieranie lustra” rozpoczyna się ciekawymi epigrafami. Gabriel García Márquez: „Nie ma na świecie nic trudniejszego niż życie”. To może przed czytelnikiem wydanie, które jest przesiąknięte pesymizmem, który na żadnych wiatrach nie wywietrzeje i nie wyschnie? A gdzie tam, w tej książce nawet złowrogi diabeł nie znajdzie skomlenia i narzekania, choć jest tu wiele ciężkiej prawdy, cierpień i niedoli. Autor redaktorskim ołówkiem gorzkich stron nie wykreślał; przeciwnie, książka potężnie ładuje „akumulatory duszy”. I podkreśla to jeszcze jedno powiedzenie-epigraf Hansa Selye: „Dla tego, kto nigdzie nie płynie, nie ma wiatru pomyślnego”. Zatem „lustro przetarte”. Magiczne to lustro: w nim nagle widzimy nadzwyczaj dziwne obrazy, gdzie zapomniani bohaterowie, nie wymyśleni i nie namalowani, nie z brązu lub granitu, a żywi, z radościami nieczęstymi, za to często z przejmującym bólem, z losami, które nieśli na swoich utrudzonych barkach, nie narzekając na ciężar, choć od niego dawno już na ciele odciski krwawe; oni zginali się pod tym ciężarem, ale nie porzucali i nie kajali się, gdy chodziło o służenie ojczystemu krajowi; w tym lustrze gwałtowność wydarzeń zbliżała się do prędkości światła i zgodnie ze wszystkimi prawami fizyki niewiarygodnie ściskał się czas oraz wykrzywiała przestrzeń: ktoś zadrży, zaglądając w to lustro, zobaczywszy w nim podłość, cierpienie i krew oraz zdradę, a ktoś na to nie zwróci uwagi, a będzie widział prawdziwych rycerzy, pięknych synów i córki ziemi swojej, czyja wielkość, znaczenie czyje i przez szkło zaparowane widnieje wyraźnie i pozostaje już na wieki. Jeśli chodzi o autora książki, to on w żadnym rozdziale nie dawał oceny sobie, nie mierzył na metry, stopy czy jardy swojego twórczego wzrostu, chyba że oto wyrwało się mimowolnie: „Mnie pytano: czy chciałbym żyć w Kanadzie? Tak, odpowiadałem. Chciałbym. Gdyby w domu nie było grobów moich rodziców i przodków. Gdybym nie był ukraińskim literatem, który, moim zdaniem, jednak musi być ze swoim narodem. Mnie nie raz było smutno, a niekiedy (w czasach Kuczmy) nawet wstrętnie wracać na Ukrainę. Ale wracałem. Choć mogłem pozwolić sobie — i miałem ku temu wszelkie warunki — zostać tam. Tu mój dom i moja życiowa przystań. I na to nie ma rady”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Adler KOROLIW Odgłosy niepokoju

Matkom Rosji Pytam was z bólem o to, czy spokojnie wy w nocy śpicie i czy w tym czasie wam nie mącą snów wasze zabite córki i synowie? Bo przecież nie wierzę — pukają do snów i nocami pojawiają się oni, wszyscy jeszcze żywi, jeszcze nie zabici, którzy nie nacieszyli się tym światem. I we snach pytają oni: czy rodziliście nas dla wojny? I czy nie na krwawy rozkaz złośliwego złego szatana zginęliśmy w płomieniach wojny?.. “Bratnia miłość” Niespokojnie na duszy, gdy wspomnisz: ty na świecie nie jesteś sam, ty brata masz. Tak kocha on “po bratersku”, że od rana do ciebie w gości jeździć… na czołgu. Oprócz tego, na obiad i kolację jeszcze uparcie przyjeżdża na BTR-ze i wszystkich straszy wilczym apetytem: żre, chwyta, rwie — i wciąż nie jest syty… Odgłosy niepokoju Znowu i znowu — ból i krew oraz odgłosy niepokoju nad krajem, gdzie płonie wojna i na wieki ona naszych najlepszych synów zabiera. Ta piekielna wojna — obłudna, ponura, nam ona już w gardle stoi. Już nie dni, a lata. I najjaśniejsze myśli po niej — w popiele czarnym. Lecz w godzinę nie łez, a pieśni, kiedy ucichną wszystkie “grady” i armaty i będą dzieci dla pokoju dorastać — uśmiechnie się zapłakana matka w Pański uświęcony dzień. Stare wierzby Niczym stare znajome płótno, lekko wyblakłe, pożółkłe z czasem, — one stoją tutaj i tak dawno, jeszcze, może, od czasów Tarasa. Niedolą ich los wybrzmiał. Wydaje się, że to nie wierzby — wdowy zeszły się sobie tutaj, na końcu wsi dla cichej serdecznej rozmowy. Lecz jedna drugą wciąż pyta: a co to tam nad gościńcem kurnym? Spójrz, czy nasi chłopcy nie wracają z tej nienasyconej wojny? Północne chmury Krajów mroźnych przybłędne dzieci. Ich obraz — ponurość i chłody. Ich matka — północ, ich ojciec — wiatr, ich siostry — zamiecie, śniegi — bracia. Natrętnie suną — obce, dalekie, nieprzyjazna przestrzeń dla nich, niby koń, płyną, jakby “od wareskich do greckich”, ponad międzygórzami, jasnymi dolinami. Zostawia zmierzch i nieufność ich nieskończony zimny szlak. Ciężkie, zimne — one bez miary w nasze niebo pełzną… Pełzną. W dni narodowej żałoby Uwalnia się dusza od cieni strachu, wieńce na kamieniu, niczym sama smutek. Zamrzyjcie poeci, pohamujcie patos — napełnijcie strofy tęsknotą milczeń. Spójrzcie: w wyżynie, gdzie nieodwracalnie nam świeci przenajświętsza błękitność, tam aniołów-synów niebiańska sotnia. Pielęgnuje pamięć ich imiona. Oni wrócili… Oprócz tych, którzy już w raju, oni wrócili i myśli nieostygłe nam przynieśli. …A z nimi i swoje piekące bóle — nieustające. I ile jeszcze, kto wie, one boleć będą, wystąpią skądś. Pomyśleć strach — jak długo ta wojna za nami śladem będzie się wlec?!. W noce bożonarodzeniowe Ryczą oszalałe auta, i, uszy zatykając, stolica już pragnie szampanem się zalać. I wiedzieć nie chce nikt, jak gdzieś tam w noce bożonarodzeniowe chłopcy, co dzień niezwyciężeni, łamiąc chleba kawałek, nie w modnej nocnej restauracji — w zimnej zimowej mgle nie śpią w tak zwanym ATO. 6.01.2016 r. *** I znowu, znowu żałobna pieśń płynie, nijak nie urywa się ona. Swoich synów chowa Ukraina — najlepszych odbiera nam wojna. Wy milczycie, lecz głos wasz nam słychać, nie ucichł on i nie poszedł na dno. My nie zapomnimy was — wy nasze Kruty, serca gorące — wasz sztandar. …Opłakujemy, chowamy najlepszych, synowskiej uczymy się prostoty. Swoich dzieci… chować je tak ciężko. Za to, Wielki Boże, nas przebacz. Nasze słowo Czy to zgubiliśmy gdzieś, czy też nie mieliśmy my szczęścia podkowy? I nieszczęściem przyszło nam koni kozackich kuć. Ponad trzysta lat, jak do naszego rodzimego Słowa z biczami przyszła oszalała Piotrowa pieczęć. Lecz ono, jeszcze żywe, omijając pańskie pałace, owinięte żałobą, poznawszy znęcanie i śmiech, ogrzewało się w ścianach prostej chłopskiej chaty, przywierało duszą do ciepłych słomianych strzech. I ożywało między nimi, zmartwychwstawało zgorzkniałe Słowo i nad nami wzeszło, niby poranna jasna zorza. Nabiera sił — i rośnie, płonie tęczowo na proroczej twarzy Kobziarza. Nie ma tylko miejsca dla wojny Małe dziecko na asfalcie maluje lato, słońce, kwiaty. Już niby wszystko namalowało — i to, co jej ptaszyna wyśpiewała, i to, co wymyśliła sama. Lecz jeszcze oto będzie kwiat szczęścia, który pielęgnuje świat cały, — zleci gołąbką Picassa do namalowanych niebios. I płonie, i rozkwita w spokoju błękitności… Jest i pieśni miejsce w rodzimym kraju — nie ma tylko miejsca dla wojny. Niedawno studenci stowarzyszenia literackiego “Radosyń” witali z okazji 80-lecia jednego z weteranów swojego twórczego ośrodka — poetę i malarza Adlera Koroliwa. Z wykształcenia jest on malarzem-grafikiem, długi czas pracował jako wykładowca w dziecięcej szkole plastycznej. Razem z żoną-artystką Ludmyłą Łysenko stworzyli szereg wspaniałych gobelinów. Wśród nich — monumentalny tryptyk “Łesia Ukrainka, Taras Szewczenko, Iwan Franko”, który obecnie przechowywany jest w zbiorach Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Adler Koroliw jest członkiem NSPU od 1999 roku. Autor zbiorów “Stracone świątynie”, “Książęce łowy”, “Międzysezonie”, “Przeziębiony wiatr”. Jego pióru należy się dobrze znany cykl poetycki “Szewczenkowe autoportrety” — odtworzenie w słowie praktycznie wszystkich znanych autoportretów Kobziarza. Do wierszy Koroliwa utwory kameralne i chóralne pisali znani kompozytorzy Jurij Iszczenko i Łesia Dyczko. Kilka pieśni narodziło się w radosyńskim kręgu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

wyzwolicieli, a ogród i dom niszczyli, jak tylko mogli. Dla tychże wyzwolicieli oddano najlepsze budynki w mieście, a także najlepsze pomieszczenie dla, oczywiście, rosyjskiej szkoły, w której kiedyś była gimnazjum, oczywiście, polskie. Na potrzeby przedszkola i żłobka przearanżowano pokoje. Na zewnątrz wycięto wspaniałe bzy, które gdy kwitły, pachniały na całe centrum miasta. Zniszczono ogrodzenie. Do domu zaczęto dobudowywać w stylu radzieckiego konstruktywizmu różne komórki na potrzeby gospodarcze, przez co zyskał on zniekształcony wygląd. Później dla przedszkola znaleziono bardziej godne miejsce, a dom po sanitarnym bieleniu w 1972 roku przekazano dla miejskiej biblioteki dla dorosłych i dzieci, które również tułały się bezdomne w zupełnie nieprzystosowanych pomieszczeniach. Zrozumiałe, że dawny ogród, który tak dziwił gości domu, został zniszczony, a władza nie znalazła nic lepszego, jak pozwolić wybudować tu swój dom byłemu działaczowi społecznemu ze wsi Haliczany. Z lewej strony przed domem wybudowano pierwszy za władzy radzieckiej dwupiętrowy dom towarowy, który od tego czasu przekształcał się w różne placówki, był przearanżowywany, przemalowywany na różne kolory, zmieniał szyldy, ale zawsze miał schludny i zadbany wygląd na tle obdrapanego domu Ozarkiewiczów, którego nie domyślono się doprowadzić do jakiegoś przyzwoitego wyglądu nawet w 1996 roku, kiedy przed nim na placu odsłonięto pomnik ofiar represji „Zraniony anioł”, którego autorem jest rzeźbiarz Mychajło Dmytriw z Fastowa, ale urodzony we wsi Wowczuchy w rejonie gródeckim. Na fasadzie domu umieszczono tablicę pamiątkową o tym, że w latach 1900–1903 mieszkał w nim Łeś Martowycz. A gdzie tablice dla nich — sławy i dumy ukraińskiej kultury Ozarkiewiczów? Bibliotekę wraz z nadejściem władzy radzieckiej, zgodnie z zasadami nazistów, spalono, całkowicie nieznany jest los portretów i płócien Kornyły Ustianowycza oraz Teofiła Kopystianskiego, o których istnieniu pisała prasa. Nieznany jest los rękopiśmiennych wspomnień ks. Iwana Ozarkiewicza, kolekcji starych ewangelii i nut. Nieznany jest los rękopisów Mykoły Ustianowycza, Antona Lubycza-Mohyłnyckiego, pamiątek po Ruskiej Trójcy, autografów i dedykacji Łesia Martowycza, Wasyla Stefanyka, Iwana Franki oraz wielu innych działaczy naszej kultury. Czy uda się je odnaleźć i czy żyją jeszcze ludzie, którzy o tym wiedzą? Jaki los czeka dom Łonhyna Ozarkiewicza w Gródku? Jak rozporządzimy tą bezcenną i unikalną pamiątką naszej duchowości nawet teraz, wiedząc, co znaczy ten budynek dla nas? Czy można było jeszcze pociągnąć do odpowiedzialności osoby, które grabiły dom Ozarkiewiczów, czego świadkiem była Marija Iwaneć, wnuczka Olhy Roszkewycz-Ozarkewycz, która przyjechała z Kanady w 2004 roku? Grób Ozarkiewiczów na 59. polu Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie został splądrowany. Na nim już nie odnowić zniszczonych portretów Łesi Bażanśkiej i jej ojca. Wszystko plądrujemy…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Dom nad rzeką

Roman HORAK. Zakończenie. Początek w nr 32, 33 z 2017 r. Dom w Gródku stał się swoistym centrum dla wielkiej rodziny Ozarkiewiczów i Okuniewskich, którzy zjeżdżali się tutaj najczęściej na imieniny Łesi Bażańskiej. W 1900 roku Longin Ozarkiewicz przyjął do swojej kancelarii adwokackiej na stanowisko aplikanta znajomego Łesi Bażańskiej ze Lwowa, Łesia Martowycza, do którego obowiązków należało przygotowywanie dokumentów do rozpraw sądowych. Tutaj Łeś Martowycz mieszkał do początku 1903 roku i właśnie wtedy ukazał się jego pierwszy zbiór opowiadań „Nie-czytelnik” (1900), a w antologii „Wiek” w 1902 r. z inicjatywy M. Kociubynskiego wydrukowano najbardziej znane opowiadanie Łesia Martowycza „Chłopska śmierć”. Tutaj trwało formowanie drugiego zbioru „Chytry Pańko i inne opowiadania”, który ukazał się w 1903 roku. Tutaj, dzięki Łesiowi Martowyczowi, narodziło się znane słowo o galicyjskich renegatach „chruń” oraz znany szkic „Iwan Ryło” o człowieku, który jest pierwszy tam, gdzie dają, i znika, kiedy trzeba dać. W latach 1900—1902 Łesia Martowycza odwiedzał Wasyl Stefanyk i zatrzymywał się u niego na kilka tygodni. Na adres Ozarkiewiczów przychodziły listy z całej Ukrainy. W 1902 roku z dalekich morskich podróży powrócił Jarosław Okuniewski. Właśnie wtedy wyszła druga księga jego „Listów z obczyzny”. Obiecał przyjechać do Gródka i z tej okazji zjechało się tutaj bardzo wielu przedstawicieli inteligencji ze Lwowa i z innych miejsc. Przybył także Iwan Franko, którego do siebie do wsi Wołczuchy zaprosił jego towarzysz i pisarz Wasyl Zahajewycz. Było to w Zielone Świątki, Iwan Franko w tamtejszej cerkwi oraz w cerkwi sąsiedniej wsi Dołyniany z powodu choroby diaka czytał „Apostoła”, o czym dzisiaj przypominają tablice pamiątkowe w tych wsiach. Już w 1900 roku Łesia Bażańska zaprzestała występów koncertowych. Poważnie zachorowała. Gruźlica w tamtym czasie była chorobą nieuleczalną. Leczenie nie pomagało. 15 lipca 1906 roku Olesia Bażańska zmarła w górskim kurorcie Zakopane. Została pochowana na 59. polu Cmentarza Łyczakowskiego w grobie matki. W 1920 roku pochowano tutaj także Porfyra Bażańskiego. W 1921 roku Longin Ozarkiewicz zbudował nagrobek dla rodziny, który w zdewastowanej formie dotrwał do naszych czasów. W 1959 roku w tym grobie zostanie pochowana także córka Olesi Bażańskiej, Oksana (po mężu Birecka). Longinowi Ozarkiewiczowi tak i nie udało się spocząć obok ukochanej żony. Całą swoją miłość i siły skierował na dzieci, Oksanę i Iwana. Oksana została znaną pianistką. Uczyła się w Wyższym Instytucie Muzycznym im. M. Łysenki, wyszła za mąż za adwokata Kostiantyna Bireckiego, który pracował w kancelarii adwokackiej jej ojca. Zajmowała się intensywną działalnością koncertową. W latach 1912—1914 brała aktywny udział w koncertach szewczenkowskich, zarówno z samodzielnym wykonywaniem utworów, jak i jako akompaniatorka lwowskiego „Bojana” i „Bandurysty”. Przed słynnym przełamaniem brusiłowskim i zajęciem Galicji przez wojska rosyjskie w 1914 roku, wraz z mężem i ojcem wyjechała do Wiednia, a w 1918 roku przeniosła się do Gródka do rodzinnego domu. Musiała zaopiekować się chorym ojcem i dziadkiem Porfyrem Bażańskim. W 1934 roku otworzyła w swoim domu szkołę muzyczną, którą prowadziła do wydarzeń września 1939 roku. Kontrolę nad szkołą sprawował profesor Wyższego Instytutu Muzycznego im. M. Łysenki we Lwowie Stanisław Ludkewycz. Wraz z przyjściem władzy radzieckiej zaczęły się jej prawdziwe moralne męki. Pijane oficerstwo żądało, aby grała im na fortepianie podczas swoich orgii. 13 kwietnia 1940 roku została aresztowana wraz z ojcem i wysłana do wsi Wiedienka w obwodzie kustanajskim, gdzie 12 grudnia 1940 roku zmarł ojciec i został tam pochowany… W 1947 roku powróciła po pracach poprawczych do domu. Budynek w Gródku został znacjonalizowany, a wcześniej całkowicie rozgrabiony i zdewastowany. Tylko niektóre z eksponatów trafiły do Muzeum Narodowego we Lwowie. Książki z biblioteki zostały wyrzucone na podwórze i spalone. Wśród nich były wydania z dedykacjami wielu ukraińskich pisarzy. Taki sam los czekał całe archiwum rodziny Ozarkiewiczów. Zginęły w ogniu listy Iwana Franki, Łesia Martowycza, Wasyla Stefanyka, Mychajła Kociubynskiego i wielu innych znanych działaczy ukraińskiej kultury, którzy korespondowali z rodziną Ozarkiewiczów. Mężowi Oksany Bireckiej udało się wyjechać za granicę przed przyjściem władzy radzieckiej. Powrócił w czasie wojny i próbował uporządkować sprawy archiwum rodzinnego. Był jednym z tych, którzy formowali ochotników do ukraińskiego batalionu „Galicja”. Wyjechał z Gródka przed ponownym przyjściem wojsk radzieckich. Nadzieje na odzyskanie domu przez Oksanę Birecką były płonne. Jaką hańbą do dzisiejszego dnia piecze fakt, że po powrocie przyszła do domu rodziców, zerwała gałązkę bzu — i w tym samym momencie została schwytana przez gródecką milicję i wtrącona do więzienia za „zamach” na „własność państwową”. Potrzebna była interwencja Stanisława Ludkewycza, aby po tygodniowym areszcie ją wypuszczono i zabroniono pokazywać się w Gródku… Po długich mękach, dzięki Wasylowi Barwińskiemu, udało jej się znaleźć pracę we Lwowie. Zmarła w 1959 roku, została pochowana w grobie dziadka i matki… Nie mniej tragiczny los przypadł w udziale bratu Oksany Bażańskiej-Bireckiej, Iwanowi. W młodych latach stał się aktywnym działaczem młodego wówczas ukraińskiego sportu, a także był jednym z organizatorów „Płastu” oraz jednym z organizatorów Zjazdu Siczowego we Lwowie w 1912 roku. Jako jeden z pierwszych zgłosił się do tak zwanego legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych i przeszedł z nim ciężką drogę aż do samego końca. Brał udział w walkach na legendarnej Makówce, za co otrzymał stopień chorążego. Został delegowany przez Strzelców Siczowych do organizacji „Ochrona Ukraińskich Strzelców Siczowych”, gdzie leczyli się ranni bojownicy tej sławnej formacji wojskowej. Stał się także fotokronikarzem Strzelców Siczowych. Miał aparat fotograficzny i na taśmie filmowej utrwalał całą drogę strzelców. Tę samą pracę kontynuował w „Ochronie”, wykonując przy tym swoje główne funkcje związane z zapewnieniem działalności placówki. W tamtym czasie w tej ochronie przebywał Iwan Franko — Iwanowi Ozarkiewiczowi było pisane zrobić jego ostatnie fotografie. Podczas zrywu listopadowego zdobywał Lwów. Był aktywnym pomocnikiem Dmytra Witowskiego przy tworzeniu Ukraińskiej Armii Halickiej. Walczył z bojownikami armii J. Hallera. Z armią poszedł na Wielką Ukrainę po oddaniu Lwowa Polakom. Brał udział w ustanawianiu ukraińskiej państwowości w Kijowie. Po- Klasztor franciszkanów w Gródku trafił do słynnego czworokąta śmierci, z którego wyszedł żywy i dotarł do domu. Musiał przebywać w nielegalnej sytuacji aż do ogłoszenia amnestii dla byłych żołnierzy Ukraińskiej Armii Halickiej. Ukrywał się w Borysławiu, gdzie pracował jako robotnik w kopalniach ozokerytu. Nie mając możliwości kształcenia się w wyższych uczelniach w okupowanej przez Polaków Galicji, wyjechał do Podiebradów, gdzie wstąpił do Akademii Górniczej i z dyplomem inżyniera górnictwa oraz wysokiej klasy specjalisty w dziedzinie naftowej powrócił w 1932 roku do Galicyjskiej Kalifornii i pracował tam w zawodzie aż do 1939 roku, a przed nadejściem armii radzieckiej wraz z żoną Marią Terlecką (ze znanego rodu borysławskich Terleckich) wyjechał do Wiednia, gdzie przebywał aż do czasu odwrotu wojsk radzieckich w głąb Rosji. Powrócił do Borysławia, gdzie pracował jako naczelnik wydziału górniczego. W 1944 roku ponownie wyemigrował do Wiednia, a przed zajęciem go przez wojska radzieckie wyjechał do Toronto. Musiał pracować na różnych stanowiskach jako robotnik niewykwalifikowany, często na nocnych zmianach, co znacząco podważyło jego zdrowie. Mając w sobie ostre poczucie obowiązku narodowego, nawet w tych bardzo trudnych dla niego chwilach Iwan Ozarkewycz nie przestawał pracować na rzecz sprawy ukraińskiej. Stał się aktywnym członkiem Bractwa Ukraińskich Strzelców Siczowych oraz aktywnym członkiem Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Temu ostatniemu oddawał wszystkie zarobione pieniądze na wydanie Encyklopedii Ukrainoznawstwa, której wydawanie rozpoczęto w Sarcelles we Francji. Dla tej encyklopedii zbierał materiały, pisał artykuły, robił zdjęcia. Owocna była jego praca z czasopismem „Wilne słowo”, gdzie zamieszczał swoje artykuły i wspomnienia. 25 kwietnia 1959 roku odszedł. Z rodzinnego domu prawie nic nie pozostało. Dom Ozarkewyczów wraz z nadejściem władzy radzieckiej został znacjonalizowany, jego gospodarze zostali wywiezieni pierwszymi transportami do Kazachstanu, a sam dom został ograbiony. Rozkradano wszystko, co można było rozkraść. Ikony po prostu palono jako „opium dla ludu”. Po wojnie w tym domu zorganizowano żłobek dla

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

«Bunt duszy przeciwko fałszywemu rozumowi» Iwan Czendej w kręgu współczesnych. W 95. rocznicę urodzin pisarza. — Użhorod, 2017

Smutnie spogląda z tablicy pamiątkowej Łeś Martowycz. Ani Ozarkiewiczom, ani Iwanowi Frankowi czy Wasylowi Stefanykowi tablic pamiątkowych jeszcze nie ustawiono. W stawie w Gródku, gdzie łowił ryby Iwan Franko, łowić ich już nie można… A i stawu, który był wtedy, już nie ma. Zrujnowany… Wraz z przyjściem władzy radzieckiej nastały smutne czasy także dla kościoła, który stoi obok domu Longina Ozarkiewicza. Zamknięto go i oddano pod różne magazyny na świadome zniszczenie. Wraz z nadejściem ukraińskiej państwowości, przy aktywnym wsparciu władz miejskich oraz Polski, został on odnowiony i okazało się, że w Gródku jest niemało rzymskich katolików, których dotąd prawie nie było. Teraz na nabożeństwach w kościele jest pełno ludzi. Skąd? Czyżby to kolejny przejaw naszej niższości? I na kościół miło popatrzeć. I czują się jego duchowni w mieście całkiem komfortowo. Prawda, mogą narzekać, że społeczeństwo nie pozwoliło im ustawić przy kościele Franciszkanów znaku pamiątkowego królowi Jagielle, który dał początek kolonizacji kraju i planowej denacjonalizacji Ukraińców, w formie wielkiego znaku z napisem w językach polskim, ukraińskim i litewskim. Za to to wielkie serce ustawiono na terenie kościoła. W samym centrum. Ale nikt nie zamierzał odbudowywać zniszczonego domu Longina Ozarkiewicza, który bielono jeszcze w czasie wojny. Bez tego domu wyobrazić sobie centralny plac Gródka po prostu nie sposób. Prawda, stoi on nieco z boku, naprzeciwko głównego wejścia do dawnej Gródeckiej Szkoły Średniej nr 2, a teraz Gródeckiego Gimnazjum, którego uczniowie mają możliwość porównywać, jak władze miejskie odnoszą się do swojej historii i kultury, a jak odnosi się Polska, gdzie niszczono i niszczy się nasze zabytki, do pozostałości swojej kolonialnej kultury na naszych ziemiach. Zresztą, mają możliwość porównywać nie tylko uczniowie tego gimnazjum. Przed kościołem często zatrzymują się turyści z Polski, którzy podróżują do „naszego Lwowa”. Oni również mają możliwość porównywać. I mają możliwość śmiać się z nas w kułak. Tak i stoi dom Ozarkiewicza z obdartymi ścianami, połamanymi rynnami, zrujnowanym dachem, od którego ściany nasiąkają wilgocią i walą się na ziemię. Dawne luksusowe metalowe ogrodzenie zniknęło, zniknęły też słupki, do których było mocowane. Wszędzie spustoszenie, zaniedbanie i brak uwagi do tego, z czego przede wszystkim powinien być dumny Gródek… Każdy kandydat na stanowisko burmistrza w swoich programach wyborczych przysięga doprowadzić ten dom do należytego stanu, umieścić tu muzeum krajoznawcze, w którym będzie i historia Ozarkiewiczów, i ich rola w historii miasta. Teraz takie muzeum krajoznawcze gnieździ się w dwóch maleńkich pokojach miejskiego ratusza, w których nie ma gdzie się obrócić i z których ciągle próbują je wyeksmitować, bo nie ma gdzie pomieścić potrzebnych władzy urzędników. Zresztą, nie ma z czego być dumnym Gródkowi z taką historią i takim muzeum… I stoi jako hańba dom Longina Ozarkiewicza nad rzeką, która kiedyś zwała się Wereszycą z akcentem na drugiej sylabie, a teraz Wereszczycą z akcentem na trzeciej sylabie, i uczą się na stosunku do niego, a przy okazji także do naszej kultury i historii, uczniowie gimnazjum, które znajduje się naprzeciwko… Petro SOROKA Iwan Czendej nie był po prostu profesjonalnym pisarzem, solidnym rzemieślnikiem, było mu pisane stać się znaczącą postacią epoki z Bożym piętnem na czole. Czasami nadużywamy tego określenia „znaczący”, jest ono w naszych czasach zniwelowane i sprofanowane, ale trudno znaleźć dla niego zamiennik. I. Czendej jest wielki nie tylko stylem pisania, ale i stylem życia. Do charakterystyki „mistrz pióra” przylega wysokie słowo „gospodarz”. O domu, który wzniósł własnoręcznie, krążą legendy, tak jak o jego książkach. „Orlim gniazdem” nazwał go P. Perebyjnis, podkreślając: „Tego domu nie można opisać. Bo ten dom — to obraz. I najlepsze odtworzenie będzie tylko reprodukcją. A wspólne dzieło Marii i Iwana Czendejów tak i pozostanie na świecie unikalne… Jeśli rzeczywiście istnieje na świecie raj ziemski — to jest on tutaj, na tej Górze, na ulicy Wysokiej!”. Kiedyś nosiłem się z zamiarem napisania książki (i do tej pory go nie porzucam) „Pisarz i jego dom”. Zbudować piękny dom, zamieszkać w nim i przekształcić w swoistą świątynię twórczości — to taka sama wielka sztuka, jak napisać nieśmiertelną książkę. Poeta-bezdomny stał się jakby pozytywnym symbolem w latach reżimu radzieckiego. Jeśli nie było to zachęcane, to szczególnie nie potępiano. Uważano to niemal za normę i nieuchronność. Poeta miał być nie z tego świata pod każdym względem, tułaczem i chwastem. Niemało przyczyniało się do tego KGB, które nie wypuszczało ze swojego wilczego wzroku żadnego utalentowanego artysty. Jeden wspaniały poeta wyznał mi: „Zalewam się, żeby mnie nie ruszali. To u nas niby swoista umowa: dopóki będę pił, dopóty nie będą terroryzować. A jak wezmę się do pracy, twórczości — uduszą!”. Oto taką była dobrze przemyślana jezuicka taktyka! A w mojej pamięci brzmią słowa wielkiego Woltera: „Widziałem zbyt wielu nędznych pisarzy, by pomnażać ich liczbę”. Gdyby ukraińscy poeci (a wśród nich jest niemało z genialnym natchnieniem) nie kultywowali żebractwa i pijaństwa, a społeczeństwo ich do tego nie popychało, dawno już wyszlibyśmy na europejskie i światowe przestrzenie, mielibyśmy noblistów. Dom I. Czendeja owiany jest poruszającymi mitami, jak domy Horacego, Lope de Vegi, Hemingwaya, Hugo, Goethego, Hessego, Jacka Londona, Szołochowa… „Goście mojej chaty” — tak nazwał swoje wspomnienia Olha OSYPENKO, główny pracownik naukowy muzeum S. S. Hułaka-Artemowskiego, m. Horodyszcze, obwód czerkaski. Dzień Niepodległości, Flaga Narodowa, Hymn, Herb — symbole państwowe Ukrainy. W związku z tym ciekawym jest fakt, że w 1991 roku, u zarania ogłoszenia Niepodległości naszego państwa, aria Andrija w finałowej części nieśmiertelnej opery „Zaporożec za Dunajem” Semena Hułaka-Artemowskiego była rozważana jako jeden z wariantów przyszłego hymnu Ukrainy. Przynajmniej wskazują na to niektórzy badacze. Tak, właśnie wzniosłe słowa: Błogosławiony dzień, błogosławiony czas, Jest znów nam wolna wola, W oczach wielkiego człowieka każdy widzi siebie, jak w lustrze. Taka jest tajemnica Bożego talentu. Dlatego tak nas wabi, magnetycznie przyciąga obdarzony człowiek. Ocenić talent innego — to także oznacza uznać jego bliskość do Boga. wspaniały ukraiński dramaturg i prozaik Wasyl Mynko. Wszyscy, którzy napisali wspomnienia o Iwanie Czendeju — to goście jego niezwykłego domu. Wśród nich Jurij Bacz i Wasyl Haboreć, Mykoła Żułynskyj i Dmytro Kyszeła, Dmytro Kremiń i Wasyl Marko, Iwan Meszko i Petro Midianka, Mykoła Muszynka i Dmytro Pawłyczko, Iwan Rebryk i Petro Skunc, Mychajło Strelbyćkyj i Dmytro Fedaka… Ogólnie rzecz biorąc, ta książka jest wyjątkowo spójna, pojemna i ważna. Pozwala ona nie tylko zajrzeć w duszę wielkiego mistrza, jest tu co zaczerpnąć dla dociekliwego umysłu, jest czego się nauczyć, zwłaszcza młodym literatom, bo najważniejsze, moim zdaniem, to lekcje, których udziela zakarpacki miłośnik mądrości, które pozostawił nam jako wielki i mądry stylista-nowator. Uważam, że w tej książce każdy odkryje coś dla siebie, wszak I. Czendej jest niewyczerpany. I każdy poczuje żywą obecność pisarza-górala. Książka składa się z dwóch części: „Iwan Czendej o współczesnych” i „Współcześni o Iwanie Czendeju”. W pierwszej części zamieszczono eseje, artykuły i etiudy o tych, których twórczość wysoko cenił autor „Iwana”. Są tu prozaicy i poeci, artyści i naukowcy. W nazwiskach odzwierciedlono to tak: M. Kreczko, P. Tychyna, J. Boksza, P. Lintura, F. Manajło, R. Deli, M. Tomczanij, J. Szkrobynęć, O. Markusz, W. Mykyta, P. Czuczka i inni. Czyta się te recenzje z wyjątkowym zainteresowaniem, bo czuć w nich miłość, zachwyt, a także głębię i światło niecodziennych dusz, które tak szczęśliwie przecięły się w twórczości. A poza tym Czendej to wspaniały stylista, ma wyborne słownictwo. „Główne — język! — jak podkreśla M. Żułynskyj. — Każde prawdziwe dzieło ma odpowiedni nastrój, temperaturę, kolor i puls. To żywy organizm. I wieczny”. Powiedziano to o dziełach artystycznych pisarza, ale można je śmiało przenieść także na jego publicystykę. Talent publicystyczny to wielka rzadkość. Najczęściej idzie on w parze z darem artystycznym. I rzeczywiście, wielcy pisarze często byli dobrymi publicystami, zapalonymi trybunami. I radośnie jest czuć, że I. Czendej pozostawił tu również nieprzemijający ślad, potrafił powiedzieć dobre słowo o swoich kolegach i ludziach o podobnych poglądach. W literaturze, gdzie jest tak wiele konfrontacji, niechęci i zazdrości, to nie lada rzadkość. Na myśl przychodzą tylko J. Muszhetyk i L. Riznyk. Na pierwszym miejscu u I. Czendeja zawsze jest myśl, jej przygoda i, jak już wspomniano, język. Nigdy nie zapominał o jego niewyczerpaności i zawsze starał się użyć tak rzadkiego słowa, aby czytelnik nie tylko zahaczył o nie, zdziwiony, ale zatrzymał się, przeczytał ponownie, zapragnął zapamiętać i wprowadzić do swojego obiegu leksykalnego. Pisarz wiele rozmyśla o roli słowa, pracy artysty, odpowiedzialności przed czytelnikiem i społeczeństwem. Chociaż pisane to było przeważnie za reżimu totalitarnego, tutaj wszystko oddycha Ukrainą, miłością do jej języka. Czytanie I. Czendeja to nie lada pociecha dla serca i pożytek dla rozumu. To tak, jak porozmawiać z żywym pisarzem twarzą w twarz. Na wysokiej połoninie przy płonącym ognisku… To odczucie wzmacniają także wspomnienia o pisarzu. Niestety, gatunek wspomnień u nas jest nieco sprofanowany i zniwelowany, często zamieniony w jakąś panegiryczną błahostkę. Smutny czas bezczasu odbił się we wszystkim. Ale książka „Iwan Czendej w kręgu współczesnych” to szczęśliwy wyjątek. Kojarzy mi się ona z tak wybitnymi wspomnieniami jak „Marszałek Wingranowski”, „Nasz Dimarow” i „Szopki losu” (o R. Hromiaku). Ze stron tego wydania Iwan Czendej wyłania się jako majestatyczna, jasna, wyjątkowo czysta osobowość. Książka ma jasną i czystą aurę, czyta się ją łatwo i nie wypuszcza ze swojego pola siłowego, dopóki nie przewrócisz ostatniej strony. Przynajmniej tak było ze mną. Czytając wspomnienia pisarzy i naukowców, łatwo zauważyć, że dzielą się one, jak to najczęściej bywa, na kilka kategorii: pierwsze napisane z potrzeby serca, często przez pryzmat łzy i nieprzemijającej miłości (Marija Czendej-Treszczak, Olha Danko, M. Muszynka, D. Kremiń, M. Strelbyćkyj), drugie — to, co nazywa się „na poziomie” (P. Perebyjnis, W. Fedynyszynęć, D. Kyszeła, M. Nosa), trzecie — profesjonalne, z akademickimi akcentami (M. Babydorycz, W. Haboreć, M. Żułynskyj). Są tu także rozmowy z Mariją Czendej, żoną i dobrym aniołem stróżem pisarza, Ołeksandra Hawrosza z I. Czendejem oraz gruntowny, akademicki artykuł Sydora Kirala „Nosił w swojej duszy słońce miłości do ludzi i Ukrainy: szkice do epistolarnego portretu Iwana Czendeja”. Szczególnego nastroju i, można by rzec, tonacji nadają książce wiersze D. Pawłyczki. Wspomnienia — to szczególna forma, która prześwietla człowieka do dna. Stoją one obok takich gatunków spowiedzi jak dzienniki i epistolaria. Tutaj od razu widać, co kryje się za słowem i za duszą: pragnienie naświetlenia niezniszczalnej sylwetki drogiej osoby czy pokazanie siebie, poćwiczenie w stylistyce. Ze stron tej książki wyłania się bardzo spójny, wyrazisty obraz wielkiego mistrza słowa, działacza społeczno-politycznego, otwartego na ludzi i świat, obraz, który zapada w duszę i pozostawia w niej trwały, głęboki i nieprzemijający ślad. Zakończyć tę krótką recenzję chciałbym słowami poety Petra Skunca, skierowanymi do I. Czendeja: „Cała jego twórczość — to bunt duszy przeciwko fałszywemu rozumowi. Cała jego twórczość — przeciwko zamianie karpackiego chłopa w lumpenproletariat. Cała jego twórczość — niebiańskie ciała niebieskie zamiast świec, które stawiają Ukrainie jej czy nie jej oligarchowie”. Petrikiwski Las

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

„Błogosławiony dzień, błogosławiona godzina”

Wrócimy do rodzinnych pól, ukochana ziemia czeka na nas. Wzniosła melodia, którą autor towarzyszy powrotowi Kozaków z tureckiej niewoli, tak bardzo porusza Ukraińców, że nawet dziś odczuwają niezwykłą siłę przekazu ludowych uczuć!.. Nie bez powodu funkcjonuje myśl o porównaniu biblijnej opowieści o wyprowadzeniu przez proroka Mojżesza narodu żydowskiego z 40-letniej niewoli egipskiej z fabułą „Zaporożca za Dunajem”! Uważa się, że tym dziełem Hulak-Artemowski wyraził swoją ideę (oczywiście utopijną) o spełnieniu w losach Ukraińców ich odwiecznego marzenia o budowie w rodzinnym domu szczęśliwego, dostatniego życia po wielu wiekach poniewierki. „Zaporożec za Dunajem” został napisany pod bezpośrednim wpływem twórczości Tarasa Szewczenki. Co więcej, to właśnie twórczość naszego genialnego poety i proroka obudziła artystyczne siły narodu, stała się prawdziwym wybuchem przede wszystkim twórczości literackiej, co pozwoliło poniewieranym Ukraińcom ocaleć przed asymilacją, zachować się jako naród i, w rezultacie, wywalczyć niepodległość kraju. Swoim dziełem Hulak-Artemowski, być może, zdziałał znacznie więcej niż tysiące rewolucjonistów. Bo zdołał przekazać w „Zaporożcu” duchową siłę, która jest nieugięta, która pomogła naszemu narodowi przejść próby i w końcu zwyciężyć. Nieśmiertelna opera pomaga Ukraińcom przezwyciężyć także dzisiejsze nieszczęście. Mieszkańcy Horodyszcza są dumni z tego, że najlepsi synowie naszego kraju wnieśli znaczący wkład w rozwój duchowy narodu ukraińskiego, przybliżając w ten sposób czas, gdy samoświadomość Ukraińców sięgnęła szczytów budowania państwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Lekcja literatury — lekcja życia Kto i dlaczego trafił do wypisów?

Na nieszczęście, my, nauczyciele, wszystkiego uczymy na lekcjach, ale nie miłości. A zatem czy trzeba się dziwić, że dzieci nie potrafią zrozumieć biblijnej przypowieści o synu marnotrawnym. A czy wy rozumiecie, moi drodzy koledzy? Pamiętacie? Wiktor HRYCENKO, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, były nauczyciel literatury, Krzywy Róg Otrzymał ów syn od ojca część spadku i bardzo szybko puścił ją z wiatrem. A potem, podobny do współczesnego bezdomnego, powrócił do ojca. A ten przyjął go z otwartymi ramionami, czym, zdaje się, naruszył elementarną sprawiedliwość. W większości przypadków interpretatorzy tej przypowieści głoszą widoczną prawdę: ojcowska miłość, powiadają, jest wyższa od prostej, dla wszystkich zrozumiałej sprawiedliwości. Ale za wcześnie stawiać kropkę, bo trzeba odpowiedzieć także starszemu synowi, który nie rozumiał, że największym szczęściem jest być przy rodzicach. Tę prawdę zrozumie później, kiedy oni umrą. Niedawno udało mi się usłyszeć ciekawą sentencję. Naród, który myśli o rok do przodu, uprawia zboże. Naród, który myśli o 10 lat do przodu, uprawia sad. Naród, który patrzy w przyszłość o sto lat, wychowuje nowe pokolenie. Ale tak historycznie się złożyło, że dziadowie nasi marzyli, by dożyć do nowych zbiorów, ojcowie wykonywali pięciolatkę w cztery lata, no a my nie widzieliśmy (i nie planowaliśmy) dalej niż rok 2012 (za prezydenta Kuczmy) i marzymy, by dożyć tylko do 2020, kiedy „góra” przeprowadzi obiecane reformy, mając nowego prezydenta po Rewolucji Godności. I tak tradycyjnie uważa się, że tylko pisarz i nauczyciel, zwłaszcza nauczyciel-polonista, powinni patrzeć znacznie dalej, chociaż być może nie zdążą zobaczyć swojego dzieła, bo czasem dopiero po dziesięcioleciach zaczyna odciskać się w duszy już dorosłego człowieka to, co zasiał swoją książką pisarz lub na lekcji nauczyciel. A być może to, co dobre i mądre, a co czyni człowieka człowiekiem, nigdy nie wykiełkuje, zagłuszone chwastami: wychowaniem ulicy lub wilczymi prawami społeczeństwa. Ale, jak powiedział poeta, nam swoje robić. Jest program, są sprawdzone (oj, czy sprawdzone!) przez znawców literatury utwory, są podręczniki, w których uczniom nastawiają mózgi, tak jak nastawiano kiedyś ich rodzicom. Pracuj, nauczycielu, wychowuj narodowo świadomego człowieka, zaszczepiaj miłość do ojczystej ziemi i ojczystego słowa, do swojego narodu... O narodzie, oczywiście, to wymysł, bo w rekomendowanym kilka lat temu nauczycielom „Systemie wartości wychowania obywatelskiego na lekcjach literatury ukraińskiej” punkt o wychowaniu narodowym jest nieobecny. Co więcej, jest on nieobecny także w planach pracy wychowawczej wychowawców klasowych zarówno mojego liceum, jak i tysięcy innych szkół Ukrainy. Dlaczego? Najwyraźniej dlatego, że z bardzo wysokich trybun jeszcze za czasów Leonida Danyłowicza usłyszeliśmy, że idea narodowa nie zadziałała. Chociaż być może nas do dziś przeraża ukraiński nacjonalizm. Znam przypadek, kiedy próbę nauczyciela nauczenia pieśni ludowej do słów Szewczenki „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki” odebrano jako przejaw złośliwego nacjonalizmu zarówno przez dzieci, jak i ich rodziców oraz dyrekcję placówki oświatowej: powiadają, dosyć tego, że wiersz wyuczyli na pamięć. I tak wychodzi, że nauczycielowi pozwala się dawać wiedzę, ale nie wychowywać przyszłych obywateli Ukrainy. Ale nie na darmo swego czasu Wasyl Suchomłynski powiedział, że wiedza bez wychowania to miecz w rękach szaleńca. Zgodnie z tradycją i programem, pierwsza lekcja literatury w 8 klasie to ludowa twórczość pieśniarska, którą, żeby nie obciążała programu, już dawno pora przenieść na lekcje śpiewu. Panie, jak trudno było dopiąć swego, żeby dziecko znało tekst i melodię choćby jednej pieśni ludowej! Jakie nieznośne męki odczuwałem, kiedy nie mając głosu, dawałem przykład klasie: „Śpiewajcie, dzieci, śpiewajcie. W tej pieśni jest kod naszego narodu, kod waszej duszy...” Kiedy zgodnie z kalendarzowym planem miałem mówić o „Słowie o wyprawie Igora”, nie chciałem iść na lekcję, bo dzieci już wyuczyły się na lekcji literatury obcej i są przekonane, że największym patriotą poematu jest książę Igor (to, oczywiście, twierdzi też podręcznik do literatury ukraińskiej). Zdaniem dzieci, książę, idąc w stepy połowieckie, bronił ojczystego kraju i w ogóle pragnął wyzwolić od Połowców Tmutarakań. A ja mam podejrzenie, że to był orszak weselny, wszak syn Igora przecież ożenił się w niewoli!.. „Kto znał cara, godnego miłości?” – pytałem dzieci. — Cisza. Wreszcie: „Car Salomon”. — „Źle uczyliście się historii starożytnego świata. Czyngis-chan to zdobywca czy patriota?” — „Zdobywca!” — radosny okrzyk, bo są przekonani, że tak jest. — „A dlaczego wtedy postawiono mu pomnik w Mongolii?” — Znowu milczą. — „Książę Światosław Chrobry to patriota czy zdobywca?” — „Patriota!” — „Idźcie i zapytajcie o to Bułgarów...” Śmieszni są dla mnie ci ludzie, którzy myślą, że nazywając każdego księcia patriotą, wychowujemy kohortę obrońców Ojczyzny. Patriota broni swojego domu, a nie puka do drzwi sąsiada. Dobrze rozumiał to swego czasu Taras Szewczenko. Jego „Hajdamacy” to nie tylko wysławianie heroicznej walki narodu ukraińskiego o swoją wolność, ale także wezwanie do bratania się i ostrzeżenie, że zło rodzi tylko zło. Powtórzy nauczyciel prawdę z podręcznika — i pójdą w świat Boży duchowe pokraki, spadkobiercy pioniera Pawlika Morozowa. A jak uczniowie odbierają scenę zabójstwa dzieci przez Gontę? Lepiej nie pytać! „Gonta zrobił dobrze. Ja bym tak nie potrafiła...”, „Szewczenko wprowadził tę scenę, żeby podnieść lud do walki o wielką ideę...” Dwie myśli, a wystarczy na całe badanie: gdzie, kiedy i dlaczego te dzieci straciły duszę, bo nie znają miłości, a są gotowe do okrucieństwa i zabójstwa. Nie znam wielkiej idei, dla której można oddać na rzeź swojego syna. Kogo więc wychowujemy, studiując z dziećmi bez odpowiedniego komentarza poemat „Hajdamacy” T. Szewczenki? Jeśli na to pytanie nie odpowiadał podręcznik, musiałem odpowiedzieć ja, nauczyciel. Swego czasu, przygotowując się do lekcji, zapoznałem się z wizją tematu autora podręcznika. I dosłownie potknąłem się o słowa: „Przekonany o niewinności swoich dzieci, Gonta jednak zabija je, żeby nie było zdrady, „żeby nie było gadania”, żeby nikt nie wyrzucał mu, że odstąpił od przysięgi...” A stąd, szanowny czytelniku, dla Ciebie pierwsze zadanie twórcze: nie czytaj dalej, a jednym-dwoma zdaniami wyraź swoją wizję przyczyn tego nadzwyczajnego czynu. Nie wstydź się, pisz szczerze. Być może pod koniec „lekcji” Twoja opinia się zmieni. Ten, kto nie znajdzie odpowiedzi, niech zastanowi się nad następującym pytaniem: dlaczego Szewczenko wprowadził do swojego poematu tę scenę, od której krew stygnie w żyłach? Dopóki wy przez kilka minut myślicie, ja opowiem wam, jak swego czasu zapoznałem się z historią religii żydowskiej. Byłem strasznie zdziwiony: okazuje się, że niektórzy z Żydów do dziś nie mogą wybaczyć narodowi ukraińskiemu wojny wyzwoleńczej pod przywództwem Chmielnickiego, powstania na czele z Gontą i Żeleźniakiem. Powiadają, że niewinnie ucierpiały dziesiątki tysięcy Żydów, którzy znaleźli się, obrazowo mówiąc, między młotem a kowadłem. To mnie zainteresowało, bo w podręczniku o tym — ani słowa. I czego się dowiedziałem? Jeśli Szewczenko w swoich „Hajdamakach” pokazał „krew za krew” i „męki za męki”, niektórym z jego następców jawiło się to inaczej. Powiedzmy, pisarz Danyło Mordoweć, wywodzący się ze starego rodu kozackiego, swoje powieści o Koliszczyźnie tak właśnie nazwał: „Między młotem a kowadłem”, „Rzeź humańska”. Ale (co to znaczą prawa twórczości!), pragnąc wywołać współczucie, Mordoweć mimowolnie opowiedział, że Żydzi nieustannie podkreślają swoją prawość, wyższość. Pamiętacie, u Szewczenki: „Jaremo, herszt-tu, chamów synu...”? Żydzi, współcześni hajdamakom, byli pewni, że mają prawo sądzić i potępiać innych. „My — stal ziemi, my — sól Wszechświata, i Wszechświat będzie nasz, jak to obiecane nam przez Przedwiecznego”, — mówi jeden z bohaterów Mordowca. Jak tu nie wspomnieć słów uczonego XIX w. W. Antonowycza, który pisał: „Nasz naród jest całkowicie tolerancyjny: on nigdy nie zaglądał w cudze sumienie. Ale niestety, w żydowskiej tradycji jest taki pogląd, że inne narody — to wrogowie boży, a tylko Żydzi — to naród przez Boga wybrany... Przychodząc do jakiegokolwiek kraju, gięli się przed siłą i gięli pod siebie wszystkich, którzy stali niżej od nich. Taką złą rolę grali oni i u nas, na Ukrainie...” (W. Antonowycz. O czasach kozackich na Ukrainie. Kijów, „Dnipro”, 1991 r.). W dziesiątej klasie uczniowie powinni przeczytać powieść I. Franki „Ścieżki krzyżowe” i przypomnieć sobie tę lekcję, bo ona, chcę wierzyć, pomogłaby zrozumieć, o jakich i czyich ścieżkach krzyżowych prawdziwie pisał Kamieniarz. Tegoroczni dziesięcioklasiści nie przeczytają, bo nowy program rekomenduje do nauki już inny utwór, gdzie „kwestia żydowska” jest nieobecna. Ale wróćmy do „Hajdamaków”. Żydzi — winni czy niewinni, ale obcy ludzie, którzy na wałach Humań z bronią w rękach spotkali hajdamaków i czekali po tym na miłosierdzie. A jak można zabić własne dziecko? Z historii wiemy, że Gonta dzieci nie zabijał. Na pierwszy rzut oka Szewczenko dolał oliwy do ognia, pokazując tę scenę, wszak dobrze wiedział, że ludowych mścicieli traktowano jako rozbójników, złodziei, plamę w naszej historii. Co robi autor podręcznika? Szuka usprawiedliwienia. Być może ktoś z Was to już czytał? „Tę scenę poeta wprowadza w duchu ludowych wyobrażeń o wierności przysiędze”, — pisze autor, ale za wcześnie stawiać kropkę. Proszę czytelnika o wzięcie pod uwagę moich oskarżeń: 1. Autor podręcznika błędnie interpretuje postać Iwana Gonty, narzuca swoją opinię tysiącom nauczycieli, a w konsekwencji — milionom uczniów, czym wyrządza ogromną szkodę na płaszczyźnie moralnej. 2. Mówiąc o ludowej wyobraźni w odniesieniu do wierności przysiędze, nie dokonuje należytej oceny tej wyobraźni, a przez to stawia Gontę na jednym szczeblu z złowrogim Pawlikiem Morozowem. 3. W podręczniku nie ma nic o „kwestii żydowskiej”, co może prowadzić do międzynarodowych nieporozumień. A teraz, ochotnicy, krok naprzód! Podzielcie się swoją wizją przyczyn zabójstwa dzieci... Coś podobnego pisali kilka lat temu także moi uczniowie: „Żeby nie było zdrady, żeby nie było gadania...” Wypowiadając te słowa, Gonta karmi okrucieństwo tłumu i, zabijając niewinne dzieci, umacnia się na stanowisku lidera masy ludowej. Gonta — to mieszanka religijnego fanatyzmu z przerażającym pragnieniem rządzenia tłumem. I zauważę: kiedy tłum pragnie krwi, trudno mu coś przeciwstawić. Wszak ani Ukraina, ani jej naród nie ucierpiałyby, gdyby Gonta zostawił swoje dzieci przy życiu. Zmieniłoby się tylko jedno: cień zdrady padłby na wodza...” Zgodzicie się: to nie jest autor podręcznika. Ale o tym pisałem już rok temu („Czyje usta głoszą prawdę?”). Szkoda, że autorzy programu nie wierzą w to, że uczniowie wsłuchują się w słowa Kobziarza („Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba…”). Świadectwem tego jest nauka „Testamentu” zaplanowana jest dwukrotnie (w klasach 7 i 9). Czy wychowujemy szacunek do rodziców, swojego rodu, tradycji i historii własnego narodu, czytając „Rodzinę Kajdaszów” I. Neczuja-Łewyckiego i nie posiadając w szkole ani jednego egzemplarza powieści historycznej „Kniaź Jeremi Wiśniowiecki”? Tak, jeśli odkładamy podręcznik i wyjaśniamy uczniom, skąd wzięła się bezduszność w rodzinie wczorajszego chłopa pańszczyźnianego Omelka i dlaczego potomkiem sławnego Bajdy, opiewanego w ludowych dumach, stał się sprzedawczyk i renegat. Niestety, nasi uczeni nie śpieszą się z podaniem precyzyjnej filozoficznej definicji terminu „świadomość narodowa”. Nie wskazano też kręgu dzieł literackich, które miałyby stać się dla niej fundamentem, nie opracowano konkretnych zaleceń metodycznych. Mnie osobiście wiadomo jedynie tyle, że świadomości narodowej nie da się kształtować bez poczucia dumy narodowej (uwaga na marginesie: w Krzywym Rogu miejski konkurs znawców fizyki, matematyki i astronomii oraz młodych wynalazców odbył się pod hasłem „Edisoni XXI wieku”). A z czego w sferze literatury ojczystej mogą być dumni młodzi Ukraińcy? Trudno powiedzieć. Bo trudno wybrać trzy najlepsze książki, które zabralibyśmy w daleką podróż, nawet pisarzom. Mimowolnie wspominam jedną „modną” literatkę: nie wzięłaby, jak wyznała, ani Szewczenki, ani Biblii, ani swoich książek. Na pierwszym miejscu — „Dekameron” Boccaccia. A teraz, szanowny czytelniku, trudniejsze zadanie. Proszę sobie wyobrazić, że powierzono Panu/Pani ułożenie programu z literatury ukraińskiej dla szkoły. Utwory których pisarzy weszłyby do Pana/Pani chrestomatii? Proszę się nie dystansować, bo my, i tylko my, myślimy o 100 lat do przodu, a nie autorzy współczesnych programów, którzy wyznają jedno przykazanie: „Byle pieniądze, grzechu nie będzie!..” Dlaczego mówię tak brutalnie? A dlatego, że choć programy zmieniają się co 4-5 lat, piszą je wciąż ci sami ludzie. Dlaczego tak często dokonuje się „innowacji”, które polegają na prostej operacji — jednego autora „wyrzucono”, innego wstawiono? A po to, żeby szybko pod „najnowszą” program skomponować podręczniki i chrestomatie. Oto Panu/Pani pieniądze — i to całkiem niezłe. A do tego tytuły. Krytykowałem program z literatury ukraińskiej, stworzony przez zespół pod kierownictwem R. Mowczan, kiedy ta kierowniczka była jeszcze tylko kandydatem nauk. Teraz Raisa Wałentyniwna jest już doktorem. I, jak to mówią, nie podchodź: kim ty jesteś, żeby nas krytykować? („Pies szczeka, a karawana idzie!”). Kilku entuzjastów (Hryhorij Kłoczek, Olha Słoniowśka) walczyło z programem, wciąż mając nadzieję na Boga lub Ministerstwo Oświaty, a moje repliki już wtedy były zarażone pesymizmem („Nasz pociąg odjechał od peronu”, „Nastał czas donkiszotów”). Mówiąc krótko, kijem rzeki nie zawrócisz!..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Należy zapewne uprzedzić stronniczego czytelnika, że alternatywnych programów nie układałem i podręczników nie pisałem. Za swoje artykuły, drukowane w fachowych czasopismach, honorariów nie otrzymywałem, więc twórcom programów nie jestem rywalem. Do chrestomatii nie marzę się dostać, moje utwory w Krzywym Rogu nie są omawiane na lekcjach poświęconych literaturze ojczystego kraju, a o nieudolności programu pisałem i dziś piszę dlatego, że mnie to boli. Wydawszy ponad dwa tuziny swoich książek, nauczyłem się wreszcie(!) czytać cudze, widzieć nie tylko to, co napisane, ale i to, co między wierszami. Dlatego już w 1993 roku, kiedy na literaturę przypadały trzy godziny tygodniowo i w 11 klasie omawiano powieść „Bur’jan” Andrija Hołowka, widziałem w tym utworze nie tylko instrukcję, jak walczyć z kułakami, ale także krytykę KNS (komitetu biednych chłopów), biedaków, którzy nie umieli i nie chcieli być gospodarzami ziemi. Powieść wycofano, o pisarzu nawet nie wspominają, a dla autorów obowiązującego programu problem zatytułowany „Władza ziemi czy władza nad ziemią?” pozostał tajemnicą (kiedyś w „Literaturnej Ukrainie” ukazał się taki artykuł, lecz lista literatury uzupełniającej w obowiązującym programie składa się wyłącznie z utworów kolegów i sympatyków). Mówiłem wcześniej i dziś jestem przekonany, że podręczniki do literatury ukraińskiej są napisane jednostronnie: autor podręcznika zapewnia ucznia, że temat i ideę należy rozumieć właśnie tak, i nigdy nie napisze, że w literaturoznawstwie istnieje także inne zdanie na ten temat. Krytyka (tak uczniowie nazywają podręcznik, w odróżnieniu od chrestomatii) jest stale bez krytyki, bo nikt nie wskazuje, że w utworze, oprócz pozytywnego, są także błędy popełnione przez pisarza, który być może nie chciał tego. Niestety, w podręcznikach nie widać nowego odczytania utworów, podobnie jak logiki w doborze tekstów do nauki. Oto, co na ten temat pisała Olga Słoniowska, profesor Uniwersytetu Prykarpackiego im. Wasyla Stefanyka, w gazecie „Dzerkało tyżnia” dziesięć lat temu: „Ile razy psycholodzy ostrzegali, że do programu szkolnego, zwłaszcza dla młodszych i średnich klas, nie wolno wprowadzać utworów, w których bohater literacki, rówieśnik potencjalnych czytelników, ginie albo znajduje się na granicy życia i śmierci. Właśnie z tego powodu z programu szkolnego usunięto wysokoartystyczne utwory Michajła Kocjubynskiego „Choinka” i „Mały grzesznik”, a Panasa Myrnego – „Morozenko”. Te usunięto, a inne, nie mniej straszne, za to w większości mniej wartościowe artystycznie, lecz z tym samym dziecięcym okaleczeniem, śmiercią albo przeżywaniem tragicznej sytuacji, nowy program znowu wprowadza. Mamy więc i „Sosonkę” Olena Piczilki, i „Fedka-hałamidnyka” Wołodymyra Wynnyczenki, i „Katorżnicę” Borysa Hrinczenki, i „Klimka” Hryhorija Tiutiunnyka. W pierwszym dziecko prawie zamarza w drodze do domu, we wszystkich pozostałych – rzeczywiście ginie z winy dorosłych, rówieśników albo siły wyższej. A co? Niech małoletni czytelnicy cierpią, płaczą i rwą sobie nerwy: подумаєш, delikatna sprawa – dziecięca psychika! Zasady ciągłości w programie Raisy Movczan również w ogóle nie istnieje. Za to działa uniwersalna zasada doboru: „Byle jak, babo, byle jak”. Złożoną psychologiczną powieść „Klimko” zaproponowano uczniom 7 klasy, a społeczno-obyczajową, prostuteńką „Katorżnicę” – dziesiątoklasistom. Odróżnić tekst artystyczny przystępny dla określonego wieku uczniów od zbyt trudnego twórcy nie potrafili. Zresztą gatunek noweli, tym bardziej tiutiunnykowskiej, psychologicznej – nie dla 5 klasy, a powieść „Klimko” – nie dla siódmoklasistów. Tak samo w ogóle nie nadają się do nauki w szkole powieść Wasyla Barki „Żółty książę”, powieść Iwana Franki „Sojczyne krylo” czy dramat „Makłena Graca” Mykoły Kulisza. Ale kogo z układających program to obchodzi? Kto z nich konsultował się z psychologami, lekarzami, socjologami, metodykami? Tych ostatnich w ogóle nie włączono do jury, a ich programy bezapelacyjnie odrzucono bez jakiejkolwiek ważnej przyczyny. Żadnej! Choć przyczyna była. I nazywała się tak: „Za wszelką cenę zielone światło dla jedynego programu Movczan!” Po raz kolejny studiuję ten nieudolny program – i wrażenie jest takie, że członkowie autorskiego zespołu sami nie czytali proponowanych przez siebie utworów. Po co? Nacisnęli program tym, co wpadło pod rękę. Dlatego dzieci mają uczyć się Jewhena Hucała zarówno w 5, jak i w 6 klasie, podobnie jak Stepana Wasylczenkę, Hryhorija Tiutiunnyka – w 5, 7 i 12 klasie, Iwana Lypę – w 5 i w 9, a wiersze Bohdana Ihora Antonycza o jednakowym stopniu trudności – w 5 i 11 klasie. Natomiast Ihora Kalynca proponuje się uczyć – w jakiej, jak myślicie, klasie? Sam pisarz nigdy i pod żadnym pozorem nie domyśliłby się swojego miejsca w programie szkolnym! W szóstej klasie – i wszystko, kropka. Do starszych klas nie dorósł. I Emma Andijewska również. Co więcej, niektóre utwory literackie według programu Raisy Movczan są omawiane nawet dwukrotnie. „Zaczarowaną Desnę” Ołeksandra Dowżenki zaproponowano w 6 i w 11 klasie (natomiast gniewne oskarżenie systemu totalitarnego, napisane krwią serca – „Dziennik” Dowżenki – nie jest omawiane wcale!). Dostępne nawet pięcio- i sześcioklasistom uśmiechy Ostapa Wyszni – „Sum”, „Jak gotować i jeść zupę z dzikiej kaczki”, „Bengalski tygrys” – proponuje się dopiero w jedenastej klasie, natomiast o dzienniku „Czyb’ju” nawet nie ma wzmianki. Po co? Żeby starsi uczniowie z pamiętnika zrozumieli, jak genialnego satyryka dziesięć lat gnojono w najstraszliwszym stalinowskim obozie koncentracyjnym, jakimi metodami dany mu przez Boga słoneczny talent tam wykończono i tak naprawdę zmuszono go po powrocie do domu do pisania „na opak duszy”? Ale zamiast dziennika, jak uważają Movczan i jej podopieczni, lepiej uczyć się takich utworów tego pisarza, jak „Moja autobiografia” czy „Tak właśnie piszę”. Tytuł pierwszego utworu utrwali błąd językowy, ponieważ choć zaimek „moja” ze słowem „autobiografia” według wszystkich obowiązujących zasad użyć nie można, to jednak w pracach uczniowskich po przeczytaniu tekstu będzie używany bardzo często: pamięć wzrokowa mocno zarejestrowała fragment. Po drugie, skąd nasi uczniowie, jeśli nie z „Mojej autobiografii”, uzupełnią zasób słownictwa nienormatywnego takimi perełkami, jak „stierwo”, „sukin ty syn”. Z szkicu „Tak właśnie piszę” nasza młodzież również zaczerpnie ważną informację, i to w lekceważącym tonie, że ci, którzy znali język ukraiński, „spetlurzyli się”. Ale to wszystko metodyka, metodyka, metodyka, w której Raisa Movczan ani kuje, ani mele. A jeszcze układacze programu są wielkimi bajarzami. I nie tylko dlatego, że karmią uczniów średnich klas samymi bajkami i takimi upiornymi strasznymi opowieściami, aż przechodzi mróz po skórze (przeczytajcie legendę „Leśna panna” albo „Wieczór przed Iwanem Kupałą” – przekonacie się, poczujecie!), ale także dlatego, że mają tak nieustanną, nieposkromioną fantazję, tak wielką chęć wymyślenia czegoś niezwykłego, że po prostu, biedacy, nie zdołali się powstrzymać – i wpisali Gogola do pisarzy ukraińskich. Drodzy moi ura-patrioci! Narobiliście bałaganu z programem na Ukrainie, to przynajmniej nie wystawiajcie się na ogólnoświatowe pośmiewisko. Był, jest i będzie Gogol pisarzem rosyjskim, choć bardzo pięknie pisał o Ukrainie i kochał ją całym sercem. Artysta sam jeszcze za życia dokonał swojego wyboru i nie wam post factum przerabiać ten wybór. Dlaczego Dania nie pretenduje do Lermontowa, Niemcy – do Fonwizina, Etiopia – do Puszkina, dlaczego Rosja nie pretenduje do Marka Wowczka, a wy, żeby pokazać siebie (a jednocześnie wszystkich Ukraińców, bo program to sprawa państwowa) – klownami, wpadliście na taki pomysł! I jeszcze jedno. Bardzo ważne. Czy nie wydaje wam się, że tak już przeładowaliście szkolny program diabłami, czortami, domowikami, „интердєвочками”, czyli „leśnymi pannami”, które cielesnymi rozkoszami na śmierć katują Włochów (jakby nie można było dobrać dla dzieci jakiegoś lepszego tekstu folklorystycznego!), planetnikami, gnomami, czarownicami, różnym tałatajstwem i banalną etnografią, że wasz program przestał być programem z wielkiej, utalentowanej, przemyślanej, głębokiej ukraińskiej klasyki, a zamienił się w program z typowej szarawarszczyzny?” Chcę wierzyć, że czytelnicy wybaczą taki długi cytat, bo zrobiono go dla dobra wspólnego. A jeszcze mam nadzieję, że Olga Wołodymyrwna nie będzie miała do mnie złości za to, że rozdrapałem rany duszy, przypominając o naszej wspólnej klęsce z kijowskim klanem. Mnie, oczywiście, jest łatwiej, bo od wielu lat nie wchodzę do szkolnej sali. Mogę nawet udawać, że nie obchodzi mnie, iż u układaczy programu lewa ręka nie wie, co robi prawa. Powiedzmy, czy współczesny uczeń jest w stanie godnie ocenić dorobek Emmy Andijewskiej, poetki i powieściopisarki z Niemiec, osoby, która w latach dziecięcych została oderwana od Ojczyzny? Pisała po ukraińsku, ale myślała ... po europejsku: obrazu Ukrainy w tych nielicznych wierszach, które udało mi się odszukać w chrestomatiach, brak. I nie jest to dziwne. Jak trafnie zauważył literaturoznawca Danyło Husar-Struk (USA), najczęstszymi tematami poetki są zjawiska pogody i krajobrazy. A także – kwiat snu (wiersze są zbudowane na skojarzeniach typowych dla snów!). Jednym słowem – mgła. A także – jaskrawy przykład tego, że literatura, jak twierdził w swoim czasie pisarz i krytyk Mychajło Słabosz̃pycki, ma być podobna do gry intelektualnej. Powiedzmy, do szachów. A nasza grzeszna literatura ukraińska „stale pełniła funkcje jej nieprzynależne”: kogoś wychowywała, kogoś dokądś wzywała, to budziła niewolnicze dusze, to napiętnowała za znęcanie się „nad młodszym bratem-gryczasiejem”. I dlatego współczesny, nawet w pewnym stopniu modny krytyk, w swojej definicji literatury wymaga wyrzucenia z niej naszego niespokojnego życia, problemów wdowiego istnienia Ukrainy. I, zapewne, pisania tak, jak się pisze za granicą, gdzie już dawno zapomniano, jak pisać wiersze, zwłaszcza sonety, bo nie znajdzie się tam współczesnych Dantego, Petrarki czy Szekspira. Ale wrażenie jest takie, że autorzy programu chętnie zebraliby i wcisnęliby do grona okołoliterackiej braci z całego świata. Dobrze, że ośmioklasiści przeczytają wiersze Wołodymyra Sosiury „Kochajcie Ukrainę”, „Ogród”, „Chabry”, ale jak zrozumieć, że w 11 klasie klasyk literatury ukraińskiej nawet nie jest wspomniany, choć właśnie te wiersze dziesięć lat temu omawiali… jedenastoklasiści? Nie przeczytać nawet „Trzeciej Roty” i sądzić, że wszystko wiesz o liryku światowego formatu? A jeszcze dobrze, że przekleństwa z ust nauczycieli nie docierają do Boga: układacze programu co roku kręcą nim jak Cygan słońcem, bo stale zamieniają miejscami autorów i ich utwory. Powiedzmy, w 7 klasie usuwają wiersze Mychajła Stelmacha i Andrija Małyszki, żeby na zwolnione miejsce postawić utwory Ołeha Olżycza i Oleny Teligi (wierzę, że są patriotami Ukrainy, bo oddali za nią życie, ale do poziomu klasyków jeszcze im daleko!). W 8 klasie usunięto wiersze Łesi Ukrajinki, Wołodymyra Samijłenki, Borysa Ołijnyka i zastąpiono je utworami Wołodymyra Drozda i Jurija Wynnyczuka (czyżby przejście na wyższy poziom jakości?). Poemat Iwana Franki „Mojsiej” omawia się to w 9, to w 10 klasie. Ale usunąwszy wiersz Tarasa Szewczenki „Wielki loch”, miejsca dla niego w programie nie znaleziono. Najwyraźniej po to, żeby nie urazić starszego brata z północy. Zaginęły bez wieści „Kamieniarze” Iwana Franki. A czym uzasadniono zastąpienie opowiadań Wołodymyra Wynnyczenki „Żołnierzyki”, „Student” opowiadaniem tiurmowej Szeherezady (nowela „Moment”)? Czyżby chęcią ochronienia dziecięcych dusz przed zrozumieniem, że postępowaniem tłumu w większości przypadków kieruje instynkt? A może panienka, bohaterka noweli, podobna do rozentuzjazmowanej „rewolucjonistki” Poli z opowiadania Wynnyczenki „Tajemność”, wywołała u układaczy programu nostalgię za czasami sowieckimi i za bojownikami niewidzialnego frontu? A o poglądach tego samego pisarza na jakąkolwiek władzę jednych ludzi nad innymi zupełnie zapomniano, bo trzeba czytać jego powieść „Słoneczna maszyna”, w której nasz czas (kapitalistyczny!) jest w całej okazałości. Twórczość żyjącego klasyka i Bohatera Ukrainy Dmytra Pawlyczka jedenastoklasiści poznają w ciągu jednej lekcji, rozważywszy (a może i zaśpiewawszy) wiersz „Dwa kolory”. Rzeczywiście, po co straszyć dzieci wierszem „Wyrzekłeś się języka ojczystego..” albo inkwizytorem Torquemadą! Miejsca w programie nie znalazło się? To wyrzućcie Jurija Andruchowycza wraz z jego towarzystwem, bo po jednej godzinie przeznaczono na twórczość Mykoły Zerowa, Maksyma Rylskiego, Iwana Drača. „Madonna czarnobylska” rani dziecięce dusze?.. Chroniąc je, nie będziemy omawiać z uczniami „Ogrodu Getsemani” Iwana Bahrianego, „Soboru” Ołesia Honczara, „Czterech bród” Mychajła Stelmacha, a także utworów o głodzie i Hołodomorze, ale będziemy czytać nagrodzone Nagrodą Stalinowską „Jeźdźców” Jurija Janowskiego (prawda, pierwsze trzy nowele, ale obowiązkowo nowelę o bratobójstwie, w której taki podły petlurowiec i zwycięski bolszewik). Tak przekartkujesz program – i nie znajdziesz utworów, które pomogą zachować sobory dusz młodych czytelników, by zasiać w nich wszechogarniającą miłość. Szanowna Olga Słoniowska ubolewała, że uczniowie przyswajają sobie wulgarne słownictwo nie tylko na ulicy, ale i na lekcjach, czytając polecane utwory. A czego nauczą się jedenastoklasiści, czytając wiersze Michajła Siemenki, którego akademik Ołeksandr Bileckyj, ku uciesze układaczy chrestomatii, nazwał pulsem literackiego świata lat 20.? Miłości? Do poezji czy do papierosa? Dziś palę i palę papierosy Dziś jestem smutny Dziś jestem smutny dziś Śmiertelnie smutny Bo kocham jej warkocze Przecinków i kropek nie postawił Michajło, ale przez to jego smutek nie stał się poezją, z którą chciał zająć miejsce Kobzarza. Mylę się? To dowiedźcie, że Siemenko jest genialnym poetą i dorównuje geniuszowi Szewczenki. Dobrze, że pomyślano o poetach rosyjskojęzycznych Ukrainy, ale źle, że w chrestomatii nie znalazło się miejsca ani dla ich wierszy, ani dla przekładów polecanych poezji (czy u mnie znowu „stara” chrestomatia?). I na koniec. Rozumiem, że w 70 godzinach 50 pisarzy trudno „wcisnąć”. Jestem przekonany, że tak zaplanowały nieznane mi ciemne siły. Przecież w starszych klasach mieli 3 godziny tygodniowo! Jedną zabrano, żeby podnieść gramotność, choć nauka języka kończy się w 9 klasie. Kiedyś w 10 i 11 klasie uczniowie demonstrowali znajomość języka, pisząc wypracowania. Również na egzaminie. Wypracowanie zastąpiono najpierw streszczeniem (twórcze osobowości nie były Ukrainie potrzebne?). Potem nadeszła pora ZNO, kiedy pyta się o to, czego nie znają nawet nauczyciele, ale odpowiedź można odgadnąć. A czy nie wrócić nam do 3 godzin tygodniowo i do wypracowań z literatury ukraińskiej? Ale kogo ja pytam? Pisarzy? Nauczycieli? Oni tego problemu nie rozwiązują. Ministra? Ona gazet poświęconych oświacie i literaturze nie czyta, podobnie jak autorzy programów i chrestomatii. A ludzi, którzy kochają Ukrainę, jest coraz mniej, jeśli wziąć pod uwagę, jak trudno przebiega mobilizacja obrońców Ojczyzny. Nadeszła pora nie tylko na donkiszotów, lecz także na kosmopolitów i biznesmenów od literatury… „Jesteśmy. Byliśmy. I będziemy, i Ojczyzna nasza z nami…” Oj, czy nie pomylił się Iwan Bahrianyj?..

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Bandurzysta Taras Syłenko: „Bandurę i kobzę powinni wykładać we wszystkich szkołach muzycznych”

…Taras Syłenko siada na ławce w centrum Użhorodu na Korzo, rozpakowuje bandurę, kładzie do futerału kilka własnych płyt kompaktowych, stroi struny i zaczyna grać… Korzo to centrum miasta, jest tu wielu turystów i mieszkańców. Jest głośno i gwarno — i nagle pośród tego chaosu brzmią srebrne struny ludowego instrumentu… „No, jeszcze nam tylko tutaj bandury brakowało!” Taras Syłenko jest znany między innymi ze swoich pieśni o atamanach z Chołodnego Jaru, powstańcach, kozakach, hajdamakach, dlatego zaczyna również od eposu — ale zakarpackiego: o lokalnych bohaterach-siczowcach. Śpiewa „Na Zakarpaciu radość nastała”, „Czy słyszeliście, mili bracia”, „Oj, w 1939 roku”, „Już wiosna zmartwychwstała”, „Hej, płynie kaczka po Cisie”, i płyną te pieśni… obok uszu przechodniów. Chyba tylko na frazie „jak Madziarzy napierali” jakaś cioteczka zdziwiona się odwróciła. Bandurzysta próbuje czegoś innego: znane pieśni kozackie, potem — zakarpackie ludowe, na przykład: „Oj, na górze biały kamień”, które niezwykle brzmią przy akompaniamencie bandury. W końcu, na zaśpiewane przez niego „Oj, oczy, oczy, oczy dziewczęce” obok bandurzysty zatrzymują się dwie dziewczyny, słuchają, wdzięcznie kładą do futerału pieniądze i odchodzą. Nagle pojawia się zirytowany wujek, zbliża się i wypowiada frazę: „No, jeszcze nam tylko tutaj bandury brakowało!” A my tymczasem rozpoczynamy rozmowę. Pan Taras mówi, że z różnych powodów bywał na Zakarpaciu dość często. Ale uliczne kobzarstwo praktykuje tutaj dopiero drugi raz. Pierwszy raz był w 2012 roku, wtedy ludzie lepiej odbierali: podchodzili, słuchali, wypytywali. A teraz posłuchać swojego — już nie jest tak ciekawie… No, i niektórzy przyzwyczaili się jeszcze do tego, że my, Ukraińcy, dobrotliwie i z uśmiechem reagujemy na wszelkie ataki, dlatego nieżyczliwi nie boją się okazywać swojej ukrainofobii… — Czy to Pana dotyka? — Chciałoby się, oczywiście, żeby tego nie było. Ukraińską pieśń trzeba przyjmować z szacunkiem. Gdybym zobaczył w Kijowie jakiegoś wykonawcę z Zakarpacia z tradycyjnym instrumentem muzycznym, to tylko bym się cieszył, zatrzymałbym się i słuchał! Odpowiednio, tak powinni reagować i Zakarpatczycy na bandurę, której tutaj wcześniej nie słyszeli. Artysta chce wystawić obrazy, a muzyk — przekazać swoją muzykę — Rzeczywiście, tutaj nie było tradycji wędrownych kobzarzy — tak jak to było jeszcze do lat 30. na Ukrainie… — Na Zakarpaciu mogli być tylko pojedynczy lirnicy, a żeby z bandurą, kobzą — to ja o takich przypadkach nie słyszałem… Ale chce się zapoznać wszystkich z naszą sztuką. Artysta pragnie wystawić obrazy, żeby ludzie widzieli, a muzyk — przekazać słuchaczowi muzykę… Także ważne jest dla mnie widzieć reakcję, bo właśnie przez to, jak ludzie reagują, poznajesz ich, okolicę, tę lokalną mentalność…. Trzeba przyznać, że ludzie są trochę na innej, swojej fali… I żeby Zakarpatczyków aż tak poruszało ogólnoukraińskie, czy chociażby historyczno-zakarpackie — to, póki co, niestety, tutaj można życzyć sobie lepiej… Chociaż niemało mieszczan w centrum jest w wyszywankach… — A jak reagują na kobzarzy za granicą? — Inaczej… Kiedyś, siedząc w Berlinie, śpiewałem pieśń o zburzeniu Siczy Zaporoskiej — jest ona specyficzna, ma wiele strof i dla Niemców żadne słowo nie jest zrozumiałe. Ale zapamiętałem jednego Niemca na rowerze, który nagle zatrzymał się obok mnie i słuchał do końca. Wiecie, co jest naprawdę godne szacunku — to umiejętność Europejczyków szanowania swojego i zachwycania się cudzym. Chciałoby się, żeby w domu na rodzimą kulturę była bardziej pełna szacunku reakcja. A co to za instrument u Pana? …A tymczasem bandurzysta gra dalej. Po kilku minutach obok niego zatrzymuje się mama z dziewczynką w wieku około 10 lat. Mała z zachwytem słucha i widać, że czeka na zakończenie pieśni — chce się o coś dowiedzieć. W końcu podchodzi i pyta: — A co to za instrument u Pana? Ja w szkole muzycznej uczę się na skrzypcach i tak ciężko bywa grać na nich, chociaż tam są tylko 4 struny. A u pana tutaj jest ich tak dużo!.. Taras śmieje się i proponuje jej potrzymać bandurę. Opowiada, że te instrumenty bywają różne… Starowiecka, czyli ludowa, ma 21 strun; chromatyczna — 62 struny, a do tego jeszcze przełączniki… A potem gra dla dziewczynki dziecięce piosenki — o trzmielu i o kotce, która poszła po wodę i wpadła do studni. W końcu piosenkę o kotce śpiewają już we dwoje. A ja słucham i dziwię się, jak łatwo Taras znalazł z dziewczynką wspólny język… Rzeczywiście — muzyka łączy!.. — Na Zakarpaciu w miastach jest dużo szkół muzycznych, gdzie dzieci otrzymują edukację muzyczną, ale dlaczego one nie wiedzą o bandurze jako instrumencie narodowym? — Myślę, że nie tylko na Zakarpaciu jest taka sytuacja, w wielu innych obwodach jest to samo. Uważam, że bandurę, kobzę — jako unikalne instrumenty narodowe powinni wykładać we wszystkich szkołach muzycznych. Niestety, u nas instrumentami narodowymi nazywają wszystko, co popadnie: okrągłe gitary, akordeony, bajany, harmonijki, domry, mandoliny. Ale one są przeważnie pseudonarodowe, bo niektóre są sztucznie stworzone. Ale razem z tym naszych, autentycznie narodowych instrumentów nie wykładają. Nawet chromatycznej akademickiej bandury, którą stworzono w czasach sowieckich… — A dlaczego? Brakuje wykładowców? Czy uczniów? Chociaż są znane projekty muzyczne, gdzie muzycy grają na bandurach i są one popularne… — Nie myślę, żeby brakowało wykładowców. Zresztą uczniowie przy odpowiednim podejściu też by byli. Głównym jest stworzenie odpowiednich warunków. Obecnie cała sfera humanistyczna jest pod wielką presją. Gdyby stworzono warunki dla młodego specjalisty, żeby przyszedł do tej szkoły, na przykład na Zakarpaciu, gdzie nigdy nie było bandury, zabrał się za jej wykładanie i żeby miał możliwość potwierdzania się, otrzymywania godnej pensji — sytuacja by się zmieniła… Co roku nasze uczelnie mają wystarczającą liczbę absolwentów, żeby to wszystko zapewnić (niektórzy nawet martwią się, że absolwentów jest dużo, a miejsc pracy nie ma). Czyli, jeśli do wszystkiego jest mądre podejście, to sprawa ruszy z miejsca… Dlatego mamy sytuację, kiedy podchodzą ludzie i mówią: nie grajcie, bo u nas tutaj bandury historycznie nie było. Kiedy ona nie brzmi, jak tutaj, na Zakarpaciu, to odpowiednio nie ma kultury odbioru tej muzyki. A kiedy będzie kultura odbioru? Kiedy chociaż raz w dzieciństwie człowiek usłyszy tę muzykę. Kiedy przez te wszystkie 10 lat nauki w szkole chociaż raz przyjdzie kobzar i zagra. I dziecko od małego, kiedy jest jeszcze czyste i jasne duchem, usłyszy to, obudzi w swojej duszy życiodajny płomyk i poniesie go przez całe swoje życie… Po występie dzieci podchodzą, żeby choćby dotknąć paluszkiem struny — Czy często zapraszają Pana do szkół? Jak odbierają bandurę uczniowie, którzy dorastają na przykład na tej muzyce, którą narzuca im się jako “współczesną”? Czy kobzarstwo to dla nich w ogóle muzyka z innej planety, czy jak? — Mam duże doświadczenie w występach w szkołach i miałem nawet bardzo wyrazisty przykład, kiedy dwie różne szkoły mieściły się w jednym budynku, po prostu rozdzielonym ścianą. Ale te dwie szkoły pracowały jako dwie różne instytucje, z oddzielnymi dyrekcjami i administracjami. I wyszło tak, że w jednym, wydawałoby się, pomieszczeniu, była zupełnie różna reakcja na występy. Dzieci odbierają świat przez reakcję wykładowców. Widzą, jak reaguje nauczycielka. Jeśli nauczycielka usiadła i sprawdza w tym czasie zeszyty, to i dzieci występ kobzarza też nie motywuje. I zupełnie inny obraz, kiedy dzieci są wychowane w szacunku do kultury ludowej (do obrzędów, do historii, do języka, do haftu, do rodzimej wiary — do wszystkiego!) Ci sami Polacy czy Niemcy nie uczą swoich dzieci tylko miłości do własnej muzyki, ale i do historii, do przyrody itd., dlatego też mają naród z wyraźnie określonym narodowym obliczem!.. — To jak reagują dzieci? — Dzieci, kiedy kończy się występ, obowiązkowo podchodzą, żeby choćby dotknąć paluszkiem struny. To naturalna reakcja dziecka, bo w ten sposób, taktylnie, ono też poznaje świat. I im mniejsze dzieci, tym czystsze te uczucia. Bo kiedy są już „zabębniene” obcymi bajkami, rytmami i lalkami, to już, oczywiście, żadna bandura u dziecka sentymentów nie wywołuje. — Proszę powiedzieć, czy ma Pan uczniów? — Tak, to przeważnie dorośli ludzie. Oni sami poprosili się do nauki. Pokazuję im sposoby gry, uczę różnych niuansów, wyrażam życzenia… A dalej — wszystko zależy od nich!.. Jednak póki co nie mogę powiedzieć, że mam Ucznia. Rozumiecie, prawdziwe relacje Ucznia i Nauczyciela są szczególne!.. Kiedyś ułożyłem aforystyczny wierszyk: “Wszyscy my na naszej Ziemi jedni drugim uczniowie i nauczyciele!” Dobry Uczeń — to prezent od losu, doprawdy, jak i dobry Nauczyciel. Dlatego mówię, że do prawdziwego Ucznia jeszcze nie dorosłem… Są po prostu ludzie, którzy chcą opanować bandurę. Ja zaś za swoich nauczycieli uważam śp. Mykołę Budnyka i Hryhorija Weretę. Do Hryhorija Werety (choć minęło już ponad 20 lat, jak u niego się uczyłem) — telefonuję, rozmawiamy, słucham jego rad, oferuję pomoc, czyli on w mojej duszy pozostaje Nauczycielem. — Pana syn Swiatosław również jest znanym bandurzystą, śpiewa na festiwalach, koncertach… Syna uczył Pan grać? Jego obecny przejaw artystyczny — również od ojca? — Tak, i to całkiem logiczne. Oczywiście, że nie mając przykładu, nauki i doświadczenia ojca, on sam z siebie tego nie osiągnąłby. Ale ja też nie mogę powiedzieć, że po prostu uczyłem go tylko grać na bandurze… Tutaj jest suma czynników. I zaczęło się wszystko jeszcze na długo przed tym, jak się urodził… Najpierw sobie go WYMARZYŁEM jako bandurzystę… Wtedy, małemu, stopniowo śpiewałem kozackie, hajdamackie, powstańcze i, oczywiście, kołysanki oraz inne pieśni ludowe. Uczyłem miłości do rodzimej wiary, historii, bajek, książek… A później, kiedy syn podrósł — to były wyprawy, festiwale, koncerty, gdzie przebywał w ukraińskim środowisku… No, a właściwie występować z bandurą Swiatosław zaczął od 6. roku życia — kiedy opanował na moim instrumencie pieśń “Oj, na hori, na mohyli”. Nie można mówić, że elektryczna bandura jest lepsza od staroświeckiej! — Gra Pan na staroświeckiej bandurze, a teraz z tym instrumentem eksperymentują… — Ja do tego podchodzę spokojnie, to znak czasu. Ale nie lubię, kiedy zaczynają przeciwstawiać i mówić, że oto to jest lepsze, nowocześniejsze, młodzieżowe, a tamto — przestarzałe… Mówiąc, że jeśli brzmi “Boney M.” na bandurze — to jest ultranowocześnie, a tradycyjna duma — to już coś drugorzędnego i nieciekawego. Nie trzeba takich porównań. Po prostu każdy ma swoją niszę. Są i tu, i tam swoi słuchacze, ktoś nie odbiera tego, ktoś nie odbiera innego, ale mówić, że coś jest lepsze, nowocześniejsze — jest nieprawidłowo. — Ale jeśli chodzi o tradycyjne bandurzystwo i kobzarstwo — ono przecież nigdy nie będzie miało w masowym społeczeństwie należnego miejsca bez tych zalotów z unowocześnianiem, czyż nie tak? — Sądzę, że tradycja rzadko pozwalała kobzarzom eksperymentować. Był wyraźny repertuar, który wykonywali bracia w cechach. Teraz także są ludzie, którzy uważają, że musi być tylko oto kanon i nikt nie powinien wychodzić poza jego granice. A jeśli wziąć w przybliżeniu tę granicę — do lat 30. XX wieku, dopóki jeszcze kobzarze jakoś w żywej tradycji istnieli i coś wykonywali, to oni coś próbowali też tworzyć. Ale potem ta tradycja została przerwana. I moim zdaniem, my teraz powinniśmy, z szacunkiem odnosząc się do przeszłości, do tego, co było w tradycji i repertuarze, równolegle z tym dołączać coś nowego na tradycyjnej podstawie. Komuś to imponuje, komuś — nie, ale uważam, że właśnie tak warto się poruszać. W naszym kobzarskim cechu wzorcem jest to, co wykonywał Hryhorij Kyryłowycz Tkaczenko, troszeczkę z tego, co ktoś opanował z tych zapisów, transkrypcję których swego czasu zrobił Fiłaret Kołessa czy Kłyment Kwitka, z zapisów na wałkach. A ja uważam, że cała historia walki wyzwoleńczej na Ukrainie (czy oto, na przykład, na Zakarpaciu w 39-tym) — ona musi być także wyśpiewana. W szczególności też pieśni o Hołodomorach, Krutach, represjach, UPA, współczesnej antymoskiewskiej wojnie itd. powinny być w kobzarskim repertuarze. Któż poniesie dalej te pieśni, jeśli ich teraz nie śpiewać? Oblicze wroga nie zmieniało się od wieków — Lwia część Pana pieśni — o wojownikach, bohaterach przeszłości. Oto, dla przykładu, o atamanach z Chołodnego Jaru. Dlaczego zaczął Pan je śpiewać? — Niepokoiło mnie, że te pieśni nie brzmią dla szerokiego ogółu. Zacząłem je odszukiwać, studiować, starałem się zapisać jak najdłuższe warianty tekstów, do niektórych dorabiałem muzykę… I pomimo tego, że one do tej pory nie stały się dorobkiem dla szerokiego ogółu, ja kontynuuję ich szukanie. Na przykład pieśń o Hołodomorze, którą stworzył kobzar Mychajło Baszłowka, odszukałem tak: przez książkę telefoniczną dotarłem do jego wnuka i córki. Poznałem się. Dali mi kopię jego zapisów z lat 60., zrobionych w warunkach domowych na magnetofon szpulowy. A tam odnalazłem już i pieśń.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Albo, na przykład, bardzo długo marzyłem o znalezieniu pieśni o zwycięstwie kozaków Iwana Wyhowskiego nad Moskalami w słynnej bitwie pod Konotopem. I oto, po dziesięcioleciach znajomości ze słobożańskim kobziarzem Ihorem Raczkiem, nagle słyszę: istnieje taka pieśń!.. Tą pracą wypełniam luki w naszej pamięci historycznej. A pieśni wywołują u mnie i dreszcze, i łzy… — Czy jest dla Pana ważne, jak publiczność odbiera Pana twórczość? — Oczywiście!.. I kiedy pieśni są ważne — proszę tych, którzy słuchają, o współodczuwanie, by nie hałasowali, nie szeleszczyli, nie wykonywali zbędnych ruchów. Wtedy udaje się swoim biopolem stworzyć potrzebną atmosferę wokół — i nawet pieśń płynie inaczej… Wtedy i ja, i słuchacze czasami możemy dokonywać w dawno znanej pieśni nowych odkryć tego czy innego zawartego tam symbolicznego podtekstu… Jak dla mnie, idealne do tego są wieczorne występy, dlatego czasem nawet proszę o wyłączenie światła, aby był tylko dźwięk — i ludzie nie rozpraszali się na wizualizację tych rzeczy, które przeszkadzają w skupieniu. — Aby zakończyć temat bohaterów czasów minionych i obecnych — Pana zdaniem, co jest w nich wspólnego i czym się różnią? — Wspólnego jest wiele — nie zmieniła się nasza krew, nasza pamięć genetyczna… Zresztą oblicze wroga też nie zmieniało się przez wieki. Choć obecnie jest inna taktyka wojny, inna broń… Zapamiętałem spotkanie z cyborgami na uniwersytecie, kiedy jeden z wojowników powiedział, że zawsze przed walką strasznie chciało mu się tańczyć. I ja w tym momencie porównuję to ze wspomnieniami naszego legendarnego podolskiego atamana Jakowa Orła-Hałczewskiego, że jego kozacy zawsze szli do walki, „jak dziewczyna do tańca”… A przecież znane są nam tańce bojowe — kozackie, wspomnijcie opisanego przez Szewczenkę Semena Palija, który w przysiadzie szedł do klasztoru. Mówią, że opryszkowie przed walką tańczyli „Arkana” wokół ogniska… Teraz w armii pozostała tak zwana „składowa muzyczna” — ale, niestety, nie na takim poziomie, na jakim byłoby to pożyteczne dla chłopaków. Wojownicy powinni słyszeć i śpiewać pieśni o wojownikach!.. Bo przecież współcześni kozacy są jednoznacznie ciałem z ciała i duchem z ducha — tacy sami, jak nasi przodkowie, którzy z łatwością gromili jeszcze osławioną Bizancjum i kaganat chazarski!.. Kiedy nasza młodzież będzie to wiedziała, jej duch będzie niezłomny!.. Pamiętacie: Światosława Chrobrego (księcia!) cudzoziemcy nie mogli rozpoznać wśród wojowników, bo niczym się od nich nie różnił… A kiedy prowadził drużynę do walki, to szedł z nimi zawsze w pierwszych szeregach… To samo możemy powiedzieć o czasach Iwana Sirki… I o czasach atamana Zełeneho, Semena Hryzły, Petra Diaczenki oraz wspomnianego Jakowa Hałczewskiego… I o naszych czasach, na przykładzie legendarnego kombata batalionu „Kijowska Ruś”, świętej pamięci Ołeksandra Humeniuka, który do walki zawsze szedł na czele pobratymców i którego za jego ukraiński atamański, troskliwy charakter nazywano ojcem, w skrócie: „Batia”… Więc przez tysiące lat puzzle całościowego ukraińskiego świata nie pogubiły się — ważne, aby każdy własnymi wysiłkami pobożnie i z szacunkiem ułożył je we własnej świadomości.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Świadectwo przyjaźni

Kiedy dziecko zna pieśni swojego narodu, ma kręgosłup — Sfera objęcia społeczeństwa współczesnym kobzarstwem — czyli festiwale, cech kobziarzy, poszczególne występy — czy jest wystarczająca, aby tradycja trwała? — Nie dziwcie się, ale myślę, że wystarczająca. I tak jak jest, tak na danym etapie może być. Spójrzmy wokół: czy zapotrzebowanie na naszą sztukę wśród tych ludzi, którzy teraz przechodzą obok nas, jest duże? Nie, niestety, nie jest duże. Dlatego, odpowiednio, liczba kobziarzy obecnie też nie jest wielka. Chciałoby się, aby jednocześnie ze wzrostem świadomości narodowej rosła też potrzeba kultury narodowej. W naszym mętnym, multikulturowym czasie każdy ma teraz wolność wyboru… Można, powiedzmy, założyć markowe cudzoziemskie ubranie i jak wiewiórka w kołowrotku gonić za modą, glamourem, iluzją prestiżu… A można włożyć rodzimą wyszywankę i czuć więź z przodkami, z Wszechświatem, tradycją, to uzdrowienie organizmu, to ochrona. — Pieśń również jest w tym systemie? — I tak samo pieśń, tak samo kobzarstwo: tylko dla wyrafinowanych ludzi, którzy duszą i świadomością do tego dorośli. — Ma Pan takie piękne sformułowanie, że pieśń leczy nie tylko duszę, może leczyć też naród, jeśli ta pieśń jest właściwa. Jak to działa? — Pieśń będzie leczyć duszę narodu, kiedy od małego, od lat szkolnych — i w domu, i w szkole, dzieci będą uczyć się i śpiewać pieśni swojego narodu. Począwszy od kołysanek, dalej — o miłości do rodziców, później — do dziewczyny czy chłopaka, do swojego kraju. No i oczywiście pieśni patriotyczne — o kozakach, o strzelcach siczowych, o atamanach z Chołodnego Jaru, o powstańcach UPA… I wtedy u wychowanego na tych pieśniach dziecka pojawia się poczucie, że ma jakiś kręgosłup w tym życiu, jakiś magnes, jakieś zakotwiczenie. — …oś, wokół której można się obracać? — Tak. I trzymać się, żeby nie upaść i nie zboczyć z życiowej drogi. Wtedy nawet dziecko będzie czuło, że może za pomocą tych pieśni budować swoją wewnętrzną siłę, wewnętrzny potencjał, że obok innych narodów również ma cenne osiągnięcia. I może obok nich czuć się równym i samowystarczalnym. Nawet pomimo tego, że te narody mają lepsze osiągnięcia (lepsze zarobki, bardziej komfortowe życie). I razem z tym młody Ukrainiec będzie rozumiał, że u nich przecież nie tylko poziom życia jest lepszy, ubrania i jedzenie bardziej jakościowe. Ale przecież tam jest szacunek do przodków, do przyrody, do świętych miejsc, do rodzimego światopoglądu i kultury… Tak jak dla Japończyków szczyty Fudżijamy to coś znacznie więcej niż po prostu góry, a dla Hindusów głęboki Ganges to coś znacznie więcej niż po prostu rzeka, tak i dla nas wszystko to, co odziedziczyliśmy po przodkach, musi być uświadamiane jako największa świętość, do której trzeba zawsze dążyć, którą trzeba chronić, pielęgnować, poznawać przez całe życie, i tylko wtedy to życie będzie maksymalnie pełnowartościowe, sensowne i Bosko-radosne. Rozmawiała Tetiana KOHUTYCZ, Użhorod. Olga OSYPĘKO, wiodący pracownik naukowy muzeum S. S. Hułaka-Artemowskiego, m. Horodyszcze, obwód czerkaski. Taras Szewczenko o Semenie Hułaku-Artemowskim. Właśnie zapiski poety w dzienniku najpełniej oddają jego uczucia i stosunek do Semena Hułaka-Artemowskiego, swojego ziomka i wielkiego przyjaciela jeszcze od 1838 roku, człowieka, który nie odwrócił się od Tarasa nawet w dekadzie strasznej służby wojskowej (w odróżnieniu od wielu). Przecież Semen pisał do zesłańca ciepłe listy, przysyłał pieniądze. Czyli wspierał i moralnie, i materialnie. Szewczenko bardzo to cenił, bo to prawda, że prawdziwy przyjaciel poznaje się w biedzie… Dlatego odpowiadał tą samą miłością, szacunkiem i bezgraniczną wdzięcznością. O czym czytamy w dzienniku. Bo kiedy Kobziarz powrócił do Petersburga, to chyba pierwszą osobą, z którą się przywitał, do której zawitał, był Semen. Oto chronologia przyjaźni Semena Hułaka-Artemowskiego i Tarasa Szewczenki według zapisów w dzienniku naszego genialnego poety i malarza… 28 marca. O trzeciej godzinie wróciłem do domu i objąłem mojego serdecznego Semena Artemowskiego. A po pół godzinie byłem już w jego domu, jak w swojej rodzinnej chacie. Wiele rzeczy wspomnieliśmy i przegadaliśmy, a jeszcze więcej nie zdążyliśmy ani wspomnieć, ani przegadać. Dwie godziny minęły szybciej niż jedna minuta. Pożegnałem się ze swoim drogim Semenem. 31 marca. Wieczór spędziłem u Semena. 2 kwietnia. Wieczorem w cyrku-teatrze słuchałem „Brązowego konia”. Błyskotliwa inscenizacja i nic więcej. Jeden starzec Pietrow i Semen ze sławą podtrzymali „Brązowego konia”. A reszta — byle co. 4 kwietnia. O trzeciej godzinie zjadłem obiad z Dziubinem. Wieczór spędziłem u Semena… 7 kwietnia. Wieczorem poszliśmy z Michajłowem do Semena i nie zastaliśmy go w domu. 10 kwietnia. Śnieg, błoto, wstręt; nie zważając na to wszystko, wyruszyliśmy, czyli ja, Semen i M. Łazarewski, do Akademii obejrzeć wystawę. Z wystawy poszliśmy na obiad do hrabiny Anastazji Iwanowny. Halina TWARDOWSKA, pracownik naukowy Nowogrodzko-Wołyńskiego literacko-pamięciowego muzeum Łesi Ukrainki. Być artystą marzył jeszcze od dzieciństwa. „Odkąd pamiętam — opowiada Wiaczesław — pasjonuję się rysowaniem. W latach szkolnych brałem aktywny udział w konkursach plastycznych, zajmując miejsca na podium”. Wyższe wykształcenie zdobył w Kosowskim Instytucie Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych, doskonale opanowując techniki malarstwa sztalugowego, rysunku, ikonopisarstwa, malarstwa ściennego, witrażu, mozaiki, grawerowania na kamieniu. W 2009 roku malował kapliczkę św. Wołodymy- 13 kwietnia. Od M.D. Starowa pojechaliśmy z Semenem do M.W. Ostrogradskiego. Ostrogradski z rodziną wyjeżdża na lato do Małorosji. Zaprosiłby, mówi, i Semena, ale boi się, że w guberni połtawskiej dla niego nie wystarczy słoniny... Jadłem obiad u Semena, wieczór spędziłem u hrabiny Anastazji Iwanowny. 21 kwietnia. Wieczorem poszedłem do teatru. Przedstawienie ogólnie było dobre, a uwertura „Wilhelma Tella” błyskotliwa... Semen w roli ojca Lindy de Schumani jest bardzo dobry. 22 kwietnia. Bez żadnego celu błąkałem się do obiadu, tylko już nie sam, a z Semenem. A wieczorem z Semenem poszliśmy do ziomkini M.L. Mokryckiej... 23 kwietnia. Wczoraj umówiliśmy się z Semenem, że dzisiaj o pierwszej godzinie pojedziemy obejrzeć dacze. Równo do dwunastej była cudowna pogoda, a potem zaczął padać deszcz... Przesiedzieliśmy cały dzień w domu, czytaliśmy Humboldta... 25 kwietnia. Poszedłem do Akademii na wystawę. W pierwszej sali spotkałem się z Żemczuznikowem, a w ostatniej z Semenem. Z Akademii pojechaliśmy z Semenem na stronę petersburską szukać daczy. Dacze znaleźliśmy, zostawiliśmy zadatek i o szóstej godzinie wieczorem przyjechaliśmy do domu. Wieczorem z Semenem byliśmy u M.I. Pietrowa, słuchaliśmy nieskończonych i bezowocnych rozmów o emancypacji. 30 kwietnia. Poszliśmy z Semenem do Ogrodu Letniego z zamiarem obejrzenia pomnika Kryłowa. Po drodze wstąpiliśmy do Soboru Kazańskiego obejrzeć obraz Briułłowa. 2 maja. Byliśmy z Semenem w Ermitażu, w dziale dawnej i nowej rzeźby. Z Ermitażu poszliśmy na wystawę kwiatów. 6 maja. Pojechaliśmy z Semenem do Engelhardta, nie zastaliśmy go w domu. Wstąpiliśmy do Kuroczkina, a potem do ziomkini M.S. Krzisevicz, i ona nas powitała wesoła, młoda, jak i dziesięć lat temu. 7 maja. Od dziesiątej do dwunastej godziny Semen ze swoim uczniem śpiewał różne duety, a Aleksandra Iwanowna im akompaniowała na fortepianie, a ja słuchałem i czasem im klaskałem. 9 maja. Wieczorem byliśmy z Semenem u drogiej Grinberg. Ona dużo i cudownie śpiewała. 11 maja. Wieczorem z Semenem byliśmy u hrabiny A.I. Tołstoj i wróciliśmy o czwartej godzinie rano. Na wielką radość gospodyni ostatni wiosenny wieczór był ożywiony, jak zawsze, i nadzwyczaj wesoły. Semen i mademoiselle Grinberg byli duszą wspólnej radości. 20 maja. Wieczorem byłem u Semena, i czarująca Aleksandra Iwanowna grała najlepsze fragmenty z „Trubadura”. Grała błyskotliwie. Jak możemy się przekonać, po przyjeździe do stolicy Szewczenko już z Hułakiem-Artemowskim spotykają się niemal codziennie, faktycznie byli nierozłączni. Zwłaszcza w pierwszym miesiącu. W maju przyjaciele widywali się już rzadziej, bo u Wielkiego Kobziarza pojawiają się nowi i nowi znajomi oraz przyjaciele. Wszak jego poetycka sława przyciągała nowych wielbicieli. Jak pisał Taras w liście do komendanta umocnień nowopietrowskich (gdzie odbywał zesłanie) Iraklija Uskowa, „ziomkowie (w Petersburgu) noszą mnie na rękach”. Jednak przyjaźń dwóch świateł naszej kultury w niczym nie przygasła. Świadectwem tego jest też znana pieśń w opracowaniu S. Hułaka-Artemowskiego „Stoi jawor nad wodą” (sierpień 1858 r.), poświęcona jego drogiemu towarzyszowi, którą Szewczenko bardzo lubił. Przyjaźń trwała aż do śmierci Tarasa, na którą Semen Hułak-Artemowski odpowiedział szczerym smutkiem i wraz z innymi odprowadził swojego przyjaciela w Wieczność. A także zorganizował koncert charytatywny, środki z którego przekazał krewnym Kobziarza. Smutek Semena po Tarasie nigdy nie mijał. Dobrze rozumiał, jakiego geniusza, jakiego Tytana straciła Ukraina i nasz naród. Wacław wszedł do piątki najlepszych studentów do udziału w plenerze „Malarstwo. Pejzaż Czerkaszczyzny — 2012”, poświęconego 105. rocznicy śmierci malarza Jana Stanisławskiego. Pojawiła się seria obrazów: „Miejscami Szewczenkowskimi”, „Bez Nieczuja-Lewickiego”, „Sam w polu”, „Dęby kozackie”, „Wschód słońca” i inne. Jego prace eksponowano na wystawie malarstwa „Kraj Szewczenkowski”, przyуроczonej 130. rocznicy założenia szkoły artystycznej i uczczenia pamięci Kobziarza w mieście Kosów. Także wielokrotnie reprezentował Nowogród Wołyński na przeglądach twórczości, wystawach mistrzów na corocznym święcie „Źródła Łesi”. Wiele jego prac znajduje się w prywatnych kolekcjach ziomków. Obecnie dorobek twórczy W. Pyłypenki liczy ponad 150 prac malarskich, ale artysta nie zatrzymuje się na osiągniętym. Mija 160 lat od czasu, gdy, tuż po zwolnieniu z zesłania, Taras Szewczenko zaczął prowadzić swój dziennik (nazwany przez niego „Dziennikiem”). Pierwszy zapis zrobiono 12 czerwca 1857 roku, a ostatni — 13 lipca 1858 roku. Młoda latorośl kraju Łesi. W ramach obchodów 30-lecia od dnia zapoczątkowania „Źródeł Łesi” w Muzeum wybitnej poetki odbyła się wystawa indywidualna młodego artysty z Horodnicy Wacława Pyłypenki, na której artysta przedstawił 27 swoich obrazów. Wśród eksponowanych prac — krajobrazy rodzinnego kraju i innych malowniczych zakątków Ukrainy, wizerunki różnorodnych roślin i zwierząt, portrety.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tak, aby wywołać wrażenie przebywania w domu gościnnych mieszkańców Naddnieprzańszczyzny, przy hojnym i obfitym stole, z odzwierciedleniem obyczajów, podstawowych typowych motywów malowideł ściennych oraz elementów sztuki garncarskiej. „Краса України, Поділля” („Piękno Ukrainy, Podole”). Te poetyckie wiersze Łesi Ukrainki stały się nazwą kompozycji dzielnicy Świątoszyna. Podole to kraj, który od dawna uprawiał burak cukrowy, zachowało się tu wiele zabytków architektury, Podole — mała Ojczyzna wielu wybitnych Ukraińców, o tym opowiada ekspozycja. Wystawę zamyka kompozycja dzielnicy Hołosijiwa „Szlak Wołów Czumackich”. Jej epigrafem stały się słowa znanej pieśni: Dороги іншої не треба, Поки зорить Чумацький Шлях, Я йду від тебе і до тебе По золотих твоїх стежках.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Niepodległość w kwiatach

Na Polu Śpiewaczym Parku Krajobrazowego Peczerskiego w stolicy uroczyście otwarto wystawę kwiatów „Ukraińskie. Swoje. Wyjątkowe”. W uroczystościach wzięli udział zastępca mera Kijowa Hennadij Plis oraz dyrektor generalny przedsiębiorstwa komunalnego „Kyjiwzełenbud” Mychajło Nakonecznyj. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Na terenie Pola Śpiewaczego corocznie odbywają się cztery wystawy kwiatów. W tym roku zaprezentowano już dwie takie ekspozycje — wystawę tulipanów „Tajemnice wielkanocnej pisanki” oraz „Japonia oczami Ukrainy”, poświęconą japońskiej kulturze i tradycjom. Nowa wystawa kwiatów jest poświęcona Dniu Niepodległości Ukrainy. 200 tysięcy kwiatów utworzyło unikalną kwiatową mapę Ukrainy. 10 kompozycji kwiatowych symbolizuje prawdziwe ukraińskie tradycje, preferencje gastronomiczne oraz rzemiosła Ukraińców. „Jesteśmy rodu kozackiego” — taką nazwę nosi kompozycja pracowników zieleni rejonu darnyckiego stolicy. Jest tu kozacka wieża obserwacyjna, z której można zobaczyć, kto zbliża się do obozu; konie swobodnie pasące się na przestrzeniach; kozackie kotły, które zbierały kozaków na radę; kocioł z kuleszem. Rejon podolski zaprezentował kompozycję „Zakarpacie”. Jej autorzy starali się oddać piękno tego regionu oraz różnorodność tradycji, połączyć unikalność przyrody i niestrudzonych rąk winiarzy. Rejon dnieprowski podarował kompozycję „Bukowińskie kolory”. Szczególną uwagę przyciąga stworzony za pomocą kwiatów fragment bukowińskiego haftu, który jest jednym z najjaśniejszych i najbardziej rozpoznawalnych na Ukrainie. A kompozycja kwiatowa rejonu szewczenkowskiego nosi nazwę „Białe złoto Galicji”. Można się z niej dowiedzieć, że osobną gałęzią w tym regionie jest owczarstwo, a na przestrzeni wieków ukształtowały się ciekawe tradycje gospodarowania. Prezentem od rejonu peczerskiego stała się kompozycja „Połtawszczyzna. Drzewo życia”. Jak wiadomo, zdumiewające są połtawskie ręczniki. A każde miasto ma swój symbol. Dla Połtawy jest to połtawska hałuszka, tradycyjne danie kuchni ukraińskiej. Jedno z centralnych miejsc na wystawie zajmuje kompozycja „Piękno Ukrainy — niebieskooka Wołyń” (rejon sołomiański). Można tu zobaczyć stylizowane lalki kobiece, ubrane w koszule z „mglistej” tkaniny. Na dalszym planie — symboliczny obraz dziedzictwa architektoniczno-duchowego Wołynia — starodawne zamki i cerkwie, których tak wiele jest w tym regionie. Dalej kompozycja — „Kultura i gościnność ukraińskiego Polesia” (rejon oboloński). W skarbcu ukraińskiej kultury znaczące miejsce zajmuje sztuka ludowa regionu poleskiego. Jej tradycje i dziś żyją w tkactwie, kilimiarstwie, hafciarstwie, kowalstwie, artystycznej obróbce drewna, kamienia i bursztynu. A poleski barszcz stał się dziś symbolem kuchni ukraińskiej. „Środkowe Naddnieprze. Gościnny dom” — taką kompozycję odtworzono w rejonie desniańskim. Głównym zadaniem przy jej realizacji by- Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 1 miesiąc na 1 miesiąc 13 UAH 06 kop. na 3 miesiące na 3 miesiące 38 UAH 12 kop.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninyh, 3. Nakład ogólny w sierpniu — 15 200

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn