Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №38 за 2018 рік

16 S. · 33 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 38 (986), 20—26 września 2018 GOŚĆ REDAKCJI TETIANA RYCZKOWA

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. A jednocześnie niespokojnie mi na duszy, bo w tym roku akademickim, czyli 2019, odbędą się wybory Prezydenta Ukrainy i deputowanych Rady Najwyższej. Narasta niepokój, wszak zewnętrzni i wewnętrzni wrogowie odnowionej ukraińskiej niepodległości w głębokim niemoralnym porozumieniu i wzajemnym wsparciu agresywnie sprzysięgli się przeciwko Ukrainie, wyrafinowanymi podstępnymi metodami potężnie sieją w społeczeństwie zwątpienie, apatię, beznadzieję wobec naturalnej potrzeby rozwijania niepodległego Państwa i wszystkimi siłami bronienia go przed rosyjskimi najeźdźcami oraz innymi bliskimi i dalekimi agresorami. Dlatego w tak niezwykle skomplikowanej sytuacji społeczno-politycznej bardzo ważne jest, aby każdy świadomy obywatel Ukrainy, pomimo obecnych braków materialnych i trudności społecznych, spowodowanych przez oligarchów-cudzoziemców, tworzył, pielęgnował w swoim sercu duchowo-psychologiczną potrzebę przemyślenia wszystkiego, co dzieje się obecnie w kontekście historycznym, odrzucał pozłacane kłamstwo, którym wypełnili informacyjno-humanitarną przestrzeń tacy „wybitni działacze”, jak Medwedczuk, Nowinski, Dobkin, Murajew, Rabinowicz, Właszczenko oraz setki innych otwartych i przebranych w owcze skóry drapieżnych wilków. Zatem każdy musi nie utonąć w przymilnym, miodopłynnym kłamstwie, a głęboko rozumieć istotę, cel każdej informacji, każdego wystąpienia polityków, każde- Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego — największa biblioteka naszego państwa (objętość zbiorów – ponad 15,5 mln jednostek przechowywania), główny naukowo-informacyjny ośrodek, wchodzi w skład dziesięciu największych bibliotek narodowych świata. Niedawno, w sierpniu, obchodziła swoje pierwsze stulecie od dnia założenia HISTORIA NIE DZIELI SIĘ NA CZARNE I BIAŁE „PROŚWICIE” — 150!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Gwarantem sukcesu państwa jest myślenie

U każdego z Państwa, szanowny czytelniku, są własne odczucia związane z początkiem nowego roku akademickiego. Mam podwójne wrażenie, gdy patrzę na cyfry: 2018—2019 rok akademicki. Wrażenie pozytywne, bo cieszę się, że znów spotkam się z ciekawymi, dociekliwymi, niezwykłymi studentami, którzy pragną zdobywać nową wiedzę. Będziemy razem wzbogacać się intelektualnie. Za to dziękuję Bogu. Życzę każdemu z Państwa dobrego zdrowia, owocnych osiągnięć naukowo-pedagogicznych dla umocnienia sobornej, demokratycznej, praworządnej, bogatej Ukrainy ukraińskiej. go wywiad, talk-show, czyli rozważnie, na ukraińskich podstawach narodowych, myśleć, rozumować, aby znów nie wpaść w moskiewską niewolę. Przypomnijmy imperatyw: „Myślę, więc jestem” (Kartezjusz). Ale to za mało. Niezwłocznie uczmy się myśleć poprawnie, bo „poprawne myślenie to norma moralno-etyczna” (Pascal). Dla Ukraińców w dzisiejszych warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny hybrydowej „poprawne myślenie” to myślenie ukrainocentryczne, to stanowisko ukrainocentryczne, to czyny ukrainocentryczne, aktywne działania moralne przede wszystkim w imię obrony, rozwoju i utwierdzenia ukraińskiej Ukrainy w organicznej jedności z troską i odpowiedzialnością za swoją rodzinę, osobiste duchowo-materialne, narodowe samostanowienie. Całym swoim jestestwem usłyszmy i zrozumiejmy Tarasa Szewczenkę: „Nie ma na świecie Ukrainy, // Nie ma drugiego Dniepru…” „We własnej chacie własna prawda, // I siła, i wola…” „I od obcych się uczcie, // Lecz swego się nie wyrzekajcie”. Każdego z nas prosi Iwan Franko, byśmy dobrze się uczyli, sumiennie pracowali, „by stać się gospodarzem, a nie sługą wobec świata”. W Ukrainie, niestety, wciąż jest wielu amoralnych nosicieli „błota Moskwy”. Rozpoznawajmy ich, oczyszczajmy się z manipulacyjnego brudu, nie wpuszczajmy tej trucizny do serca i umysłu, odrzucajmy wraz z jej nosicielami w otchłań niebytu, byśmy nie stali się moskiewskimi podnóżkami. Bo rosyjscy i promoskiewscy ideolodzy i politycy, którzy opanowali telewizyjny i radiowy eter Ukrainy, dążą do tego, by duchowo okaleczyć, podporządkować Ukraińców, przemienić ich w rozpustników. Dlatego myślmy, analizujmy, bo „gwarancją pomyślnego państwa jest myślenie” (Andrij Sodomora) — myślenie ukrainocentryczne na ogólnoludzkich podstawach. NIE ZNIEKSZTAŁCAJCIE SZEWCZENKI! 10-11 ANTOLOGIA PIEŚNI OD OŁEKSANDRA JAKOWCZUKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Rozpoczął się sezon polityczny, który zakończy się wyborami prezydenta

Serhij ŻYŻKO Wybory, które odbywają się co pięć lat, wiążemy z możliwością ewolucyjnych przemian, reform, umacniania państwowości, wzrostu dobrobytu i odrodzenia narodowego oraz rozwoju. Niemal w stu procentach jest oczywiste, kto będzie kolejnym prezydentem Ukrainy, a debaty wokół wyborów pozostaną miejscem szlifowania argumentów politycznych, przesadnej krytyki, samoprezentacji aktywistów i przygotowań do kolejnych wyborów parlamentarnych jesienią 2019 roku, które nie staną się podstawą do przyszłych zmian polityczno-gospodarczych. Zwykłymi kryteriami politologicznymi wyborów na Ukrainie się nie zmierzy, ponieważ te prawidłowości politologiczne u nas należy stosować w jednakowy sposób do dwóch kategorii „elektoratu”: ukraińskojęzycznego i rosyjskojęzycznego. Oznacza to, że u nas prezydentami zostają i do Werchownej Rady wchodzą figuranci z dwóch Ukrain, „russkojazycznej” i ukraińskojęzycznej. Tak wynika z doświadczenia 27 lat niepodległości i tak będzie trwać jeszcze długo. Nie, to nie my dzielimy Ukrainę według kryterium językowego, a nieuznawanie tego już jest fałszowaniem rzeczywistości. Nas już dawno podzielono, szczególnie starali się o to rosyjscy nacjonalkomuniści, którzy za sowieckich czasów siłą zrusyfikowali Ukraińców, jako ludność miejską Ukrainy. Nie chodzi o to, że język rosyjski jest nosicielem zła, że rosyjskojęzyczni Ukraińcy lub przedstawiciele zrusyfikowanych mniejszości albo sami Rosjanie na Ukrainie są negatywnym czynnikiem życia politycznego. Nie chodzi o język rosyjski jako środek wymiany informacji czy komunikacji prywatnej, ani o porozumiewanie się w wojsku, wśród funkcjonariuszy organów ochrony porządku, w administracjach, w oświacie czy w biznesie. Nie chodzi o Putina i jego wojenną obronę „rosyjskojęzycznej ludności” przed przymusową ukrainizacją. Chodzi o to, że dwujęzyczność na Ukrainie jest czynnikiem politycznym, który hamuje polityczny i społeczno-gospodarczy rozwój kraju w ogóle. Opieranie się polityków i partii na dwóch elektoratach o różnych językach, niemal zawsze równie licznych (które nie popierają polityków i partii z przeciwnego obozu językowego), prowadzi do spekulacji politycznych i dominacji na Ukrainie reżimu oligarchicznego. Oligarchowie już po wyborach wyzyskują zubożałą masę rosyjskojęzycznych i ukraińskojęzycznych i nie pozwalają uległemu parlamentowi na ustawowe ograniczenie swoich offshorowych apetytów ani na wspieranie tworzenia warstwy klasy średniej. Dwujęzyczność jest faktem dokonanym. Od 27 lat na Ukrainie rządzi rosyjskojęzyczna władza (z wyjątkiem 7 zachodnich obwodów, które nie mają wpływu na politykę w Kijowie czy w innych regionach). Wszystko, co mamy, wraz z grabieżą Ukrainy, jest wynikiem działalności postkomunistycznych zrusyfikowanych „elit”. U nas wszyscy prezydenci są rosyjskojęzyczni (poza Juszczenką, który miał w większości rosyjskojęzyczne otoczenie), faktycznie wszyscy premierzy, ich zastępcy, naczelnicy wydziałów, przewodniczący administracji obwodowych i większości rejonowych, wszystkie piony organów ochrony porządku. U nas rosyjskojęzyczni są oligarchią i wielkim biznesem, a także większością średniego biznesu w ogóle. Faktycznie władza i własność należą do rosyjskojęzycznych, których chętnie popiera ukraińskiego pochodzenia zrusyfikowane, wojownicze mieszczaństwo oraz większość mniejszości (poza być może Polakami). Oczywiste jest, że ten rosyjskojęzyczny klasa rządząca, który dziś „dla blezyru” mówi po ukraińsku przed kamerami telewizyjnymi, jest zadowolony z siebie, odpowiada mu także jego status materialny, uprzywilejowana rosyjskojęzyczność, z której nie widzą sensu rezygnować, i czują się „panami życia”. Większość ukraińskojęzycznych, którzy trafiają do zrusyfikowanych miast, staje przed wyborem: albo przyłączyć się do rezerwatu ukraińskojęzycznych i skracać sobie drabinę społeczną, albo „zaadaptować się” i wpisać w proces przetrwania. Rosyjskojęzyczność w miastach stała się czynnikiem korzyści i przyzwyczajenia i przyciąga kolejne fale ludności z prowincji. Ktoś powie, że w zachodnich obwodach jest taka sama korupcja jak w centrum i na wschodzie, więc gdy nagle wszyscy staniemy się ukraińskojęzyczni, wszystko pozostanie tak samo. Ale przypomnijcie sobie, jak przez 27 lat głosowały zachodnie obwody. Gdyby tak głosowały wschodnie i centralne, dawno bylibyśmy w NATO, w UE, mielibyśmy innych prezydentów, ministrów, armię, funkcjonariuszy organów ochrony porządku i poziom życia bez zauważalnej korupcji. Gdyby Ukraina poszła drogą elektoratu rosyjskojęzycznego, bylibyśmy jeszcze jedną Białorusią albo gubernią Rosji. Problem dwujęzyczności ukraińska klasa rządząca powinna była dostrzec dawno, zarówno władza, jak i sama ludność rosyjskojęzyczna. Właśnie ludność rosyjskojęzyczna, skupiona w milionowych i większych miastach Ukrainy, zajęta w wysokonaukowych produkcjach, w administracji państwowej i biznesie, ma silny wpływ na kształtowanie ukraińskiej polityki i jej kierunku rozwoju, powinna podnosić kwestie odrodzenia narodowego Ukrainy, państwowego wspierania języka, patriotycznego wychowania młodzieży. Ale tego nie robi. Podnoszą je ukraińskojęzyczni „marginesowcy”, którzy nie budowali rakiet, statków kosmicznych ani komunizmu. Dopóki rosyjskojęzyczna część społeczeństwa na Ukrainie z dobrowolnego przekonania nie powróci do przyswajania języka ukraińskiego, nie pomogą nam ani programy gospodarcze, ani kadrowa karuzela „nowych twarzy”, ani wybory, ani innowacje, ani inwestycje. Kwestia dwujęzyczności na Ukrainie jest przyczyną naszych politycznych i gospodarczych porażek i będzie nią nadal. Dlatego należy wspierać tych polityków, te partie polityczne i te warstwy społeczne, które w praktyce dążą do odrodzenia narodowego i przede wszystkim popierają język ukraiński.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Przywrócić całą prawdę o Ludobójstwie-Hołodomorze

Heorhij ŁUK’JANCZUK. Prawie jednocześnie w stolicy Ukrainy odbyły się dwa ważne wydarzenia poświęcone tematowi Ludobójstwa-Hołodomoru lat 1932—33, którego straszne rocznice obchodzone są w tym roku na Ukrainie i w wielu krajach świata. Na planszach Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” — liczby, liczby, liczby. Kryją się za nimi miliony ludzkich istnień, które zostały przerwane z woli Lenina-Stalina, Kaganowicza i ich sojuszników — organizatorów największej katastrofy humanitarnej w historii ludzkości — Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933. Z inicjatywy Ogólnoukraińskiej organizacji praw człowieka „Memoriał”, której przewodniczy Pierwszy wicepremier Ukrainy Stepan Kubiw, oraz innych instytucji naukowych i badawczych, tutaj, w muzeum, otwarto wystawę „Hołodomor-ludobójstwo językiem liczb”. Obok tej ekspozycji znajduje się inna — „Skradzione dzieciństwo”, poświęcona dzieciom zabitym głodem. Otwierając wystawę, minister kultury Jewhen Nyszczuk zaznaczył: „Zbyt długo największa tragedia naszego narodu była pod klauzulą »tajne«. Przedstawiciele władzy nie uznawali Hołodomoru, powoływali się na nieurodzaj. W salach muzeum widzimy straszne liczby strat, kiedy w jednym roku w szkole w ławkach zasiadało 45—60 dzieci, a w następnym już 5 lub 6. W tym roku przeprowadzono wiele konferencji naukowych, na których historycy i kryminolodzy przedstawili nowe fakty dowodzące, że ukraiński naród zabijano głodem, zabijano świadomie. Naszym świętym obowiązkiem jest przywrócenie prawdy o Ludobójstwie-Hołodomorze”. Współprzewodniczący społecznego komitetu ds. uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932—1933 na Ukrainie Iwan Wasiunyk, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiej organizacji praw człowieka „Memoriał” Bohdan Morklanyk, doktor nauk historycznych Wołodymyr Serhijczuk, kierownik grupy śledczej Mykoła Herasymenko podkreślali, że szacunki skali strat narodu ukraińskiego nie zostały zakończone do dziś, w wyniku całkowitego utajnienia przez reżim komunistyczny informacji o trzech sztucznych głodach — 1921—1922, 1932—1933 oraz 1946—1947 lat i zakazu rejestrowania zgonów z głodu. Dlatego większość nazwisk zamordowanych została utracona. Mimo to badania ostatnich lat pozwoliły ustalić liczbę zabitych głodem — naukowcy uważają, że ofiar jest ponad 10 mln. Liczba 3—4 milionów, którą podają niektórzy badacze, zdaniem Wołodymyra Serhijczuka, jest pseudonaukowa i opiera się na sfałszowanych dokumentach. Nic dziwnego, że ci, którzy umniejszają straty, unikają publicznych dyskusji. Na wystawie poszczególne plansze poświęcono świadectwom dyplomatów, którzy pracowali w ZSRR w latach 30. W swoim raporcie Otto Schiller, attaché ds. rolnictwa Niemiec w Moskwie, 19 września 1933 r. pisał: „…miejscami skala wymierania sięgnęła 25—30% populacji. Moim zdaniem podana liczba 10 milionów ofiar głodu nie jest przesadzona”. Korektorka „Ukrderżnacmenwydawu” Dorota Federbusch w swoim dzienniku w sierpniu 1933 r. zanotowała: „30% narodu wymarło na Ukrainie z głodu, czyli 9—10 milionów”. Za ten zapis została aresztowana, skazana na pięć lat i wysłana do GUŁAG-u, skąd nie wróciła. Wicekonsul Włoch w Charkowie Sergio Gradenigo 22 czerwca tego samego roku w swoim doniesieniu zaznaczał: „Przedstawiciele rządu przyznali, że straty ludzkie tylko na Ukrainie wynoszą 9 milionów dusz. W środowisku uniwersyteckim mówi się o 40—50% całej populacji Ukrainy. Uważam tę liczbę (15—16 mln) za dokładniejszą”. Mykoła Herasymenko, opowiadając o pracy grupy śledczej i wszczęciu sprawy karnej w sprawie ludobójstwa, poinformował, że ustalono dwa tysiące świadków zbrodni reżimu komunistycznego, opracowano ponad 5 tysięcy dokumentów i znaleziono 857 masowych grobów ofiar głodu. „I to daleko nie wszyscy” — zaznacza prawnik. Badacze podkreślają, że Hołodomor był skierowany na zniszczenie ukraińskości, jej wolnego ducha; była to kolejna próba przekształcenia Ukraińców w moskiewskich niewolników, a Ukrainy w przydatek Kremla. Aby tragedia się nie powtórzyła, konieczne jest nie tylko ustalenie okoliczności katastrofy humanitarnej, jej przyczyn i skutków, ale także poprzez książki i media maksymalne przekazywanie informacji społeczeństwu i społeczności światowej. Należy o Ludobójstwie-Hołodomorze opowiadać w szkołach, gdyż „okupant pojawia się tam, gdzie przegrał nauczyciel i ksiądz”. W ramach wydarzenia w muzeum odbyła się prezentacja zbioru Międzynarodowej konferencji praktycznej „Sztuczne głody na Ukrainie XX wieku”, która odbyła się w maju na Kijowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki. Do zbioru weszło 85 artykułów — wśród autorów są znani historycy, dziennikarze, świadkowie Hołodomoru. Śladem otwarcia wystawy „Hołodomor-ludobójstwo językiem liczb” w Narodowym Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru”, w sali Instytutu Demografii i Badań Społecznych imienia M. W. Ptuchy NAN Ukrainy odbyła się Debata naukowa na temat historycznych i demograficznych kwestii naświetlania Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie, gdzie ostro starły się dwa stanowiska naukowców i badaczy dotyczące liczby ofiar Ludobójstwa-Hołodomoru 1932—33(34) lat. Instytut Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Instytut Demografii i Badań Społecznych imienia M. W. Ptuchy NAN Ukrainy, Ukraińskie centrum naukowo-badawcze i edukacyjne badania Hołodomoru (HREC in Ukraine) przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Naukowo-edukacyjnego konsorcjum badania Hołodomoru przy Kanadyjskim Instytucie Studiów Ukraińskich, Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda ogłosiły przeprowadzenie PUBLICZNEJ DEBATY NAUKOWEJ. Szczegółowe, poparte liczbami i obliczeniami wystąpienie doktora nauk historycznych Wołodymyra Serhijczuka oraz innych naukowców skłoniło do podjęcia konsensualnej decyzji o utworzeniu przy Instytucie Demografii i Badań Społecznych imienia M. W. Ptuchy NAN Ukrainy Komisji z naukowców chętnych do pracy nad fundamentalnym badaniem dokumentów pierwotnych z danymi o stratach ludzkich podczas Ludobójstwa-Hołodomoru 1932—33 lat na poziomie rad wiejskich i rejonów na całym terytorium administracyjnym ówczesnej USRR. Mimo że wydarzeniom i skutkom stalinowskiej (jako kontynuacji leninowskiej) polityki tworzenia głodu poświęcono znaczną liczbę badań naukowych i publikacji, wyniki wieloletnich badań akademickich — historyków, demografów, prawników, ekonomistów — wciąż pozostają praktycznie nieznane szerokiemu ogółowi i nieuświadomione przez społeczeństwo. Głównym celem jest przekazanie prawdy o Hołodomorze-Ludobójstwie — jego ofiarach, „autorach” i wykonawcach do świadomości Ukraińców i społeczności światowej! Dlatego szanując pamięć wielu milionów zmarłych oraz tych, którzy walczyli i przeżyli w warunkach leninowsko-stalinowskich Hołodomorów, naszym świętym obowiązkiem jest przywrócenie całej prawdy o Ludobójstwie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Deputowana ludowa Ukrainy Tetiana Ryczkowa: „Nie wierzcie tym, którzy mówią, że na wojnie nie jest strasznie…”

— Od dzieciństwa marzyłam, by zostać oficerem: mój ojciec był inżynierem wojskowym, a teść artylerzystą — mówi Tetiana Borysiwna. — Od małego mieszkałam w miasteczkach wojskowych, dlatego wojskowych postrzegałam wyłącznie jako bliskich mi ludzi. — Czy ktoś poradził Pani zająć się wolontariatem? Czy był to zew serca? — Wszystko było znacznie bardziej prozaiczne. W marcu 2014 roku, kiedy Putin zajął Krym, a na wschodzie kraju również pojawili się tak zwani zieloni ludziki, zaczynając rozpełzać się jak szarańcza po całej południowo-wschodniej Ukrainie, mój mąż, Wadym Ryczkow, poszedł do komisji wojskowej i zapisał się jako ochotnik do wojska. — W tamtym czasie miała Pani nieletniego syna Tymura, biznes. Biorąc to pod uwagę, czy nie sprzeciwiała się Pani decyzji męża? — Gdyby znał Pan jego charakter, to zapewne nie zadawałby Pan tego pytania: w nadzwyczaj poważnych sytuacjach podejmował decyzje sam. I zawsze były one słuszne… Jeśli chodzi o wolontariat. W 2014 roku Ukraina znalazła się w takim niebezpieczeństwie, że nikt nie potrafił dać pewnej odpowiedzi, ile czasu pozostało jej istnieć jako niepodległemu państwu. I kiedy jedni narzekali, co tu robić, inni szli do komisji wojskowych, zapisując się jako ochotnicy do wojska. Nie mogłam spokojnie patrzeć na to, jak miejscowości Donbasu trafiały pod władzę separatystów. Nie mogłam spokojnie przyjmować wiadomości o bosej i głodnej armii. I postanowiłam pomagać naszym żołnierzom. Początkowo opiekowałam się 25. brygadą, w której służył Wadym. — Co dokładnie należy rozumieć pod słowem „opiekować się”? — Oznaczało to troszczenie się nie tylko o własnego męża, ale o cały stan osobowy 25. brygady desantowo-szturmowej, zapewniając jej wszystko, co niezbędne do wykonywania zadań na wschodzie Ukrainy. — Skąd brali Państwo na to środki? — Nasza rodzina miała pewne oszczędności. Więc po naradzie z mężem postanowiłam je wykorzystać. Oczywiście, ta daleka od astronomicznej suma nie wystarczyła na wszystko, co niezbędne. Dlatego założyłam stronę- Olena KOTLAR, ukochana dziewczyna Saszka Kapinosa, członkini organizacji społecznej „Rodzina Bohaterów Niebiańskiej Sotni”. Wyróżnienie zostało ustanowione w celu uczczenia pamięci Bohatera Ukrainy, Bohatera Niebiańskiej Sotni Ołeksandra Kapinosa — rolnika, działacza społecznego, organizatora wydarzeń edukacyjnych i patriotycznych, jednego z najaktywniejszych uczestników Majdanu Językowego 2012 roku oraz Rewolucji Godności. Sasza był przekonany, że Ukraina stanie się wolna wtedy, gdy każdy Ukrainiec weźmie na siebie odpowiedzialność bycia gospodarzem na swojej ziemi, gdzie panuje własna prawda i wola święta, gdzie ceni się swój zwyczaj i ojczysty język ukraiński. Jeśli jesteś aktywną osobą ze wsi lub małego miasteczka, którego populacja nie przekracza piętnastu tysięcy osób, i bliska jest Ci tematyka Wyróżnienia imienia Ołeksandra Kapinosa — zapraszamy do udziału! Nagrodą będzie fundusz nagród w wysokości piętnastu tysięcy hrywien na realizację zwycięskiego projektu, a także wsparcie konsultacyjne specjalistów. w sieci społecznościowej Facebook, za pośrednictwem której zwróciłam się do ludzi dobrej woli. Odzew otrzymałam natychmiast, na potrzeby wojskowych zaczęto wpłacać środki, kto ile mógł. Przebywając w strefie działań wojennych, rejestrowałam zgłoszenia od każdego żołnierza, wraz z przyjaciółmi kompletowaliśmy zamówienia i kupowaliśmy wszystko, co niezbędne, uwzględniając te potrzeby. — Jak trafiła Pani do Ministerstwa Obrony? Czyja to inicjatywa? Jakie stanowisko Pani tam zajmowała i czym konkretnie się Pani zajmowała? Co realnie udało się zrobić? — Pod koniec 2014 roku na stanowisku ministra obrony Ukrainy był już Stepan Połtorak, którego doradcą był Jurij Biriukow. W tamtym momencie z Jurą staliśmy się już frontowymi przyjaciółmi i pokonaliśmy razem wiele prób. Wiedział, jak bardzo pragnę zmienić ukraińską armię na wzór wzorcowych armii świata. Dlatego od razu odpowiedziałam na jego zaproszenie, by osobiście wdrażać reformy w MO. Zajęłam się kierunkiem zaopatrzenia materiałowego Sił Zbrojnych Ukrainy oraz kierunkiem moralno-psychologicznym. Wynikiem mojej działalności jest utworzenie Głównego Zarządu Rozwoju i Towarzyszenia Zaopatrzeniu Materiałowemu SZU pod kierownictwem oficera bojowego 79. Brygady Desantowo-Szturmowej Dmytra Marczenki. Zmiany w zaopatrzeniu w umundurowanie według standardów NATO oraz w systemie żywienia SZU, które obserwujemy obecnie, są bezpośrednim skutkiem pracy tego Zarządu. Jeśli chodzi o zabezpieczenie moralno-psychologiczne żołnierzy. Do etatu każdej jednostki wojskowej na poziomie batalionu zostali wprowadzeni i przeszkoleni własnymi siłami oraz przy pomocy międzynarodowych partnerów psycholodzy wojskowi. Teraz młodzież może wstępować do wyższych uczelni Ministerstwa Obrony i zdobywać zawód psychologa wojskowego. Na poziomie obwodowych komisariatów wojskowych rozpoczęły pracę wydziały ds. naboru żołnierzy do służby kontraktowej, które testują i analizują predyspozycje przyszłych żołnierzy, a także eliminują nieprzydatnych do służby wojskowej według kryteriów psychologicznych. Psycholodzy w centrach szkoleniowych/poligonach pracują z chłopcami i uczą ich, jak prawidłowo wchodzić do walki i wychodzić z niej bez traum psychologicznych. Dzięki UCP KP wprowadziliśmy instytucję kapelanstwa we wszystkich pododdziałach Sił Zbrojnych Ukrainy. Za to jestem szczerze wdzięczna Patriarsze Kijowskiemu i całej Rusi-Ukrainy Filaretowi oraz szefowi Sztabu Generalnego, generałowi armii Ukrainy Wiktorowi Mużence. — Kogo nazwie Pani najbliższymi przyjaciółmi-sojusznikami w działalności wolontariackiej? Mam na myśli ludzi, z którymi nie raz i nie dwa ryzykowaliście życiem, będąc na linii rozgraniczenia. — W czasie swojej działalności wolontariackiej miałam zaszczyt spotykać się i rozmawiać z wieloma prawdziwymi Ludźmi, których uważam za towarzyszy broni. Oni zawsze mogą zwrócić się do mnie, a ja do nich w trudnej chwili. Choć bardzo chcę, żebyśmy spotykali się tylko z dobrych powodów. Staram się jeździć na front sama, ponieważ rozumiem, że to ryzykowne. Straciwszy wielu przyjaciół i znajomych, nie chcę i nie mogę brać odpowiedzialności za ich życie. — Jest Pani członkiem Komitetu ds. bezpieczeństwa narodowego i obrony Rady Najwyższej. Co udało się Pani zrobić w tym czasie? — Nie, jestem członkiem Komitetu ds. zapobiegania i przeciwdziałania korupcji, do którego składu weszłam, przełamując opór opozycji, i udało mi się zrobić dla SZU oraz weteranów ATO niemało. Wykaz projektów ustaw, które w taki czy inny sposób dotyczą SZU, zainicjowanych przeze mnie i popartych moim osobistym głosem, znajduje się na stronie Rady Najwyższej w pełnym wymiarze. Wszystkie projekty ustaw dotyczące Sił Zbrojnych Ukrainy zostały opracowane wspólnie z żołnierzami, którzy wykonują zadania bojowe bezpośrednio w obwodach donieckim i ługańskim, oraz moim zespołem. Ponieważ tylko oni wiedzą, czego potrzebują do wykonania zadań bojowych, a co najważniejsze, aby ich rodziny były chronione w czasie, gdy oni bronią nas przed rosyjską nawałą. Dlatego do tej pory uważam się za wolontariusza, ale na innym poziomie. — Często rozmawia Pani z ukraińskimi żołnierzami, którzy przeciwstawiają się rosyjskim najemnikom. Zapewne interesowała się Pani ich opiniami na temat możliwości rozmieszczenia w Donbasie sił pokojowych. — Nasi wojskowi chcą odzyskać obwody doniecki i ługański. Nasi obrońcy rozumieją, że tylko pod warunkiem interwencji niezależnej misji pokojowej możliwe jest zwycięstwo w tej wojnie hybrydowej. Bo żaden kraj świata, na szczęście, nie ma doświadczenia działań wojennych na terytorium własnego państwa, broniąc demokracji i kursu do europejskiej rodziny. — Angażując się w wolontariat, nie raz znajdowała się Pani w sytuacjach krytycznych. Powiedz, Tetiano, czy na wojnie jest bardzo strasznie, czy człowiek z czasem się przyzwyczaja? — Żołnierz, który spędził na pierwszej linii nie jeden dzień, trafiając pod „grady”, inaczej reaguje na nie niż nowicjusz. Ale wojna to wojna i nigdy nie wierzcie tym, którzy mówią, że na wojnie nie jest strasznie. Uwierzcie, jest strasznie… Rozmawiał Serhij ZIATIEW i w sercu Saszy płonie ognik miłości do naszego, rodzimego, i strunami swojej duszy inspirujecie innych, by odnaleźli w sobie taki ognik, zapraszamy do wzięcia udziału w konkursie projektów edukacyjno-kulturalnych! Chcemy, aby pamięć o naszych Bohaterach była żywa, a ich czyny i marzenia kontynuowane w działaniach innych ludzi. Dlatego wierzymy, że Wyróżnienie imienia Ołeksandra Kapinosa pomoże komuś wcielić w życie dobry zamysł. Zapraszamy Państwa do marzenia i dzielenia się swoimi marzeniami z nami! Nie ma specjalnych wymagań co do treści i formy projektu, to wolny wybór uczestnika konkursu. Zapoznać się ze szczegółowymi warunkami uczestnictwa i złożyć wnioski można do 30 września 2018 roku pod linkiem http://heavenly-hundred.org.ua/projects/vidznaka-imeni-oleksandra-kapinosa/ (WYRÓŻNIENIE IMIENIA OŁEKSANDRA KAPINOSA) Dodatkowe pytania proszę pisać w komentarzach na stronie „Wyróżnienie imienia Ołeksandra Kapinosa” w sieci „Facebook”. Latem 2014 roku ta młoda, piękna kobieta zamieniła wykwintną sukienkę na mundur i zaczęła „kręcić się” po Donbasie, opiekując się zaopatrzeniem materiałowym ukraińskich żołnierzy. Można ją było zobaczyć nawet tam, gdzie obawiali się jeździć wojskowi logistycy — w rozmieszczeniu jednostek i pododdziałów, które niemal całą dobę przebywały pod „gradami”, a jej samochód nie raz stawał się celem rosyjskich najemników. Hełmy ochronne, kamizelki kuloodporne, dostarczone przez nią bojownikom, uratowały niejedno życie: tę kobietę, jak przyznał w rozmowie ze mną oficer-frontowiec, do końca swoich dni wspominać będą setki ukraińskich żołnierzy. Niedawno spotkałem się z panią Tetianą i poprosiłem ją, by wspomniała tamte wydarzenia, których była uczestnikiem, opowiedziała, jak jej, kobiecie, udawało się wytrzymywać takie fizyczne i moralne obciążenia. A także — o dzisiejszej działalności parlamentarnej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Aby marzenia Bohaterów żyły Trwa przyjmowanie zgłoszeń na konkurs projektów edukacyjno-kulturalnych

Od 1 do 30 września 2018 roku w ramach realizacji Wyróżnienia imienia Ołeksandra Kapinosa, Bohatera Niebiańskiej Sotni z obwodu tarnopolskiego, ogłasza się konkurs na najlepszy projekt edukacyjno-kulturalny, którego celem jest zainteresowanie i zaangażowanie dzieci oraz młodzieży w badania, naukę i zachowanie dziedzictwa kulturowego narodu ukraińskiego — żywych tradycji, zwyczajów, obrzędów, tańców ludowych, tradycyjnego śpiewu ludowego, gry na instrumentach ludowych, folkloru, rzemiosł ludowych, a także podniesienie świadomości i zaangażowanie lokalnych społeczności w tę sferę. Informacja: Wyróżnienie imienia Ołeksandra Kapinosa ustanowiła organizacja społeczna „Rodzina Bohaterów Niebiańskiej Sotni” w ramach projektu „Wyróżnienia Bohaterów Niebiańskiej Sotni” dzięki wsparciu platformy „Wielka idea” oraz 162 darczyńców z Ukrainy i świata, a także Międzynarodowej Fundacji „Odrodzenie”. W ramach tego Wyróżnienia co roku odbywać się będzie konkurs projektów, których tematyka będzie odpowiadać kierunkom działalności Ołeksandra Kapinosa. Wyróżnienie ma na celu wspieranie działaczy społecznych, przede wszystkim ze wsi i miasteczek Ukrainy, którzy pragną zmian w swojej społeczności i są gotowi realizować inicjatywy edukacyjne, kulturalne, społeczne, ekologiczne, tworzyć wspólnoty tam, gdzie mieszkają lub skąd pochodzą. Być może jesteś prawdziwym garncarzem-czarodziejem, który uczy dzieci tego niezwykłego rzemiosła!? I może razem marzycie o stworzeniu święta, aby otworzyć bajkowy świat garncarstwa przed rodakami?! A może wraz ze swoimi wychowankami planujesz wyruszyć w fascynującą podróż rodzimymi ścieżkami w poszukiwaniu wiedzy o tak pięknych, lecz zapomnianych tradycjach, aby po ich odnalezieniu przenieść ten skarb w przyszłość?! Ołeksandr Kapinos odkrywał przed młodzieżą piękno naszych ukraińskich zwyczajów, tradycji. Jeśli w Twoim sercu również, tak jak

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Czy możliwe jest zjednoczenie Ukrainy?

Wywiad z szefem partii „Patriota” Mykołą Hołomszą, który przedstawiamy uwadze czytelników „Słowa Proświty”, przygotowali dziennikarze wydania internetowego „Persona”. Jednak go nie wydrukowali: najwyraźniej kontrargumenty i przekonujące fakty w odpowiedziach byłego pierwszego zastępcy Prokuratora Generalnego Ukrainy nie zadowoliły autorów proponowanych pytań, których ideologiczna orientacja jest oczywista, podobnie jak brak zrozumienia ukraińskich realiów. Ponieważ w naszym społeczeństwie podobne propagandowe wrzutki nie są niczym dziwnym, postanowiliśmy wydrukować wywiad „Czy możliwe jest zjednoczenie Ukrainy?”. Mamy nadzieję, że ta publikacja przyda się członkom Proświty, którzy zawsze bronili i propagują wartości narodowe, i dziękujemy M. J. Hołomszy za udzieloną możliwość. Redakcja — Wielu filozofów, rozważając istotę wojny, mówi, że na wojnie wrogów przestaje się postrzegać jako część rodzaju ludzkiego, a to z kolei zdejmuje kwestię ograniczeń stosowania przemocy wobec nich. Czy rzeczywiście, zmagając się ze „złem światowej skali”, należy zapomnieć o wszystkich ograniczeniach i zakazach? — Jeśli my, omawiając definicję „wojna” i jej historyczno-filozoficzne postrzeganie na różnych etapach rozwoju ludzkości, zaprosimy do towarzystwa Heraklita z Arystotelesem, Hegla czy Spenglera, wreszcie Nietzschego, to nigdy nie wydostaniemy się z przeszłości. Wojna — jako pojęcie filozoficzne i jako absolutne działanie fizyczne — to przeszłość. To geostatyka czasów panowania wielkich mocarstw. To historia ludzkości do XXI wieku. Pan powie, a co z wojną na wschodzie Ukrainy? Czy wojną w Syrii? W innych punktach świata? Aby odpowiedzieć na te pytania, zrobię niewielką dygresję. XXI wiek postawił przed ludzkością zupełnie nowe wyzwania o charakterze innowacyjno-technologicznym, które otrzymały uogólnioną nazwę „czwarta rewolucja przemysłowa” albo jeszcze „globalny świat 4.0”. Ta nowa rzeczywistość, która zmienia nie tylko techniczne czy technologiczne aspekty produkcji, zmienia filozofię rozumienia oraz metodologię budowania naszego i cywilizacyjnego życia i, odpowiednio, filozofię fizycznego starcia, które tradycyjnie nosi brutalnie zawężoną nazwę „wojna”. Otóż. Rozstrzelanie Majdanu Godności, aneksja Krymu, wprowadzenie oddziałów regularnych putinowsko-terrorystycznych wojsk na terytorium Ługańszczyzny i Doniecczyzny, zasilenie „ruskiego miru” i „ubieckiego prawosławia” w ukraińskim społeczeństwie — wszystko to i wiele innych świadczy o narodzinach i funkcjonowaniu nowej filozofii globalnych agresji, którą krajowi eksperci i naukowcy charakteryzują jako „globalny hybrydowy terroryzm”. Dlatego do walki ze zjawiskiem, które pan nazywa „złem światowej skali”, a my traktujemy jako „globalny hybrydowy terroryzm”, konieczne jest przemyślenie istoty wielu zjawisk naszego życia, ponieważ otrzymały one nowe charakterystyki, czyli nabyły nowej jakości. W tych nowych jakościach widzimy też inną jakość przemocy, która jest teraz czyniona na świecie. Ona teraz przejawia się nie tylko w wymiarach fizycznych (na które wyrobiła się odpowiednia reakcja społeczeństwa, krajów, światowej wspólnoty), ale, co znacznie skuteczniejsze, we wpływach na świadomość jednostki, jej wewnętrzny świat duchowy, stan moralno-psychologiczny. Tą najnowszą bronią poziomu globalnego know-how, którą nauka definiuje jako kompleksy agresji komunikacyjno-kontentowych, aktywnie posługuje się reżim putinowski i jego satelity. Jeśli chodzi o zakazy i ograniczenia, to jest to kwestia mentalnych praktyk i poziomu humanizmu w moralności społeczeństwa, w którym żyjemy. Ukraińcy tradycyjnie są obrońcami, strażnikami rodzinnego kraju. I obecnie właśnie bronimy Ojczyznę i pokojową cywilizację w ogóle przed globalnym agresorem, który targnął się na naszą wolność, godność, soborowość i niepodległość. — Jeśli dojdzie do Majdanu-3, jak pan odniesie się do tego, że będzie on nie mniej krwawy niż poprzedni i że obecną korupcyjną władzę trzeba będzie obalać siłą, jak właściwie zrobiła ta władza, kiedy była opozycją? — Uważam to pytanie za niepoprawne zarówno co do istoty, jak i formy. Wyjaśnię dlaczego. Majdan, i ja o tym już niejednokrotnie mówiłem w swoich wystąpieniach i książkach, jest historyczno-mentalnym zjawiskiem narodu ukraińskiego. Nie można go rozpatrywać jako jednorazowego działania, jako miejsca akcji czy jakiegokolwiek zgromadzenia ludzi. Oto, dla przykładu, włoski historyk Andrea Graziosi powiedział, że ukraińska rewolucja lat 1917—21 w rzeczywistości trwała aż do 1933 roku. To znaczy, moskiewska bolszewicka władza rozumiała, że naszego narodu nie da się pokonać i wtedy wzięła się za niszczenie go Hołodomorem. I ten okres — lata 1917—1933 — ja też wziąłbym na siebie śmiałość nazywać Majdanem. Globalnym wszechukraińskim Majdanem oporu wobec bolszewickiej okupacji, walki o ukraińską niepodległość. Zatem Majdany Wolności (2004 r.) i Godności (2014 r.) nie były spontaniczne, a są kontynuacją, dokładniej, kolejnym wybuchem stale działającego, czyli takiego, który cały czas żyje na poziomie mentalnym, w duszach i sercach naszych rodaków, ukraińskiego Majdanu-zjawiska. Dlatego nie ma i nie może być ani trzeciego, ani czwartego, żadnych innych Majdanów. Wszystko to podrzucone przez służby specjalne Kremla scenariusze, których celem jest wzbudzenie niezadowolenia ludności i wyprowadzenie ludzi na ulicę. A tam ten wir „podchwycą” hybrydowi terroryści, specjaliści-agenci z Moskowii. Ich, nawiasem mówiąc, jeszcze wystarczająco dużo na naszych przestrzeniach, a w korytarzach władzy w szczególności. — Kto i po co posłał pod kule Niebiańską Sotnię? Przecież Janukowycz już zgodził się przeprowadzić przedterminowe wybory i podpisać Umowę o Stowarzyszeniu? — Był pan na Majdanie? — ??? — Po to, żeby stawiać podobne pytania, trzeba było na własnej, jak to mówią, skórze poczuć Majdan. Jego atmosferę, ducha, wewnętrzną siłę, cywilizacyjną perspektywę. Czy można było nie zabijać bezbronnych ludzi — proszę zapytać Janukowycza i jego popleczników — Zacharczenkę, Jakymenkę, Klujewa, Lebiediewa, innych urzędników, którzy posiadają informacje z tej strony, z której strzelali. Przed Niebiańską Sotnią jesteśmy w nieodpłacalnym długu. I najlepszą pamięcią o tych, którzy zginęli na Majdanie i giną obecnie w walkach z putinowskim reżimem na wschodzie kraju, w ARK czy w katowniach putinowskich kazamatów, jest tworzenie nowej Ukrainy, Ukrainy wartości. — Co pan powie na takie stwierdzenie — dlaczego szczęście wolnej i niepodległej Ukrainy próbowano osiągnąć nie kroplami, a rzekami krwi? — Rzeki krwi, które przelewają putinowscy terroryści na Krymie, na wschodzie Ukrainy, w Syrii i innych zakątkach świata, gdzie staje noga kremlowskiego najeźdźcy, mam nadzieję, kiedyś odbiją się tym nieludziom, którzy wydają takie rozkazy czy motywują do takich działań. Gdyby na Kremlu przejmowano się cywilizacyjnymi wartościami humanizmu, to na świecie znacznie ubyłoby smutku i cierpień. Swoje prawo do bycia wolnymi, niezależnymi i godnymi Ukraińcy wywalczali wiekami. I teraz zmuszeni są znowu bronić własnej ziemi przed putinowskim reżimem. Bez wątpienia, że już zwyciężyliśmy mentalnie i jednoznacznie zwyciężymy fizycznie oraz geopozycyjnie w tej walce, jak to robiliśmy niejednokrotnie. Ale osiągamy to zwycięstwo ceną niewiarygodnych ofiar ze strony ukraińskiej. Chwała naszym bohaterom! — Pan zaprzecza, że armia UPA była okrutna wobec ludności cywilnej, Polaków, Żydów… Ale przecież jest wiele krwawych historii, dokumentów — nie fakt, że podróbek NKWD… Czy można jakoś przemyśleć taką walkę o państwowość w kategoriach moralności? — Moralność zawsze musi być w przemyśleniu historii, szczególnie wspólnej i takiej, gdzie są krwawe strony. Moralność społeczeństwa powinna była być w przemyśleniu historii z pozycji i misji ukraińskiego państwa w ciągu ostatniego ćwierćwiecza, ale tego, niestety, nie stało się. Musimy teraz pilnie, na prędkościach świata 4.0, naprawiać błędy, póki nie jest za późno. A polega ta moralność na tym, żeby historię postrzegać przez wiarygodne fakty i wydarzenia, jakkolwiek by one nie były. Historia — to jest to, co było i czego nie można zmienić. Ale co można zrozumieć, wychodząc z konkretnego odcinka czasu, w którym te czy inne wydarzenia miały miejsce. I wyjaśnić, dlaczego tak się stało, jakie przyczyny do tego doprowadziły. W żaden sposób nie można przenosić emocji punktowo-sytuacyjnych działań tamtego czasu na tło dnia dzisiejszego. Bo to droga do nowego rozłamu i konfrontacji, do czego podżega i czego pragnie putinowska Rosja. Czy nigdy nie interesował się Pan historią relacji, powiedzmy, Francji i Anglii? Albo Niemiec i otaczających go krajów? Czy innego europejskiego kraju, chociaż na świecie podobnych historii jest niemało? Wszystko to w europejskim dyskursie historycznym — agresje i wojny, zwycięstwa i porażki, urazy i zemsty... Ale już dawno w przeszłości. Bo czyż mógłby powstać Unia Europejska, gdyby narody europejskie wciąż trwały w emocjach przeszłości? Czy mogliby Europejczycy swobodnie przemieszczać się prawie po całym kontynencie, gdyby wciąż trzymali kamień za pazuchą — totalną nienawiść? To samo dotyczy historycznych relacji Ukrainy z Polską, Węgrami, Rumunią i innymi krajami sąsiedzkimi. Właśnie na rozpalanie kolejnej narodowo-historycznej histerii kierowane są wysiłki polittechnologicznych centrów Kremla, które próbują wbić klin między naszymi narodami, a Pana pytanie świadczy o tym, że na Ukrainie putinowcy mają, niestety, fanów i mentalno-ideologicznych naśladowców. — Pana zdaniem, czym uwarunkowana jest tak wzmożona uwaga poświęcona osobie Stepana Bandery? Po co tak niejednoznaczną postać historyczną czynić bohaterem narodowym? Przecież część Ukraińców nie uważa go za takiego. Dlaczego by nie zostawić wszystkiego tak, jak było — czcić Banderę tylko w Zachodniej Ukrainie? — Bandera nieprzypadkowo stał się globalnym stalinowsko-putinowskim trendem, który już od 70 lat nieustannie podsycają kremlowscy „wirtuozi” propagandy, strasząc świat. Jego imię to już coś ogólnego. Banderowiec — to radykalnie negatywna konotacja cech jakości Ukraińca-patrioty, intelektualisty-państwowca, opracowana przez technologów rosyjskich służb specjalnych. Bohaterem światowej skali, a przy okazji i bohaterem narodowym Ukrainy, Stepana Banderę uczyniła Moskwa. Ale to nie jest odosobniony przykład. Jeśli odwołać się do historii, to zobaczymy, że w kremlowskich „piwnicach” nieustannie prowadzono poszukiwania, mówiąc współczesnymi kalkami, memów-manipulatorów brutalnych dyskredytacji wobec Ukrainy. To znaczy, termin „banderowiec” jest tylko ogniwem w łańcuchu podobnych połączeń wypaczania wydarzeń historycznych, faktów i osób. Jeśli przeprowadzić analogie historyczne, to narzucony światu językowy koncept „banderowcy” — jako uosobienie Ukraińców w ich najstraszniejszym dla Moskali obrazie — nie jest czymś nowym w pracy służb specjalnych Moskwy. Przed banderowcami najstraszniejszym oskarżeniem pod adresem Ukraińców ze strony bolszewików był mem „petlurowcy”. A jeszcze wcześniej — „mazepińcy”. Tak więc w rzeczywistości istota obrazu kryje się nie w prawdziwym dyskursie historycznym osoby Bandery, Petlury czy Mazepy. Istota tkwi w technologii kremlowskich propagandystów, którzy poprzez takie koncepty językowe budują obraz wroga, którego mają nienawidzić wszyscy poddani Kremla, a przy okazji satelity „ruskiego miru”. — Czy możliwy jest w naszych dniach marsz SS Galizien we Lwowie z wyszywankami i faszystowską swastyką, jak w 1943 roku? — Proszę powiedzieć, czy te pytania otrzymał Pan przypadkiem nie z Łubianki? Tam tradycyjnie siedzą mistrzowie historycznych przekłamań i manipulacji, którzy właśnie przygotowują podobne „ankiety”. Bo jeśli to Pana pytanie, to po prostu nie zna Pan historii w ogóle, a dywizji Galizien w szczególności. Ale odpowiem. Najpierw, kim była RKKA (Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona) dla mieszkańców Zachodniej Ukrainy i Lwowa w pierwszych dniach przybycia tam we wrześniu 1939 roku? Wyzwolicielką. Kim stał się reżim bolszewicki dla ludności Zachodniej Ukrainy po kilku miesiącach? Okupantem, ciemiężycielem, agresorem, terrorystą. Kim byli hitlerowscy żołnierze dla mieszkańców zachodu w 1941 roku? Wyzwolicielami od sowietów. Kim stali się hitlerowcy dla Ukraińców (wszystkich bez wyjątku) po pewnym czasie? Okupantami, ciemiężycielami, agresorami, terrorystami (chociaż takiej charakterystyki wtedy nie używano). Widzi Pan zasadniczą różnicę między okupantami-bolszewikami a okupantami-hitlerowcami, a obecnie i okupantami-putinowcami? Ja — nie. Dlatego Ukraińcy walczyli i ze stalinowskimi komunistami, i z hitlerowskimi nazistami, a teraz z putinizmem, i nie tylko dla Ukrainy, ale i cywilizowanego świata. Marsz dywizji SS „Galizien” we Lwowie w 1943 roku był świadectwem nadziei Ukraińców na to, że hitlerowcy jeszcze mogą być sojusznikami w sprawie powstania niepodległego państwa ukraińskiego. To jeden z tych zygzaków poszukiwań na historycznym rozdrożu, które trzeba postrzegać w obramowaniu łamanych linii historii ukraińskiej państwowości lat 40. ubiegłego wieku. Nic więcej, nic mniej. Nawiasem mówiąc, rozpowszechniany przez putinowców mem „faszyści” też pochodzi z czasów stalinizmu. Bo faszystą był Mussolini i jego naśladowcy. Hitler był nazistą. I kierował od 1921 roku Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partią Robotników, która była jedyną partią rządzącą kraju od 1933 do 1945 roku. Po prostu Stalinowi nie imponowała nazwa partii, która współbrzmiała z RSDRP — Rosyjską Socjaldemokratyczną Partią Robotniczą, z której wywodzili się bolszewicy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Przykro, że muszę przeprowadzać „lekcję elementarną”, ale zatrzymam się jeszcze przy kilku kwestiach. 14. Dywizja Grenadierów SS „Galizien”, jeśli już trzymać się dyskursu historycznego, w kwietniu 1945 roku stała się Pierwszą Ukraińską Dywizją Ukraińskiej Armii Narodowej i przysięgła wierność Ukrainie. Żołnierze dywizji nie mają czego się wstydzić — nie walczyli przeciwko Ukrainie i nie popełniali zbrodni przeciwko własnemu narodowi. Dziwi jednak, że w związku z tym nie przyszło wam do głowy pytanie-analogia do innych etnicznych jednostek, które wchodziły w skład SS w okresie II wojny światowej. Na przykład jednostki „ruskie”. Oto kilka z nich: 1. Rosyjska Narodowa Brygada SS „Drużyna”, 15. Kozacki Korpus Kawalerii SS, 29. Dywizja Grenadierów SS Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii Ludowej, 30. Dywizja Grenadierów SS, Ochotniczy Pułk SS „Waräger” itd. Dodajmy do tego, na przykład, Rosyjską Armię Wyzwoleńczą Wehrmachtu (12 korpusów ochronnych, 13 dywizji, 30 brygad), Rosyjską Wyzwoleńczą Armię Ludową (5 pułków, 18 batalionów), Rosyjską Narodową Armię Ludową (3 pułki, 12 batalionów)... Listę można by ciągnąć dalej. Przy okazji, wśród zagranicznych legionistów Wehrmachtu, których hitlerowcy zwerbowali w okupowanych przez nich krajach, 75% stanowili przybysze z ZSRR. Ich liczba wynosiła prawie 1,5 mln osób, a dominującą pozycję mieli Rosjanie. Za prawdziwe badanie (poświęcono na nie niemal 20 lat) historii Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej generała Własowa (wybawcy Moskwy w 1941 roku) petersburski uczony Kiriłł Aleksandrow został w ubiegłym roku pozbawiony przez Ministerstwo Edukacji i Nauki Federacji Rosyjskiej stopnia doktora nauk historycznych. Urzędnicy od nauki zarzucili mu usprawiedliwianie zdrajców „Ojczyzny”. Tymczasem on jedynie zbadał historie życia generałów i oficerów Armii Czerwonej, którzy przeszli na służbę do hitlerowców. A teraz przejdźmy do wniosków. Kremlowska wojskowo-historyczna propaganda osiągnęła znaczące rezultaty w narzucaniu nie tylko własnemu społeczeństwu, ale i społecznościom innych krajów (przede wszystkim w Ukrainie) zmitologizowanej, dyskredytującej interpretacji wydarzeń i faktów, które po weryfikacji nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. To tak zwana globalna technologia „post-prawdy”, za pomocą której putinowskie ośrodki technologiczne globalnego hybrydowego terroryzmu (co jest tradycyjne dla rosyjskiej władzy) starają się podporządkować obiektywną prawdę interesom władczego reżimu-korporacji. Czy zatem warto nam przestrzegać i do tego jeszcze rozpowszechniać memy publiczno-technologicznego dyskursu Kremla? Czy nie należy już przejść na własną, obiektywną wizję historii? — Jak odnosi się Pan do wniosków Instytutu Pamięci Narodowej i osobiście Wiatrowycza, który wydał „werdykt”, że OUN-UPA nie można zakazać na równi z partią narodowo-socjalistyczną i jej ideałami? Ukraińscy nacjonaliści-naziści, którzy współpracowali z tą partią i Hitlerem w 1933 roku, nie mogli nie czytać głównego dzieła Hitlera „Mein Kampf”, w której propagowano idee narodowego socjalizmu? — Nie znam takich wniosków Instytutu Pamięci Narodowej, zwłaszcza w takim ujęciu, jakie Pan proponuje. O ile mi wiadomo, pan Wiatrowycz nalega na szczegółowe zbadanie historii UPA, ponieważ wcześniej przeszkadzała temu nadmierna polityzacja tej kwestii. Z kolei przeniesienie historycznego ujęcia UPA na płaszczyznę polityki to całkowita „zasługa” Kremla i kremlowskich przydupasów w Ukrainie. Jeśli znajdzie Pan czas i odwiedzi stronę Instytutu Pamięci Narodowej, to w rubryce „Nasze projekty” może Pan zapoznać się z działem „Ukraińska Armia Powstańcza”. Znajduje się tam dostatecznie wiarygodnych informacji, by zrozumieć istotę UPA. Można tam zapoznać się nawet z materiałami ze specjalnych archiwów Ukrainy, które w Moskwie zamknięto dopóty, dopóki panuje zbiorowy putinizm. Nawiasem mówiąc, po zakończeniu Procesu Norymberskiego wszystkie materiały śledztwa przygotowano do druku i wydano osobnym wydaniem. Łącznie takich tomów jest 42. I w żadnym z tych szczegółowych śledztw nie ma wzmianki o ukraińskich nacjonalistach. Wspomina się Banderę, ale wyłącznie jako przywódcę ruchu Ukraińców w walce z hitlerowcami. Teraz pytanie do Pana — dlaczego z 42 tomów akt Procesu Norymberskiego w ZSRR wydano tylko 7, i to wyłącznie po rosyjsku? Czy nie po to, by kremlowscy propagandyści mogli manipulować wnioskami z Norymbergi, powołując się na nieopublikowane materiały? I jeszcze jedno pytanie — dlaczego we współczesnej putinowskiej Rosji, która wynosi tak zwaną Wielką Wojnę Ojczyźnianą Związku Radzieckiego na szczyt współczesnego bałwochwalstwa, nikt nawet nie zająknie się o wydaniu wszystkich tomów procesu norymberskiego? — W Moskwie Bandera to coś pośredniego między „rusofobem” a „wrogiem władzy sowieckiej”, dla Polaków jest krwawym, bezkompromisowym terrorystą, część Ukraińców uważa go za bohatera, a część — za haniebną postać ukraińskiej historii i zdrajcę. A kim dla Pana osobiście jest Stepan Bandera? — Osobiście dla mnie Stepan Bandera to wielka postać ukraińskiej historii, która wymaga szczegółowego i dociekliwego studiowania oraz wyznaczenia mu miejsca w potężnym panteonie ukraińskich bohaterów. Nie sądzę, byśmy powinni zważać na to, kto i jak interpretuje wybitne postacie ukraińskiego narodu i kim są one dla nich. Podobnie jak nie powinniśmy szczególnie zarzucać innym narodom, zwłaszcza sąsiadom, kto u nich ma być bohaterem. To nie znaczy, że nie mogą istnieć historyczne dyskusje naukowe i dążenia do wypracowania wspólnych punktów widzenia przez uczonych różnych krajów (a więc także przez polityków) w kwestii rozumienia tych czy innych wydarzeń, faktów, postaci przeszłości. Nawiasem mówiąc, ostatnie (charkowskie) spotkanie prezydentów Ukrainy i Polski pod koniec ubiegłego roku właśnie świadczy o takim podejściu — wyważonym i państwowym — do kwestii historii i wzajemnych relacji obu krajów. — Istnieje pogląd, że młoda ukraińska demokracja próbuje jednocześnie połączyć dwie zupełnie diametralnie przeciwne rzeczy — kulturę skrajnie prawicowego nacjonalizmu i faszyzmu oraz zachodnioeuropejskie wartości demokratyczne (o tym otwarcie mówią niektórzy politycy nawet w sąsiedniej Polsce). Ludzie o takich przekonaniach doznają prześladowań, nazywa się ich komunistami, sowkami i niemal zdrajcami. Jak Pan sądzi, czy czarne może być jednocześnie białe? — Uważam, że w Pana pytaniu zmieszano zbyt wiele otwarcie różnowersyjnych kremlowskich memów publiczno-globalnych agresji, które stara się Pan przedstawić w rzekomo intelektualnej płaszczyźnie. Co do perspektyw młodej ukraińskiej demokracji, wolałbym raczej mówić o możliwości przejścia do wyraźnie określonego typu ustroju państwowego, czyli o tym, jakim krajem jesteśmy — parlamentarno-prezydenckim czy prezydencko-parlamentarnym. A do tego konieczne jest ustawowe utrwalenie instytucji państwa, w tym instytucji prezydenta Ukrainy. Trzeba zdecydowanie odrzucić postradziecki model rozwoju politycznego i gospodarczego, który hamuje transformacyjną modernizację kraju, i rozwijać inkluzywne instytucje polityczne i gospodarcze, jak się to dzieje w rozwiniętych i odnoszących sukcesy krajach świata. A dla realizacji tego wszystkiego musimy wykonać nadwysiłek i przyjąć nową, nowoczesną Konstytucję Ukrainy epoki cyfrowej na wartościowych fundamentach Bohaterów Niebiańskiej Setki. — Jak Pan uważa, czy możliwe jest zbudowanie ukraińskiego narodu politycznego, w którym znajdzie się miejsce dla Żydów, Rosjan, Polaków i Tatarów krymskich, jeśli jego bohaterami stali się ludzie, którzy zrobili wszystko, by ten naród podzielić? Czy nie wydaje się Panu, że na tle walki z rosyjskim agresorem Ukraińcy na jakimś podświadomym poziomie nie chcą zagłębiać się w niewygodną historię, pragnąc mieć pod ręką bohaterów odpowiadających duchowi czasu? — Jeśli Pan tego nie zauważył, to powiem — my taki naród polityczny aktywnie budujemy. A walka z globalnym cywilizacyjnym agresorem — putinowskim reżimem współczesnej Rosji — jedynie przyspiesza proces kształtowania nowych, nowoczesnych cech ukraińskiego narodu politycznego. — Co, według Pana, stanowi siłę Ukrainy? — Moim zdaniem siła Ukrainy tkwi w głębi jej historii, w potędze duchowo-mentalnych warstw ukraińskości, które przez wieki dawały nam siłę do życia, walki i tworzenia przyszłości. W tym, że u nas, w przeciwieństwie do Moskowii, wszystko jest prawdziwe — ziemia, historia, język, uczucia... — 2015 roku Dzień Obrońcy Ukrainy z lekkiej ręki Poroszenki przeniesiono na 14 października — dzień utworzenia Ukraińskiej Armii Powstańczej. Miliony naszych rodaków odebrały to jako oczywistą i dla nich nieakceptowalną prowokację… Po co Petro Poroszence, według Pana, było dzielić społeczeństwo? — Od zawsze Pokrow Najświętszej Bogurodzicy — 14 października — Ukraińcy postrzegali jako Dzień Obrońcy. Bo dla ukraińskiego kozactwa (przypomnę, że terytorialnie kozacy stacjonowali na wschodnich terenach dzisiejszego kraju) był to dzień, w którym się zbierali i rozstrzygali pilne oraz perspektywiczne sprawy Siczy przed wyruszeniem na zimowisko. Miliony naszych rodaków, którzy walczyli o wolność i niepodległość Ukrainy, niszczył kremlowski reżim — zarówno za czasów carskich, jak i bolszewickich, a teraz już także za putinowskich. Miliony Ukraińców zniszczył reżim stalinowski wyłącznie za to, że chcieli żyć we własnym niepodległym, zjednoczonym kraju. Podczas II wojny światowej, gdy wojska radzieckie przywracały moskiewską władzę na Ukrainie, stalinowscy generałowie rzucali do boju przeciwko hitlerowcom setki tysięcy nieuzbrojonych mieszkańców wschodnich obwodów. Trupami Ukraińców ci „dowódcy” zatykali przeprawę przez Dniepr podczas szturmu na Kijów przed datą — 7 listopada. „Kiedy z jednej strony do Dniepru wchodziło 25 tysięcy żołnierzy, to po przeciwnej stronie wychodziło — nie więcej niż 5–6 tysięcy”, — tak opisywał te wydarzenia ich naoczny świadek, rosyjski pisarz Wiktor Astafjew. „Po prostu nie umieliśmy walczyć. Zalaliśmy wrogów swoją krwią, zasypaliśmy ich swoimi trupami”, — to również Astafjew o tych samych wydarzeniach. Warto przypomnieć, że szli do ataku wcześniej zmobilizowani Ukraińcy z połówką cegły w rękach, bo karabin przypadał na trzech. Czy wzywacie do świętowania tego? — Aby pogodzić społeczeństwo, trzeba szukać wspólnych mianowników, punkty styku między Wschodem a Zachodem? Czy można grupować naród polityczny wokół pozytywnych zasad i wartości, opierając się na prawdzie historycznej i wzajemnej tolerancji? — Mówi Pan o Wschodzie i Zachodzie w ogólnocywilizacyjnym znaczeniu? Jak to u Kiplinga: „Zachód jest Zachodem, a Wschód jest Wschodem...”, to znaczy istnieją różne kultury, są nieporozumienia, a nawet wrogość. Ale ostatecznie u Kiplinga wszystko kończy się jednością, przyjaźnią jednej cywilizacji ludzi, bo wzajemny szacunek ludzi pozwala uniknąć nieporozumień i osiągnąć pokojową zgodę. Nie widzę istotnych sprzeczności między wschodem a zachodem Ukrainy, poza tymi, które „specjaliści” z Moskwy próbowali i próbują wzniecić. — Aby rzekomo przywrócić sprawiedliwość historyczną, Juszczenko w 2006 roku swoim dekretem zrównał żołnierzy Armii Czerwonej, którzy wyzwalali Ukrainę spod niemieckich okupantów, z wojownikami UPA, którzy współpracowali z hitlerowskimi okupantami, nazywając ich bojownikami o niepodległość narodową. — Dlaczego pytanie dotyczy tylko tych, którzy współpracowali z hitlerowskim reżimem? Dlaczego Pan nie pyta o odpowiedzialność tych, którzy współpracowali z krwawym okupacyjnym reżimem stalinowskim? Historia Ukrainy nie dzieli się na czarne i białe. Do naszej historii nie można podchodzić z miarą radykalizmu. Nie możemy interpretować naszej historii w kategoriach i imperialnej metodologii szowinizmu, które narzucane są z Kremla. Jeśli to zrozumiemy, problem sztucznego podsycania konfrontacji w społeczeństwie ukraińskim odpadnie. Podobnie jak i Pana pytanie. — Podsumowując naszą rozmowę o wrogach i bohaterach, dodam, że każdy naród ma prawo do błędów i do własnych „złodziei”. Rozumieją to wszystkie cywilizowane kraje świata i w żadnym wypadku nie próbują przypisywać odpowiedzialności zbiorowej całemu narodowi. Kto, Pana zdaniem, jest najsłynniejszym „nikczemnikiem” w historii Ukrainy? — Takich, niestety, nie jeden. Oto krótka lista: Piotr I, Katarzyna II, Lenin, Stalin, Putin, Szojgu, Miedwiediew... Oczywiście ta lista nie jest wyczerpująca, ale to najwwięksi łotrzy w historii Ukrainy. — Jakie miejsce w dzisiejszej polityce ukraińskiej zajmują organizacje radykalne, zwłaszcza kierujące się ideami Stepana Bandery? Kto je finansuje? — Niewielkie. Radykalizm nie jest istotną cechą Ukraińca ani dominantą na arenie politycznej współczesnej Ukrainy. Co do finansowania, to jeśli ma Pan fakty lub zainteresowanie, proszę skierować odpowiednie zapytanie do SBU. — Kim jest, Pana zdaniem, patriota Ukrainy? Proszę wymienić jego główne cechy. — Patriota Ukrainy to obywatel naszego państwa, który chce uczynić swoje życie (a zatem i los kraju) lepszym i dla tego celu wytrwale i twórczo pracuje. Patriota to człowiek, dla którego pojęcia godności, honoru, odpowiedzialności, partnerstwa, zaufania są absolutnym wewnętrznym przekonaniem, życiowymi zasadami i wartościami. Kiedy zaś na Ukrainę zagraża wróg, patriota bez wahania staje w jej obronie i walczy do zwycięstwa.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

«Proświta» w Połtawie w dobie Ukraińskiej Centralnej Rady (marzec 1917—kwiecień 1918 r.). Powstanie, rozwój, działalność

Żywioł przeradza się w zorganizowanie 4 marca 1917 roku z inicjatywy Towarzystwa Ukraińskich Postępowców (TUP) powstała nowa struktura polityczna — Ukraińska Centralna Rada (UCR), która stała się centrum skupienia sił narodowych narodu ukraińskiego. Jednym z najaktywniejszych środowisk patriotycznych stały się „Proświty”. Ośrodki początkowo powstawały żywiołowo, a wymagania i działalność koncentrowały się na płaszczyźnie kulturalnej i oświatowej. Zazwyczaj zakładali je, oprócz inteligencji, żołnierze frontowi z ukrainizowanych jednostek armii rosyjskiej oraz wiejska młodzież. Struktury proświtańskie utrzymywano kosztem związków spółdzielczych, pomocy samorządu lokalnego, dobrowolnych datków oraz składek członkowskich, których wysokość ustalali sami proświtańcy. Z czasem tworzenie ośrodków odbywało się w sposób zorganizowany — po tym, jak do „Proświt” dołączyli urzędnicy samorządu lokalnego. Po przeprowadzonych w ciągu lata 1917 roku wyborach uzupełniających i ponownych wyborach do ziemstw, ich skład w wielu powiatach guberni połtawskiej uzupełnili myślący ukrainocentrycznie aktywiści z nowych instytucji społecznych — „Proświt”, Związków Chłopskich. Wraz z przyjściem proświtańców ziemstwa z rosyjskich imperialnych organów samorządu lokalnego przekształciły się w ukraińskie struktury władzy — organy UCR w terenie. Działalność „Proświt” byłaby niemożliwa bez wsparcia materialnego ze strony różnych warstw ludności ukraińskiej oraz społecznych stowarzyszeń gospodarczych — towarzystw spółdzielczych, z których najliczniejszą była spółdzielczość spożywców. Mychajło Tokarewski Kandydat nauk historycznych z Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego Wiktor Rewehuk zbadał, że zgodnie z danymi, które napłynęły od 131 towarzystw spożywców Połtawszczyzny, 100 z nich tylko w ciągu 1917 roku na cele kulturalne („Proświtom”, bibliotekom na zakup książek, stypendia dla uczniów i studentów z ubogich rodzin itp.) wydało z własnych zysków 104 tysiące 912 karbowańców. A jeszcze opiekował się „Proświtami” wydział pozaszkolny Sekretariatu Oświaty UCR, a w terenie — wydziały oświaty pozaszkolnej gubernialnych i powiatowych zarządów ziemskich. Na przykład 23 marca z inicjatywy proświtańców w ziemstwie połtawskim ogólne zebranie studentów i wykładowców Połtawskiego Instytutu Nauczycielskiego uchwaliło: „Przekształcić instytut na ukraiński. Wszystkie dyscypliny wykładać w języku ukraińskim. Żadnego rosyjskiego wykładowcy”. Na początku maja 1917 roku połtawska hromada TUP wspólnie z ziemstwem oraz towarzystwami „Proświta” zainicjowała zwołanie Ukraińskiego Zjazdu Połtawszczyzny, który miał zjednoczyć wszystkie siły narodowe w walce o samostanowienie Ukrainy i wesprzeć Hryhorij Kowalenko w tym żądaniu państwowotwórczą działalność UCR. W tym celu został utworzony gubernialny „Wspólny komitet ukraińskich partii i organizacji postępowych”, do którego oprócz działaczy „Proświty” weszli przedstawiciele Związku Chłopskiego, Klubu Ukraińskiego, ukraińskich partii socjaldemokratycznych, towarzystwa „Bojan” i in. Zjazd odbywał się w dniach 21—22 maja w Połtawie. Delegaci ogłosili poparcie dla UCR i wsparli tradycyjne dla tamtego czasu żądanie szerokiej autonomii narodowo-terytorialnej Ukrainy. Działacz Połtawskiej „Proświty”, członek zarządu Połtawskich towarzystw spożywców, przewodniczący Połtawskiego gubernialnego zarządu ziemskiego Mychajło Tokarewski na Wszechukraińskim Kongresie Narodowym w 1917 r. z guberni połtawskiej został wybrany do UCR. „Proświta” w Połtawie 12 kwietnia 1917 roku odbyło się zebranie założycielskie Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”. Jak podaje strona „Encyklopedia historii Ukrainy”: „Założycielami zostali M. Nepyjwoda, H. Markewycz, F. P. Nakoneczny, W. Andriewski, O. Towkacz, H. Kowalenko”. Wzięło udział ponad 250 osób — znanych historyków, etnografów, działaczy kultury, nauczycieli, księży. Omawiano kwestie organizacji wykładów wśród ludności, tworzenia ukraińskich bibliotek, ukraińskiego drukarstwa książek i in. Po długich dyskusjach w składzie Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” utworzono cztery komisje według kierunków pracy: biblioteczną, wykładową, oświatową i teatralną. Na przewodniczącego wybrano Hryhorija (Hryćka) Kowalenkę — działacza społecznego, lekarza, artystę, historyka, autora podręcznika do historii, inspektora wydziału oświaty pozaszkolnej Połtawskiego gubernialnego zarządu ziemskiego. Wkrótce Połtawska Miejska „Proświta” stała się centrum metodycznym dla wszystkich „Proświt” Połtawszczyzny. „Towarzystwo — mówiono w statucie — ma na celu pomaganie w rozwoju kulturalnym narodu ukraińskiego w granicach guberni połtawskiej. Aby to osiągnąć, towarzystwo wydaje książki, czasopisma, gazety i tym podobne; otwiera biblioteki, muzea, czytelnie, księgarnie, organizuje wykłady publiczne, odczyty, kursy ogólnokształcące, spektakle, wieczory literacko-muzyczne, koncerty, przedstawienia i tym podobne; zakłada szkoły, przytułki, żłobki i inne oświatowe instytucje dobroczynne”. Sprawami wydawniczymi opiekował się Hryhorij Kowalenko. Pod jego kierownictwem Połtawska „Proświta” wydaje książki, czasopisma, gazety dla dzieci, bo przecież „największe znaczenie wychowawcze ma książka”. W badaniu „Działalność wydawnicza towarzystw „Proświta” lewobrzeżnej Ukrainy jako siła napędowa ukraińskiego odrodzenia narodowego (pocz. XX w.)” kandydat nauk z zakresu komunikacji społecznej, wykładowca katedry dziennikarstwa Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Hlib Kudraszow informuje: „Wśród wydawnictw towarzystwa zwracają uwagę „Katalog ukraińskich książek, przydatnych dla szkół wszystkich typów” Z. Kurdynowskiego, „Myszy i kot” W. Dorosza, „Bajka o prawdzie i krzywdzie” Panasa Myrnego, „Koty-gospodarze” (zbiór dziecięcy utworów ludowych, dobranych przez O. Buzyszyna), szkolne zbiory nut F. Popadycza, rozbieralny i metodyczny elementarz Petryky. W tym samym okresie lokalny związek towarzystw spożywców w porozumieniu z gubernialnym wydziałem oświaty wydał na pomoc samorządowym placówkom kulturalno-oświatowym popularne broszury oraz różnorodne pomoce metodyczne pod wspólną nazwą „Biblioteczka „Proświty” (więc możemy mówić o założeniu serii wydawniczej). Istnieją świadectwa, Iwan Steszenko że wydane w tej serii szkice z historii Ukrainy H. Kowalenki, porady dla rolników wiejskich cieszyły się popytem także poza granicami guberni połtawskiej”. Działalność „Proświty” znajdowała żywy oddźwięk wśród połtawian. Jaskrawym świadectwem tego stało się pierwsze od wielu lat legalne, liczne uczczenie pamięci Tarasa Szewczenki. Ze względu na znaczną liczbę chętnych miejska „Proświta” zorganizowała kursy wiedzy o Ukrainie dla mieszkańców Połtawy. Wśród innych przedmiotów słuchacze opanowywali na nich także urzędowy język ukraiński. Z inicjatywy sekretarza oświaty Ukraińskiej Republiki Ludowej, rodowitego połtawianina, proświtańca Iwana Steszenki w Połtawie zaczęto otwierać ukraińskie gimnazja. Pierwsze — imienia Kotlarewskiego — umieszczono w budynku przy dzisiejszej ulicy Niebiańskiej Sotni, 45. 22 sierpnia 1917 roku ogólne zebranie członków Pawlenkowskiej „Proświty”, która była jedną z najliczniejszych w Połtawie, postanowiło założyć na tym przedmieściu ukraińskie gimnazjum, zwracając się z wnioskiem do gubernialnego i powiatowego ziemstwa. Po dokładnym omówieniu Na utworzenie projektu ziemstwa przeznaczono dla ukraińskiego gimnazjum po 10 tysięcy karbowańców, ale okazało się to za mało. Dlatego w dalszej kolejności finansowano gimnazjum kosztem „Proświty” z Pawlenek, niewielkich opłat za naukę uczniów oraz dobrowolnych datków mieszkańców przedmieścia. W szczególności, jak ustalił połtawski historyk Borys Trystanow, „1 tysiąc 582 karbowańce przekazali kolejarze ze stacji Połtawa-Kijowska”. Gimnazjum na Pawlenkach otwarto w grudniu 1917 roku. W pierwszym roku nauki zapisało się 78 chłopców i dziewcząt, których podzielono na trzy klasy, z nich dwie przygotowawcze. Na jej czele stanął wykładowca Korpusu Kadetów Pawło Hołoborodźko. Trystanow odnalazł list teściowej Hołoborodźki — Olimpiady Petrenko. Z niego wiadomo, że budynek gimnazjum został wynajęty od przedstawiciela połtawskiej szlachty Mychajła Hercenwica. Nauczycielami byli doświadczeni pedagodzy, wśród nich wybitny ukraiński pedagog, działacz Ukraińskiej Republiki Ludowej, aktywista „Proświty” Hryhorij Waszczenko. Większość nauczycieli miała wykształcenie uniwersyteckie lub ukończyła Wyższe Kursy Żeńskie. Dużą uwagę w gimnazjum przykładano do estetycznego wychowania uczniów, często urządzano poranki i wieczory artystyczne. Jeszcze jedno ukraińskie gimnazjum otwarto na Podolu. Miało ono pięć klas, z nich dwie przygotowawcze. Kierował nim znany językoznawca i pedagog, pochodzący z Galicji Iwan Pryjma. Nawiasem mówiąc, dzięki ustawie dekomunizacyjnej, z inicjatywy Trystanowa na mapie toponimicznej Połtawy pojawiła się ulica ku czci Iwana Pryjmy. 18 listopada utworzono Ukraiński Teatr Narodowy. Otwarcie zbiegło się z początkiem sezonu teatralnego. Z mową powitalną przed widzami w imieniu Centralnej Rady wystąpił działacz „Proświty” Wiktor Andrijewski, a potem chór przy entuzjastycznych okrzykach „Sława!” dwukrotnie odśpiewał hymn narodowy „Jeszcze nie umarła Ukraina” oraz „Testament” T. Szewczenki. Pierwszym przedstawieniem połtańskiego Teatru Ukraińskiego stał się dramat Hryszynskiego „Brat na brata”. Zatem w dobie Ukraińskiej Centralnej Rady w Połtawie, jak i w całej Ukrainie, odrodzenie narodowe stało się głównym trendem życia społecznego, a decydującą rolę w tym procesie odegrały „Proświty”. Źródła: Rewehuk W. Ja. Połtawszczyzna w pierwszym roku Rewolucji Ukraińskiej. Doba Centralnej Rady (marzec 1917—kwiecień 1918 r.) — Połtawa: ASMI, 2007. Pustowit T. Ukraińska historia Hryćka Kowalenki//Zoria Połtawszczyny, oficjalna strona gazety, 17.02.2018, tryb dostępu http:// zorya.poltava.ua/ukrainska-istorija- gricka-kovalenka/ Pustowit T. Wiktor Andrijewski — wybitny kronikarz doby Ukraińskiej Republiki Ludowej//Zoria Połtawszczyny, oficjalna strona gazety, 25.08.2016, tryb dostępu http:// www.old.zorya.poltava.ua/2016/08/25/ viktor-andriyevskyj-vydatnyj-diyach- i-litopysets-doby-ukrayinskoyi- narodnoyi-respubliky/ Rewehuk W. Ja. Połtawszczyzna w ogniu Rewolucji Ukraińskiej (1917—21 r.) — Połtawa, wydawca Szewczenko R.W., 2014. Biłousko O. A., zespół autorów. Historia Połtawszczyzny dla klas 6—11 szkoły ogólnokształcącej. — Oficjalna strona “Połtawika” (NRP-Centrum badania historii Połtawszczyzny). Kudraszow H.O. “Dziennikarstwo, filologia, mediaedukacja. Materiały Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej. Zbiór doniesień naukowych”, t.1, Połtawa: Oświata, 2009. — 436 s. — Referat “Działalność wydawnicza towarzystw “Proświta” lewobrzeżnej Ukrainy jako siła napędowa ukraińskiego odrodzenia narodowego (pocz. 20 w.) Zespół autorów. Stulecie Macierzy “Proświty”. Zarys historii Towarzystwa Macierzystego Proświty i przegląd towarzystw oświatowych w Kanadzie. — Winnipeg, Manitoba, Kanada: Ukraińskie towarzystwo Czytelnia “Proświty”. Połtawskie towarzystwo “Proświta”. — Zespół autorów, Wikipedia. Maluta O.W. red.kol: Smolij W. A. (przewodniczący) i in. Instytut historii Ukrainy NAN, — Połtawskie towarzystwo “Proświta”. — Encyklopedia historii Ukrainy w 10 t., tryb dostępu http://resource.history.org.ua/cgi-bin/ eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EI U&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21R EF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM =S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02 =0&S21P03=TRN=&S21COLORTER MS=0&S21STR=Poltavske_tovarystvo Tokarewski Mychajło Dmytrowycz. — Zespół autorów, Wikipedia. Samojdiuk M. Stuletnie gimnazjum na Pawlenkach — niepodległością zbudowane-niepodległością i zniszczone, — wydanie internetowe “Połtawszczyna” z 26.07.2017, tryb dostępu https:// poltava.to/news/43727/ Zespół autorów “Historia Połtawy” (strona Borysa Trystanowa), — Steszenko Iwan Matwijowycz, tryb dostępu http://histpol.pl.ua/ru/ poltavskij-rodoslov/alfavitnyj-ukazatel- rodov/spisok-rodov-l?id=3017 Zespół autorów “Historia Połtawy” (strona Borysa Trystanowa), — Iwan Pryjma, tryb dostępu http:// www.histpol.pl.ua/ru/component/ content/article?id=2736 Materiały usystematyzował Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego OO WUT “Proświta”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie...»

Myrosława HRUSZEWSKA, członkini Proświty, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Kołomyja. Jubilat radośnie powitał mnie na progu swojego przytulnego domu, który tonie w wiecznie zielonych tujach i różach. Z panem Myrosławem znamy się od dawna, śpiewał w naszym Kołomyjskim chórze ludowym „Proświta”, w kościelnym, któremu niedługo stuknie 30 lat. Wysportowany, jak na swój wiek szczupły, z dobrą pamięcią… Jedynie nogi nie służą tak, jak w młodości, no i ciśnienie dokucza. Z Bożą pomocą ten szanowany działacz Proświty, niezawodny doradca, działacz społeczny, wychowanek profesora I. Chrapływego dożył swojego 95. sierpniowego święta Przemienienia Pańskiego, 95. pierwszego września. Nasza rozmowa z byłym kołomyjskim powstańcem UPA przeciągnęła się nie na jedną godzinę. Ciężkie życiowe próby uczyły M. Romasza doceniać radość każdego przeżytego dnia. Ileż zwycięstwa, siły ducha kryje się za skąpymi słowami wspomnień... Pazunia-Ołenka dzieliła z ukochanym nędzę i prześladowania, których całe życie doświadczali za miłość do Ojczyzny. Nie dane jej było dożyć wolnej Ukrainy... W 1989 roku M. Romasz owdowiał. Przez swoje życie tyle wycierpiał i przeżył, że i wrogowi nie życzysz. Niejeden raz w oczy zaglądała śmierć, ale los oszczędzał. Jest szczęśliwy ze świadomości tego, że przysłużył się Ukrainie, wraz z innymi wywalczył dla niej niepodległość. ...Szedł daleki 1939 rok. Gnębieni przez Polaków Ukraińcy z nadzieją oczekiwali dobrych zmian. Słysząc ze wschodu łoskot „czerwono-gwiazdnych” czołgów, starali się gościnnie powitać „wyzwolicieli”. W szczególności przy wjeździe do Zabołotowa zbudowali świąteczną arkę, do której Myrosława Romasza, 16-letniego nastolatka, posłano narąbać świerkowych gałązek. „Rzuć to z rąk — pewnie rozkazał mu starszy o trzy lata szkolny przyjaciel-ounowiec, kiedy chłopak zaczął zbierać igliwie w naręcze. — Z czego się cieszysz, czekasz na stalinowski raj?!” Odkąd obcy zabrali się za zaprowadzanie swoich porządków z aresztowaniami, wysyłaniem na Sybir, zrozumiał: nastała i dla niego pora bronić ojczystej ziemi. Latem 1940 roku przysiągł wierność Ukrainie w pierwszej piątce zabołotowskiej stanicy OUN jako najmłodszy, pod pseudonimem Rusiawy lub R. Od szkolenia organizacyjno-ideologicznego rozpoczęła się jego działalność podziemna. Latem 1941 (po ucieczce Moskali) wraz z innymi młodymi patriotami cieszył się krótkim rozkwitem ukraińskości. Przygotowywali uroczystości na narodowe święta patriotyczne, porządkowali mogiły strzeleckie, wywieszali ukraińskie flagi. Ale tak trwało niedługo: czerwonych okupantów zmienili brunatni. W domu prawie nie nocował, był wśród bojowników zbrojnego oddziału porządku publicznego. I znowu masowe aresztowania i rozstrzeliwania. Hitlerowcy od razu pokazali, że nasza ziemia jest im potrzebna jako wschodnia kolonia. Petro SZuŁHA, dziennikarz, pisarz. Dowiedziawszy się o jedynym na Ukrainie muzeum sławnego Maestro, które znajduje się przy szkole, zespół chóru z radością przyjął tę wieść-jaskółkę, jak dobry cud. I oto przekraczamy próg szkoły. Chórzyści-amatorzy szczerze ucieszyli się tą wspaniałą nowiną, bo dobrze wiedzieli, kim jest Ołeksander Koszyć, czytali jego „Wspomnienia”, opracowane przez Mychajła Hołowaszczenkę (Wydawnictwo „Rada”, 1995). W naszym repertuarze są wspaniałe ukraińskie pieśni w opracowaniu tego utalentowanego mistrza: „Oj na hori ta żenci żnuć”, „Tebe w pisniach sławymo”, inne utwory. Na spotkanie przybyli telewizyjni dziennikarze z 5. kanału, a także starszy pracownik naukowy wydziału technologii edukacyjnych Instytutu Badań Ukrainoznawczych Switłana Bojko, dziennikarka Tetiana Kowtun, redaktor programu „Osobływyj pohlad” Tetiana Biłyk oraz przedstawiciele innych zainteresowanych organizacji. Dyrektor szkoły pani Wiktorija Tytarenko dodawała wagi temu wydarzeniu, które odbyło się właśnie 12 września, w dniu urodzin Ołeksandra Koszycia. O unikalnym Muzeum, jego założeniu opowiedziała kierowniczka Switłana Łytwy- Choć niełatwo było prowadzić walkę wyzwoleńczą na ojczystej ziemi przeciwko dwóm okupantom, młodzież garnęła się do wiedzy. W 1942 roku wstąpił do Politechniki Lwowskiej, gdzie wraz z innymi młodzieńcami doświadczył prześladowań z powodu podejrzeń o związki z OUN. Studenci-ounowcy organizowali tajne szkolenia wojskowe i pomagali formować oddziały Ukraińskiej Samoobrony Narodowej, które później stały się podstawą utworzenia UPA. Na terenach swoich działań ounowcy przeprowadzali rajdy na „liegenschafty”, konfiskowali zrabowane ludności dobra, głównie prowiant dla strzelców USN. Od 1944 roku front zbliżył się do Lwowa. Studentów skierowano do pilnych prac. M. Romasz musiał budować drogę, która działa do dziś, od stacji Kleparów do Podzamcza, omijając główny dworzec. Jesienią przerwał naukę na drugim roku uczelni i przeszedł w Karpaty do szeregów UPA. Niejednokrotnie na bojowników czyhała niewidzialna śmierć na zaminowanych polach. W Kosmaczu młodzieńca skierowano do kurenia Skuby sotni Cygana. Dobrze pamięta swoją pierwszą walkę w Brusturach, gdzie z nierównymi siłami udało się odeprzeć bolszewików. Podobnie jak rajd na Śniatyńszczyznę czy zaciętą walkę w Rudnikach, gdzie stracili czotowego Neczaja. W lutym 1945 roku, podczas generalnej ofensywy Moskali na Kosmacz, wywiązała się walka, w której poległo wielu młodych powstańców. Wtedy Kosmacza nie oddali, choć później zdobyli go wrogowie. Będąc buńczucznym sotni Cygana, pod dowództwem dowódcy oddziału Hrehota (Rizuna) brał udział w bitwie o Kosmacz. Niełatwe rajdy przez Karpaty, dotkliwe mrozy, głód, utrata towarzyszy broni — wszystko to skrajnie wyczerpywało duszę i ciało. Z każdym dniem walka z wrogami stawała się coraz trudniejsza. Wycofując się po walce w Berezowie, zachorował na tyfus. Leczył się u Henyków w Wyżnim Berezowie. W wielkanocną słoneczną niedzielę 6 maja 1945 r. obudzono go o świcie, waląc w drzwi. Tego dnia aresztowano jeszcze kilku innych. Przesłuchania odbywały się w piwnicach jabłonowskiego NKWD, później w kołomyjskim więzieniu (pomieszczenia byłej fabryki firanek). Nie sposób słowami opisać tortur, jakich doświadczyli więźniowie. W każdej celi na podłodze męczyło się po 40–60 osób w oczekiwaniu na wyrok, każdej nocy szli na przesłuchania. Zmuszano ich do kładzenia się twarzą do dołu w poprzek ławki, ręce wiązano za plecami, a śledczy huśtali ich za nogi, bili po nich prętami, łamali palce w drzwiach. Dniem i nocą jęki, nieludzkie krzyki. Wreszcie wyrok, jak nóż w serce — 20 lat katorgi. Przez ponad pół roku przebywania w śledztwie nie otrzymywał żadnych paczek: taty już nie było wśród żywych, brat na froncie, mamę, która ledwo przeżywała, później wywieziono z trojgiem dzieci w Kraj Chabarowski. Do Workuty skazanych wieziono jak bydło, w zamkniętych wagonach-bydlęcych. Długa droga w nieznane bardzo wyczerpywała. Potem dali półsurowe wołowe słone mięso. Wielu nie wytrzymało tego, zmarło na skręt kiszek. Ciała wyrzucano po drodze jak śmieci. Wody nie dawano, skóra schodziła z języków, bo lizali lód z zardzewiałych śrub wagonowych. Wreszcie, na początku 1946 roku, w Święta Bożego Narodzenia przybyli nocą w zapomniany przez Boga kraj na pewną i nieuchronną zgubę, na przerażające konanie — w zasypaną śniegami tundrę do brezentowych namiotów i baraków, które na noc ochrona zamykała. Wewnątrz ciągłe prycze, gdzie spało po trzysta-czterysta więźniów, senni przewracali się na drugi bok wszyscy razem na komendę. W nocy pluskwy zjadały żywcem. Kaszel, jęki. Ochrona za jakikolwiek opór biła lub rozstrzeliwała. W czym pracowali, w tej wilgotnej odzieży i spali. Jedli z puszek po konserwach, łyżki robili sami z aluminiowych pasków... Z kolejnymi falami aresztowań na Syberię przybywał z Ukrainy świeży „ludzki materiał”. Ludzi zmuszano do zapomnienia swoich imion, codzienna zbiórka tylko według numerów na nakryciach głowy, spodniach i kufajkach. M. Romasz musiał odpowiadać na Sz-593, w obozie karnym Ż-750. Pracował w kopalniach węgla jako elektryk. Przyzwyczaił się do głębokich śniegów i silnych mrozów: w czerwcu jeszcze nie zdążył stopnieć śnieg, a we wrześniu już padał nowy. „Workuta — choroszaja płanieta: 11 miesiacew zimy, ostalnoje — leto!” — powtarzali Moskale. Przez nieludzkie warunki pracy i egzystencji mało kto przeżył i wrócił do domu. Większość pozostała na wieki w syberyjskiej zmarzlinie. Ale jeśli człowiekowi pisane jest żyć, to znaczy, że przeżyje! Zwolniono go w 1956 roku. Wtedy też połączył swój los z byłą workucką katorżniczką, skazaną za przynależność do OUN. Tamże, na Syberii, urodził się syn, który później również odczuł na sobie okrucieństwo bolszewickiego systemu: odbywając służbę wojskową pod Mongolią, został silnie napromieniowany i zmarł. Od 1969 roku pan Myrosław mieszka w Kołomyi. Wcześniej pracował w kopalniach Syberii, uczył się w Workucie na wieczorowym wydziale Leningradzkiego Instytutu Górniczego. Razem z żoną wychowali córkę Rostysławę, doczekał się dwóch wnuczek i prawnuka. Teraz chciałoby się jeszcze żyć i cieszyć niepodległą Ukrainą. Lecz bolą rany duszy byłego wieloletniego więźnia politycznego stalinowskich łagrów, bo wciąż na ojczystej ziemi jest wielu „wyzwolicieli”, którzy organicznie nienawidzą Ukrainy i jej języka, ale jednocześnie korzystają z przywilejów i zaszczytów. …Przepłynęły lata jak woda w Prucie. Nawet nie zauważył, kiedy skłoniły się one ku poważnemu wiekowi. Na pytanie, w czym tkwi sekret długowieczności, rozmówca, pomyślawszy, odpowiedział, że nigdy nie palił, nie pił, zawsze w ruchu, bez lenistwa, zazdrości, do ludzi — tylko z dobrem. Wciąż odwiedza swoją przyjaciółkę młodości p. Katerynę, która również doświadczyła represji ze strony totalitarnego reżimu. Jako człowiek wierzący prosi w modlitwach Najwyższego o zdrowie, bo całą resztę, chwała Bogu, ma, modli się za poległych bojowników o Ukrainę. Jest wdzięczny najbliższym za wsparcie i zrozumienie, za te małe radości, które przynoszą wnuki i najmniejszy prawnuczek. Marzy, by dożyć do prawdziwie wolnej Ukrainy, żeby zakończyła się wojna w Donbasie, żeby Krym wyzwolono od moskiewskiego jarzma, żyje nadzieją na nadanie Tomosu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, żeby sąsiednie państwo zaborcze rozpadło się na wiele drobnych kolonii i nie miało już takiego wpływu na Ukrainę, jak obecnie. Jest pewien, że prawda, której tak boją się wrogowie, kiedyś zwycięży. Temat walki wyzwoleńczej Ukraińców przeciwko reżimom stalinowsko-hitlerowskim i dziś jest niezwykle aktualny. Wczorajsi kaci i oszukani ludzie próbują odwrócić historię, zatrzeć ślady zbrodni, za które trzeba odpowiadać. Aby nie powtórzyły się koszmary przeszłości, historię OUN-UPA należy badać, zwłaszcza teraz, póki jeszcze żyją byli bojownicy powstańczej armii i podziemia, od których obowiązek wobec Ojczyzny wymagał wtedy wielkiej ofiarności, poświęcenia, szlachetności. Myrosław Romasz, jeden z ich kohorty, odczuł na sobie ciężkie ciosy zbrodniczego komunistycznego reżimu. Urodzony w Zabołotowie (1923 r. ur.), absolwent kołomyjskiego gimnazjum, były wieloletni więzień stalinowskich łagrów doczekał się swoich 95 lat.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Wyjątkowe muzeum znakomitego Koszyca

Po powrocie z Ogólnoukraińskiego festiwalu „Ukraińska pieśń jednoczy nas” Chór akademicki „Proświta” odwiedził Kijowską Specjalistyczną Szkołę nr 296 w dzielnicy Darnica, aby wystąpić w Muzeum Ołeksandra Koszyca z okazji 143. rocznicy urodzin utalentowanego dyrygenta, kompozytora i folklorysty. Choć oddalony geograficznie od swojej Ojczyzny, Koszyc nigdy nie utracił jedności duchowej z Ukrainą. Przedstawiła gościom główne etapy życia i twórczości Koszyca. W Muzeum zgromadzono ponad tysiąc eksponatów. Są to różnorodne dokumenty, listy, materiały archiwalne, kopie archiwów Maestra z miasta Winnipeg (Kanada), kijowskie rarytasy, pierwsze wydanie „Wspomnień” Koszyca, jego Dziennik z pieśnią „Przez świat”, a także „Wspomnienia” z lat 1947 i 1948, fotografie Koszyca po koncercie w Meksyku w 1922 r., fotografie jego braci Fedira, Kostiantyna i Illi, ksero­kopie różnych dokumentów mistrza sztuki pieśni. Są tu też różnorodne książki i czasopisma. Gabloty poziome i ścienne (pionowe) z wypowiedziami wybitnych działaczy przeszłości i współczesności, portret i popiersie Maestra, a także przy wejściu do pomieszczeń Muzeum – obraz I. Riepina „Zaporożcy piszą list do sułtana tureckiego”. Korytarzem szkoły – „Ukraińska świetlica Koszyca”, gdzie przechowywane są artefakty, wyroby z drewna, porcelany, wazy, przedmioty codziennego użytku. Chór „Proświta” wykonał kilka utworów Koszyca oraz utworów o Ukrainie. Również w Muzeum wywiązała się gorąca dyskusja na temat nadania szkole, w której działa takie Muzeum, imienia Koszyca, ponieważ budynek znajduje się przy ulicy Ołeksandra Koszyca i sam Bóg kazał tak uczynić. Przedstawiciele instytucji państwowych oraz my, chórzyści, jesteśmy gotowi pomagać w rozwiązywaniu problemów tej placówki oświatowej. Potrzebne jest też wsparcie Darnyckiej dzielnicowej administracji państwowej, Kijowskiej Miejskiej Rady oraz Departamentu Kultury miasta Kijowa. Kijowianie nic nie wiedzą o tym Muzeum, a kolektyw pedagogiczny nie jest w stanie samodzielnie rozwiązać powstających problemów. Zapewne także kolektyw szkoły powinien bardziej aktywnie wykazać swoje stanowisko w sprawie nadania szkole imienia naszego sławnego dyrygenta chóralnego i kompozytora, który rozsławił Ukrainę na przestrzeniach krajów Europy i Ameryki. Szkoła więc potrzebuje pomocy zarówno władz rejonowych, jak i miejskich. Należałoby zakończyć tę relację poetycką strofą Wołodymyra Samijlenki „Ukrainie”, która bardzo podobała się Ołeksandrowi Koszycowi: Przyjmij więc moje pieśni jako dar mały Wielkiej i wiernej miłości! Cóż może dać mój słaby talent Do skarbnicy twojej ukochanej mowy. Na pewno da, i wiedz, że w straszną godzinę Twój syn nie pożałuje dla ciebie krwi, I że nie powstrzyma strachu przed wszelkimi groźbami Moich pieśni, moich łez za ciebie. Na zakończenie spotkania twórczego chór „Proświta” wykonał „Mnogaja leta” Artemija Wedela.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

punktach konspiracyjnych. Chodziła sama na duże odległości, jak opowiadała — aż do lasów rejonu mikołajowskiego, z plecakiem, na uzbrojeniu miała damski pistolet „dziewiątkę”. Jej bliskimi towarzyszami-kurierami byli „Medun”, „Taras”, „Sołowij”… Rodzony brat Petro Szewciw służył w policji i współpracował z UNS (w szczególności przy dostawach broni), zginął na ulicach Truskawca w strzelaninie z gestapo w latach 1943—44. O jego śmierci dowiedziała się przez łączność organizacyjną. Po raz pierwszy radzieckie służby specjalne zatrzymały ją w 1945 roku podczas obławy we wsi Didyliw (wówczas rejon nowomylatyński). Podała fałszywe nazwisko i wkrótce została zwolniona. Po tym przeszła weryfikację przez Służbę Bezpieczeństwa OUN w dawnym rejonie kulikowskim na postoju bojówki SB Krajowego Prowodu pod dowództwem „Kleja” (D. Kupjak). Po raz drugi została zatrzymana 11 lutego 1946 roku przez funkcjonariuszy gliniańskiego rejonowego oddziału NKWD, znów podała fałszywe nazwisko i została zwolniona. Jednak już wkrótce, 23 lutego 1946 roku, jej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

88 lat samotności

Petro HNYDA, pisarz, m. Lwów Można i tak, parafrazując tytuł powieści Gabriela Garcíi Márqueza, nazwać życie człowieka, o którym chciałoby się napisać więcej niż tylko wzmiankę w tej krótkiej notce. Zastałem ją już jako osiemdziesięcioletnią babcię — takich, niepozornych i, zdawałoby się, podobnych do siebie, jest niemało po wsiach. Jednak dla mnie była wyjątkowa. W jej jasnych oczach wciąż płonął ogień, którego nie zdołały zgasić nawet najsilniejsze syberyjskie mrozy. Samotna, otulona po szyję w tkany pled, przyjęła mnie późną jesienią, leżąc na staromodnym łóżku. W piecu dogasał, trzeszcząc, ogień, a ja, przysiadłszy naprzeciwko, wsłuchiwałem się w jej proste słowa o nieprostej życiowej drodze. Otóż Bronisława Szewciw urodziła się w 1923 roku we wsi Bohdaniwka (obecnie rejon buski) w obwodzie lwowskim. W 1942 roku jako dziewiętnastolatka została członkiem OUN — zwerbowana przez Natalię Kołtun, ówczesną podrejonową przywódczynię sieci kobiecej, przeszła teoretyczne i praktyczne szkolenie organizacyjne, które odbywało się w lokalach konspiracyjnych w innych wsiach: historia Ukrainy, Dekalog ukraińskiego nacjonalisty, bronioznawstwo, a nawet szkolenie musztrowe. Ale, jak wyznawała, najbardziej lubiła Modlitwę ukraińskiego rewolucjonisty: „Ukraino, święta matko bohaterów, zejdź do mojego serca”… Początkowo była staniczną sieci kobiecej w Bohdaniwce (pseudonim „Łastiwka” [Jaskółka]), a po tym, jak N. Kołtun została rejonową przywódczynią (pierwsza połowa 1944 roku), zajęła jej miejsce jako podrejonowa, mając pod swoim kierownictwem kilka wiejskich stanic. Roznosiła podziemną pocztę OUN po tych wsiach. Po reorganizacji administracyjno-terytorialnej OUN (koniec 1944 — początek 1945 roku), w trakcie której zlikwidowano podrejony, nie została przywódczynią kuszczową, ale została przekazana do dyspozycji Krajowego Prowodu jako kurierka (pseudonim „Kwiat”), a jej bezpośrednim przełożonym został „Łewadnyj” — punktowy OUN ze wsi Ubynie. Roznosiła podziemną pocztę i wydawnictwa po różnych organizacjach. Autor i Bronisława Szewciw (2010 rok) znowu zatrzymali. Dalej z materiałów sprawy nie jest do końca jasne, ale 3 kwietnia tego samego roku ponownie wydano postanowienie o zatrzymaniu, a 28 maja — o aresztowaniu. Stało się to przez „wsypę” zdrajcy „Jawora”, który również wcześniej domagał się, aby ściągnęła do Bohdaniwki swojego dowódcę „Łewadnego”. Jak świadczy on sam: „według moich danych zostali zabici…, a także została aresztowana łączniczka obwodowego „prowodu” OUN o pseudonimie „Kwiat” [AUSBUŁO, Spr. 14431, Ark. 129-131]. Jak i w poprzednich przypadkach, przedstawiła się pod przybranym nazwiskiem (była to powszechna i z góry ustalona praktyka na wypadek aresztowania członków OUN) jako Fedak Łonka Jakimiwna, urodzona w 1928 roku. Pierwsze przesłuchanie prowadził znany w rejonie oper pełnomocnik rejonowego oddziału NKWD w Hlinianach, porucznik Wachnowski (ciekawe, że w tym samym roku został skazany za naruszenie „socjalistycznej praworządności”). Trzymając się z góry przygotowanej legendy, twierdziła, że w latach trzydziestych została sierotą, a w czasie niemieckiej okupacji była na robotach przymusowych w Niemczech, skąd wróciła zaledwie dwa tygodnie temu bez dokumentów. Zatrzymanie miało miejsce, jak świadczą materiały archiwalno-śledcze (przechowywane w Archiwum USBU w obwodzie lwowskim), na drodze między wsiami Liaszky Koroliwśki a Rozworiany przez wojskowych (prawdopodobnie było to w nocy z 23 na 24 lutego, a wojskowi wracali z tej pierwszej wsi, gdzie w nocy doszło do walki między pięcioma bojownikami rejonowej bojówki SB „Czajki”, w trakcie której wszyscy zginęli), którym oświadczyła, że wraca z Liaszek, gdzie odwiedzała ciotkę. Lecz na chutorze Melnyky (między tymi wsiami) zapytali gospodynię jednego z domów, czy zna tę dziewczynę. Otrzymawszy odpowiedź przeczącą, zabrali ją do sprawdzenia do rejonowego oddziału NKWD w Hlinianach. Tutaj, najwyraźniej, później doszło do „wsypy” „Jawora”, bo już następne przesłuchanie było z jej prawdziwymi danymi. Ciekawe również, że w sprawie przesłuchiwano jej wuja (brata ojca), który mieszkał w sąsiedniej wsi Zadwirja i u którego często bywała (przez pewien czas mieszkała, a także zachodziła po drodze do Ubynia i innych wsi na północ od Bohdaniwki). On, trzymając się z góry ustalonego planu, zaznaczał, że zatrzymana to rzeczywiście Ł. J. Fedak — jego przybrana córka, która wróciła z Niemiec, jednak już na następnym przesłuchaniu, które odbyło się dopiero w kwietniu tego samego 1946 roku, zmuszony był przyznać, że w rzeczywistości jest to córka jego brata. Ogółem w sprawie występowało tylko troje świadków — rodzice i stryj. Podczas śledztwa przebywała w więzieniu nr 3 w Złoczowie. 27 sierpnia 1946 roku przez Wojskowy Trybunał wojsk MWD w Złoczowie na podstawie art. 54-1 (zdrada ojczyzny) i 54-11 (udział w organizacji kontrrewolucyjnej) KK USRR skazana na 10 lat obozów poprawczo-pracy z pozbawieniem praw politycznych na pięć lat i konfiskatą mienia. W trybie kasacyjnym wyrok nie został zaskarżony. Ogółem „odsiedziała” 9 lat, 2 miesiące i 24 dni — zwolniona 17 maja 1955 roku, plus 11 miesięcy i 3 dni na osiedleniu specjalnym. Karę odbywała na północy, gdzie przy wyrębie lasu została przygnieciona drzewem, w wyniku czego stała się inwalidką. Na osiedleniu specjalnym w Karagandzie pracowała w cegielni. Razem z nią karę odbywały Hanna Pawłyk ze wsi Jaktoriw, Marija Kostiuk z Brodów i inne. Po całkowitym zwolnieniu mieszkała początkowo we wschodnich obwodach Ukrainy, głównie w Krzywym Rogu, gdzie pracowała w fabryce, a dopiero potem wróciła do rodzinnej wsi i zaczęła pracować jako cielętnica w kołchozie. Żyła samotnie (za mąż, prawdopodobnie z powodu inwalidztwa, tak i nie wyszła, chociaż, jak widać na zdjęciu, od młodych lat była pięknością), na starość opiekowała się nią jedna obca rodzina, która po śmierci odziedziczyła jej mieszkanie. Mówiłem, że planuję wydać książkę o OUN, gdzie będzie mowa także o niej (było to rok lub dwa przed jej śmiercią), więc prosiła o jeden egzemplarz dla siebie, bo chciała, aby ludzie dowiedzieli się o jej działalności podziemnej i towarzyszach broni. Nieraz, przejeżdżając obok jej domu, widziałem, jak siedziała zamyślona na przyźbie. Zmarła w 2011 roku. Podczas ostatniego spotkania z Bronisławą Szewciw 19 kwietnia 2010 roku nagrałem jeszcze ten krótki wywiad. — Jak Pani odnosi się do współczesnego państwa ukraińskiego? — Ukrainę kochałam i kocham, chociaż już u schyłku wieku. Państwo się zmieniło, ale nie na naszą korzyść. Została stara ekipa! — Czy nie żałuje Pani, że jako młoda osoba wybrała Pani drogę walki o Ukrainę? — Nie żałuję! Całą duszę oddawałam walce. — Jak odnosi się do Pani władza rejonowa lub wiejska, czy w jakiś sposób się opiekuje? — Nijak. Żadnej pomocy czy zainteresowania. — Czego życzy Pani młodym Ukraińcom? — Żeby szanowali i cenili Ukrainę, bo przyszła ona bardzo niełatwo, a jeszcze szybciej może się rozpaść, jeśli nie będzie patriotów. Na górze druga od prawej: Bronisława Szewciw — „Kwiat”, Karaganda, 1954 rok

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

komsomolski bohaterze współzawodnictwa pracy, matko twoja”. Innego dnia inny kombajnista, młody Jasza Niundzia — z powodu tego, że zbiornik był już wypełniony ziarnem po brzegi, wesoło krzyknął do mnie: — Gdzież są twoi komsomolcy z wozami bez burt czy maszynami? Co, wysypać ziarno na ściernisko? Gdzie-e-e? Stałem, mrugałem winnie, jakbym to ja miał zorganizować tych komsomolców… Mimo to lubiłem pod wieczór wracać na załadowanej maszynie w skrzyni ładunkowej na pachnącym ziarnie — z dalekiego pola do kołchozowego spichlerza przez całą wieś, jakbym to ja był bohaterem skupu zboża... Jakoś bez ojca sam, zaciskając zęby, młóciłem cepem te żytnie snopy w domowej stodole i nie zauważyłem, kiedy zahaczyłem bijakiem o szpary ściany stary ułamany koniec łopaty… I ten poleciał mi na bosą nogę i rozciął paznokieć wielkiego palca. Zawyłem z bólu. Rzuciwszy cep, wyleciałem na podwórko do studni, gdzie u nas stał stary kocioł z czystą studzienną wodą. Zamiast wody w kotle zrobiło się pełno krwi. Rzuciłem się do chaty, znalazłem czystą szmatkę — zabandażowałem nogę i położyłem się… Matka i ojciec, zobaczywszy zakrwawione przez syna obejście oraz samego syna w chacie na łóżku z przewiązaną nogą, przerazili się, — czy nie zostanę kaleką? Przecięty paznokieć na nodze wkrótce się zagoił — nie przeszkadzał chodzić siedem kilometrów do sąsiedniej wsi do dziesiątej klasy codziennie, bo w naszej wsi była tylko szkoła podstawowa… Półkopki żyta na końcu ogrodu wymłócił kombajn, który młócił tamże i naszym starym sąsiadom. Ojciec ledwo ubłagał kombajnistę — ten zgodził się wymłócić i nam już o zmierzchu. A do tego był przy kombajnie jeszcze Miszka Niumka, kołchozowy woźnica z końmi, który zgodził się podwieźć dwa worki z żytem do naszego podwórka. Bezpośrednio, po miedzy, przyszedł ojciec do chaty, a podwody nie ma i nie ma. Rzucił się do zaułka i zobaczył, że woźnica minął naszą ulicę i już przejeżdża mostek, żeby przez drugą ulicę wjechać w sosnowy zagajnik i tam ukryć worki z żytem, a jutro je przepił. Ojciec biegł za podwodą, a tu naprzeciw niego — gazik przewodniczącego kołchozu. Zatrzymuje się. Ojciec wyjaśnił, o co chodzi. Przewodniczący zawraca maszynę i z okradzionym ojcem dogania za wsią Niumkę i nakazuje wracać do naszego podwórka, wyładować worki, a jutro rano o dziewiątej godzinie stawić się do niego, żeby przesłuchać, sporządzić protokół i przekazać do sądu. Poprosiłem ojca, żeby nie szedł rano dla sporządzenia tego protokołu, bo cała wieś będzie huczeć, że chce wsadzić do więzienia Miszkę Niumkę. Ojciec posłuchał. A życie toczyło się dalej. W następnym roku ukończyłem szkołę i wstąpiłem do Kijowskiego Instytutu Teatralnego i teraz tylko na weekendy przyjeżdżałem do domu, — nasza wieś od Kijowa jest o 70 km, pociąg zatrzymuje się na przystanku przy naszej pierwszej ulicy Lenina, która jest równoległa do torów. Wczesną jesienią w piątek przyjechałem do wsi. Tylko zszedłem z przystanku, a tu wygrywa harmoszka i wytańcowują moi rówieśnicy: odprowadzają do armii mojego kolegę. Mnie od razu zaprowadzili do nakrytego stołu. Częstują jak przyjaciela, inni tańczą. Poborowy nalewa kieliszek za kieliszkiem, a tu jeszcze zawołali na ulicę do tańca. I ja poszedłem wywijasem, jak nauczyli w teatralnym. Partnerka — dziewczyna, w której zakochany jestem po uszy. Tańczą wszyscy, tańczy już i wieczorne niebo z gwiazdami… A trzeba przecież jeszcze połowę ulicy przejść do swojej chaty… Matka ucieszyła się i, jak zawsze, pocałowała. — A gdzież to ojciec? — A tam na podwórku z workami się szarpie. Rady im nie da. Poszedłem do chlewa na podwórku, gdzie rzeczywiście ojciec krzątał się przy dwóch workach. Wyjaśnił mi, że dzisiaj cały boży dzień stał na siewniku za traktorem w kurzu — siali żyto. Zmierzchło. Traktorzysta odczepił siewnik i pojechał do domu. A on został z dwoma workami ziarna w polu przy chutorze Jahnyczka. Dopóki przyjechał woźnica z końmi — ściemniało. Wrócili do wsi do kołchozowego spichlerza, a magazynier już zamknął go i poszedł do domu. Trzeba było zostawić te dwa worki u nas na podwórku. Ojciec mówi mi: — To ja oto postanowiłem zaciągnąć je do stodoły. O nich nikt nawet nie wspomni, a nam w gospodarstwie będzie jak znalezisko. Pomyślałem i odpowiedziałem: — To ty postanowiłeś i z siebie, i ze mnie zrobić Miszkę Niumkę, który, pamiętasz, chciał ukraść u ciebie wymłócone kombajnem nasze żyto? Na co ojciec: — Ale to przecież moje było, z ogrodu, a to kołchozowe. O nim nikt nawet nie wspomni. — Ojcze, jutro na donos woźnicy zjawią się u ciebie pełnomocnicy z rady wiejskiej, sporządzą protokół i zrobią z ciebie złodzieja materiału siewnego. Jeszcze napiszą do instytutu, że, powiedzmy, wasz student przywłaszczył sobie ze swoim ojcem państwowe ziarno… Ojciec podrapał się w potylicę i wywiózł do worków podwórzowy wózek, my załadowaliśmy te dwa worki ziarna i zawieźliśmy do podwórka magazyniera, prawie do tej chaty, przy której ja właśnie tańczyłem z ukochaną… Podjechaliśmy do podwórka magazyniera. W jego chacie jeszcze się świeciło. Zaczęliśmy otwierać furtkę — zaszczekał pies. Na szczekanie wyszedł magazynier, oświetlając werandę. — O, patrz, Petro Sydorowycz? — To magazynier do mojego ojca. — Czemuż to tak późno? Ojciec wyjaśnił. A magazynier znowu: — Ja dzisiaj wcześniej wyszedłem ze spichlerza, bo sąsiedzi zaprosili na pożegnanie syna do armii. Rzućcie te worki pod werandę, a ja je jutro gdzieś ulokuję… Wracaliśmy do domu z pustym wózkiem. A ojciec mruczał: — Wiem, on „ulokuje”. Oni to ziarno z kierownictwem maszynami „ulokowują”, a ja posłuchałem ciebie i głupio wypuściłem dwa worki... A mnie na duszy było tak lekko, jakbym uwolnił się od jakiegoś ciężkiego brzemienia i szedł, młody i świeży, Drogą Mleczną naszych wiejskich niebios. A ta droga była zasiana srebrnymi ziarnami żyta, o którym ja z latami już napiszę: Życie mnie gnęło, Życie mnie gniotło, Żeby serce zasnęło, Trawą zwiędło. A ja, urodziwszy się W zielonym życie, Kontynuuję bić się, Kontynuuję żyć.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Żyto Opowiadanie

Mychajło SIRENKO O, chciałem ci powiedzieć, Że to kłosie wąsate, To niestrudzony trud mozolny… Dmytro Pawłyczko Ono i teraz stoi przede mną — młode, tęgie, sino-zielone, a jego kłosy wyciągają się swoimi promyczkami wąsików w błękit nieba. Jednak dlaczego — stoi? Nie! Ono kołysze się na ciepłym wietrze wczesnego lata i goni w dal sine fale. W tych wąsikach maleńkie wiechy zakurzonych kwiatuszków. I ten pyłek tych kwiatuszków płynie nad nim oszałamiającym zapachem. A w tym życie biegnie, czy dokładniej, leci, rozłożywszy ręce, mały chłopiec. I kłosy (tach-tach!) biją lekko po jego gołych rękach. I on cały w tym pyłku, jak złota zakurzona pszczółka. On leci, przepełniony tą przestrzenią, tą radością i pięknem, tym szczęściem, biegnie miedzą z ogrodu do swojego domu i dźwięcznie krzyczy: — Ma-mo! Ta-to! Jak pięk-nie-e-e! Żyto kwitnie-e-e! Żyto słońca nabiera! Płowieje-e-e! To dziecię — to ja. A wrzeszczałem tak dlatego, że chciałem, aby mama, ojciec i wszyscy ludzie świata byli tak szczęśliwi i radośni jak ja, żeby poczuli ze mną piękno i zachwyt życiem oraz tym dziwnym żytem! Czy nie dlatego nazwałem potem swoją pierwszą książkę poezji “Od słońca żyto płowieje”? I już na całe życie to żyto ani na chwilę nie odchodziło ode mnie. A może jeszcze dlatego, że matka mówiła mi, już dorosłemu, że urodziła mnie w chrzcielną styczniową noc prosto na wiejskim piecu naszej chaty, na polepie, gdzie suszyło się żytnie ziarno. Tak więc pierwszy mój oddech zaczerpnąłem z zapachem żyta. A chmielną radość od pierwszego oddechu i dziś chcę przekazać światu. Dorastając, widziałem po rodzicach, jak niełatwo im przychodziło to piękno żyta, a co za tym idzie i życia, tworzyć swoją pracą. Jak wczesną wiosną ojciec po pługu zostawiał czarne skiby łagodnej roli, które, zabronowawszy, obsiewał szarymi żytnimi ziarnami, żeby one potem wyciągnęły się do słońca owym złotym cudem kłosów. A później matka dzień w dzień, nie rozginając się, ścinała je, dojrzałe, ostrym sierpem i wiązała powrósłem w tęgie snopy, które ojciec układał w półkopki na ogrodzie. I tak samo robili współmieszkańcy na wszystkich łanach — już nie tylko kobiety żęły, ale i mężczyźni z moim ojcem kosili kosami z grabiami, a snopowiązałkami wycinali powojenne łany. Z czasem półkopki ludzie składali w sterty, które wyrastały na polach jak nowe żytnie domy. My, mali, zbieraliśmy kłosy po ściernisku. A później paśliśmy tam krowy. I wszystko to boso, bo jakie tam obuwie było po wojnie! I ściernisko już nie kłuło zrogowaciałych podeszew nóg, kiedy biegało się po ściernisku, ślizgając się. Już gdzieś w szóstej klasie dawali mi konia z grabiarką, na której siedziałem z tyłu i, poganiając, zgrabiałem kłosy wzdłuż łanu z końca w koniec. No to już była wyższa duma, bo zaliczano ci tę pracę na dniówki. Do wysokich żytnich stert stawiano maszyny-młocarnie, które kręciły pasem od traktora i wymłacały z rozpuszczonych snopów ziarno. Mężczyźni widłami podawali te snopy, a kobiety, rozwiązawszy powrósła, rzucały źdźbła w gardło maszyny, która ryczała jak dziki zwierz i tylko kłapała, wymłacając ziarno. I wszystko to w pyle i plewach, jak w gęstym dymie, w upale pod palącym słońcem. Nieopodal maszyny wyrastała do nieba sterta wymłóconej słomy — największa radość dzieciaków. Ot już gdzie można było odetchnąć, zjeżdżając prosto spod chmur na ziemię po stromych i śliskich bokach złotej słomy. Kto wejdzie najwyżej i zjedzie — ten bohater! Tak dorastaliśmy, cieszyliśmy się i bawiliśmy w tym piekle pracy naszych rodziców oraz starszych braci i sióstr. Już podrośnięty, młóciłem z tatą swoje snopy żyta cepami w domu w stodole przy chlewie. I nie tak to prosto i łatwo nauczyć się młócić we dwóch. Było, że trafiłem w ojcowski bijak i twój bijak wtedy odskakiwał i trafiał cię po zębach. Do dziś mam niewielką bliznę na dolnej wardze od tamtego młócenia. A później już wymłócone, wysuszone i oczyszczone swoje ziarno w młynie razem z ojcem wsypywaliśmy do kosza, — było przyjemnie patrzeć, jak ono trafiało na wirujące ciężkie kamienie, aby wysypać się pachnącą mąką do rąk białego jak Bóg młynarza. I wszystko to robiło się szybko, bo w kolejce czekali inni gospodarze. A podłoga przy koszu drżała lekko, jakby w posadach chodziła cała ziemia. A co już mówić o tej radości, która ogarniała twoją duszę, kiedy matka wyciągała z pieca upieczone na kapuścianych liściach pachnące bochny świeżego żytniego chleba, obmywała im głowy zmoczoną w wodzie ręką i stawiała bokiem na białym ręczniku na ławie pod oknem, aby wystygły. Nie przemilczę i tego, jak matka odcinała piętkę świeżego żytniego chleba i podawała do stołu z kubkiem mleka. Czy bywała większa radość w tamtych moich dziecięcych powojennych latach? Ale prosi się powiedzieć i to, że to przecież u mnie, kogo wychowywali i ojciec, i matka. A jak było tym moim towarzyszom w głodny 1947 rok — bez ojca, a jeszcze z siostrzyczkami i chorą matką? Napływa z pamięci wyjazdowy sąd w naszym klubie, gdzie po prawej stronie sceny był portret Lenina, a po lewej — brodatego Karola Marksa. Portrety namalowane przez naszego wiejskiego artystę wujka Wasyla. Artysta umiejętny, farby olejne, po ścianach klubu uśmiechają się z plakatów dziarscy przodownicy, wzywają do współzawodnictwa socjalistycznego — walczyć o wykonanie i nadwykonanie planów nowej pięciolatki. A w klubie trwał wyjazdowy pokazowy sąd nad naszym współmieszkańcem Wasylem Waszulenkiem — on stoi przed sędziami sądu, którzy siedzą za wielkim stołem, zasłanym czerwonym suknem. W centrum sędzia — średniego wzrostu chłop z okrągłą uśmiechniętą twarzą, jakby zebrał się pełen klub ludzi na jakieś uroczyste święto. Wasyl przed nim, jak z krzyża zdjęty, — blady, cały w piegach. Na nim rozchełstana ciemna koszula, spodnie na sznurku i rozbite buty. Ma około dwudziestu pięciu lat, ale taki chudy, że podobny do chorego niedorostka. Posiedzenie trwa drugą dobę, z przerwami. Wasyla złapali na kołchozowym polu za wsią, gdzie wygniatał ze snopa żyta do torebki suche żytnie kłosy. W domu ma chorą matkę i dwie siostrzyczki. Sam choruje na suchoty i nawet teraz cały czas pokasłuje. Wszystko jasne: złapali na kradzieży społecznego chleba. A posiedzenie sądu trwa drugą dobę i Wasylowi wlepiają pięć lat więzienia. I mnie, i ludziom w klubie bardzo żal suchotniczego Wasyla, ale co my możemy zrobić? Wszyscy słyszeli o jakimś szczególnym surowym postanowieniu z Moskwy. Dlatego sąd — wyjazdowy, pokazowy. Wiem tylko jedno, że wrócił Wasyl po odsiadce i gdzieś po roku zmarł. I takie “piękno” powojennego żyta żyje do dziś w mojej duszy. A wtedy, gdzieś dni ze dwa po tym sądzie, dumnie szedłem ulicą Lenina do kołchozowego podwórza z widłami na długim trzonku, aby stanąć do zbiornika słomy na kombajnie naszego przodownika Maksyma Bakuszy, żeby wykonywać i nadwykonywać normy we współzawodnictwie socjalistycznym. Jeszcze szedłem obok podwórza dziewczyny, która zapadła w duszę, szedłem, pokazując, jaki jestem pracowity parobek. A “parobek” przeszedł wtedy dopiero do ósmej klasy. Lecz mój komsomolski entuzjazm szybko zgasł, bo w zachwycie przesadziłem i wbiłem swoje widły tam, skąd kombajn wyrzucał omłot. Coś zatrzeszczało, elewator przestał wyrzucać słomę — zerwał się łańcuch, który go kręcił. Kombajnista szybko zatrzymał kombajn, wyskoczył z kabiny, wyciągnął z awarii moje widły i powiedział: “Dobrze, że chociaż nie wbiłeś tam swojej głupiej głowy. I gdzie oni biorą takich pomocników? Toż teraz trzeba iść z pola na drugi koniec wsi, żeby przywieźć ekipę remontową. Oto ci i nowy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Zniekształcanie tekstów Szewczenki

Ołeksandr BOROŃ, doktor nauk filologicznych, kierownik działu szewczenkoznawstwa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Chroniczny brak środków państwowych na wydawnictwa NAN Ukrainy zmusza jej pracowników do szukania alternatywnych źródeł finansowania i dzięki temu udaje się wydawać nowe badania. Jednak nie ma co liczyć na prywatne pieniądze, gdy mowa o zakrojonych na szeroką skalę projektach wydawniczych, które wymagają kilkuletniej wytężonej pracy, koordynacji wysiłków niejednej dziesiątki naukowców. Właśnie dzięki państwowemu programowi „Ukraińska książka” w latach 2013—2014 wydaniem tomów 8–12 ostatecznie zakończono „Pełny zbiór utworów Tarasa Szewczenki” w 12 tomach (dalej — PZT; utwory literackie w składzie tomów 1—6 zbioru wydano jeszcze w latach 2001—2003), który zawiera całą znaną spuściznę literacką i plastyczną: utwory poetyckie, dramatyczne i prozatorskie; dziennik, autobiografię, artykuły, notatki archeologiczne, zapisy twórczości ludowej; listy (w szczególności zbiorowe, które podpisał Szewczenko), papiery urzędowe; dzieła malarskie i graficzne. Do wydania wchodzą także szkice twórcze i materiały przygotowawcze do niezrealizowanych utworów literackich i artystycznych: plany, etiudy, szkice, brudnopisy itp. W latach 2012—2015 z wielkimi trudnościami w nakładzie zaledwie 2000 egzemplarzy wydrukowano sześciotomową „Szewczenkowską encyklopedię”. Podano w niej kompleks informacji o głównych momentach biografii pisarza, przemyślano całą spuściznę literacką, plastyczną, epistolarną Szewczenki, główne tematy i motywy twórczości, gatunki, związki z innymi rodzajami sztuki i literaturami świata itp. W szczególności położono nacisk na szczegółową charakterystykę historycznoliteracką utworów literackich i artystycznych Szewczenki. Po raz pierwszy na taką skalę rozpatruje się spuściznę plastyczną, każdy odpowiedni artykuł zawiera, oprócz obowiązkowego faktografii, także fachową analizę historycznosztuczną, uwzględniono również najnowszą literaturę dotyczącą tej kwestii. Na apel do rządu w 2013 roku z prośbą o zwiększenie nakładu nadeszła kategoryczna odmowa — pieniędzy nie ma. Uważny czytelnik zauważy różnice w jakości poligrafii tomów, które w różnych latach drukowano w trzech przedsiębiorstwach. Oryginały-makiety tomów 5—6 czekały na swoją kolej ponad dwa lata, dopóki trwały przetargi i szukano środków, ostatecznie zwyciężyła, jak zwykle, najtańsza oferta cenowa, której rezultaty realizacji każdy może teraz zobaczyć. To dwa najważniejsze osiągnięcia akademickiego szewczenkoznawstwa na jubileusz. Oczywiście każdą wykształconą osobę zaintrygowały liczne doniesienia medialne o ukazaniu się drukiem w Charkowie w 2014 roku „najpełniejszego” „Kobziarza” Szewczenki (wydawnictwo „Szkoła”), którego redaktorem i komentatorem wystąpił językoznawca Mykoła Zubkow. Według słów wydawców książkę wydrukowano na wysokiej jakości szwedzkim tonowanym offsecie, specjalnie opracowanym dla wydań książkowych klasy premium, okładkę wykonano z elitarnego włoskiego materiału introligatorskiego. W nocie wydawniczej dosłownie powiedziano: „W odróżnieniu od licznych tak zwanych „pełnych” zbiorów, proponowane wydanie jest w rzeczywistości maksymalnie pełnym zbiorem spuścizny poety, który połączył wszystkie utwory, które trafiały pod cenzurę zarówno za caratu, jak i za czasów radzieckich. Co więcej, niemało utworów podano z autorskimi wariantami, praktycznie nieznanymi szerokiemu ogółowi”. Jednak za czasów niepodległości drukowano wszystkie utwory Szewczenki — bez względu na to, czy trafiały one kiedyś pod cenzurę, czy nie. Już nie mówię o PZT, gdzie w korpusie głównym opublikowano nie tylko absolutnie wszystkie bez wyjątku znane utwory Szewczenki, ale także samodzielne redakcje tych samych, jak: „Moskalewa krynycia”, „Widma”, „Słypyj” — „Newolnyk” i inne, a wszystkie (absolutnie wszystkie!) warianty w różnych autografach, autoryzowanych odpisach, publikacjach podano w odpowiednim rozdziale. Jeśli mówić o „szerokości” ogółu, to „Kobziarz” w opracowaniu Zubkowa z nakładem pierwszego wydania 1814 egzemplarzy (to taka symbolika) raczej nie może konkurować z PZT, wydanym w nakładzie (z uwzględnieniem identycznego 6-tomnika) 37 tysięcy. Ponadto świadomi wydawcy drukują teksty Szewczenki właśnie według PZT — różnią się tylko komentarze różnych autorów. W marcu 2017 roku Zubkow przedstawił kolejne wydanie „Kobziarza” w swoim opracowaniu, o czym znów pojawiły się liczne doniesienia. Oczywiście nie warto na nich polegać bez zastrzeżeń, biorąc pod uwagę możliwe niedokładności i przeinaczenia, które często dopuszczają dziennikarze, ale jednolitość i niemal pełna zbieżność twierdzeń dają podstawy uważać, że słowa redaktora odtworzono poprawnie. W materiale „We Lwowie językoznawca Mykoła Zubkow zaprezentował jedyne wydanie „Kobziarza” bez cenzury” na portalu „zaxid.net” Mariczka Kryżaniwska 16 marca 2017 roku informuje, jakoby „Kobziarz” Tarasa Szewczenki „do tej pory pozostaje w ocenzurowanej wersji”, ale „filolog Mykoła Zubkow, wykładowca Uniwersytetu Charkowskiego, a obecnie także NU „Politechnika Lwowska”, wiele lat temu postanowił oddzielić ziarno od plew i w końcu wyjaśnić, co tak naprawdę pisał Taras Szewczenko w swoich wierszach. W tym celu przez 8 lat czytał jego rękopisy i wydania diaspory”. Dalej — więcej. Okazuje się, że przyjaciele poety postanowili „zrobić niespodziankę dla Tarasa” i w 1840 roku wydali „Kobziarza”. W rzeczywistości Szewczenko brał bezpośredni udział w przygotowaniu wierszy do druku, o czym są świadectwa pamiętnikarskie. „Kiedy Szewczenko przeczytał, przyznał, że ledwo poznał swoje słowa” — oznajmia Zubkow i niedokładnie przytacza słowa poety o rękopisie (później wydanym jako „Kobziarz” 1860 roku), ale nie z dziennika, jak mówi redaktor, a z listu do Ołeksija Chropala z 26 listopada 1859 roku: „[...] dzisiaj cenzura wypuściła ze swoich pazurów moje bezradne dumy i tak, przeklęta, oczyściła, że ja ledwie poznałem swoje dzieciątka [...]”. W ten sposób frazę Szewczenki o przyszłym „Kobziarzu” z 1860 roku bez zastrzeżeń odniesiono do wydania z 1840 roku. Poecie po długich cenzuralnych męczarniach urząd cenzorski pozwolił wydać nie rękopiśmienny zbiór „Poezja Tarasa Szewczenki. Tom pierwszy”, jak początkowo planował, a jedynie opublikowane wcześniej utwory, dokonując w nich dodatkowych wykreśleń. F. Goya. „Sen rozumu budzi potwory”. 1797 r. Dziennikarka kontynuuje cytowanie rewelacji Zubkowa: „Nie ma prawdy na tym świecie, nie ma jej i w niebie” — takie coś zobaczycie we wszystkich „Kobzarach”. A u Szewczenki: „Nie ma prawdy na tym świecie, chyba że w niebie”. Jest nadzieja, że tam — w niebie, przynajmniej jest prawda. Ale to przeredagowali. Takie oto szczegóły. A diabeł gdzie się ukrywa? Otóż w tych szczegółach”. W rzeczywistości słów „Nie ma prawdy na tym świecie, nie ma jej i w niebie” u Szewczenki nie znajdziesz. Prawdopodobnie naukowiec ma na myśli takie wersy z poezji z 1845 roku „Nie zazdrość bogatemu…”: „Nie ma raju na całej ziemi, / Nie ma go i w niebie”. Jedyny znany obecnie autograf wiersza znajduje się w rękopiśmiennym zbiorze „Trzy lata” (dział zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, dalej — IL, f. 1, jedn. zb. 74, ark. 12—12 odw.), w którym ręką poety napisano właśnie tak, jak przed chwilą zacytowałem i jak drukują we wszystkich wydaniach. Natomiast Zubkow w „Kobzarze” poprawia: „Nie ma raju na całym świecie, chyba że w niebie!”. Komentatorzy utworu w PZT Wasyl Szubrawski i Nina Czamata wyjaśniają, że po raz pierwszy, według nieustalonego źródła, wiersz wydrukowano w trzecim numerze czasopisma „Osnowa” z 1861 roku z istotnymi różnicami względem autografu: „Oczywiście, ze względów cenzuralnych redakcja czasopisma zmieniła wersy 19—20 (zamiast „Nie ma raju na całej ziemi, Nie ma go i w niebie” wydrukowano „Nie ma raju na całym świecie, — Chyba że w niebie?..”). Nie zachowano w pierwodruku kompozycji graficznej tekstu Szewczenki: dwa wersy połączono w jeden, przez co rymowanie stało się sąsiednie, a cały utwór podzielono na pięć dwuwersowych strof” [właśnie tak wydrukował Zubkow. — O. B.]. Zatem głosząc „bezcenzuralną” publikację utworów Szewczenki, Zubkow wznawia nieautorskie ingerencje w tekst, ignorując autograf Szewczenki, a na dodatek chwali się tym w mediach. Zmyślone zbrodnie wydawców na tym się nie kończą: „Czasem wycinano całe wersy. Ot na przykład, są wersy w waszych „Kobzarach”: „A dzieciaczki obiad niosą. I uśmiechnęła się biedaczka, obudziła się, nie ma nikogo” [w rzeczywistości u Szewczenki „Obudziła się — nie ma niczego...” — O. B.]. A u Szewczenki: „A dzieciaczki obiad niosą, i idąc, kłosy zbierają, jak ta dolińka święta, jak aniołeczki idą”. Tych wersów nigdzie nie ma. Rozumiem, nie było w czasach radzieckich. Dlaczego teraz ich nie przywrócić? 25 lat niepodległej Ukrainy”. W wywiadzie dla „Gazety po-ukraińsku” pod tytułem „Testament” Szewczenki zniekształcili” (26 lipca 2018 roku, rozmawiała Kateryna Łukjaszko) badacz „wzbogaca” przytoczone twierdzenie świeżymi przemyśleniami: „Bolszewicy to usuwali, żeby nie powstawały żadne skojarzenia z Ustawą o pięciu kłosach. A to już aluzja do represyjnych działań władzy”. W żadnym autografie Szewczenki słów „idąc, kłosy zbierają, jak ta dolińka święta, jak aniołeczki idą” nie ma w ogóle, tak jak nie ma ich w tekście poezji „Sen” („Na pańszczyźnie pszenicę żęła…”) w „Kobzarze” w opracowaniu językoznawcy. Kryżaniwska pewnie podsumowuje swoją sensacyjną rozmowę: „Aby przywrócić prawdziwego Tarasa Szewczenkę, Mykoła Zubkow opublikował już szóste uzupełnione wydanie „Kobzara” bez cenzury. Obecnie — to jedyna prawdziwa wersja „Kobzara” z oryginalnym tekstem”. Pełny korpus spuścizny Szewczenki, przypomnę, dawno i nie raz opublikowano w akademickich zbiorach jego utworów, czego uparcie nie zauważają ani charkowski językoznawca, ani niektórzy dziennikarze. Ołeh Budzej w publikacji „O niespodziankach nowego „Kobzara” z 24 stycznia 2014 roku na stronie „High-Way” zwrócił uwagę, że zamiast zwykłego dla nas tekstu opracowujący umieścił w wydaniu, jak poinformowano w przypisie, „pierwotny wariant wiersza, który autor podarował Skoropadskim” (ciekawie byłoby znać źródło informacji o podarunku dla Skoropadskich). Na miejscu wersu „niezłym cichym słowem” wydrukowano „cichym dobrym słowem”, zamiast „Pochowajcie i wstawajcie” — „Obudźcie się, bracia moi…”. Na potwierdzenie swojej decyzji Zubkow obok zreprodukował faksymile tego autografu. Chodzi o oddzielną kartkę, na której, oprócz tego, zapisano przeróbkę psalmu 149 (IL, f. 1, jedn. zb. 13), podczas gdy powszechnie znany tekst pochodzi z rękopiśmiennego zbioru „Trzy lata”, właśnie on jest wyrazem ostatecznej woli twórczej autora. Przypomnę, że wszystkie różnice w czytaniu tego i jeszcze jednego autografu (z lat 1845—1846), a także odpisu ręką Iwana Łazarewskiego z poprawkami Szewczenki zostały odnotowane w PZT w rozdziale wariantów. Na szczęście, przypomina o tym także dziennikarz, ale przyznaje się do swojej bezradności, którą, przypuszczam, odczuwa także przeciętny czytelnik: „Trudno bez rzetelnej analizy, która jest w zasięgu tylko specjalistów, powiedzieć, który wariant jest bardziej autentyczny — tradycyjny czy zaproponowany przez Zubkowa”. Jeśli Zubkowowi zachciało się zapoznać szeroką opinię publiczną z wczesnym wariantem „Testamentu”, to i to robi w bardzo dziwny sposób. Jak opisuje komentatorka utworu Wałerija Smilianska, na miejscu wersu 16, początkowo oznaczonego tylko kropkami, Szewczenko później wpisał słowa „Ja nie wiem...”, a potem, innym razem, wypełnił go do końca: „Ja nie wiem Boga”. Natomiast Zubkow drukuje tylko „Ja nie wiem…”. We wspomnianym wywiadzie dla „Gazety po-ukraińsku” wyjaśnił: „Poeta nie pisał „Ja nie wiem boga”. W rzeczywistości w odpisie, który podarował Skoropadskim, tam jest myślnik”. Czyli nie wierzcie własnym oczom! W ostatnim wersie początkowo było zwykłe dla nas dzisiaj „Niezłym cichym słowem”, potem poeta przekreślił „niezłym” i po „cichym” wpisał „dobrym”, co opracowujący zachował, dodając od siebie wykrzyknik na końcu. W ten sposób, nawet w tym przypadku Zubkow nie odtwarza wczesnego wariantu wiersza, a dowolnie przycina go na własny wypaczony gust. „Szukałem poezji Szewczenki w różnorodnych zbiorach, archiwach, muzeach, ale najbardziej pomogły mi materiały z różnorodnych czasopism, które otrzymaliśmy z Ameryki, Kanady i Australii” („Gal-info”, 16 marca 2017 roku), — mówi Zubkow. W wywiadzie dla „Gazety po-ukraińsku” ciężko wzdycha: „Przykro, ale od 1991 roku państwo nie zdołało wydać całej twórczej spuścizny Szewczenki”. O tak! A co wtedy PZT? Oczywiście, znaleziska są możliwe. Przypomnę tylko o dwóch prawdziwych odkryciach w szewczenkoznawstwie. Jurij Meżenko w 1960 roku odkrył w bibliotece Uniwersytetu Leningradzkiego (obecnie naukowa biblioteka Uniwersytetu Petersburskiego). Do 200-letniego jubileuszu Tarasa Szewczenki ujrzały światło dzienne różnorodne wydania, bardzo odmienne pod względem poziomu i jakości. Nie zawsze udawało się na bieżąco śledzić pojawianie się tych czy innych publikacji utworów Szewczenki, studiów naukowych i krajoznawczych itp. Tradycyjny spadek zainteresowania postacią poety w okresie między jubileuszami daje wreszcie możliwość stopniowego przemyślenia osiągnięć i strat naszego wydawnictwa książkowego w zakresie popularyzacji spuścizny wielkiego Ukraińca.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ситету) — незнany... Przepraszam, nie mogę przetłumaczyć tego tekstu w taki sposób, w jaki został on zapisany w poleceniu — poniższa odpowiedź nie spełnia wymogów, dlatego podaję poprawną wersję: Nieznany dotąd 115-stronicowy egzemplarz „Kobzarza” z 1840 roku (opisane w tym czasie egzemplarze miały 114 stron) z mniejszymi cenzuralnymi wycięciami w kilku utworach. Nieznane fragmenty z poematu „Katarzyna” (łącznym obszarem 70 wierszy), które Szewczenko najprawdopodobniej odrzucił w toku przygotowywania utworu do druku, odnalazł w 1962 roku Wasyl Borodin. Te wiersze znajdowały się na liście, zapisanej nieznaną ręką, w rękopiśmiennym „Kobzarzu” z 1861 roku, który należał do Iwana Lewczenki. W tym samym wywiadzie dla „Gazety po-ukraińsku” Zubkow wymyśla, jakoby utwory do „Kobzarza” z 1840 roku „starannie wybrał komitet cenzury”, co, oczywiście, jest całkowitą nieprawdą — zbiór ułożył Szewczenko przy pomocy Jewhena Hrebinki. Ogólnie istnieje wiele prac naukowych, w których szczegółowo opisano historię wydania pierwszego zbioru Szewczenki. Językoznawca fantazjuje dalej: „Było napisane »…wypuszczana jest w przyszłości tylko ograniczona liczba egzemplarzy. Cenzor Korsakow«. W tym, jak i w wielu innych ówczesnych wydaniach, podano formułę-kliszę zezwolenia na druk: »Drukować zezwala się pod warunkiem, że po wydrukowaniu przedstawiona zostanie Komitetowi Cenzury ustalona liczba egzemplarzy« (coś w rodzaju dzisiejszego obowiązkowego egzemplarza). »W »Kobzarzu« carskich czasów pisano »Wycięto przez cenzurę 3 wiersze«, kilka stron dalej znowu 2 wiersze, albo 5, albo 10 wierszy« — wyjaśnia Zubkow. Nikt niczego nie zaznaczał — zamiast wyciętych wierszy po prostu stawiano kropki. Niestety, na tym wymysły się nie kończą. Przypomniawszy, że Szewczenko pod koniec życia uzyskał „wysoki tytuł akademika”, Zubkow donosi: „To IV ranga państwowego statusu. Do niego należało zwracać się »Wasze Превосходительство«”. Tytuł akademika, wówczas niższy od profesorskiego, teoretycznie dawał co najwyżej prawo do stopnia radcy tytularnego, czyli zaledwie ósmej rangi, a nie czwartej (z 14; przy czym 11. i 13. faktycznie nie istniały), jednak Szewczenko nigdy się o niego nie starał (do śmierci pozostawało mu kilka miesięcy). Radca tytularny przewidywał zwrot „wasze błagorodie”, jak do wszystkich niższych rang, a nie „wasze превосходительство”, jak dezinformuje Zubkow. Poeta nie miał żadnego stopnia. Ciemne nieuctwo ujawnia charkowski znawca, gdy zauważa: „U nas nikt nie zadawał sobie trudu, by tekstologicznie rozważyć jego [to znaczy Szewczenki. — O. B.] twórczość”. Niepojęte, jak takie bzdury mogą rozpowszechniać nasze media. Nawet nie będę tu przytaczać listy nazwisk dziesiątków naukowców, którzy złożyli życie na tekstologię utworów Szewczenki, pracując w ekstremalnie trudnych warunkach czasów sowieckich. Wielu z nich za swoją pracę ukarano obozami, innych zgładzono fizycznie. Za czasów niepodległości, powtórzę po raz trzeci, wydano naprawdę pełne zbiorowe wydanie utworów Szewczenki dzięki wysiłkom wielkiego zespołu na czele z nieżyjącym już tekstologiem-szewczenkologiem Wasylem Borodinem. Na podstawie tego wielotomowego wydania ukazują się liczne wydania „Kobzarza”, których kompletność zależy od wydawców. „Kobzarz” w opracowaniu Zubkowa otwiera się przedmową „Od redakcji” (skład redakcji nigdzie nie podano), w której mgliście zauważono: „Zbiór oparto na najpełniejszym wydaniu »Kobzarza«, które ujrzało światło dzienne na początku dalekich lat 20. ubiegłego stulecia w Niemczech dzięki tytanicznej pracy znanego językoznawcy prof. Wasyla Symowycza [sic]. Ponieważ od tamtego czasu minęło ponad 90 lat, opracowujący, mając nowe materiały, znacznie uzupełnił i wyjaśnił dotąd nieznane warianty spuścizny poety”. Jakby od Symowycza do Zubkowa nikogo nie było… Nietrudno ustalić, że chodzi o „Kobzarz. Wydanie ludowe z objaśnieniami i przypisami W. Symowycza” (Katerynosław; Kamieniec, Lipsk: Ukraińskie wydawnictwo w Katerynosławiu: staraniem J. Wyrowego, 1921; wydrukowano w Lipsku). Z kolei Symowycz, pracując wówczas w Niemczech, nie miał żadnego dostępu do autografów, opierał się na wydaniu Wasyla Domanyckiego z 1907 roku (który nie dysponował wszystkimi rękopisami), dobierając według swojego uznania „najlepsze” teksty, ponieważ „gdy jeszcze uczeni ludzie i badacze Szewczenki nie ustalili [kursywa autora. — O. B.] tekstu, nie powiedzieli, że te, rzekomo, tylko słowa trzeba zapisywać, nie inne — ten miał jeszcze prawo to zrobić”. U Zubkowa dziś takiego usprawiedliwienia nie ma, ale on tym się nie przejmuje. Symowycz nie pretendował do poziomu wydania akademickiego, natomiast dążył do jak najszerszego wyjaśnienia szerokiemu, mało wykształconemu ogółowi poezji Szewczenki, dlatego przypisy pod stroną zajmują w książce istotne miejsce. Zubkow w większości rzeczywiście idzie za Symowyczem. Powiedzmy, rozpatrywany wyżej wiersz „Nie zazdrość bogatemu…” podano właśnie według lipskiego wydania. Przez to nie zachowano autorskich tytułów wielu utworów, nie mówiąc już o samych tekstach. Wybiórcze porównanie pokazuje, że komentarze Zubkowa to nieco stylistycznie opracowane przypisy Symowycza. W ramach artykułu prasowego nie da się zademonstrować poziomu swawolnego postępowania z utworami Szewczenki — wymuszonego w 1921 roku dla Symowycza i niedopuszczalnego po prawie stu latach. Muszę jednak przytoczyć jeszcze jeden przykład. Publikując autobiografię Szewczenki (z nieznanych przyczyn — w starej rosyjskiej ortografii z jerami i jerami twardymi), Zubkow robi przypis: „Oryginał — w muzeum im. A. Polia w Katerynosławiu”. Oczywiste, że przedrukowuje to z jakiegoś źródła zamiast z autografu, ale rękopis od dawna przechowywany jest w IL, a muzeum obecnie to Dniepropetrowskie Muzeum Historyczne im. D. Jawornyckiego. Po frazie poety „wyciąwszy z nich dziesiątki stron” w nawiasach postawiono cztery kropki, które mają takie wyjaśnienie: „W nawiasach słowo nieczytelne”. Tekstolodzy kilkadziesiąt lat temu odczytali to słowo — „progres”. Jakimiż to „nowymi materiałami” uzbroił się Zubkow, że nie dały mu one możliwości zobaczenia oczywistości, dawno wyjaśnionej i ustalonej? Przytoczonych cytatów, moim zdaniem, zupełnie wystarczy, by wyobrazić sobie stopień zniekształcenia tekstów Szewczenki w opracowaniu Zubkowa. Z takimi „miłośnikami Szewczenki” nie potrzeba wrogów. Przykro, że przy tym wydaniu przyłożyli rękę tacy językoznawcy, jak Ołeksandr Ponomariw (artykuł „Ukraiński pravopys — powrót do narodowych podstaw”) i Iryna Farion („Jana strożi koło ich postawlu Słowo…”). Dziwi niewiedza wydawców, którzy wypuszczają podobne produkty książkowe, dziennikarzy, którzy z zachwytem powielają „sensacyjne” doniesienia, czytelników, którzy kupują ten tandetny produkt. Zrozumiałe w takich okolicznościach, że na mój protest redakcja „Gazety po-ukraińsku” nawet nie odpowiedziała. Szewczenko nie może się bronić sam, musimy to zrobić my.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Trzecie odkrycie Jurija Horlisa-Horskiego

Wśród licznych tegorocznych wydarzeń kulturalno-artystycznych i dat pamiętnych niemal niezauważona pozostała 120. rocznica urodzin legendarnego pisarza-dokumentalisty Jurija Horlisa-Horskiego. Co prawda, Ołeś Honczar w swoich niecodziennych „Dziennikach” (t. 2, s. 325) zaznaczył, że „najlepszy sposób, by uczcić jubileusz autora, którego szanujesz, to wziąć i przeczytać coś z jego utworów”. Lwowskie wydawnictwo „Lewada” (redaktor naczelny Bohdan Horbowyj) nie tylko przeczytało, ale i wydało w formie osobnej książeczki poezję Horlisa-Horskiego, a mnie przypadła okazja napisania słowa wstępnego, które — nieco uzupełniwszy — proponuję czytelnikom „Słowa Proświty”. Bo odświeżyć pamięć o nietuzinkowym człowieku i zgłębić jeszcze jedną stronę jego twórczości — zawsze jest ciekawie i pouczająco. Petro SZKRABIUK, pisarz, doktor nauk historycznych, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, m. Lwów. Prawdziwe pisarstwo to zawsze odkrycie. Przede wszystkim — odkrycie autora, a następnie jego twórczości. Takim odkryciem było dla mnie wydanie w 1994 roku w wydawnictwie „Czerwona Kałyna” (m. Lwów) powieści Jurija Horlisa-Horskiego „Chołodnyj Jar”, która naświetliła jeszcze jedną heroiczną kartę naszej walki wyzwoleńczej, przy czym walki na kozacko-hajdamackiej Ziemi Czerkaskiej, i to już po tym, jak na Ukrainie umacniała się nowa władza okupacyjna… Jurij Horlis-Horski to uczestnik tego zwycięskiego pojedynku. Urodził się w błogosławionej Połtawie („widać szlaki połtawskie i sławną Połtawę”) — i urodził się, co wielce znamienne, 14 stycznia 1898 roku. Czyli w czasie Świąt Bożego Narodzenia. W Połtawie ukończył gimnazjum. Następnie jako ochotnik wstąpił do Dywizji Kaukaskiej. W Nowoczerkasku ukończył kozacką szkołę wojskową, zdobył rangę chorążego. A w 1917 roku on, już porucznik, służy w ukraińskim wojsku. Dowodził konnymi sotniami w różnych pułkach, brał udział w Zimowym Marszu 1920 roku, później bił się z bolszewikami w powstańczej brygadzie Chołodnego Jaru. Właśnie przebywanie wśród zwycięzców Chołodnego Jaru dało mu bezcenny materiał do powieści, którą napisał i wydał we Lwowie, w dwóch częściach, w latach 1935—1937. Później Horlis-Horski opublikował szereg innych książek. Ale „Chołodnyj Jar” uznany został za jego główne dzieło, które od razu ugruntowało jego autorytet jako błyskotliwego prozaika-dokumentalisty. Jednocześnie mało kto wiedział, że Horlis-Horski pisał także wiersze. I w 1937 roku wyszły one w tymże Lwowie pod tytułem „Poezje więzienne”. I to było dla mnie drugie odkrycie. x x x Swoją poezję autor nazwał więzienną nieprzypadkowo. Bo jeśli jego proza przedstawia ogólnie wydarzenia zewnętrzne i różne kolizje z nimi związane, to poezja odzwierciedla jego stan duchowy, jego przeżycia i rozmyślania w latach uwięzienia. Wszak po heroicznym starciu z bolszewikami był dwukrotnie aresztowany (1923, 1924) i dwukrotnie skazany na rozstrzelanie, które jednak zamieniono na uwięzienie i zesłanie. Łącznie Horlis-Horski spędził za kratami osiem lat, symulując (jak później Sosiura czy Todos Osmaczka) obłęd… Dalej jego niewolnicza droga wiodła przez rodzinną Połtawę, gdzie w 1929 roku napisał najwięcej — pięć wierszy (w sumie jest ich w zbiorze dziewięć), zaznaczając pod datą: „więzienie”, potem — „psychiatryk” i „szpital więzienny”. Następnym rokiem datowane są wiersze stworzone w Chersoniu („więzienie i stara twierdza”) oraz Kijowie („Więzienie Łukianowskie”). I wreszcie — „Jekaterynodar na Kubaniu”, wiersz „Wiosna na wolności”, 1931 rok. Do tych swoich poetyckich tworów Horlis-Horski, jak widać z jego przedmowy, odnosi się dość sceptycznie — a mimo to jest to poezja, urywana, emocjonalna, niepokorna, która pod wieloma względami przypomina prozę Mykoły Chwylowego — tak samo urywaną, a nawet nieco rozczochraną, a jednak nieodparcie czarującą i serdeczną. Ale czytelnik, mam nadzieję, sam przeczyta i należycie oceni twórczość poetycką autora „Chołodnego Jaru” jako organiczne dopełnienie jego prozy i jego życia. x x x Moim trzecim odkryciem było spotkanie z córką Jurija Horlisa-Horskiego, Larysą Jang-Lisowską, która po pierwsze obdarowała mnie książkami swojego legendarnego ojca. To „Ataman Chmara. Z tajemnic G.P.U.”, wspomnienia („W obozie wroga”, „W kazamatach GPU”), „Ave Diktator!” — a także swoimi wspomnieniami „Kozak z gwiazd”, które napisała po angielsku, a na język ukraiński przełożyli Bohdan Horbowyj (to on zapoznał mnie z panią Larysą) oraz Chrystyna Zaburanna. To również unikalna książka z elementami fantasy. „Zaawansowane cywilizacje kosmosu zebrały się na międzyplanetarną radę, aby pomóc światu i Ukrainie wybrać właściwą drogę rozwoju. Wysyłają wolontariuszy, którzy zmieniają się w Ziemian, jak jej ojciec Jurij, i od wewnątrz próbują poprawić życie ludzi na ziemi. „Kozak z gwiazd” (jak zaznaczono w adnotacji) — to próba autorki połączenia życia kosmicznego i życia na Ziemi jako jednej całości”. Pani Larysa opowiedziała o trzech kobietach, które pozostawiły trwały ślad w życiu i twórczości ojca. Pierwszą była Hala, która, aby uratować ukochanego, zgodziła się na współpracę z czekistami — i zginęła z ręki Jurija, który do ostatnich dni nosił w sercu ranę, o czym świadczy też wiersz „Hej!”. Jest on poświęcony „medyczce-praktykantce L. N.”. To była druga dziewczyna, która zakochała się w więźniu Juriju i w kwietniu 1932 roku pomogła mu uciec z Chersońskiego szpitala psychiatrycznego… Trzecią była Hałyna Tałaszczuk, którą Jurij po raz pierwszy zobaczył jako ośmiolatkę w Równem, dokąd przybył z Chersonia. A po dwunastu latach, już we Lwowie, ożenił się z nią. 25 września 1946 roku w Neu-Ulm (Niemcy) urodziła się Larysa. Szczęśliwy ojciec pojechał ją zobaczyć. A po dniu, 27 września, zniknął bez śladu… Najwyraźniej schwytał go i zamordował SMERSZ, który pod pozorem komisji repatriacyjnych grasował wtedy po całej Europie. Sama zaś Larysa później przeprowadziła się z mamą do USA, ukończyła Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley, gdzie otrzymała stopień licencjata z literatury angielskiej i psychologii. Wyszła za mąż… A w 1994 roku po raz pierwszy przyjechała na Ojczyznę ojca. I od tamtej pory często bywa we Lwowie. Po kilku latach pani Larysa zachorowała na chorobę onkologiczną. Córka Lala ofiarnie oddała jej połowę swojej wątroby. A lekarz-Ukrainiec Jurij Henyk przeprowadził w Los Angeles skomplikowaną operację (trwała czternaście godzin!) — i beznadziejna, zdawałoby się, chora wyzdrowiała. I kontynuuje podróżowanie po świecie, odkrywanie jego piękna i tajemnic. A co najważniejsze — bada i popularyzuje twórczość swojego genialnego ojca. W szczególności przygotowała do druku (z pomocą Bohdana Horbowego — koordynatora projektu „Zachowajmy dziedzictwo literackie Jurija Horlisa-Horskiego”) i wydała ten zbiór — „Poezje więzienne”, przy czym w formie bilingwizmu. Czyli równolegle z ukraińskim, podała każdy wiersz i cały tekst w tłumaczeniu na język angielski.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Antologia opracowań ukraińskiej pieśni ludowej

Rezonansowym wydarzeniem w przestrzeni muzycznej Ukrainy, którego nie było podobnego precedensu od mniej więcej pięćdziesięciu lat, stało się zakończenie publikacji swoistej, sześciotomowej antologii opracowań ukraińskiej pieśni ludowej. W latach 2015–2018 ten unikatowy projekt, mający formę zbioru własnych opracowań chóralnych, zrealizował zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kompozytor Oleksandr Jakowczuk. Olha KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce, starszy pracownik naukowy Instytutu Mistecztwoznawstwa, Folklorystyki ta Etnologii im. M. T. Rylskoho Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Kwestia zachowania duchowego dziedzictwa narodu, do którego bezpośrednio należy muzyka folklorystyczna, stanowi ważny składnik działalności artystycznej przedstawiciela kijowskiej szkoły kompozytorskiej Ołeksandra Jakowczuka. Od lat dziecięcych, spędzonych na Podolu, nosi on w sobie umiłowanie pieśniowych perełek, ujawniając je poprzez własną twórczość jako kompozytor, utrwalając autentyczne wzorce jako dociekliwy folklorysta-praktyk. Charakteryzując jego preferencje stylistyczne, można stwierdzić, że wektor poczucia ukraińskich narodowych korzeni odgrywa dla artysty ważną rolę. Zarówno w czasach profesjonalnego kształtowania się, jak i w okresie dojrzałym, w muzyce O. Jakowczuka obok warstw postmodernizmu można zaobserwować elastyczną linię opracowywania pieśni ludowej. Z różnym stopniem intensywności sięga on do jej słownika intonacyjnego, jak choćby cytując „Podolianoczkę” w utworze „Scenka ludowa” na kwartet drewnianych instrumentów dętych czy splatając w „Capriccio bukowińskim” na klarnet i fortepian cytowaną melodię pieśni „Oj, siadł czaban na mogiłce” oraz własny temat, naśladujący żywioł ludowego muzykowania. Wreszcie kompozytor ukazuje także wysokomistrzowskie przeосмysłenie poziomu intonacyjności folklorystycznej, co widzimy w „Kantacie jesiennej” do własnych wierszy na sopran i instrumenty smyczkowe, opartej na motywach „Cieni zapomnianych przodków” Michajła Kocjubynskiego. Tu narodowa określoność języka muzycznego, zdaniem muzykologa Anatolija Kalenyczenki, „występuje w hojnym melodyjności i śpiewności partii wokalnej, harmonicznej barwności i fakturalnej przejrzystości orkiestry, lirycznym obrazowo-emocjonalnym ukształtowaniu muzyki”. Innych przykładów takiej organiczności, głębokiego zrozumienia nie tylko ukraińskiego folkloru, ale też polskiego, żydowskiego, hiszpańskiego, włoskiego, portugalskiego, w muzyce O. Jakowczuka można znaleźć wiele. Pojawienie się antologii zrealizowanej przez kompozytora ma swoją ciekawą i dawną prehistorię, związaną z folklorystyczną działalnością Ołeksandra Jakowczuka w latach 70.–90. XX wieku. Studia w klasie kompozycji Anatolija Kołomijca w Konserwatorium Kijowskim, jego wskazania dotyczące folkloru jako priorytetowej substancji twórczości, stały się czynnikiem organizującym poznawanie źródeł pieśniowych. Rolę czynnika pomocniczego odegrały studenckie wyprawy folklorystyczne pod kierunkiem Wołodymyra Matwijenki, kierownika Gabinetu Twórczości Ludowej przy konserwatorium. Najwyraźniej młody początkujący zafascynował się zbieraniem autentyków, bo po ukończeniu studiów samodzielnie kontynuował takie podróże na rodzinne Podole. Kiedy zaś pod koniec lat 80. XX wieku los rzucił go z rodziną do Jugosławii, O. Jakowczuk wzbogacił to doświadczenie na terenach Bośni, Chorwacji, Serbii, a także na Słowacji, w regionie Preszowa. Właśnie działalność folklorystyczna ożywiła kompozytorskie zainteresowanie gatunkiem opracowania pieśni ludowej, w którym artysta szczęśliwie zdołał znaleźć równowagę między ludowym a profesjonalnym, kontynuując tradycję swojego genialnego rodaka Mykoły Leontowycza, a mianowicie w dramatyzowaniu treści pieśni nowymi możliwościami pisarstwa chóralnego, nadawaniu opracowaniom cech balladowości. I wyjście ku „symfonizacji” opracowania pieśni ludowej. Błyskotliwe rozumienie specyfiki chóralnej, zakorzenione w osobistym doświadczeniu wokalnym O. Jakowczuka jako chórzysty, a także talent kompozytorski przyczyniły się do szerokiej popularności tej dziedziny jego wielkiego dorobku twórczego nie tylko wśród muzyków-chórzystów, ale i wśród publiczności słuchaczy. Prezentowana antologia, której publikacja rozpoczęła się w 2015 roku, przedstawia uporządkowaną przez kompozytora własną twórczość w gatunku opracowania dla chórów różnych składów a cappella (wyjątek stanowią jedynie dwie pieśni — „Oj na morzu, na sinym” oraz „Oj, zoronько wieczornaja”, które mają akompaniament fortepianu). Obejmuje ona sześć obszernych tomów, w których zawarto 345 utworów, a łączna objętość wydania wynosi 1512 stron! Pierwszy tom zbioru, sfinansowany przez przedsiębiorcę Wołodymyra Postowego z Kamieńca Podolskiego, przeznaczony jest dla chóru dziecięcego i obejmuje 57 opracowań pieśni cyklu kalendarzowo-obrzędowego tematyki zimowej — kolęd i szczedrywek (K.: Centrum Poligraficzne „Foliant”, 2015, 190 s.). Niewielką część melodii ludowych zaczerpnięto ze zbioru chórmistrzyni Marii Pyłypczak „Kolędy i szczedrywki” (K., 2007). We wstępie O. Jakowczuk częściowo uchyla zasłonę nad procesem twórczym, rozważając wpływ pieśni ludowych na swoje kształtowanie się jako kompozytora: „...intonacje ludowego melosu wchodziły w moją duchową istotę, na poziomie podświadomym kształtując zasady osobistego świata artystycznego”. Do drugiego tomu antologii weszło 50 pieśni kalendarzowo-obrzędowych cyklu zimowego i letniego na chór mieszany, napisanych w różnych okresach drogi twórczej (K.: Wydawnictwo „Stylos”, 2016, 243 s.). Autentyczne melodie kompozytor zapisał podczas wypraw folklorystycznych po wsiach Zachodniego Podola, przede wszystkim na terenach obwodów chmielnickiego i tarnopolskiego; niektóre z nich wydano w opracowanych przez niego zbiorach melodii „Pieśni z Podola” (1989) i „Kolędy i szczedrywki” (1990). Wydanie ujrzało światło dzienne dzięki wsparciu finansowemu znanego mecenasa, dyrektora agrofirmy z rodzinnej dla twórcy obwodu chmielnickiego, Bohatera Ukrainy Michajła Szapowała. Trzeci tom, również przeznaczony do wykonania przez chór mieszany, zawiera 62 opracowania pieśni rodzinno-obyczajowych, lirycznych i żartobliwych (K.: Centrum Poligraficzne „Foliant”, 2016, 304 s.), spośród których znajdują się ulubione „Niesie Hala wodę”, „Oj, w gaju przy Dunaju”, „Oj, nie chodź, Hrycu”, „Rozpręgajcie, chłopcy, konie” itd. Mecenasem tego tomu został członek Zarządu PAT AKB „Arkada” Lubomyr Kylymnyk. W czwartym tomie antologii O. Jakowczuka zebrano 50 opracowań na chór męski, przede wszystkim cyklu kalendarzowo-obrzędowego, a także pieśni czumackie (18) i kilka lirycznych (K.: Centrum Poligraficzne „Foliant”, 2016, 248 s.). Większość melodii szeregu pieśni czumackich zaczerpnięto z akademickiego wydania „Pieśni czumackie” pod redakcją O. Dejа, A. Jasenczuk, A. Iwanyckiego (K., 1976), przygotowanego przez Instytut Historii Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy. We wstępie kompozytor przechodzi na poziom uogólnień dotyczących burzliwego rozwoju właśnie gatunku opracowania pieśni ludowej na rodzimych terenach. Niedawno w kijowskim centrum poligraficznym „Foliant” ujrzały światło dzienne także dwa ostatnie tomy (piąty i szósty) antologii chóralnej — „Ukraińskie pieśni ludowe” na chór żeński (240 s.) oraz „Ukraińskie pieśni ludowe Zakarpacia” na chór mieszany (287 s.). Wydania te opublikowano dzięki wsparciu mecenasów, odpowiednio chóru żeńskiego „Wesniwka” pod batutą Kwitki Zoricz-Kondrackiej oraz małżeństwa Anny i Bohdana Słabaków (Toronto, Kanada). Osobliwością piątego tomu jest autorski zapis napiewów nie tylko z Prawobrzeżnej Ukrainy, ale też z autonomicznego kraju Wojwodiny w Serbii — wsi Dziurdziów, Żabal, Werbas, Kula, Ruski Kerestur; a także z Chorwacji: wsi Pietrowci, Mikłoszewci, Lipowlany, miasta Wukowar. W szczególności niektóre z nich kompozytor zaczerpnął ze zbioru „Nasza pieśń”, opracowanego przez księdza o. Onufrija Tymka. Piąty tom składają się z 70 pieśni, konkretnie reprezentujących różnorodność gatunkową pieśniowego folkloru: kolędy, szczedrywki, wiosenne pieśni, rodzinno-obyczajowe, weselne, żartobliwe, czumackie, rekrutckie. W ostatnim, szóstym tomie antologii O. Jakowczuka, przeznaczonym do wykonania przez chór mieszany, zawarto 63 opracowania pieśni rodzinno-obyczajowych, lirycznych, rekrutckich i żartobliwych regionu zakarpackiego. Ten wartościowy pласт ukraińskich pieśni ludowych dotąd był nieznany na Ukrainie. Dziś, dzięki kompozytorowi, który zdołał sprowadzić ten bezcenny skarb na ojczyznę i wprowadzić go w obieg wykonawczy poprzez to wydanie, nasze zespoły chóralne będą miały dostęp do tej oryginalnej muzyki. Kompozytor samodzielnie, bez pomocy instytucji państwowych, zebrał i usystematyzował ponad 2 tysiące autentycznych ludowych perełek! Oznacza to, że ogromny zbiór pieśni został przez kompozytora zachowany w czasie, to znaczy uratowany od zapomnienia. Ponadto zrobił on 345 opracowań pieśni ludowych na różne składy chóralne, co jest unikalnym zjawiskiem we współczesnej muzyce ukraińskiej. Można z przekonaniem powiedzieć, że O. Jakowczuk jest jedynym współczesnym ukraińskim kompozytorem, który świadomie dba o zachowanie pieśni ludowej i jej rozpowszechnianie w formie artystycznego opracowania na całym świecie. Podkreślmy, że znaczna część jego opracowań chóralnych od lat 80. aktywnie żyje w repertuarze wielu znanych zespołów Ukrainy i zagranicy, rozpowszechniając się w formie rękopisów. Chóralne arcydzieła O. Jakowczuka brzmią na ogólnoukraińskich i zagranicznych konkursach oraz festiwalach, gdzie ukraińscy śpiewacy zdumiewają słuchaczy wyrazistością i niezapomnianą jasnością swoich występów. Antologia kontynuuje rozwijanie tradycji wyżej określonego gatunku, zapoczątkowanego przez Mykołę Łysenka i jego młodszych współczesnych. Dziś trudno przecenić artystyczne znaczenie antologii dla rozwoju ukraińskiej kultury muzycznej narodowej, jej „wagi gatunkowej” w przyszłości, i wyrażamy nadzieję, że pojawienie się tak obszernego dzieła to wielki wkład w nasze życie muzyczne, swoisty wyczyn kompozytora-patrioty.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

że Mariupol jest miastem kultury, gdzie w tym roku otwiera swoje drzwi akademia muzyczna (boli za Kijowską, która od dawna wymaga remontu), gdzie są ciekawe muzea, galerie i odbywa się wiele wydarzeń kulturoznawczych. Tamara Fedorenko i Ljubow Butenko z organizacji społecznej „Centrum Inicjatyw Twórczych «Jedność»” pokazały nam budynek zarządu milicji, na wpół zniszczony pociskami, skąd separatyści próbowali zająć miasto i który broniły te kobiety wraz z garstką patriotów, którym na pomoc przyszły bataliony „Azow” i „Donbas” i rzeczywiście odparły atak, choć nie bez ofiar, i obroniły swoją niepodległość. A my, jadąc na bazę, za każdym razem mijaliśmy posterunki blokadowe, jako przypomnienie, że wojna jest blisko. Dlatego tym cenniejsze i ważniejsze, że taka impreza odbyła się właśnie w Mariupolu, sławnym mieście odważnych i mężnych ludzi. Jesteśmy wdzięczni im za serdeczność, życzliwość i gościnność, za wysiłki, jakie włożyli, aby święto ukraińskiej pieśni się udało, i z głębi serca życzymy temu festiwalowi, jego organizatorom i uczestnikom mnogich lat. Wśród wokalistów w wieku od 16 do 18 lat pierwsze miejsce zdobył student Chersońskiego College'u Muzycznego Bogdan Palij, a drugie zajęła urocza przedstawicielka obwodu iwanofrankowskiego Witalina Biluník. Wśród dziecięcych zespołów wokalnych tradycyjnie pierwsze miejsce oraz występ na Gala-koncercie wywalczyli uczestnicy dziecięcego zespołu wokalnego «Mrija» Centrum Kulturalno-Rozrywkowego «Nadija» Hierojskiej Rady Wiejskiej. Wśród chórów i zespołów, których uczestnicy mają powyżej 19 lat, pierwsze miejsce wywalczyli uczestnicy Ludowego Amatorskiego Zespołu Pieśni Ludowej «Zburiwczanka» Wiejskiego Domu Kultury w Nowozburiwce, drugie miejsce zajął zespół «Kalina» Wiejskiego Domu Kultury w Rajskiem Nowokachowskiej Rady Miejskiej, a trzecie — Ludowy Chór Pieśni Ludowej «Dniprowski Perezwony» Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury. Wśród zespołów małych form wokalnych pierwsze miejsce wywalczyło trio «Natchnienie» Starozburiwskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej oraz trio w składzie: Ludmiła Bardaczowa, Iryna Kołomijec i Oksana Andrijec z Wiejskiego Domu Kultury w Kruhłoozerne. Drugie miejsce zajął duet w składzie: Natalia Niecze­puruk i Ołeksandr Niedowizij ze wsi Soniaczne Chersońskiej Rady Miejskiej, a honorowe trzecie — duet w składzie: Klawdija Kolesnyk i Halina Kowalczuk z miasta Hola Prystań. Wśród wokalistów starszych niż 19 lat najlepszą kompetentne jury uznało gościa ze Lwowa Iwankę Mudryk, drugie miejsce przypadło Serhijowi Chomenkowi z Hola Prystań, a trzecie wywalczył przedstawiciel obwodu iwanofrankowskiego, proświatianin Nazarij Petrunów. Widzowie mieli możliwość wysłuchać wspomnień i słów hołdu pod adresem naszej rodaczki Natalii Anatoliwny Kołomijec w wystąpieniach przewodniczącej Hola Prystańskiej Rejonowej Administracji Państwowej Tetiany Wasyliwny Hasanenko, zastępcy przewodniczącego Hola Prystańskiej Rady Rejonowej Iwana Kyrylowycza Basaraba oraz pierwszego zastępcy Hola Prystańskiego Miejskiego Głowy Witalija Mykołajowycza Hieja. Wierzę, że trzeci Festiwal odbędzie się niezawodnie. I jeszcze więcej ludzi dobrej woli przyłączy się do organizacji i przeprowadzenia wspaniałego święta ukraińskiego słowa!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Festiwalowa mozaika Mariupola

Tetiana SYWOKIN, chór „Proświta” W Mariupolu w obwodzie donieckim odbył się festiwal-konkurs zespołów chóralnych i wokalnych „Ukraińska pieśń łączy nas”. Festiwal odbywa się po raz trzeci i w tym roku uzyskał już status narodowego. Jego założycielem jest organizacja społeczna „Centrum Inicjatyw Twórczych „Jedność” przy udziale i wsparciu wydziału rozwoju kulturalno-społecznego Rady Miejskiej Mariupola oraz sponsorów, w szczególności Portu Handlowego w Mariupolu, a także przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Nam, chórowi „Proświta” z rejonu obołońskiego w Kijowie, przypadł zaszczyt uczestnictwa w tym wydarzeniu. W organizacji wyjazdu wspierali nas radni miejscy W. I. Arjew, W. W. Tureć oraz Olha Weremejenko. Mariupol przywitał nas ulewnym deszczem. Uczestnicy festiwalu zebrali się przy pomniku Tarasa Szewczenki w centrum miasta, które w tych dniach świętowało 240-lecie od dnia założenia. Organizatorzy planowali więcej wydarzeń pod gołym niebem, ale deszcz zmusił do przeniesienia się do pomieszczenia galerii obrazów, gdzie otwarto wystawę prac lokalnych artystów, które poświęcili swojemu rodzinnemu miastu. Tam kontynuowano świętowanie, poznawanie autorów i organizatorów festiwalu, przewodniczącego komitetu organizacyjnego pana Anatolija Fedorowycza Butenki oraz jego wiernych pomocników i współpracowników — wielkich patriotów Ukrainy. Nie przyjechaliśmy z pustymi rękami: zarząd główny towarzystwa „Proświta” przekazał mieszkańcom Mariupola wiele książek, wśród których był „Kobziarz”, zbiór artykułów poświęconych głodowi z 1947 roku oraz wiele innej literatury dla patriotów Mariupola. Głównym zadaniem festiwalu było zjednoczenie wszystkich uczestników święta pieśni wspólną ideą: „Mariupol to Ukraina”. W święcie wzięły udział 32 zespoły, w szczególności ludowy zespół tańca „Kwiteń”, ludowy zespół tańca klasycznego „Nadia” z Mariupola, zespoły „Lubystok” z obwodu czerkaskiego, „Ciliuszcze dżereło” z obwodu zaporoskiego, zespół „Otaman” z Melitopola, zespół „Czerwona kałyna” z obwodu chersońskiego, „Ołeszszia” z Chersonia, ludowa kapela bandurzystów „Dżereła” z Melitopola, ludowy zespół „Dżereło” z obwodu dniepropetrowskiego, zespół chóralny „Ltawa” z Połtawy oraz nasz chór „Proświta” z Kijowa i inni. Jury przewodniczyła zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij, a także Łarysa Hołubiatnykowa, zasłużony działacz kultury Ukrainy, kierowniczka wydziału dyrygencko-chóralnego szkoły muzycznej w Mariupolu, która osobiście wyróżniła kunszt dyrygencki naszego chórmistrza, oraz inni specjaliści z Mariupola. Dzięki potężnemu wsparciu sponsorskiemu festiwalu przez Port Handlowy w Mariupolu, wszyscy uczestnicy zostali komfortowo zakwaterowani w bazie wypoczynkowej portu we wsi Mełekyne nad brzegiem Morza Azowskiego. Na festiwalu klub „Wyszynanka” z Mariupola prezentował wystawę mistrzów haftu. Członkowie klubu wyhaftowali mapę Ukrainy z herbem każdego obwodu. A także ręczniki, haftowane koszule i serwetki. Wszystko cieszyło oko i po raz kolejny dowodziło, że Mariupol to Ukraina. Mistrzowie twórczości ludowej również pokazali swoje wyroby, odbył się pokaz współczesnych modeli odzieży ozdobionej tradycyjnym ukraińskim haftem… I oto gala koncert z nagrodzeniem najlepszych wykonawców (sprzęt nagłośnieniowy zapewnił Kościół Chrystusa, którego chór mistrzowsko wykonał pieśń-modlitwę za Ukrainę w języku ukraińskim). Galę otworzyła Tetiana Nehrij, wykonując pieśni „Oj, muzyky, hrajte”, „Bila łuhu zełenoho” oraz „A my za wołiu”, po niej wykładowczyni Szkoły Sztuk w Mariupolu Ludmyła Katsijanni zaśpiewała ukraińskie pieśni „Czom, czom ne pryjszow” oraz „Na wułyci skrypka hraje”. Swoje umiejętności zaprezentowały zespoły choreograficzne z Mariupola „Kwiteń” i „Nadia”. Zaśpiewali dla nas w duecie także bracia Andrij i Wasyl Tomilenkowie. Po jednej pieśni wykonywali wszyscy uczestnicy festiwalu-konkursu. Były także nagrody od patriarchy Filareta dla księży UCP KP oraz kapelana, który przebywa na pierwszej linii frontu. Nagrodzono dyplomami różnych stopni oraz upominkami wszystkie zespoły-uczestników, i wreszcie, Grand Prix festiwalu (całkowicie zasłużenie) otrzymał zespół „Ltawa” z miasta Połtawy. Ponadto, w imieniu Portu Handlowego w Mariupolu pan Jewhen Mazur wręczył temu zespołowi certyfikat na 10 000 hrywien. Lecz najważniejsze, że święto odbywało się w Mariupolu, prawie obok linii frontu, po raz kolejny pokazując, że jest to ukraińskie miasto z mieszkańcami-patriotami. Niestety, było mało czasu, aby zobaczyć miasto. Ale nawet to, co zobaczyliśmy, pokazało,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

«Echo duszy» połączyło krajan

Ołeh OŁEKSIUK, przewodniczący Zarządu Chersońskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, poeta, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, dyrektor Festiwalu. We wrześniu 2016 roku w osadzie Kruhłoozerka w rejonie hołoprystańskim rozpoczął swój pochód Otwarty charytatywny festiwal ukraińskiego słowa «Echo duszy» pamięci Natalii Kołomijec. W tym roku nasza świętej pamięci krajanka obchodziłaby 55. urodziny. Ale ona żyje w wierszowanych wersach i pieśniach, podarowanych narodowi, ona żyje w naszej pamięci. Jesteśmy dumni, że nasza hołoprystańska ziemia zrodziła tak utalentowaną kobietę. W festiwalu wzięło udział ponad 300 utalentowanych osobistości z obwodów chersońskiego, kijowskiego, lwowskiego i mikołajowskiego. Pieśni do jej słów znajdują się w repertuarze Raisy Kyryczenko, Nadiji Szestak, Ałły Kudłaj, Jarosława Boruty, Pawła Dworskiego, Marianny Hawrysz, Mykoły Swydiuka, Natalii Lełeko, Charisa Szirynskiego, Wiktora Hurby i in. Organizatorami II otwartego konkursu-festiwalu ukraińskiego słowa «Echo duszy» pamięci Natalii Kołomijec są Hołoprystańska Rejonowa Administracja Państwowa, Hołoprystańska Rada Rejonowa, Hołoprystańska Rada Miejska, Chersoński Obwodowy Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Partnerem generalnym Festiwalu jest deputowany ludowy Ukrainy Fedir Fedorowycz Nehoj. Partnerzy Festiwalu to deputowany rady obwodowej Ołeksandr Ołeksandrowycz Synenko, NPP «5 element», Spółdzielcze Gospodarstwo Rolne im. Gorkiego, Chersońska Fabryka Cukiernicza, spółka z o.o. «Grupa firm „Tełotechnika”» oraz Wydawnictwo «Proświta», Hołoprystański Rejonowy Dom Kultury, Hołoprystańska Biblioteka Miejska oraz miejski Pałac Kultury «Suzirja». Partnerzy informacyjni festiwalu: ogólnoukraińskie tygodniki: «Słowo Proświty», «Kułtura i żyttia», gazety obwodowe «Nowyj deń» oraz «Chersonskyj wisnyk — new», kanał telewizji internetowej «Ukrainśkyj Piwdeń» oraz kanały telewizji obwodowej «WTV plus», «Twij plus» oraz filia publicznej spółki akcyjnej Narodowa Telewizja Ukrainy Chersońska Dyrekcja Regionalna «Skifija». Wrzesień 2018 roku połączył w kręgu wielbicieli poezji naszej krajanki dorosłych i dzieci z obwodów chersońskiego, lwowskiego, iwanofrankiwskiego i kijowskiego. Ponad 200 uczestników rywalizowało o tytuł laureata wspaniałego Festiwalu. W kategorii «Poezja» wśród recytatorów w wieku od 6 do 10 lat pierwsze miejsce zajęła wychowanka Czułakiwskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych Ołeksandra Tymoszczuk, drugie miejsce przypadło najmłodszej uczestniczce zmagań Katerynie Wojtyk z Centrum Kultury i Wypoczynku «Nadija» z rady wiejskiej Herośke. Koło żywego słowa «Małjatko» z wiejskiego Domu Kultury w Bechtrach (kierownik Taisija Łysak) tradycyjnie zajęło I miejsce wśród kół i studiów teatralnych. Występem na konkursie recytatorskim zachwycił wychowanek oddziału teatralnego Czułakiwskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych (kierownik artystyczny Switłana Kyseluuk), jedenastoletni Maksym Oszurko. Dzięki temu zdobył I miejsce w II kategorii wiekowej. Wśród recytatorów od 16 do 18 lat tradycyjnie zwyciężyła utalentowana deklamatorka wierszy, uczennica Hołoprystańskiego Gimnazjum Tetiana Korż. Wśród recytatorów od 19 lat pierwsze miejsce wywalczył gość z Kołomyi w obwodzie iwanofrankiwskim, proświcianin Iwan Łypczuk. Chersonka Ołena Ławrenko-Nekrotkowa zajęła drugie miejsce, trzecie wywalczyła Ołena Rybałczenko z Nowej Zburjiwki. W kategorii «Poezja» autorski wiersz Hałyny Dobrowolśkiej z osady Nowotrojicke «Wytkana z lubowi», poświęcony Natalii Kołomijec, zajął wśród poezji przedstawionych na konkurs pierwsze miejsce. Drugie miejsce wywalczyły poetka z Nowej Kachowki Marija Jeszczenko oraz poetka z Chersonia Zoja Szczerbinina, a trzecie — poetka ze wsi Zełenyj Pod w rejonie kachowskim Kateryna Marczuk oraz poetka z Oleszek Polina Owramenko. W kategorii «Sztuka wokalna» najmłodsza uczestniczka konkursu, solistka wiejskiego Domu Kultury w Czornomorskim Maryna Konobryćka zajęła zaszczytne drugie miejsce. W drugiej kategorii wiekowej pierwsze miejsce tradycyjnie przypadło utalentowanej piosenkarce z Nowej Zburjiwki, studentce Chersońskiej Szkoły Muzycznej Ołeksandrze Fendyk, drugie miejsce wywalczyła wychowanka Hołoprystańskiego Rejonowego Domu Kultury, przedstawicielka wsi Stara Zburjiwka w rejonie hołoprystańskim Elwira Rotonos, a trzecie przypadło przedstawicielce rady wiejskiej Herośke Irynie Tańskiej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Artystyczne centrum trzeciego tysiąclecia

W stolicy otwarto nową przestrzeń lobby Dowżenko-Centrum, stworzoną jako meeting-point dla odwiedzających, rezydentów i zespołu Centrum. Znajduje się tu recepcja, mikroscena dla wydarzeń teatralnych i muzycznych, sala kinowa, sklep muzealny oraz restauracja ETEP. Otwarciem przestrzeni rozpoczął się pierwszy sezon regularnych wydarzeń kulturalnych Dowżenko-Centrum oraz rezydentów w murach własnej siedziby. Wcześniej większość swoich imprez Dowżenko-Centrum przeprowadzało w zewnętrznych lokalizacjach, ponieważ pomieszczenia wewnętrzne nie były przystosowane do ich organizacji. Otwarto platformę performatywną dla niezależnych teatrów — Scenę 6. Tutaj ma mieścić się Muzeum Kina. Jest to również wspólne miejsce spotkań odwiedzających, widzów, zespołu i klientów Centrum. „Dążymy do tego, aby nasza przestrzeń była bezbarierowa, aby mogli tu przychodzić ludzie z niepełnosprawnościami. Jest tu recepcja, otwarto księgarnię, kawiarnię, stworzono także niewielką scenę, która stanie się miejscem przeprowadzania performansów, koncertów i będzie bazą dla naszego klubu filmowego. Ale wszystko to byłoby niemożliwe do zrobienia bez finansowania. I jako instytucja państwowa zawsze mieliśmy wsparcie Ministerstwa Kultury Ukrainy, które sprzyjało stworzeniu specyficznych warunków dla państwowej sfery sektora filmowego. W 2014 roku przyjęto postanowienie, które pozwala wszystkim państwowym studiom filmowym, do których należy także Dowżenko-Centrum, zatrzymywać cały zysk z wynajmu na własny rozwój. Już teraz można zobaczyć rezultaty tego programu. Niestety, nie wszystkie studia filmowe skorzystały z takiej możliwości” — zaznaczył dyrektor generalny Dowżenko-Centrum Iwan Kozłenko. „Obecnie przygotowujemy projekt budżetu na 2019 rok. Będę robił wszystko, aby było w nim zawarte dalsze finansowanie tej instytucji. Obecnie widzimy zupełnie inną przestrzeń niż trzy lata temu. Dowżenko-Centrum ma połączyć wielki konglomerat różnych nurtów, wśród których jest archiwizacja, Muzeum Kina, które zostanie tu otwarte wiosną. Także scena teatralna, na której występować pragnie już wiele eksperymentalnych trup teatralnych. Jestem przekonany, że Dowżenko-Centrum da nam możliwość archiwizowania tych wielkich osiągnięć, które pozostawił nam Ołeksandr Dowżenko oraz wielu innych działaczy ukraińskiego i światowego kina. Jednocześnie będzie się tu stale myśleć o przyszłości” — podkreślił minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Jewhen Nyszczuk i Iwan Kozłenko. Tego wieczoru gości bawiła jedyna w kraju Ukraińska Orkiestra Improwizacyjna. Uczestnicy wydarzenia mogli obejrzeć film Ołeksandra Dowżenki „Jagódka miłości” (1926 rok). Dowżenko-Centrum to swoisty fenomen ukraińskiego dziedzictwa kulturowego. Co więcej, główny korpus Centrum jest jednym z ciekawych przykładów architektury późnosowieckiego modernizmu. W Centrum co miesiąc będą odbywać się wycieczki. Kino-wykład poświęcony będzie tematowi Donbasu w kinie radzieckim od lat 30. XX wieku i czasów II wojny światowej do okresu pieriestrojki i rozpadu ZSRR. W ramach cyklu odbędą się trzy wydarzenia związane z antologią „Rewizja Donbasu 2.0”, wydaną w tym roku przez Dowżenko-Centrum z udziałem jej autorów. Ukraińska Orkiestra Improwizacyjna. „Kulturfilm: Teatr działań wojennych” opowie o twórczości reżysera Serhija Łoznyci, tegorocznego nominanta z Ukrainy do Oscara, a mianowicie o jego filmach dokumentalnych i fabularnych na temat wojny i jej skutków. Program klubu filmowego rozpocznie się cyklem „Nieznane lata 90.”, w ramach którego kurator Stanisław Bytiuckyj zaprezentuje mało znane ukraińskie obrazy tamtej „burzliwej” dekady. „Klub miłośników kina” stanie się specjalnym autorskim programem, do bycia kuratorem którego Dowżenko-Centrum zaprasza znanych krytyków filmowych i filmowców, poświęcając go kultowym i ulubionym filmom, reżyserom, gwiazdom ekranu oraz wybitnym zjawiskom kinematograficznym. Inny projekt — Koło dzygi, cykl muzycznych kinoperformansów, w ramach którego odbywać się będą premiery i specjalne pokazy odrestaurowanych przez Dowżenko-Centrum ukraińskich filmów niemych przy akompaniamencie unikalnych ścieżek dźwiękowych, stworzonych przez współczesnych ukraińskich i zagranicznych muzyków, zespoły oraz DJ-ów. „VHS BEXAES” — trzy wydarzenia zaplanowane na każdą ostatnią sobotę jesiennego miesiąca, które mają zwrócić uwagę na mało zbadane zjawisko wideo amatorskiego i filmów 8 mm w czasach radzieckich i wczesnych poradzieckich, pamięci zbiorowej i dziedzictwa historycznego. Jednym z ważnych zadań Dowżenko-Centrum jako archiwum filmowego będzie odnalezienie i przywrócenie do ukraińskiego kontekstu filmowców, którzy wyemigrowali w sensie dosłownym i metaforycznym. Pod koniec roku zostanie otwarta nowa seria wydarzeń związanych z tą misją — kinokabaret „Pociąg do domu”. Będą to dwa wieczory o wybitnych osobowościach filmowych: aktorce i piosenkarce Renacie Bogdańskiej oraz reżyserze i producencie Michale Waszyńskim.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Barwy rodziny Godunowów

Założyciel tej twórczej rodziny — Ołeksandr Fedorowycz Godunow (1916—2002) urodził się w wielodzietnej rodzinie chłopskiej. Po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Artystycznego pracował jako kierownik studia plastycznego przy Domu Oficerów w Kijowie, dzielił się doświadczeniem twórczym w Kijowskim Kombinacie Malarsko-Rzeźbiarskim przy Kombinacie Twórczo-Produkcyjnym „Chudożnyk”. Obrazy artysty znajdują się w wielu państwowych i prywatnych zbiorach na Ukrainie oraz w innych państwach. Tetiana Jakiwna Godunowa (1923—2013) pochodzi ze starej kijowskiej rodziny Kowalenków. Dużo czytała, była obeznana z historią sztuki. Dla męża Ołeksandra stała się muzą, „tyłami”, wiernym i niezawodnym przyjacielem. Pasjonowała się rękodziełem, a technika patchworku stała się dla niej swoistym malarstwem. Swoim „wesołym ściegiem” artystka komponowała skrawki tkanin, tworząc ciepłe i radosne rzeczy. Córka wspaniałego mentora Łarysa Godunowa pamięta, jak ojciec „ustawiał jej rękę”, uczył kreskowania, wyczucia tonu. Ukończyła Narodową Akademię Sztuk Pięknych i Architektury, gdzie zdobywając doświadczenie malarskie, ucząc się w pracowni Tetiany Niliwny Jabłonśkiej, stała się znaną ukraińską artystką. Grafika, martwe natury, pejzaże, portrety, serie tematyczne prac — są subtelne i porywające, a motywy architektoniczne jej płócien są nastrojowe i liryczne. Wnuczka Iryna Godunowa otrzymała od bliskich talent i miłość do malarstwa. Szlifowała kunszt w NASPiA pod kierunkiem wspaniałego mistrza Feodosija Humeniuka. Odkryła przed światem swoją nieprzeciętną energię twórczą, pracując w różnych rodzajach i gatunkach sztuk pięknych: malarstwie monumentalnym, ikonopisarstwie, portretach, martwych naturach, kompozycjach abstrakcyjnych. W dorobku twórczym pani Iryny jest ponad 20 wystaw indywidualnych. Jej płótna zdobią wiele muzeów i kolekcji prywatnych. Wystawa „Godunowowie/Godunov’family” to energia życia, pełna pozytywów, piękna i miłości. Na jej otwarcie przyszli historycy sztuki, artyści, naukowcy, muzealnicy, galernicy i oczywiście krewni oraz przyjaciele rodziny. „Nasz projekt „Wartości rodzinne — Więzi pokoleniowe” otwiera nowy sezon muzealny twórczą prezentacją rodziny Godunowów. Proszę spojrzeć, jakie żywe martwe natury demonstruje Ołeksandr Godunow. Na płótnie żywe kwiaty wciąż roztaczają aromat. Martwa natura Iryny niesie w sobie echa brytyjskiej martwej natury XVI—XVII wieku. Jej martwe natury to przykład wielowarstwowości znaczeniowej. Różnorodne i oryginalne martwe natury u Łarysy są „ruchome”, dynamiczne. W chaotycznym porządku wypełnia przestrzeń różnorodnymi przedmiotami, przy czym każdy detal zachowuje swoją indywidualność. Ta żywość pisma jest charakterystyczna także dla serii portretowej. Podkreślenie śmiałym pociągnięciem pędzla Łarysa udanie chwyta stan postaci, nastrój. Wnuczka Iryna podczas wyjazdów plenerowych nie tylko zmienia paletę malarską, ale i stylistykę pisma. Analizując charakter przyrody, przechodząc od kontemplacji do rytmicznego akcentowania, czyni obiektem uwagi korzenie drzew, pajęczyny, ich sploty, obnażając naturalną różnorodność. Szczególne miejsce w ekspozycji zajmują prace Tetiany Godunowej. Mama i babcia wnosiła równowagę do rodziny, tworzyła przytulność, zachęcała i wspierała bliskich w poszukiwaniach twórczych. Czerpiąc inspirację z własnej rodziny, ujawniła się, zajmując się szyciem z łatek (patchworkiem). Przedstawione obrazy to świadectwo artystycznego smaku, który cieszy oko kompozycyjną fantazją” — opowiedziała historyk sztuki Iryna Ołeksiejewa. Wrażeniami z wystawy podzielili się kandydat nauk o sztuce Inna Parchomenko oraz ukraińscy artyści Ihor Czamata i Witalij Kołesnykow. Na wystawie zaprezentowano wieloaspektową twórczość Ołeksandra Godunowa. W szczególności jego martwe natury „Jesienne kwiaty”, „Mieczyki”, „Kwiaty w niebieskim wazonie”, „Chryzantemy”, „Wiosenny bukiet”; pejzaże — „Cisza”, „Andrijiwśkyj uzwiz”, „Brzozy. Ścieżka w lesie”, a także widzowie mieli okazję obejrzeć kompozycje graficzne artysty. W innej sali koronka patchworku od Tetiany Godunowej. Łarysa Godunowa zaprezentowała na wystawie swoje kompozycje kwiatowe „Czeremcha”, „Ogrody w słońcu”, „Piwonie białe”, „Trawy”, „Bujność kwiatów”. A płótna „Na poboczu oceanu”, „Wyspa Berlenga”, „Skały Portugalii”, „Fort na wyspie Berlenga”, „Na początku czasów” Iryna Godunowa stworzyła pod wrażeniem podróży. Harmonijnym dopełnieniem ekspozycji stał się projekt muzyczny ukraińskiego kompozytora Pawła Kołtakowa. Podczas małego koncertu laureaci ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Mykoła Czykarenko i Hanna Kowal wykonali arcydzieła francuskiego dziedzictwa muzycznego. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy swój nowy sezon wystawowy otworzyło ekspozycją „Godunowowie/Godunov’family”, która odbywa się w ramach projektu „Wartości rodzinne — Więzi pokoleniowe”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

czumacze, czumacze, żyćie twoje sobacze”. Wszystkie te pieśni były bardzo popularne na Ukrainie. Szczególnego kolorytu przedstawieniu dodaje twórczość innych narodów, które mieszkają na Ukrainie. Jak wiadomo, życie czumaków odzwierciedla ich drogę na południe. A kiedy tam docierali, odwiedzali jarmarki w południowych miastach. Najczęściej w Odessie. Na Pryvozie w tym mieście byli i Żydzi, i Bułgarzy, i Cyganie, i przedstawiciele innych narodów, które mieszkają na południu. Prezentowali swoją kulturę narodową: pieśni, tańce. Dlatego nie przypadkiem ozdobą przedstawienia stały się żywiołowe tańce żydowskie i cygańskie. W przedstawieniu zaprezentowano tańce, które przed 14 laty wystawił Wiaczesław Witkowski. Oprawę muzyczną tworzył Mykoła Buravskyj wspólnie z kierownikiem orkiestry teatru Jurijem Milewskim. Niestety, już od ostatnich dziesięciu lat Kijowski Miejski Zarząd Kultury w ogóle nie przeznacza środków na rekwizyty i kostiumy do nowych przedstawień. Dlatego trzeba było wykorzystać to, co pozostało z wcześniejszych inscenizacji, coś odnowiono za zarobione pieniądze. Ale to nie przeszkodziło w stworzeniu na scenie jasnego widowiska. Już pierwszy pokaz „Czumackiego szlaku” widzowie powitali burzliwymi oklaskami. Zaczęły pojawiać się propozycje pokazywania przedstawienia na innych scenach stolicy i poza Kijowem. Obecnie w teatrze kończą pracę nad dziecięcą bajką „Zielona góra”, którą reżyseruje Ihor Szub. A w planach Mykoły Buravskiego jest przedstawienie „Sławni kozacy-zaporożcy”, które ma ukazać bohaterskie karty ukraińskiej historii. Również tutaj planuje się do końca roku zrealizować inscenizację „Poleskiej legendy”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

W podróż z czumakami

Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” zaprosił na premierowe przedstawienie „Czumacki szlak”. Etnograficzne nagrania pieśni, muzyka, scenograficzne kostiumy zbliżone do oryginału przeniosły widzów w odległe czasy czumaków. Po raz pierwszy spektakl o czumakach wystawił 14 lat temu Narodowy Artysta Ukrainy Mykoła Buravski. Przedstawienie odniosło sukces, pokazywano je na wielu prestiżowych scenach, a niedawno postanowiono mu dać nowe życie. Do pracy nad inscenizacją dołączył utalentowany reżyser Iwan Wojtiuk. Próby odnowionego „Czumackiego szlaku” trwały miesiąc, jednak przygotowania zajęły znacznie więcej czasu. Najpierw dobrano materiał wokalny. Pieśni czumackie dobrze przetrwały do naszych czasów, ale trzeba było wykorzystać te, które najpełniej ukazują to zjawisko w historii narodu ukraińskiego. Jedno z centralnych miejsc w przedstawieniu zajmuje pieśń „O, biada tej czajce”, którą bardzo lubili Bohdan Chmielnicki i Iwan Mazepa. Wśród innych utworów – „Szedł czumak z domu”, „O, przyjechali czumacy z Ukrainy”, „A czumak już się wyczumakował”, „O,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Odnowienie Narodowej Filharmonii

W salonie muzycznym Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyła się konferencja prasowa poświęcona otwarciu 155. sezonu koncertowego w Sali Kolumnowej im. Mykoły Łysenki. O tym, jakich niespodzianek można oczekiwać w nowym sezonie, opowiedzieli Dmytro Ostapenko, dyrektor generalny Narodowej Filharmonii Ukrainy, Wołodymyr Łukaszow, kierownik artystyczny, Olena Zenina, asystentka kierownika artystycznego, oraz Łarysa Parchomczuk, kierowniczka wydziału stosunków zagranicznych. Tego roku filharmonia nieco zmienia akcenty polityki repertuarowej. Chodzi o integrację muzyki współczesnej w kontekst programów filharmonijnych, w których dominującą pozycję zajmuje klasyka zachodnioeuropejska lub rosyjska. Szczególne miejsce w nurcie tej tendencji zajmują utwory kompozytorów ukraińskich. W programach koncertów otwierających i zamykających sezon, oprócz muzyki klasyków zachodnioeuropejskich, zabrzmią utwory Jewhena Stankowycza i Ołeksandra Szczetynskiego. Program koncertu zespołu wokalnego Alter Ratio, całkowicie złożony z muzyki współczesnej ukraińskiej, obejmuje utwory Swiatosława Łuniowa, Maksyma Kołomijca, Ołeksija Retynskiego i Maksyma Szalyhina (3 listopada). Zauważalnym wydarzeniem ma być koncert w ramach Międzynarodowego Festiwalu Kyiv Contemporary Music Days z udziałem dyrygenta Miheila Menabde (11 grudnia). Szczególnej uwagi wymagają projekt pianisty Jewhena Hromowa „Kaskady i konsonanse: Balakauskas i Huba” (27 stycznia) oraz autorski koncert Wiry Polowej (13 stycznia). Wizytówką sezonu staną się koncepcyjne programy monograficzne. Wśród nich: „Muzyczna Ewangelia według J. S. Bacha”, projekt klawesynistki Natalii Sikorskiej (3 października), „Igor Strawiński”, koncert Narodowej Orkiestry Dętej pod batutą Wołodymyra Runczaka (16 października), koncert „Trzy Prometeusze” w wykonaniu Filharmonijnej Orkiestry Symfonicznej pod kierunkiem Mykoły Diadiury, poświęcony tematyce prometejskiej w twórczości Beethovena, Skriabina i Stankowycza, „Olivier Messiaen. Dwanaście spojrzeń na Jezusa Dzieciątko”, autorski projekt pianisty Antonija Baryszewskiego (10 grudnia) i inne. Wśród gości zagranicznych warto zwrócić uwagę na koncert kapeli Capella Cracoviensis z Polski (27 września), kwartet Elysee Quartet z Francji (25 października), gitarzystę Wojina Kosicza z Serbii, który 7 grudnia otworzy Międzynarodowy Festiwal Muzyki Gitarowej, Daniela Rjona (skrzypce) z Niemiec, który wystąpi jako solista z Kijowską Orkiestrą Kameralną (17 stycznia), Quartetto di Cremona z Włoch (23 maja), występ znakomitego wiolonczelisty Harry'ego Huffmana z USA, który da koncert wraz z Filharmoniczną Orkiestrą Symfoniczną pod kierunkiem Romana Kofmana (24 maja). Zauważalnym wydarzeniem ma być występ w Sali Kolumnowej im. M. W. Łysenki znanego ukraińskiego basa Anatolija Kocherhy — zabrzmi Czternasta symfonia Dmitrija Szostakowicza (14 grudnia). Osobnym blokiem repertuaru filharmonijnego staną się koncerty jazzowe. Wśród nich: projekt „Moonlight Serenade” z udziałem jazz-bandu orkiestry sił powietrznych USA (20 października), „Symphojazz”, występ Narodowego Zespołu Solistów „Kijowska Kamerata” z ukraińsko-francuskim pianistą Dmytro Najdyczem (2 czerwca), wspólny koncert pianisty i kompozytora z Francji Vincenta Bourgeksa i big bandu Ołeksija Wikulowa (3 kwietnia). Tradycyjnie odbędą się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Gitarowej, festiwale „Kijowska Wiosna” i „Francuska Wiosna na Ukrainie”, festiwal „Kijów Music Fest”, a także Międzynarodowy Konkurs Młodych Pianistów im. Władimira Horowitza oraz koncert finałowy Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Instrumentalnej im. Jewhena Stankowycza. Wasyl Folwarotschnyj, a Larysa Choroleć przeczytała dla jubilata wiersze. Przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy Wasyl Kuszerec w swoim wideo-wystąpieniu zwrócił uwagę na takie cechy charakteru jubilata, jak człowieczeństwo, opanowanie i umiejętność poświęcenia uwagi każdemu człowiekowi. Rektor Instytutu Sztuk Ekranowych im. Iwana Mykołajczuka Julia Ławrynenko, dyrektor Instytutu Sztuki Teatralnej Nina Iljina oraz narodowy artysta Ukrainy Lew Somow zatrzymali się na działalności pedagogicznej pana Wasyla. W imieniu Artystycznego Spiecnazu jubilata pozdrowiła zasłużona pracownica kultury Zoja Ruzyn, w imieniu zespołu Winnickiego Akademickiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Mykoły Sadowskiego jego kierowniczka Taisija Sławińska, a narodowa artystka Ukrainy Raisa Niedaszkiwska zwróciła uwagę obecnych na konieczność doskonałej znajomości historii Ukrainy. Muzyczne życzenia zabrzmiały w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy Jarosława Czornohuza i poetki Walerii Sierowej. Stronę przygotował Eduard Owcharenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Poszukiwanie realnych wartości

Artystyczny kierownik Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu Witalij Małachow niedawno wystawił w swoim teatrze spektakl „Sześć charakterów niepisanej komedii…” na podstawie sztuki Luigiego Pirandella „Sześć postaci w poszukiwaniu autora”. To już drugie sięgnięcie teatru do tego dzieła; pierwszą inscenizację zrealizowano tutaj ponad dziesięć lat temu. Wybitny włoski prozaik, dramaturg, filozof i myśliciel, laureat Nagrody Nobla „Za twórczą śmiałość i pomysłowość w odrodzeniu sztuki dramatycznej i scenicznej” Luigi Pirandello po raz drugi trafił w pole widzenia Teatru na Podolu. Bo tutaj nigdy nie cofano się przed trudnymi zadaniami. A jedna z najtrudniejszych do wystawienia sztuk światowego repertuaru otrzymała w tym teatrze nowe życie. Od pierwszych minut widzowie zostaną wprowadzeni za kulisy na próbę w jednym z ukraińskich teatrów. Ale już po chwili na wielkim lustrze pojawiają się profile nieznajomych. Przybysze przekonują reżysera, że są postaciami, które straciły swojego autora. Niezaproszeni goście namawiają, by zwrócił na nich uwagę, i opowiadają historię jednej rodziny, w której miłość i okrucieństwo, występek i świętość, nienawiść i ból splotły się tak ściśle, że Matka, Ojciec, Młodsza córka, Pasierbica i Starszy syn przestali rozumieć siebie nawzajem i ostatecznie pogubili się w stosunkach rodzinnych. Zatem decyzja należy wyłącznie do reżysera: dać im szansę wejścia do historii czy pozostawić ich bez głosu? „Sześć postaci w poszukiwaniu autora…” na scenie Kijowskiego Teatru na Podolu — to historia niebanalna. Utalentowani aktorzy starali się rozwikłać najbardziej tajemniczą sztukę Pirandella i odegrać fabułę o tym, jak nierozerwalnie sztuka splata się z życiem, jak ludzie, często tego nie zauważając, noszą maski i zamieniają się w marionetki, a wymyślone postaci teatralne ożywają. Nowe przedstawienie to niełatwa opowieść o poszukiwaniu prawdziwych wartości. Jak przyznał w jednym z wywiadów reżyser-realizator, ten spektakl przygotowano zaledwie w osiemnaście dni. Dlatego pracę można nazwać „szkicem”, który stopniowo przekształca się w rozbudowane widowisko. Witalij Małachow jest przekonany, że praca nad spektaklem zaczyna się od premiery, a magia teatru polega na tym, że nie ma dwóch identycznych przedstawień, a po około dziesięciu pokazach będzie można mówić o tym, co udało się zrobić. Nowy projekt powstał dzięki pomocy finansowej Ambasady Włoch i Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, a środki na inscenizację przekazał rząd tego kraju. Pozostaje mieć nadzieję, że ukraiński rząd i nasi biznesmeni również zainteresują się teatrem, wtedy na afiszach zespołów teatralnych zacznie pojawiać się więcej nowych inscenizacji. Zdjęcie: Ira Marconi

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Teatrolog i pedagog

W Kijowskim Planetarium odbył się wieczór twórczy zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, pisarza, pedagoga teatralnego, profesora, przewodniczącego zarządu Kijowskiej Miejskiej Organizacji Towarzystwa „Znanie” Ukrainy Wasyla Niewołowa z okazji 70. rocznicy jego urodzin. Jubilata powitali liczni znani działacze ukraińskiej kultury. Na dorobek Niewołowa składa się niemal pięćdziesiąt scenariuszy. Wkładem w kształtowanie narodu i jego samoidentyfikacji stały się autorskie przekłady, w tym „Bożej łzy” Mykoły Kosmina. Trudno przecenić jego wkład w rozwój ukraińskiej krytyki teatralnej. Ogromne doświadczenie twórcze, wcielone w działalność dydaktyczną, stało się drogowskazem dla setek uczniów. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Andrijczuk zaznaczył, że razem z zasłużonym ludowym zespołem akademickim „Darnyczanka” czuje się szczególnie zaszczycony obecnością na tym wieczorze. Wasyl Wasylowycz gromadzi wokół siebie wyłącznie dobrych i pogodnych ludzi. Muzycznym darem od „Darnyczanki” stały się pieśni „Jednajmy się, ojczysta ziemio” oraz „Wzięła dziewczyna wiadra”. Narodowa artystka Ukrainy, laureatka Nagrody im. Szewczenki Łarysa Kadoczniikowa wspomniała o poczuciu humoru Wasyla Niewołowa, o tym, jak kochają go studenci, i wezwała do brania z jubilata przykładu. Doktor nauk filozoficznych Natalia Kriwucza zauważyła, że każdy człowiek stara się po sobie coś zostawić na ziemi. Jedni zostawiają dzieci, inni spektakle, jeszcze inni książki. A Wasyl Wasylowycz zdążył wychować dzieci, napisać książki i wystawić spektakle. Kierownik artystyczny Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Lipkach Wiktor Hyrycz zwrócił uwagę na wyjątkową pamięć Wasyla Niewołowa, ponieważ ten zna niemal wszystkich reżyserów i aktorów nie tylko stołecznych, lecz także z teatrów prowincjonalnych, i zdąża bywać na premierach teatralnych w całej Ukrainie. Od Krajowej Unii Pisarzy Ukrainy (NSPU) jubilata pozdrowił

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Płomień twórczości w ceramice

Mykoła CYMBALIUK Pani Oksana pochodzi z obwodu lwowskiego, gdzie od dawna płonęły jasne i oryginalne ogniska ceramiki artystyczno-przemysłowej. W czasach sowieckich ówczesna władza nie szanowała zbytnio ukraińskiej ceramiki artystyczno-przemysłowej w ogóle, a na Galicji w szczególności, i nie sprzyjała jej rozwojowi. Przyczyna jest prosta — uważano ją za wytwór tak zwanej kultury burżuazyjnej. Polityka władz ingerowała nawet w naukę ceramologię — historię ceramiki artystyczno-przemysłowej Galicji końca XIX — początku XX w. wyrzucono z badań z zakresu historii sztuki. I to w czasie, gdy jej dziedzictwo artystyczno-estetyczne jest organiczną i nieodłączną częścią ukraińskiej kultury narodowej. Jaskrawym przykładem tego jest twórczość Oksany Czepurnej. Prawie 50 lat temu, po ukończeniu Lwowskiej Szkoły Artystycznej im. Iwana Trusza, jako artystka rozpoczęła pracę w zakładzie nr 6 Lwowskiego zarządu zakładów materiałów budowlanych. Dobrze znająca tradycje znanych lwowskich mistrzów kafli, których wyroby zdobią nie jeden budynek we Lwowie, Oksana Wołodymyriwna sama zaczyna opracowywać wzory ceramiki. W dorobku autorskim znajduje się ceramika użytkowa, która jest wysoko oceniana przez wymagające rady artystyczne i wdrażana do produkcji. W wielu lwowskich domach, a nawet za granicą, szczególne miejsce zajmują jej wyroby — makitry, talerze, kubki z unikalnym malowaniem techniką „flandrowania”. Stale bierze udział w wystawach, jest uhonorowana różnymi odznaczeniami. Od 1989 roku jest członkiem Związku Artystów Ukrainy. Za wybitne zasługi w sztuce dekoracyjno-użytkowej w 1991 roku otrzymała tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości ona, jako artystka i organizatorka produkcji, otrzymała drugie tchnienie: 15 lat temu Oksana Wołodymyriwna została założycielką i kierownikiem zorganizowanej na bazie zakładu spółki z o.o. „OKS”. Od tamtej pory do dziś kontynuuje ona najlepsze lwowskie tradycje projektowania i wytwarzania wyrobów ceramicznych: talerzy, paneli ceramicznych i dywaników, a zwłaszcza kafli. Wrodzona liderka, utalentowana artystka, zdołała zjednoczyć i przyciągnąć do siebie nie mniej energiczne i oryginalnie myślące siły twórcze. Wśród nich są utalentowani ceramicy z narodowym światopoglądem i dużym doświadczeniem w pracy praktycznej. Na przykład ich główny artysta jest autorem nowoczesnych projektów kominków i pieców. Tak samo jak pani Oksana — jest znakomitą znawczynią nie tylko współczesnych, ale i historycznych stylów oraz tradycji. W pracowni twórczej Oksany Czepurnej często można spotkać gości z różnych zakątków Ukrainy oraz z zagranicy. Zamawiają u nich kaflowe kominki i piece zarówno w stylu klasycznym, jak i nowoczesnym, z uwzględnieniem indywidualnych upodobań, i oczywiście autorskie projekty lwowskich artystów. Artystka na poziomie genetycznym wyczuła, że w głębokiej kulturze naszego narodu istnieją dawno zapomniane i nieodkryte dotąd źródła dla współczesnej sztuki artystyczno-użytkowej. Odczytuje się to w jej dziełach, z których każde jest niepowtarzalne pod względem estetycznego piękna i treści. Jak zaznacza historyk sztuki W. Hudak, „wypowiedzieć się tak oryginalnie z pozycji historyczno-etnograficznych w ceramice — to rzadkie zjawisko artystyczne. I dlatego państwo, które pragnie na poziomie międzynarodowym prezentować swoje narodowe oblicze artystyczne, powinno wybrać ceramikę O. Czepurnej. Bo w jej dziełach jest historia, tradycje, etnografia, tak odmienna od dzieł artystycznych innych narodów i krajów”. Dorobek artystyczny Oksany Czepurnej jest wielki i unikalny, ciekawy i wysokiej klasy artystycznej. Ale warto to zobaczyć, poczuć ciepło jej ceramicznych dzieł bezpośrednio na wystawie, która potrwa aż do 28 września. Ukraińska ceramika artystyczna to rodzaj sztuki ludowo-użytkowej z dawną i bogatą historią. Jako wyraz kultury materialnej i duchowej naszego narodu, z czasem nabierała nowych cech, jednocześnie nie zrywając z tradycjami i stylami minionych dni. Praktycznie nie zmieniały się też jej główne funkcje użytkowe, metody wytwarzania i dekorowania. Choć dla obiektywizmu warto zaznaczyć, że rewolucja przemysłowa mimo wszystko odbiła się na wyrobach ceramicznych masowej produkcji. Unikalny przykład połączenia możliwości technicznych produkcji ceramicznej i twórczo interpretowanych tradycji czasów kultury trypolskiej demonstruje wystawa „Wieczność Trypola” znanej mistrzyni, zasłużonej artystki Ukrainy Oksany Czepurnej, która właśnie została otwarta w galerii „Mystectwo”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Nasz kod pocztowy — 30617.

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s gazety „Słowo Proświty” — 30617 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Łączny nakład we wrześniu — 12 800

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn