Fot. Ołeksandr Łytwynenko
VOX POPULI
Ihor Surżyk, student: „Moim zdaniem wybory parlamentarne w 2007 roku nie osiągnęły swojego głównego celu, czyli nie wyznaczyły jednego dominującego wektora polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Różnica w głosach między obozem „prozachodnim” a obozem „prorosyjskim” jest niewielka, dlatego znów stoimy na rozdrożu. Szanse, że te siły zdołają się zjednoczyć, są iluzoryczne. A ogólnie rzecz biorąc, współczesna Ukraina przede wszystkim potrzebuje nie wyborów, lecz przewodniej idei, która określi miejsce narodu ukraińskiego we wspólnocie światowej i wskaże główne wartości narodu”.
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Międzynarodowa Asocjacja „Kozactwo”, Kijowski Dom Nauczyciela zapraszają Państwa do udziału w obchodach 65-lecia bohaterskiej UPA, Dnia Kozactwa i święta Pokrowy. Wieczór odbędzie się 12 października 2007 r. w Domu Nauczyciela (ul. Włodzimierska, 57). Początek o godzinie 18
UPA: PEREFORMUŁOWANIE
MAŁE MIASTA UKRAINY
Maschinelle Übersetzung
Wołodymyr Szpara, student: „Jestem przekonany, że te wybory niczego nie zmienią, ponieważ antyukraiński pasożytniczy system będzie istniał dalej. Nie ma żadnej różnicy, kto będzie u władzy – BJuT, NUNS czy PR, wszyscy oni to głowy jednego ukrainożernego węża. Głosowałem na „Swobodę” i nie uważam, że zmarnowałem swój głos. Inne warianty w ogóle nie rozważałem”.
Oleksij Jakubin, doktorant: „Ludzie (dokładniej, ponad 60 procent obywateli Ukrainy uprawnionych do głosowania) przyszli 30 października do lokali wyborczych i zagłosowali, jednak nie oznacza to, że zaczęli myśleć. Inaczej przecież być nie może, skoro na Ukrainie od szesnastu lat panuje „przedstawicielska teledemokracja” w warunkach totalnej asymetrii informacyjnej (co jednak w żaden sposób nie usprawiedliwia znacznej części obywateli Ukrainy z ich,
...mówiąc łagodnie, powierzchownym ogólnym intelektualnym i duchowym rozwojem). Na razie ostateczne wyniki nie zmienią w zasadzie niczego w tych „wyborach bez wyboru”. Chyba że otrzymamy nowy akt politycznego spektaklu (prawda, z nieco wtórną fabułą), w którym „główni” bohaterowie (a dokładniej ich medialne wizerunki) znów będą się „kłócić/godzić” między sobą, zawierać „tajne” (ale w dziwny sposób znane całemu krajowi) pakty napaści i współpracy. A ci, których ci bohaterowie nazywają „małymi Ukraińcami” (lub „elektoratem”), jak zawsze będą odgrywać swoją „ważną” rolę statystów i personelu pomocniczego w tym „performansie”, w dziwny sposób pojawiając się w odpowiednich momentach w postaci tajemniczego, a nawet nieco ubóstwianego fetyszu „ważnych” aktorów politycznego spektaklu pod nazwą „głosu ludu”, „opinii publicznej” czy jakiegoś innego słodkiego epitetu. Oczywiście, w tym przypadku nie ma mowy o żadnej obiektywnej opinii publicznej, bo nie jest ona potrzebna politycznym aktorom, którzy zawsze pragną mieć własną kieszonkową „opinię publiczną”, która zawsze „wszystkich osądzi” (zazwyczaj na korzyść tego, kto ją zamawia), o której przyjemnie mówić i na którą przyjemnie się powoływać dla „potwierdzenia” swoich słów. Oczywiście, za kulisami (przynajmniej dla większości naiwnych mieszkańców Ukrainy) pozostają prawdziwi scenarzyści ukraińskiej polityki — korporacje transnarodowe, „światowe” sieci lobbystyczne i przestępcze, których właściciele i top-menedżerowie „sprawiedliwie” oczekują zysku ze swoich kreatur, a zatem kontynuacji polityki „prywatyzacji państwa”, obecnie w dosłownym sensie zaboru jego terytorium poprzez „uczciwą” i „wolną” sprzedaż na „otwartych”, „przejrzystych” aukcjach jego ziemi i trzewi. Wydaje się, że wyjścia nie ma… Jednak w rzeczywistości ono istnieje i, jak zawsze, jest banalnie proste. Trzeba po prostu przestać wierzyć w rzeczywistość i prawdziwość tego telespektaklu pod nazwą „ukraińska polityka”, ironicznie odnosić się do wszystkich nowych zwrotów w jego scenariuszu, bo najważniejsze, do czego tak dążą ukraińscy politycy, po części nawet sami tego nieuświadamiając, to pragnienie rzeczywistości. Rzeczywistości, którą sami dla siebie dawno utracili (we własnych myślach), ale tej rzeczywistości-prawdziwości, którą nadaje im twoja nienawiść, miłość czy wiara w nich. Czyż nie jest bezsensowne kochać/nienawidzić/wierzyć w medialne wizerunki ukraińskich polityków, które są równie „realne” jak Harry Potter czy tolkienowski Bilbo Bagginsy (ci ostatni, moim zdaniem, są bardziej realni, bo przynajmniej lepiej napisani i niosą jakieś pozytywne ideały). Lepiej — kochaj i wierz w swoich bliskich i Boga, a może (jeśli masz za mało sił na przebaczenie) nienawidź swoich prawdziwych krzywdzicieli, żyjących obok ciebie. Wybór, jak zawsze, musisz dokonać sam, jednak właśnie on jest prawdziwy.
10–11
WOJNA I ARTYŚCI
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
RAZEM NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 828 068 hr 00 kop.
Maschinelle Übersetzung
W swoim oświadczeniu Julia Tymoszenko zaznaczyła: „Wyrażamy absolutną gotowość do utworzenia, na podstawie wyników przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy i zgodnie z porozumieniem zawartym między naszą siłą polityczną a „Naszą Ukrainą”, nowej demokratycznej większości parlamentarnej oraz nowego uczciwego i profesjonalnego rządu. Ale oświadczamy, że współpraca i partnerstwo między siłami demokratycznymi z jednej strony a Partią Regionów z drugiej może rozwijać się tylko w jednym kierunku — przyznania parlamentarnej opozycji (Partii Regionów) wszystkich niezbędnych praw i kompetencji do kontroli działań władzy. Wszelkie inne warianty współpracy między naszą siłą polityczną a Partią Regionów są z góry wykluczone. Jesteśmy uczciwi wobec ludzi zarówno przed wyborami, jak i po nich; dlatego jeszcze raz zapewniamy, że w przypadku utworzenia koalicji między „Naszą Ukrainą” a Partią Regionów nasza siła polityczna pozostanie w opozycji”. Natomiast Ołeksandr Turczynow na briefingu oświadczył, że Partia Regionów próbuje storpedować utworzenie koalicji między BJUT a NUNS poprzez przekupywanie poszczególnych deputowanych z „Naszej Ukrainy”: „Zaczęli prowadzić rozmowy z naszymi sojusznikami i proponować im pieniądze, aby nie głosowali na kandydaturę Tymoszenko”. „Liczą na to, że brak głosów za Tymoszenko zniszczy demokratyczną koalicję i doprowadzi do reanimacji surogatów w rodzaju szerokiej koalicji”.
Maschinelle Übersetzung
Ostatnio do Internetu trafił bardzo interesujący dokument, który podaje się za list Jurija Jechanurowa do członków prezydium Ludowego Związku „Nasza Ukraina”. Mowa w nim między innymi: „Uważam za poważny błąd publiczne komentarze liderów Partii i Bloku, które wciąż rozbrzmiewają w okresie powyborczym w odniesieniu do wyników głosowania. Śpiewając dytyramby na cześć BJuT w związku z wynikami wyborów, ci ludzie ostatecznie niszczą bazę wyborczą Prezydenta i naszej Partii. Taką postawą naszej siły politycznej zmuszamy naszych wyborców do wątpienia w słuszność swojego wyboru i do uznania, że oddali swoje głosy na grupę nieudaczników, a nie na zwycięzcę — BJuT. …Wydaje się, że wszystkim jest jasne, iż przygotowania do kolejnych wyborów (prezydenckich) rozpoczęły się pierwszego października. Równie oczywiste są prezydenckie ambicje Julii Tymoszenko. Jestem przekonany, że należy przestać wychwalać osiągnięcia BJuT i posypywać własną głowę popiołem. Partia prezydencka powinna być niezawodnym oparciem dla Prezydenta i mieć własną godność” — czytamy w oświadczeniu. W tym kontekście charakterystyczne jest zachowanie Jurija Łucenki, który ze wszystkich sił chce stworzyć „frakcję we frakcji” w postaci „Ludowej Samoobrony”, przeprowadził nawet zebranie założycielskie grupy deputowanych pod odpowiednią nazwą, które upoważniło go do prowadzenia negocjacji z BJuT w sprawie utworzenia koalicji parlamentarnej. Oprócz tego Łucenko oświadczył: „Wszelkie inne prowokacyjne oświadczenia polityków Ukrainy o tym, że rozważany jest wariant tak zwanej szerokiej koalicji, odrzucamy”. Na podstawie materiałów korrespondent.net, proua.com. W zagranicznych obwodowych komisjach wyborczych w Rzymie (nr 34) i Mediolanie (nr 35) zarejestrowano około półtora tysiąca ukraińskich wyborców. Przy takiej liczbie zarejestrowanych osób trudno mówić o aktywności wyborczej imigrantów. Według najnowszych danych MSZ Włoch, w kraju legalnie mieszka 124 tysiące obywateli Ukrainy. Nielegalnych imigrantów jest około 600 tysięcy. Wziąć udział w wyborach mogli zarówno ci, którzy mają zezwolenie na pobyt, jak i nielegalni imigranci — ponieważ niezależnie od swojego statusu społecznego we Włoszech, wszyscy oni pozostają obywatelami Ukrainy. Zgodnie z przewidywaniami, do lokali wyborczych przyszła niewielka liczba wyborców, zwłaszcza w porównaniu z poprzednimi wyborami. Najaktywniejsi Ukraińcy we Włoszech byli w 2004 roku podczas wyborów prezydenckich, kiedy zagłosowało 13 tysięcy obywateli. I kiedy w Kijowie wrzał Majdan, nasi obywatele organizowali wielotysięczne wiece, ukraińska diaspora zebrała i przekazała na wsparcie Pomarańczowej Rewolucji znaczne środki. Niestety, ukraińskie środki masowego przekazu słabo to relacjonowały. W ubiegłych wyborach parlamentarnych wzięło udział około dwóch tysięcy osób. W tym roku — mniej niż tysiąc. Jeśli wtedy nie wszyscy mogli zagłosować z powodu bardzo długiej kolejki, to podczas ostatnich wyborów nie było nawet śladu po niej. Ogólnie rzecz biorąc, organizacja pracy zagranicznych okręgów wyborczych po raz kolejny dowiodła, że państwo ukraińskie nie interesuje się swoimi obywatelami-imigrantami w krajach Europy. Mogę stwierdzić, że dziesiątki tysięcy ludzi zostały faktycznie pozbawione możliwości głosowania. Długa lista „kandydatów do raju”
Maschinelle Übersetzung
W ostatnich dniach przedstawiciele Partii Regionów wygłaszają oświadczenia, w których podważają możliwość pracy przyszłego parlamentu. Tak więc Nestor Szufrycz, nr 5 na liście Partii Regionów, w eterze programu „Swoboda” na kanale telewizyjnym „Inter” oświadczył: „Od Partii Regionów zależy, czy będzie nowy parlament, czy nie. I, uwierzcie mi, możliwe są różne rozwoje wydarzeń”. Ponadto Szufrycz przypomniał, jak BJuT i „Nasza Ukraina” paraliżowały pracę parlamentu poprzedniego zwołania. Komentując kwestię ewentualnych fałszerstw wyborczych, minister powiedział: „Kiedy pojawi się ostateczny dokument, wtedy zdecydujemy, czy zaskarżyć te wybory, czy nie… Ostrożnie używajmy słowa »fałszerstwo«, bo się prosicie, a wtedy pójdziemy na wybory jeszcze raz, już bez fałszerstw”. Nr 28 na liście regionałów Serhij Kiwałow w rozpowszechnionym w piątek komunikacie stwierdził: „Jeśli latem 2007 roku, kiedy ponad jedna trzecia posłów obecnego parlamentu złożyła wnioski o dymisję, konstytucyjne podstawy do niezdolności Rady Najwyższej były więcej niż sporne, to jesienią 2007 roku, jeśli ponad 150 posłów każdego z ugrupowań politycznych nie złoży przysięgi posła, trzeba będzie ponownie wyznaczyć wybory do Rady Najwyższej”. „A jeśli wyobrazić sobie, że właśnie tak wszystko się stanie, to co się wydarzy? Nic strasznego. Przynajmniej przez kolejny rok będzie kontynuowana skuteczna praca rządu Wiktora Janukowycza” — uważa Kiwałow. Nr 4 na liście wyborczej Partii Regionów Inna Bohosłowska w eterze programu „Swoboda słowa” na kanale ICTV oświadczyła, że nowo wybrani posłowie z jej partii nie złożą przysięgi w przypadku, gdy nie zostanie utworzona „szeroka” koalicja: „Partia Regionów nigdy nie dopuści, aby połowa Ukrainy znalazła się w mniejszości i w opozycji. Jeśli będziecie wykręcać ręce zwycięzcy tych wyborów, jeśli nie zdołacie postawić własnych ambicji poniżej losu i dobra kraju, nie weźmiemy mandatów, pójdziemy na nowe wybory. I te wybory będą agresywne”.
Na podstawie materiałów „Ukraińskiej Prawdy”
Maschinelle Übersetzung
Do lokalu wyborczego w Rzymie przyszło wiele ukraińskiej młodzieży, która studiuje w italijskich świeckich i duchownych uczelniach. Jednak znaczną część, oczywiście, stanowili ludzie, którzy wyjechali, aby zarobić na utrzymanie swoich rodzin, bo na Ukrainie nie było takiej możliwości. Masowa emigracja do Włoch rozpoczęła się 7–9 lat temu, ludzie wciąż zachowali silny związek z Ukrainą, interesują się jej losem i przeżywają go, mając nadzieję na powrót.
Można wymieniać setki przypadków poświęcenia zwykłych wyborców. Aby oddać głos, wielu musiało jechać bardzo daleko z innych miast, a nawet prowincji.
Mariana SORONEWYCZ, redaktor naczelna „Gazety Ukraińskiej we Włoszech”
Nie wszyscy Ukraińcy wiedzieli, jak zrealizować swoje prawo głosu za granicą. Rzecz w tym, że zdecydowana ich większość przebywa w otoczeniu włoskim, ponieważ pracuje w sektorze gospodarstw domowych. Nasi rodacy 24 godziny na dobę, pięć dni w tygodniu, mieszkają w włoskich rodzinach, które ich zatrudniły, i mają ograniczony dostęp do ukraińskich gazet, telewizji, Internetu. Podstawowym źródłem informacji jest żywa komunikacja przy cerkwiach, w parkach, a także w niedziele na końcowych przystankach minibusów, które kursują między Ukrainą a Włochami. Ważnym źródłem informacji jest prasa ukraińskojęzyczna, zwłaszcza „Українська газета в Італії” („Ukraińska Gazeta we Włoszech”), rozdawana bezpłatnie na całym terytorium kraju. W informowanie obywateli o tym, jak wziąć udział w przedterminowych wyborach, zaangażowano ukraińską cerkiew. Siły polityczne, uczestnicy wyborczego wyścigu, choć były zainteresowane poszerzeniem swojego elektoratu, nie spieszyły się jednak z organizowaniem szkolenia wyborczego dla takich wyborców — najpewniej działając według zasady: odsetek głosów zza granicy nie wpłynie istotnie na wyniki wyborów, więc nie ma powodu, by się tym poważnie przejmować. W agitacji także były luki. A to jedna z przyczyn niskiej frekwencji Ukraińców w zagranicznym okręgu wyborczym. Wielu „zagranicznych” Ukraińców nie miało możliwości wzięcia udziału w głosowaniu. Problemem jest rozmieszczenie lokali wyborczych. We Włoszech, gdzie mieszkają setki tysięcy ukraińskich imigrantów zarobkowych, są ich zaledwie dwa. Wkrótce ma zostać otwarty trzeci wydział konsularny na południu kraju, w Neapolu, gdzie ukraińska społeczność jest największa. Aby skorzystać z prawa głosu, niektórym Ukraińcom trzeba było dojeżdżać do miejsca głosowania przez kilka godzin. A wyłożyć na drogę ciężko zarobione pieniądze są gotowi nie wszyscy. Jechać do lokalu wyborczego oddalonego o dziesiątki, a nawet setki kilometrów — również. Także sam system tworzenia list wyborców nie sprzyjał aktywności obywateli. Przez długi czas informowano, że głosowanie odbędzie się wyłącznie na podstawie ewidencji konsularnej. W ten sposób, aby zrealizować swoje prawo głosu, Ukraińcy musieli wcześniej osobiście zwracać się do Wydziału Konsularnego Ambasady Ukrainy w Rzymie lub Generalnego Konsulatu w Mediolanie, aby stanąć w ewidencji konsularnej. Zrozumiale, ludzie mieszkający w innych miastach, setki kilometrów dalej, nie zawsze mogli sobie na to pozwolić. Dopiero kilka tygodni przed wyborami postanowiono, że wpisać swoje nazwisko na listę wyborców można, składając wniosek odpowiedniego wzoru. Wielu ludzi, zwłaszcza z odległych miast, zwracało się z prośbą o włączenie ich do listy, jednak do rejestracji wyborców ustawodawstwo przewiduje osobiste stawiennictwo obywateli w placówce konsularnej. Gdyby CWK zezwoliła pracownikom komisji rejestrować chętnych na miejscu lub dać możliwość przesłania wniosku pocztą, jak w wyborach w zeszłym roku, lista wyborców byłaby znacznie dłuższa.
Osobliwa „nowość”: podczas wszystkich poprzednich wyborów na wejściu do konsulatu nie sprawdzano dokumentów
Maschinelle Übersetzung
Zrobił to w wywiadzie dla francuskiej telewizji France 24. „Ona (Tymoszenko) może zostać premierem. Zaznaczę jednak, że może się to stać tylko po osiągnięciu porozumienia przede wszystkim między demokratyczną większością a opozycją. Oczywiste jest, że powinno ono opierać się na przejrzystości formowania rządu i parlamentu”, — podkreślił W. Juszczenko. Zdaniem Prezydenta parlament powinien zostać ukonstytuowany jak najszybciej, zaraz po ogłoszeniu ostatecznych wyników głosowania. Jednocześnie w wywiadzie dla francuskiej gazety „Le Figaro” W. Juszczenko oświadczył, że nie mówił o utworzeniu „szerokiej” koalicji: „Nie mówię o szerokiej koalicji, ale potrzebny jest dialog między trzema siłami politycznymi”. Co więcej, Juszczenko opowiada się za przekazaniem opozycji „teki ministrów, a także komisji i stanowisk parlamentarnych”. Wygląda na to, że Prezydent forsuje wariant „miękki”, zgodnie z którym pomarańczowa koalicja jednak zostaje utworzona, lecz Partia Regionów otrzymuje znaczną część władzy, wraz ze stanowiskami w egzekutywie, przede wszystkim w sektorze paliwowo-energetycznym.
Maschinelle Übersetzung
Lider SPU Ołeksandr Moroz jest przekonany, że jego partia zachowa wpływ na procesy polityczne w państwie także po wyborach i wkrótce powróci do parlamentu. Moroz zaznaczył m.in., że partia nadal będzie walczyć o rozszerzenie praw samorządu lokalnego i kontynuację reformy politycznej: „Partia socjalistyczna będzie działać w tym kierunku i, sądzę, znajdzie jeszcze wiele możliwości rozwiązania tego zadania”. „A powrót do parlamentu to nie tak długotrwała sprawa, jak komuś się wydaje. Poza tym ludzie otrzymają możliwość dowiedzenia się, co naprawdę dzieje się w kraju”, — zaznaczył Moroz. Przypomnijmy, że Socjalistyczna Partia Ukrainy w przedterminowych wyborach do parlamentu otrzymała 2,86 % głosów i do Rady Najwyższej nie weszła. Pozostaje tylko cieszyć się, że przynajmniej to „ludzie otrzymali możliwość dowiedzenia się”.
Za materiałami korrespondent.net
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
PATRZĄC W PRZYSZŁOŚĆ
Andrij ILLENKO
Czy te przedterminowe wybory wniosły jakąś jasność, czy dodały pewności? Ani na jotę! Zamiast tego obserwujemy dwa jednoczesne, ale sprzeczne zjawiska. Z jednej strony, krzepnie i kostnieje oligarchiczny system gospodarczy, który istnieje obok parlamentarnej formy rządów, a z drugiej — kraj coraz bardziej pogrąża się w anarchii, aparat państwowy jest na wskroś zgniły i nie ma jednolitego centrum kierowniczego, społeczeństwo jest ogarnięte apatią i rozczarowaniem. Tak, znaczna część narodu wciąż z inercji głosuje na „mniejsze zło”, poszczególni ludzie do tej pory szczerze wierzą w którąś z wiodących sił politycznych. Ale zagłosowali teraz, może zagłosują jeszcze raz, a potem ostatecznie się rozczarują. I wtedy zrobi się naprawdę ciekawie. Charakterystyczne, że 14 milionów wyborców nie skorzystało ze swojego „prawa do wolnego wyrażenia woli”, a 2,73% tych, którzy z niego skorzystali, zagłosowało przeciw wszystkim.
MOŻLIWE KOALICJE Jeśli odejść od ogólnych wrażeń i skupić uwagę na wynikach wyborów, to mamy taki obraz. Trójka liderów, całkowicie przewidywalna, pozostała niezmienna. Przy czym podział głosów między faworytami obył się prawie bez intrygi. Jedyną sugestią niespodzianki stało się istotne wzmocnienie pozycji BJuT, przez co status Partii Regionów jako bezapelacyjnego lidera nieco zachwiał się. Konkurencji między NU-NS a BJuT o drugie miejsce nie było, gdyż ci pierwsi już dawno pogodzili się z rolą młodszych partnerów. Wypadnięcie z wyższej ligi polityki socjalistów i przejście komunistów były całkowicie oczekiwane. Powrót do Rady Łytwyna też nie kwalifikuje się na sensację, gdyż „znający się ludzie” już na kilka tygodni przed wyborami zaczęli podejrzanie jednomyślnie mówić o parlamentarnej przyszłości eks-spikera jako o sprawie dawno rozstrzygniętej. Sytuacja układa się patowa. Posiadaczem „złotej akcji” stał się NU-NS, a w istocie, Prezydent. Ale „złota akcja” łatwo może przekształcić się w przepustkę w polityczny niebyt. Będzie musiał dokonać wyboru między BJuT a PR, oba warianty są przegrane z punktu widzenia 2009 roku. Sojusz z BJuT, którego żądają zwolennicy NU-NS, możliwy jest tylko pod warunkiem premierostwa Tymoszenko (czego Nasza Ukraina nie pragnie chyba najbardziej) oraz jej faktycznego przywództwa w pomarańczowym obozie. W takim przypadku logiczne będzie wysunięcie Tymoszenko na stanowisko Prezydenta w 2009 roku. Konfrontacja między Prezydentem a premierem będzie nie mniej ostra niż za premierostwa Janukowycza, chyba że będzie mniej publiczna. Po wielkiemu liczmanowi, dojdzie do powtórki z 2005 roku, tylko z tą różnicą, że teraz Juszczenko już nie będzie mógł samodzielnie odwołać Tymoszenko. Jeśli Prezydent skłoni się ku koalicji z PR, oznaczać to będzie załamanie jego rankingu i rankingu jego bloku. Wtedy BJuT ostatecznie sformalizuje swoją monopol na pomarańczowym polu wyborczym, a prezydentura Tymoszenko pozostanie jedynie kwestią czasu.
Zatem wybór Wiktora Andrijowycza nie należy do łatwych: albo zgodzić się być numerem drugim, albo pójść na polityczne samobójstwo a la Moroz. Właśnie dlatego Prezydent ze wszystkich sił stara się trzymać inicjatywę w swoich rękach, występować jako jedyny arbiter procesu politycznego. Obecnie trudno stwierdzić, czym są ostatnie działania i oświadczenia Juszczenki: przemyślaną w najdrobniejszych szczegółach wielostopniową grą czy improwizacją, mającą na celu zyskanie na czasie. Można stwierdzić tylko jedno: mało prawdopodobne, by w Sekretariacie Prezydenta spodziewano się, że wyniki wyborów będą istotnie różnić się od tych, które są. Dlatego logicznie jest założyć, że pewien plan działań istnieje. Należy przeanalizować różne możliwe warianty koalicji. Pomarańczowa koalicja BJuT+NU-NS=228 deputowanych Formalnie taka koalicja może zostać utworzona, ale skutecznie funkcjonować nie będzie mogła. Przewaga trzech mandatów jest zbyt chwiejna, a sparaliżować pracę takiej koalicji będzie bardzo łatwo, banalnie kupując kilku deputowanych. Jeśli taka koalicja w ogóle zacznie się formować, to będzie to raczej akt symboliczny niż realna kalkulacja. Dlatego o wiele bardziej realistyczny jest następujący układ. Pomarańczowa koalicja BJuT+NU-NS+Blok Łytwyna= 248 deputowanych Można śmiało stwierdzić, że taki wariant jest jedyny możliwy, jeśli mowa o właściwie „pomarańczowej” koalicji. Dwie dziesiątki głosów Łytwyna dadzą stabilną większość, ale kluczowego wpływu mimo wszystko nie będą miały. Ale trudno uwierzyć, że Łytwyn porzuci swoje ambicje spikerskie, a jeśli tak, to Naszoukraińcom przyjdzie kolejny raz ustępować własnym interesom i zadowalać się drugorzędnymi stanowiskami. Jeśli taka sytuacja się ułoży, będzie to pełne deja vu z pomarańczową koalicją — 2006, która tak i nie zaczęła pracować: wtedy „Nasza Ukraina” niechętnie, ale zgodziła się na premierostwo Tymoszenko, ale spikerstwa Moroza już nie mogła zaakceptować. „Szeroka” koalicja PR+NU-NS=246 deputowanych Dla Partii Regionów chyba jedyną drogą do zachowania władzy jest sojusz z NU-NS. Dlatego można sobie wyobrazić, jakie siły obecnie rzucili regionali na to, by „przekonać” Naszoukraińców o potrzebie takiego sojuszu. Ci ostatni sami, być może, nie są przeciwni, ale pójść na taki krok nie pozwala świadomość możliwości całkowitej utraty poparcia wyborczego. Całkiem możliwe, że jeśli proces formowania „szerokiej” jednak się rozpocznie, to część deputowanych z NU-NS demonstracyjnie nie wejdzie do koalicji, znajdując się pod parasolem BJuT. I zrobią to, pozwolę sobie założyć, nie z powodu wysokich ideałów, a z powodu banalnego zrozumienia, że terminowa ucieczka z tonącego statku zapewni całkiem przewidywalną kontynuację życia politycznego, a do tego pod maską „pryncypialnych bojowników”. Biorąc pod uwagę to, że do zerwania formowania koalicji wystarczy demarche 21 deputowanych, taki wariant jest całkiem możliwy. Chyba że regionalom wystarczy argumentów dla każdego z osobna. „Nieoczekiwana szeroka” koalicja PR+BJuT=330 deputowanych W polityce możliwe jest wszystko. Tym bardziej w bezideowej ukraińskiej polityce. Dzisiaj pieniądze dyktują jedną linię, jutro — inną. Głównym celem jest, aby była korzyść ekonomiczna, a usprawiedliwienia przed elektoratem zawsze się znajdą. Zbliżający się kryzys, który w warunkach ostrej konfrontacji politycznej może postawić pod znakiem zapytania istnienie państwa jako takiego. Czy nie jedyną drogą wyjścia z tej sytuacji może stać się wprowadzenie bezpośrednich rządów prezydenckich i rozpoczęcie opracowywania nowej Konstytucji. Dlatego wariant kryzysowy może stać się chyba jedynym wygrywającym dla Prezydenta. Kiedy system ulega awarii, restartuje się go. Tutaj osobiste interesy Juszczenki i narodu ogółem zbiegają się: paradygmat, zadany wyborami—2007, jest przegrany i dla niego jako polityka, i dla państwa, i dla narodu. Przegrany z różnych powodów: dla niego — z powodu braku szans na pozostanie u władzy w niedalekiej przyszłości, a dla narodu — z powodu całkowitego braku perspektywy rozwoju i wzrostu. Juszczenko będzie mógł wejść do historii Ukrainy albo jako Prezydent, za którego kraj wszedł w okres chaosu i gwałtownej degradacji, albo jako ukraiński Pinochet, który położy kres oligarchii i ochlokracji. Główny argument na korzyść tego, że Juszczenko jednak odważy się na zdecydowane działania, to jego osobiste polityczno-koniunkturalne zainteresowanie tym. I czynnik psychologiczny — Juszczence znudziła się rola „rozjemcy” i „uniwersalisty”.
Warto także przyjrzeć się tym, którzy nie dostali się do parlamentu. Pierwsze, co rzuca się w oczy: w wyborach 2006 roku na tych, którzy nie weszli do Rady Najwyższej, swoje głosy oddało 4 miliony 695 tysięcy 939 wyborców. Teraz ta liczba wynosi zaledwie 1 milion 639 tysięcy 336 osób. Oznacza to, że manipulacyjny apel megabloków, by nie głosować na „małe partie”, który rozbrzmiewał na każdym kroku (szczególnie pod koniec kampanii wyborczej), jednak osiągnął cel. W rezultacie ludzie albo nie poszli na wybory, albo głosowali na „mniejsze zło”, które miało szansę wejść. Wśród tych, którzy nie przeszli, na uwagę zasługują tylko trzy siły. Partia Socjalistyczna. Niewejście socjalistów do Rady prawdopodobnie stanie się ich polityczną śmiercią. Moroz wiedział, na co się pisze, gdy faktycznie wymieniał swój elektorat na stanowisko spikera. Pewności siebie dodawał wtedy fakt, że do wyborów było jeszcze daleko i przez pięć lat „coś się wymyśli”. Plus wielkie nadzieje na zasoby administracyjne i możliwości mobilizacyjne pana Bojki z jego kombinatem imienia Illicza. Kampanię wyborczą socjaliści prowadzili niemrawo. Do tej pory nie wiadomo, czym dokładnie chcieli skusić elektorat — twarzami swoich ministrów na billboardach i ogólnymi frazami o „państwie prawa” oraz „poprawie życia”? „Głosów Bojki” nie wystarczyło, nie pomogły też podejrzane wyniki w niektórych obwodach, które bardzo przypominały masowe wrzucanie kart do głosowania na SPU.
Maschinelle Übersetzung
Czy czekają nas bezpośrednie rządy prezydenckie? Biorąc pod uwagę, na przykład, wspólne głosowanie Partii Regionów i Bloku Julii Tymoszenko za ustawą „O Gabinecie Ministrów” oraz fakt, że większość będzie konstytucyjna, można dojść do wniosku, że takiego wariantu koalicji nie należy lekceważyć. Rzeczywiście, szanse na to, że dojdzie do takiego zjednoczenia, są skrajnie małe, ale taki wariant również trzeba rozważać, choćby jako teoretycznie możliwy. „Super-szeroka” koalicja PR+NU-NS+BJuT=402 deputowanych (+Blok Łytwyna=422 deputowanych). „Super-szeroka” też wydaje się czymś ze sfery fantastyki, ale czyż nie o niej mowa była w orędziu Prezydenta? W rzeczywistości taka koalicja byłaby najbardziej organiczna i naturalna, wszak nie ma istotnej różnicy między klanowo-oligarchicznymi ugrupowaniami. Jedynym powodem ich kłótni są pieniądze, a jeśli przywódcy megabloków zdecydują, że można pójść sobie nawzajem na rękę i pokojowo podzielić strefy wpływów, to dlaczego „super-szeroka” miałaby nie powstać? Przynajmniej byłoby to uczciwe. Ale zrozumiałe jest, że taki krok doprowadziłby do przejrzenia narodu, dlatego o wiele efektywniej jest imitować walkę między sobą. I mimo wszystko, najbardziej prawdopodobne pozostają dwa formaty koalicji: albo „pomarańczowa” (razem z Łytwynem), albo „szeroka” (PR+NU-NS). Oba warianty są przegrane dla Prezydenta i oba wygrane dla Tymoszenko. Partia Regionów, rzecz jasna, nie pała chęcią oddania władzy, ale przejście do opozycji wcale nie stanie się dla „regionałów” tragedią. Komuniści prawdopodobnie znajdą się poza koalicją i wrócą do stanu, w którym znajdowali się przed V kadencją. Dla Łytwyna sam fakt dostania się do parlamentu jest wielkim sukcesem, dlatego raczej nie martwi go brak możliwości radykalnego wpływania na koalicyjne układy, bo PR, KPU i Blokowi Łytwyna brakuje czterech mandatów do utworzenia własnej koalicji. Gdyby taka możliwość istniała, to właśnie na Łytwynie koncentrowałaby się teraz cała uwaga i od jego decyzji zależałby los większości. A tak trzeba ograniczyć się do roli „stabilizatora” dla „pomarańczowej” koalicji (jeśli taka powstanie). „KRYZYSOWE” WARIANTY JAKO RATUNEK? Przed wyborami aktywnie maglowano temat, że po 30 września kraj czeka „wojna prawna”, czyli ktoś z głównych graczy ogłosi masowe fałszerstwa i rozpocznie sądowe przepychanki. Taki wariant się nie sprawdza (choć nie należy myśleć, że wybory były w 100 procentach uczciwe), ale nikt nie jest zabezpieczony przed tym, że deputowani z BJuT czy PR, jeśli nie będzie im odpowiadał nowy układ, po prostu nie złożą przysięgi i w ten sposób nie pozwolą nowej Radzie Najwyższej rozpocząć pracy. Wtedy można prognozować najbardziej nieprawdopodobne scenariusze. W kraju rozpocznie się wielka konstytucyjna... Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Dla Moroza jako dla działacza politycznego to koniec. Biznes, który był w partii, zacznie szukać sobie nowego politycznego „parasola”. Jedyne, co może utrzymać Socjalistyczną Partię Ukrainy na powierzchni, to znaczna reprezentacja w radach lokalnych, która na razie jeszcze pozostaje. Ale czy miejscowi deputowani będą teraz zachowywać wierność partyjnemu kierownictwu, zwłaszcza biorąc pod uwagę niezbyt różowe perspektywy SPU w przyszłych wyborach lokalnych, które w obecnych warunkach mogą odbyć się już niedługo? PSPU. Kampanii wyborczej Postępowej Socjalistycznej Partii Ukrainy w tym roku nie da się porównać z zeszłoroczną. Witrenko przeprowadziła skromną kampanię, a cały jej fikcyjny radykalizm ostatecznie zamienił się w nudne powtarzanie wyświechtanych sowieckich szablonów. W rezultacie – spadek poparcia o ponad połowę. Witrenko ze swoją partią raczej nie zniknie w najbliższych latach z pola politycznego, kontynuując orientację na wąską warstwę zrusyfikowanego ukrainofobicznego lumpenu. Ale po tych wyborach może już ostatecznie pożegnać się ze swoimi nadziejami na udział w wielkiej polityce. Prawdopodobnie PSPU będzie musiała zadowolić się rolą lokalnego gracza z celowaniem w wybory lokalne w niektórych regionach. Ale nawet o ten status Witrenko będzie musiała powalczyć, bo wygląda na to, że „regionałom” i komunistom znudziło się oddawanie komuś innemu nawet okruchów swojego elektoratu. „Swoboda”. Czy nie jedyna partia, która w tych wyborach przeprowadziła kampanię ideologiczną. Jedyna z „małych” partii, która poprawiła swój wynik z poprzednich wyborów, w ciągu półtora roku zwiększając swoje poparcie ponad dwukrotnie. To jedyna partia spośród tych, które nie weszły, która ma dobrą dynamikę i szansę jednak trafić do wielkiej polityki. Wybory 2006 były dla „Swobody” pełnym improwizowaniem, w tym roku partia wyszła na poziom ogólnokrajowy. Dobre szanse „Swoboda” będzie miała w wyborach lokalnych, co więcej, nie tylko w Galicji, ale i w Kijowie. I jeśli co rok-półtora poparcie będzie rosło dwukrotnie, to parlamentarna przyszłość „Swobody” nie jest taka daleka i nierealna. Tym bardziej, że czas nadchodzi odpowiedni – kiedy, jak nie w okresach chaosu i niezgody, rośnie poparcie dla idei narodowych, które niosą porządek i sprawiedliwość? PODSUMOWUJĄC Wybory na Ukrainie stają się normą codziennego życia, tracą jakiś sakralny charakter. Mało prawdopodobne, by parlament nowej kadencji przepracował wszystkie przypisane mu pięć lat. Przedterminowe wybory lokalne to już też jakby sprawa przesądzona, a stamtąd niedaleko do prezydenckich. Ale wszystkie te „święta demokracji” nie rozwiążą niczego, dopóki na Ukrainie nie zostanie zburzony pasożytniczy system politycznej nieodpowiedzialności.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
lności Zachodniej Ukrainy? Co szesnasty był poddany represjom. — Podkreślają, że UPA współpracowała z Niemcami… — Kiedy UPA się pojawiła, to o współpracy z Niemcami nie mogło być mowy. Próba nawiązania dialogu z Niemcami zaczęła się w 1929 roku. Właśnie wtedy pojawiła się Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. Wtedy i Niemcy, i Ukraina ucierpiały z powodu traktatu wersalskiego. Ukraina widziała w Niemcach sytuacyjnych sojuszników. I tak było do 1941 roku. 30 czerwca we Lwowie Stepan Bandera ogłosił odnowienie państwa ukraińskiego. Po tym banderowcy stali się dla Niemców wrogami. We wrześniu przez gestapo i wojskowy wywiad armii poszła z Berlina dyrektywa, by niszczyć banderowców na miejscu. Faktycznie UPA utworzyła się wiosną 1943 roku i stała się armią, która działała na tyłach wojsk niemieckich. Czyż mogli Niemcy tolerować na swoich tyłach obce ugrupowanie wojskowe? Inna sprawa, że Ukraińcy szli do niemieckiej policji. Ale to była niemiecka policja. Utworzyła się dywizja SS „Galizien”. Ale to była niemiecka dywizja… I trzeba wreszcie wszystkim zrozumieć, że Ukraińska Powstańcza Armia była niekontrolowaną siłą zbrojną, którą Niemcy w każdych okolicznościach chcieli zniszczyć. To była straszna wojna. Nawet po jej zakończeniu UPA walczyła już z reżimem sowieckim przez dziesięć lat. Niedawno obchodzono jubileusz Romana Szuchewycza i ktoś wykrzyknął, że Szuchewycz otrzymywał ordery z rąk Hitlera. To oszczerstwo. Jeśli Hitler i nagradzał żelaznymi krzyżami, to tylko swoich najbliższych marszałków. Póki trwała wojna, rozdał ich kilkadziesiąt, nie więcej. Jakiemuś Ukraińcowi czy Chorwatowi, czy Hiszpanowi ta nagroda, oczywiście, nie dostałaby się. I po co to powtarzać? A bardzo prosto: żeby oszczerstwa pojawiły się w gazetach i zostały rozpropagowane. Jeśli porównywać Szuchewycza i Banderę, liderów, którzy stali na czele UPA, to byli oni bardzo różni. Sam Szuchewycz dołożył wiele wysiłku, aby wywyższyć Banderę. Wiedział, że jest to potrzebne dla organizacji, dla sprawy… Moim zdaniem, największą rolę w rozwijaniu ukraińskiego ruchu powstańczego odegrał właśnie Roman Szuchewycz. — Co roku w parlamencie poruszają pytanie: uznać czy nie uznać upowców za stronę walczącą w II wojnie światowej i zrównać ich ze statusem ukraińskiego weterana wojny… Czy jest realne, żeby w tym roku taką ustawę przyjęto? — Mało myśleć: realne to czy nierealne… Trzeba, żeby pytanie o UPA stało się dostępne. Niech nie dla całego narodu, tego nigdy nie osiągniemy. Ale przynajmniej dla tych ludzi, którzy wpływają na decyzje. Ależ to są ludzie o skostniałych poglądach, a ich pamięć historyczna jest zbyt straszna… Kiedy próbują występować z jakimiś ocenami historycznymi, to nie sposób słuchać! — Wiem, że przy Rządowej komisji ds. badania działalności OUN i UPA została stworzona grupa robocza historyków… — Pracowaliśmy około dziesięciu lat. W 2006 roku zakończyliśmy pracę. Grupa pracowała w Instytucie Historii NAN Ukrainy i została utworzona decyzją prezydenta Leonida Kuczmy. Poprzednia komisja parlamentarna nie wyciągnęła żadnego wniosku. Dlatego że składała się „50 na 50”, czyli ze zwolenników i przeciwników tego problemu. Grupa robocza — to inna sprawa. My nie jesteśmy politykami, my jesteśmy historykami. Pracę zbudowaliśmy tak: najpierw kurs na tworzenie monografii, w których badaliśmy „białe plamy”. Zrobiliśmy około 30 monografii. U siebie w Instytucie wydaliśmy w nakładzie po 100—150 egzemplarzy każdą. Na podstawie tych monografii sformułowaliśmy jedną wielką monografię w nakładzie 500 egzemplarzy. One dawno się rozeszły. Kto z obywateli może je teraz przeczytać? Pomarańczowy rząd wyasygnował pieniądze i wydaliśmy zwięzły fachowy wniosek grupy roboczej historyków „Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińska Powstańcza Armia” w nakładzie 120 tysięcy egzemplarzy. Ależ to tylko wniosek! A naszych książek o tym nie ma, nasze badania nie zostały opublikowane! Kiedy nasza grupa robocza w Moskwie pracowała w archiwach, żadnych dokumentów nam nie dawano. A kiedy zapewnialiśmy, że pracujemy neutralnie, do dysertacji, to pozwalano korzystać z archiwum… O czym to świadczy? Nie ma zainteresowania tym, żeby ujawnić prawdę. Jest świadomy brak zainteresowania…
Maschinelle Übersetzung
Zbliża się znaczący dzień — 14 października, rocznica utworzenia UPA, Święto Pokrowy, Dzień Ukraińskiej Broni. Już nie pierwszy rok dzień ten w stolicy będzie towarzyszył masowym wydarzeniom ukraińskich patriotów, którzy będą czcić bohaterów UPA, oraz kontrdziałaniom ukrainożerców wszelkiej maści i odcieni, którzy będą robić wszystko, aby zepsuć ukraińskie święto. W tym roku oczekujemy jeszcze większej skali obchodów, gdyż mamy okrągłą datę — 65 lat utworzenia UPA. Zatem w Kijowie 14 października odbędą się następujące wydarzenia: 10.00 — początek Marszu za uznanie Ukraińskiej Powstańczej Armii, organizator — WS „Swoboda” i WMOO „Patriota Ukrainy”. Miejsce zbiórki — Park Szewczenki, trasa — Park Szewczenki — Plac Lwa Tołstoja — Chreszczatyk — Majdan Niepodległości — ul. Mychajliwska — Plac Mychajliwski — Plac Sofijski. 12.00 — początek rycerskiego święta „W obronie rodzinnej ziemi” na Placu Sofijskim z udziałem duchowieństwa, weteranów OUN-UPA, działaczy kultury i nauki, Sił Zbrojnych, młodzieży studenckiej, a także przedstawicieli patriotycznych organizacji politycznych i społecznych. 16.00 — początek uroczystego widowiska „Niech milczą Ameryki i Rosje, kiedy ja z tobą rozmawiam…” w Narodowym Pałacu „Ukraina”. W tym dniu Ukraińcy muszą pokazać wszystkim, że są siłą i nikomu nie pozwolą deptać swoich świętości! Ulana HLIBCZUK — Niedawno w Symferopolu wzniesiono pomnik „Ofiarom OUN-UPA”, niektóre gazety konsekwentnie publikują artykuły o wrogiej roli UPA… Co może Pan odpowiedzieć przede wszystkim jako historyk? — Nam, po wielu dziesiątkach lat, nie wolno stawać po stronie jednej czy drugiej strony, czyli tych, którzy brali udział w tym konflikcie obywatelskim. Ze strony prorządowej radzieckiej mamy kilkadziesiąt tysięcy ofiar, a ze strony ludności Zachodniej Ukrainy naliczymy kilkaset tysięcy. Dziś warto zacząć przede wszystkim od pytania: dlaczego nasi obywatele, na Krymie czy na wschodzie Ukrainy, mają tak zdeformowaną pamięć historyczną? Przecież UPA występowała pod flagami, które dla współczesnej Ukrainy są państwowymi. Dlaczego znaczna część naszego społeczeństwa ma taką niechęć? Oczywiście, skierowały to określone siły polityczne. Występują one nie przeciwko banderowcom, gdyż bojownicy mają już daleko ponad sześćdziesiąt lat i nie biorą aktywnego udziału we współczesnym życiu politycznym. Trwa wojna na froncie historycznym. Trwa wojna między tymi, którzy uosabiają niepodległą, samodzielną, soborną Ukrainę, o którą walczyła UPA, a tymi dawno przebrzmiałymi siłami historycznymi, które wciąż pozostają w naszym społeczeństwie i mają wsparcie określonych sił zagranicznych. Jedyne, co nam pozostaje, to tylko opowiedzieć prawdę. To wszystko zaczynało się na moich oczach. W 1992 roku do Instytutu Historii przyszli przedstawiciele Związku Oficerów. Była wtedy taka postępowa demokratyczna organizacja. Zaproponowali uczczenie pięćdziesięcioletniego jubileuszu UPA. I myśmy to razem zrobili. Wtedy w Domu Oficerów zebrali się ludzie, którzy reprezentowali skrzydło banderowskie i melnykowskie. Oni zawsze między sobą konfliktowali. Bez wątpienia w czasie wojny mieli wspólnego wroga. Zapamiętałem młodą dziewczynę, która przez więzi rodzinne należała do jednej i do drugiej gałęzi nacjonalistycznej. Oburzała się: „Ile może trwać to, że my już w niepodległej Ukrainie nie możemy sobie poradzić?”. I jest inne pytanie: dlaczego nie możemy sobie poradzić, jeśli wiemy, że Ukraińców skłócała wroga dla naszego narodu władza? Przecież Stalin walczył z ukraińskim ruchem narodowym rękami samych Ukraińców. — Czyli Stalin chciał sprowokować konflikt obywatelski? — To nie była wojna obywatelska, jak w 1918 roku. Po prostu do radzieckiego terytorium po wojnie przyłączono terytorium, które należało sowietyzować. A to oznaczało nacjonalizację, kolektywizację i inne przymusowe rzeczy. Na Wschodniej Ukrainie wyrosła już inna ludność — radziecka, która z nikim nie walczyła… Za jej plecami był i terror lat 1937–38, i głód 1933 roku. Inaczej było na Zachodniej Ukrainie, ją trzeba było zmusić do „pokochania” władzy radzieckiej. Kierowano z Kremla. Często wysyłano do Galicji lekarzy i nauczycieli z ukraińskiego wschodu… Jeśli wykonywali oni zalecenia władzy radzieckiej i nie chcieli robić tego, czego wymagali od nich miejscowi powstańcy, to mogli ucierpieć. Liczba ofiar jest znana. To oficjalne dane radzieckie, których oczywiście w tamtym czasie nie ujawniano. Ze strony radzieckiej zginęło 30 676 osób. Przedstawicieli organów partyjnych — około 3 tysięcy osób. Kołchoźników — 16 tysięcy, inteligencji — 1931 osób, bojowników wojsk wewnętrznych zginęło 3200 osób itd. Łatwo nam sobie wyobrazić, jak przebiegała kolektywizacja na Wschodniej Ukrainie w latach 1929–1931. Rozkułaczanie, terror głodem… Zbrojnej walki prawie nie było. Na przeszkodzie stał i stepowy teren, i to, że przed kolektywizacją czekiści „wyciągnęli” całą broń, która pozostała po wojnie obywatelskiej. Na Zachodniej Ukrainie wszystko było odwrotnie: góry, lasy, formacje zbrojne… Jasna sprawa, że opór wobec kolektywizacji był kolosalny. I czy może jakakolwiek armia istnieć dziesięć lat? W uchwale prezydium KC KPZR „O stanie politycznym i gospodarczym zachodnich obwodów Ukraińskiej SRR” z 26 maja 1953 r. podsumowano pierwsze wyniki walki w tym regionie od 1944 r. do 1952 r. włącznie: represjonowano przez państwo do 500 tys. osób, w tym aresztowano ponad 134 tys., zabito ponad 153 tys., wysłano dożywotnio z Ukrainy ponad 203 tys. osób.
Maschinelle Übersetzung
Historyk Stanisław Kulczycki twierdzi, że Ukraińska Powstańcza Armia została utworzona wiosną 1943 roku. Jednak nie uważa za poważny błąd obchodzenia tej daty 14 października, w święto Pokrowy, jak to już tradycyjnie się przyjęło. Znacznie gorzej, że znaczna część ukraińskiego społeczeństwa nie chce znać prawdy o UPA. Możemy to nazywać różnie: „zdeformowaną pamięcią historyczną” czy „świadomym brakiem zainteresowania”… ków, nie mając wsparcia miejscowej ludności? Oczywiście, że nie. O tym, że miejscowa ludność wspierała powstańczą armię, świadczą również liczby. Przede wszystkim liczba ofiar. Po raz pierwszy odnotowało je Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, utworzone na bazie istniejącego MSW oraz Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego. Okazało się, że po wojnie na terytorium Zachodniej Ukrainy represjonowano około 500 tysięcy ludzi. Z nich zabito 155 tysięcy 108 osób. Absolutnie dokładna statystyka. Trzeba stawiać wspólny pomnik ofiarom zarówno z jednej, jak i z drugiej strony, ale nie można stawiać pomników ofiarom banderowskiego terroru. I to w wolnej Ukrainie… A do tego doskonale rozumiejąc, że ci, którzy kierowali broń przeciwko ludności, sami byli autorami terroru i głodu. Nie możemy się dziwić: w Rosji młodzież nie wie, kim jest Stalin, ale według sondaży socjologicznych ponad połowa populacji ocenia go pozytywnie jako wielkiego męża stanu. Ale przecież nie można być niewolnikami Stalina po jego śmierci! Nie można żyć z tą świadomością historyczną. To po prostu horror! Nikogo nie chcę oskarżać, tych, którzy stawiają pomniki – również… Oni nie są winni, oni także są ofiarami… — Ale przecież kogoś trzeba oskarżyć… Inaczej będzie nieskończony łańcuch, bo ofiary rodzą ofiary… — Zgadza się… Niszczyli najaktywniejszych. A bierni i ci, którzy nie stawiali oporu, stawali się zwykłymi radzieckimi obywatelami. Tak trwało od dziesięciolecia do dziesięciolecia. Tak odbywał się dobór, ale nie naturalny według Darwina, a dobór ze strony katów. I ludność, która pozostała i stanowi obecnie naród ukraiński – to rezultat takiego doboru na poziomie genetycznym. Wszyscy musimy to sobie uświadomić, inaczej nadal będziemy stawiać Zdjęcie O. Łytwynenki pomniki ofiar „banderowskiego terroru”. — W mediach pojawiają się dosłownie czarne opowieści, które nazywają faktami. Mówią, że banderowcy brutalnie rozprawiali się z ludnością cywilną, zabijali ciężarne… Jak walczyć z mitotwórstwem? — Tylko prawdą… Spójrzmy na „partyzantkę” na tyłach wojsk niemieckich. Tutaj był ruch banderowski i tutaj był radziecki ruch partyzancki. Banderowcy ich niszczyli, oni – banderowców. Radzieccy partyzanci prowadzili tak zwaną „wojnę szynową”. Wykolejali niemieckie eszelony, które szły na front. W odpowiedzi Niemcy niszczyli najbliższe od miejsca dywersji wsie. To była wojna na korzyść Armii Radzieckiej. Ale przecież była jeszcze UPA, która zajmowała swoje terytorium i nie wpuszczała niemieckiej armii okupacyjnej, niemieckiej administracji i nie pozwalała zabierać ukraińskiej młodzieży w niewolę do niemieckich fabryk. Także nie pozwalała zabierać kontyngentu (czyli produkcji), a tym samym rujnować chłopów. Otóż: jedni partyzanci i drudzy. Od radzieckich masowo ginęła miejscowa ludność. Podczas gdy banderowcy, przeciwnie, chronili ją. I wcale nie dziwi, że władza radziecka walczyła nie tylko z powstańcami, ale i z miejscowymi mieszkańcami. Co oznacza 500 tysięcy represjonowanych przy liczebności zaledwie ośmiu milionów na-
Maschinelle Übersetzung
Aktualnym było wystąpienie Jurija Rudenki, doktora nauk pedagogicznych, profesora, akademika — “Pedagogika kozacka we współczesnym patriotycznym wychowaniu młodzieży”. Problem wychowania narodowo-patriotycznego jest dziś bardzo ostry. Niestety, w państwowym systemie oświaty wychowanie narodowe nie zajmuje godnego miejsca. Uczestnikami “okrągłego stołu” byli studenci Kozackiego Instytutu Wojskowego im. księcia Światosława Chrobrego MAUP. Osiągnięciami w wychowaniu młodzieży na heroizmie i rycerstwie kozactwa podzielił się w swoim wystąpieniu zastępca dyrektora instytutu, Najwyższy Ataman wspólnoty zwyczajowej ukraińskiego kozactwa Jewhen Petrenko. Przewodniczący organizacji młodzieżowej “Młoda Proświta” Witalij Moroz swoją opowieścią oraz śpiewem i grą na bandurze napełnił salę młodzieńczą kozacką energią, krzepkością i pewną wiarą, że kozacka sława nie umrze, nie polegnie, kiedy jest taka patriotyczna młodzież. W przyjętej rezolucji podkreślono konieczność rozpoczęcia skutecznych przygotowań do obchodów na szczeblu państwowym 360-lecia rozpoczęcia Wojny Wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą B. Chmielnickiego, domagania się od Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy wprowadzenia w programach szkolnych pogłębionego nauczania heroicznej historii Ukrainy, w szczególności — okresu kozaczyzny, Strzelców Siczowych, UPA. Należy wszystkim wspólnotom kozackim stworzyć jedną organizację kozacką “Ukraińskie Kozactwo”; wystąpić wspólnie z “Proświtą”, innymi organizacjami społecznymi w obronie języka ukraińskiego, kultury, duchowości, wolności i praw Ukraińców na swojej odwiecznej ziemi. A był jeszcze tradycyjny kulesz kozacki. Potomkowie wspomnieli wszystkich kozaków, którzy zginęli w bitwie pod Pilawcami. Młodzież przysięgła pamiętać dawną sławę i być jej godną. Czarnego Lasu. Jednak datki i materiały budowlane gdzieś zniknęły… Hrabówka do tej pory nie jest zgazyfikowana, a rada wiejska znajduje się we wsi Zawój. Widocznie dlatego na uroczystościach nie było ani przewodniczącego rady wiejskiej, ani przewodniczącego rejonowej “Proświty”, ani kierownictwa z Kałusza. Jednak miła była uwaga mieszkańców Hrabówki, którzy obdarowywali nas dobrymi słowami i najlepszymi życzeniami. W drodze do domu zatrzymaliśmy się przed symbolicznym znakiem, gdzie powiewały flagi narodowa i ounowska. Gdzie jeszcze takie coś spotkasz? Zaprawdę, Hrabówka — stolica Czarnego Lasu.
Maschinelle Übersetzung
Mychajło SOPIWNYK, kierownik centrum informacyjnego sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Na taki temat niedawno w Muzeum Hetmaństwa przeprowadzono „okrągły stół”, który zorganizowały Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Międzynarodowe Stowarzyszenie „Kozactwo”. Wydarzenie poświęcono 359. rocznicy heroicznego zwycięstwa ukraińskiego kozactwa pod wodzą Bohdana Chmielnickiego nad polską szlachtą pod Piławcami. Po zwycięskich heroicznych bitwach wojsk kozackich pod Żółtymi Wodami i Korsuniem w toku wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego przeciwko polskim ciemiężycielom, bitwa pod Piławcami (1648) wpisała w historię ukraińskiego kozactwa jeszcze jedną jasną, heroiczną kartę. Stworzono przesłanki wyzwolenia całej ukraińskiej ziemi spod obcego jarzma. Spod Piławców wojsko Chmielnickiego ruszyło na Lwów, a dalej na Zamość. Polska nie miała już możliwości zatrzymać zwycięskiego pochodu wyzwoleńczego. Do Warszawy było blisko. Ale już po raz kolejny Ukraińcy nie skorzystali z tej okazji. Czym kierował się hetman Chmielnicki, historycy nie wiedzą do dziś. Czyż jednak dzisiaj nasi przywódcy nie powtarzają tych samych błędów? O tym dyskutowano podczas „okrągłego stołu”. Sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Nesterczuk podkreślił wagę obchodzenia takich dat. Wszak w bitwie pod Piławcami Stepan BOJKO, członek kapeli chóralnej „Czerwona kalina”, obwód iwanofrankiwski Posłańcy oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wraz z mieszkańcami wsi Hrabówka uczcili żołnierzy UPA. W miejscowej „Proświcie” ze słowem wstępnym wystąpił przewodniczący iwanofrankiwskiej obwodowej „Proświty” Petro Arsenycz. Opowiedział on zebranym o narodzinach i formowaniu oddziałów UPA w Czarnym Lesie, którymi dowodził „Hrehit-Rizun” — Wasyl Andrusiak, a także o około 40 pseudo-bojówkach na Stanisławowszczyźnie, Stepan BOJKO O tym, że w armii UPA przebywała większość przedstawicieli narodów byłego Związku Radzieckiego, wiemy. Ale byli też synowie narodów Europy. Niedawno, przebywając we wsi Wikniany w rejonie tłumackim obwodu iwanofrankiwskiego, dowiedziałem się o Włochu, lekarzu UPA Augusto Donninim. Donnini był lekarzem włoskiego korpusu w składzie armii niemieckiej. Po wyjściu Włoch z wojny (1943 r.) Niemcy przeprowadzali akcje „odwetu”, rozstrzeliwując włoskich oficerów. Kilku Włochów uciekło z obozu „Janów” we Lwowie, zostali uratowani i przerzuceni do UPA przez wieśniaków. Augusto Donnini od 1943 do 1946 roku z bronią w ręku walczył o naszą Niepodległość — początkowo w szeregach Ukraińskiej Samoobrony Narodowej, później w UPA. Miał szczęście: swoje najjaśniejsze zwycięstwa, najbardziej udane walki przeciwko wrogom Ukrainy Augusto przeprowadził w Czarnym Lesie pod dowództwem „Hrehita-Rizuna” — legendy Czarnego Lasu, pułkownika Wasyla Andrusiaka. Augustino wraz z towarzyszami broni wytrwał w ciężkich walkach w latach 1944–1945 o Czarny Las, kiedy bolszewicy rzucali przeciwko powstańcom całe dywizje przy wsparciu czołgów, artylerii i lotnictwa. Wychodząc cały i zdrowy z walk, zimą 1946 r. dzielny Włoch wszedł z bojówką do wsi Wikniany, aby odpłacić zdrajcy. 25 lutego bolszewicka kula z zasadzki bezlitośnie skosiła w 26. roku życia młody kwiat jego życia: w tej wsi został pochowany. Ksiądz Roman Kozak odprawił panichidę i wygłosił ciepłe słowo o Włochu oraz wszystkich żołnierzach UPA. W honorowej warcie podczas upamiętnienia bohaterów UPA przy mogile z flagą narodową Włoch w rękach stał także żołnierz UPA Dmytro Procenko ze wsi Pałahicze, który wraz z Donninim brał udział w walce pod Delatynem (sotnia „Dowbusza”), a potem bojownicy przebijali się przez bolszewickie pułapki, śniegi i mrozy z Karpat na ziemię tłumacką. „Żyj, kochana Ukraino! Twoje długotrwałe cierpienie wzruszyło i wzrusza Europę, tak jak moje serce”… Te słowa należą do włoskiego dziennikarza z Pizy Danilo Zbrany. W zeszłym roku latem odwiedził Wikniany i, w szczególności, mogiłę swojego rodaka. Obecnie Zdjęcie O. Szepniwskiego brali udział prawdziwi bohaterowie Ukrainy: Iwan Bohun, Maksym Krywonis, Danyło Neczaj. Właśnie takie postacie z ukraińskiej historii są godne naśladowania. Akademik, doktor nauk historycznych, profesor Petro Panczenko szczegółowo rozwinął temat „Bohdan Chmielnicki — wódz, hetman, mąż stanu”.
Maschinelle Übersetzung
Anatolij ZBOROWSKIJ, m. Irpień, obw. kijowski
„Do armii, która walczyła przeciwko wszystkim najeźdźcom-zaborcom, wstępowali nieugięci duchem ochotnicy OUN—UPA. Wychowani przez „Proświtę” i inne organizacje lub partie państwowe, polegli za Ukrainę, dlatego tak wiele mogił na naszej rodzinnej ziemi, skropionej gorącą krwią jej synów”, — pisze Benedykt Hruszczak we wstępie do swojej książki „W walce o wolność Ukrainy”, która niedawno ukazała się w mieście Drohobycz na Lwowszczyźnie. W wydawnictwie zamieszczono krótkie biogramy żołnierzy OUN—UPA ze wsi Wołoszcze, Hruszewa, Dobriwlany, Litynie, Roleve, Horodkiwki i Majniczy Drohobyckiego rejonu. Prawie wszyscy oni brali czynny udział w działalności „Proświty” — przygotowywali przedstawienia i sami w nich grali, śpiewali w chórach, budowali czytelnie i czytali z zapałem książki z historii Ukrainy, propagowali zdrowy tryb życia. Większość z nich poległa w nierównej walce zbrojnej z okupantem lub zginęła w straszliwych mordewskich i kolymskich obozach. Przykro, że ostatni z tych, którzy pozostali przy życiu, obecnie powoli odchodzą, tak i nie doczekawszy się oficjalnego uznania państwa, za które przelewali krew, cierpieli i dla którego oddali siebie do ostatka. Do takich nieugiętych należy także autor książki Benedio Hruszczak. Wychował się w rodzinie, gdzie dzieci wychowywano w duchu chrześcijańskim, brał udział w życiu „Proświty”. Aresztowany przez gestapo. Następnie zmobilizowano go do Armii Czerwonej. Ciężko ranny na froncie. Po demobilizacji poszedł do UPA. Ponownie zranienie i niewola. Wyrok sądowy — kara śmierci, którą, biorąc pod uwagę rany odniesione na froncie, zamieniono na 25 lat obozów. W 1956 roku Hruszczaka zwolniono jako ciężko chorego. Na Ojczyźnie Hruszczak ukończył szkołę kulturalno-oświatową i przez długi czas pracował jako dyrektor Domu Kultury w rodzinnej Wołoszczy. Wraz z początkiem okresu odrodzenia narodowego Benedykt Iwanowicz ofiarnie zanurzył się w wir pracy oświatowej, w której widzi swoje główne powołanie także dziś. Benedykt Hruszczak brał czynny udział w tworzeniu miejscowego oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Występował za utrwaleniem „Proświty”, której oddział kieruje w Wołoszczy. W 1990 roku Hruszczak został inicjatorem postawienia nagrobka „Bojownikom o wolność Ukrainy” oraz pamiątkowej figury „Wolności”. Pisze wiersze i artykuły do gazet, wydał kilka książek i pracuje nad nowymi. Choć zdrowie już nie to, ale Benedykt Hruszczak wierzy, że Bóg pomoże zrealizować zamierzone.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
którzy zdyskredytowali żołnierzy UPA swoimi rozprawami nad miejscowymi mieszkańcami. Nic dziwnego, że w wsiach Zawij i Grabiwce niemal przy każdej zagrodzie stoi krzyż. A ilu znanych i nieznanych bohaterów pochowano w Czarnym Lesie, nad brzegami rzeki!.. Z każdej grabiwskiej chaty zginęły w tamtych burzliwych czasach 1–2 osoby, a nawet całe rodziny. Nasza męska kapela chóralna „Czerwona kalina” ma w repertuarze szereg pieśni żołnierzy UPA. A starosta „Czerwonej kaliny” Taras Kołodij, korzystając z okazji, zebrał uczniów miejscowej szkoły i przeprowadził z nimi rozmowę o generale UPA Romanie Szuchewyczu. Już po koncercie rozmawialiśmy z mieszkańcami wsi o przeszłości i teraźniejszości Grabiwki. Dowiedzieliśmy się, że ludzie zbierali środki na budowę muzeum „Czarny Las”, gdzie miały być ekspozycje wsi
Maschinelle Übersetzung
Kamienny krzyż dla żołnierza UPA I. G. Schwarza dziennikarz pisze prawdę o nas, Ukraińcach, zbiera materiał o śmierci włoskich żołnierzy w Galicji z rąk faszystów podczas II wojny światowej. W Winnikach pod Lwowem, na austriackim cmentarzu spoczywa były żołnierz UPA Ioan Georg Schwarz, syn austriackiego kolonisty. W latach 30. uczył się w Lwowskim Gimnazjum Klasycznym, był patriotą Ukrainy. W 1939 roku na mocy umowy majątkowej Ribbentrop-Mołotow koloniści opuścili Galicję. Młody Austriak Schwarz po upadku Austrii walczył w armii Trzeciej Rzeszy. Po klęsce pod Stalingradem trafia do rosyjskiej niewoli, ucieka do Galicji i zostaje żołnierzem UPA. W latach 1942—1945 walczy na Tarnopolszczyźnie i Lwowszczyźnie w sotniach „Kruk”, „Chrin”. We wsiach Kurowice, Wyżniany przeprowadza akcje niszczenia amunicji i prowiantu armii niemieckiej, a pod Lwowem w walkach z wycofującymi się Niemcami zdobywa wraz z towarzyszami broni kilkadziesiąt sztuk broni, niemało lekarstw. Zginął w czerwcu 1945 roku Grób Augustino Donniniego, wieś Wikniany z rąk obławników NKWD. Jego ciało oraz ciała trzech innych powstańców miejscowi mieszkańcy wykradli z rejonowego oddziału milicji i potajemnie pochowali niedaleko byłej fabryki tytoniu, a w 1995 r. dokonali ekshumacji i pochowali na austriackim cmentarzu, gdzie wspólnie z rządem Austrii postawiono mu pomnik. Mamy dane, że żołnierze UPA, którzy uciekali z niemieckich obozów, walczyli we Francji w armii Charlesa de Gaulle’a, a także „Ellada” w Grecji, w jugosłowiańskiej partyzanckiej armii wyzwoleńczej Tito.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
lać, i wtedy człowiek nie czerpie przyjemności z niczego w sposób naturalny. Tak reaguje nasz układ nerwowy. Do alkoholizmu istnieje pewna skłonność genetyczna, czasem uwarunkowana narodowością. U ludzi rasy mongoloidalnej zdolność do zachorowania na alkoholizm jest znacznie mniejsza niż u nas. Alkohol w organizmie tworzy aldehyd octowy — trującą substancję, która wywołuje nudności i ból. Dlatego jego spożywanie będzie wywoływać więcej negatywnych odczuć niż pozytywnych. Jest to silna neurotoksyna, która prowadzi do niszczenia płatów czołowych mózgu, gdzie znajdują się główne ośrodki kierujące rozumem i zachowaniem. Kiedy rozwija się alkoholizm, powstają produkty uboczne przemiany materii, szkodliwe i neurotoksyczne. Cierpi wątroba — wytwarza ona dużą ilość substancji białkowych, zaczyna się zapalenie opon mózgowych. To bardzo złożony problem, do którego trzeba podchodzić kompleksowo. Łatwiej jest zapobiegać chorobie, niż ją leczyć. Jedynie tworząc dla ludzi określone warunki, możemy mieć nadzieję, że część tych, którzy mogli stać się uzależnieni od alkoholu, nimi nie zostanie”. Na sympozjum w Kijowie przedstawiono najbardziej znane programy rehabilitacyjne, w szczególności z referatem „Współczesne metody terapii uzależnienia od alkoholu” wystąpił znany w tej dziedzinie specjalista, doktor nauk medycznych, kierownik ośrodka Terapii Uzależnień w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, Bohdan Woronowicz. Zdaniem wszystkich uczestników sympozjum jest to przede wszystkim problem rodziny i trzeba pracować z bliskim otoczeniem. W rejonie dnieprowskim po raz pierwszy w Ukrainie utworzono centrum rehabilitacji osób uzależnionych od alkoholu. Działa ono od dwóch lat, a zapotrzebowanie na takie placówki rośnie, ponieważ wielu uzależnionych od alkoholu zwraca się do podstawowych ośrodków z prośbą o pomoc rehabilitacyjną. Należy stworzyć warunki, które nie sprzyjałyby powstawaniu problemów z substancjami psychoaktywnymi. Jak zauważył autor programu, ksiądz Wiesław Penski: „kiedy pomnożymy liczbę chorych w Kijowie przez 4—5, stanie się zrozumiała skala katastrofy społecznej. Przecież dzieci, które wyrosły w takich warunkach, w swoim dorosłym życiu poniosą na barkach ten ciężar. Zbudowanie zdrowych, wolnych relacji ze swoją żoną czy mężem będzie niezwykle trudne. I to przenosi się na kolejne pokolenia”. Niestety, obecnie oprócz genetycznego uzależnienia od tych schorzeń obserwujemy także brak odporności społecznej. Więc sympozjum być może obudzi siły obronne organizmu społecznego i wezwie do działania.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna DAWIDENKO. Zaledwie trzydzieści łóżek do leczenia i rehabilitacji osób uzależnionych od narkotyków pozostało w Kijowie. Dzieje się to w sytuacji, gdy liczba takich pacjentów rośnie. O tym z niepokojem mówili uczestnicy międzynarodowego sympozjum „Leczenie osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków, pomoc osobom współuzależnionym, a także profilaktyka uzależnień — doświadczenia Ukrainy i Polski”, które odbyło się pod koniec września w stolicy. Zorganizowali je Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Drogą prawdy”, Kijowskie Miejskie Centrum Służb Socjalnych dla Rodziny, Dzieci i Młodzieży oraz Dnieprowska Rejonowa Administracja Państwowa. Przypominamy, jak jeszcze dziesięć lat temu problem narkomanii i alkoholizmu był w polu widzenia prasy i całego społeczeństwa, badano i rozpowszechniano doświadczenia w zapobieganiu uzależnieniom i ich zwalczaniu. Obecnie zaś albo społeczeństwo zmęczyło się tymi problemami, a władze niemrawo je postrzegają, albo celowo nie zauważają nieszczęścia, podobnie jak społecznej nędzy i wymierania ludności. Najpoważniejsze podejście do oceny i badania tych schorzeń po raz pierwszy od ostatnich lat zaprezentowało właśnie to sympozjum, zwołane z inicjatywy organizacji społecznych i religijnych. Autorem programu jest psycholog, dyrektor Pallotyńskiego Apostolstwa Trzeźwości w Kijowie ksiądz Wiesław Penski. Wybitni specjaliści z Ukrainy i Polski doszli do wniosku, że należy rozszerzać kompleks działań leczniczo-rehabilitacyjnych. Przecież liczba osób uzależnionych od alkoholu i narkotyków nie określa jeszcze wszystkich ludzi cierpiących z powodu alkoholizmu i narkomanii, jest ich kilka razy więcej, gdyż istnieją tak zwani współuzależnieni, którzy sami nie nadużywają alkoholu i nie zażywają narkotyków — to członkowie tych rodzin, oni również potrzebują pomocy psychologicznej. Przewodniczący Dnieprowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Ołeksandr Sotnykow uważa, że trzeba połączyć możliwości samorządu lokalnego i inicjatywy społeczne. „Sądzę, że tę bolesną kwestię należy rozpatrzyć na szczeblu państwowym, na szczeblu Rady Najwyższej. Najważniejsze, abyśmy od rozmów przeszli do czynów. Dnieprowska Rada Rejonowa, rozumiejąc, że musimy oferować mieszkańcom rejonu warunki, które dawałyby możliwość harmonijnego rozwoju, po raz pierwszy od dziesięciu lat rozpoczęła rekonstrukcję parków i skwerów. Naszym celem jest, aby za trzy lata w każdym z trzynastu mikrodzielnic były skwery lub aleje, place zabaw. Pragniemy, aby ludzie mieli możliwość odnowienia więzi rodzinnych, kiedy babcie, rodzice, dzieci, wnuki razem spędzają wolny czas w strefach wypoczynku. Dlatego rozpoczęliśmy rekonstrukcję sal sportowych i boisk sportowych, odtwarzamy boiska ze sztuczną nawierzchnią, oświetleniem, gdzie dzieci grają w piłkę nożną, koszykówkę, instalujemy nowoczesne przyrządy do ćwiczeń dla dorosłych, aby kultura fizyczna sprzyjała silnym relacjom rodzinnym. Jeśli znajdzie to poparcie społeczności (bo tylko w sześciu placówkach odtwarzamy takie boiska sportowe), to w przyszłym roku planujemy zwiększyć ich liczbę do dziesięciu, aby w każdej mikrodzielnicy były sektory wypoczynku sportowego. Później udoskonalimy bazę sportową szkół. Kończymy opracowywać branżowy program „Kultura”, według którego planujemy przeprowadzić zmiany w placówkach kultury rejonu. Jest on rozpisany na cztery lata. Przykro, że nie mamy wpływu na placówki medyczne, bo Kijowska Miejska Administracja Państwowa podporządkowała je sobie. Ale mamy nadzieję, że wspólnymi siłami można usunąć przyczyny, które doprowadzają ludzi do narkomanii i alkoholizmu”. Zastępczyni dyrektora Kijowskiego Miejskiego Centrum Służb Socjalnych dla Rodziny, Dzieci i Młodzieży Ludmyła Suk opowiedziała, że pracownicy centrum szczególną uwagę poświęcają rodzinom, które znajdują się w sytuacji kryzysowej z powodu problemów uzależnienia od alkoholu i narkotyków. „Każde uzależnienie, nawet od automatów do gier czy komputera, niezwykle trudno poddaje się rehabilitacji i korekcie. Dlatego jesteśmy wdzięczni organizacjom społecznym i strukturom, które wychodzą z inicjatywą pokonywania tych problemów. W naszym centrum jest oddział, który zapewnia pierwszy poziom konsultacji dla rodzin z osobami uzależnionymi od alkoholu lub narkotyków, stworzono wspólny z placówką medyczną oddział, który prowadzi bezpłatne konsultacje w tej tematyce. Ale musi nam pomagać cała społeczność. I dlatego inicjatywy sektora społecznego wspieramy. U nas można bezpłatnie otrzymać konsultacje psychologa, narkologa, specjaliści orientują i kierują do instytucji, która świadczy usługi rehabilitacyjne. W miejskim i dziesięciu rejonowych centrach pomoc udzielana jest bezpłatnie, anonimowo i poufnie. To ważne, by o tym poinformować, bo często ludzie nie wiedzą, gdzie się zwrócić”. Profesor, kierownik katedry fizjologii człowieka i zwierząt, dyrektor Instytutu Fizjologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Mykoła Makarczuk poinformował o programie naukowym, w ramach którego badają problem uzależnienia od alkoholu i narkotyków. „Naukowcy te substancje nazywają psychotropowymi, bo wpływają one na działalność psychiczną, duchową. Należy do nich alkohol i wszystkie substancje narkotyczne. Ich główne działanie jest skierowane na mózg, choć odnotowano wpływ także na inne organy. W mózgu istnieją specjalne systemy wzmocnienia lub zadowolenia. Kiedy człowiek osiąga cel, otrzymuje zadowolenie z wykonanego zadania. Wtedy mózg wydziela pewne substancje chemiczne, produkuje komórki, które działając na określone systemy mózgu, wywołują uczucie zadowolenia. Te systemy, niestety, można aktywować również w sposób nienaturalny, czyli wypijając, wypalając, zażywając pewne substancje, które będą wpływać na te ośrodki. Alkohol, niestety, jest jedną z najsilniejszych substancji, bardzo prostą w budowie. Dziesięciolecia intensywnych badań pokazały, że działa on praktycznie na wszystkie systemy neurochemiczne mózgu i zmienia działalność wszystkich systemów, które odpowiadają za normalną działalność mózgu. Informacja od neuronów przekazywana jest przez specjalne substancje chemiczne. Kiedy do organizmu trafia alkohol lub substancje narkotyczne, działają one w miejscach przekazywania informacji od jednego neuronu do drugiego, więc zniekształcają odczucia i postrzeganie informacji. Uzależnienie od narkotyków łatwiej jest uprzedzić, niż leczyć. Narkotyki działają przy pierwszym zażyciu w bardzo małych dawkach, przy ponownym działaniu wrażliwość na nie zmniejsza się. I aby otrzymać ten sam efekt od substancji, trzeba zwiększyć dawkę. Mózg zbudowany jest tak, że kiedy wprowadza się substancje egzogenne, przestaje on wytwarzać endogenne. Mózg całkowicie odmawia ich produkowania.
Maschinelle Übersetzung
Petro Antonenko
Kijów. 25-letni kierowca marszrutki rano zostaje znaleziony martwy wprost w kabinie pojazdu. W dłoni trzyma pusty strzykawkę po narkotykach. Wstrzyknął sobie – umarł. Obwód lwowski. Uczeń ósmej klasy zgwałcił 11-letniego chłopca. Tłumaczy, że niby nie rozumiał, co robi, bo był pijany „w sztok”. Obwód czernihowski. Pijacka bójka młodego małżeństwa zakończyła się tym, że żona wbiła mężowi nóż w serce. Ojciec leży w grobie, matka siedzi w więzieniu, czteroletni syn zostaje sierotą. W jednej ze wsi 35-letni mężczyzna w stanie upojenia prawie zatłukł na śmierć swoją 90-letnią babcię. Milicji oświadczył (przy tym zupełnie poważnie), że zrobili to wampiry. W innej wsi w napadzie pijackiej furii 39-letni mężczyzna zabił swojego trzyletniego syna… Skąpe wiersze kryminalnej kroniki – codzienne i powszednie. I to jest najstraszniejsze. Niedawno w publikacji „Szanujmy ludzi” w naszej gazecie pisałem, że na Ukrainie bardzo wielu ludzi ginie nie własną śmiercią. Złowieszcze żniwo zbierają także takie społeczne plagi, jak alkoholizm, narkomania i jej odmiana – palenie. Wrażenie jest takie, jakby trwało samozniszczenie narodu. Co robić? Przede wszystkim zrozumieć, że chodzimy po krawędzi przepaści. I postępować tak, jak zwykli postępować dobrzy ludzie. Powołam się na przykład Polski. U sąsiadów od dawna zakazano tak bezczelnej reklamy alkoholu, jak u nas. Oznacza to, że jej nie ma na ulicach i placach, nie zobaczysz jej w telewizji. Trudno zdrowym rozsądkiem wyjaśnić, dlaczego reklama alkoholu u nas „przyczepia się” do sportu. Sponsorami narodowych reprezentacji, turniejów, transmisji telewizyjnych są giganci alkoholowi. Albo wódczani, albo, w najlepszym razie, piwni. Choć co tu lepszego, gdy przypomnieć, że piwo to ten sam alkohol, tylko „cichy”, podobnie jak tak zwane „lekkie” papierosy. A tymczasem piwo spokojnie reklamują nasi znani sportowcy, idole milionów nastolatków. Kolejny poważny problem to jakość produktów spożywczych, do których zalicza się także alkohol. Chodzi o tak zwaną „wódkę”, w której analizy wykryły domieszki acetonu lub płynu do rozpalania ognisk. Wreszcie jeszcze o dwóch rzeczach z doświadczenia polskiego, które z jakiegoś powodu u nas nie zostaną wprowadzone. Tam zachowano dobre stare wytrzeźwiałki, których pijacy boją się jak ognia. I tam zakazano picia piwa w miejscach publicznych: na ulicach, placach, w parkach. Porównajcie z Ukrainą i przypomnijcie sobie, jaki wygląda nasz Majdan Niepodległości następnego ranka po święcie. Co do narkomanii, to po prostu trwa imitacja walki z nią. Inaczej trudno wytłumaczyć nawet brak prawdziwych statystyk, zastąpionych bezwstydnym kłamstwem. Trudno wyjaśnić, jak na oczach wszystkich w jednym z rejonów obwodu czernihowskiego rosła plantacja konopi, do tego jakichś niebezpiecznych, o łodygach po 10 centymetrów (!) średnicy. Zwykłe konopie zaś, co prawda nie plantację, lecz pojedyncze rośliny, znaleziono w centrum miasta, niedaleko obwodowej milicji. Co do palenia, to roczne „groźne” prawo o walce z tym miękkim narkotykiem, jak się wydaje, wszyscy już zapomnieli. Cóż więcej powiedzieć, skoro w głównym, że tak powiem, podziemnym przejściu kraju pod stołecznym Majdanem, mimo srogich zakazujących napisów, jak palono, tak się pali. „Szumimy, bracia, szumimy”, jak mówił pewien bohater literacki. Tylko że niektórzy tego szumu już nigdy nie usłyszą.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Nina HNATIUK
W sali konferencyjnej NSPU odbyło się kolejne posiedzenie stowarzyszenia twórczego publicystów Kijowskiej Organizacji Pisarzy. Kieruje nim znany publicysta, zastępca redaktora naczelnego gazety „Literaturna Ukrajina” Mychajło Sydorżewski. Tym razem w szacownym gronie naukowców, literatów, dziennikarzy, studentów, przedstawicieli organizacji społecznych omawiano kwestię o nadzwyczajnej wadze — językową. Dlatego też temat posiedzenia nazwano znanym wersem Liny Kostenko „Narody nie umierają od zawału…”. Jak zaznaczył we wstępie M. Sydorżewski, wiele problemów Ukrainy wynika z jej bogactwa, czyli unikalnego położenia i klimatu, żyznych gleb. Wszystko to nęciło zarówno zdobywców, jak i przesiedleńców. Każdy pragnął podbić tę ziemię, a zatem przynieść tutaj swój język, kulturę (często — bezkulturę). Nie trzeba zapominać również o tym, że XX wiek został naznaczony w historii Ukrainy nie tylko strasznymi hołodomorami i wojnami, ale także lingwocydem. Czy nie dlatego i dzisiaj, w 17. roku niepodległości, na Ukrainie jest tyle problemów nie tylko w gospodarce, ale i w sferze humanitarnej. Kultura, ideologia, znajomość historii i jej lekcji, idea narodowa — wszystko to wymaga poważnego podejścia zarówno przedstawicieli władzy, jak i elity naukowej i twórczej, oraz całego społeczeństwa. Dopóki człowiek będzie żył tylko interesami materialnymi, a wobec kwestii języka, kultury, swoich rodowych korzeni pozostanie głuchy, obojętny, dopóty będzie bezsłownym niewolnikiem na plantacjach kolonizatora. Dlatego kwestia utwierdzenia państwowości języka ukraińskiego na Ukrainie wysuwa się dzisiaj na czołowe miejsce i powinna niepokoić nie tylko nauczycieli polonistów, tłumaczy, przedstawicieli związków twórczych, ale i całą wspólnotę. Dlaczego PR zainicjowała przeprowadzenie referendum, którego jednym z pytań jest kwestia statusu państwowego języka rosyjskiego? Gdyby stało się tak, jak zaplanowali regionali, język rosyjski w rzeczywistości stałby się nie drugim, a jedynym państwowym, a te nieśmiałe pędy ukraińskiego szkolnictwa na wschodzie Ukrainy i na Krymie, które udało się wyhodować, jutro zostałyby ostatecznie zdeptane. Podczas Międzynarodowego Święta Szewczenkowskiego znany białoruski poeta i tłumacz Siarhiej Zakonnikau z goryczą opowiadał o tym, że w Mińsku nie ma białoruskich szkół i dlatego pisarze muszą uczyć swoje dzieci języka ojczystego na jednej z dacz, prywatnie. Czy nie czeka taki los i nas, jeśli będziemy milczeć, znosić zniewagę wobec narodowych świętości, pozwalać imperialnym interesom zaganiać w kozi róg wszystko, co ukraińskie?
Iwan MACAPURA, nauczyciel, obwód żytomierski.
Sekretarz Rady Miejskiej Doniecka Mykoła Łewczenko, członek Partii Regionów, w lokalnej telewizji, a także na konferencjach prasowych w Kijowie aktywnie propagował myśl, że wkrótce na Ukrainie językiem państwowym będzie tylko rosyjski. Ukraińskiemu, obecnie państwowemu, wyznaczał miejsce „na zapleczu”. Doniecki arogancki urzędnik wziął na siebie śmiałość wyznaczenia Ukraińcom miejsca ich języka, pomimo tego, że według ostatniego spisu powszechnego prawie 80% ludności Ukrainy uważa go za ojczysty. Niektórzy skłonni są myśleć, że słowa ukrainofoba Łewczenki to taki sobie spontaniczny wybryk, niewart poważnej uwagi. Ale to nie tak! Łewczenko ujawnił się jako zagorzały szowinista, wykonywał złowrogie zamówienie swojej, w istocie separatystycznej, partii. Jego słowa i poglądy są dobrze przemyślane i starannie wyważone. Inaczej nie przybyłby jeszcze do Kijowa ze swoimi bredniami. Prawda, tutaj oblano go kefirem. Budzą zdziwienie i oburzenie ci, którzy dawali zezwolenie na przeprowadzenie antyukraińskich konferencji w stolicy Ukrainy. W artykule „Ni w płot, ni w bramę” („Ukraina Mołoda”, 17 maja 2007 r.) doktor nauk filologicznych, profesor Łewko Połiuha dziwi się, że nikt z prawdziwych Rosjan nie zareagował na prowokacyjne oświadczenia M. Łewczenki. Ale stosowniej byłoby zapytać, ilu ukraińskich patriotów odpowiedziało na wywody tego ukrainożercy? Mnie na przykład znane jest tylko oświadczenie „Zatrzymać natarcie na ukraiński!” ośmiu deputowanych ludowych z frakcji Bloku Julii Tymoszenko („Hołos Ukrajiny”, 3 kwietnia 2007 r.) i artykuł profesora Połiuhy. Za to stale rozbrzmiewały i rozbrzmiewają rozmowy o drugim języku państwowym z ust Bohatyrowej, Witrenko, Symonenki, Hracza oraz wielu innych. Odnosi się wrażenie, że to najskrytsze marzenie tych, za pozwoleniem powiedzieć, Ukraińców. Odmowa języka ojczystego to zdrada Chrystusa. Najcięższy grzech! W raporcie kierowniczki katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Łarysy Masenko położono nacisk na to, że obowiązujące ustawodawstwo w kwestii językowej na Ukrainie jest stale łamane. Oto tylko niektóre fakty. 6 marca 2006 roku deputowani Rady Miejskiej Charkowa przyjęli decyzję o tym, że rosyjski uznano tutaj za język regionalny. 25 kwietnia taką samą uchwałę jednogłośnie przyjęto także w Ługańsku. 25 marca MSZ Federacji Rosyjskiej rozpowszechniło oświadczenie, w którym zaznaczono, że wszystkie obwody Ukrainy powinny uznać język rosyjski za regionalny. 26 kwietnia Rada Miejska Sewastopola uznała język rosyjski za regionalny i taki, który wymaga ochrony i rozwoju. 5 lipca deputowani Rady Miejskiej Zaporoża ogłosili język rosyjski regionalnym (przeciwko takiej decyzji było tutaj tylko 14 głosów). 27 września ponownie MSZ Rosji wystąpiło z oświadczeniem o tym, że na Ukrainie są fakty dyskryminacji języka rosyjskiego. 22 lutego br. służba prasowa Rady Najwyższej Ukrainy oświadczyła, że w najbliższym czasie może zostać rozpatrzony projekt ustawy o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego. Tę smutną listę można by kontynuować. Ale o czym ona świadczy? Dlaczego Ukraińcy pozwalają w niepodległym państwie ukraińskim drwić z siebie? Na tak otwartą i zuchwałą agresję językową nie odważali się nawet kremlowscy ideolodzy byłego imperium radzieckiego. Z artykułu szanownego profesora ze Lwowa zaczerpnąłem porażające informacje, w szczególności o liczbie słowników terminologicznych wydanych na Ukrainie w ciągu 15 lat naszej niepodległości. Pojawiło się ich 550! Z biologii — osiem! A Mykoła Łewczenko ubolewał, że język ukraiński nie nadaje się do studiowania tej nauki. Aby ułożyć encyklopedię z cybernetyki, nadaje się, a do studiowania biologii — nie. Do czego to tylko nie nagadają się ukrainożercy! Na przykład był taki sobie deputowany RN Aleksiejew, który twierdził, że „Wojny i pokoju” L. Tołstoja nie można przetłumaczyć na język ukraiński. A wtedy już mieliśmy wspaniały przekład pisarza O. Kundzicza.
język hebrajski. A u nas żywy doprowadzają do stanu martwego. A wszystko przez niezgodę w patriotycznym środowisku, obojętność wielu ludzi na kwestie języka i ideologii, a co najważniejsze — brak prawdziwie ukraińskiej władzy. Czyż bogaczom, którzy dorobili się miliardowych kapitałów na odciskach i łzach milionów nędzarzy, bolą nasze narodowe problemy? A dlatego też nakłady ukraińskich patriotycznych wydawnictw są znikome. A czasopismo „Urok ukraińskiej”, tak potrzebne nauczycielom, jest na granicy zamknięcia. Zatem trzeba działać rozumnie, śmiało, zdecydowanie, całą wspólnotą! Tutaj warto przypomnieć słowa Jewhena Swerstiuka z książki „Sobór w rusztowaniu”: „Pamiętajmy, że historia po prostu na czole zapisała nam całą ostrożność, bierność, przeczekiwanie i lenistwo przodków, i każde nowe pokolenie od kołyski płaci za to swoim losem i honorem. I na nowo wyzbiera duchowe dziedzictwo naszych donkiszotów pośród mułu dziedzictwa niewolników”. Napisane w 1970 roku, a jakby dzisiaj. W dyskusji nad żywotnymi problemami językowymi wzięli udział tłumacz Ołeksandr Nehrebecki, kulturoznawca Mykoła Tkacz, przedstawiciel ukraińskiego kozactwa Anatolij Hrywa, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki, przedstawiciel „Memoriału” Mykoła Wytrychiwski, starszy pracownik naukowy Centrum Ukrainoznawstwa KNU im. T. Szewczenki Tetiana Woropajewa, pisarze Wasyl Wasylaszko, Wołodymyr Petruk oraz inni szanowni goście. Dyskusja okazała się interesująca, ostra. Ale wszyscy byli jednomyślni w jednym: należy wspierać narodowe wydawnictwa książkowe, kino, estradę, dbać o wychowanie dzieci i młodzieży na najlepszych tradycjach ukraińskości, ustami znanych w kraju ludzi propagować ukraińskie słowo, nie dopuścić do zatwierdzenia przez Radę Najwyższą VI kadencji państwowości języka rosyjskiego. A także — iść z uczciwym, prawdziwym, argumentowanym słowem do młodzieży, do dużych audytoriów, dawać zdecydowany odpór tym, którzy oczerniają światła narodowej historii, literatury i sztuki, „za kawałek zgniłej kiełbasy” gotowi służyć renegatom i sprzedawczykom.
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki w języku państwowym, dyplomatom sąsiednich państw — ingerować w nasze sprawy wewnętrzne, składać bezpodstawne oświadczenia, urzędnikom państwowym — łamać obowiązującą Konstytucję? Znana językoznawczyni Łarysa Masenko zaznaczyła, że przyczyn takiej haniebnej sytuacji jest kilka. Wskutek wielkich głodów wytępiono miliony użytkowników języka ukraińskiego, jego bazę społeczną — chłopstwo. Rezultatem proimperialnej polityki rusyfikacyjnej stała się odczuwalna obojętność wobec języków narodowych: chcesz mieć wysokie stanowisko, awans zawodowy — ucz się i porozumiewaj po rosyjsku. Właśnie tak było w byłym Związku. Bolszewickie imperium zła rozpadło się, a zaściankowa psychologia żyje do dziś. Dlaczego wciąż nie możemy zatrzymać ofensywy rusyfikacji? A dlatego, że nierzadko właśnie na takich zasadach opiera się znaczna część inteligencji. Przypomnijcie sobie apel przedstawicieli ukraińskiej inteligencji do partii koalicji rządzącej, opublikowany 3 sierpnia w „Hołosie Ukrajiny”. Pod nim podpisy prawie wszystkich aktorów Narodowego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki na czele z głównym reżyserem M. Reznikowiczem. Dlaczego ten teatr ma nosić imię Łesi Ukrainki, a nazwany on tak został w 1938 roku? Czy nie byłoby bardziej celowe, aby teatr nosił imię M. Bułhakowa, wybitnego rosyjskiego pisarza, kijowianina? Reakcja świadomych Ukraińców na ten apel, szczerze mówiąc, była niemrawa. A chodziło w nim nie tylko o przegląd obowiązującego ustawodawstwa dotyczącego państwowości języka, przede wszystkim były to ataki przeciwko Ukraińskiemu państwu narodowemu. W tym apelu podkreślano konieczność wszelkiego wspierania formowania ukraińskiego narodu jako jedynej „wielokulturowej wspólnoty wolnych obywateli”. Tutaj bluźnierczo wykorzystano Kartę języków, która powołana jest do ochrony języków, które zanikają. Właśnie na tym polegają europejskie standardy. Zatem, podkreśliła Łarysa Masenko, od wewnątrzśrodowiskowych dyskusji i wystąpień w obronie języka przed sobą nawzajem czas przejść do pracy na wielką skalę, która miałaby szeroki rozgłos. Należy zadbać o własny honor i godność. Czy mógłby w jakimkolwiek innym cywilizowanym kraju w dniu urodzin narodowego geniusza Ołeś Buzyna w prasie centralnej opublikować otwarcie zniesławiający artykuł o nim? Przecież takiej gazety nikt by nie kupił, a sam autor odpowiadałby przed prawem. A u nas nawet słowo „wróg” w hymnie państwowym używane jest ze zdrobniałym przyrostkiem — „worizenky” (wrogowie). Wyhodowaliśmy, wykarmiiliśmy sobie „wrogów”, jeszcze i śpiewamy o nich, trzymając rękę na sercu! W Izraelu zdołano odrodzić martwy język hebrajski. A u nas? Warto przypomnieć o wydaniu Ukraińskiej radzieckiej encyklopedii (URE). W dość krótkim czasie wyszło 17 tomów — w 1964 roku subskrybenci otrzymali ostatni tom. W ponad 50 tysiącach artykułów w popularnonaukowym wykładzie URE opowiada o nowych odkryciach i osiągnięciach w podboju kosmosu, rozwoju energetyki atomowej, cybernetyki, automatyzacji produkcji, a także podaje wiadomości z filozofii, przyrodoznawstwa i innych nauk. Encyklopedia — to nie zbiór anegdot, a ogromne osiągnięcie ukraińskiej myśli naukowej. W latach 1977—1985 wyszło drugie wydanie URE w 12 tomach. Jest ono w naszej bibliotece wiejskiej. Prawdziwie epokowym wydarzeniem w życiu kulturalnym Ukrainy stało się wydanie jedenastu tomów słownika języka ukraińskiego (1970—1980). W nim ujawniono bogactwo i piękno naszego języka. Aby słowo ukraińskie mogło się rozsławić, ukraińscy uczeni-lingwiści wytrwale pracowali, nie zważając na krzykaczy, ignorantów, prowokatorów i otwartych szowinistów. Na Ukrainie od 2001 roku wychodzą słowniki elektroniczne. Taki słownik w 2006 roku zawiera 252 tysiące (!) słów. Tutaj przedstawiono także wszystkie formy pochodne od podanych słów: odmianę, koniugację itd. I nie donieckiemu renegatowi M. Lewczence, bo przecież z nazwiska jest on niby Ukraińcem, oceniać piękno i siłę ukraińskiego słowa. Światowej sławy uczony Iwan Ohijenko naukowo udowodnił, że język ukraiński — to jasna perła w wieńcu języków świata. Już w IV—VI wieku naszej ery poszedł on w świat samodzielnie. Ale nie regionaliście Lewczence o tym opowiadać. On nawet Konstytucji Ukrainy nie czytał. Inaczej zwróciłby uwagę na artykuł 10 w niej i nie łamałby Ustawy Zasadniczej. M. Lewczenko — to urzędnik państwowy. A znajdźcie na świecie jeszcze urzędnika, który nie znałby języka państwowego. Dlaczego więc ukrainofob M. Lewczenko, a wraz z nim ministrowie i deputowani ludowi, kijowscy urzędnicy na czele z merem Czernoweckim nie znają języka państwowego i, jak wszystko wskazuje, nie pragną znać? Kto dał prawo szowinistom, renegatom, zdrajcom łamać Konstytucję Ukrainy? Jestem przekonany: wszyscy, którzy żądają wprowadzenia drugiego języka państwowego, — to zagorzali wrogowie Ukraińskiego państwa. I trzeba się z nimi obchodzić jak z wrogami. Czy można wymyślić coś bardziej bezsensownego niż słowa szefa regionalistów W. Janukowycza: „Dwa języki — jeden naród”. Dwujęzycznych narodów nie ma! Od obywateli każdego kraju świata wymaga się obowiązkowej znajomości języka państwowego. To na świecie, ale nie na Ukrainie, gdzie rusyfikacja wciąż nabiera tempa. Lewczenkowie otwarcie i agresywnie szerzą ideę wyższości języka i kultury rosyjskiej nad ukraińską, czym głęboko obrażają godność narodową każdego Ukraińca. Kto zaprzeczy słowom wielkiej ukraińskiej poetki Liny Kostenko: „Jeśli na rusyfikacji nie postawić kropki, wtedy te procesy postawią kropkę na nas” („Szliach peremohy”, 30 listopada 2005 r.)?
Maschinelle Übersetzung
Myślę, że dla M. Lewczenki i takich jak on nie będzie zbędne uzupełnienie tego, co powiedział profesor L. Poluha. Zacznę od swojej domowej biblioteki. Na półce mam Słownik ukraińsko-rosyjski w sześciu tomach. Wydanie rozpoczęto w 1953 roku, a zakończono w 1963-cim. Niezmiennym członkiem kolegium redakcyjnego tego sześciotomowego słownika był śp. akademik Maksym Rylski. W słowniku jest 120 000 słów z różnych dziedzin użycia. Odzwierciedla on bogactwo ukraińskiego języka literackiego na przestrzeni wielu stuleci jego istnienia. Takie słowniki są świadectwem równouprawnienia, a nie niższej wartości jednego z języków. Nawiasem mówiąc, M. Lewczence, człowiekowi, myślę, z wyższym wykształceniem, warto wiedzieć, że już w 1908 roku Cesarska Rosyjska Akademia Nauk uznała, choć z pewnym opóźnieniem, status samodzielnego języka dla języka ukraińskiego. Wbrew tym, którzy twierdzili, że jest on odgałęzieniem rosyjskiego. W 1960 roku rozpoczęto wydawanie Ukraińskiej, której zawartość to ponad 134 tysiące słów. Słownik języka ukraińskiego to nie źródło, lecz cały ocean naszego rodzimego, niezrównanie bogatego języka. Od czasu do czasu zaglądam do słownika etymologicznego wydanego w 1982 roku. W tym roku planuje się wydanie szóstego tomu. Słowa wpisane do rejestru tego słownika rozpatrzono z punktu widzenia pochodzenia. Szkoda, że w mojej bibliotece są tylko trzy tomy z pięciu Ukraińskiej encyklopedii literackiej. Pierwszy tom datowano na 1988 rok. Nie wspominam o słowniku wyrazów obcych, politycznym, filozoficznym, pedagogicznym, mitologicznym itd. Wszystkie one zostały wydane w języku ukraińskim i zawierają ogromny zasób informacji naukowej. W tym roku Ukraiński Fundusz Informacji Językowej Narodowej Akademii Nauk Ukrainy wydaje pierwszy tom nowego objaśniającego słownika. W 18 księgach zostanie objaśniona treść już 190 tysięcy słów. Podczas gdy donicki sekretarz rady miejskiej snuł plany, jak
Maschinelle Übersetzung
Mykoła RIABYJ I. FENOMEN JAVO, CZYLI LUDZKIE PIĘKNO JEST NIEPODLEGŁE CZASOWI Była moda, by nazywać siebie nawzajem — dla oszczędności czasu i przestrzeni, jak u Gabrowców — inicjałami, więc JAVO — Jaworiwski Wołodymyr Ołeksandrowycz. Fenomen JAVO ma trzy składniki — człowiek, pisarz, polityk. A jeśli jednym słowem — to jest to osobowość! Nikt lub prawie nikt nie odbiera go neutralnie. Albo go kochają, albo nienawidzą. Więcej oczywiście kocha. Los podarował mi spotkanie z Wołodymyrem Jaworiwskim jeszcze za młodu. Młodzi jesteśmy wszyscy piękni. Przynajmniej tak nam się wydaje. W naszej zaś kompanii, do której należeli jeszcze winniczanie Anatolij Kolisnyczenko, Ołeksa Szerenhowyj, bukowinczyk Dmytro Herasymczuk, którzy zjechali się do Irpieńskiego Domu Twórczości Pisarzy na seminarium twórczej młodzieży, Wołodymyr Jaworiwski był po prostu niesamowicie przystojny. A jeszcze wyróżniał się europejskim sznytem — nie dlatego, że „ociosał się” w Odessie, gdzie studiował na wydziale filologicznym uniwersytetu imienia Miecznikowa, tym bardziej we Lwowie, ówczesnej duchowej stolicy Ukrainy, gdzie pracował w telewizji jako scenarzysta filmowy i wyrobił się w redakcji popularnego czasopisma „Żowteń” (obecnie „Dzwin”). Ten sznyt albo szarm, jak dziś mówią, był mu przypisany od urodzenia. Jak i wszystko inne: swoboda, ostry i pomysłowy umysł, bujny talent literacki, poczucie humoru, umiejętność. To ostatnie — również wrodzony talent. Stało się tak, że pewnego błogosławionego lata byliśmy z nim na Południowym Podolu, czyli na Kryżopolszczyźnie — on w Horodkiwce, a ja w Zabołotnym. Obaj oczywiście pisaliśmy. W „Żowtniu” drukowano moją pierwszą powieść „Bereh”, a ja zasiadłem do drugiej powieści — „Wikna”… A Wołodymyr, który miał już znaczące książki opowiadań i powieści „A jabłuka padajut’…”, zredagowaną przez samego Hryhora Tiutiunnyka, „Hrono styhłoho wynohradu”, publicystyczny zbiór „Kryła, wyhostreni nebom”, zabrał się za swoją pierwszą powieść „Lanciuhowa reakcija”. I oto pewnego dnia przyjechałem do Horodkiwki odwiedzić Wołodymyra. Obok kościoła w środku wsi wesołe młódki powiedziały mi, gdzie znaleźć dom Jaworiwskich. Stał nad pochyłym jarem. Jedno z okien było otwarte, przez nie buchał dym tytoniowy i dobiegało stukanie maszyny do pisania. A kiedy cicho podkradłem się do tego okna, zobaczyłem: na stół wstawiono krzesło, na krzesło — przenośną maszynę, a bujnowłosy Wołodymyr, zacisnąwszy w zębach papierosa, stoi przed ową konstrukcją, która miała mu służyć za biurko czy pulpit, i „szpary” dwoma palcami!.. Od tego, co zobaczyłem, przepełnił mnie do Jaworiwskiego pełen czci szacunek. Zraziła mnie jeszcze pierwsza jego książka „A jabłuka padajut’…” Tutaj, jak u każdego z nas, przeważała tematyka wiejska, ale napisane to było z europejską nutą, tą samą, z jaką Wołodymyr się ubierał, strzygł, zachowywał… Było widać, że Jaworiwski nie próżnował ani na uniwersytecie, ani po nim, studiuje literaturę światową i daje pierwszeństwo szkole europejskiej, którą wyznawał, nawiasem mówiąc, także Mychajło Kociubynśkyj. Czyli już pierwszą książką prozatorską Wołodymyr jakby powiedział, że przychodzi do literatury na poważnie i na długo… Z letniej kuchni wyszła jego matka — Wira Josypiwna, a potem przyszedł na obiad i tata — Ołeksandr Semenowycz, kołchozowy księgowy. Jakbym trafił do tej dobrej rodziny, gdzie tylko na mnie czekali… Zamiast jednego dnia, jak planowałem, pro-
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
gościłem u Jaworiwskich niemal cały tydzień… Po roku napisałem powieść “Wielki letni trójkąt” i “wprowadziłem” do tekstu Mamę Wierę, Wierę Josypiwnę Jaworiwską… A jeszcze zapamiętałem, jak spotkaliśmy się z Wołodymyrem Jaworiwskim po Trzecim Światowym Kongresie Ukraińców, w którym miałem szczęście uczestniczyć; przyszedł na Chreszczatyk, 26 nagrywać swoją audycję “20 minut z Wołodymyrem Jaworiwskim”. A mnie zaprosiła na “Sobotnie spotkanie” Emma Babczuk. Po audycji Wołodymyr zabrał mnie do wsi Peremoha, niegdyś Jadliwki, gdzie kupił chatę-chałupę jeszcze za tych czasów, gdy pracował w czasopiśmie “Witchyzna”. Jeszcze zanim został deputowanym ludowym, za pisarski honorariusz zbudował mniej więcej przyzwoite mieszkanie, nie taki pałac, jak budują obecnie. Rano odprowadził mnie do trasy, zatrzymał pierwszą lepszą okazję — kierowca rozpoznał go, jak rozpoznaje wielu w Ukrainie. Obejrzałem się, wsiadając do auta, Wołodymyr uśmiechnął się i… bardzo przypomniał mi swojego tatę — Ołeksandra Semenowycza… Bardzo przytulnie i pewnie czułem się przy Mamie Wierze i Ołeksandrze Semenowyczu. Tak samo zawsze przytulnie i pewnie jest obok Wołodymyra. Wszystko to najlepsze, co czyni go tak przytulnym i pewnym człowiekiem, odziedziczył po swoich dobrych rodzicach… Ot, jakoś w domowej bibliotece natrafiłem na kilka egzemplarzy popularnego w swoim czasie czasopisma “Radianśka żinka”, gdzie wydrukowano fragmenty powieści Wołodymyra o Tarasie Szewczence, o jego ostatniej próbie znalezienia sobie pary, aby było z kim choć usiąść chleba zjeść… “Zaczepiłem się” o pierwsze zdanie, tak znajome, bo to już czytałem, i nie mogłem odłożyć, dopóki nie dotarłem do ostatniej kropki… Zrozumiałem: “Drugie przyjście” — być może najważniejsza książka Wołodymyra, do której dąży każdy pisarz. Swobodne władanie materiałem, jakby autor żył w tamtej epoce, głębokie przeniknięcie w samotną duszę Kobziarza, myśli Tarasa, ból Tarasa, pachnący język ludowy, bez nadmiernych upiększeń, które czasem spotykały się w “chimerycznych” powieściach, na przykład “Oglądnij się z jesieni”, wyczucie, a nawet przewidywanie nieuchronnych zmian, które mają nastąpić jeszcze za naszej pamięci, ukraiński duch, którego nie ma w eseistycznej powieści o Szewczence “Ukraińskie noce, albo Rodowód geniusza” Jerzego Jędrzejewicza, wielce przychylnego Ukrainie, przeczytanej w przeddzień — przy drugim czytaniu fragmenty powieści o Tarasie Szewczence powiedziały mi, że Wołodymyr Jaworiwski już stał się klasykiem ukraińskiej literatury, chociaż jeszcze i przed tym zasilił szeregi szewczenkowskich laureatów. Ale to — fragmenty, a gdzież powieść?.. Powieść o Szewczence nie została dokończona, bo właśnie wtedy podniosła się wysoka fala narodowo-wyzwoleńczych zmagań, i Wołodymyr Jaworiwski z głową zanurzył się w tę falę, został politykiem… Bo kiedy życie stawia przed wyborem, takie osobowości, jak Wołodymyr Jaworiwski, wybierają to pole działalności, gdzie przyniosą największą korzyść Ukrainie, Ukraińcom. Nie mam najmniejszej wątpliwości w tym, że wybór Wołodymyra pochwaliliby jego rodzice. Przypomnijmy, jak burzliwie wchodził on w politykę, jak w naszej Winnicy, na wielotysięcznych wiecach, wołali: “Wołodymyra Jaworiwskiego — na Prezydenta Ukrainy”, przypomnijmy, jak i czym ryzykował, sprowadzając spod ścian Rady Najwyższej cysternę z paliwem!.. Oczywiście, były i u niego sytuacyjne odchylenia od “właściwej drogi”, spowodowane brakiem doświadczenia w politycznych gierkach, a nie wyrachowaniem, ale on zawsze pozostawał sobą, czyli wierny prawdzie, wierny Ukrainie, wierny ludziom, wierny Bogu… Po pewnej przerwie powrócił do wielkiej polityki i już słyszymy głos Wołodymyra z trybuny Rady Najwyższej. A pisarzem on, właściwie, pozostawał zawsze i obecnie słusznie kieruje Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy. Kto obecnie z mistrzów pióra jest popularniejszy i bardziej autorytatywny od JAWo?.. Po każdej jego audycji w Ukrradio “20 minut z Wołodymyrem Jaworiwskim” przychodzą do niego worki listów-odpowiedzi: w jednych miłość, w innych — wściekłość, nienawiść, a za co?.. Za jedno i to samo — za prawdę!.. Wyszły nowe książki prozy, jak choćby “Wilcza ferma”, publicystyki — “Co my za naród taki?”, na podstawie jego nowej prozy kręcą filmy, a publicystykę cytują niemal codziennie, zatem jest ona aktualna… Sądzę, że i “Drugie przyjście” — powieść o Tarasie Szewczence — Wołodymyr niechybnie dokończy. Wierzę w to!
II. PRÓBA GODNOŚCI Pięć lat temu, po “ludowych zabawach” w Kijowie, gdzie, jak mówią, do Narodowego Domu na 60-lecie Jaworiwskiego niełatwo było się dostać, jubilat przyjechał do Winnicy. Z Wasylem Kobcem, przewodniczącym obwodowego oddziału Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, organizowaliśmy mu wieczór autorski. W sali obwodowego komitetu telewizji i radia ludzie stali w przejściach. Przyszli tu ci, dla których jego twórczość — to cały Wszechświat, niepowtarzalny i nieśmiertelny, niekłamany i nieszczery, Wszechświat, gdzie, mówiąc słowami Mykoły Gogola, przez widzialny śmiech widzimy niewidzialne łzy, a jego społeczna, polityczna działalność — to nadzieja na istotne zmiany w naszym życiu. Mówiono na wieczorze, w szczególności, także o czynniku geograficznym w twórczej biografii naszego jubilata. Składają się na niego cztery miasta, oprócz Kijowa, oczywiście. W Odessie Wołodko Jaworiwski jeszcze jako chłopiec po raz pierwszy przyłączył się do cywilizacji — napił się wody, która w oczy skacze, czyli gazowanej. Stary Szulim, który miał na tej wodzie geszeft, zapytał tekliwskiego kozaka: — Tobie, chłopczyku, jakiej wody? Z syropem czy bez? — Bez, — odpowiedział “chłopczyk”. — Tata jeszcze nie całą kiełbasę sprzedali, żeby kupić cynkowe niecki, rozgiąć i pokryć chatę. — A bez jakiego syropu? — uściślił stary Szulim. — Bez wiśniowego czy bez malinowego? Owo swoje pierwsze przyłączenie do “politekonomii” deputowany ludowy Wołodymyr Jaworiwski przypomniał w naszym parlamencie, pytając z trybuny nieudolnych autorów Kodeksu Ziemnego i samego gwaranta, z czym nasze chłopstwo zmierza w “świetlaną przyszłość” — “bez” działki majątkowej czy “bez” działki ziemnej, czy “bez” obu działek razem?.. W Zaporożu, po ukończeniu Uniwersytetu w Odessie, młodziutki filolog Wołodymyr Jaworiwski po raz pierwszy w życiu zobaczył Dnieproges, o którym czytał u Wołodymyra Sosiury, gdzie za młodu pracował jako betoniarz i jego tata Ołeksandr Semenowycz. Spodziewał się poczuć tu kozacki duch, ale zrozumiał: kozacki duch wywietrzał jeszcze zanim chytry Niemiec zaczął sadzić na Chortycy kartofelki… No, a żeby nie był taki “mądry”, to włożyli w żołnierskie “kirzowce”. We Lwowie na własnym doświadczeniu przekonał się o słuszności przysłowia “Język mój — wróg mój!” Coś nie to “palnął”, kiedy omawiano czyjąś twórczość, gdzieś zaśpiewał strzeleckich pieśni — i już sama Iryna Wilde rozkładała ręce: trzymaj, Wołodiu, język za zębami!.. Za to od razu uznano go za swojego Roman Iwaniuczuk, Nina Biczuja, Roman Kudłyk, Bohdan Stupka, Fedir Stryhun, Jurko Bryłyńskyj i inne lwowskie “duchowieństwo”… I jeszcze tutaj, we Lwowie, Wołodymyr Jaworiwski stał się najmłodszym żyjącym klasykiem ukraińskiej literatury. No, a w naszej Winnicy, która za czasów narodowo-wyzwoleńczych zmagań nie raz była stolicą Ukraińskiej Republiki Ludowej, Wołodymyr Jaworiwski trzydzieści lat temu, w słoneczny majowy dzień, spotkał swój słoneczny los o imieniu Hala… Za każdym razem, bywając u nas, zapala świecę w tym miejscu, gdzie się spotkali…
* * * Niektórzy z dawnych zwolenników Wołodymyra Jaworiwskiego żałują: ot, powiadają, był kiedyś taki ciekawy pisarz, a na nieszczęście poszedł w politykę. Literatura i polityka, oczywiście, to rzeczy niekompatybilne. Literatura zawsze jest w opozycji do władzy. Bo literatura to sposób komunikowania się z Bogiem, a polityka to zniewaga Boga. Bolszewiccy wodzowie i ich następcy, którzy stali się „ojcami narodu” także w niepodległej Ukrainie, nie w słowach, a w praktyce udowodnili, że w polityce nie ma miejsca na moralność. A odstępstwo od moralności to odstępstwo od Bożych przykazań. Polityka, jak widzimy z działań ukraińskich „ojców narodu”, to kombinacja-machinacja z wieloma składnikami, jak znaleźć się na koniu i nie znaleźć się pod koniem, czyli jak zdobyć władzę i utrzymać ją. Najpierwszy składnik to przekupstwo, sprzedajność, bo pieniądze nie śmierdzą i żadnych ideologii nie uznają, to zdrada przyjaciół-znajomych, kolegów, partii, Ojczyzny. Ludzki w literaturze, Wołodymyr Jaworiwski pragnie utwierdzać normy moralne także w polityce. On jest z tych nowoczesnych ukraińskich polityków, dla których słowa wielkiego hetmana Bohdana Chmielnickiego, zwrócone do młodszego syna Jurasia, kiedy przekazywał mu hetmańską buławę na kategoryczne żądanie kozackiej rady, stały się politycznym testamentem na wszystkie czasy: „Nie wywyższaj się, mój synu, szanuj starszych i bądź życzliwy dla towarzyszy, nie lgnij do bogatych i nie lekceważ ubogich, miej równą miłość do wszystkich; trzymaj w sercu bojaźń przed Bogiem i tak, jak ja, bądź wierny przysiędze, bo jeśli złamiesz ją, nieszczęście stanie się ludziom, a kara Boża spadnie na twoją własną głowę”. Takiemu politykowi-pisarzowi, który stale przypominał „ojcom narodu” o moralności, trzeba było zamknąć usta. W jaki sposób? W stary, jak świat, — dziel i rządź!.. „Unieszkodliwiając” Wołodymyra Jaworiwskiego, kuczmistowsko-medwedczukowska władza spróbowała urządzić coś na kształt pisarskiego „GKCzP”… A jaką szaloną agresywno-oszczerczą kampanię rozwinęli przeciwko Jaworiwskiemu, o co tylko go nie oskarżali — nawet
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
po nadzwyczajnym zjeździe NSPU pod gołym niebem, zaledwie sto metrów od pałacu prezydenckiego, kiedy tysiąc pisarzy Ukrainy zdecydowanie wystąpiło za jednością Związku, potwierdziło pełnomocnictwa Przewodniczącego NSPU Wołodymyra Jaworiwskiego. …Podsumowując tę część moich “przedjubileuszowych” rozważań, dochodzisz do wniosku: przy każdej władzy, w każdej sytuacji, która wymagała niemałej osobistej odwagi, Wołodymyr Jaworiwski, w odróżnieniu od wielu swoich kolegów, zarówno pisarzy, jak i polityków, wytrzymuje próbę godności. Człowiekowi, który jest pewny siebie, zna cenę swoich zdolności, nie trzeba pysznić się. Zawsze pozostaje człowiekiem. III. MOTYW TEKLIWSKI Od najwcześniejszych utworów Wołodymyra Jaworiwskiego aż po najnowsze wyraźnie brzmi motyw tekliwski… A jedną z autorskich audycji radiowych “Dwadzieścia minut z Wołodymyrem Jaworiwskim”, które zyskały niemałą popularność, w całości poświęcił rodzinnej Tekliwce. Niedługo po tym zapytałem go: — To co, Wołodymyrze, to już wiekowa tęsknota za rodzinnym krajem, tą ziemią, której błogosławione ciepło poczułeś bosymi stopami jeszcze w dzieciństwie, wyruszając w pierwszą “podróż dookoła świata” od progu do bramy, której rajską piękność na zawsze wchłonęła twoja dusza dziecięcymi oczami?.. Czy protest, krzyk duszy, kiedy zobaczyłeś, uświadomiłeś sobie w całej pełni: katastrofalny los spotkał nie tylko twoją rodzinną Tekliwkę, a prawie wszystkie ukraińskie wsie?.. Dla mnie osobiście istnieją dwie Tekliwki: jedna — literacka, ta, która odziedziczyła typowe cechy sąsiednich wsi — Sawczynego, Marjaniwki, Andrijasziwki, Kisnyci, Dachtaliji, Wilszanki, Horodkiwki, Hołubechego, Hariaczkiwki, Żabokrycza, Krykliwca, mojego rodzinnego Zabołotnego, gdzie tobie w swoim czasie przyszło bywać. Ta literacka Tekliwka będzie żyła tak długo, jak długo ludzie będą czytać prozę artystyczną Wołodymyra Jaworiwskiego — powieści, opowiadania, nowele… A druga Tekliwska — całkiem realna, przez Boga, a dokładniej — przez władzę zapomniana wieś na peryferiach rejonu kryżopilskiego, w głębi, jak lubisz mawiać, południowopodolskich prerii… — Bracie Mykoło, tutaj nie mówi się o pierwszej, drugiej czy trzeciej, a o syntezie tego wszystkiego, o czym teraz wspomniałeś, i nawet o wiele więcej… Bo myślę, że tutaj zadziałała i ta, wymyślona przeze mnie, Tekliwka, która przechodzi z noweli do noweli, z powieści do powieści, z opowiadania do opowiadania… To znaczy wtedy ona była jakaś rozdwojona, wymyślona, taka słodka; mogłem swobodnie przemieszczać ją w czasie, przestrzeni, geograficznie — w centrum Europy, na peryferie, gdziekolwiek i kiedykolwiek… A tutaj nagle stał się jakiś taki, wiesz, wstrząs… ogarnął mnie stan szoku… Przyjechałem na grób ojca… Mój tata, jak wiesz, pochowany jest w Horodkiwce… Traktor zmiażdżył go na burakach, niech będą przeklęte… A już, pokłoniwszy się grobowi ojca, ruszyłem do Tekliwki… Jechałem, wiesz, jakiś taki zmiękczony, romantyczny… wewnętrznym wzrokiem pragnąłem to wszystko ogarnąć, zobaczyć, poczuć… Zawróciłem najpierw na tekliwski cmentarz, do grobu mojego dziadka Josypa… — … matczynego ojca, wspomnianego w pierwszej książce “A jabłka spadają”… — Na tym cmentarzu tylko gdzieniegdzie sieroco wyglądały spomiędzy dzikich zarośli przekrzywione krzyże albo same tylko spróchniałe słupy-paliki… To było pierwsze… A potem — drugie, kiedy wjechałem do wsi i gdzieś po piętnastu-dwudziestu minutach, kiedy auto przejechało z końca w koniec, i tylko chyba jakaś kura przebiegnie drogę czy bez-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «Z ROSY I WODY!», S. 8
Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zarząd główny Towarzystwa, redakcja gazety „Słowo Proświty” serdecznie witają październikowych jubilatów, sławnych Ukraińców, dumę narodu i ulubieńców ludu. Bohatera Ukrainy Stepana CHMARĘ, znanego polityka i działacza społecznego, obrońcę praw człowieka — z okazji 70. rocznicy urodzin. Wieczór jubileuszowy „Drogą do marzenia” odbędzie się 12 października o godzinie 18 w Ukraińskim Domu. domowy zdziczały kot, to znaczy już później, kiedy auto odjechało, z chwastów powoli zaczęli wyłaniać się mężczyźni, nieogoleni, w gumowcach, chociaż dokuczał czerwcowy upał… I właśnie wtedy, bracie Mykoło, nastąpił jakiś taki wewnętrzny wstrząs, jeśli chcesz… Centrum Europy!.. Czarnoziem taki, że można go smarować na chleb!.. A ludzie wegetują — jakby w epoce jaskiniowej… Dalej pomyślałem: Panie, ileż już zajmuję się gazyfikacją!.. Wcześniej — w Switłowodśku, obecnie — w okręgu wyborczym Jaworów, na Lwowszczyźnie, a moi nieszczęśni współmieszkańcy siedzą bez gazu!.. Spróbuję!.. Wtedy tak się „nakręciłem”, że obszedłem wszystkich, od których to zależało… Absolutnie fenomenalny przypadek, kiedy udało się jeszcze w zeszłym roku „wbić” i zapisać w budżecie państwowym 150 tysięcy hrywien na gazyfikację Tekliwki… A jeszcze bardzo się cieszę, że już mogę w każdej chwili usłyszeć w swojej „komórce” głos Tekliwki; tam w jednym domu zainstalowano radiotelefon, już można wezwać i pogotowie ratunkowe itd., otworzyli sklep, którego nie było… To zostało powiedziane w styczniu 2006 roku. A już latem po raz pierwszy pojechałem z Wołodymyrem Jaworiwskim do jego Tekliwki… Witali go tam jak bohatera narodowego. Dziesiątka czy dwie babć, kilku mężczyzn z chlebem i solą, z harmonią zebrali się na wygonie przed ostatnim domem, na podwórku którego wystawiono stoły… Bardzo wzruszająca scena. Do łez… Wołodymyr zaś, sądząc po wyglądzie, wcale nie czuł się bohaterem narodowym, zachowywał się jak swój wśród swoich, tylko tyle, że przez długi czas był nieobecny… Potem, jak jedna rodzina, siedzieli za stołem, on wypytywał, jego wypytywali… Potem — śpiewali te pieśni, które nieodmiennie wspomina się przy takich okazjach i w Horodkiwce, i w moim Zabołotnym… Pieśń jednoczyła jeszcze mocniej… Mimowolnie myślało się: szczęśliwy ten pisarz, szczęśliwy ten polityk, którego ludzie odbierają jako swojego, jako tego, kto jest z ich ciała, z ich krwi… IV. POSŁOWIE Bywało, i dziś bywa, kiedy gdzieś w mojej obecności schodzi na niego rozmowa, mówią mi: „Twój Jaworiwski!” Zdarzało się słyszeć za plecami i takie: „I po co ten Riabyj kręci się wokół Jaworiwskiego?” Wołodymyr, śmiejąc się, radził mi odpowiadać szepczącym w ten sposób: „Daj Boże, koledzy, sam się dziwię, po co ten Jaworiwski kręci się wokół mnie!..” Nie zaprzeczam — mój. Mój w tym sensie, jak go rozumiem, jak odbieram już od czterdziestu lat. Ja — jego, on — mnie… Czterdzieści lat — to także jubileusz. Nie każda ludzka relacja, nie mówię o męskiej przyjaźni, wytrzymuje próbę czasu. A my — jesteśmy przyjaciółmi… Przez czterdzieści lat między nami nie przebiegł żaden czarny kot… Możemy, spotkawszy się gdziekolwiek — na daczy w jego Jadliwce czy w „Dowhaniwej Siczy”, tak nazywamy między sobą ten zakątek, który urządził w kozackim stylu dla twórczych ludzi błyskotliwy artysta Mychajło Wasylowycz Dowhań, mieszkaniec Tulczyna, w malowniczej łące podmiejskiej wsi Kynasziw, gdzie były kiedyś suworowskie reduty, w Horodkiwce czy w Tekliwce, a nawet w samym Kijowie, rozmawiać od wieczora do rana, możemy milczeć, rozumiejąc się nawzajem bez słów, możemy godzinami śpiewać ulubione pieśni, a nasi słuchacze czasem żartują, że jesteśmy „dawno zgrani”, a niektórzy nawet pytają, jaką konserwatorium skończyliśmy… Pieśń dla nas — to święto duszy… Pisząc z przyjemnością ten esej, świadomie unikałem analizy twórczości prozatorskiej Wołodymyra Jaworiwskiego, nie dlatego, że to sprawa krytyków, literaturoznawców, jak choćby Serhij Hreczaniuk, autor przedmowy „W lecącym kole” do trzytomnika „I zatrąbił anioł”. Świadomie unikałem mówienia o tych „nieoczekiwanych i karkołomnych zwrotach” jego losu, o których każdy może przeczytać w przedmowie samego Wołodymyra Jaworiwskiego do jego książki „Wilcza ferma” i tutaj też — słowo Pawła Zahrebelnego o tym błyskotliwym ukraińskim prozaiku („Krynycia”, 2000 rok). Mówię tutaj o swoim, czysto ludzkim odbiorze takiej osobowości jak Wołodymyr Jaworiwski… Na moich oczach powstawały i „Wieczne Kortelisy”, i „Autoportret z wyobraźni”, i „Obejrzyj się z jesieni”, i inne rzeczy… Na moich oczach studenci i wykładowcy Niżyńskiego Instytutu Pedagogicznego, w wypełnionej po brzegi sali, omawiali powieść (pierwszy tom) „Maria z piołunem na końcu wieku”, napisaną po czarnobylskiej katastrofie i przetłumaczoną na wiele języków świata. Była to, moim zdaniem, pierwsza akcja, od której zaczynał Wołodymyr Jaworiwski jako działacz publiczny, polityk-trybun… Na moich oczach odbywały się liczne wiece Ruchu, kiedy uczestnicy skandowali: „Jaworiwskiego — na prezydenta Ukrainy!” Podczas wyborów jeździliśmy z nim do okręgów… Widziałem worki listów — odpowiedzi na audycję radiową „Dwadzieścia minut z Wołodymyrem Jaworiwskim”. Widziałem, jak tłumy ludzi uważały za zaszczyt sfotografować się z „samym Jaworiwskim”, otrzymać od niego autograf choćby na kopercie pocztowej. Komuś od takiej popularności, takiej sławy mogłoby się zakręcić w głowie… A on pozostaje sobą, pozostaje Wołodymyrem Jaworiwskim — bez najmniejszego śladu pychy, która zawsze psuje każdego.
* * * …Widzieliśmy się w Kijowie już po tym, jak w programie radiowym “Dwadzieścia minut z Wołodymyrem Jaworiwskim” wybrzmiał po raz pierwszy cały “serial” audycji na podstawie uporządkowanego przeze mnie dziennika podróży Pawła Chalebskiego “Ukraina — ziemia kozaków”, i zaprosił mnie do swojej Jadliwki, gdzie zastaliśmy jego żonę, artystkę Hałynę Ołeksandriwnę, córkę Łesię, dziennikarkę radiowo-telewizyjną, wnuka Tarasyka i postarzałego psa Zeusa. Kobiety już poszły spać, zasnęły też bociany w gnieździe na słupie (a bociany gnieżdżą się w obejściu dobrych ludzi), a my jeszcze siedzieliśmy pod gruszą-limonką, wspominaliśmy przeróżne przygody w naszym życiu, wspominaliśmy tych, których już z nami nie ma — Hryhora Tiutiunnyka, Dmytra Herasymczuka, Iwana Mykołajczuka, Wołodymyra Iwasiuka… I tak nam było blisko obojgu, że nie chciało się rozchodzić… Wołodymyr z ufnością mówił mi, że tutaj, w kozackiej Jadliwce, na starej daczy, która już wymaga remontu, a ręce wciąż nie dochodzą, chce dopisać powieść “Drugie przyjście” o ostatnich dniach Szewczenki, napisać drugi tom powieści “Maria z piołunem…”, napisać też powieść o tym, jak nowocześni politycy zlekceważyli testament Bohdana, nie wytrzymali próby zwykłej ludzkiej godności… Na nocleg przydzielono mi gabinet, zastawiony książkami, ozdobiony obrazami. Długo nie mogłem zasnąć. Siedziałem przy inkrustowanym stole, nabytym przez Wołodymyra jeszcze we Lwowie. Przy tym stole, tak wygodnym do pracy, z “ery przedkomputerowej”, napisała się większość jego książek… I jeszcze, myślałem dalej, napiszą się — te najważniejsze… Bo gospodarz tego gościnnego domu wkracza w ten wiek, kiedy, według Woltera, dla mądrych nadchodzą żniwa. A jabłka wciąż spadają i spadają… Ruch w Wieczności nie zna zatrzymania. Sierpień-wrzesień r. B. 2007, Winnica. Kłaniamy się Państwu do ziemi za Państwa działania na rzecz dobra i rozkwitu ojczystej Ojczyzny, za hojność i niestrudzenie, za miłość i dobro, zasiane w sercach Ukraińców! Z rosy i wody, od jasnych gwiazd, spod czystych korzeni — na długie lata w zdrowiu i sile!
Maschinelle Übersetzung
Nina HNATIUK
Z inicjatywy Związku Pisarzy dziś w Kijowie rozpoczyna pracę Międzynarodowe Forum Pisarskie „Słowo bez granic”. Zgodę na udział w forum wyraziło 17 mistrzów słowa z różnych krajów. Wśród nich są: Polska, Rosja, Białoruś, Serbia, Słowacja, Bułgaria, Wielka Brytania, Łotwa, Litwa, Japonia i inne. W reprezentacyjnym forum biorą udział nie tylko kierownicy związków twórczych, znani poeci, prozaicy, tłumacze, publicyści z zagranicy, lecz także przewodniczący obwodowych organizacji pisarskich, członkowie Rady i Prezydium NSPU. W programie zgromadzenia: omówienie aktualnych problemów życia literackiego i wydawania książek, sposoby poprawy tłumaczeń, pogłębianie wzajemnych związków między literaturami różnych narodów, spotkania zagranicznych gości ze studentami Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki i NaUKMA, wielki wieczór twórczy 12 października w Narodowej Filharmonii Ukrainy, wycieczka po Kijowie. A także wymiana książek, zapoznawanie się z twórczością siebie nawzajem, prezentacja literatury i sztuki Ukrainy. Zostanie podpisana umowa o współpracy między związkami pisarzy krajów Europy i Azji.
Maschinelle Übersetzung
Romana KOBALCZYŃSKA, starszy pracownik naukowy Muzeum Architektury i Obyczajowości Ludowej NAN Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
14 października 2007 roku w Muzeum Architektury i Obyczajowości Ludowej NAN Ukrainy, w ekspozycji „Zakarpacie”, odbędzie się tradycyjne jesienne święto Pokrowy.
Święto rozpocznie się liturgią w cerkwi św. Pokrowy, uroczystym obchodem cerkwi i poświęceniem wody — godz. 11.00. Po nabożeństwie w cerkwi na placu wystąpią zespoły folklorystyczne: „Kozacka bursa”, „Łemkowie Kijowa”, „Łemkini”, chór „Homin”, dziecięcy zespół folklorystyczny Szkoły Sztuk im. Werykiwskiego oraz zespół kobziarzy i lirników ze wsi Stritewka — godz. 12.20 — 14.00. Pod cerkwią odbędzie się świąteczny jarmark „kermasz”, na którym można kupić ikony, ręczniki, świece, tradycyjne świąteczne upominki. Na czas święta otwarto wystawę „Huculska pocztówka z końca XIX — początku XX w.” z kolekcji znanego kolekcjonera Petra Korpaniuka. Odbędzie się prezentacja albumu-katalogu pocztówek „Mój rodzinny kraj” P. Korpaniuka (chata — z wsi Rozტoki w rejonie międzohirskim obwodu zakarpackiego) — godz. 13.30. Czynna będzie wystawa „Zakarpacka Trójca”. Na Zakarpaciu rozwinięte jest rzemiosło — świecznikarstwo. Miejscowi świecznicy odlewają świece kościelne i domowe, zdobią je malowaniem. Na jarmarku u rzemieślników można kupić świece: bożonarodzeniowe, objawieniowe, gromniczne, wielkanocne, spasowe, weselne, chrzestne.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
lioteka. W 1931 roku podjęto próby założenia księgarni. Bibliotekę w zarodku zlikwidowano, a księgarnię zamknięto. Jej sprzedawcę Suworowa aresztowano”. Taki sam los spotkał „Proświtę” i prośwician w wielu innych miastach i miasteczkach Ukrainy. Niestety, w dawnym parku Woroneża zniszczono („rozbito na kawałki”, według H. Siryka) popiersie T. H. Szewczenki. Ten akt wandalizmu popełnili miejscowi komsomolcy w 1933 roku, kiedy i do tego zakątka ukraińskiej ziemi dotarł Hołodomor. Uderzająca jest historia architektury cerkiewnej Woroneża, której nie poświęcono jeszcze osobnego kompleksowego badania. Historycy sztuki, badacze zabytków architektury i urbanistyki Lewobrzeżnej Ukrainy (Hryhorij Łohwyn, Mychajło Capenko, Wiktor Weczerski) w swoich pracach opisują jedną lub dwie cerkwie Woroneża. A na uwagę zasługują także inne, niewymienione przez nich świątynie. Pierwszą, „która przestała istnieć, podobnie jak parafia” (H. Siryk), była drewniana cerkiew św. Trójcy, wzniesiona na niewielkim piaszczystym wzgórzu przy drodze z miasteczka do wsi Kłyszky. Zezwolenie na jej budowę w 1745 roku wydał metropolita Rafał Zaborowski (1676—1747), a wznosił ją (1779 r.) Hawryło Peszeweć. Prawdopodobnie jest to ten sam woronieżanin, który odmówił dostarczenia materiałów budowlanych na Łuk Triumfalny w Nowogrodzie Siewierskim na cześć przejazdu przez miasto rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II. Parafianie cerkwi św. Trójcy sprzedali ją sąsiedniej parafii św. Mikołaja w celu nadbudowy nad cerkwią św. Mikołaja ołtarza św. Michała. Przez pewien czas główną świątynią Woroneża była drewniana cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej, wzniesiona w 1754 r. Należało do niej do 40 dziesięcin ziemi. Zniszczona przez pożar, została odbudowana w 1825 roku. Jednak za władzy radzieckiej czyhało na nią nowe nieszczęście. W 1922 roku, jak świadczył woroneski krajoznawca D. E. Makarenko, zabrano z niej 1 pud i 14 funtów srebra, 3 srebrne krzyże, 2 srebrne kielichy oraz inne cenne naczynia liturgiczne. Obecnie na tablicy pamiątkowej cerkwi św. Michała czytamy: zabytek z 1652 roku. Jednak nie dotyczy to budynku świątyni, która wznosi się w samym centrum Woroneża. Od 1652 roku znana była drewniana cerkiew. Jej dalsze losy potoczyły się następująco. W 1706 r. kosztem protojereja Hołenkowskiego założono już murowaną świątynię ku czci archaniołów Michała i Gabriela. Jednak ze względu na „niebezpieczeństwo zawalenia” (ponieważ budowano szybko i nieumiejętnie) musiano ją rozebrać. W 1776 r. w tym miejscu założono nową murowaną dwupiętrową świątynię kosztem braci Matwija i Andrija Chołodowyczów. Na dolnym piętrze znajdowała się ciepła cerkiew z ołtarzem św. Mikołaja i wielkiej męczennicy Barbary — ta cer-
Maschinelle Übersetzung
Wiktor TERŁECKIJ, pisarz, przewodniczący Szostkińskiej organizacji miejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” W niedalekiej przeszłości ukraińskie i niektóre rosyjskie informatory encyklopedyczne donosiły: już od XII wieku na Ukrainie znane jest miasto Woroniż (obecnie osiedle typu miejskiego w rejonie szostkińskim obwodu sumskiego). Pierwsza wzmianka o nim datowana jest na 1177 rok. Lecz oto w 1977 roku wydawnictwo uniwersyteckie w rosyjskim Woroneżu, założonym w 1586 roku, wydało książkę W. P. Zagorowskiego „O driewniem Woronieże i słowie Woronież”. W niej autor wysunął hipotezę o istnieniu na Rusi trzech Woroniżów. I kiedy mowa o 1177 roku, to według Zagorowskiego chodzi o osadę w granicach Księstwa Riazańskiego. Historyk nawet kategorycznie twierdził: „Umieszczenie tego kronikarskiego Woroniża w rejonie obecnego osiedla Woroniż w obwodzie sumskim Ukraińskiej SRR nie pozwala ani geografia, ani logika. …Doszliśmy do wniosku lub przynajmniej do wysoce prawdopodobnego przypuszczenia, że nazwa Woroniż została przeniesiona w dorzecze Donu spod Czernihowa. Pod Czernihowem znajdowało się w epoce Rusi Kijowskiej i zachowało się do dziś miasteczko Woroniż”. Zatem istniał Woroniż na ukraińskiej ziemi w głębokiej starożytności jeszcze przed kronikarską wzmianką z 1177 roku. A co myślą o tym ukraińscy badacze? Otwórzmy „Kronikę ruską” (Kijów, „Dnipro”, 1990), którą według spisu ipatijewskiego przetłumaczył Łeonid Machnoweć. Na 323 stronie czytamy: „W roku 6685 (1177). Riazanie wtedy.., pojechawszy do (grodu?) Woroniża, …pochwycili go (Jaropełka Rościsławowicza — W. T.) sami i przywiedli go, Jaropełka, do Włodzimierza. I wsadzili go tamże do więzienia”. A w indeksie geograficzno-archeologiczno-etnograficznym tego wydania (s. 545) znajdujemy wyjaśnienie, że „Woroniż” to „miejscowość w górnym biegu Woroneża (lewy dopływ Donu); obecnie — płn.-wsch. część obwodu lipieckiego i płn.-zach. część obwodu tambowskiego RFSRR”. Czyli komentatorzy „Kroniki ruskiej” w istocie zgodzili się z twierdzeniem wspomnianego W. P. Zagorowskiego. Mimo wszystko w 1977 roku mieszkańcy Woroniża na Sumszczyźnie obchodzili jego 800-lecie, a we wrześniu tego roku — 830-lecie. Pewną podstawą do tego stała się praca miejscowego woroniżskiego historyka, krajoznawcy, archeologa i literaturoznawcy I. S. Abramowa (1874—1960) „Kronikarski Woroniż na Czernihowszczyźnie”, wydrukowana w „Zbiorze jubileuszowym ku czci akademika D. I. Bahalija” (Kijów, 1927). O istnieniu Woroniża jeszcze za czasów najazdu tatarskiego twierdził pisarz z tego samego osiedla Wasyl Iwaszczenko (1887—1974). „Zasieki, częstokoły, zwały, tajne głębokie doły zewsząd blokowały podejścia do Woroniża, aby napastnicy nie mieli możliwości niezauważenie napaść na osiedle. Miejscami do zwałów tuliły się wieże strażnicze, a na wierzchołkach potężnych drzew były urządzone gniazda dla strażników” — czytam w jego powieści „Za rzeką, za Desną” (Kijów, „Mołodź”, 1974). Szczególnie zagłębiał się w historię starożytnego Woroniża jego rodak Pantełejmon Kulisz. W powieści „Michaił Czarnyszienko, ili Małorosija wosiemdiesiat liet nazad” pisał, że „Woroniż był położony nieco bardziej na południe, ku Królewcowi, i otoczony ze wszystkich stron gęstymi lasami, które jednak nie obroniły go przed najazdem różnych partii… Doświadczywszy kilku zniszczeń, woroniżanie, których wtedy było nie tak jeszcze wielu jak obecnie, postanowili przenieść swoje domostwa na półwysep leżący od nich na północ i, umocniwszy się na nim, odparli nie raz najazdy drapieżników”. Twierdzenia P. Kulisza i W. Iwaszczenki o starodawności bliskiej im osady miały swoje podstawy. Badania archeologiczne przeprowadzone tutaj potwierdziły to. W pobliżu Woroniża znaleziono krzemienne narzędzia pracy z epoki późnego paleolitu (15 tys. lat temu), odkryto osady z epoki brązu, czasów scytyjskich oraz słowiańskie z VII—VIII w., a także staroruski kurhanowy cmentarz. Na początku XVII w. na miejscu starożytnego Woroniża powstało nowe osiedle, zachowując starą nazwę. Przez nie z Putywla, Głuchowa na Nowogród Siewierski, Starodub i w odwrotnym kierunku przebiegały szlaki handlowe. Miasteczkiem sotennym, które wchodziło w skład pułku nieżyńskiego, Woroniż stał się w 1654 roku. Historię tej sotni, która zajmowała przestrzeń między Desną a jej dopływami — Szostką i Osmianią (Esmanią), podaje znany historyk Lewobrzeża O. M. Łazarewski w pracy „Opisanie Staroj Małorosii (Nieżinskij połk)”, która ukazała się drukiem w Kijowie w 1893 roku. Ciekawostką jest, że w 1876 roku brał on ślub w woroniżskiej cerkwi św. Michała z córką miejscowego emerytowanego porucznika Mykoły Szramczenki, Hanną. Ród Szramczenków jest starodawny, kozacki. Ziomek P. O. Kulisza, literat-emigrant z Kanady Hryćko Syryk w pamiętnikach „Pod słońcem wyzutych z praw” uważa, że „w bohaterach utworu „Czarna rada” — w starym Szramie i jego synu Piotrze pisarz opisał swoich woroniżców — Szramczenków”. Dodam, że pierwotna nazwa powieści Kulisza to „Sotnik Szramko i jego synowie”. Niektórzy członkowie tego rodu pozostawili wyraźny ślad w naszej historii. Brat Hanny, Ołeksandr (1859—1925), wyróżnił się jako etnograf, zbieracz i badacz ukraińskiego folkloru. Był redaktorem „Ukraińskiego zbioru etnograficznego”, redaktorem odpowiedzialnym czasopisma „Ukraina”, pracował jako uczony sekretarz biblioteki Wszechukraińskiej Akademii Nauk. Inny brat żony O. M. Łazarewskiego, Ołeksij, który zmarł w 33. roku życia, był redaktorem nieoficjalnej części „Czernigowskich gubernskich wiedomostiej”. Należy wspomnieć córkę małżeństwa Łazarewskich, Katerynę, niestrudzoną utalentowaną badaczkę, zwolnioną w 1933 roku z Wszechukraińskiej Akademii Nauk. „Ciężko sobie wyobrazić — pisała historyk Natalia Połońska-Wasylenko — tę zniewagę, którą okazała komisja do spraw „czystki” w stosunku do tej przez wszystkich szanowanej kobiety”. Warto również wspomnieć, że kozaczki z Woroniża zostawały żonami wielu znanych osób. Wasyl Wasylowycz Koczubej (1829—1878) ożenił się z Marią z rodu woroniżskich Drahnewyczów. Drugą żoną nakaznego hetmana Ukrainy Pawła Połubotka została Hanna — córka woroniżskiego Cerkiew św. Michała
Cerkiew św. Michała w osiedlu typu miejskiego Woroneż. Panorama z brzegu rzeki Osoty sotnika Romana Łazarewicza (Łazarenki). Ten ostatni opuścił z rodziną miasteczko na początku listopada 1708 roku, nie witając Piotra I, gdy car zmierzał przez Woroneż do Głuchowa. Działania karne Piotra I dotknęły także mieszkańców Woroneża wraz z Pawłem Połubotkiem w 1723 roku. Car wezwał do Petersburga sędziego generalnego Iwana Czarnysza oraz pisarza generalnego Semena Sawycza, którzy skonali na obczyźnie, tak jak ich hetman. Semen Sawycz był synem woroneskiego sotnika Sawy Prokopowicza (od imienia ojca otrzymał nazwisko). A Iwan Czarnysz miał w Woroneżu majątek. Historyk sztuki M. Capenko w książce “Po rawninam Diesny i Sejma” pisze: “Z literatury wiadomo, że mieszkający w tej wsi na przełomie XVII i XVIII wieku pułkownik Czarnysz tak bardzo czcił pamięć Bohdana Chmielnickiego, że zbudował swoją posiadłość — dom mieszkalny i inne budynki — dokładnie tak, jak było to w majątku Chmielnickiego we wsi Subotów (na prawym brzegu Dniepru). Jak było naprawdę — sprawdzić nie sposób, gdyż ani ta, ani druga posiadłość się nie zachowały”. Nie zachowała się ani posiadłość Iwana Czarnysza, ani wiele innych rzeczy. Dlatego Pantelejmon Kulisz we wspomnianej powieści “Michaiło Czarnyszienko, ili Małorossija wosiemdiesiat liet nazad” z głębokim smutkiem wyrzucał swoim współmieszkańcom, wiedząc o zniszczeniu twierdzy Woroneż: “Lecz gdzie teraz te bramy i ta interesująca pod względem formy wieża?.. Was, szanowni rodacy moi, muszę upomnieć za zniszczenie tej zaszczytnej starożytności… Rozbierając te kamienie, wyrywaliście najbardziej wymowne karty z historii swoich przodków”. Do niedawna stał w samym centrum Woroneża dom Szramczenków, żarliwych ukraińskich patriotów. Przekazuje się, że drzwi budynku, bramy posiadłości zdobił ukraiński ornament oraz wizerunek sławnego kozaka Mamaja. Tutaj mieścił się miejscowy dom kultury. Dobrze pamiętam, jak 9 września 1989 roku odbywało się w nim uczczenie pamięci P. O. Kulisza z okazji 170. rocznicy urodzin. Teraz i tego domu, świadka sławnej przeszłości, nie ma… Nie zgrzeszyłem przeciwko prawdzie, nazywając dom Szramczenków “świadkiem sławnej przeszłości”. Wspomniany już Hryćko Siryk w innej książce “Woronizh ta joho okolyci” (Toronto, 1989) twierdził: “Posiadłość Szramów-Szramczenków sięgała szerokości około 50 metrów… W jednym z budynków mieściła się woroneska Proświta i miasteczkowa bib- Budynek (według podań) czy to Liszczyńskich, czy to Zaruckich. Z czasem — szkoła parafialna
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
kwa, w której, według wspomnień samego P. O. Kulisza, on „uczył się u diaka Ondrija”. Istnieje kilka wersji dotyczących imienia budowniczego tej unikalnej świątyni. Moim zdaniem należy posłuchać opinii znanego historyka architektury Wiktora Wecherskiego: budowla „powtarza cerkiew Pokrowską w Kijowie z 1772 r., co daje podstawy przypuszczać autorstwo wybitnego kijowskiego architekta Iwana Hryhorowicza-Barskiego, chociaż dokumentalnych potwierdzeń jego autorstwa w odniesieniu do cerkwi w Woroneżu nie znaleziono”. M. I. Chołodowycz wznosił także murowaną cerkiew Przemienienia Pańskiego na miejscu drewnianej (1797 r., według innych danych — 1783 r., a poświęcona — w 1791 roku), jednak doprowadzić sprawy do końca nie zdążył. Zapisał ją do budować swojemu krewnemu Mychajłowi Szramczence, darując mu połowę swojego majątku. Jednobańny zabytek późnego baroku wzniósł się na wzniesieniu lewego brzegu rzeki Osoty. Była to pierwsza zaukrainizowana przez ojca Smyczka cerkiew w Woroneżu (potem taką samą stała się Pokrowska). Niestety, z czasem nastały zmiany. Dzisiaj zarówno cerkiew Przemienienia Pańskiego, jak i cerkiew św. Michała są podporządkowane Patriarchatowi Moskiewskiemu. Dobry znawca historii Woroneża i jego okolic Hryćko Siryk wspominał, jak działo się to na początku ubiegłego wieku: „Mykoła Liferenko-Horoch podczas ogłoszenia anatemy na kozackiego hetmana Mazepę w woroneskiej cerkwi św. Spasa publicznie zaprotestował. Podniósłszy złoty krzyż, który podarował hetman Mazepa cerkwi św. Spasa, pop zaczął wygłaszać: — Anatema zdrajcy naszego cara-batuszki. Mykoła wystąpił przed modlących się w cerkwi i głośno zaprzeczył: — Ty sam, kudłaty kacapie, anatema! Nam hetman krzyż podarował z łaski swojej do Boga i do nas, grzesznych, a ty nim naszego dobroczyńcę przeklinasz. Anatema tobie i tym, którzy cię do nas przysłali! Zanim Mykoła przyszedł pieszo z Woroneża na Pyroszczynę, czekał już na niego żandarm na koniu. Powrócił Mykoła na Pyroszczynę wyczerpany i chory gdzieś w 1920 lub 1921 roku, a w 1926 roku w rozkwicie lat odszedł w lepszy świat do swoich dumnych przodków”. 1854 rokiem datują cerkiew św. Pokrowy. W 1895 roku przebudował ją znany przedsiębiorca, mecenas Mykoła Tereszczenko. W 1929 r. sowchoz im. Petrowskiego „rozkułaczył” ją i przebudował na klub cukrowników. W północno-wschodniej części wału fortecznego Woroneża znajduje się cerkiew św. Przeczystej, którą zbudował ród Mykłaszewskich. W 1931 r. zamknięto ją rzekomo „na żądanie” mieszkańców Woroneża. Pod tym ateistyczno-bezduchowym aktem zmuszono do podpisania się nawet uczniów młodszych klas. W latach 1935—1936 świątynię rozebrano, cegłę sprzedano. Przekopano nawet fundamenty cerkwi i mauzoleum pod nią. „Władza Rad, — wspominał Hryćko Siryk, — powyrzucała doczesne szczątki mieszkańców Woroneża, którzy swoim rozumem i pracą zbudowali kiedyś cerkiew”. Jak świadczy „Alfawitnyj spisok cerkwiej Czernigowskoj jeparchii”, ułożony przez E. A. Kornouchowa („Trudy czernigowskoj gubiernskoj archiwnoj komissii”. Wyd. 7, 1906—1908), ostatnią zbudowaną w Woroneżu cerkwią na miejscu drewnianej (1804 r.), choć są dane, że był to 1769 r. — stała się cerkiew Trzech Świętych. Przekazują, że była to „dokładna” kopia soboru św. Włodzimierza w Kijowie, a wzniesiono ją na cześć świętych Bazylego, Grzegorza i Jana. Zbudowali ją na własny koszt Iwaszczenkowie i Kulisze. Szczególnie ciekawa jest ona tym, że 27 lipca (8 sierpnia) 1819 roku, następnego dnia po narodzinach, tutaj ochrzczono Pantelejmona Kulisza. Cerkiew Trzech Świętych stała się ostatnią zburzoną świątynią w Woroneżu, jeszcze przed niemiecką okupacją miasteczka w 1941 roku. …15 września tego roku do Woroneża na świętowanie 830-lecia zjechali się znani urodzeni w tej dawnej osadzie oraz honorowi goście: M. S. Diadenko, uczony sekretarz Komitetu ds. Nagród Państwowych Ukrainy w dziedzinie nauki i techniki; W. M. Kowalenko, akademik, dyrektor Instytutu Naukowo-Badawczego Kardiologii im. M. D. Strażeska; L. P. Kuprasz, doktor nauk medycznych z Instytutu Gerontologii; T. W. Szpyczak, kandydat nauk chemicznych, kierownik katedry Charkowskiego Instytutu Farmaceutycznego, pisarz, badacz życia i twórczości Pantelejmona Kulisza i inni. Witali ich przewodniczący rady osiedlowej Wałerij Jastriebow, przewodniczący Szostkinskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wiktor Synehub, przewodniczący Szostkinskiej Rady Rejonowej Iwan Doncow. Program świętowania rocznicy Woroneża był wypełniony treściwymi wydarzeniami: odwiedzenie Szostkinskiej Biblioteki Rejonowej, znajdującej się w osiedlu; muzeum kultury osiedla; Woroneskiej Szkoły Ogólnokształcącej im. P. Kulisza, gdzie pasjonującą wycieczkę przeprowadzili uczniowie; wysokiej klasy koncert i serdeczne spotkanie gości z mieszkańcami Woroneża… Zatem godnie uczczono jubileusz Woroneża, choć wiek jego jest znacznie zaniżony, bo odepchnięto się od kronikarskiej wzmianki z 1177 roku, która nie dotyczy ukraińskiego osiedla. Nasz Woroneż jest o wiele starszy niż riazański. Czyż nie warto byłoby nam wczytać się głębiej w „Księgę Welesa”, gdzie dzisiejszy ukraiński Woroneż nazywał się Worożeńcem?.. Cerkiew Przemienienia Pańskiego w osiedlu typu miejskiego Woroneż. Zwrócona wspólnocie cerkiewnej w latach 1990. Odrestaurowana w 2004 r.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «MAŁE MIASTA UKRAINY», S. 10
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
Kiedy Czernihów dopiero co obchodził 1100-lecie pierwszej wzmianki kronikarskiej o mieście, książęcy Lubecz obchodził taką samą datę, ale dokładnie o 25 lat wcześniejszą. Oczywiście te dawne miasta mają o wiele głębszą, bogatszą historię, ale mimo wszystko pierwsza wzmianka pisemna jest ważna. Obie wzmianki są związane z kijowskim księciem Olegiem, założycielem dynastii Rurykowiczów. Czernihów wspomniano w traktacie Olega z Bizancjum w 907 roku, kiedy po zwycięskiej wyprawie na stolicę imperium książę zobowiązał Bizantyńczyków do płacenia daniny „na Kijów, Czernihów, Perejasław, Lubecz i inne miasta”. Jak widzimy, Lubecz był już w pierwszej czwórce staroruskich
Góra Zamkowa. Pomnik ku czci 900-lecia pierwszego zjazdu książąt miast. Ale jeszcze pod rokiem 882 kronika donosi, że kiedy Oleg ze swoją wareską drużyną szedł władać Kijowem, to po drodze „zajął Smoleńsk i Lubecz oraz posadził tam swoich książąt”. W kohorcie wybitnych postaci historycznych lubeczan szczególnie wyróżniają się dwie. Po śmierci wielkiego księcia kijowskiego Igora na tron wstąpił syn jego i księżnej Olgi Światosław. Ten wojowniczy książę, który całe życie spędził na wyprawach, ożenił się z lubeczanką Małuszą. Młoda księżna była szlachetnego rodu, według niektórych źródeł jej ojciec był lubeckim księciem. Z małżeństwa Światosława i Małuszy urodził się przyszły Włodzimierz Wielki, Chrzciciel Rusi. Jeszcze jedna wybitna postać historyczna z Lubecza — święty Antoni Pieczerski (983—1073), założyciel Ławry Pieczerskiej w Kijowie, monasteru św. Eliasza w Czernihowie z jego słynnymi pieczarami Antoniego oraz założyciel mnichostwa na Rusi.
W Lubeczu władał, zanim zasiadł na kijowskim tronie, Włodzimierz Monomach, prawnuk Włodzimierza Wielkiego i wnuk Jarosława Mądrego. Na wysokiej Górze Zamkowej stał jego pałac, był usytuowany książęcy gród. Badania ustaliły, że działał w nim system wodociągowy. Góra Zamkowa zachowała się do dziś. I obecnie zachwyca rozmiarami, a była, według twierdzeń uczonych, jeszcze o 8 metrów wyższa. Z Góry Zamkowej otwiera się zdumiewający widok na Dniepr, bezkresne łęgi i zagajniki, sąsiednią Białoruś, która jest całkiem blisko, za rzeką. Na Górze Zamkowej 10 lat temu ustawiono pomnik ku czci 900-lecia pierwszego ogólnoruskiego zjazdu książąt. Ze sławnej epoki książęcej w dzisiejszym Lubeczu pozostało niewiele. Oprócz Góry Zamkowej są to pieczary Antoniego. Są one mniejsze niż w Czernihowie. Są jeszcze zabytki epoki kozackiej, wśród nich — pozostałości kamienicy hetmana Połubotka. Inny zabytek — cerkiew Przemienienia Pańskiego z początku XIX wieku, która znajduje się w samym centrum miasta. Została niedawno odrestaurowana, obecnie jest to czynna świątynia. Najnowsza historia miasta nie jest mniej dramatyczna. Właśnie tutaj, pod Lubeczem, na Dnieprze, we wrześniu 1943 roku trwały krwawe walki. Zaledwie wyzwolono od faszystów Czernihów i sam Lubecz, radzieckie kierownictwo, lekceważąc prawa wojny i zdrowy rozsądek, postawiło zadanie natychmiastowego forsowania Dniepru, aby w ciągu kilku tygodni, a dokładniej — do rocznicy Rewolucji Październikowej, zdobyć Kijów. Na Dniepr rzucono setki tysięcy żołnierzy, głównie rekrutów ze świeżo wyzwolonych obwodów Ukrainy, niewyszkolonych, nieostrzelanych, przy braku broni, a nawet umundurowania. Tysiące młodziutkich żołnierzy poległo tutaj, na Dnieprze, większość — w swojej pierwszej bitwie. Mówią,
Cerkiew Przemienienia Pańskiego
Jest co wspominać, patrząc na siwy Dniepr, weteranowi wojny lubeczaninowi Hryhorijowi Mekszunowi rzeka była czarna od trupów i czerwona od krwi. …Dzisiaj Lubecz to osiedle typu miejskiego w rejonie riptyńskim obwodu czernihowskiego, 30 kilometrów od centrum obwodowego. Żyje i przetrwa, jak cała wiejska Ukraina — ciężko, z licznymi problemami społecznymi. Swoją sławną historię lubeczanie znają i szanują. Oto teraz przeprowadza się do bardziej przestronnego pomieszczenia miejscowe muzeum krajoznawcze. Prawda, jest ono dość ubogie pod względem wystroju, właściwie to nie profesjonalna placówka państwowa, a społeczna. Są problemy z restauracją i zachowaniem zabytków historii. Wszystko to jest bardzo przykre na tle przebogatej historii książęcego miasta. Lubeczanie marzą o otwarciu w mieście filii Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Czernihów starożytny”, aby postawić wszystko na naukowej, państwowej podstawie. Całkiem rozsądny pomysł, który z jakiegoś powodu nie znajduje wsparcia w gabinetach władzy. To znaczy, można by połączyć turystykę historyczną z wypoczynkiem, uzdrowiskiem. Inwestorzy też tylko się przyglądają. A Lubecz czeka i zaprasza do dotknięcia naszej przebogatej historii.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
znaczenie? Tylko w wiecznym zbliżaniu się do niej, w pojmowaniu istotnych sił „ja” — sens ludzkiego życia. Oprócz tego Maeterlinck napisze jeszcze 10 sztuk, 17 esejów i książkę wspomnień, ale nie dorównają one poprzednim utworom. Będą ciekawe odkrycia, dramaty-pamflety (takie jak „Burmistrz ze Stilmonde”, „Sól życia”, oba — 1919), nawet farsy („Cud świętego Antoniego”, 1903; „Betrikeel”, 1929), będzie powrót do wczesnego teatru („Księżniczka Izabella”, 1935), będzie światowe uznanie i Nagroda Nobla w 1911 roku, tytuł hrabiego i godność akademika w Belgii i Francji, zamorskie podróże, czarująca posiadłość Orlamonde koło Nicei. Będzie praca społeczno-polityczna, skierowana na zakończenie I wojny światowej. Jednak nowe dramaty prawie nie będą wystawiane, w esejach wzmocnią się sprzeczności między wczesnymi koncepcjami a późnymi poglądami. Co więcej, nadejdzie czas nowych literackich upodobań i kierunków, do których pisarz się nie dostosował. Jednocześnie będzie to czas spóźnionej recepcji jego wcześniejszych utworów. Właśnie wtedy chętnie tłumaczono Maeterlincka także na Ukrainie. Poszczególne dramaty odtworzyli Łesia Ukrainka („Nieuchronna”, 1901), J. Tymczenko („Ślepcy”, 1909; „Nieproszony gość”, „Wewnątrz”, „Niebieski ptak”, 1918), M. Zahirna („Monna Vanna”, 1907), N. Kobryńska („Sinobrody i Ariadna”, 1913), M. Antoniuk („Nieproszony gość”, 1918), P. Dołyna oraz W. Milajew („Cud świętego Antoniego”, 1919). Twórczością dramaturga zachwycali się także I. Franko, O. Kobylańska, W. Stefanyk, M. Kociubynski, krytykował szereg wierszy ze zbioru „Cieplarnie” I. Neczuj-Łewycki. Przekład tych utworów miał znaczący wpływ na ukraiński proces literacki końca XIX — początku XX w. W Ukraińskiej SRR „Niebieskiego ptaka” tłumaczyli M. Rylski i N. Andrianowa (1965), ale utwór nie ukazał się jako osobne wydanie. Dopiero w 1997 roku w wydawnictwie „Kotygoroszko” opublikowano kalkowany przekład S. Hryciuka „Niebieskiego ptaka” z rosyjskiego (według wersji M. Lubimowa), niestety wprowadzony nawet do szkolnych chrestomatii. Do dramaturgii Maeterlincka zwracali się w badaniach literaturoznawczych I. Franko, Łesia Ukrainka, O. Biłecki, M. Fricze, M. Rylski, K. Szachowa, J. Krawiec i inni. Dramaty wprowadzono do programu literatury obcej w szkołach średnich i wyższych. W tym roku godnym uczczeniem 145-lecia pisarza stało się komentowane wydanie jego wybranych utworów dramatycznych („Ślepcy”, „Peleas i Melisanda”, „Ariadna i Sinobrody”, „Niebieski ptak”) w Uniwersyteckim Wydawnictwie „Pulsary”. W ostatnich utworach Maeterlincka wzmacnia się wpływ okultyzmu i mistycyzmu. Na kilka lat przed śmiercią w eseju „Klepsydra” (1936) pisarz podsumuje swoje życiowe credo: „Jedyna modlitwa, która ma sens, to namiętne badanie Nieznanego”. To niestrudzone badanie prowadził przez całe życie, aby wreszcie, po długiej ewolucji od „tragicznego optymizmu” do optymizmu prawdziwego, potwierdzić: „Radujmy się z okazji istnienia w tym niepoznawalnym wszechświecie. I zauważmy: cokolwiek stanie się z nim czy z nami, zawsze będziemy jego częścią”. Z takimi myślami 6 maja 1949 roku pisarz odszedł za wieczną granicę… Odszedł, ale pozostał w swoich utworach, właściwie tym samym Niebieskim ptakiem, który do dziś na skrzydłach czystej sztuki niesie czytelników ku wyżynom i głębinom niepojętego ludzkiego „ja”.
Maschinelle Übersetzung
Dmytro CZYSTIAK. Nieznany. Nierozpoznany. Właśnie takie epitety przychodzą na myśl, gdy tylko mowa schodzi na tego artystę. I chociaż minęło 145 lat od jego narodzin, i chociaż twórczości Maeterlincka poświęcono tysiące rozpraw, a jego sztuki wystawiane są w teatrach całego świata, dorobek wydawany jest w imponujących nakładach. Doprawdy nie wiadomo, kim on jest i gdzie kryje się tajemnica jego nieprzemijającego talentu. Owszem, Maeterlinck to światowej sławy dramaturg, poeta, eseista, tłumacz, a także przyrodnik-badacz „Życia pszczół” i „Życia mrówek”, bokser, który walczył na pięści z mistrzem świata Georges’em Carpentierem, mistyk-mieszkaniec opactwa Saint-Wandrille w Normandii, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury z 1911 roku oraz pszczelarz na paryskich przedmieściach… Ale przede wszystkim – Artysta, który przeszedł długą i pouczającą drogę od „tragicznego optymizmu” do optymizmu prawdziwego. Mam nadzieję, że moje krótkie wspomnienie zachęci Państwa do odkrycia lub przeczytania na nowo tego niezapomnianego pisarza. Zatem, Maurice Maeterlinck urodził się 29 sierpnia 1862 roku w belgijskim mieście Gandawa w francuskojęzycznej konserwatywnej rodzinie adwokatów z dziada pradziada. Ojciec pisarza, Polydore, pozostawił synowi w spadku, oprócz kancelarii adwokackiej, zamiłowanie do uprawy warzyw i owoców (imieniem Polydore’a Maeterlincka nazwano jedną z odmian brzoskwini). W 1874 roku młodzieniec wstępuje do gandawskiego kolegium jezuickiego Saint-Barbe. Zauważmy: kolegium było alma mater belgijskiego symbolizmu. Wśród jego absolwentów są „starsi” Georges Rodenbach i Émile Verhaeren, a także „młodsi” Maurice Maeterlinck i Charles Van Lerberghe. Właśnie ta czwórka literatów z miasta Gandawy ukształtowała oblicze nowego kierunku literackiego. Literatura Belgii końca XIX wieku to zjawisko polistylistyczne: są tu parnasisci i naturaliści wokół czasopisma „Młoda Belgia” pod wodzą M. Wallera i A. Girauda, i neorealiści na czele z E. Picardem i czasopismem „Sztuka Współczesna”, i ośrodek symbolistyczny z organem drukowanym „Wallonia” pod redakcją A. Mockela. Takie rozmaitość stylów wyznaczyła liczne wpływy artystyczne. Oczywiście, trudno przecenić wpływ na twórczość Maeterlincka francuskich mistrzów – Ch. Baudelaire’a, A. Rimbauda, P. Verlaine’a, Ph. de Villiers de l’Isle-Adama, a zwłaszcza S. Mallarmégo. Ogólnie rzecz biorąc, integruje on filozoficzno-estetyczny paradygmat francuskich symbolistów, stosuje język ewokatywno-sugestywny, kultywuje metafizykę jako nastrój umysłu, a jego poetyka wyzwala sferę zmysłową, emocjonalno-intuicyjną. A jednak dla Maeterlincka charakterystyczne jest głębsze przeniknięcie do „pogrzebanej świątyni” irracjonalnego, a także przeżycia mistyczne, niezbyt właściwe poetyce Mallarmégo. Nawet samo pojęcie „symbol” jest dla Maeterlincka szczególne. Właściwie wyróżnia on dwa jego rodzaje: „Natura pierwszego jest abstrakcyjna,
Maschinelle Übersetzung
W przeważającej większości z nas nazwisko belgijskiego pisarza Maurycego Maeterlincka kojarzy się z „Błękitnym ptakiem”. Właśnie ta feeria laureata Nagrody Nobla jest studiowana na ukraińskich uczelniach wyższych, a utwór ten wprowadzono do szkolnych chrestomatii. I choć twórczość światowej sławy dramaturga, poety, eseisty i tłumacza miała znaczny wpływ na ukraiński proces literacki przełomu XIX i XX wieku, dziś jest niesłusznie zapomniana. Z okazji 145-lecia urodzin klasyka literatury światowej Uniwersyteckie Wydawnictwo „Pulsari” (Kijów) wydało książkę, w której znalazły się jego dramaty „Ślepi”, „Péléas i Mélisanda”, „Ariadna i Sinobrody” oraz feeria „Błękitny ptak”. Przekładu z języka francuskiego dokonał Dmytro Chystiak. Napisał on także przedmowę i obszerne komentarze do tych utworów dramatycznych. Książkę zilustrowała młoda, utalentowana artystka Kateryna Miszczuk.
jego zadaniem jest przedstawienie wszechświata w abstrakcjach. […] Drugi rodzaj — raczej podświadomy, istnieje poza poetą, […] nawet poza myślą”. Właśnie z pierwszym rodzajem (w istocie alegorią) dramaturg wiąże poetykę w kulturach łacińskich (zatem także we francuskiej). Jednak technika alegorii to działanie rozumowe, a korzenie symbolu tkwią w intuicyjnym poznaniu, w głębinach podświadomości, „metafizycznym” (A. Mokel), w mitycznej pierwotności zbiorowej nieświadomości, która zostaje zasugerowana w dramaturgii Maeterlincka. Oprócz kilku publikacji w periodykach z 1889 roku, w paryskim wydawnictwie „Vanier” ukazał się drukiem pierwszy zbiór poezji Maeterlincka — „Szklarnie”. Co ciekawe, w nim obraz jest motorem nie tylko działania, zbudowanego na grze analogii, lecz także formy wiersza — utwory rymowane stoją tu obok wierszy wolnych (verlibrów). Współczesne studia przekonująco dowodzą: zbiór jest prekursorem europejskiego surrealizmu. Już w pierwszym dramacie „Księżniczka Malène” (1890) autor przewartościował pojęcie natury tragizmu. Według niego polega ona na odzwierciedlaniu codzienności, ponieważ „każde wydarzenie jest powierzchowne”, a działanie psychologiczne jedynie przytłumia główny konflikt, a raczej „dialog” — dialog ludzkiej istoty i Losu, jednostkowego i ogólnego. Postacie są jedynie wmieszczeniem nieubłaganej Niewiadomej, która rządzi światem i jest sugerowana przez system obrazów-aluzji, stających się odbiciem „życia duszy”; samo zaś życie jawi się jako intuicyjne, stopniowe poznawanie Śmierci (jako jedynej widzialnej realizacji Niewiadomego). Takie są podstawy koncepcji „tragicznego optymizmu”. Naturalnie, w „dialogu” wyższego poziomu brak moralnej, duchowej, psychologicznej motywacji czynu, naturalistycznego przyrodniczego czy dziedzicznego uwarunkowania albo realistycznego podłoża społecznego. Właściwie w sztuce nie ma też charakterów: bohaterowie to marionetki, nie działają, lecz jedynie czekają, są sami organami zmysłów, lękającymi się niedoświadczonego. Ogólnie rzecz biorąc, lata 90. XIX wieku to okres niezwykłego rozkwitu twórczej aktywności dramaturga. Już w 1891 roku ukazują się drukiem trzy nowe sztuki „teatru grozy” — „Nieproszona”, „Siedem księżniczek” i „Ślepcy”. Najbardziej znanym dramatem „pierwszego okresu” jest zapewne „Péléas i Mélisanda” (1892). Oczywiście do jej ogromnej popularności przyczyniła się liryczna dramat Claude’a Debussy’ego, dzieło, które „gruntownie zmieniło orientację muzyki francuskiej” (A. Messager). Nie wolno jednak zapominać, że mamy do czynienia z tekstem polifonicznym. Zatem banalny trójkąt miłosny nie ogranicza się wyłącznie do „poematu miłości i zazdrości” (A. Łunaczarski), nie jest tylko „dramatem namiętności” (R. Vieuille). W koncepcji Maeterlincka Niewiadome jedynie zmieniło postać: zamiast maski Śmierci włożyło maskę Miłości i wdarło się do serc bohaterów, by ich zniszczyć. Zniszczyło, i co z tego… Jednak Péléas i Mélisanda podnieśli niepohamowaną namiętność do takiego duchowego poziomu, nad którym nawet Niewiadome nie ma władzy. Śmierć kochanków w świecie widzialnym nie jest tragiczna, ponieważ ich dusze są wieczne, a w pamięci dusz pozostają uczucia. W ten sposób właśnie w „Péléasie i Mélisandzie” przytłumiona jest koncepcja „tragicznego optymizmu” oraz absolutnego determinizmu ludzkiego życia przez Niewiadome. Zanim przejdziemy do charakterystyki najciekawszych dramatów „drugiego okresu”, zwróćmy uwagę na inne ważne momenty w biografii M. Maeterlincka. W 1895 roku poznał Georgette Leblanc, z którą związek będzie trwał 23 lata. Były podróże do Anglii, wielki sukces inscenizacji wczesnych dramatów pod kierunkiem Lugnégo-Poe w symbolistycznym teatrze „Œuvre”, a zwłaszcza eseju „Skarb pokornych”, który wywarł ogromny wpływ na rozwój literatur niemieckojęzycznych i słowiańskich. Dramaturg przeniósł się z Gandawy do Paryża, co jednak nie zmieniło stylu jego życia: nadal pracuje w samotności, studiuje mistyków i przyrodników, podczas gdy ukochana odwiedza słynne salony paryskiej bohemy. Pisze przedmowy do symbolistycznych wydań, tłumaczy Novalisa i Szekspira, wydaje znakomity zbiór flamandzkich ballad, „lajdów” („Dwanaście pieśni”, 1896), w którym tekst opiera się wyłącznie na ładunku emocjonalnym. Hoduje pszczoły w pasiece przy Lesie Bulońskim. Wreszcie w 1902 roku w Paryżu ukazuje się drukiem jego esej „Pogrzebana świątynia”. Sformułowano w nim postulat dwóch prawd: pierwsza — życie to tylko mała chwila z punktu widzenia wieczności, a człowiek to źdźbło we Wszechświecie; druga — „nasze życie to najważniejsze i nawet jedyne ważne zjawisko w historii światów”. Druga prawda zakłada internalizację Fatum: „W naszym nieświadomym życiu należy szukać wyjaśnienia naszych sukcesów i porażek. W nas istnieje prawdziwe „ja”, nieskończone, powszechne i zapewne nieśmiertelne”. Zatem zadaniem człowieka jest pojąć to „ja”, m.in. poprzez czynienie jak największego dobra i pielęgnowanie nadziei. Przejawem takich postulatów słusznie uznaje się zrytmizowany dramat „Ariadna i Sinobrody” (1901), sztuki „Monna Vanna” (1902) i „Joselle” (1903), a zwłaszcza „Błękitny ptak” (Kategorycznie nie zgadzamy się z ustalonym tłumaczeniem „Synii ptak”, które narusza tradycję przestrzeni tła w dramaturgii Maeterlincka, a także w symbolistycznym systemie obrazowym w ogóle. — D. Cz.). Maeterlinck w czasie pisania „Błękitnego ptaka” jest już dojrzałym artystą, jego koncepcja artystyczna ewoluowała od „tragicznego optymizmu” i techniki „teatru statycznego” ku polistylistycznej metodzie, w której znajdziemy i symbolizm, i naturyzm, i elementy nurtów awangardowych. Internalizacja Fatum, które było głównym bohaterem (tzw. „bohater trzeciego planu”) wczesnych sztuk, potwierdza nieograniczoność właściwości człowieka, zakodowanych w jego nieznanych istotnych siłach. Właśnie tym tłumaczy się antropocentryzm baśni: Tyltyl i Mityl śmiało uchylają drzwi do wszystkich tajemnic Nocy, poznają bezmiar ludzkiej pamięci, względność śmierci dzięki panteizmowi — rozpuszczeniu Duszy we Wszechświecie (alegoryczny obraz „Cmentarz”), determinację przyszłości oraz wyższą moralność Radości i Błogosławieństw. Utwór jest przesiąknięty uczuciem wiary w Człowieka, który dzięki swoim licznym osiągnięciom naukowo-technicznym, a przede wszystkim duchowym (poznaniu Prawdziwych Radości i Błogosławieństw), staje się panem świata roślin, zwierząt, rzeczy, a nawet żywiołów. Właściwie sama podróż dzieci jest symboliczna; jeśli przyjrzeć się uważniej, wędrują one w sobie, w nieskończonych głębinach swojego „ja”, które poznają dzięki wpływowi dwóch istotnych pierwiastków — Światła i Ciemności (uosabia ją Kotka). Maeterlinck osiąga najwyższy poziom uogólnienia: granica między „ja” a „nie-ja” zostaje zatarta, wszystko na świecie jest powiązane, wszystko mówi jednym językiem, powraca do źródeł pierwotnej jedności, zbiorowej nieświadomości, Duszy Świata. Kim więc jest Błękitny ptak? „Szczęściem, którego szuka ludzkość”, odpowiada J. Etkind. Tak, ale szczęście według Maeterlincka polega na nieustannym poszukiwaniu Prawdy. Prawda — oto interpretacja symbolu. Prawda związana z dążeniem do ideału (błękitny kolor sugeruje, zaszczepia go, podobnie jak niebieski kwiat u Novalisa), prawda, która nie jest konkretna (i dlatego nie sposób jej uchwycić w obrazach, gdzie wskazano jej różne przejawy), lecz pojęciem ogólnym, którego nigdy nie da się pojąć w całości. Czyż jednak to ma
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Właśnie opublikowano fundamentalny tom poezji laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Mykoły Worobjowa „BEZ KORY: Wybór (1964 — 2007)”. — Kijów: Wydawca Mykoła Dmytrenko, 2007. — 632 s. Gratulujemy szanownemu autorowi wydania najpełniejszego zbioru. Drukujemy zamieszczone w książce posłowie pisarza, naukowca i wydawcy Mykoły Dmytrenki.
Mykoła DMYTRENKO
Oto On i przyszedł do nas — niezgłębiony, paradoksalny, spostrzegawczy, niepowtarzalny, z przebogatą wyobraźnią — aż do halucynacji, które graniczą z modlitwą absurdu. Przyszedł jako budowniczy tajemniczej świątyni Poezji. Rozbłysnął promieniem, bo tylko promień potrafi tak podglądać („Tworzenie — to podglądanie”). Mykoła Worobjow jako poeta urodził się, żył i żyje „bez kory”, bo „Na początku wszystko — bez kory. Kora — to potem…”. I miał Poeta początek: lata sześćdziesiąte. Już wtedy w „Samwydawie” wyszły pierwsze zbiory „Bukinist” (1966) i „Bez kory” (1967). Zadeklarowana bezbronność? Prawdziwa nagość? Samotna niezdrewniałość duszy? Poszukiwanie nieśmiertelności? Kijowska szkoła poezji ukazała światu genialne byty artystyczne: podolanin Wasyl Stus, słobożanin Wasyl Hołoborodko i jeszcze niektórzy. I On — Mykoła Worobjow z krainy Szewczenki (urodził się 12 października 1941 roku we wsi Melnykiwci w rejonie śmilskim w obwodzie czerkaskim). Był „bez kory” i nie marzył, jak niektórzy inni poeci, by „przyodziać się w pióra”, a dlatego też filozoficznie skonstatował, że w końcu usunięto go z Uniwersytetu Kijowskiego. Zauważalny! Na szczęście poetyckie książki wychodziły: „Przygadaj na dorohu meni” (1985), „Misiaczy szypuszyny” (1986), „Ożyna obriju” (1988), „Prohułanka odynciem” (1990), „Werchownyj hołos” (1991), „Iskry w snihach” (1993), „Czowen” (1999), „Sribna ruka” (2000), „Słuha piwoniji” (2003), „Omanływyj orkestr” (2006). Wydano zbiory w językach angielskim i hiszpańskim: „Misiaczy szypuszyny” (1992 r., w przekładzie Myrosławy Stefaniuk, Toronto, Kanada), „Signos” (1994 r., w przekładzie Wiry Wowk, Rio de Janeiro, Brazylia). Pisali, że stał się metrem… Czy nie poniżali? Uhonorowali nagrodami: Szewczenkowską (2005), imienia Pawła Tyczyny (1992), „Błahowist” (1993), od „Przyjaciół Ruchu” (1994 r., USA). Czy stał się większy i wyższy? Znają Mykołę Worobjowa jeszcze jako malarza. Pisze i maluje. Tak i żyje. Godny samego siebie. Ale czy tylko?.. Za każdym razem moje kontakty ze światem — to budowa Ś W I Ą T Y Ń. Żadna z nich nie jest ukończona… Prosta konstatacja-refleksja. O czym? A jeszcze kiedy takie wyznanie: „Ja dawno przerósł swoje powołanie”. Ale: „Ziemia — to odpowiedź na wszystkie moje pytania”. Mykoła Worobjow przędzie złotą nić Poezji tak, jak pająk przędzie swoją srebrną pajęczynę. Jak ten pająk w kołyszącej się pajęczynie wszędzie, tak i poeta w słowie swoim wszędzie jest obecny, bo to właśnie Jego Słowo: Dobrze z obczyzny wracać na Ukrainę, ale Ukraina — to obczyzna, z której już nie ma dokąd wracać. Taras Szewczenko: „Na naszej, nie swojej ziemi”. Wasyl Stus wycierpiał: Moja Ukraino, obca Ukraino, Na wieki żegnaj! I przejrzała-prawdziwa metaforyczność u Worobjowa: Nie zdążyliśmy uciec z Ukrainy, bo kopaliśmy studnię… Kto jeszcze tak kopie studnię, żeby „z głębi nagle góra się podniosła”? A jeśli to nie studnia, a dół? Straszliwie nakreślony obraz kilkoma słowami: „Panie Prezydencie! // Dół już taki głęboki, // że żeby go zasypać, // musimy wykopać obok dół…”. Budowniczy świątyni gra światłocieniami, drzewami, kwiatami i trawami, kamieniem i gwiazdą, bezkresną błękitną kopułą, przenika, jak „mroczny dzień — tylko przedwiecze słonecznego”, — prorokuje autorka. Na wieczorze brzmiała klasyka muzyczna w wykonaniu koncertmistrzyni Iryny Berezińskiej. Na święcie wystąpiła poetka Marijka Morozenko, w głąb, we wszystkie zakamarki bytu. Widzący duchowo zauważa wiele: jak „z kamienia na kamień pełza mech”, „różowy cień się pasie”; słyszy, jak „brzęczy cień szronu”… A jakaż jest istota? Ona jest czerwona; nie… czarna… Dlaczegoż ona biała? Dlatego że zielona… Albo jeszcze taka patriotyczna miniatura: Błękitne rzeczy nie są złote złote rzeczy nie są błękitne dlatego jedne bez drugich istnieć nie mogą. Poeta asocjuje głęboko i swobodnie, tworzy symbole-obrazy, które przypominają zaklęcia, zagadki, rebusy makro- i mikrokosmosu, jeszcze przez nikogo nie ułożone, przez nikogo nie odczytane. Kto to pojmie? To nie po prostu Przejawienie Słowa, które przewiduje sens. To obryw przejrzań-wstrząsów w kolorach, dźwiękach, które wypełniają czasoprzestrzeń, bo „najkrótsza rzeka płynie przy sercu”… I nikt z nas nie wie, „kiedy motyl nocy siada”… Poezja Mykoły Worobjowa — to jego majestatyczna, choć nie ukończona tajemnicza świątynia. Nie ukończona nie tylko dlatego, że autor jeszcze płodnie żywotworzy, ale i przez to, że i my — czytelnicy — jesteśmy twórcami i sprawcami tej oraz innych świątyń. podkreślając szczerość, otwartość poetyckiego słowa Hanny Artemenko, jej dążenie do odnalezienia współrzędnych Miłości, Sprawiedliwości, Dobra i Szczodrości, tak potrzebnych dzisiaj. Prezentacja zbioru Hanny Artemenko w Narodowym Muzeum Literatury (w centrum — autorka zbioru) NASZA KSIĄŻKA
Maschinelle Übersetzung
Halyna LEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Kijów
Zniszczenie sieci dystrybucji książek (w dawnych księgarniach „osiedliły się” banki, salony mody, restauracje) zmusza wydawców do szukania nowych form, by dotrzeć do czytelnika. Jedną z nich są targi i fora książkowe. Pierwsze miejsce utrzymuje tu Lwowskie Forum. Jednak nawet ono nie jest w stanie wypełnić pustki, spowodowanej zniszczeniem systemu księgarń. W rezultacie Ukraińcy — naród tytularny we własnym państwie — są pozbawieni książek w języku ojczystym. Główne bazary książkowe, zwłaszcza w stolicy, nie mówiąc już o wschodnich i południowych obwodach Ukrainy, są zapełnione tanimi rosyjskimi kryminałami. Ta lektura nie niesie żadnych pozytywnych emocji, lecz propaguje kult siły, zdradę jako formę zachowania, egoizm. Takie książki kosztują zupełnie niewiele. Sprzedaje się je po 5—10 hrywien, o czym ukraińska książka może tylko marzyć. Często mówi się nam, że tania rosyjska książka jest skutkiem ulgowych warunków, jakie stworzył dla niej rosyjski ustawodawca. Przez pewien czas myślałam, że tak jest, dopóki nie przeanalizowałam cen fachowej książki, zwłaszcza komputerowej. Kosztują one od 30 do 70 umownych jednostek. A kiedy za jeden—dwa dolary oferuje się lekką lekturę, nie ma wątpliwości: to zrobiono celowo, by trzymać narody byłego ZSRR w rosyjskiej niewoli informacyjno-duchowej. Tym bardziej że taka „praktyka” wpisuje się w program ochrony języka rosyjskiego. Jednak są kraje, które chcą i potrafią przeciwstawić się takiej opiece. A dlaczego Ukraina nie broni siebie? Nie potrafi czy nie chce? Pytanie to w żaden sposób nie jest retoryczne, jeśli wziąć pod uwagę to, jak premier Ukrainy w Odessie krzyczał na Lwowian, którzy protestują przeciwko odsłonięciu w mieście pomnika rosyjskiej cesarzowej Katarzyny II. Według jego słów odesczycy sami wiedzą, komu stawiać pomniki, a kogo usuwać. I pouczająco dodał: „Trzeba szanować historię rodzinnego kraju, historię rodzinnej ziemi”. Ustawienie pomnika w Odessie towarzyszyło licznym akcjom protestu części odesczyków, i logicznie pojawia się wątpliwość, czy premier zna ukraińską historię. Tak właśnie stawiać pytanie zmuszają również inne okoliczności. W szczególności jego wyznanie na konferencji prasowej 10 września, że nawet podczas urlopu nie czyta książek, bo ma wiele innych, pilniejszych spraw. Czy człowieka o takim podejściu do książki obchodzi, że na Ukrainie wydaje się trzy razy mniej (według tytułów) książek w przeliczeniu na jednego mieszkańca niż w Europie? O nakładach można nawet nie wspominać. Pisarz uważa się za szczęśliwego, jeśli wyda książkę w nakładzie 1000 egzemplarzy. Mimo wszystkich tych problemów i wydawcy, i czytelnicy wierzą, że nadejdzie czas zmian. Na tegorocznym Forum Wydawców nowa powieść ukraińskiej pisarki Marii Matios „Prawie nigdy odwrotnie” pobiła wszystkie rekordy. W ciągu czterech dni targów książki sprzedano cztery tysiące egzemplarzy (łączny nakład — dziesięć tysięcy). Ta liczba cieszy. Można ją śmiało nazwać zwycięstwem nad dominacją rosyjskiego niskopolotnego czytadła.
Maschinelle Übersetzung
Oleh OLEKSIUK, Chersoń
Po raz pierwszy na Chersońszczyźnie zapoczątkowano serię wydawnictwa, które pozytywnie zarekomendowało się na regionalnych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych targach książki. Książki, które wzbudzają niezwykłe zainteresowanie dociekliwego czytelnika, jednak z powodu braku środków wyszły nakładem zaledwie 1000 egzemplarzy, teraz zaspokoją potrzeby informacyjno-oświatowe światowego ukraińskiictwa za pośrednictwem Internetu. Filia Chersońska Wydaw-
Tamara SYDORENKO, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja zbioru wierszy „Powrót do raju” Hanny Artemenko. Od dawna ludzie cenili talent, zwłaszcza poetycki. Życie prawdziwego poety to filozofia mądrości i poznania. Jak postrzegamy i tworzymy otaczającą nas rzeczywistość, takie będzie nasze życie:
Błogosławię oczy,
Które odpowiedziały
Na ludzki ból, —
napisała Hanna Artemenko w swoim pierwszym zbiorze poetyckim „Powrót do raju”. Natalia Szczyra, historyk sztuki i krytyk literacki, zwróciła uwagę słuchaczy na zdumiewający świat poezji Hanny Artemenko. „Pochodzę z dzieciństwa”, — nie waha się powiedzieć ona na polu wyoranym eksperymentami językowymi i niczego centrum „Proświta” daje drugie życie wydawnictwom o znaczeniu społecznym, które przeszły próbę czasu i na które jest popyt. Jednak Chersońskie obwodowe zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki nie jest strukturą komercyjną, dlatego bezpłatnie udziela zainteresowanym pomocy informacyjno-oświatowej. Zatem początek został położony. Dziś możecie zobaczyć już osiem wydań „Proświty” Chersońszczyzny na stronie internetowej biblioteki. Jej adres: prosvilib.ipsys.net Zatem czekamy na odwiedzających. Niech Bóg da Wam radości!
awangardowymi „wybrykami” poetyckiego myślenia. Poetka opowiedziała o swojej drodze twórczej, o tym, że na niełatwą ścieżkę sztuki pobłogosławił ją znany poeta Ołeksandr Pidsucha. Już w dalekich latach osiemdziesiątych do pani Hanny „przyszło uświadomienie sobie siebie jako cząstki ludzkości, a nie jakiejś odrębności, odległej od realiów współczesności. Boli ją to, co nieprzemijające, prawiekowe — i okruszyna chleba, nieostrożnie zgubiona, i wcześnie przyprószone siwizną skronie rodzonej matuli, i bogorówna piękność ludzkiej duszy, osiągana w wyniku walk i cierpień, bez których człowiek przestaje być człowiekiem”. We wstępie do zbioru „Powrót do raju” Ołena Matuszek podkreśliła, że Hanna Artemenko niedarmo nazwała tak swój zbiór, „tym samym starając się wielkim trudem duszy zwrócić ów raj na naszą grzeszną ziemię, ublażyć ją swoimi wysokimi uczuciami i nadziejami. „Wierzę, że poh-
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Utwory wykonano w gatunku portretu i pejzażu. Tematyka wojskowa najlepiej została ukazana w rozległych krajobrazach i oddalonych scenach batalistycznych, w których uderza głębia poetyckiego wniknięcia w istotę wydarzenia, gdzie sam stan przyrody nabierał znaczenia semantycznego. Przedstawiając konkretne wydarzenia, dokładnie oddając charakter terenu, nie ograniczał się on do czysto dokumentalnego odtworzenia rzeczywistości, lecz traktował dzieło jako całościowy obraz artystyczny. W czasie wojennym Kuryłas stworzył symboliczny w swoim wydźwięku utwór „Patrzę, aż świta” — portret Szewczenki na tle wojsk strzeleckich. Proroka przedstawił uśmiechniętego, co odróżniało się od jego tradycyjnych wizerunków. Poeta, który swego czasu proroczo wzywał „Wstawajcie, kajdany zerwijcie”, teraz z nadzieją patrzył przed siebie. Niestety, w 1940 r. artysta musiał zamalować wizerunki strzelców, jakby ukrywając ich w chmurach kurzu. Utwory Kuryłasa do dziś zadziwiają rzadką erudycją, kulturą plastyczną oraz wysoką moralno-etyczną postawą obywatelską. Z oddaniem i celowo nad uwiecznieniem pamięci USS pracował L. Hec. 19-letni młodzieniec na pierwsze wezwanie zgłosił się do wojska. Jemu zawdzięczamy pojawienie się artystycznej ręcznie wykonanej książki „Antologia twórczości strzeleckiej”, stworzonej podczas działań wojennych, oraz albumu literacko-artystycznego „Dąbie”, stworzonego w obozach dla internowanych żołnierzy. Te bezcenne dokumenty epoki znajdują się obecnie w Rzymie, zasługują na osobne wydanie. Tradycję artystyczną Kwatery Prasowej w szeregach armii URL kontynuował L. Perfecki. Jego oryginalnych utworów z tego okresu zachowało się bardzo mało, ale świadczą one o darze artysty-batalisty. Z czasem pracował jako artysta-reporter w dywizji „Galicja”. Osobne miejsce zajmuje twórczość wielkiej ukraińskiej artystki O. Kulczyckiej, której pełna poświęcenia praca była skierowana na nieprzerwany historyczny rozwój procesu artystycznego. Ważność wydania polega na tym, że jest to pierwsza próba zebrania utworów artystów, działaczy Kwatery Prasowej, stworzonych w gatunkach powołanych do życia przez wydarzenia I wojny światowej. Utrwalone na płótnie i papierze myślenie historyczne jak najlepiej prezentuje nam heroiczną przeszłość.
Maschinelle Übersetzung
Ołena KIS-FEDORUK Zdjęcia Mykoły KUCZERENKI W przeddzień 141. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego w jego rodzinnej posiadłości przy ulicy Pańkiwskiej zebrali się przedstawiciele środowisk naukowych i artystycznych Kijowa oraz Lwowa — dwóch ośrodków, które symbolizują jedność ukraińskiej tradycji narodowej, dwóch miast, które odegrały wiodącą rolę w działalności Wielkiego Ukraińca. Powodem zebrania była prezentacja unikalnego wydania „USS w walkach i w międzyczasie. Artystyczna spuścizna”, zrealizowanego przez Instytut Kolekcjonerstwa Ukraińskich Zabytków Sztuki przy Towarzystwie Naukowym im. T. Szewczenki, Narodowe Muzeum we Lwowie imienia Andrzeja Szeptyckiego, Bibliotekę Narodową Republiki Czeskiej — Bibliotekę Słowiańską oraz kijowską firmę poligraficzną „Oranta”. Żołnierze Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych, utworzonego w sierpniu 1914 r. jako jednostka wojskowa w składzie armii austriackiej, wyróżnili się wytrwałością w zaciętych walkach podczas I wojny światowej. Jednak obok zbrojnego czynu strzelectwu siczowemu towarzyszyła bogata twórczość duchowa, różnorodna w przejawach artystycznych i literackich. Bezpośrednim ośrodkiem była Kwatera Prasowa USS, w statucie której zaznaczono: „Członkowie mają przedstawić obraz USS podczas wojny europejskiej, która zaczęła się w roku 1914, a zarazem przedstawić obraz cierpień ludności ukraińskiej w tej wojnie, aby poszerzyć światopogląd przyszłego pokolenia ukraińskiego i podnieść w nim ukraińską świadomość narodową i honor, a także aby przedstawić dowody czynnego udziału narodu ukraińskiego w wojnie przed sądem historii”. W zbiorach NML zachowało się niemało rysunków O. Kurylasa, niektóre płótna olejne z wizerunkiem działań wojennych, portrety działaczy wojskowych, sceny rodzajowe z okresu I wojny światowej, pojedyncze prace L. Heca, I. Iwanecia, mało znane, bo długo przemilczane dzieła graficzne wielkiej ukraińskiej artystki O. Kulczyckiej. Wiele bezcennych materiałów utracono w niesławnym 1952 r., kiedy NML doświadczyło brutalnej czystki zbiorów z dzieł nacjonalistycznych i burżuazyjnych. Wtedy zniszczono 103 dzieła O. Kurylasa, z nich 50 wielkich płócien, zdecydowaną większość których stworzono podczas pobytu w Kwaterze Prasowej. Czym więc jest Kwatera Prasowa? USS jako rewolucyjna formacja wojskowo-polityczna powstała w okolicznościach, gdy naród ukraiński po długim czasie ucisku i bezpaństwowości przebudził się do walki o swoje interesy narodowe. Strzelectwo siczowe wytworzyło swoją strategię wyzwoleńczą. Ważnym jej czynnikiem była składowa ideowo-kulturowa. Bezpośrednim ośrodkiem działalności kulturalno-artystycznej stała się Kwatera Prasowa. Idea takiego tworu kulturalnego powstała jednocześnie u kilku artystów i dowódców wojskowych. Jeszcze przed rozpoczęciem działań bojowych w celu utrwalenia wydarzeń historycznych artysta J. Bucmaniuk stworzył szereg portretów rysunkowych i fotografii ukraińskich ochotników. Z czasem Bucmaniuk pracował jako stały referent Kwatery Prasowej przy Komendzie Bojowej na froncie, był reporterem, fotoreporterem i artystą. Nie znajdziemy żadnej armii świata, która walcząc, otwierałaby szkoły, a USS tylko w latach 1914—1916 na Wołyniu otworzyli 156 szkół ludowych. Wielką zasługą strzeleckich działaczy kulturalnych było obowiązkowe prowadzenie całej dokumentacji w języku ukraińskim, który stał się oficjalnym w Legionie USS, im zawdzięczamy też rozwój nowej terminologii wojskowej. W strzeleckim samizdacie z pełną siłą ujawnił się temperament twórczy O. Kurylasa. Impresyjna lekkość i techniczność jego rysunków łączyła się ze spostrzegawczością i dobrą pamięcią malarską. W jego karykaturach jest wiele bezpośredniości, żywości, realności. Prace tego artysty, który zilustrował najwięcej wydawnictw strzeleckich, były bardzo popularne. Sztuka karykatury w środowisku strzeleckim osiągnęła rozkwit i stała się jaskrawym faktem kultury ukraińskiej pierwszych dziesięcioleci XX w. oraz otrzymała swój rozwój w wydawnictwach satyrycznych okresu międzywojennego. Najważniejszym osiągnięciem artystów-siczowców był impuls do rozwoju nowego etapu batalistyki. Przy „Artystycznej Garstce” utworzono specjalnie kółko batalistów. Wiodącymi artystami tego gatunku w szeregach USS byli I. Iwaniec i O. Kurylas. Batalistyka należy do najtrudniejszych gatunków artystycznych. Oprócz wrodzonego wyczucia ruchu, batalista musi posiadać nienaganną technikę. Motywy o tematyce wojskowej dzięki głębokim przeżyciom emocjonalnym były zawsze wśród najbardziej ulubionych tematów. Temat heroicznej przeszłości wojskowej narodu ukraińskiego na początku XX w. znalazł odzwierciedlenie w twórczości wielu Ukraińców. Ale zupełnie inaczej zabrzmiał on w dziełach artystów — bezpośrednich uczestników działań bojowych, świadomych swojej misji historycznej. I jeśli heroizacja obrazu walki i wywyższenie wyczynu bojowników to główne momenty w klasycznej sztuce batalistycznej, to w pracach artystów siczowych przeważały idee humanizmu, ludzkiego losu, ogólnonarodowej tragedii. Jeden z najbardziej konsekwentnych zwolenników gatunku — I. Iwaniec. Przeszedłszy całą wojnę, był naocznym świadkiem formowania się wojska ukraińskiego, ostrych dramatów narodowych i społecznych. Jego dzieła są w znacznej mierze reporterskie. Zgromadzone doświadczenie wizualne przelało się w liczne rysunki i szkice z natury, które dokładnie odtwarzały atmosferę działań wojennych. Dynamiczne sceny walki wręcz, ataki kawalerii, przemarsze taborów wojskowych w różnych porach roku malują jaskrawy obraz walk i codzienności. Jako metodę artystyczną artysta stosował syntezę polistylistyczną. W rozumieniu Iwanecia sceny batalistyczne to przede wszystkim prawdziwe dokumenty epoki i mają odzwierciedlać realne wydarzenia w realnych okolicznościach, dlatego jego prace wydają się tak organiczne i prawdziwe. Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Kurylas w latach I wojny światowej był już ukształtowanym artystą. Jego najlepsze prace to Leonida Perfeckiego „Bitwa o Lwów, 1918” oraz „Niemcy poddają się powstańcom pod Białogródką w listopadzie 1918 roku”.
Maschinelle Übersetzung
Jego akwaforty do pewnego stopnia wyprostowały moją rozchełstaną poezję. Przygotowując nową książkę poezji „Kobiecy arkan w ogrodzie niecierpliwości”, obejrzałam ilustracje, a są to prace czarno-białe, i wzięły one w ramy moją emocjonalną poezję, dodały nieco spokoju. To bardzo ważne, aby książka miała estetyczny wygląd, a nie skomputeryzowany, wszakże przez komputer można wymodelować wszystko. Ale to nie jest prawdziwa twórczość. Jako pisarka jestem po prostu szczęśliwa, że na mojej twórczej drodze całkiem przypadkowo spotkałam artystę, który huculską mitologię oddał swoimi środkami artystycznymi głębiej niż prawdziwi huculscy artyści, którzy zajmują się tym od dłuższego czasu. Najwyraźniej człowiek, który przychodzi z zewnątrz, z innego środowiska, stara się poznać ten świat niezwykle głęboko. Ta książka jest taka, jaką sama bym ją narysowała, gdybym była artystką. Rozmawiała Walentyna DAWIDENKO okresów twórczości. Szczególną uwagę poświęcono najnowszym dziełom. Spoglądając na płótna Anatolija Mykołajowycza, zachwycasz się zarówno złocisto-czerwonym nasyceniem jesiennego lasu („Jesienne złoto”, „Jesień w Kryworiwni”), jak i białym koronkowym wzorem kwitnących wiosennych sadów na górskich zboczach („Wiosna kwitnie”, „Wiosenny etiud”) oraz odurzającą świeżością zimowego powietrza („Zima w Kosowie”, „Zimowy pejzaż”). Od obrazu do obrazu, od wizerunku do wizerunku artysta tworzy panoramę Karpat jako swoistą nieskończoną pieśń.
Maschinelle Übersetzung
Szczególny dar wiązania chusty, tak jak potrafią to tylko Hucułki. Wyjątkowo wyczulony słuch, by wyłapać skradające się kroki czujnego zwierza w górach lub zagrać na skrzypcach swoją skrywaną miłość kobiecie, o której marzył całe życie. Tak potrafią prawdziwi Huculi. Poetycka seria obrazów Serhija Iwanowa nosi nazwę „Huculska mitologia”. Obrazowe, aż do wizualnego odczucia prawdziwości, a jednocześnie tajemnicze, jak przystało na mitologiczną teksturę, strony nowej powieści znanej pisarki Marii Matios. Razem zabrzmiały symfonicznie, okazuje się, że artysta i autor książki tworzyli osobno, a styl każdego z nich utkany jest z tego samego niebiańskiego przędziwa. Kiedy Maria Matios zobaczyła obrazy mistrza, była poruszona oczywistym pokrewieństwem z jej bohaterami. Określiłabym tę unikalnie połączoną kaligrafię pisarki i malarza takimi cechami: delikatność i dramatyzm. Swoją nową wystawę Serhij Iwanow pokazał kijowianom w galerii „Nef”, która znajduje się w Ławrze Pieczerskiej w Kijowie. Mówi, że od dawna marzył o zrobieniu wystawy właśnie tutaj. — Zajmuję się mitologią od wielu lat, jest to wyrażone także w moich akwafortach. Więc kiedy zaplanowałem serię prac z huculskiej mitologii, odwiedziłem Huculszczyznę i poczułem, że starogrecka mitologia załamuje się także w huculskiej mitologii. Wybrałem technikę lewkasu na drewnie. To technika ikonopisarska, gdzie lewkas jest samym gruntem, więc dzięki tej technice obraz świeci od wewnątrz tak, jak świeci dusza Hucuła. Dlatego że Hucuł jest w jedności z naturą, w jedności z tym światem, w którym żyje. — Jest Pan wielostronnym mistrzem i wyraża się Pan różnie: w malarstwie, grafice, rzeźbie. — W moim rozumieniu artysta to twórca, a wszystko inne to środki wyrazu. Jeśli moje myśli, pragnienia i wizje można wyrazić w technice akwaforty — robię akwafortę, jeśli w plastyce — robię rzeźbę. Wiemy, że technika to środek wyrażenia światopoglądu artysty. Zrobiłem ponad 60 międzynarodowych wystaw, które odbywały się w USA, Japonii, Włoszech, we wszystkich krajach, które przeprowadzają biennale grafiki. Ponad 16 wystaw indywidualnych we Francji, Danii, Austrii. Ale bardzo chciałem zrobić jedną z wystaw w Ławrze. I cieszę się z tego, że seria „Huculska mitologia”, odwiedziwszy Ławrę, nabierze świętości i będzie przynosić jeszcze więcej radości ludziom. Huculska mitologia jest różnorodna, związana z zaświatami. Tworząc tę serię, postanowiłem, że w moich pracach będzie tylko pozytywna energetyka. Przeglądając dzieła poprzedników, którzy pracowali z tym tematem, zauważyłem, że u wszystkich jest dużo demoniczności. Ja zaś świadomie wybierałem tylko pozytywnych bohaterów i takie same nastroje. — Dlatego na Pana obrazach Hucuł gra na skrzypcach, a kobiece wizerunki to wizerunki kwiatów. — Przy okazji, co do wizerunku Hucuła grającego na skrzypcach: ta praca wyszła spontanicznie. Widziałem wiele obrazów z wizerunkami skrzypków, ale w rzeczywistości one z jakiegoś powodu nie grają. Chciałem pokazać tę muzykę na obrazie. Do swojego twórczego stylu szedłem dość długo. Ponad 15 lat wykładałem w instytucie poligraficznym, Akademii Drukarstwa. Obecnie jestem wolnym artystą, zajmuję się tylko twórczością, tworzę i nie szukam swojego widza czy kolekcjonera. Bo jestem przekonany: jeśli artysta uczciwie, z duszą wykonał pracę i nie wstydzi się jej, ona zawsze znajdzie swojego wielbiciela. Ważna jest też biegłość. Duża liczba wystaw potwierdza poziom biegłości. Biorąc udział w konkursach (ponad 60), przechodzisz pewną selekcję, rywalizujesz z artystami różnych poziomów. Trzeba czymś zaskoczyć przede wszystkim subiektywne jury, widza. Technika czarno-białej akwaforty, którą bardzo lubię, jest unikalna. To rodzaj sztuki, w którym nie można oszukać. Na Ukrainie może z dziesięciu artystów zajmuje się akwafortą: trochę obniżył się poziom w Europie, dlatego europejscy kolekcjonerzy szukają prac ukraińskich artystów. Maria Matios: Wizerunek kobiety-kwiatu nadaje pewnego triumfu. Kiedy po raz pierwszy zapoznałam się z pracami Serhija Iwanowa, poruszył mnie triumf wzniosłości i bieli: nie ciężkiego, ciemnego, dramatycznego koloru, choć w jego pracach też jest dużo dramatyzmu, ale triumfuje jasne, białe. Kobiece wizerunki są niezwykle ruchliwe. Sądzę, że głębię feerii barw, huculskich mitów, legend, podań, fantazji, mistycznej kolorystyki wyłapał bardzo trafnie. Artyście udało się głęboko przeniknąć w huculski świat, tak jak zrobili to Mychajło Kociubynski, Hnat Chotkewycz. I kiedy mówią, że Iwanow to bardzo huculskie nazwisko (Serhij pochodzi z Chmielnicczyzny), odpowiadam, że w tym świecie znalazł coś swojego. Widzę tę odmienność od innych. Dlatego chce się iść tą samą drogą, co inni artyści, ale ta wizja Serhija Iwanowa jest niezwykła. Kiedy zobaczyłam jego prace, od razu się zachwyciłam, bo odkryłam, że one całkowicie zbiegają się z treścią moich tekstów. To przerodziło się w naszą wspólną pracę twórczą. Na Lwowskim Forum Wydawców my z Serhijem Iwanowem zaprezentowaliśmy cztery nowe książki w jego oprawie oraz książkę z cyklem huculskiej mitologii, które ilustrują moją najnowszą powieść „Prawie nigdy nie na odwrót”. Ten, kto już przeczytał książkę, nie wierzy, że obrazy zostały namalowane jeszcze przed napisaniem powieści. Wrażenie jest takie, że to bezpośrednia ilustracja tekstu. Oto taki zbieg okoliczności. — Równolegle wsłuchiwali się Państwo w wysokie sfery i odtwarzali: Pani — słowem, on — pędzlem. — Możliwe. W utworze jest dużo mistyki, i nawet spotkanie z artystą też jest mistyczne. Tego nie da się przekazać słowami, to coś niewytłumaczalnego. Wydaje się, że najlepiej w temat mistyki wniknęłam w swojej ostatniej powieści. Urodziłam się w bukowińskiej części Huculszczyzny. Galicyjski Hucuł Wasyl Herasymiuk, mój kolega-poeta, zawsze z zazdrością mówi: ty jesteś Hucułką bukowińską, a ja Hucułem galicyjskim. Ale ja nie widzę różnic w tej feerii mistyki: żyjesz w tym i ono cię w jakiś sposób programuje, być może to, jak postrzegać ludzi, jak patrzeć na ten świat. — Wiele w tym odczuciu wzajemnego przenikania się człowieka i natury, sił naturalnych i ludzkiego bytu. — Ta harmonia człowieka i natury, wydaje się, zrodziła niezwykle barwną, niezwykle różnorodną mitologię. Artysta ma uznanie, kiedy jego prace są żywe. Czasami przychodzisz na wystawę i widzisz, że wszystko jest wyszlifowane technicznie, ale nie czujesz energetyki, w nich nie ma pulsowania wewnętrznej krwi. Wtedy obrazy pozostają po prostu pięknymi obrazami. A tutaj oddychają, cykl „Huculska mitologia” i niezwykle ciekawa seria akwafort mają żywy puls, są udane, polują już na nie prywatni kolekcjonerzy. krajobrazów, na wystawie zaprezentowano także podolskie etiudy. Wśród nich, w szczególności, „Ścieżka do domu w Oryninie”, „Stary młyn. Orynin”, „Cerkiew na Karwasarach”, „Stara twierdza. Kamieniec Podolski”, „Twierdza Chocimska” (2005). Niedawno ukazał się drukiem album „Anatolij Kałytko (malarstwo, grafika)”, poświęcony 65-leciu urodzin artysty oraz 35-leciu twórczej i pedagogicznej działalności na Huculszczyźnie. To drugie wydanie albumu-katalogu dzieł artysty, gdzie przedstawiono 112 malarskich i graficznych prac różnych
Maschinelle Übersetzung
Tej jesieni szerokim echem odbiły się dwie wystawy prac malarskich artysty z Kosowa, Anatolija KALYTKA, które odbyły się w Domu Artysty oraz w siedzibie Ukraińskiego Funduszu Kultury. Walentyna MOŁYŃ, historyk sztuki Anatolij Mykołajowycz Kałytko urodził się 13 lipca 1942 roku we wsi Orynin w rejonie kamieniecko-podolskim w obwodzie chmielnickim. Trzydzieści pięć lat twórczej biografii artysty jest związanych z Huculszczyzną — Kosowem. Twórcza indywidualność Anatolija Kałytka najpełniej ujawnia się w takich gatunkach jak pejzaż, portret i martwa natura. Do swoich pejzaży artysta zawsze wybiera charakterystyczne, przekonujące obrazy przyrody. Przyciąga go bujna różnorodność wiosny, purpura jesieni, wiecznie zielone, smukłe świerki, karpackie góry i wodospady. Czasami na obrazach schematycznie zarysowane są postacie ludzi, wykorzystane jako dopełnienie naturalnego obrazu, jako przypomnienie o obecności w tym środowisku. Anatolij Mykołajowycz kocha jesień z jej bogactwem barw. W codziennych zmianach jesiennej przyrody artysta dostrzega dla siebie to, co najciekawsze, tworząc odpowiedni obraz artystyczny. Tak więc w „Złocie Karpat” (1997) obraz jesiennej przyrody odbieramy jako dynamiczną kolorową mozaikę; w pracy „Ciepły dzień. Bukowiec” (2001) czuje się, jak jesienne słońce miękkim ciepłem ogrzewa ziemię; w obrazach „Zacisze. Kosów” (2001) oraz „Jesienna cisza” (1998) — przejrzystość jesiennych drzew odbitych w wodzie. Obrazy przyrody w różnych jej przejawach — pejzażach, martwych naturach z bujnymi bukietami u A. Kałytka materializują się, a jednocześnie nabierają duchowej siły. Martwe natury „Rumianki z makami”, „Huculska martwa natura”, „Bez z pisankami”, „Martwa natura z grzybami”, „Kwiaty z połoniny”, „Piwonie”, „Bez”, „Słoneczniki”, „Aksamitki” jako najbliższe otoczenie człowieka, które pięknem kwitnienia, kolorystyczną jaskrawością i doskonałością form wzywa do świata przyrody, potwierdzając jej wieczność. Znaczną część dorobku portretowego artysty zajmują portrety twórców ludowych Huculszczyzny. Wśród nich laureatka Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki Hanna Wasyłaszczuk, znani snycerze Wasyl Dewdiuk, Wołodymyr Huz, Mykoła Hrepyniak, Stepan Bzuńko oraz Iwan Koczerczuk. Prace A. Kałytka eksponowano na różnorodnych wystawach: w Norylsku (1967), w salach Iwano-Frankiwskiego Muzeum Krajoznawczego (1986), Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny (1990, 2002, 2004), Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej (2002), w Kołomyjskim Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego (2002, wystawę indywidualną zorganizowano z okazji 60-lecia urodzin artysty), galerii obrazów w Kamieńcu Podolskim (2006). Wystawa w Kamieńcu Podolskim to sprawozdanie artysty na ojczystej ziemi. Oprócz karpackich
Maschinelle Übersetzung
Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikatowe badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawach trudnych sytuacji, szeroko relacjonowana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, mieni się wszystkimi barwami artystyczna paleta mistrzów pędzla… W przyszłym roku Państwo, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzić dialog z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Prenumerujcie “Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawy ukraińskie! Razem zwyciężymy! tysiące dolarów. Nam ona kosztowała 45 hrywien. I tak bywa: unikatowy eksponat całkiem przypadkowo znaleziono na giełdzie samochodowej w Czapajewce. Dla architekta z zawodu i powołania Dmytra Altermana kolekcjonowanie modeli samochodów już dawno stało się cząstką życia. Odróżnić unikatową rzecz od podróbki potrafi nawet bez ekspertyzy: — Modele samochodów — to swego rodzaju dzieła sztuki, dlatego też ocenia się je odpowiednio. “Starość”, a więc i wartość samochodu określa się według stanu lakieru, chromowania — niuansów jest wiele. Dlatego podróbkę można odróżnić nawet “na oko”… Dokładnie trzydzieści lat temu przyszłemu kolekcjonerowi Altermanowi mama podarowała pierwsze auto w jego kolekcji — zagranicznego Forda Pantera de Tomaso. Co ciekawe, to właśnie mama jest obecnie najbardziej zagorzałym kolekcjonerem i doradcą dla syna — właściciela ekspozycji. Trzecią część życia Dmytro Alterman zbiera kolekcję, a więc podróżuje po świecie, utrzymuje przyjazne stosunki z innymi miłośnikami tych swoistych dzieł sztuki. Ale co najważniejsze — on tym żyje: — Już dawno nie liczę swoich modeli: przestałem, gdy było półtora tysiąca. Jednak wiem: aby przewieźć do pomieszczenia muzeum modele zaprezentowane na wystawie, potrzeba było… dwóch ciężarówek, a na stu metrach kwadratowych wszystkie eksponaty się nie zmieściły! Trudno określić też najbardziej ulubiony eksponat: są jak własne dzieci — wszystkie bliskie. Wystawa zachwyca różnostylowymi stoiskami z modelami w dwóch salach. Dla dynamiki i wyrazistości odbioru na każdym stoisku przedstawiono całe linie fabularne z postaciami: na jednym figurka mężczyzny uległa wypadkowi, dalej strażacy wypróbowują nowy sprzęt, osławione zabójstwo Kennedy’ego ze wszystkimi postaciami w korowodzie, a obok dwóch papieży — poprzedni Jan Paweł II i urzędujący Benedykt XVI. Tutaj jest i Marilyn Monroe, i Elvis Presley grający, siedząc w różowym “cadillacu”, i James Bond ze wszystkimi swoimi “superautami 007”. Muzeum historii samochodów w modelach zachwyca zwiedzających swoją wspaniałością. Może dlatego księga pamiątkowa zawiera takie słowa: “Dzisiaj człowiek powinien wychować syna, zbudować dom, posadzić drzewo i… odwiedzić tę ukraińską skarbnicę miniaut”. Warto zapewne posłuchać rady i zajrzeć na bulwar Szewczenki 1-B, gdyż tutaj historię można zobaczyć na własne oczy. Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301241 Nakład ogólny — 52000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 UAH, na 3 miesiące — 9,89 UAH, na 6 miesięcy — 19,18 UAH. 0 7 0 4 1 4 820095 780016 CZAS I STYL
Maschinelle Übersetzung
Drodzy czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata ogólnoukraińskiego tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 67. strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty” do 10 grudnia — na wsiach i w centrach rejonowych, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 37 hrywien 86 kopiejek; na pół roku — 19 hrywien 18 kopiejek; na 3 miesiące — 9 hrywien 89 kopiejek; na 1 miesiąc — 3 hrywny 38 kopiejek. Karina WOSTRIAKOWA, Ołena MOROZOWA Zdjęcia Kariny WOSTRIAKOWEJ Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZYŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Samochód — to nie luksus, a… dzieło sztuki! Do tego wniosku niezmiennie dochodzą wszyscy, którym choć raz zdarzyło się odwiedzić unikalne Muzeum Historii Samochodów w Modelach. Swoją drogą, jedyne na całej przestrzeni poradzieckiej. Mówią, że nawet sąsiedzi-moskwiczanie się obrazili: powiadają, kolekcjonerów jest mnóstwo, a muzeum otworzyli tylko w Kijowie! Korespondenci „Słowa Proświty” zobaczyli ekspozycję radzieckich maszyn, powozów, karet, samochodów światowych gwiazd, limuzyn prezydentów i królów… Jest tu rzeczywiście na co popatrzeć: na setkach metrów kwadratowych muzeum zmieściła się cała historia ewolucji zachodniego i krajowego przemysłu maszynowego. Na wystawie zaprezentowano ponad pięć tysięcy różnorodnych modeli seryjnego i ręcznego montażu. Ale, jak zapewniają organizatorzy, najważniejsza w kolekcji nie jest ilość, a wiek i jakość modeli. Wiele z nich jest tak cennych, że fanatyczni miłośnicy maszyn „w miniaturze” po prostu błagają właścicieli o wymianę ich na prawdziwe auta… — Sławny olimpijski rafiku, — pokazuje małą maszynkę Dmytro Alterman, jeden z założycieli muzeum. — W takim samochodzie wieziono ogień olimpijski. Po olimpiadzie w Moskwie wypuszczono ograniczoną liczbę takich maszyn. Swoją drogą, na jednej z ostatnich aukcji kolekcjoner, który zapragnął ją kupić, zapłacił 1,5 ty-
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Maschinelle Übersetzung
Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite
Redaktor naczelny: Lubow HOLOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOLOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung