Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №41 за 2010 рік

16 S. · 40 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

Dmytro Pawłyczko: Język — jaki jest? Strategia polityki humanitarnej?

W Sofijskim soborze modli się Oranta, Krew w gwiazdach widać — idzie straszna doba. Znów rosyjski język w mowę okupanta Zamienia służba władnego raba. Znów zakon szykują kupieni posłowie, Carskimi pisarzami pisany stokrotnie, Aby zamilkły dzwony Chmiela i Mazepy, Aby język rozciął sam sobie naród. Zdobyliśmy wolność i oddaliśmy chochołowi. A gdzie nasz język, zdjęty z krzyża? Idzie na krzyż pod gwizdy i szyderstwa sowka, Pęta z jedwabiu, na strupie — usta. Modli się Oranta, stanąwszy na kolanach, Będziemy powtarzać, stojąc dookoła: Język — to wolność, język — to Ukraina, Język — to państwo, to nieśmiertelności duch! Usłyszcie nas, narody, waszymi językami Hodowane, natchnione i na wieki żywe, Chcemy rozmawiać nie jak martwi mimowie Z wami w Nowym Jorku, w Rzymie czy w Moskwie. Nie, nie jesteśmy dwujęzycznymi ludźmi półgłówkami, Jesteśmy z tego świata, znamy setki języków. Ale nasz język, dany nam na zawsze, To ziemia, gdzie krew przodków nie milknie. Umrzemy za niego na majdanie Lwowa, Na Połtawskim polu, jak bywało niejednokrotnie. Umrzemy i powstaniemy, wezwie nas język, Który nigdy nie umrze, jak rozkazał Taras! 8 października 2010 roku Zdjęcie Ołesia Dmytrenki 3,4,5 UPA BYŁA ARMIĄ NARODOWĄ GŁÓWNA RADA „PROŚWITY” POSTANOWIŁA GRAFIKA KSIĄŻKOWA XX WIEKU

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

BRONIMY JĘZYKA! RATUJEMY UKRAINĘ!

Wzywamy Cię, abyś 14 października o 18.30 przyszedł na Sofijiwski Majdan i zatrzymał natarcie na ukraiński język i naszą państwową niepodległość. Wiesz, że w Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, zainicjowany przez Partię Regionów, Komunistyczną Partię i blok Łytwyna. Ten projekt ustawy ma na celu wprowadzenie na Ukrainie reżimu totalnej rusyfikacji, a zatem jest narzędziem zniszczenia języka ukraińskiego. Jeśli pozostaniesz obojętny, twoja godność zostanie podeptana, a twój kraj zamieni się w kolonię Rosji, gdzie będziesz uważany za człowieka drugiej kategorii, a twoje dzieci będą ginąć w imperialnych awanturach zbrojnych. Stańmy razem i żądajmy od władz wycofania z rejestracji antyukraińskiego projektu ustawy, a zamiast tego podjęcia stanowczych działań państwowych w celu wprowadzenia języka ukraińskiego we wszystkie sfery życia społecznego, zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy. NAWRÓCENIE DO MUZYKI Narodowy Komitet Obrony Ukrainy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

NARÓD — NAJWYŻSZY «ORGAN WŁADZY» W PAŃSTWIE DEMOKRATYCZNYM

Konstytucyjny Sąd Ukrainy 1 października bieżącego roku uchylił uchwaloną przez Radę Najwyższą w 2004 roku ustawę «O wprowadzeniu zmian do Konstytucji Ukrainy». Od tej chwili w państwie obowiązuje Konstytucja w redakcji z 1996 roku. Jak ocenić decyzję KS z punktu widzenia prawa? Jakie skutki prawne i kolizje ona wywołała? O tym wszystkim w wywiadzie, którego naszej gazecie udzielił przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Prawniczego Ołeh BEREZIUK. — Panie Olegu, jak ocenić zmiany, które wprowadzono do Konstytucji w grudniu 2004 roku, czy była potrzeba nie tylko ich zniesienia (teraz nie mówimy o sposobie, w jaki to zrobiono), ale także powrotu do Konstytucji z 1996 roku? — Uchylenie reformy politycznej z 2004 roku należało się spodziewać, ponieważ jedną z przyczyn wystąpienia systemowych kryzysów społeczno-politycznych w Ukrainie w latach 2005–2010 była właśnie Konstytucja Ukrainy. Brak równowagi między gałęziami władzy rodził konflikty nawet w szeregach koalicji rządzącej, co nie dawało możliwości nawiązania efektywnej pracy mechanizmu państwowego. Oczywiste jest, że taką Konstytucję trzeba było zmienić, ale czy warto było wracać do Ustawy Zasadniczej w redakcji z 1996 roku? Nie będzie zbędne przypomnienie, że główną przyczyną przeprowadzenia tak zwanej reformy politycznej i wprowadzenia zmian do Konstytucji w 2004 roku była niechęć do nadawania przyszłemu prezydentowi Ukrainy zbyt wielkich uprawnień, w celu niedopuszczenia do uzurpacji władzy w kraju przez jedną osobę. Nota bene, to właśnie Partia Regionów była głównym inicjatorem przeprowadzenia reformy konstytucyjnej, ponieważ nie miała wówczas realnych szans na wystawienie swojego kandydata na stanowisko prezydenta Ukrainy. — Czyli Ustawa Zasadnicza państwa zmieniała się pod te czy inne siły polityczne? — Dziś sytuacja się zmieniła. Wiktor Janukowycz jest Prezydentem Ukrainy i potrzebuje odpowiednich uprawnień, aby zarządzać państwem, a Konstytucja w redakcji z 2004 roku tworzyła formalne przeszkody. W związku z tym na najwyższych szczeblach władzy podjęto decyzję, aby za pośrednictwem Trybunału Konstytucyjnego uchylić zmiany do Ustawy Zasadniczej i powrócić do Konstytucji z 1996 roku. — Jak ocenić tę decyzję z punktu widzenia prawnego? — Decyzję tę można uznać za uzasadnioną chyba tylko z punktu widzenia politycznej celowości, ale jeśli wychodzić z tego, że Ukraina jest państwem prawnym i demokratycznym, to działania władzy i decyzja Trybunału Konstytucyjnego są sprzeczne z prawem, co budzi niepokój. — Co konkretnie? Jakie kolizje prawne mamy teraz? — Przez ostatnie pięć lat obowiązywała nowa Konstytucja i praktycznie nikt nie kwestionował jej legitymacji. Na jej podstawie uchwalano ustawy, wydawano dekrety prezydenta, w ogóle cały kraj żył zgodnie z normami nowej Konstytucji. Teraz decyzją TK Konstytucja wzorowana na 2004 roku została uznana za nielegitymną, co pociąga za sobą nielegitymność wszystkich ustaw i innych aktów normatywno-prawnych, uchwalonych na jej podstawie, a także decyzji i zarządzeń osób urzędowych, podjętych w latach 2005–2010. W związku z tym trzeba przeprowadzić restytucję, czyli powrócić do stanu, który istniał przed 2004 rokiem. Jeśli ustawy można jeszcze przejrzeć i dostosować do Konstytucji, to co zrobić z odpowiednimi decyzjami organów władzy państwowej i samorządu terytorialnego, które już zostały wykonane? Jak anulować powołania na stanowiska osób urzędowych, które miały miejsce w okresie obowiązywania nowej Konstytucji? Jak zwrócić środki, które wydano na wykonanie ustaw i aktów podustawowych, uchwalonych na podstawie nielegitymnej Konstytucji, i kto ma odpowiadać za szkody wyrządzone państwu w związku z podjęciem bezprawnych decyzji? Odpowiedzi na te oraz wiele innych pytań, związanych z uznaniem za nielegitymną ustawy o wprowadzeniu zmian do Konstytucji, w decyzji Trybunału Konstytucyjnego nie ma. Co myśleli sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, podejmując taką decyzję, trudno powiedzieć, ale oczywiste jest, że wykonanie tej decyzji Trybunału będzie niemożliwe. — Wygląda na to, że TK wziął na siebie funkcję ustalania i zmieniania ustroju konstytucyjnego państwa? — Jeśli wychodzić z art. 5 Ustawy Zasadniczej, którym ustanowiono, że prawo określania i zmieniania ustroju konstytucyjnego należy wyłącznie do narodu Ukrainy i nie może być uzurpowane przez państwo Zdjęcie Ksenii Hładyszewej lub jej organami, to Trybunał Konstytucyjny w ogóle nie miał prawa podejmować takiej decyzji, ponieważ powrót do Konstytucji z 1996 roku — to faktycznie zmiana ładu konstytucyjnego. Uchylić wprowadzone do Konstytucji zmiany Trybunał Konstytucyjny miał prawo jedynie przed wejściem ich w życie, i wówczas ta decyzja byłaby prawnie uzasadniona i nie miałaby tych negatywnych skutków prawnych, związanych z uchyleniem aktu normatywnego, który wszedł w życie. — W jaki zatem sposób przyjmować Konstytucję i wprowadzać do niej zmiany? — Biorąc pod uwagę, że prawo do określania i zmieniania ładu konstytucyjnego należy wyłącznie do narodu Ukrainy, przyjmować Konstytucję lub wprowadzać do niej zmiany można było jedynie w drodze przeprowadzenia referendum ogólnonarodowego. W związku z tym można stwierdzić, że proces kształtowania Konstytucji na Ukrainie nie zakończył się i nie zakończy się do czasu, gdy tekst Ustawy Zasadniczej nie zostanie zatwierdzony w referendum. Zgodnie z artykułem 1 Ustawy Ukrainy „O referendum ogólnoukraińskim i lokalnych”, decyzje podjęte w referendum mają wyższą moc prawną w stosunku do decyzji podejmowanych przez Radę Najwyższą, prezydenta Ukrainy i inne organy władzy. Dlatego twierdzenie, że wyłącznie Rada Najwyższa ma prawo przyjmować Konstytucję lub wprowadzać do niej zmiany, jest bezpodstawne.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza

Szanowny Panie Prezydencie! Skłoniły nas do zwrócenia się do Pana ostatnie wydarzenia dotyczące kwestii językowej. Jak wiadomo, w Ukrainie wkrótce odbędą się kolejne wybory lokalne. Rządząca Partia Regionów traci dziś popularność z powodu nieudanej polityki gospodarczej, która przejawia się gwałtownym wzrostem cen na rynkach na najbardziej niezbędne produkty spożywcze, podwyżkami taryf na nośniki energii i tym podobnymi. Aby odwrócić uwagę swoich wyborców od porażek w gospodarce, Partia Regionów ponownie sięgnęła po sprawdzoną taktykę. Do Rady Najwyższej Ukrainy wniesiono projekt ustawy „O języku w Ukrainie”. Zgodnie z tym projektem rosyjskiemu językowi zapewniono by szerokie możliwości, aby uzyskał faktyczny status drugiego języka państwowego, co jest sprzeczne z art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz z decyzją Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku. Ponownie próbuje się wypierać język ukraiński z sądów, z systemu oświaty i nauki, z instytucji państwowych, placówek artystyczno-kulturalnych, biznesu i tym podobnych. Politykę zakazów i wypierania języka ukraińskiego z użycia przez długi czas energicznie stosowała w przeszłości administracja rosyjska, a także administracja radziecka w epoce totalitaryzmu. Niemal przez cztery stulecia język ukraiński znajdował się pod groźbą zagłady, jednak w straszliwych warunkach przetrwał i pokazał swoją żywotność oraz organiczność. Dziś, w czasach kształtowania się i umacniania państwowości ukraińskiej, próbuje się go ponownie wyprzeć z życia społecznego. Inicjatorami tego skandalicznego projektu są zagorzali ukrainofobi — posłowie ludowi W. Kołesniczenko i O. Jefremow z tej samej partii. Sytuację wokół języka zaostrza także fakt, że na stanowisku ministra oświaty i nauki znajduje się postać nie mniej skandaliczna, jak Dmytro Tabacznyk, który jeszcze wczoraj rozpowszechniał w dużym nakładzie antyukraińskie artykuły z poniżaniem i obelgami nie tylko wobec obecnych osób państwowych, lecz także narodu ukraińskiego i jego kultury. Dziś ten niedoszły minister poświęca swoje siły również wypieraniu języka ukraińskiego z systemu oświaty i nauki. Dzięki jego „lekkiej” ręce likwiduje się egzaminy ze znajomości języka ukraińskiego, wprowadza się tak zwany „wolny” wybór języka nauczania w szkołach i tym podobne. Dziś językowi rosyjskiemu w Ukrainie nic nie zagraża. Zajmuje on w wielu sferach życia społecznego nawet pozycję dominującą, dlatego rosyjski w żaden sposób nie może być zrównany z językami regionalnymi, którym grozi zanik. Przeciwnie, język ukraiński dziś pilnie potrzebuje wsparcia państwa, ponieważ długi okres prześladowań nie przeszedł bez śladu. Procesy globalizacyjne na świecie w kwestii językowej również negatywnie wpływają na jego pozycję w kraju. Nie ma języka — nie ma kultury narodu, dlatego język ukraiński, jako nasz bezcenny skarb, powinien być szanowany i zachowany dla ludzkości jako całości. Szanowny Panie Prezydencie! Jako gwarant praw narodu ukraińskiego ponosi Pan bezpośrednią osobistą odpowiedzialność za niezdrową sytuację, którą wywołują siły kierowane przez awanturników politycznych wewnątrz państwa i poza jego granicami. Kwestia językowa jest sztucznie wywołana i, jak oszukańcza znaczona karta, rozgrywana jest przez jej uczestników. Może ona stać się tym spustowym mechanizmem, który może doprowadzić nasz kraj do wojny domowej, jak już nieraz bywało w naszej wielostradalnej historii. Zwracamy się do Pana z apelem o powstrzymanie zbrodniczych działań niektórych partii i ich przywódców wobec narodu ukraińskiego i jego języka. Nie pozwólmy wciągnąć się w Mrok i Chaos! Z nadzieją, członkowie Klubu Ukrainoznawczego „Spadszczyna” Kijowskiego Domu Uczonych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

«SZLAKIEM UKRAIŃSKICH PATRIOTÓW»

Niedawno w pomieszczeniu Związku Pisarzy Ukrainy odbyło się pierwsze posiedzenie Rady projektu „Szlakiem ukraińskich patriotów”. Projekt wystartował 5 listopada 2008 roku na Majdanie Niepodległości w Kijowie wiecem-requiem poświęconym 40. rocznicy samospalenia Wasyla Makuchy na Chreszczatyku przeciwko okupacyjnemu komunistycznemu reżimowi na Ukrainie oraz wprowadzeniu sowieckich wojsk do Czechosłowacji. Również w ciągu dwóch lat przeprowadzono działania mające na celu uczczenie pamięci Kyryła Osmaka, Wasyla Symonenki, Ałły Horskiej, Ołeksy Hirnyka, Wałerija Marczenki, Ołeksy Tychego, Jurija Łytwyna, Wasyla Stusa, Petra Hryhorenki, Wołodymyra Maniaka, Wiaczesława Czornowoła. Celem projektu jest uczczenie pamięci, przywrócenie przemilczanych imion, organizacja różnorodnych wydarzeń upamiętniających, odnowienie pamięci historycznej o wybitnych Ukraińcach drugiej połowy XX wieku, którzy walczyli i oddali swoje życie za Ukrainę. Ten projekt jest poświęcony 20. rocznicy odnowienia państwowości na Ukrainie. Naszym zadaniem jest naświetlenie wydarzeń, które są jeszcze świeże w pamięci ukraińskiego społeczeństwa, nie tyle z punktu widzenia oficjalnych wersji (czasami sprzecznych), co z pozycji Człowieka. U nas do tej pory często ludzi nadal mierzy się według „krótkiego kursu historii”. Przeszłość naszego państwa jest różnorodna. Jednoznaczną pozycję mają tylko ci Ukraińcy, którzy pozostawili nam w pamięci niezwykłe karty swojego życia i niezłomną wiarę w Sprawiedliwość, oni — walczyli. W tym zapewne i polega różnica między nimi a nami, dzisiejszymi. Było ich niewielu, ale siła ich ducha przewyższała wielotysięczne majdany. Do Rady projektu weszli R. Andrejko, Je. Bombar, O. Bereziuk, O. Hełewej, W. Herasymczuk, D. Hucułak, K. Dykań, I. Dracz, M. Kowalczuk, W. Kononow, A. Kluga, Je. Łupakow, M. Mykołajczuk, W. Owsijenko, B. Olijnyk, P. Osadczuk, N. Osmak, Ja. Poharski, D. Ponamarczuk, T. Prohnimak, A. Puszkarenko, M. Puszkarenko, M. Ratuszny, P. Romanczuk, Rada Najwyższa jest organem przedstawicielskim narodu ukraińskiego, a jak wiadomo, przedstawiciel nie może mieć więcej praw niż ten, kogo reprezentuje. Jeśli przedstawiciel zaczyna działać wbrew interesom tego, kogo reprezentuje, to ten ostatni odwołuje u niego pełnomocnictwo i pozbawia prawa do reprezentowania jego interesów. Ta zasada działa i w prawie prywatnym, kiedy przedstawiciel działa na szkodę interesów osoby, którą reprezentuje, i w prawie publicznym, kiedy naród pozbawia mandatu organ przedstawicielski, który działa nie w interesie narodu. Zatem po przyjęciu przez Radę Najwyższą w 1996 roku Konstytucji Ukrainy powinien był odbyć się ogólnonarodowy referendum i tylko referendum powinno było uznać legitymność Ustawy Zasadniczej. Wtedy ani Rada Najwyższa Ukrainy z 2004 roku, ani Sąd Konstytucyjny z 2010 roku nie mogłyby uchylić Konstytucji Ukrainy. Dlatego jest całkiem oczywiste, że Ukraina potrzebuje nowej Konstytucji, która powinna zapewnić równowagę między gałęziami władzy i stworzyć realne mechanizmy kontroli działań władzy ze strony narodu. Tylko w tym przypadku wyżsi urzędnicy nie będą nadużywać władzy i będą działać w interesie narodu, co powinno sprzyjać ustanowieniu i rozwojowi Ukrainy jako prawnego demokratycznego państwa. Rozmawiał Petro ANTONENKO B. Stupka, D. Stus, M. Seliuk, L. Taniuk, A. Tarasenko. Na przewodniczącego Rady projektu wybrano pisarza i publicystę Dmytra Stusa, na sekretarza — dyrektora Instytutu Problemów Radykalizmu Kostiantyna Dykania. Autor pomysłu i kierownik projektu Arsenij Puszkarenko. Na pierwszym posiedzeniu Rada podjęła decyzję o stworzeniu strony w Internecie w celu zbierania i publikowania materiałów o wybitnych Ukraińcach drugiej połowy XX wieku, a z czasem na podstawie materiałów ze strony wydać książkę na 20. rocznicę odnowienia Niepodległości Ukrainy. Zarówno strona, jak i książka będą nosić tytuł „Szlakiem ukraińskich patriotów”. Następne posiedzenie Rady projektu zaplanowano na początek listopada 2010 roku. Źródło: mrkiev.com.ua

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

WYSTĄPIENIA NA PARLAMENTARNYCH WYSŁUCHANIACH «STRATEGIA POLITYKI HUMANITARNEJ WSPÓŁCZESNEJ UKRAINY»

mający wielowiekową pisemność i literaturę, naukowo opracowany i utrwalony normami, właśnie we własnym domu, na Ukrainie, znalazł się w stanie ZAGROŻENIA. Bo w środkach masowego przekazu słyszymy przeważnie produkt językowy nieukraiński, rynek wydawnictw drukowanych jest przeważnie nieukraiński, a próby wyrównania sytuacji i wreszcie zapewnienia systemowej edukacji w języku ukraińskim, które obserwowaliśmy w ostatnich latach, napotkały zaciekłych przeciwników w obecnym rządzie, wśród deputowanych, urzędników państwowych różnej rangi. Szukając różnych pretekstów, nawet najmniejszych zaczepek, antyukraińsko nastawieni przywódcy podawali i nadal podają w wątpliwość celowość ugruntowania języka ukraińskiego jako rzeczywiście państwowego, tworzą realne przeszkody dla jego upowszechniania i uzakonienia w różnych sferach użytku. Raz daj im dwa, raz daj im trzy języki państwowe, byle tylko nie państwowy ukraiński w Państwie Ukraina. Nie warto komentować, jakich traum zadaje narodowi ta otwarta, nieukryta profanacja tego, co najcenniejsze, czym przez wieki szczycił się naród ukraiński, czyli języka ukraińskiego, jak głęboko raniły go nieustanne spekulacje wokół kwestii językowych, jaką antypatię i podziały w społeczeństwie one wywołują. Przeciwdziałanie rozwojowi języka ludności rdzennej państwa na poziomie państwowym, wprowadzanie antyukraińskich, wojowniczych zapisów – za którymi by lojalne sformułowania nie były – Kostenko, przywrócić narodowi ukraińskiemu jego historię, jego język, jego kulturę. Tylko wtedy naród ukraiński umocni się w swoim suwerennym państwie, tylko wtedy świat go uzna i będzie szanował. Zatem główny cel polityki humanitarnej Ukrainy, jak każdego innego państwa, polega na tworzeniu pozytywnego wizerunku własnego kraju, który przywraca narodowi godność, uświadomienie sobie jego zbiorowego uczestnictwa w bogatej, oryginalnej kulturze, stworzonej przez poprzednie pokolenia. Jednak siły, które przeciwdziałają naturalnemu procesowi wyzwolenia i sa… …ale one nie były ukryte — do programów partii politycznych, zwłaszcza tych partii, które wzięły na siebie pełnię władzy — to unikalny przypadek w historii świata. Przypadek celowego niszczenia państwa, narodu i kultury wielkiego europejskiego narodu, świadome sprowadzanie do poziomu językowej i kulturowej wasalnej zależności narodu ukraińskiego, czego dokonują kierownicy, przywódcy, „słudzy narodu”, którzy wygodnie usadowili się na karku właśnie tego narodu. Władza, butnie głucha na analityczne wnioski intelektualnych przewodników narodu, demonstruje nieugiętość. A zatem — swoją ograniczoność. Gdzież indziej mogłoby być tak, aby minister kluczowego dla perspektywicznego rozwoju państwa resortu, jakim jest Ministerstwo Edukacji i Nauki, był nieskrywanym ukrainofobem? O tym na całą Ukrainę (i nie tylko) powiedziano w materiale analitycznym człowieka, który jest sumieniem narodu, w wnioskach akademika I. M. Dziuby, opublikowanych w gazecie „Dień”. Mimo to władza nadal udaje, że taka polityka kadrowa to wynalazek nowej władzy, która „buduje nową Ukrainę” (nową — nieukraińską Ukrainę!). Oto wam dialog władzy z najlepszymi umysłami narodu, oto wam realna zdolność Prezydenta słyszeć głos i wolę narodu! Dialog władzy z narodem, z niesprzedajną elitą intelektualną — to również składnik humanitarnej polityki Państwa, znak jego zdrowia lub choroby. Nie mogę przypuszczać, że naszej władzy potrzeba jedynie władzy, jeszcze, jeszcze, jeszcze więcej władzy… A naród ze swoimi myślami, stanowiskiem, nadziejami — niech sobie odpoczywa… aż do następnych wyborów? Dziś co najmniej nieszczere są deklaracje o niepełnej realizacji praw obywateli Ukrainy mówiących po rosyjsku, o niemożności przebywania i swobodnego czucia się w rosyjskojęzycznym środowisku językowo-kulturowym, bo przez ostatnie dziesięciolecia na Ukrainie środowisko to było i pozostaje przeważnie rosyjskojęzyczne. A próby lekkiego ukrainizowania Ukrainy wywoływały szalony opór i dobrze finansowane oraz zorganizowane przeciwdziałanie. Produkcja rosyjskojęzyczna, tworzona na wielką skalę rosyjsko- wzmocnienie narodu ukraińskiego, okazały się silniejsze. Obecnie strategię polityki humanitarnej Ukrainy opracowuje się na Kremlu, a kierownictwo kraju posłusznie ją wciela w życie. Główny cel tej polityki to uzależnić kraj kulturowo i językowo od Rosji. Jak wiadomo, kajdany kulturowego podporządkowania łatwiej nosić, a trudniej zrzucić. Należy podkreślić, że obecna antyukraińska i antygumanitarna polityka nie ogranicza się do dominacji produkcji rosyjskiej masowej kultury w ukraińskich mediach, przede wszystkim w kanałach telewizyjnych, łącznie z państwowym, które mają na celu kształtowanie w ukraińskiej ludności pozytywnego wizerunku Imperium Rosyjskiego. Najgorsze jest to, że w obecnym masowym natarciu na język ukraiński, kulturę i historię stosuje się znaną imperialną strategię poniżania zależnych narodów. Najwyraźniej przejawiło się to w fakcie ustawienia w Zaporożu za zgodą władz pomnika Stalina. Taki monumentalny hołd dla największego w historii kata narodu ukraińskiego czyni nas pośmiewiskiem w oczach całego cywilizowanego świata. Nie mogę pominąć uwagą także projektu ustawy „O językach na Ukrainie”, przedłożonego przez koalicję O. Jefremowa, W. Hrynewieckiego i P. Symonenki. Projekt ustawy także za- w obszarze językowym swobodnie dostępnym na Ukrainie zajmuje większą część przestrzeni językowej. A czy gdziekolwiek jeszcze na świecie istnieje taki kontynent twórczości ukraińskojęzycznej, obszar wytwarzania tekstu ukraińskojęzycznego, który – tak jak rosyjskojęzyczna produkcja – mógłby być wprowadzany z zewnątrz granic Ukrainy? Nie ma. W domu nie pozwala się tworzyć i nie wspiera władza, gdzie indziej – zasada! Jedyne wyjście dla wspólnoty ukraińskojęzycznej – po cichu zniknąć z tej starej planety. Tylko dokąd? Dziś nieodpowiedzialne wobec europejskiej i światowej wspólnoty, a z istoty swej antyhumanitarne jest niszczenie funkcjonalnej pełni języka ukraińskiego na Ukrainie – jedynym na świecie obszarze jego naturalnego powstawania i rozwoju, na jego historycznej ojczyźnie: nie ma innej Ukrainy, w której tworzyłaby się język ukraiński oraz ukraińskojęzyczna i ukraińskomentalna kultura. Zubożymy, zniszczymy język ukraiński i kulturę ukraińską – zniszczymy Ukrainę. Jedną wielką kulturą ubogaci się cywilizacja ludzka. Czy tego pragnie nasza Wierchownа Rada, Prezydent Ukrainy? Wiem, że właśnie to jest celem działalności poszczególnych wicepremierów. Czuwajmy: język ukraiński jest w niebezpieczeństwie! Zatem humanitarna przyszłość Ukrainy jest w niebezpieczeństwie! * * * …Na koniec chcę poinformować, że przeprowadzona w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy oraz w Instytucie Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy ekspertyza wniesionych pod rozwagę Rady Najwyższej Ukrainy projektów ustaw o językach na Ukrainie, szczególnie tych, w których zasadniczym rdzeniem jest idea wprowadzenia języka rosyjskiego jako drugiego państwowego lub urzędowego, nie została poparta przez naukowców jako taka, która nie odpowiada ideom budowania państwa i konsolidacji społeczeństwa Ukrainy, jest ukierunkowana na segregację i podział społeczeństwa według znaków językowych i regionalnych. ...świadczy o tym, że obecny nienaturalny sojusz kapitalistów z komunistami dąży do wepchnięcia naszego kraju z drogi wolnego rozwoju i przywrócenia go do kolonialnej przeszłości. Nie będę charakteryzował tego projektu ustawy, zrobili to już poprzedni mówcy. Chcę podkreślić jedynie to, że wszystkie jego kluczowe postanowienia są przepisane słowo w słowo z projektu ustawy o tej samej nazwie, który już w 2007 roku przedstawił komunista Leonid Hracz. Poniżanie Ukraińców ze strony niektórych urzędników, zwłaszcza ze strony ministra edukacji, odbywa się nie tylko otwarcie i brutalnie, tak że wrażenie jest takie, jakby społeczność ukraińską celowo prowokowano do wybuchu. W każdym razie nie ma wątpliwości, że obecna polityka językowo-kulturalna władz, przedstawiająca ukraińską historię, język i kulturę w krzywym zwierciadle, jest ukierunkowana na antyukraińską mobilizację prorosyjskiej części społeczeństwa we wschodnich i południowych obwodach, gdzie przestrzeń informacyjno-kulturalna od dawna znajduje się pod pełną kontrolą Rosji. W tej taktyce świadomego prowokowania i rozpalania międzyetnicznego konfliktu wewnątrz kraju kryje się największe zagrożenie dla przyszłości państwa. Bo, jak wiadomo, kto sieje wiatr, zbierze burzę. Ciąg dalszy na str. 4

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

APHORYZMY

W wydawnictwie „Jarosławiw Wał" przygotowuje się do druku niezwykłą, nawet nieoczekiwaną książkę, która zainteresuje najbardziej wymagającego czytelnika — zbiór aforyzmów znanego mistrza zwięzłej, trafnej i zarazem wyczerpującej frazy Leonida Suchorukowa. Publikujemy jego część. Leonid SUCHORUKOW Prawda — odwieczny kameleon czasu. Politycy — wszyscy tacy sami: najpierw obiecują reformy, potem reformują swoje obietnice. Wolność — to iluzja zakutego w kajdany umysłu. Ciągle myjąc ręce, demonstrujemy własną twarz. Przeginając pałkę, można znaleźć się w zaczarowanym kręgu. Pluralizm: jedni maszerują przez życie z piosenką, inni — po życiach. Podbite oko — najbardziej przenikliwe. Kogucia duma jest odmianą kurzej ślepoty. Rząd tak bardzo zajęty pracą, że po prostu nigdy nie ma czasu zauważyć, jak źle jest narodowi. Wobec piękna wszystko bezsilne, i tylko czas — jedyny wyjątek. Przewidywać — to talent brać ślad, którego nikt jeszcze nie zostawił. Ostrzeżenie: „Przed nadużywaniem — nie mieszać!” Zanim zgadniesz, kto kogo, dowiedz się, kto od kogo! Znak: „Jeśli jeździec obywa się bez głowy, to znaczy, że ma rękę…”. Znak: „Jeśli na duszy leży kamień, to znaczy, że przemówiło sumienie”. Znak: „Jeśli po miłości nie zostało ani śladu, to albo budowano ją na piasku, albo była pisana palcem po wodzie”. Znak: „Jeśli sumienie śpi za dnia, to w nocy będzie dręczyć”. Przypiąć honor do munduru najłatwiej niezasłużonymi orderami. Raj — iluzja pełnowartościowego życia. Piekło — pełnowartościowe życie bez iluzji. Reklamowy prospekt piekła: „Cały raj!” Ręce swędzą, z reguły, od języka. Z wiekiem liczba błędów nie maleje, za to rośnie zdolność ich usprawiedliwiania. Rodzinny tandem: ona urządza koncerty, on — niemy film… Czy warto opowiadać żonie bajki, jeśli ona sama czyta je z oczu. Ile byś głupca nie uczył — i tak wszystko wie. Ślepa wiara otwiera oczy na oszustwo. Śmiech to zdrowie, choć ze zdrowiem się nie żartuje. Tam, gdzie zimują raki, nie częstują piwem. Tam, gdzie na obiecane czeka się trzy lata, uwierzą w każde obietnice przedwyborcze. Cień — najlepsze miejsce pod słońcem. Niepokojący głos wolności: „Świat staje się zbyt ciasny!..” Mrok wiedzy nie zawsze oznacza światło rozumu. Przy wejściu do historii — ogromna kolejka. W chciwości nie ma sufitu, za to jakie ściany!…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

JĘZYKOWY WYMIAR POLITYKI HUMANITARNEJ UKRAINY

Paweł HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Strategia humanitarna państwa obowiązkowo obejmuje kwestie języków bytowania społeczeństwa; jej kształtowanie musi opierać się na szczegółowym badaniu stanu funkcjonowania języków, zwłaszcza języka państwowego, na uzasadnionych perspektywach rozwoju sfery językowej, na modelach planowania językowego. Epicentrum uwagi powinien przy tym stanowić stan funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, ponieważ właśnie język państwowy jest decydujący w budowaniu państwa, integracji społeczeństwa i jego przedstawieniu w gronie innych państw świata. Żaden inny język, funkcjonujący na Ukrainie, nie ma zewnętrznych funkcji reprezentacyjnych i nie może być prawdziwym integratorem całego ukraińskiego społeczeństwa: język ukraiński nie przyszedł na te ziemie, lecz wyrósł z ukraińskich serc przez tysiąclecia pokoleń, wzmocniony ukraińską pieśnią i ukraińską historią, natchniony i przeniknięty różnorodnością ukraińskiego otoczenia! Tej osobliwości języka ukraińskiego nie zdołają zastąpić ani polityczne intrygi według obcych scenariuszy, ani nieustanne naciski niejęzykowej (a nawet bezjęzykowej) części władzy (?) i korpusu deputowanych (?). Nie ma potrzeby dowodzić oczywistości, że przygotowanie językowe osoby, jej zachowanie językowe w społeczeństwie, przede wszystkim jej zdolność adekwatnego odbioru i reagowania na różne formy komunikacji językowej w środowisku wielojęzycznym, jest gwarantem psychologicznego komfortu człowieka, gwarantem jego twórczego, nieszarego bytowania, jego poczucia wolności, a nie przygnębienia, wreszcie — zdrowia fizycznego. Dziś na Ukrainie, w odniesieniu do bytowania językowego, stwierdzamy wypaczenie sytuacji językowej, gdy język ludności rdzennej, język ukraiński, który ma

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

KTO SIEJE WIATR — ŻNIE BURĘ

Larysa MASENKO, doktor nauk filologicznych, profesor NaUKMA Teoretycznie opracowanie koncepcji polityki humanitarnej nie stanowi wielkich trudności. W pracach ukraińskich intelektualistów została ona już stworzona. Można wymienić między innymi wykład Liny Kostenko „Aura humanitarna narodu, czyli defekt głównego zwierciadła”, wygłoszony w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej dziesięć lat temu — pierwszego września 2000 roku. Przytoczę fragment z tego wykładu, który bezpośrednio dotyczy omawianego tematu: „Co Ukraina powinna była natychmiast zrobić? Przede wszystkim — obiektywnie ocenić sytuację. Postawić własną optykę, własny system zwierciadeł. Opracować własną politykę humanitarną, jej strategię i priorytety. Utrwalić w świadomości ludzkości paradoks młodego państwa z tysiącletnią kulturą, która dotąd była zablokowana z przyczyn historycznych. Być odkryciem dla świata, a nie moralnie okaleczonym narodem w aberracjach cudzych odbić”. Nadszedł czas — podkreślała Lina

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Ciąg dalszy. Początek na str. 3. systemów edukacyjnych. Zrozumiałe, że wyrzucenie z programu szkolnego języka ukraińskiego jest niemożliwe, ale trzeba trzeźwo patrzeć na rzeczy: w epoce REGIONALIZACJI mieszkańcom kraju język ukraiński nie będzie potrzebny. (str. 183 „Samouczek gry na światowej szachownicy”). Zatem usłyszeliście: REGIONALIZACJA, która pociąga za sobą nieuchronną federalizację Ukrainy. Po co — to zrozumiałe samo przez się. Tak samo jak dla was jest zrozumiałe, dlaczego odbywają się cotygodniowe spotkania dwóch prezydentów. Tak samo zrozumiałe jest, gdzie znajduje się kuchnia, w której wytwarzana jest rzeczywista „strategia polityki humanitarnej” dla nas. Wszystko zostało opracowane na długo przed wyborami w 2010 roku. I dlatego tak gwałtownie, lawinowo znika Ukraina. Dlatego też mamy demonstracyjną pogardę dla Konstytucji, w szczególności pojawienie się ustawy „O językach”, przygotowanej, sfinansowanej i podpisanej przez Jefremowa, Symonenkę, Hryneweckiego, fundację o wymownej nazwie „Russkij Mir”, które „skazały język ukraiński na śmierć, — cytuję Ołeha Medwedewa, — on w ogóle nie stanowi dla nich żadnej wartości”. Tak jak i sama Ukraina. To dla nich terytorium… Zasada monokulturowej równoprawności, która przez autorów z „Russkiego miru” interpretowana jest jako „ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność, która ukształtowała się historycznie, jest ważnym dorobkiem (to czarny humor) narodu ukraińskiego, potężnym czynnikiem konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego”. Jakaż sowiecka zakłamaność byłych komsomolskich watażków, „nowo upieczonych kawalerów”, którzy nie mogą zrozumieć, że tą ustawą przekształcają Ukrainę w strefę długotrwałej niestabilności, że językowy lingwocyd to droga do ciągłego detonowania nie tylko na Ukrainie, co nieuchronnie obróci się w długotrwałą konfrontację. Językowa asymetryczność, która powstała w wyniku konsekwentnego niszczenia ukraińskiej przestrzeni językowej, szczególnie uwydatniła się w ciągu ostatnich lat dominowania w polityce regionalnej Partii Regionów kwestii językowej. Kilka słów o statystyce. Ukraina w 2009 roku wydała 3 mld 195 mln środków budżetowych na utrzymanie placówek z rosyjskim językiem nauczania. Rosja zaś — ani kopiejki na 15 mln Ukraińców mieszkających na jej terytorium. Na Ukrainie uczy się 779 tys. uczniów w języku rosyjskim w ogólnokształcących placówkach oświatowych, 1 mln 300 tys. uczy się języka rosyjskiego jako przedmiotu. Wydrukowano 1,5 mln podręczników w języku rosyjskim. W Rosji ukraińskich — ZERO! Nie ma potrzeby wyliczania całej statystyki — o ukraińskim wydawnictwie książkowym, o stanie ukraińskiej kinematografii, o ukraińskiej przestrzeni kulturowo-informacyjnej, bo wszystko sprowadza się do jednego słowa — KATASTROFA. Dlatego raiderski projekt ustawy „Russkiego miru” ma na celu zajęcie ostatniego narodowego przyczółka, którego istota sprowadza się do formuły: Ukraina tylko dla rosyjskojęzycznych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

6 października 2010 roku w Radzie Najwyższej odbyły się przesłuchania parlamentarne „Strategia polityki humanitarnej współczesnej Ukrainy”. Przedstawiamy wystąpienia uczestników przesłuchań.

Na zakończenie chcę przypomnieć wam o „strategii pająka”, który, podobnie jak osa piaskowa, upolowawszy wielkiego konika polnego, powoli oplatając go pajęczyną, paraliżuje jego ruchy, zmieniając ofiarę w żywą masę konserwową, aby później w ciele złapanej istoty złożyć swoje larwy… Rosyjski język państwowy płodzi na Ukrainie nie Korolenków, nie Wołoszynów, nie Tarkowskich, nie Czyczibabinów, a złowieszcze kreatury typu Care, patriarchów-partyjniaków, którzy pragną rozszerzyć „Ruski mir” od Uralu do Renu, nie uświadamiając sobie tego, że Wielkie Chiny już składają swoje larwy, zgodnie ze strategią pająka, w słabo chronione ciało „Ruskiego miru”. Państwo, jak powiedziała wielka Ukrainka Lina Kostenko, to system, który chroni sam siebie. I jeśli jesteśmy państwem, a więc systemem, to dlaczego pozwalamy go rozwalać? Dość! Nadszedł najwyższy czas zwrócić Ukraińcom ich historię, język, kulturę. Przecież wszystko to wiekami niszczyło imperium jako decydujące czynniki ich tożsamości narodowej. Oto dlaczego niezbędna jest rzeczywista strategia rozwoju (a nie niszczenia) sfery humanitarnej Ukrainy. narodowi szczęśliwe, stabilne, ekonomicznie urządzone życie, a tymczasem chwyta się kwestii językowej, jak szaleniec brzytwy. Czyżby Wiktor Fiodorowicz, prezydent Ukrainy, nie mógł pojąć, że nie rosyjski, a ukraiński język potrzebuje u nas codziennego rządowego, państwowego wsparcia, że jest on poniżony, upośledzony, wyparty z mediów, z wielu sfer życia, że nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego to śmierć dla języka ukraińskiego i państwa. Zwolennicy drugiego języka państwowego próbują ożywić martwą gadaninę radzieckich ideologów o tym, że naród ukraiński z natury jest dwujęzyczny, ale przecież nie ma na świecie narodów dwujęzycznych — wszystkie narody są wielojęzyczne. Na świecie przeważająca większość państw ustanawia na swoich terytoriach jako podstawę życia organizmu państwowego jeden język jako czynnik jedności ludzi różnojęzycznych. I im więcej różnych narodów i języków żyje w kraju, tym bardziej troszczy się on o swój jedyny język, który jest gwarancją jego państwowego istnienia. Rosja, USA, Chiny, kraje Europy Zachodniej — to przykłady tego. A tam, gdzie działają dwa języki państwowe, jak na przykład w Kanadzie czy w Belgii, gdzie pod zagrożeniem znajduje się kanadyjska i belgijska państwowość przez wrogość między językiem angielskim a francuskim oraz między francuskim a flamandzkim. Ludzie, którzy próbują narzucić narodowi ukraińskiemu dwujęzyczność, to niepiśmienni politycy, rosyjscy szowiniści, którzy nienawidzą narodu ukraińskiego, jego języka i państwowości. Szanowni deputowani! Bywałem na Białorusi, gdzie działają niby dwa języki państwowe, nie słyszałem białoruskiego od wysokich urzędników, właściwie od nikogo, tylko od białoruskich pisarzy. Byłem w tym roku w Baszkortostanie, gdzie działają niby dwa języki państwowe. Języka baszkirskiego prawie nie słychać. A jeśli słychać, to z ukrytą nienawiścią do języka panującego. Dwa dni temu wróciłem z Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej. Byłem tam na świętowaniu jubileuszu Uniwersytetu Tyraspolskiego im. T. Szewczenki. Tam działają niby trzy języki państwowe — ukraiński, mołdawski i rosyjski. Nie słyszałem ze sceny uniwersyteckiego jubileuszu ani słowa po ukraińsku, ani słowa po mołdawsku. Co to jest? Czyżby język rosyjski był tak agresywny? Nie, język rosyjski jako substancja filologiczna jest taki sam, jak wszystkie języki, ale niektórzy nosiciele języka rosyjskiego (niekoniecznie Rosjanie, a u nas to przeważnie renegaci-chachły) są tak agresywni i tak pragną zbudować ze wszystkich narodów „ruski mir”, że trzeba się ich bać i walczyć przeciwko nim, jak przeciwko nowożytnym faszystom. Naród ukraiński uformował się przede wszystkim w walce o zachowanie swojego języka. Była to walka nie przeciwko językowi polskiemu czy rosyjskiemu, czy niemieckiemu, a przeciwko okupantom, którzy zmuszali nasz naród do stawania się ludnością polsko-, rosyjsko- lub niemieckojęzyczną z zaszczepieniem nienawiści do języka swoich przodków i rodziców. Język rosyjski nie tylko nie jest uciśniony, a do dziś jest dominujący na Ukrainie, nie potrzebuje ochrony. Jednakże ekipa prezydenta Janukowycza pragnie pokazać przyjaznej Rosji, że my, Ukraińcy, jesteśmy największymi rosyjskimi patriotami na świecie, że jesteśmy gotowi zrezygnować z ojczystego języka dla fałszywego braterstwa, za plecami którego stał car, sekretarz generalny z uśmiechem kata. Zaproponowana przez nową władzę „Ustawa o językach” to ciężka brzytwa, która będzie rozcinać Ukrainę i przy tym może zahaczyć samego golibrodę, bo jest bardzo ostra i bardzo wielka.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

NIE ZNISZCZENIE, LECZ ROZWÓJ

Pawło MOWCZAN Już nie po raz pierwszy w tych murach omawiano problem, który wniesiono pod obrady parlamentarnych przesłuchań. Ale jak nigdy dotąd jest on wyjątkowo aktualny i zarazem już absurdalny. Wystarczy wczytać się w treść tego, co rozpatrujemy: „Strategia polityki humanitarnej” (słyszycie?) współczesnej Ukrainy”. Szanowni uczestnicy, zauważmy, że „strategia” nigdy w żadnym kontekście nie łączyła się z takimi pojęciami jak „demontaż”, „ruina” czy „autodestrukcja”. Słowo „strategia” naturalnie łączy się z „rozwojem”, „postępem”, „walką” i zakłada pozytywny rezultat. Strategia absurdu natomiast jest możliwa wtedy, gdy za nią kryją się inne wątki, które doprowadzają istniejący stan do całkowitego bezsensu, a za którymi przebija się wcześniej opracowane działanie, przeciwne w swoich skutkach. Weźmy choćby sferę oświatową we „współczesnej Ukrainie”. W jaką strategię, a dokładniej czyją strategię wpisuje się ona wraz ze swoim kierownikiem Tabacznikiem, który koncepcyjnie narzuca wszystkim nauczycielom i uczniom postrzeganie Ukrainy — cytuję: „Jako terytorium, na którym żyją przedstawiciele różnych grup etnicznych i religijnych… gdzie najważniejsze jest odejście od etnocentryzmu, postrzegania wydarzeń z pozycji oddzielnej grupy etnicznej i wprowadzenie podejścia antropocentrycznego, czyli przedstawianie wydarzeń poprzez percepcję oddzielnego człowieka”. Jeszcze raz powtarzam: „oddzielnego człowieka”. A tego człowieka dobrze znamy. Zatem o jakiej strategii, zwłaszcza w oświatowym składniku polityki humanitarnej Ukrainy, może być mowa, skoro „sterowana z Kremla, według słów Oksany Pachlowskiej, oświata może doprowadzić do ślepego zaułka — patologicznego ciemnogrodu, niemoralności, nieprofesjonalizmu — kontynuuję cytat — nie mówiąc już o nowym etapie sowietyzacji historii, o demontażu jakiejkolwiek formy wiedzy o historii Ukrainy”. Zatem demontaż pamięci narodowej. Holodomoru nie było. Słowo Ludobójstwo zostaje wykreślone ze słowników. Druga wojna światowa znów staje się wojną ojczyźnianą. Paktu Mołotow–Ribbentrop nie istniało. Józef Stalin powraca na Ukrainę na razie w brązie, UPA to wymysł banderowców, kolektywizacja to osiągnięcie ustroju społecznego na Ukrainie, nieprzebyta Syberia to ziemia rodzima, Mazepa to zdrajca. Wyhowski to zbój. Język ukraiński to polsko-austriacki wytwór, ukraińska inteligencja to „tonkij słoj obrazowannosti”, i to wszystko przekłada się na naszej wspólnej ziemi w imieniu naszym przez jedną kreaturę… I zupełnie logicznie nasuwa się pytanie: ile jeszcze czasu może trwać ta „strategia zniszczenia?” I kto dalej będzie kształtował sprawy humanitarne na Ukrainie? Oni? On? Czy ono? Sześć lat temu zapoznałem się z pracami znanego rosyjskiego politechnologa S. Pereslegina, który jako konsultant zalecał ówczesnemu szefowi administracji prezydenta Rosji D. Miedwiediewowi, jak należy działać wobec Ukrainy. Ukrainę trzeba rozpatrywać (cytuję): „jako tani źródłowy zasób nieuwidocznionych zasobów. Przede wszystkim ludzkich. Utylizacja tych zasobów może być prowadzona metodami ekonomiczno-dyplomatycznymi przy słabej Ukrainie, bądź metodami siłowymi, jeśli do władzy w RESPUBLICE w sposób legalny albo poprzez mechanizm przewrotu dojdzie silny przywódca… Jednym z niezbędnych środków jest zmiana

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Na pokaz fałszywemu braterstwu

Dmytro PAWLYCZKO W 1964 roku na przyjęciu z okazji XIV Zjazdu Komsomołu w Sali Gieorgijewskiej na Kremlu wygłaszałem przemówienie i zwracając się do Chruszczowa, powiedziałem: „Drogi Nikito Siergiejewiczu!”. A Chruszczow mi przerwał: „Dmytro, mów po ukraińsku!”. Przeszedłem na język ukraiński i widziałem, jak Breżniew tłumaczy Mikojanowi poszczególne frazy mojego przemówienia. Otóż komunistyczna władza, kierując się uchwałami KC KPZR nastawionymi na likwidację języków narodowych w ZSRR, na stworzenie nowej formacji – rosyjskojęzycznego radzieckiego narodu, rozumiała, że ta polityka totalnej rusyfikacji napotka twardy opór, i dlatego trzeba czasem pozwolić na niewielką swobodę, dla pozoru podtrzymywać nastroje narodowo-patriotyczne. Dokładnie taką samą fałszywą pokazówkę można zobaczyć dziś, gdy Wiktor Janukowycz, prezydent Ukrainy, zwraca się do ministra Mohyliowa: „Mów po ukraińsku!”, a w rzeczywistości błogosławi nowe prawo o językach, na mocy którego język ukraiński ma nie być. Związek Radziecki rozpadł się nie tylko dlatego, że przegrał rywalizację gospodarczą z Zachodem, lecz przede wszystkim dlatego, że był imperium, w którym brutalnie tłumiono narodowe dążenia narodów do samodzielnego życia państwowego, a pod maską komunizmu prowadzono szowinistyczną politykę carskiej Rosji. Humanitarna polityka nowej władzy w Ukrainie to nic innego jak reanimacja polityki Piotra I i Stalina wobec Ukrainy. Obaj dyktatorzy i ci, którzy plątali się między nimi, stawiali sobie za cel przekształcenie Ukrainy w Małorosję. Piotrowi I pomagał rosyjski Kościół, Stalinowi – partia w rusyfikacji Ukrainy, ale najbardziej pomagała im okrutna i przebiegła polityka językowa, czyli nadawanie posad na różnych służbach posłusznym, a niepokornym – katorgę, więzienia, GUŁag, Sandarmoch. Niektórzy politycy dziś twierdzą, że w Ukrainie nie ma problemu językowego i że trzeba wszystko zostawić w takim stanie, w jakim jest. I rzeczywiście, byłoby to znacznie mądrzejsze i bardziej korzystne dla nowej władzy, która obiecuje na

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

KTO PODAJE FORMUŁĘ OGÓLNOUKRAIŃSKICH WARTOŚCI?

Serhij TRYMBACH, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Po raz kolejny trzeba stwierdzić: nie da się mówić o żadnej strategii rozwoju humanitarnego w odniesieniu do kinematografii, a w ogóle do sfery mediów, na poziomie państwowym. Takiej strategii nie ma. Brakuje jej od ostatnich 18 lat. Jeśli już, to istnieje ona jedynie w planie destrukcyjnym. Branżę kinematograficzną zniszczono, zerwano powiązania między sferą produkcji, dystrybucji i konsumpcji. W połowie minionego dziesięciolecia zarysował się pewien postęp: budowano nowe kina i odnawiano stare, zwiększyła się liczba wyprodukowanych filmów. Tak zwany kryzys położył temu kres. Niestety, składnik humanitarny jest najbardziej niezauważalny w polityce naszego państwa — za wszystkich prezydentów i rządów. Jest to, gdy weźmiemy pod uwagę kontekst europejski i ogólnoświatowy, oczywisty nonsens. Jakość ludzkiego życia określa się nie tylko ilością skonsumowanej żywności i kupionych samochodów. U nas jednak ostatnie stało się aksjomatem — prestiż człowieka, o czym telewizja nie przestaje nam przypominać, zależy od ilości świecidełek na nim i od ceny jego butów. Stąd nie dziwi, że oblicze chama, jego kodeks moralny budowniczego kapitalizmu, stały się wizytówką znacznej liczby programów telewizyjnych i filmów fabularnych. To jest kanon, który wręcz się narzuca — tak to wygląda. Na Zachodzie od dawna utrwaliło się przekonanie: podstawą gospodarki musi być wiedza i kultura. Ten, kto rozmawia z ukraińskimi uczniami i studentami, wie: z wiedzą u nas jest katastrofa. Jeszcze większa — z kulturą. Co zamierza robić państwo? A oto co. Z Ławry Kijowsko-Peczerskiej chcą wyprowadzić nasze najlepsze muzea, w tym Państwowe Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ten ruch choćby dlatego, że nowe technologie pozwolą zapewnić pokazy filmowe w wielu miastach i osiedlach, gdzie ludzie już zapomnieli, co to znaczy oglądać film na wielkim ekranie. Za to nierzadko można zobaczyć obrazek, gdy wokół zamkniętego lub przekształconego kina wachlarzem rozpościerają się salony gier, od których bije duchem kryminału. Niemało jest problemów w sferze przestrzegania praw autorskich. Powiedzmy, niepłacenie tantiem. Kto nie wie – tantiemy to honorarium autorskie, które płaci się za każde ponowne udostępnienie, pokaz, transmisję utworu. W telewizji, na przykład. Jednakże nie płacą przede wszystkim telewizyjni majorzy. Prawdopodobnie nie chodzi tu tyle o normy ustawowe (choć i one wymagają udoskonalenia), co o władzę wykonawczą. Od niej zależy, czy nasi obywatele będą przestrzegać prawa, czy nie. Powiedzmy, prosty ruch – nadać Narodowej Radzie ds. Telewizji i Radiofonii prawo do zawieszania lub anulowania licencji za naruszenie ustawodawstwa dotyczącego prawa autorskiego. Taka „drobnostka”, a pomogłoby. Pod jednym warunkiem – że podobna norma będzie stosować się do wszystkich kanałów w jednakowym stopniu, bez uwzględniania wagi bossa, który stoi za kanałem telewizyjnym. Problem problemów u nas na Ukrainie to formowanie ogólnoukraińskich wartości kulturowych. Roli kina i telewizji trudno nie docenić. Jednak prywatny biznes raczej nie będzie troszczył się o coś podobnego. Wobec tego ta misja powinna być powierzona Telewizji Publicznej, która nie zależałaby od interesów partyjnych czy biznesowych. Obecnie sytuacja jakby ruszyła z martwego punktu po ostatnim posiedzeniu Rady Humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy. Daj Boże. Jakoby zaszły też pozytywne zmiany w ustawodawstwie dotyczącym kinematografii. Mimo szalonej presji, Prezydent Wiktor Janukowycz podpisał „Zmiany i uzupełnienia do obowiązującej ustawy o kinematografii”. U podstaw – zapewnienie ulg dla producentów filmowych, stworzenie funduszu wspierania itd. Jednak im dalej, tym bardziej oczywisty jest opór… A państwo jakoś pasuje. Jedną z przyczyn jest – znowuż – brak strategii, wizji perspektyw, postępu kulturowego. Państwo musi wreszcie wziąć na siebie jasne, zrozumiałe dla społeczeństwa zobowiązania dotyczące ochrony i rozwoju kultury. Tak powinno być. Bo póki co jest inne hasło: żadnych zobowiązań, najmniejszych. Stąd i ten rezultat, który mamy. ale jak mało robi się dla tego, aby uruchomić ludzki, intelektualny, kulturowy i duchowy potencjał narodu! A to najsilniejsze, najefektywniejsze rezerwy i czynniki transformacji społeczeństwa. Dlaczego te rezerwy nie są wykorzystywane? Przede wszystkim dlatego, że polityka państwowa nie odpowiada interesom narodowym. Nie ma jasno określonej, odpowiednio legitymizowanej strategii rozwoju państwa ukraińskiego, nie ma narodowej idei jednoczącej. I nie będzie, póki na Ukrainie dominować będą priorytety klanów biznesowo-politycznych, póki interesy poszczególnych grup władzy, partii politycznych będą przeważać nad zapytaniami i potrzebami obywateli. Te i inne czynniki wzmacniają rozgraniczenie interesów różnych sił społeczno-politycznych, a to, jako skutek, destabilizuje przestrzeń społeczno-ekonomiczną, zagraża kulturowo-wartościowym rozłamem społeczeństwa, dalszą aktywizacją zewnętrznego wpływu na politykę wewnętrzną. Jak w tych warunkach niestabilności politycznej, braku efektywnego modelu zapewnienia hamulców i równowagi, konsensusu politycznego zapewniać integrację społeczeństwa ukraińskiego? Czy nowa, z narodowymi priorytetami i orientacjami wartościowymi koncepcja rozwoju humanitarnego Ukrainy jest zdolna, w razie jej realizacji, istotnie wpłynąć na kluczowe sfery funkcjonowania społeczeństwa ukraińskiego? Oczywiście, że tak, gdyby udało się pokonać bariery wyobcowania narodu od państwa oraz nawiązać współpracę społeczeństwa obywatelskiego i władzy. Ale jak to osiągać, kiedy oczywista jest niesformowanie społeczeństwa obywatelskiego, kiedy tak niski jest próg zaufania obywateli do instytucji społecznych i, ogólnie, naród jest tak odseparowany od realnej władzy, że mimowolnie trzeba mówić o kryzysie legitymizacji władzy na Ukrainie. Odnosi się wrażenie, że obecna władza swoimi działaniami, przede wszystkim dążeniem do zagarnięcia jak największej władzy w jedne „partyjne ręce”, sama wzmacnia ten kryzys do stanu krytycznego. Gdyby było u władzy uświadomienie aktualnej ważności czynników socjohumanitarnych, czyż kontynuowałaby się spekulacja na podżeganiu różnic w tożsamości historycznej wzdłuż osi „Zachód-Wschód”, czyż partia rządząca wychodziłaby do ludzi z projektem ustawy „O językach na Ukrainie”, rozdział II której czyni język rosyjski na Ukrainie oficjalnym, czyli, w istocie, nadaje mu status państwowego? Nie powinno dalej tak trwać, jak to obserwujemy na większości komercyjnych kanałów telewizyjnych i radiowych, kiedy aktywnie, powiedziałbym, celowo wprowadza się rosyjsko-ukraińską dwujęzyczność, która w rzeczywistości skierowana jest na formowanie w świadomości społecznej dominanty języka rosyjskiego w kulturowo-informacyjnej przestrzeni Ukrainy. Wszystko to wzmacnia i tak obecną ogromną dysproporcję w strukturze ukraińskiej przestrzeni kulturowej i informacyjno-komunikacyjnej na korzyść Rosji. Do tego publiczne, często demonstracyjne używanie języka rosyjskiego przez deputowanych ludowych, urzędników państwowych, elitę biznesową i intelektualną, nie mówiąc już o tak zwanych showmanach i innych „twórcach” kultury masowej, formuje w nastrojach społecznych orientację prorosyjską, sprzyja dalszej konserwacji rosyjsko-politycznego i językowo-kulturowego areału na Ukrainie. A to właśnie odpowiada pozycji obecnej władzy Federacji Rosyjskiej, która rozpatruje kulturowo-informacyjną przestrzeń Ukrainy, nie mówiąc już o wyznaniowej, a teraz jeszcze i oświatowej, jako część „Ruskiego miru”. Jak widzimy dzisiaj, zwłaszcza w warunkach narastania władzy w rękach dominującej siły politycznej – Partii Regionów, rozmywanie całości ukraińskiej przestrzeni kulturowo-symbolicznej nabiera szczególnie szybkich temp. I to jest, w istocie, wykonaniem ważnego dla Rosji zadania społecznego i politycznego – zachowania rosyjskojęzycznej przestrzeni poza granicami Rosji. Dlatego jednym z głównych zadań polityki humanitarnej Ukrainy powinno być zapewnienie suwerenności ukraińskiego pola kulturowo-informacyjnego oraz formowanie ogólnonarodowej tożsamości obywatelskiej. Czyż elita rządząca nie uświadamia sobie, że właśnie państwu przypada wiodąca rola w rozwoju sfery socjohumanitarnej i że państwowa polityka humanitarna potrzebuje nie po prostu uzdrowienia i modernizacji, ale także systemowej jej realizacji. Prawda, do tego trzeba przede wszystkim opracować strategię polityki humanitarnej, u podstaw której powinno być rozwinięte społeczeństwo obywatelskie, polityka społeczna skoncentrowana na człowieku, konsolidacja kulturowa i polityczna narodu, formowanie „społeczeństwa wiedzy” i tożsamości narodowo-obywatelskiej. Obecna władza nieustannie deklaruje budowę społeczeństwa obywatelskiego w oparciu o wartości demokratyczne i kształtowanie nowej jakości życia. Cóż, cel godny, ale nie da się go osiągnąć, jeśli nie będzie jedności obywatelskiej i politycznej konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, jeśli nie będzie zachodzić integracja regionów w jednolitą ukraińską przestrzeń duchową, humanitarną, polityczną i gospodarczą. Czyż trzeba więc wciąż na nowo dowodzić, wyjaśniać, przekonywać, że w tym procesie integracji i konsolidacji niezwykle ważną funkcję pełni język państwowy, że bez konsolidacji kulturowej nie zostanie osiągnięta także konsolidacja polityczna narodu. Dlatego polityka humanitarna państwa w naszych czasach i w tych warunkach aktywnej globalizacji oraz planetarnej integracji musi odznaczać się wyrazistą treścią narodową, a duchowo-kulturowe wzbogacenie człowieka i narodu powinno być uświadamiane jako potężny zasób rozwoju humanitarnego ukraińskiego społeczeństwa. Kluczowym konsolidującym elementem świadomości społecznej jest tożsamość narodowa. Ale jak ją kształtować, kiedy nie mamy na Ukrainie jednolitej przestrzeni informacyjno-komunikacyjnej, a zatem — nie mamy ani wspólnej przestrzeni kulturowo-symbolicznej, ani naukowo-kulturowej. Jak, jakimi środkami, jakimi instrumentami wpływu „szerzyć wśród różnych warstw społecznych, wiekowych, edukacyjnych, kulturowych narodu ukraińskiego ideę wspólnoty losu historycznego, korzyści płynących z bliskiej współpracy i wzajemnej pomocy, bezpośredniej zależności sukcesu każdego obywatela od poziomu jedności ukraińskiego społeczeństwa, co będzie sprzyjać kształtowaniu idei narodowej w jej szerokim, światopoglądowym rozumieniu”, jak przewiduje to Strategia bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, kiedy w przestrzeni komunikacyjnej naszego państwa dominują rosyjskie elektroniczne i drukowane środki masowego przekazu, funkcjonują cudzoziemskie specjalne projekty internetowe, produkcja książkowa, filmowo-wideo i audio… Mam wielkie wątpliwości co do wdrożenia tej, zatwierdzonej Ukazem Prezydenta Ukrainy z dnia 12 lutego 2007 r. nr 105/2007 „Strategii bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”. Myślę, że w najbliższym czasie zostanie ona przejrzana i tam już nie przeczytamy: „2.8. Wzmacnia się negatywny wpływ zewnętrzny na przestrzeń informacyjną Ukrainy, co zagraża rozmywaniem wartości społecznych i tożsamości narodowej”. Myślę również, że ta Rada Najwyższa nie zatwierdzi także tego projektu „Strategii polityki humanitarnej współczesnej Ukrainy”, ponieważ u podstaw tej strategii leżą narodowe wartości bazowe i ogólnonarodowe priorytety. A to wielu deputowanym ludowym się nie podoba, chociaż słownie są za dynamiczną transformacją naszego kraju, za kształtowaniem nowej solidarności społecznej. Ale doświadczenie odnowionej Europy, doświadczenie światowe przekonuje, że nowoczesna solidarność społeczna kształtuje się na podstawie kultury jako systemu orientacji wartościowych, „wyhodowanych” na gruncie narodowo-duchowym. W obecnych warunkach budowania państwa i globalizacji niezwykle ważne jest zintensyfikowanie procesów kształtowania i transformacji tożsamości narodowej, ale jak to robić, kiedy w istocie nie władamy ukraińską przestrzenią informacyjną. Jak wtedy kształtować współczesną ukraińską tożsamość, narodowy system orientacji wartościowo-symbolicznych, wartości ogólnospołecznych i ogólnoludzkich? Oprócz tego musimy rozwijać i popularyzować nowe formy kultury, wiedzy, zapewniać wymianę informacji, komunikację, interakcję, kultywować atrakcyjny dla świata obraz Ukrainy. Przecież interakcje transkulturowe kształtują globalny dialog międzynarodowy, wzmacniają współistnienie wielokulturowe i w tych dialogach informacyjnych musimy brać aktywny udział. Jednak naszym obowiązkiem narodowym jest chronić się przed zakusami na własną tożsamość, zachowując swój język, kulturę, tradycje, sztukę, świadomość narodową i religijną. Korporacje transnarodowe, światowe systemy telekomunikacyjne i sieci informacyjno-komputerowe produkują i aktywnie wdrażają takie fenomeny, jak „kultura globalna”, „kultura kosmopolityczna”, „unitarna kultura globalna”, „kultura transnarodowa”… Te fenomeny są groźne, ich wpływ na kultury narodowe jest daleki od pozytywnego, ponieważ zacierają przede wszystkim różnice międzykulturowe i stymulują narodziny syntetycznych, uniwersalnych wzorców transnarodowego produktu kulturowego. W wyniku działania tych globalnych systemów telekomunikacyjnych kultury narodowe „zawieszają się”, odrywają się od swojego „systemu korzeniowego”, od głównego środka duchowego żywienia — od narodu, etnosu, tradycji… Nie przypadkiem Umberto Eco w pracy „Wieczny faszyzm” mówi o nadejściu epoki kultury globalno-totalitarnej. Dlatego niezwykle potrzebna jest nam narodowa strategia rozwoju humanitarnego Ukrainy. Przecież państwo nadal pozostaje bez strategii ideologicznej, każda nowa elita rządząca pragnie gwałtownie zmieniać wektor rozwoju państwowego, a to dezorientuje nie tylko ukraińskie społeczeństwo, ale i świat. Jak długo jeszcze będziemy, wspominając Mykołę Winhranowskiego, „na Ukrainie — chorzy Ukrainą”, jak długo jeszcze na Ukrainie będziemy w jej poszukiwaniach?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

DLACZEGO POTRZEBUJEMY NARODOWEJ STRATEGII ROZWOJU HUMANISTYCZNEGO UKRAINY?

Zarządzeniem ministra kultury i turystyki reformowane jest Narodowe Centrum Ołeksandra Dowżenki, będące jednocześnie państwowym archiwum filmowym. Główna treść reformy polega na tym, że właściwą część archiwalną (najwyraźniej dlatego, że nie podlega prywatyzacji) przenosi się do studia filmowego imienia Dowżenki, gdzie nie ma nawet minimalnych warunków do pracy takiego archiwum. Na protesty naszego Związku odpowiedź jest jedna: są interesy państwowe… Czym one są, chciałbym wiedzieć? Prosiłbym o wniesienie do rezolucji naszych przesłuchań stanowiska w sprawie Centrum Dowżenki: wezwać Ministerstwo Kultury do wstrzymania wykonania zarządzenia. Ponieważ rzeczywiście konieczne jest podjęcie decyzji, ale na rzecz rozwoju, a nie niszczenia. Bo inaczej to archiwum, jeśli będzie istniało, to tylko na papierze. Właśnie archiwum i muzea powinny stać się centrami edukacji filmowej i medialnej, którą czas już wprowadzać. Nasze dzieci i wnuki mało czytają, za to dużo pracują z ekranem. Jednak ich kontakt z tekstami ekranowymi nie ma podstaw edukacyjnych. Ogólnie mamy do czynienia z upadkiem kultury filmowej publiczności, którą usilnie karmi się czymś bardzo prymitywnym. Język ekranu przez niektórych postrzegany jest już jako chiński pod względem złożoności. Proste porównanie z jakością publiczności lat 60.—80. ubiegłego wieku wywołuje smutne myśli. I to przy tym, że śmiesznie jest nawet porównywać objętość dostępnej wtedy i teraz informacji kulturalnej. Pierwsze opracowania naukowców i pedagogów dotyczące edukacji medialnej już istnieją. Ministerstwo Nauki i Oświaty oraz Ministerstwo Kultury muszą się włączyć, aby w ciągu 5—6 lat stworzyć skuteczną, wyważoną edukację. Proponuję wnieść do rekomendacji przesłuchań parlamentarnych punkt o opracowaniu państwowego programu celowego rozwoju edukacji medialnej. Jednocześnie trzeba przeprowadzić analizę odpowiednich instytucji filmowo-telewizyjno-edukacyjnych. Tylko w Kijowie są cztery uczelnie wyższe, które kształcą kadry dla filmu, telewizji, wideo. Jednocześnie panuje całkowita ruina w przygotowaniu średniego szczebla specjalistów, bez których produkcja filmowa jest niemożliwa. Potrzebne są poważne i przemyślane nakłady w tę sferę, jej reformowanie, inaczej stagnacja będzie trwać. Swoją drogą, nasz Dom Kina od dawna jest faktycznym centrum edukacji filmowej. Obecnie ten akcent tylko się wzmocnił — warsztaty, retrospektywy, wymiana doświadczeń… I chodzi o sztukę artystyczną. Proponujemy, aby państwo poważniej podeszło do możliwości naszego Związku i Domu Kina, pomagając przekształcić go w prawdziwie nowoczesne centrum popularyzacji, rozpowszechniania przede wszystkim taśm z krajowego zasobu filmowego. Swoją drogą, ten ostatni wykorzystywany jest nadzwyczaj nieproduktywnie, tutaj są podstawy do analizy i poważnych wniosków. Są pytania dotyczące strategii, czyli gry na wyprzedzenie. Czy nie najbardziej zauważalną oznaką współczesnego rozwoju jest przejście sieci kin w Europie i USA na technologie cyfrowe. Praktycznie wszystkie kraje Europy opracowały programy przejścia na cyfrę. Są tam też programy państwowe, których celem jest wsparcie i celowe finansowanie sieci kinowej. Powiedzmy, kredytowanie preferencyjne… U nas wszystko póki co ogranicza się do prywatnej inicjatywy. A państwo powinno wesprzeć. Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Przywołuje się poetyckie wersy niezapomnianego Mykoły Winhranowskiego: „My na Ukrainie — chorzy Ukrainą. Na Ukrainie — w poszukiwaniu jej”. To choroba — chroniczna. Ale uleczalna. Pod warunkiem, że w polityce państwowej czynniki humanistyczne staną się priorytetowe. Każda nowa ukraińska władza ogłasza przejście do społeczeństwa typu innowacyjnego,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

TRAGEDIA ZWIE SIĘ «KRASNYJ SAD»

Zakończenie. Początek w nr 40. Petro BOJARCZUK, pisarz, laureat nagrody imienia Ahatanhela Krymskiego. W poniedziałek 19 kwietnia 1943 roku nic nie zapowiadało nieszczęścia. Rozpoczął się Tydzień Wielkanocny. Nastawieni na święta ludzie spieszyli się, by zakończyć wszystkie pilne prace na wiosennych polach i należycie przygotować się do Wielkanocy. A ponieważ Nadija Nowosad (wówczas — Pawłowa) wraz z kilkunastoma innymi młodymi mieszkańcami wsi musiała iść do polskiego folwarku we wsi Skircze przebierać ziemniaki, myślała, że sprawy domowe będzie załatwiać nocami. Dzień wcześniej, wiedząc o pracy w Skirczu, czteroletniego synka Sasunię wysłała ze szwagrem do swoich rodziców w Mychlinie. W Krasnym Sadzie zostali jej mąż Władysław Pawłow i teściowa. Nadija umiała robić na drutach swetry, więc w Skirczu „polaczek-brygadzista” do ziemniaków jej „nie postawił”, a kazał iść do domu robić sweter jego żonie. Olha Nadaszkewycz (wówczas — Nowosad) robiła coś koło domu, syn jej Wiaczesław krzątał się w chlewie przy inwentarzu, mąż Płaton z młodszymi synami Ołeksandrem i Mykołą pojechali końmi w pole. Była dziesiąta godzina. I nikt nie wiedział, że w tym czasie, okrążywszy samochodami i motocyklami polnymi drogami Krasnyj Sad, Polacy z Niemcami wzięli go w pierścień. Pierwszymi z mieszkańców Krasnego Sadu zginęli mężczyźni, którzy byli na polach. Wśród nich także Płaton Nowosad. A skrępowanych strachem dwóch synów Płatona napastnicy związali, wrzucili na wóz i zawieźli do wsi, w której nikt o niczym nie podejrzewał. Niewielkimi grupami kaci poruszali się po wsi, aby niczym jej nie zaniepokoić. Zebrawszy razem pięć rodzin, zagonili do stodoły Wołodymyra Pawłowa i po cichu stracili. Innych, chodząc od domu do domu, tracili w ich stodołach. Wprowadzali tam wszystkich, których znajdowali w chatach i na podwórkach, kazali kłaść się twarzą do ziemi, wtedy Niemiec strzelał do kogoś z pistoletu z tłumikiem, a policjanci-Polacy działali, kto bagnetem, kto wziętymi spod chlewa widłami. Niemiec, strzelając, chybił, i matczyna krew zalała dziewczynce główkę, a ona sama straciła przy tym przytomność, to właśnie uratowało wtedy od śmierci dziesięcioletnią koleżankę Hałyny Luciuk, Halę Kozyk (po mężu — Witiuk). Olhi Nowosad (Nadaszkewycz) też się poszczęściło. Przypadkowo zobaczyła w sąsiednim podwórku policjanta, zrozumiawszy, do czego się zanosi, krzyknęła do Wiaczesława, żeby się chował, a sama wskoczyła do piwnicy, gdzie w kącie za beczką przysypała się burakami. Wiaczesław ukrył się w chlewie za drewnianym żłobem. Przeszukując gospodarstwo, Polacy ich nie zauważyli. Zakłuli w stodole synów Olhi oraz ojca i matkę Płatona, w innym obejściu zniszczyli w stodole wuja Olhi, Andrija, z żoną i czworgiem dzieci i udali się na podwórko do Adama Nowosada (po wojnie — drugiego męża Nadiji Pawłowej), którego we wsi w tym czasie nie było, gdzie stracili całą jego rodzinę. O tym, że kaci niszczą jej wieś, Nadija dowiedziała się przed tym, jak przyszli na folwark, aby zabrać resztę mieszkańców Krasnego Sadu. Uratowała się dlatego, że na listę przebierających ziemniaki „polaczek-brygadzista” jej z jakiegoś powodu nie wpisał. Uciekła do sąsiednich Umańców, stamtąd — do Lyniowa (obecnie rejon łokaczyński). Zniszczywszy mieszkańców Krasnego Sadu, przez kolejne dwa dni ich własnymi końmi i wozami Polacy wywozili do Andrzejówki oraz na folwarki w Uhrynowie i Skirczu, obecnie rejon horochowski, ich mienie. „Myśleliśmy — zeznawała była mieszkanka Mychlina, obecnie mieszkanka Łucka Marija Danyliwna Semkiw (z domu — Tywunczuk), że nasz zięć Władyk jedzie, bo to jego konie i wóz jego. Ale widzimy — inni na wozie ludzie i wóz załadowany tak, jakby ktoś dokądś się przeprowadzał. Pojechała na Uhrynów”. Aktywny udział (opowiadała Olha Nadaszkewycz) w łupieżczym ograbieniu Krasnego Sadu wzięli Polacy z Marusi. Rozbierali i wywozili nawet poszczególne chaty i budynki gospodarcze. A pod koniec trzeciego dnia wszystko, co zostało ze wsi, oprócz dwóch wspomnianych wyżej zagród, spalili. Wkrótce ktoś rozpuścił plotkę (o tym opowiadała Hałyna Luciuk), że likwidacja Krasnego Sadu była uderzeniem wyprzedzającym, ponieważ tamtejsi „bogacze” rzekomo mieli zamiar do nogi wytępić Mychlin i przejąć jego ziemie. Wygląda na to, że w ten sposób kaci chcieli uśpić czujność samych mychlińców. Bo nie minęło wiele czasu, jak zaczęły się represje przeciwko nim. „Pasałam krowę — opowiedziała Hałyna Luciuk — aż widzę, jadą Polacy wozem. Rzuciłam się do ucieczki. A oni pojechali do wsi i tam zastrzelili Domkę Kowtunową, która w ogrodzie pracowała, i Hanię, córkę Danyła Tywunczuka. Siedemnaście lat miała Hania. Polacy w naszej wsi spalili wielu. Chaty Danyła spalili, chatę Wasyluka Michała spalili, całą tę ulicę, która teraz jest niby główna, spalili i z tamtej strony także chat spalili wiele. My od nich w uchodźstwie pod Boremlem w obwodzie rówieńskim sześć niedziel byliśmy. Wróciliśmy — chaty nie ma. Ojciec przy naszym pogorzelisku sklecił jakąś budę i w lipcu 1943 roku, na Piotra i Pawła, już w niej siedzieliśmy”. Latem 1943 roku, przygotowując akcje odwetowe, ukraińscy powstańcy przeprowadzili uprzedzający atak na Marusię, gdzie, jak zaznacza „Kresowa księga sprawiedliwych”, była „placówka samoobrony”. Jednak, informuje to samo wydanie, „spalono tylko kilka domostw, nikt nie zginął”. A co do ponownego ataku UPA, który rzekomo miał miejsce 15 stycznia 1944 roku i „spowodował 8 śmierci”, to świadectwa strony ukraińskiej przekonują — już po pierwszym napadzie mieszkańcy Marusi ze swojej kolonii się wyprowadzili. Zresztą obecność w niej „placówki samoobrony” jest kontrowersyjna, ponieważ wszystko wskazuje na Andrzejówkę, która opiekowała się także Marusią. Andrzejówka zaś opustoszała w styczniu 1944 roku, kiedy jej mieszkańcy, donosi „Kresowa księga sprawiedliwych”, „wyjechali do Włodzimierza Wołyńskiego razem z ewakuowanymi Niemcami”. Dopiero wtedy upowcy spalili tam polskie domostwa i budynki szkolne, w których ulokowała się „placówka”. We wsi zostało tylko dwoje Polaków, których ukrył pewien Ukrainiec. A ponieważ czerwoni, przybywszy w ślad za nimi, oskarżyli go o współpracę z Niemcami, to „Kresowa księga sprawiedliwych” doprecyzowuje: był członkiem polskiej samoobrony i „miał zezwolenie na broń od Niemców”. Komu służyła ta „samoobrona”, jeśli jej członkowie mieli od niemieckiej władzy okupacyjnej zezwolenie na „broń”, pytać nie trzeba. I staje się bardziej zrozumiała jedna z przyczyn ówczesnego konfliktu ukraińsko-polskiego w całości. Krasnego Sadu nie ma dziś na mapie rejonu horochowskiego. Wysiłki władzy sowieckiej, by w 1945 roku odrodzić wieś, osiedlając tam ukraińskich przesiedleńców z Polski, okazały się daremne. Tutejsza ziemia ich nie trzymała, dlatego najczęściej wyprowadzali się do Łucka, Nowowołyńska, Sokala, Czerwonogradu. Z wyjątkiem kilku gospodarstw, które oficjalnie należą do Mychłyna, teraz Krasny Sad znajduje się na cmentarzu. I cmentarz, do którego prowadzi wąska polna droga, jest niewielki. Ale wcale nie dlatego, że w czasie egzekucji wieś miała zaledwie pół wieku, lecz dlatego, że cała położyła się w jednej wspólnej mogile. I requiem dla niej zmieściło się w jednym krótkim napisie na pomniku. Drzewa murem odgradzają mogiłę od całego świata, a od uśpionej świadomości społecznej przez dziesięciolecia odgradzała tragedię wsi ściana tępego milczenia. Dlatego tylko wiatr ocierał nad nią gorzką łzę niewypłakanego żalu, kiedy w 2003 roku prezydent Ukrainy Leonid Kuczma oraz prezydent Polski Lech Kaczyński otwierali w miejscowości Pawliwka memoriał i czcili pamięć Polaków, którzy zginęli w lipcu 1943 roku w wyniku akcji odwetowej żołnierzy UPA. Wyszło na to, że wbrew opinii mieszkańców obwodów wołyńskiego i rówieńskiego, którą wcześniej wyraziła Leonidowi Kuczmie grupa deputowanych ludowych, ówczesna ukraińska władza, dogadzając sąsiadom, przepraszała za ten konflikt narodowościowy jednostronnie. Tak zlekceważyła jasną pamięć o tych, których zniszczyli polscy szowiniści, i sprowokowała głuchy sprzeciw zachodnich Ukraińców oraz utajoną kontynuację tego samego konfliktu. Bo tak jak nie ma końca wojny, dopóki nie pochowano ostatniego poległego w niej żołnierza, tak nie może być pełnego porozumienia między narodami, póki nie uczczono wszystkich ofiar waśni, która wydarzyła się w przeszłości. „Mój pierwszy mąż Władio — jeden, Hryć, wujek mój — dwa, Michaleczko — trzy, Sudobec — cztery, Wasylko — pięć, Chotij — sześć, Oksenja — siedem, Kasjan — osiem…” — wytężając pamięć, Nadija Nowosad wymieniała mi wszystkich, których zabrała tamtego dnia śmierć przez rozstrzelanie lub tortury. Żeby nie pogubić się w liczeniu, zaginała starcze palce najpierw na lewej ręce, potem na prawej i kontynuowała liczenie znów od lewej ręki. Z żalem kręcąc głową, skarżyła się: „Jak zbierali ich po podwórkach i zgliszczach do jednej mogiły, a potem razem z Adamem stawiali na mogile tej pomnik, to wszystkich było 103, i wszystkich starszych z imienia i nazwiska znałam, i wiedziałam, ile kto ma dzieci. A teraz wszystko wychodzi 98. Oto we dwie z Myrosią, z córką, zapisałyśmy wszystkich w książeczkę, żeby nikogo już nie zapomnieć. A wina ich jedna — Ukraińcy. Potem mówili, że była we wsi organizacja banderowców, to przez to i Niemcy z Polakami na nią poszli, i Sowieci patrzyli na nią złym okiem. Ale nie cała wieś w tej organizacji była, nie wszyscy, tak jak i ja, o niej wiedzieli, ale wszyscy chcieli, żeby była Ukraina. Za Ukrainę, uważaj, i zginęli, jak to dzieciątko w dziewiątym miesiącu, tacy jak ten najstarszy, kto był tam”. Troska o Ukrainę w oczach Sowietów była „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalizmem”, który władza nazwała „złośliwym wrogiem narodu ukraińskiego”. Jeszcze w 1940 roku we wsiach Krasny Sad i Mychłyn zostali aresztowani jako przywódcy lokalnych ogniw OUN i wśród kilku tysięcy innych Wołynian rozstrzelani 22—23 czerwca 1941 roku w łuckim więzieniu Onufrij Pawłow i Anton Tymoszczuk. W rezultacie piętno nacjonalistycznego stało się dla Krasnego Sadu przekleństwem i z powrotem władzy sowieckiej w 1944 roku. Jeszcze i przez to, że cudem ocalały Wiaczesław Nowosad w 1943 roku poszedł do Ukraińskiej Powstańczej Armii. Czyż ktoś inny na jego miejscu, będąc młodym i silnym, nie uczyniłby tak samo? Tym bardziej — w warunkach wojny? Krew rozstrzelanego ojca, popiół straconych i spalonych razem ze stodołą braci oraz dziadka z babcią, przedśmiertny jęk całej wsi i gorzkie łzy matki wołały o pomstę. Dlatego, jeśli później obok hitlerowskiego okupanta nie oszczędził Wiaczesław i jakiegoś polskiego policjanta, najpierwszym sędzią mógł mu być tylko Bóg. A że przysiągł młodzieniec walczyć ze wszystkimi wrogami Ukrainy tak, jak należało prawdziwemu synowi swojej Ojczyzny, i walczył z nimi odważnie, to w Powstańczej Armii ze zwykłego żołnierza wkrótce wyrósł na dowódcę pododdziału, według niektórych danych — na nadrejonowego przywódcę. Swój ostatni bój grupa żołnierzy UPA, którą dowodził Wiaczesław Nowosad (pseudonim powstańczy — Petrus), przyjęła we wsi Uhryniw w rejonie horochowskim już za so- Świadek tragedii Krasnego Sadu Nadija Nowosad. Zdjęcie P. Bojarczuka władzy sowieckiej. Enkawudziści zaskoczyli go znienacka. Ranni dowódca i jego zastępca Anton Melnyczuk, którego rodzinę Polacy z Niemcami zniszczyli 19 kwietnia 1943 roku we wsi Czornyj Lis, trafili do niewoli. Zostali straceni 7 stycznia 1945 roku na rynku obok zamku Lubarta w Łucku przez władzę sowiecką. W 1945 roku publiczne egzekucje ukraińskich powstańców, których stalinizm nazwał sługusami hitlerowców, odbywały się niemal w każdym zachodnioukraińskim mieście. Jednak takiej, jak w Boże Narodzenie 1945 roku w Łucku, chyba nie było nigdzie od czasów niepamiętnych i to nie tylko na Ukrainie. Z powodu tego, że sznur, z którego enkawudziści zrobili pętlę dla Wiaczesława, rwał się, według różnych świadectw, raz lub dwa razy, stracono go na oczach przymusowo spędzonych na plac łuczan, w tym uczniów starszych klas i słuchaczy szkoły pedagogicznej, i raz, i drugi, i trzeci. Kiedy sznur zerwał się za pierwszym razem, tłum (opowiadała mi w 1992 roku Marija Fiszczuk) odetchnął z ulgą. Ktoś przypomniał, że nawet w średniowieczu skazanemu na szubienicę darowano życie, jeśli sznur się zerwał. Oczekiwano, że tak się stanie. Jednak egzekucję powtórzono. Znowu i znowu. I to już nie była egzekucja, a demonstracja niesłychanego sadyzmu, którym komunistyczno-bolszewicki system miał nadzieję na zawsze zastraszyć miejscową ludność, a tym samym zniszczyć w ludzkich umysłach nawet myśl o ukraińskiej państwowości i niepodległości. „Są tacy Ukraińcy — głośno rozmyślała Nadija Nowosad — którzy nie dbają o Ukrainę, tylko dbają o pieniądze i korzyści dla siebie. A Petrus nawet za życia o sobie nie myślał, a myślał o Ukrainie. On, jak pierwszy raz się zerwał, to jeszcze zdołał wstać na nogi i krzyknął: „Ukraina mnie nie zapomni!”. Jeszcze krzyknął: „Ukraina będzie znać o nas prawdę!” I krzyknął: „Sława Ukrainie!”. Moja siostra Marija tam była, to widziała i słyszała”. Przedśmiertne słowa powstańca, które wybrzmiały 7 stycznia 1945 roku obok zamku Lubarta w Łucku, dotarły do naszych dni za pośrednictwem różnych osób. W różnych latach, począwszy od 1992 roku, słyszałem o nich niejednokrotnie. Od byłej uczennicy szkoły pedagogicznej Marii Fiszczuk ze wsi Zełene, od urodzonego we wsi Werbajiw w rejonie łuckim Ołeksandra Sosickiego, a w 2009 roku — także od urodzonej w Mychlinie Marii Semkiw, które również zdobywały w tej szkole wykształcenie, choć wkrótce niektórym z nich wypadła droga do łagrów GUŁAG-u na Kołymie, a niektórym — do łagrów Mordowii. Słyszałem nie raz te słowa i od samej Olhy Nowosad (Nadaszkewycz). I zawsze mimowolnie zwracałem uwagę na to, że powtarzają się one bez jakichś znaczących różnic, czym jakby potwierdzają, że tak właśnie było. A oto co napisał o tej egzekucji w powieści „Przeżyć i opowiedzieć” (wydanej w 1997 roku) jej świadek, były kierownik działu redakcji gazety „Radianśka Wołyń”, obecnie patriarcha ukraińskiej literatury, laureat Państwowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Anatolij Dimarow: „Wracałem z bazaru, a w uszach moich wciąż brzmiało „Sła…” powieszonego człowieka… Bandyty. Który poszedł na śmierć z urwanym okrzykiem: „Sława Ukrainie”. Jak on dumnie stał! Jak niezłomnie umarł! Nie, nie mógł tak umrzeć bandyta i rabuś, którego obraz nie schodził ze stron naszych gazet! Tu jest coś nie tak. Coś nie tak…”. A co do „sytego, mordatego” starszyny, który przeprowadzał egzekucję, nakazując „Pa-a-szoł!” kierowcy ciężarówki, która służyła za szafot, wyznał: „Za jedno to wesołe „Paszoł!” ja bym go z ochotą powiesił”. CZEMUŻ NIE IDZIE APOSTOŁ PRAWDY? Przez lata ukraińskiej niepodległości wzmianek o tragedii wsi Krasnyj Sad opublikowano już niemało. Ale w większości — krótkich. Jak, na przykład, w artykule kandydata nauk historycznych Wołodymyra Dmytruka o losie powstańca Petrusia oraz powieści „Wołynianin” deputowanego ludowego Ukrainy Jarosława Fedorczuka. Szereg faktów z historii Krasnego Sadu przytoczono w zbiorze naukowym materiałów XXXI Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji historyczno-krajoznawczej, która odbyła się w Łucku — Horochowie w maju 2009 roku. W szczególności — w wynikach badań mychlińskiego nauczyciela Mychajła Luciuka. Ale czytając je, mimowolnie zauważyłem, że jest tu i imienny wykaz przesiedleńców z Polski, których władza sowiecka zmuszała kopać na pogorzeliskach Krasnego Sadu ziemianki i odradzać wieś, i wykaz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

ŚWIĘTO POKROWY I CHWAŁA POWSTAŃCZEGO WOJSKA

68 lat temu w Dzień Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy zadeklarowano utworzenie Ukraińskiej Powstańczej Armii, którą Kierownictwo OUN wezwało do prowadzenia zbrojnej walki o prawo Ukraińców do posiadania własnego państwa. Tysiące starszyn i strzelców UPA przeszło przez krwawe żarna wojny, więzień i zsyłek. Większość z nich przyjęła śmierć na polach chwały na całym terytorium Ukrainy oraz poza jej granicami. UPA była armią ludową, którą wyłonił naród ukraiński i którą naród wspierał, za co też doświadczył prześladowań okupantów. Ale te ofiary nie były daremne. Dzisiaj Ukraińcy mają własne państwo, a nad złotogłowym Kijowem powiewa narodowa flaga. Jednak walka o ukraińską Ukrainę wciąż trwa, a uznanie Bohaterów OUN-UPA na szczeblu państwowym pozostaje egzaminem z państwowej dojrzałości. Już trzy lata prezydencki projekt ustawy „O statusie prawnym uczestników walki o niepodległość Ukrainy lat 20—90 XX wieku” nie znajduje poparcia w parlamencie. Kolonialna świadomość przeszkadza wielu ukraińskim politykom uznać walkę UPA. Tacy politycy nie są zdolni tworzyć ukraińską państwowość i bronić interesów narodowych. Znamienne, że w te październikowe dni czcimy pamięć Przywódcy OUN Stepana Bandery, który 51 lat temu zginął z ręki Moskwy w Monachium. Postać S. Bandery, która jest symbolem niezniszczalności państwowej idei i niezłomności ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, i dziś mobilizuje patriotów do wcielenia w życie Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa i do napełnienia go narodową treścią. Wolna Ukraina umacnia się i jest to bezpośrednim skutkiem narodowo-wyzwoleńczych zmagań, w awangardzie których stała Ukraińska Powstańcza Armia. Wyrażamy podziękowanie weteranom UPA za heroizm i poświęcenie. Dla wielu pokoleń Ukraińców zawsze będziecie przykładem niezłomności ducha i głębokiego patriotyzmu. Niech święto Pokrowy stanie się dla nas wszystkich narodowym dniem pamięci bohaterskiego czynu i chwały ukraińskiego wojska — kozackiego, strzeleckiego, powstańczego. Sława Ukrainie! Sława wojownikom UPA! Świadek tragedii Krasnego Sadu Halina Luciuk. Zdjęcie P. Bojarczuka tych, których wywieźli hitlerowcy na roboty do Niemiec, a stalinizm — na Sybir, kto poległ na frontach nazwanego Wielką Wojną Ojczyźnianą odcinka II wojny światowej i kto „zginął z rąk ukraińskich nacjonalistów”, ale nie ma imiennej listy rozstrzelanych i zamordowanych w 1943 roku mieszkańców Krasnego Sadu. „W Krasnym Sadzie zginęło wielu naszych bliskich — mówiła mi córka Nadiji Danyliwny Myrosława (po mężu — Jakymenko). — I w dni pamięci my, oprócz tego, że jeździmy do ich wspólnej mogiły, przychodzimy do Steli spalonych wsi na memoriale Sławy w Łucku. Ale czyż to nie drwina ze sprawiedliwości, że polska wieś Marusia, której mieszkańcy grabili i palili Krasny Sad, na Steli tej jest, a trzy miesiące wcześniej zniszczonego przez Polaków wraz z ludźmi Krasnego Sadu nie ma? Czyż to nie zniewaga wobec tych, którzy korzeniami są z Krasnego Sadu, wobec ukraińskości i Ukraińców?”. Słuchałem jej, a mimowolnie nasuwały się na myśl słowa Tarasa Szewczenki: „I, głowę ująwszy w ręce, dziwisz się, czemu nie idzie Apostoł prawdy?..”. Widocznie dlatego nie idzie, że przychodzi do tych, którzy nie zapominają i nie przemilczają, a zdecydowanie bronią i chronią swoje, a przez to na nim się umacniają? Jakoś nie chciało się, odpowiadając pani Myrosławie, mówić o już przyjętym na Ukrainie chachłackim syndromie niższości, urzędniczym konformizmie oraz aż nadto żywotnym nawyku patrzenia na naszą przeszłość oczami komuno-bolszewizmu, KGB oraz poszczególnych szowinistycznie nastawionych rzeczników niektórych sąsiednich państw, jak i poszczególnych ukrainofobów wewnętrznej selekcji. Zamiast tego poinformowałem, że w marcu 2009 roku Wołyńskie Obwodowe Towarzystwo „Dzieci Represji”, wsparte przez Bractwo Weteranów OUN-UPA Kraju Wołyńskiego oraz Związek Ukrainek Wołynia, oficjalnie zwróciło się do Wołyńskiej Rady Obwodowej, aby tę niesprawiedliwość usunąć. Odpowiedź, którą otrzymano, obwieszczała, że sprawa została rozpatrzona „na posiedzeniu obwodowej komisji do spraw upamiętnienia ofiar wojny i represji politycznych”, w związku z czym „przewidziano na 2010 rok przeprowadzenie rekonstrukcji Steli spalonych wsi na memoriale Sławy, dokąd zostanie wpisana także wieś Krasny Sad”. A dodatkowo informowała, że „zbierają materiały… o tragicznych wydarzeniach we wsi Krasny Sad” do publikacji w jednej z wiodących wołyńskich gazet. Jednak w 2010 roku i do 9 maja, kiedy Ukraińcy czczą pamięć ofiar minionych nieszczęść, nazwy wsi Krasny Sad na wspomnianą Stelę wpisana nie została. A szkic o tragedii Krasnego Sadu, który oddano redakcji wymienionej w tej odpowiedzi gazety na początku sierpnia 2009 roku, nie trafił na jej strony ani po miesiącu czy dwóch-trzech, ani do 67. rocznicy tragedii, która minęła 19 kwietnia 2010 roku, ani do ostatniej dekady maja bieżącego roku. I już drugi rok leży w jakimś magazynie nowy pomnik, którego nijak nie może zebrać się, by zainstalować na wspólnej krasnosadzkiej mogile, Mychlińska Rada Wiejska. Wszystkie te fakty świadczą o tym, że tragedia pod nazwą „Krasny Sad” trwa. W szczególności także w duszach ludzi, którzy chcą widzieć niewinnie zniszczoną wieś należycie uczczoną. A skoro przez władzę państwową nawet na szczeblu wsi, rejonu i obwodu nie zostali oni uszanowani do dziś, to czy trzeba pytać, dlaczego do tej pory za dokonaną na nich rozprawę nie poprosili Ukraińców ani o przebaczenie, ani o wybaczenie Polacy? I dlaczego z tak bezczelną pewnością w tym, że ich działań nikt nie potępi, niektórzy ukrainofoby za obecnej władzy zdołali zorganizować wystawę pod nazwą „Wołyńska rzeź”, brutalnie podając w niej za prawdę nawet jawne kłamstwo? M. MOHORYTA, sekretarz odpowiedzialny Zakarpackiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Po ogłoszeniu naszej niepodległości politycy zabrali się za ocenę i przewartościowanie niedawnej przeszłości, przede wszystkim Karpackiej Ukrainy oraz OUN-UPA w naszym regionie. Tylko przykro, że do tej sprawy zaczęli włączać się ludzie o nieczystych intencjach. A ich główna teza jest taka, że dążenie Zakarpacian do samodzielności zostało zapoczątkowane przez Galicjan. Bez uwzględnienia, że autonomię Rusi Podkarpackiej (od końca grudnia 1938 roku — Karpacka Ukraina) obiecał przyszły prezydent Czechosłowackiej Republiki T. G. Masaryk, a to zaktywizowało długotrwałą walkę Rusinów-Ukraińców z węgierskimi Rosjanami, czechofilami i innymi ukrainofobami spośród samych Zakarpacian (S. Fencykiem, A. Brodiem, I. Kurtiakiem, W. Kamińskim, A. Hahatkiem, Kosiejem i in.). Wypieranie się przez rząd Czechosłowacji problemów Zakarpacian, a do tego sytuacja, gdy Czesi i Słowacy sami znaleźli się na granicy zniewolenia po zdradzie monachijskiej, zmusiło premiera ks. A. Wołoszyna do zwrócenia się o pomoc do polityków i wojskowych z Galicji, choć ta sama znajdowała się pod władzą Polski. Jesienią 1938 roku na Zakarpacie przyjechali A. Melnyk, O. Kandyba (Olżycz), L. Rebet, J. Stećko, generałowie Ukraińskiej Armii Halickiej — M. Kałustianśkyj, W. Kurmanowycz, W. Petriw, pułkownicy — M. Kołodzinśkyj-Huzar oraz Z. Kossak, major R. Szuchewycz — przyszły głównodowodzący OUN-UPA. A iluż patriotów z Wołynia, Galicji, Bukowiny czy Naddnieprza pragnęło przybyć, by pomóc naszym rodakom! Choć każdego z tych, którym udało się dotrzeć na południowo-zachodnie stoki Karpat, nie było możliwości zapewnić miejsca zamieszkania, pracy, żywności itp., przez co ks. A. Wołoszyn zmuszony był zwrócić się do Prowodu OUN o ograniczenie skierowań, prosił o przyjazd tylko tych, którzy posiadają najbardziej niezbędne przygotowanie gospodarcze i wojskowe. Według logiki nieprzyjaciół, Galicjanie mieli jeden cel — skonfliktować Zakarpacian z Węgrami, a potem umyć ręce. Obecnie garstka rodzimych ukrainofobów jeszcze głośniej krzyczy, że OUN-UPA w latach 1944–1952 na Zakarpaciu nie było, że to znowu, gdy gdzieś trwała strzelanina lub rozbrzmiewały wybuchy, działo się rękami Galicjan. Bo gdyby, jakoby, ten duch opanował także naszych rodaków, działaliby oni masowo już od Święta Pokrowy 1942 roku lub od pierwszych tygodni wkroczenia na naszą ziemię „wyzwolicieli”. Choć w latach 1942–1944 odbywały się procesy sądowe przeciwko bojownikom o Ukrainę, ale o tym innym razem. To, co działo się w latach 1939–1941 w Galicji, możemy wyjaśnić:

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

POMNIK DLA TYCH, KTÓRZY WALCZYLI O UKRAINĘ

Jewhen CYMBALIUK, obw. tarnopolski We wsi Mszana w obwodzie tarnopolskim odbyło się poświęcenie pomnika na mogile żołnierzy UGA i UPA. Pomnik ma formę wojskowego krzyża z tryzubem. Na granitowej tablicy wypisano imiona poległych, którzy spoczywają w tej mogile, a także imiona żołnierzy UGA i UPA, którzy pochodzą ze wsi Mszana.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Prawda i zmyślenia o OUN-UPA na Zakarpaciu

— Zakarpatczycy uwierzyli, że Rosjanie-wyzwoliciele są takimi samymi Słowianami jak my, i że w końcu wejdziemy w braterską rodzinę, zupełnie inną od tej, w której przez ponad tysiąc lat przebywali na prawach niższej wartości, a nawet niewolników; — Zakarpacie graniczyło (i graniczy) z czterema krajami Europy Środkowej (Rumunią, Węgrami, Czechosłowacją i Polską), co uważano za swoisty przyczółek do przenikania stalinowskiego socjalizmu i komunizmu do tych krajów. Zbrodnie i inne paskudztwa przedostawałyby się do nich bez zwłoki; — wyzwoliciele przekonali się, że na wyzwolonych lub okupowanych ziemiach trzeba postępować inaczej niż na Galicji w latach 1939–1941, gdzie zasiali wiatr, a zbierają burzę. Ale cierpliwości sowietów starczyło nieprzyjemnie krótko. Choć Podkarpacka Ruś według prawa międzynarodowego uważana była za terytorium Czechosłowacji, już 22 grudnia 1944 roku Ludowa Rada Zakarpackiej Ukrainy uchwaliła ustawę o prześladowaniu osób, które wcześniej występowały przeciwko bolszewizmowi. Wzrosła liczba zabójstw i wyroków śmierci, zlikwidowano obóz w Swaliawie liczący kilka tysięcy więźniów, wśród których byli nie tylko Rumuni, Węgrzy i Niemcy, ale i wielu Ukraińców. A do tych krzywd dochodziły nowe: partia komunistyczna postawiła zadanie osiągnięcia w kraju poziomu nacjonalizacji i kolektywizacji, który w tym czasie już się utrwalił na Naddnieprzańszczyźnie, w Taurydzie i w innych ziemiach Ukrainy. Nieznośne podatki, łapanie młodzieńców rzekomo do wojska i inne krzywdy pchały młodzież do lasu, w opozycję wobec tego zła! Prawda, że już w listopadzie–grudniu 1944 roku w górskich rejonach: rachowskim, Wielkim Berezniańskim, wołowieckim, miżhirskim i innych pojawili się powstańcy ze wschodu, ale wyłącznie w celu agitacji i wyjaśnień, czym jest władza radziecka i co niesie góralom. Później, gdy do lasu zaczęli uciekać miejscowi mieszkańcy, zdarzały się przypadki, że ich oddziały bojowe obejmowali doświadczeni wschodniacy. W jednej z bojówek na Iršawszczyźnie oddziałem dowodził rodem z Sumszczyzny Serhij Kryworpyszyn; w bojówce „Bojka” pod wsią Prysłip (obecnie Miżhirszczyzna) dowodził Myhajło Kerijta ze Stanisławszczyzny; Młodzieżową Ukraińską Organizację Nacjonalistyczną (15 osób) w Akademii Handlowej w Mukaczewie kierował również rodem ze Stanisławszczyzny, student technikum handlowo-spółdzielczego Wiktor Sztień i inni. Ale waśni między Galicjanami a nami, Zakarpatczykami, takimi samymi Ukraińcami, od tamtych czasów nie zaczęto. Bo i nasi górale nie stali z tyłu. Tak więc Iwan Kedulicz z naszej Perecynszczyzny w tych latach na Tarnopolszczyźnie przygotował niejednego oficera dla UPA; Iwan Szpontak (pseudonim „Zaliźniak”) z Użhorodczyzny na stanowisku dowódcy kurenia w Zakerzoniu czynił cuda, niszcząc oddziały Armii Ludowej i enkawudzistów; pod dowództwem chorążego Myhajła Lipeja z Miżhirszczyzny „czarne diabły” Czarnego Lasu na Lwowszczyźnie trzymały enkawudzistów w ciągłym strachu; Iwan Sasyn z Tiaczowszczyzny, dawny oficer armii sowieckiej, pracując dla powstańców, zapewnił sukces wielu operacji. Sprawy sądowe przekonują, że to właśnie Zakarpatczycy dokonywali tych czynów w swoim kraju. Tak więc na Rachowszczyźnie roje i czambuły powstańców działały w Jasinii, Łuhu, Łuhach, Łaziszczyźnie, Wielkim Byczkowie i w innych miejscowościach; na Tiaczowszczyźnie – w Buszcynie, Ust-Czornej, Uglu, oddział „Dowbusza”; na Chustszczyźnie – w Kopaszniowie, Dolnym Selisku, Nankowie i in.; na Miżhirszczyźnie – na obrzeżach Toruna, Prysłopu, Górnego Bystrego, Synewirskiej Polany, Kołoczawy, gdzie znajdowały się bojówki „Burewij”, „Wysznia”, „Bojka”, „Hajdamaky” i in.; na Wołowieczczyźnie – w Zawadce, Łatirce, Bukiwcu, gdzie działały krzywe zwierzchnictwa „Bajdaky” i „Olega”; na Swaliawszczyźnie – zwierzchnictwo „Tymosza” i in. Jednak największym przeciwstawieniem się władzy wyróżniała się Perecynszczyzna. Według sprawy sądowej oddział rodem z wsi Tur'ja Remety, Iwana Hapaka, w latach 1946–1947 liczył 80 powstańców, a według twierdzeń ocalałych była to pełnoprawna setka, złożona głównie z młodzieńców i górali w średnim wieku z Tur'i Remety, z Tur'i Bystrej, Tur'i Pasiki i innych wsi Doliny Tur'jańskiej. Choć Mukaczewszczyzna i Użhorodczyzna nie wyróżniały się otwartym przeciwstawieniem się, z wyjątkiem potyczki 3 lipca 1945 roku we wsi Stare Dawydkowe, to organizacje podziemne działały w wielu wsiach, przede wszystkim w Wielkich Łuczkach, Bystrzycy, Serednim i Domanińcach. Co roku 1 listopada i 15 marca – w rocznicę proklamowania niepodległej Karpackiej Ukrainy – w obwodowym centrum i w rejonach działacze Proświty z tego kraju, członkowie Młodej Proświty, KUN-u i innych organizacji patriotycznych odwiedzają braterskie mogiły Strzelców Siczowych z lat 1914–1915, siczowców Karpackiej Ukrainy i zamordowanych przez reżim bolszewicki, gdzie po nabożeństwach żałobnych najczęściej pod zwierzchnictwem biskupa Ukraińskiego Prawosławnego Kościoła Patriarchatu Kijowskiego ojca Cyryla śpiewają pieśni siczowe i powstańcze. Chwała Ukrainie! Chwała bohaterom!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

NAPAD NA JĘZYK — WOJNA PRZECIW NARODOWI

Sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki 8 października rozpatrzyła kwestię „O problemach językowych na Ukrainie”. Problemy te szczególnie się zaostrzyły obecnie w związku z próbami władz nadania języka rosyjskiego statusu drugiego języka państwowego, do czego faktycznie zmierza projekt ustawy o językach, wniesiony do parlamentu przez przedstawicieli koalicji rządzącej. Dlatego dyskusja nad tą kwestią była bardzo ostra, a zarazem konstruktywna. Rada określiła, że w obecnej trudnej sytuacji proświtianie mają czynić to, by obronić państwowy status języka ukraińskiego. Z referatem wystąpił przewodniczący WUT „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan. TO JEST SKOORDYNOWANY ATAK NA NASZĄ PAŃSTWOWOŚĆ Paweł MOWCZAN, przewodniczący OTP „Proświta”, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Rosja prowadzi skoordynowany, zaplanowany atak mający na celu ujarzmienie Ukrainy. Dotyczy on przede wszystkim sfery humanitarnej, a nie ekonomicznej. Właściwie sfery oświatowej, językowej, informacyjnej. Jeśli chodzi o informacyjną, to oni już wszystko tutaj zdobyli. W Rosji pracuje cała wielka grupa analityczna. Tymczasem u nas nie ma ani jednego ośrodka analitycznego, który choćby śledziłby sytuację. Taki ośrodek nie pojawił się także za poprzedniej władzy, tym bardziej nie ma go i nie może być teraz. Jednak możemy się domyślać, do czego to zmierza. Najwyraźniej po tym, jak uprawnienia Janukowycza stały się absolutne, nieuchronnym będzie etap федералізacji państwa — poprzez zmiany konstytucyjne. Najpierw trzeba było zlikwidować te kategorie, które nosiły oficjalne definicje opozycji. Po zmianie Konstytucji ona znika jako siła polityczna. Zatem rosyjskie opracowania szybko wcielają się w rzeczywistość w kwestii tego, jak przejąć władzę na Ukrainie. A tam są zalecenia aż do przewrotu. Ponieważ utrata Ukrainy dla Rosjan oznacza utratę ogromnego wpływu państwa, które jest stabilne i z którym liczy się Europa. I dlatego Rosja obecnie wydaje ogromne środki na zakładanie agentury w byłych republikach Związku Radzieckiego i kupowanie polityków. Pieniądze bardzo poważnie działają, zwłaszcza na Ukrainie. Te pieniądze pracowały podczas wyborów prezydenckich, będą pracować także w wyborach lokalnych. Ale wszystko powiedziane wcale nie oznacza, że musimy już kapitulować. Wprost przeciwnie, te agresywne próby wzięcia Ukrainy w swoje ręce wywołują reakcję odwrotną — zarówno u nas, jak i za granicą. Europa już widzi, do czego prowadzi ustępstwo wobec Rosji. Dlatego światowa społeczność jest teraz konsolidowana również wokół czynnika ukraińskiego. I nie możemy się gubić. Próżno przedstawiciele regionałów przedstawiają świeżo przyjętą rezolucję PZPE jako jakieś zwycięstwo władzy. W rzeczywistości takiej ostrej rezolucji w murach PZPE dawno nie było. W Europie rozumieją, co oznaczałaby utrata Ukrainy. Dlatego nie jesteśmy sami. Natarcie na Ukrainę to natarcie na Europę, na europejskie wartości, to najazd tak zwanego „Русского мира”. Dla nas także jest jasne, czym może się zakończyć ten najazd. Pewnego dnia, mając 300 głosów w parlamencie, ogłoszą, że Ukraina jest federalna. A to już oznacza najpierw regionalizację. Jednak ona już w pewnym stopniu dokonała się za sprawą Partii Regionów. A federalizacja to prawo regionów do określania polityki narodowej. Oznacza to, że zasada unitarna zostanie zlikwidowana, a fundamentalne zasady Konstytucji odrzucone. Jak temu wszystkiemu przeciwdziałać? W rosyjskich opracowaniach istnieje także taki termin — „nieuwzględniony czynnik”. Chodzi o narodowy opór Ukraińców. Dlatego opracowuje się rosyjskie technologie jego neutralizacji. Jednym ze sposobów jest zniszczenie ukraińskiej wsi. Słowo ukraińskie w najtrudniejszych momentach historii jednak odradzało się, bo był jego nosiciel — nasze chłopstwo. Po tym, jak sferę rolną praktycznie zniszczono, władza obecnie ją dobija. Dziś rząd nie daje ani grosza na sektor rolny. Wszystko to robi się po to, by nie było naszego narodowego oporu. Czynnik społeczny to rzecz poważna, a ludzie są zmuszeni myśleć tylko o tym, jak przetrwać. Dopuszczam, że nasz ukraiński prezydent nie chciałby być wasalem Rosji. Ale skoro już podsunięto mu rosyjskiego ochroniarza, to oczywiście oni wszyscy pragną czuwać, że to czynnik wpływu na naszą sytuację. Nie wolno jednak uważać, że wszystko stracone. Jest cała seria naszych struktur biznesowych, które nigdy nie zgodzą się na dyktat Moskwy. Dalej, u nas dojrzewają poważne procesy inflacyjne, które wywiodą na protesty społeczne niższe warstwy. Przypominam czasy powstania Ruchu, nasze dyskusje. Teraz faktycznie wracamy do tamtej sytuacji, ale już mając pewne prawa konstytucyjne, zadeklarowany wybór europejski, władzę ukraińską w pewnych regionach. Dlatego wszystko nie jest tak beznadziejne, jak niektórzy uważają. Za nami stoi artykuł 10 Konstytucji i władza nie odważy się go znieść, jeśli zdecydowanie będziemy walczyć o państwowość języka ukraińskiego. I tu rola prosvityan jest bardzo duża. U nas rzekomo jest wiele struktur partyjnych, ale wszystkie są zajęte tym, jak wcisnąć się w tę szczelinę, zwaną „władzą”. Dlatego wzywam prosvityan do pracy! NIE DOPUŚCIĆ DO LUDOBÓJSTWA JĘZYKOWEGO Ostap SAWCZUK, przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” My, prosvitianie Bukowiny, przyjęliśmy apel do Prezydenta Ukrainy, w którym wyrażamy zaniepokojenie polityką językową w państwie. Zwracamy się z ziemi, która przez wiele stuleci doświadczała ucisku obcych zaborców. Nasz błogosławiony kraj na różne sposoby ogarniali tureccy najeźdźcy, germanizowali austro-węgierscy kolonizatorzy, rumunizowali nasi zachłanni sąsiedzi. Ludność ukraińska tego kraju, która tu stanowi bezwzględną większość, nie mogła się z tym pogodzić i ustami swoich światłych synów wyrażała oburzenie i opór. Genialny Jurij Fedkowycz pisał: „Mamy dźwięczny, giętki, zdolny do nauki język, mimo że moskwicić się i Polacy starają się go pochłonąć”. Dlatego my, prosvitianie Bukowiny, kategorycznie sprzeciwiamy się temu, by w Radzie Najwyższej przepychać zaproponowany przez większość rządzącą projekt ustawy o językach. Jego uchwalenie doprowadziłoby bowiem do tego, że na Ukrainie ostatecznie zapanuje i tak szeroko rozpowszechniony język rosyjski. A to oznacza, że język ukraiński zostanie zniszczony, a wraz z nim zostanie zniszczone państwo ukraińskie. NAS NIE PIERWSZY RAZ CHCĄ ZNISZCZYĆ Anatolij MOKRENKO, Artysta Ludowy Ukrainy Moje pokolenie przeżyło ciężkie czasy. Bardzo gorzko i strasznie na duszy, że już po raz trzeci państwo planuje zniszczyć mnie i nas wszystkich, Ukraińców. Po raz pierwszy stało się to w Hołodomorze. Urodziłem się w styczniu 1933 roku, w straszliwym czasie, gdy zmarło 5 tysięcy moich wsiowych rodaków. To było zniszczenie najaktywniejszej części Ukraińców. Drugi przypadek, o którym przypomnę, to rozkaz władzy radzieckiej, wydany w 1944 roku. Znacie ten rozkaz, który podpisali narkom spraw wewnętrznych ZSRR Beria i zastępca narkoma obrony Żukow. Rozkaz o wysiedleniu wszystkich Ukraińców, którzy znaleźli się pod niemiecką okupacją, a to cała Ukraina. Tym rozkazem przede wszystkim postanowiono wysiedlić z Ukrainy wszystkich, kto pracował dla Niemców, potem wszystkich pozostałych. Ja pracowałem, choć byłem jeszcze dzieckiem. Musiałem pracować, podobnie jak moja mama, moi wiejscy rodacy, których okupanci zmuszali do pracy dla siebie. Zwracam uwagę, że w tym rozkazie mowa nie po prostu o „mieszkańcach Ukrainy”, lecz właśnie o „Ukraińcach”. I była to druga masowa akcja radzieckiego państwa zmierzająca do zniszczenia Ukrainy. Dlatego teraz podpisuję się pod każdym słowem uchwały „Proświty” w obronie naszego języka ukraińskiego. Bo natarcie na język to nie tylko wojna przeciwko językowi, to wojna przeciwko narodowi. U NAS PRAGNĄ ODEBRAĆ PAMIĘĆ HISTORYCZNĄ Roman KRUCYK, przewodniczący Kijowskiego „Memoriału” Jak wiemy, władza reorganizuje Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Faktycznie przekształca się go w dawny wydział ideologiczny partii komunistycznej. W związku z tym zwija się cała dotychczasowa praca nad badaniem białych plam historii Ukrainy, w tym ruchu wyzwoleńczego. Przewidując to, już w zeszłym roku zaczęliśmy zbierać w obwodach Ukrainy dokumenty i inne materiały dotyczące naszej historii. Ówczesny przewodniczący SBU Walentyn Nalywajczenko przekazał nam w wersji elektronicznej materiały odtajnione przez służbę specjalną. W ten sposób stworzyliśmy duże centrum informacyjne, z którego już teraz korzystają naukowcy i studenci. Przygotowaliśmy kilka wystaw, mamy znakomitą bibliotekę, archiwum fotograficzne. Nota bene, nasze wystawy możemy pokazać także w obwodach, dzięki wsparciu „Proświty”. W związku z tym, że taka jest sytuacja z UINP, postanowiliśmy utworzyć Obywatelski Instytut Pamięci na bazie naszego Memoriału. Istnieje baza do rozpoczęcia tego przedsięwzięcia, są naukowcy, zwłaszcza młodzież. Zapraszamy prosviane do aktywnego włączenia się w tę pracę. DROGI POKONUJE TEN, KTO IDZIE Switłana NIKOLINA, przewodnicząca Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Nasi liderzy nie zapewnili bezpieczeństwa informacyjnego, nie obronili przestrzeni informacyjnej. Kiedy włączam telewizor, mam wrażenie, że całe społeczeństwo żyje w matrix. To nierealne życie. Bardzo trudno przekazać ludziom naszą rzeczywistość, bo jesteśmy pozbawieni głosu. Oni mają wszystko, my — nic. Świeży numer „Słowa Proświty” jest absolutnie unikalny, jestem bardzo wdzięczna redakcji. Ale ilu nas jest, tych, którzy czytają? A jak dotrzeć do reszty? I to chyba najważniejsze zadanie wszystkich proświtiańskich analityków: określić, jak wyjść z tego intelektualnego getta, w którym przebywamy. Mogę się sprzeczać z panem Pawłem: głodni buntować się nie będą. W latach 30. nie buntowali się, nie buntowali się także w latach 90. A właśnie kiedy od 2000 roku nastąpił wzrost gospodarczy, w 2004 roku wybuchł Majdan. Być może dlatego dusi się ukraińskiego przedsiębiorcę, by zmusić ludzi do du-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...żeby tylko myśleć o tym, jak przetrwać, a oni nie kupią ani książki, ani gazety. W tej globalnej sytuacji, w której się znajdujemy, nie jesteśmy wyjątkowi. Europa jest w jeszcze gorszym położeniu. My przynajmniej rozumiemy, co się dzieje, i o tym mówimy. A oni mogą doczekać się czołgów i nie tylko czołgów. Ale oprócz globalnej polityki, którą trudno przekazać człowiekowi, trzeba robić realne rzeczy. W Równem Patriarchat Moskiewski próbował zbudować cerkiew św. Aleksandra Newskiego, ta epopeja trwała trzy miesiące. A my przez trzy miesiące pikietowaliśmy sesje rady miejskiej. Cerkiew św. Aleksandra Newskiego planowano jako ogromne rosyjskie centrum kulturalne. Mówiłam, że Równe może być partnerem Paryża — tam cerkiew zbudowano, ale tam ziemię kupiono, a u nas chcieli ją wziąć za darmo. Ale w Równem większość deputowanych za tym nie zagłosowała. Kiedy szliśmy na pierwszą pikietę, myśleliśmy, że to sprawa beznadziejna. Niektórzy mówili: „No zbierze się 20 osób, a deputowani mimo to zagłosują”. Na pierwszej pikiecie nas było 30. Na ostatniej — ponad 300, zatem zrozumienie przyszło. Biblijna zasada „Drogę przebędzie ten, kto idzie” działa. Jeśli coś robić, będzie rezultat. 17 września, podczas skandalu z Ruslanem Zabilim, pod więzieniem na Łontskiego zorganizowaliśmy pikietę SBU; stale utrzymujemy kontakt z Wiatrowyczem; 20 września przeprowadziliśmy „okrągły stół” „Okupacja czy wyzwolenie?” z historykami, którzy jeszcze nie boją się tego tematu; nagłośniliśmy wydarzenie w radiu, bo jeśli o akcji nikt nie powie, to jakby się nie odbyła. Przeprowadziliśmy przez sesję oświadczenie w sprawie języka, zbiórkę podpisów na majdanie, prezentację książek, młodzieżową akcję poetycką itp. Obecnie przygotowujemy się do Pokrowy, odczuwamy uderzające zmiany. Nasza władza mówi dziś: „Jakie ma znaczenie UPA dla Pokrowy? Świętujcie sobie Dzień ukraińskiego kozactwa”. Na Pokrowę przygotowujemy tradycyjny festiwal pieśni powstańczej. W obwodzie od kwietnia działa „Komitet Ocalenia Narodowego”, wchodzą do niego różne siły, współpracujemy, mam nadzieję, że wspólnym wysiłkiem odbijemy majdan z rąk władzy, bo na nasz wniosek odpowiedziano, że majdan jest zajęty do 16. godziny. Rozumiejąc całą złożoność sytuacji, jednocześnie widzimy, że zachodzą też pozytywne procesy, odbywa się lustracja. Niepewni, przestraszeni odchodzą i niech odchodzą. W walce pozostaną silni, zahartowani, i myślę, że ta walka będzie skuteczna. Ukraińców jest wystarczająco wielu, by przeciwstawić się wszelkim tabacznikom. PRZYWRACAJĄ ŚWIĘTO 7 LISTOPADA Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy. Komitet Polityki Społecznej Rady Najwyższej jednomyślnie, głosami komunistów, Partii Regionów i litwinowców, zaakceptował projekt ustawy „O zmianie ustawy o pracy”, w którym proponuje się powrót do 7 listopada jako państwowego święta z dniem wolnym od pracy. Ale nie powinniśmy bać się zaostrzeń. Proponuję wpisać do rezolucji, że do władzy w Ukrainie dorwali się nie Ukraińcy. Tak być nie powinno. TRZEBA PODEJMOWAĆ STANOWCZE DZIAŁANIA Aleksander POMONARIW, profesor Swietłana Nikolina mówiła o przestrzeni informacyjnej. Za czasów prezydentury Wiktora Juszczenki nic nie zrobiono z tego, co obiecywał, w tym także w kwestii przestrzeni informacyjnej. Teraz jest to szczególnie odczuwalne. Niedawno dwukrotnie na różnych kanałach nagrywano moje komentarze w sprawie projektu ustawy o językach. Na STB wycięto je wprost z eteru, powiedziano, że to jakieś problemy techniczne. Na Pierwszym Narodowym mówiłem, że sytuacja z językiem nie ukształtowała się historycznie, lecz została stworzona. Podałem przykład, że kiedy Praga wyszła z Austro-Węgierskiej Monarchii (w owym czasie było to miasto niemieckojęzyczne), szybko się odrodziła. Z mojej wypowiedzi pokazano jednak tylko to o Pradze. A o języku ukraińskim – nic. W Drugich Teremkach jest niewielki autokefaliczny kościół Borysa i Gleba, do którego chodziło wielu ludzi. Wierni zbudowali wielki kościół Przemienienia. Teraz nowo wybudowany kościół odebrali regionałowie pod pretekstem, że ktoś z członków tej partii dawał pieniądze na jego budowę. Nieukraińskość władza ujawniła już drugiego dnia po wyborach: prezydent zwrócił się do wyborców językiem sąsiedniego państwa i zaprosił moskiewskiego duchownego, by ich błogosławił, i to nie naszego Włodzimierza z Patriarchatu Moskiewskiego, lecz Hundiajewa. Z Ukraińców otwarcie się śmieją, mianując ministrem edukacji ukrainofoba Tabacznyka. Albo kierując telewizją E. Bienkendorfem, który demonstracyjnie nie mówi po ukraińsku. Czegoś takiego nie było nawet w Związku Radzieckim. Mykoła Ochmakewycz mówił wyłącznie po ukraińsku, Skaczko być może w domu mówił po rosyjsku, ale publicznie – po ukraińsku. Wobec tej władzy, oprócz apeli, musimy podejmować stanowcze działania. Na przykład w dniu, kiedy miano rozpatrywać projekt skandalicznej „Ustawy o językach”, młodzież zebrała się przy Radzie Najwyższej. Gdy wyszedł M. Czeczetow, zagwizdano na niego tak, że cofnął się i wyszedł tylnym wyjściem. Rozpatrywanie ustawy odłożono. Trzeba więcej organizować takich pikiet, wieców, zjednoczyć się i wreszcie doprowadzić do władzy Ukraińców. STOSOWAĆ RÓŻNE METODY PRACY Ołeksij SZEWCZENKO, przewodniczący Sumskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Uważam, że w naszej pracy trzeba stosować wszystkie metody. Trzeba, by każdy przesłał na adres e-mail „Proświty” doświadczenie swojej działalności. To doświadczenie trzeba rozwijać. Druga propozycja to stworzenie banku informacji z bardzo mocnymi faktami, którymi moglibyśmy operować zarówno w polemice, jak i w publikacjach; wydanie typowej broszury, poradnika prawnego z poradami, jak należy się sądzić i wygrywać sprawy sądowe. Trzeba opowiadać ludziom, porównywać, co mają Rosjanie w Ukrainie i Ukraińcy w Rosji. Te fakty są stale przemilczane. Gdybyśmy otwarcie mówili, że przeciwko Ukrainie toczy się wojna informacyjna, gospodarcza, kadrowa, prawna, ludzie zrozumieliby wiele rzeczy. „Proświta” powinna kierować różnymi akcjami, łączyć różne organizacje, ale robić to tak, aby inni nie pozostawali w cieniu. U nas, na przykład, istnieje Rada Organizacji Patriotycznych, Centrum Koordynacyjne. W Sumach ukazują się trzy ukraińskojęzyczne gazety, o nakładach po kilka tysięcy egzemplarzy, i trzy rosyjskojęzyczne, o nakładach po kilkadziesiąt tysięcy. Nie relacjonują tego, co dzieje się w Ukrainie. Tym bardziej telewizja. Na przykład zorganizowaliśmy bardzo ciekawy „okrągły stół” z naukowcami i regionalistami na temat problemów wojny, zaprosiliśmy dziennikarzy. Prawie nikt nie przyszedł. Co trzeba robić? Zorganizować Internet, wydawać ulotki, broszury, rozpowszechniać. Przez obwodowy wydział edukacji wydaliśmy zarządzenie o odradzaniu oddziałów. Przez oddziały szukamy aktywnych ludzi, którzy wspierają ukraińskie interesy. Trzeba aktywniej współpracować z organizacjami międzynarodowymi. W związku z wyborami zaproponowaliśmy ponad 100 godnym ludziom, którzy dobrze się zarekomendowali, kandydowanie na deputowanych lokalnych rad. Zgodziło się 19, a tylko 6 złożyło dokumenty. Kto więc będzie w radach, skoro najgodniejsi odmawiają? SAMI DBAĆ O SIEBIE Iwan Juszczuk, profesor Przeżywamy teraz trudny, wręcz straszny czas polityczny. Mamy Goebbelsa, wkrótce pojawi się Józef Wissarionowicz. Nie mamy czego oczekiwać od władzy. Dmytro Tabacznyk nazwał naszą organizację w gazecie „2000” „nacjonalistyczną «Proświtą»”. Gdzież więc ratunek? Ratunek jest w nas samych. Ja, na przykład, za własne pieniądze wydałem broszurę „Jeśli jesteś Ukraińcem”. Dobrze byłoby rozesłać ją wśród deputowanych, żeby się zastanowili, kim jesteśmy. W tej broszurze przeanalizowałem wszystkie ukraińskie i międzynarodowe ustawy dotyczące języka. Trzeba się na nich opierać, bo w nowym projekcie ustawy mamy oszustwo. Autorzy jakby powołują się na międzynarodowe prawo, a w rzeczywistości przekręcają fakty. Na przykład wszędzie było określenie „język mniejszości narodowej”. A teraz — „język mniejszości”, narodowego już nie ma. W projekcie ustawy jest artykuł, że każdy może wybierać język, jaki mu się spodoba, a to znaczy, że zachęca się do mankurtyzmu. Nasze „Słowo Proświty” to najlepsza, najbardziej bojowa gazeta, bogata w informacje. Prawie co miesiąc spotykam się z nauczycielami języka ukraińskiego. Wcześniej zachodzę do redakcji, biorę gazety i przekonuję pedagogów, że w czasopiśmie jest wiele materiałów, które można wykorzystać na lekcjach. Gazeta kosztuje niedrogo, można wykupić kilkadziesiąt egzemplarzy i rozdawać, propagować na miejscach. Są też znakomite artykuły w innej prasie. Na przykład w gazecie „Dień” proszę zwrócić uwagę na artykuł „Zabójcy języka”. Można z niego zrobić kserokopie i je rozpowszechniać. Zasługuje na uwagę także „List do Łytwyna” Maksyma Strichy i inne. Trzeba aktywizować młodzież, rozmawiać, spotykać się z uczniami. Ja się spotykam, czytam wykłady, czasem występuję w radiu. Ale w radiu obecnie nie można wprost mówić o sytuacji językowej, te kwestie są monitorowane. Nowe kierownictwo Państwowego Radia i Telewizji oświadcza: „Ukraińskiego fundamentalizmu nie dopuścimy”. Trzeba samemu dbać o siebie, samemu szukać środków, nikt nam nic nie da. PRZEPROWADZIĆ ŚWIATOWĄ AKCJĘ NA RZECZ OBRONY JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO Ołeh TKACZENKO, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” Intensywnie działaliśmy przed wyborami prezydenckimi w 2004 roku, kiedy także dla proświtian były to trudne czasy. Chociaż nas zastraszano, przeprowadziliśmy ponad 100 akcji w obwodzie zaporoskim. Teraz także trzeba działać odważnie, aktywnie, ofensywnie, różnymi metodami: organizować „okrągłe stoły”, pikiety, pisać oświadczenia itp. W lutym przeprowadziliśmy forum „20-lecie wznowienia działalności »Proświty«”, aby zebrać siły patriotyczne i je zjednoczyć. Zaporoska obwodowa rada niedawno uchwaliła ustawę o języków regionalnych. Zorganizowaliśmy pikietę, napisaliśmy apel do deputowanych obwodowej rady i rozdaliśmy go każdemu z nich. Złożyliśmy zawiadomienie do prokuratury. Jeśli to nie pomoże, będziemy się sądzić, przejdziemy wszystkie procedury i doprowadzimy do tego, aby ta haniebna ustawa została uchylona. Mam jeszcze interesującą propozycję. Kiedyś podczas znanych wydarzeń, w wyznaczonym dniu i o wyznaczonej godzinie, na całym świecie Gruzini wyszli z protestem przeciwko okupacji Gruzji. Określmy i my dzień i godzinę, poinformujmy o tym wszystkich Ukraińców świata i wyjdźmy w obronie języka ukraińskiego. OBIEDNAĆ SIĘ I AKTYWIZOWAĆ SIĘ — Maria OLIJNYK, zastępczyni przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty” Chcę udzielić rady wschodnim i południowym obwodom. Nawet gdyby wasze rady przyjęły i wpisały do uchwały artykuł 10 Konstytucji, to i tak zgodnie z ustawą „o samorządzie terytorialnym” w art. 43 jasno określono, czym może zajmować się rada obwodowa. Bezprawne działania organu samorządu terytorialnego są w stu procentach uchylane. 7 września zarejestrowano ustawę Jefremowa, Hrynewieckiego, Symonenki. 8 września uchwałę przyjęła Zaporoska Rada Obwodowa. To jest ogólny scenariusz. A 9 września przesłałam panu Tkaczence materiały, z którymi trzeba było od razu iść do sądu. Prokurator powie panu, że ta uchwała nie weszła w życie i nie można jej zaskarżać. Uchwały rzeczywiście jeszcze nie można zaskarżać, ale zaskarżać trzeba bezprawne działania rady. Jeśli tak nie będziemy pracować, nadal będą nas lekceważyć. A kiedy uchwała zostanie opublikowana, uzupełnicie swój pozew o to, że oprócz zaskarżenia działań rady, uchylacie także uchwałę. Uchwałę naszej rady obwodowej z 18 maja 2006 roku uchylaliśmy przez cztery lata, cztery miesiące i osiem dni. Zaskarżyliśmy ją 23 maja. Uchwałę pozostawiły w mocy sądy pierwszej instancji, apelacyjny i kasacyjny. 30 września tego roku Wyższy Sąd Administracyjny nareszcie je uchylił. Powoływałam się wyłącznie na Konstytucję Ukrainy i ustawę o samorządzie terytorialnym. Mogę wysłać wszystkim nasze pozwy i orzeczenia wszystkich sądów. Jesteśmy nieskuteczni i bardzo rozproszeni. Tak pracować nie można. Kiedy organizujemy festiwal „Źródło talentów”, wysyłam zaproszenia do wszystkich 27 obwodowych organizacji. Odpowiedziały tylko Chersoń i Ługańsk. Kiedy odwołano przewodniczącego naszej obwodowej „Proświty”, rektora Wołodymyra Szewczenkę, ja również nie mogłam do was dotrzeć, żebyście poparli to swoimi apelami. Trzeba, żeby we wszystkich lokalnych zrzeszeniach był Internet i łączność komórkowa. Spośród 200 partii, które działają na poziomie ogólnoukraińskim, w Doniecku zarejestrowano 160. Wszystkie partie, z wyjątkiem dwóch narodowo-demokratycznych, zanim cokolwiek zrobią, idą uzgadniać swoje działania do Partii Regionów. Ale udało mi się mimo wszystko znaleźć 16 organizacji, które podpisały apel przeciwko Tabachnykowi. Róbmy każdy na poziomie swojego obwodu i organizujmy wspólne akcje ogólnoukraińskie. Przede wszystkim nie dopuścić, by parlament przyjął antyukraiński projekt ustawy o językach. ZAPRASZAMY DZIAŁACZY PROŚWIATY DO ŁUHAŃSKA Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia „Prosvity” Rozumiem sytuację tak, że pali się nasz dom, a my śpiewamy, tańczymy, otwieramy konferencję artystyczną itd. Każdy może zdać sprawozdanie i powiedzieć, co robi. Dobrze, że robi. Ale dziś chodzi o coś innego. Zwracamy się do prezydenta, do urzędników i bardzo rzadko — do narodu. Nie zwracamy się do Rosjan, Białorusinów, obywateli innych narodowości. W to, co dzieje się w Ługańsku, nie sposób uwierzyć. Tabačnyk występuje na uniwersytecie, a do niego ustawia się kolejka studentów. Myślicie, że pytają o język? Nie, o stypendium i o akademik. Proponuję, by choć raz w roku zorganizować wyjazdowe posiedzenie redakcji „Słowa Proświty” w Doniecku lub Ługańsku, pobyć tydzień, przyjrzeć się, co tam się dzieje, i zwrócić się z zapytaniem do tych, do kogo trzeba. Pomożemy. Uważam, że każdy przewodniczący „Proświty” powinien stać się korespondentem specjalnym gazety i walić w drzwi obwodowej administracji państwowej, obwodowej rady, kontrolować, co tam się dzieje. W Ługańsku przewodniczącego „Proświty” nie wpuszczają ani na posiedzenia obwodowej rady, ani obwodowej administracji państwowej, ani do zarządu oświaty. A kierownik zarządu oświaty używa wulgaryzmów i oświadcza: „Po tych wyborach nie będziecie ani nauczycielami, ani dyrektorami szkół, bo nie popieracie regionałów, naszego mera”. Dochodzi do absurdu. Na nasze zaproszenie do Ługańska przyjeżdżają zespoły z Woroneża, Sachalina, zwracają się do miejscowych urzędników po ukraińsku, a ci odpowiadają po rosyjsku. Zapraszamy działaczy Proświty z centrum, z Wołynia, Iwano-Frankiwska i innych zachodnich obwodów, by przyjechali do nas, wystąpili, wsparli nas. Z obecną władzą rozmawiać praktycznie nie sposób: to wczorajsi komsomolcy, komuniści itd., którzy marzą o byciu w Imperium Moskiewskim. To jest zamach stanu. Materiały przygotowali Nadija KYRJAN, Petro ANTONENKO Zdjęcia Ołesia DMYTRENKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

ZA PLECAMI KUŹMYCZA — 106 LAT, ZA PLECAMI KUŹMYCZÓW — 464 LATA

Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Dla najstarszego mieszkańca Młynowa, jednego z najstarszych mieszkańców Rówieńszczyzny, obecny 106-letni ciężar jest, niestety, zbyt trudny w wielu wymiarach. — Wzrok, słuch, pamięć, chód taty nie są już takie, jakie były, powiedzmy, jeszcze trzy lata temu — opowiada Iwan Kuźmycz, syn długowiecznego człowieka — i już bez pomocy osób trzecich trudno mu się obejść. Ale dziękujemy Bogu, że tata żyje i swoją obecnością raduje ten świat. Kiedy jest ojciec, to i dzieciom świat milszy. A także wnukom i prawnukom. Tych u Stepana Kyryłowycza jest już ponad dwa tuziny. Doczekał się on i dwóch praprawnuków. Ot, byłoby dobrze, gdyby jeszcze i prapraprawnukami się ucieszył… Jeśli sięgnąć do życiowej kroniki Kuźmycza, to na jej stronach radość graniczyła z nadzwyczajnymi trudnościami. Były one i w 1944 roku, kiedy Stepan Kyryłowycz, powołany w szeregi armii, trafił do Ałma-Aty i tam, w swojej kompanii piechoty, stał się jednym z niewielu, którym udało się przeżyć. Niemało horrorów przyszło przeżyć, kiedy pracowitych Kuźmyczów siłą „rozkułaczano” — zabrano do kołchozu sześć hektarów ziemi, konie, krowy, sprzęt rolniczy. A potem jeszcze jeden cios — w pięćdziesięcioletnim wieku umiera żona i na ojcu zostaje sześcioro dzieci. Pochował Kuźmycz i drugą swoją żonę, z którą też, jak sam zaznacza, kawał życia przeżył. Niełatwo było i w pracy kołchozowej — żmudnej, słabo płatnej. Pracował Stepan Kyryłowycz to jako stolarz, to jako traktorzysta, to jako koniuszy… Długowieczny Stepan Kyryłowycz Kuźmycz. Ale najważniejsze — zawsze pracował z wielką odpowiedzialnością. Sąsiedzi Stepana Kuźmycza twierdzą, że on do stu lat nie znał w pracy spokoju. Opowiadają: jakoś Stepan Kyryłowycz (w 85-letnim wieku) poszedł do ogrodu pracować. Przebywał tam cały dzień do późna. A rano poskarżył się, że w boku boli. Potem zwrócił się do lekarza. Mieszkańcowi osiedla Młynów Stepanowi Kyryłowyczowi Kuźmyczowi, byłemu uczestnikowi „Proświty”, stuknęło 106 lat, a łączny wiek, przeżyty przez długowiecznego człowieka i jego pięcioro dzieci (Katerynę — urodzoną w 1932 roku, Wasyla — 1937, Jewheniję — 1941, Iwana — 1944, Mariję — 1948), nie licząc szóstej — córki Hałyny, która zmarła w wieku 38 lat, wynosi obecnie zdumiewającą, a być może i rekordową dla Ukrainy liczbę — 464 lata. I daj Boże jej dalszego wzrostu… Dzielnicowy terapeuta zainteresował się, co mogło spowodować ból, a kiedy się dowiedział, to aż zdrętwiał ze zdziwienia. Wyjaśniło się: dziadek Stepan, nawożąc pole, samodzielnie rozniósł i rozrzucił prawie dwadzieścia ton obornika!.. W końcu zwrócenie się Kuźmycza do szpitala to raczej wyjątek od reguły. Jeśli chorował, to pigułek unikał, leczył się metodami ludowymi. Przy bólach głowy przykładał do czoła liść kapusty lub plasterki ziemniaka. Mówi, że już po kilku minutach odczuwa ulgę. A jeszcze Kuźmycz żartuje, że dożył do tak poważnego wieku, bo uciekał od lekarzy. Rzeczywiście, było takie coś w jego biografii. Jakoś poszedł dziadek Stepan do Bożej świątyni. Lato, upał straszny. I oto zdarzyło się, że człowiek stracił przytomność. Ludzie przestraszyli się, ktoś wezwał „pogotowie”. Kiedy lekarze przybyli na wezwanie, to w cerkwi Kuźmycza nie zastali. On, przyszedłszy do przytomności i usłyszawszy o lekarzach, postanowił „nie mieć z nimi do czynienia” i czym prędzej powędrował do domu… Najlepszy lekarz w życiu, jak uważa Stepan Kyryłowycz, to Boża łaska. A żeby ona nie opuszczała człowieka, warto zawsze być z modlitwą. Sam zaś długowieczny człowiek swoje życie mierzył i kontynuuje mierzyć wiarą w Boga i to, uważa, najważniejszy sekret długowieczności. Wśród innych sekretów długowieczności Kuźmycza jest to, że przez całe życie nie wypalił ani jednego papierosa; w jego odżywianiu zawsze były miód, czosnek, mleko. Przy czym Stepan Kyryłowycz trzymał (dopóki mógł) krowę, sam ją wypasał i doił… No i o genach warto powiedzieć: pradziadek Stepana Kyryłowycza ledwo-ledwo nie dożył do 120 lat. Tak że obecny długowieczny człowiek ma z kogo brać przykład. Daj Boże mu zdrowia i jeszcze wielu lat!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Z PIEŚNIĄ I SŁOWEM

Ołeksij ROWENKO, krajoznawca, obwód iwanofrankiwski. Wieś Radcza, położona niedaleko od centrum obwodowego Iwano-Frankiwska (dawnego Stanisławowa), ma dawne tradycje proświtańskie. Już w 1909 roku założono tu czytelnię „Proświty”. W różnych czasach wielu utalentowanych ludzi przyczyniało się do wzrostu kulturalno-oświatowego poziomu i świadomości narodowej mieszkańców Radczy. W latach 1900–1902 proboszczem wsi był ojciec Emmanuił Siczyński – kuzyn znanego kompozytora i dyrygenta. Zorganizował on tutaj kółko dramatyczne oraz spółdzielnię „Ukraiński dom handlowy „Nadia”. Często do Radczy przyjeżdżał z amatorskimi chórami sam Denys Siczyński. Dobrą pamięć o sobie pozostawił ksiądz wsi Radcza Nestor Kiselewski, który był aktywnym uczestnikiem czytelni „Proświty”. Jego zięć – ks. Ostap Sterniuk (brat władyki I. Sterniuka) stworzył w 1926 roku chór cerkiewny, w którym jako jedenastoletni chłopiec zaczął śpiewać bohater naszej opowieści – Wasyl Iwanowycz SZYPTUR. W. I. Szyptur urodził się 17 lutego 1915 roku we wsi Radcza w powiecie stanisławowskim (obecnie rejon tyśmienicki), w Galicji. Ukończywszy 5-klasową szkołę w rodzinnej wsi, mając 12 lat, uczy się w szkole dykowskiej w Stanisławowie przy katedrze soboru (obecnie katedra soboru Świętego Zmartwychwstania). Tutaj uczęszcza do kółka śpiewaczego, a także uczy się śpiewu solowego i gry na mandolinie. Już w wieku 14 lat organizuje przy czytelni „Proświty” w rodzinnej wsi kółko śpiewacze. Jeszcze dzisiaj Wasyl Iwanowycz pamięta pierwszy występ kółka śpiewaczego na scenie. Był to koncert poświęcony 115. rocznicy urodzin wielkiego Kobziarza w 1929 roku. W tamtych czasach jubileusze T. H. Szewczenki świętowano powszechnie w Galicji. A stary proświtanin wspomina jeszcze festyny, święto Iwana Mazepy. I w tych uroczystych imprezach brało udział męskie kółko śpiewacze pod batutą Wasyla Szyptura. Do repertuaru kółka wchodziły takie utwory: „Testament” w opr. K. Stecenki, „Zaswit wstaly kozaczeńky”, „Za ridnyj kraj”, „My jdem upered”, „Oj wydno seło” oraz wiele innych pieśni ludowych. Obok śpiewaczego działało też kółko dramatyczne, którym również kierował Wasyl Szyptur. Kółka te słynęły w całej okolicy ze swoich występów. Szczególną popularnością wśród wieśniaków cieszyły się występy kółka dramatycznego. Jak wspomina Wasyl Szyptur, wielki sukces miały sztuki „Stepowyj hist” B. Hrinczenki, „Oj ne chody, Hryciu, ta na weczornyci” M. Staryckiego, „Ukradene szczastia” I. Franki, „A mołodist ne wernetsia” oraz inne utwory klasyczne. W 1937 roku, aby zebrać pieniądze na budowę nowej czytelni, Wasyl Iwanowycz Szyptur organizuje zespół chóralny, który kolędując i występując z koncertami po okolicznych wsiach powiatu stanisławowskiego, zbiera niemałe fundusze na budowę Domu Ludowego (obecnie Dom Kultury). I już w 1938 roku chór, posiadając duży program, staje się znany w całym okręgu stanisławowskim. Ten rok, jak mówi Wasyl Szyptur, uważa się za początek narodzin sławnej w przyszłości męskiej kapeli chóralnej. Nadchodzi rok 1939… Galicja wchodzi w skład Ukraińskiej SRR. Likwidują wszystkie narodowo-patriotyczne organizacje społeczne. Jednak zespołowi chóralnemu cudem udało się uniknąć represji. Charakterystycznym jest fakt, że wiosną 1941 roku chór z Radczy pod batutą Wasyla Szyptura bierze udział w republikańskim przeglądzie wiejskiej twórczości artystycznej i nawet zdobywa prawo występu w Moskwie na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej. Ale zaczęła się wojna… 31 lipca, 1 i 2 sierpnia 1942 roku społeczność Lwowa i całej Galicji obchodziła 100. rocznicę urodzin Mykoły Łysenki. Do tej daty były przyуроczone Pierwszy krajowy konkurs chórów w Galicji i Święto ukraińskiej pieśni. Początkowo przeprowadzano powiatowe i okręgowe przeglądy, w których wzięło udział 450 chórów z Galicji, Łemkowszczyzny i Posania. Wśród 26 zespołów, które weszły do finałowego konkursu we Lwowie, był też męski chór wsi Radcza. Jury, w skład którego wchodzili profesorowie Seweryn Supryun, Jewhen Kozak, Mykoła Kołessa, doktorzy Wasyl Barwiński i Zenowij Łesko, pochlebnie oceniło występ chóru z Radczy. W „Almanachu Pierwszego krajowego konkursu chórów w Galicji w 100-lecie urodzin M. Łysenki”, który wyszedł we Lwowie w 1943 roku, zaznaczono: „Członkowie jury byli zaskoczeni (zdumieni – O.R.) wysokim poziomem artystycznym wiejskich chórów. Wszyscy chórzyści w stalowych siermięgach (chór wsi Radcza – O. R.) znowu zachwycają publiczność”. W powojennym czasie Wasyl Iwanowycz Szyptur, pracując na niwie kulturalno-oświatowej, kontynuuje kierowanie męskim chórem. W 1954 roku męski chór wsi Radcza przekazuje w pewne ręce doświadczonemu dyrygentowi (uczniowi sławnego dyrygenta Dmytra Kotka) Bohdanowi Wołosiance – medykowi i muzykowi z zawodu. Sam Wasyl Szyptur kontynuuje śpiewanie w rodzimym zespole, pracując jako kierownik klubu wsi. I oto pierwsze sukcesy… 1956 rok – chór staje się laureatem republikańskiego konkursu wiejskiej twórczości artystycznej w Kijowie, a Ministerstwo Kultury nadaje mu nazwę „Ludowa amatorska kapela chóralna”; 1958 rok – kapela występuje w filmie „Na kryłach pisni” wytwórni filmowej im. O. Dowżenki; 1960 rok – Dyplom III stopnia na republikańskim konkursie chórów akademickich; 1964 rok – kapela zostaje dyplomantem festiwalu na cześć 150. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki; 1965 rok – kapela nagrodzona Honorowym Dyplomem Prezydium Rady Najwyższej USRR; 1967 rok – zespołowi nadano tytuł „Zasłużona ludowa amatorska kapela chóralna”. W tym samym roku za osiągnięcie sukcesów w rozwoju sztuki amatorskiej Wasyl Iwanowycz Szyptur zostaje nagrodzony Honorowym Dyplomem Ministerstwa Kultury USRR; 1969 rok – kapela bierze udział w uroczystościach z okazji 100-lecia estońskiego Święta pieśni w Tallinnie; 1970 rok – kapela otrzymuje Dyplom II stopnia na festiwalu amatorskiej sztuki ludowej Ukrainy; 1985 rok – kapela nagrodzona Dyplomem Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej ZSRR; 1988 rok – zespół zostaje laureatem republikańskiego turnieju telewizyjnego. „Słoneczne klarnety”; 1989 rok — kapela zdobywa trzecie miejsce na Pierwszym przeglądzie-konkursie zespołów chóralnych im. M. Łeontowycza; 1991 rok — kapela występuje przed mieszkańcami miast i wsi obwodu kirowohradzkiego w przededniu ogólnoukraińskiego referendum; 1992 rok — kapela bierze udział w obchodach 50-lecia UPA w Kijowie; 1993 rok — kapela zostaje laureatem Drugiego ogólnoukraińskiego konkursu zespołów chóralnych im. M. Łeontowycza w Kijowie. To cały wykaz osiągnięć twórczych, gdzie pewna część sukcesu należy do Wasyla Iwanowycza Szyptura. Pracując w kapeli chóralnej, W. Szyptur jest niezmiennym kierownikiem wiejskiego zespołu dramatycznego. Pomimo podeszłego wieku (ponad 90 lat), po mistrzowsku wykonuje główne role w spektaklach „Ukradzione szczęście” I. Franki, „Stepowy gość” B. Hrinczenki, „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice” M. Staryckiego i innych. Godne pochwały jest to, że twórczą sztafetę po ojcu pewnie przejął w swoje ręce jego syn Bohdan — znany artysta, uczeń wybitnego ukraińskiego kompozytora A. Kos-Anatolskiego, obecnie Zasłużony Działacz Sztuk Ukrainy. Ponad trzydzieści lat Bohdan Wasylowycz śpiewał w kapeli, wiele utworów w jego opracowaniu brzmiało podczas występów zespołu. Wspominając przeszłość i porównując teraźniejszość, siwowłosy weteran „Proświty” jest zaniepokojony stanem współczesnej sztuki ludowej, negatywnym wpływem niskiej jakości „popu”, który zanieczyszcza czyste źródła ojczystej pieśni, języka. Pieśń to dusza narodu. Jak mawiali starożytni mędrcy: „Powiedzcie, jakie pieśni śpiewa naród, a powiem wam, kto nim rządzi”. Słowa te, zdaniem weterana, są aktualne również dzisiaj.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

obowiązek społeczeństwa utrzymywania emerytów, a ludzie zdolni do pracy, którzy ukrywają dochody, są nieodpowiedzialni wobec swoich rodziców, dziadków i babć. Od 2004 roku nasze emerytury wzrosły sześciokrotnie. Ale to za mało. Potrzebne są reformy strukturalne, w szczególności podniesienie wieku emerytalnego, ponieważ da to możliwość powstrzymania wzrostu obciążenia demograficznego systemu emerytalnego. Co więcej, podnieść wiek emerytalny jest o wiele łatwiej, niż doprowadzić do wyjścia gospodarki z cienia. Podniesienie wieku emerytalnego to ustawa o bezpośrednim działaniu. Efekt jest stuprocentowy. WCZESNA EMERYTURA — RYZYKO UTRATY WIĘZI SPOŁECZNYCH Kiedy ustalamy niski wiek emerytalny, stawiamy prawny próg starości. Wczesne przejście na emeryturę to ograniczenie udziału w życiu społecznym, utrata więzi społecznych, czasami człowiek może w ogóle znaleźć się na marginesie społeczeństwa. Europejskie podejście do pracy to przede wszystkim najbardziej realny i skuteczny sposób włączenia człowieka w życie społeczne. Bo aktywna długowieczność jest o wiele lepsza niż nędzna starość. Kiedy człowiek pracuje, ma szersze grono znajomych, znacznie więcej bodźców, by lepiej wyglądać, przecież trzeba chodzić do pracy, z kimś się spotykać. To ciekawszy i bardziej nasycony sposób życia niż ten, który czeka na emerytów. Życie na emeryturze to oglądanie seriali, wąskie grono kontaktów, ograniczone zainteresowania. Zdecydowana większość naszych emerytów, niestety, nie żyje, a dożywa swoich dni. Nie trzeba się spieszyć z przejściem na emeryturę w żadnym wypadku. NIE BÓJCIE SIĘ — PODNIESIENIE WIEKU EMERYTALNEGO NIE DOPROWADZI DO PROBLEMÓW NA RYNKU PRACY Mówi się, że wraz z podniesieniem wieku emerytalnego młodzi Ukraińcy będą mieli mniej możliwości znalezienia pracy. To nieprawda. Po pierwsze, wielu emerytów na Ukrainie już teraz pracuje, co wiąże się z niskim wiekiem emerytalnym i świadczy o ogromnym zapasie zdolności do pracy. U nas zatrudnienie wśród emerytów jest rozpowszechnione również dlatego, że można jednocześnie otrzymywać i emeryturę, i pensję. Praktycznie nigdzie na świecie czegoś takiego nie ma. Ale pracujący emeryci mają znacznie niższe pensje, ponieważ szybko tracą status zawodowy, kariera jest już niemożliwa. Bardzo szybko emerytów „wypycha się” na niższe stanowiska i mniejsze pensje. Emeryci mają dwa źródła dochodów i godzą się z tym, że zaniża im się pensję. Podniesienie wieku emerytalnego nie doprowadzi do wielkich problemów na rynku pracy. Młodym ludziom emeryci nie będą przeszkadzać, bo młodzież pracuje w zupełnie innych sektorach gospodarki, ma inne kryteria niż ludzie w starszym wieku. We wszystkich krajach poziom bezrobocia wśród młodzieży jest najwyższy. Przecież na ten czas przypada poszukiwanie pierwszego miejsca pracy. Jeśli problemy na rynku pracy się pojawią, to będą dotyczyć zatrudnienia osób w wieku 40 lat. Na Ukrainie zdecydowana większość młodych ludzi, zwłaszcza mężczyzn, boi się przejścia na emeryturę, bo widzą, jak żyją współcześni emeryci. Więc nasuwa się pytanie — mieć niski wiek emerytalny i żyć biednie, czy trzeba jednak dłużej pracować, żeby zarobić na godną emeryturę? Rozmawiała Natalia ANTONIUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

LIDIJA DZIACZENKO: «PRACA TO DROGA DO AKTYWNEJ STAROŚCI, A NIE DO BIEDNEJ STAROŚCI»

PODNIESIENIE WIEKU EMERYTALNEGO — NORMALNA EUROPEJSKA PRAKTYKA Kwestia podniesienia wieku emerytalnego na Ukrainie nabrała nieco niezdrowego zabarwienia. Trzeba zrozumieć, że granica wieku emerytalnego — 55 lat dla kobiet i 60 dla mężczyzn — została ustalona prawie sto lat temu. W tym czasie w społeczeństwie zaszło wiele zmian. Praktycznie we wszystkich krajach świata wiek emerytalny był wielokrotnie rewidowany. W krajach europejskich przejście od okresu aktywności zawodowej do okresu emerytalnego następuje w wieku 62—67 lat. Mężczyźni i kobiety zazwyczaj stają się emerytami w tym samym wieku. Jeśli w niektórych krajach europejskich wiek emerytalny dla kobiet pozostaje niższy, to na szczeblu ustawodawczym podjęto już decyzję o jego zrównaniu. Na przykład w Wielkiej Brytanii w latach 2010—2020 wiek emerytalny kobiet zostanie podniesiony do ustalonego obecnie dla mężczyzn — 65 lat, następnie w latach 2024—2028 wiek emerytalny dla wszystkich zostanie zwiększony do 66 lat, w latach 2034—2036 — do 67 lat, w latach 2044—2046 — do 68. Wyrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn zaplanowano także w Australii, Austrii, Słowacji, na Węgrzech. Na świecie utwierdza się równość płci, o której wiele mówimy, ale dla której realnego wprowadzenia na Ukrainie praktycznie nic nie robimy. Równość mężczyzn i kobiet w prawach pracowniczych, socjalnych, emerytalnych musi być potwierdzona realnymi krokami, w szczególności podniesieniem wieku emerytalnego — jest to absolutnie normalny krok, który zrobiła Europa i który czas zrobić nam. WYŻSZY WIEK EMERYTALNY — WYŻSZA EMERYTURA Bez podniesienia wieku emerytalnego niemożliwe jest zapewnienie godnego poziomu życia emerytom: wysokość emerytury określa się na podstawie zarobków człowieka i jego stażu ubezpieczeniowego, a każdy rok stażu ubezpieczeniowego wycenia się współczynnikiem 1,35 %. Dzisiaj u kobiet emerytury są o jedną trzecią niższe niż u mężczyzn. Jest to związane z tym, że zbyt wcześnie porzucają pracę, dlatego mają krótszy staż pracy. Na wysokość emerytury oczywiście wpływają też zarobki, ponieważ u mężczyzn pensja jest wyższa. Ale jeśli porównywać, to różnica w pensjach kobiet i mężczyzn sięga 75 %, a emerytur — tylko 67 %. TO ZMUSI DO ZREWIDOWANIA STOSUNKU DO WYKONYWANEJ PRACY Dzisiejsi emeryci otrzymują mniej więcej jednakową emeryturę, ponieważ pracowali głównie w czasach radzieckich. Wtedy wszyscy obywatele zdolni do pracy musieli pracować, był to obowiązek, którego przestrzegania pilnowano — za „pasożytnictwo” mogli nawet wsadzić za kraty. Być może dlatego zatrudnienie postrzegano jako ciężki obowiązek. Ale propagowano utopijną myśl, że wkrótce zbudujemy komunizm i będziemy pracować tylko z własnej woli. Obowiązek pracy zniesiono w 1991 roku — jest to jedno z pierwszych świadectw utwierdzenia demokracji na Ukrainie. Jednocześnie zmniejszyła się społeczna wartość zatrudnienia: niemało ludzi uważa, że uczciwą pracą niczego się nie zarobi, że wszyscy bogaci Ukraińcy to ci, którzy nakradli, a porządni zawsze są biedni. To błędna pozycja i przede wszystkim musimy zmienić stosunek człowieka do wykonywanej pracy. Zatrudnienie to najważniejsza forma uczestnictwa człowieka w życiu społecznym, najskuteczniejszy sposób jego samorealizacji i rozwoju, który zapewnia nie tylko materialne korzyści, ale także włączenie w więzi społeczne. Zmuszanie do pracy jest niedopuszczalne, ale w społeczeństwie musi być ukształtowany negatywny stosunek do nieróbstwa. POSTĘPUJE STARZENIE SIĘ SPOŁECZEŃSTWA Nasz system emerytalny zbudowany jest na zasadzie solidarności pokoleń — pokolenie osób zdolnych do pracy utrzymuje emerytów. Obecnie sytuacja jest krytyczna, ponieważ na Ukrainie, jak i na całym świecie, postępuje proces starzenia się społeczeństwa, zwiększa się liczba osób w podeszłym wieku, osób zdolnych do pracy — kurczy się, odpowiednio rośnie obciążenie solidarnościowego systemu emerytalnego. Już teraz na jednego płatnika składek emerytalnych przypada jeden emeryt. Emeryci to prawie jedna trzecia społeczeństwa Ukrainy. Kobiety muszą zrozumieć, że podniesienie wieku emerytalnego jest konieczne, aby wyżywić tych, którzy już są na emeryturze. Trzeba także uświadamiać sobie, że wkrótce powstanie deficyt siły roboczej, ponieważ obecnie w wiek produkcyjny wchodzi bardzo nieliczne pokolenie urodzonych w kryzysowych latach 90., kiedy szybko spadła dzietność. „Wyżu demograficznego”, pomimo państwowych zachęt, nie ma, zresztą współczesne pokolenie matek jest nieliczne. Osobiście przejdę na emeryturę już w wieku 60 lat i zgadzam się pracować o 5 lat dłużej, bo uświadamiam sobie, że podniesienie wieku emerytalnego to jedyny realny i skuteczny środek, który da możliwość podniesienia emerytur obecnym emerytom. KOBIETY — NIE SŁABA PŁEĆ W wielu krajach, z wyjątkiem niektórych muzułmańskich, gdzie kobiety są pozbawione elementarnych praw, czy afrykańskich, gdzie ludzie umierają w większości na choroby zakaźne, kobiety żyją dłużej od mężczyzn. Wśród noworodków zawsze chłopców jest więcej: 48 % — dziewczynki, 52 % — chłopcy. Jest to związane z tym, że natura dba o harmonię, ponieważ chłopcy są bardziej wrażliwi, mają mniejszy zapas sił witalnych i słabsze zdrowie, poziom śmiertelności mężczyzn we wszystkich grupach wiekowych jest wyższy. Przy istniejącym poziomie śmiertelności na Ukrainie dla urodzonych chłopców prawdopodobieństwo dożycia do 60 lat wynosi około 66 %, dla dziewczynek — 85 %; oczekiwana długość życia kobiet średnio wynosi ponad 75 lat, mężczyzn — 64 lata. Oczekiwana długość życia po osiągnięciu 60 lat dla mężczyzn to 15 lat, dla kobiet — ponad 20 lat. Czyli jeśli orientować się na wskaźniki długości życia, to wychodzi, że kobiety powinny przechodzić na emeryturę później niż mężczyźni. Zresztą mówienie, że 55 lat to już starość dla kobiety, jest po prostu niedorzecznością, bo Ukrainki w wieku 55 lat wyglądają znacznie lepiej niż mężczyźni. A jeśli są problemy ze zdrowiem w tym wieku — nikt nie odwoływał przyznania emerytury z tytułu inwalidztwa. Jeśli chodzi o mężczyzn, to wielu z nich otrzymuje wcześniejsze emerytury na warunkach preferencyjnych, niektórzy idą na odpoczynek nawet w wieku 40 lat (wojskowi), albo o 5–10 lat wcześniej niż zwykły wiek emerytalny (praca w szkodliwych warunkach). Różnica w wieku emerytalnym kobiet i mężczyzn wywodzi się z wprowadzenia przez kanclerza Bismarcka pierwszych solidarnych systemów emerytalnych w Niemczech. Kiedy je wprowadzano, wychodzono z przesłanek zachowania ekonomicznego przywództwa mężczyzny w rodzinie. To znaczy, mężczyzna w małżeństwie jest z reguły o pięć lat starszy od żony i gdyby wtedy ustanowiono jednakowy wiek emerytalny, to kobieta pracowałaby jeszcze pięć lat, dopóki nie osiągnęłaby wieku swojego męża. A on byłby już na emeryturze. We wszystkich krajach, niezależnie od tego, co się mówi, emerytury są niższe niż pensje. A czy wcześniej mogło być tak, że kobiety otrzymywałyby więcej niż mężczyźni? Czyli pięcioletnia różnica to chęć zachowania roli mężczyzny-żywiciela, jego autorytetu. Wtedy kobiety mało pracowały, były na utrzymaniu mężczyzn. Teraz sytuacja jest inna: poziom zatrudnienia kobiet u nas jest dość wysoki. Nie wszystkie kraje europejskie mogą się tym pochwalić. Zmieniła się także sytuacja małżeńsko-rodzinna: wiele jest rozwiedzionych i samotnych kobiet. Dlatego absolutnie nie ma podstaw do zachowania nierówności w wieku emerytalnym ze względu na to, kto jest żywicielem w rodzinie. KOBIETY BĘDĄ MIAŁY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI OSIĄGANIA WYSOKICH STANOWISK PAŃSTWOWYCH Kiedy mówi się o przejawach nierówności płci w Ukrainie, zazwyczaj zaznacza się, że na wyższych stanowiskach państwowych jest mało kobiet. Dlaczego tak jest? Jest to związane z niższym wiekiem emerytalnym, ponieważ aby zrobić karierę, objąć wysokie stanowisko w służbie państwowej, potrzeba czasu. A kobiety muszą odrywać się od pracy na urodzenie i wychowanie dzieci, dlatego często wolniej robią karierę, a kiedy osiągają wysokie stanowiska, to trwa to niedługo — zwalniają je, gdy tylko osiągną wiek emerytalny. Zgodnie z prawem nie mają prawa pozostawać w służbie państwowej. Przejście do jednakowego wieku emerytalnego dla Ukrainy jest kwestią absolutnie zasadniczą: aby kobieta mogła zrealizować się w pracy, osiągnąć wzrost zawodowy, przekazać doświadczenie młodzieży. WSPÓŁCZESNY MODEL RODZINY — RELACJE PARTNERSKIE Podniesienie wieku emerytalnego to bodziec do przewartościowania ról społecznych kobiety i mężczyzny. Musimy przezwyciężyć uprzedzenia płciowe dotyczące roli kobiet i mężczyzn, bo inaczej nigdy nie posuniemy się w żadnych kwestiach równości w naszym kraju. Bo z jednej strony deklarować, że jesteśmy krajem równouprawnionym, a z drugiej — zupełnie nic nie robić dla przezwyciężenia stereotypów płciowych — jest nielogiczne. Współczesny model rodziny przewiduje przejście do relacji partnerskich, gdzie żona i mąż pracują, razem wykonują pracę domową, razem opiekują się dziećmi. To zupełnie inny model relacji i dla zachowania różnej granicy wieku emerytalnego dla mężczyzn i kobiet absolutnie nie ma żadnych podstaw. Przede wszystkim muszą to zrozumieć kobiety. Zazwyczaj uważa się, że dyskryminację inicjują mężczyźni. Jednak w Ukrainie sytuacja jest inna — wygląda na to, że wielu kobietom to odpowiada. W rodzinie wychowaniem dzieci zajmują się głównie matki, w przedszkolu — wychowawczynie, w szkołach — nauczycielki, czyli dzieci dorastają w kobiecym królestwie. Zatem stereotypy płciowe i uprzedzenia narzucają same kobiety. Mężczyzn nie warto o to obwiniać. PODNIEŚĆ WIEK EMERYTALNY JEST PROŚCIEJ NIŻ OSIĄGNĄĆ ODCIENIENIE GOSPODARKI U nas takie nędzne emerytury są jeszcze dlatego, że w Ukrainie rozpowszechniona jest działalność w szarej strefie. Według danych Funduszu Emerytalnego jedna trzecia płatników opłaca minimalną składkę, czyli wykazuje minimalną pensję. Sytuacja z solidarnością w naszym społeczeństwie jest krytyczna, ponieważ ci, którzy pracują, nie mają zrozumienia, że są odpowiedzialni nie tylko za swoje dzieci, ale i za swoich rodziców. System emerytalny przewiduje... Rząd Ukrainy zamierza stopniowo podnieść wiek przejścia kobiet na emeryturę z 60 lat. Taka decyzja została podjęta w ramach zobowiązań przyjętych przez Ukrainę wobec Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Przeprowadzenie reformy emerytalnej było jednym z kluczowych warunków przyznania naszemu państwu 15-miliardowego kredytu. Temat podniesienia wieku emerytalnego wywołał w społeczeństwie aktywną dyskusję i negatywne emocje: mówią, że to kolejny podstęp władzy, znęcanie się nad emerytami, nielogiczne i nie w porę wprowadzone zmiany. Niektórzy są nastawieni bardziej sceptycznie: uważają, że Ukrainka już przed 55. rokiem życia jest zmęczona, ma złe zdrowie, w obecnych warunkach ekonomicznych i ekologicznych nie dożyje emerytury. Możliwe, że państwo na tym nie poprzestanie — najpierw podniesie wiek emerytalny do 60 lat, potem do 62, z czasem — do 70… W Instytucie Demografii i Badań Społecznych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy imienia M. W. Ptuchy uważają, że podniesienie wieku emerytalnego to pilny wymóg teraźniejszości. O przyczynach konieczności wprowadzenia jednakowej granicy emerytalnej dla mężczyzn i kobiet czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada główny pracownik naukowy, kandydat nauk ekonomicznych Lidia TKACZENKO.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

OD MUZEUM DO CENTRUM DUCHOWOŚCI NIEDAWNO MINĘŁO 15 LAT OD DNIA ZAŁOŻENIA CZERNIOWIECKIEGO OBWODOWEGO MUZEUM PAMIĄTKOWEGO WOŁODYMYRA IWASIUKA

Myrosław ŁAZARUK, dyrektor Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamiątkowego Wołodymyra Iwasiuka, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pisarz Oficjalne dokumenty świadczą, że Czerniowieckie Obwódowe Muzeum Pamiątkowe Wołodymyra Iwasiuka zostało utworzone rozporządzeniem ówczesnego przedstawiciela prezydenta Ukrainy w obwodzie czerniowieckim Iwana Hnatyszyna, podpisanym 26 lutego 1993 roku, na wniosek działaczy kultury i sztuki Bukowiny. Co prawda, nakaz o mianowaniu jego dyrektora pojawił się dopiero 13 września 1995 roku. Właśnie ta data uważana jest za dzień urodzin muzeum. I nie jest ona przypadkowa. Przecież właśnie tego dnia 25 lat temu z Placu Teatralnego w Czerniowcach na całą Ukrainę po raz pierwszy w bezpośredniej transmisji Czerniowieckiej telewizji w audycji „Kamerton dobrego nastroju” zabrzmiały „Czerwona ruta” i „Wodohraj” w wykonaniu autora Wołodymyra Iwasiuka oraz Ołeny Kuzniecowej. 4 marca 1999 roku z okazji obchodów 50-lecia od dnia urodzin W. Iwasiuka otwarto stale działającą ekspozycję muzeum przy ulicy W. Majakowskiego 40, w tym samym czteropokojowym mieszkaniu, w którym mieszkał kompozytor od 1971 do 1972 roku, od dnia otrzymania na nie przydziału przez rodzinę Iwasiuków do czasu, kiedy Wołodymyr na zawsze przeniósł się do Lwowa, aby ukończyć naukę w instytucie medycznym i rozpocząć studia w konserwatorium. Nawiasem mówiąc, bywał tu słynny kompozytor i poeta bardzo często i po przeprowadzce do Lwowa. Wszystkie najważniejsze wydarzenia świętował właśnie tutaj, w rodzinnym gronie i z najbliższymi przyjaciółmi, w tym także swoje trzydzieste, ostatnie urodziny. Jeszcze na długo przed otwarciem muzeum, a mianowicie w czasach walki o pierwszy festiwal „Czerwona ruta” w Czerniowcach, miałem okazję przeprowadzać wywiad z ojcem Wołodymyra, znanym pisarzem, naukowcem i pedagogiem Mychajłem Hryhorowyczem Iwasiukiem. Wtedy właśnie, gdy jego powieść dokumentalną „Monolog przed obliczem syna” przygotowywałem do druku w gazecie „Mołodyj bukowyneć”, zwróciłem uwagę na ogromną liczbę materiałów, dokumentów, fotografii, starannie uporządkowanych, i nie powstrzymałem swojego zachwytu: „Przecież to gotowe muzeum z uporządkowanymi zbiorami. Pozostało tylko znaleźć lokal…”. Mychajło Hryhorowycz spojrzał na mnie uważnym wzrokiem i powiedział: „Dobrze to pan zauważył… Ale czas na to jeszcze nie nadszedł. Ale obowiązkowo nadejdzie”. Jednak prace nad stworzeniem muzeum rozpoczęły się, kiedy pisarza już nie było wśród nas. Zmarł 5 lutego 1995 roku. Ale nie należy umniejszać jego roli w założeniu ośrodka kultury. W czasach poradzieckich, jak wiadomo, wiele robiono z „inicjatywy społeczności”, która nigdy nie była obojętna na ważne sprawy w regionie i poza jego granicami. Dlatego czas oddać obecnie należne tym, którzy najwięcej zrobili dla powstania pierwszego i jak dotąd jedynego w latach niepodległości Ukrainy muzeum w Czerniowcach (Muzeum Ukraińskiej Diaspory, jak wiadomo, kilka lat temu zostało zreorganizowane w oddział muzeum krajoznawczego). Rodzina Iwasiuków, oddając na muzeum własne mieszkanie, mienie, materiały, dokumenty, bierze aktywny udział w działalności placówki, wspiera materialnie, przyciąga mecenasów. Dlatego nie wspomnieć o tym w jubileuszowym wydaniu i nie wyrazić szczerej wdzięczności nie mam prawa. Jak słów z piosenki, tak i faktów z historii wyrzucić nie można, bo to już będzie nie historia, a farsa, skomponowana według własnego gustu. Dlatego też powstał pomysł wydania właśnie takiej książki-albumu, w której podstawę stanowiły wydarzenia i osobistości, zwykli zwiedzający, których przez 15 lat nalicza się już prawie 50 tysięcy. Jak na złość, działalność muzeum zaczynała się nie od jego otwarcia, a jeszcze na długo przed tym wydarzeniem. 15 lipca 1998 roku zaprezentowano fortepian Wołodymyra Iwasiuka, który z czasem stanie się ozdobą stale działającej ekspozycji. Odrestaurował go mistrz skrzypcowy Wołodymyr Sołodżuk. Od pierwszych samodzielnych kroków placówka muzealna obrała kurs na aktywną propagandę życiowej i twórczej drogi kompozytora i poety Wołodymyra Iwasiuka oraz jego ojca Mychajła Hryhorowycza. Przecież ich biografii rozdzielić nie można. Ich nie rozdzieliła nawet tragiczna śmierć Wołodymyra, której dokładnej daty tak i nie ustalono. Wiadomo, że jego ciało, po zaginięciu 24 kwietnia, zostało znalezione w Lesie Brzuchowickim 18 maja 1979 roku. Obchodząc smutną datę — trzydziestolecie od dnia pogrzebu Wołodymyra Iwasiuka — wystawą tematyczną „Wołodymyr Iwasiuk. Prawda po trzydziestu latach”, naukowcy muzeum odnaleźli niepodważalne dokumenty jednego ze świadków, który spotkał kompozytora w Równem na dworcu kolejowym 5 maja 1979 roku. Ale śledczy wtedy tego świadka z jakiegoś powodu nie przesłuchali. Siostra kompozytora Hałyna Iwasiuk-Krysa oraz znani działacze społeczni i kulturalni Ukrainy w zeszłym roku zwracali się do Prokuratury Generalnej Ukrainy o powrót do „sprawy Iwasiuka”, aby obalić szyte grubymi nićmi wnioski o jego samobójstwie. Wysocy urzędnicy obiecywali rzucić światło jeszcze w zeszłym roku. Ale czegoś im zabrakło: czy to światła, czy to odwagi… 4 marca i 22 maja, 25 listopada i 5 lutego — dni urodzin i śmierci Wołodymyra i Mychajła Iwasiuków dawno stały się datami, które wspólnie z rodziną i pracownikami muzeum obchodzi bukowińska społeczność. W te dni otwieramy wystawy tematyczne, przygotowujemy publikacje i audycje w radiu i telewizji. Tak samo zostało uczczone 85-lecie od dnia urodzin matki Wołodymyra, Sofii Iwaniwny, pedagoga z zawodu, jubileusze pisarzy Sydora Worobkewycza, Iryny Wilde, Sylwestra Jaryczewskiego, których imiona są ściśle związane z Iwasiukami. Współczesne muzeum, aby nie wypadać z kontekstu duchowego i artystycznego życia regionu i Ukrainy, stale przyciągać uwagę społeczności, powinno mieć w arsenale najróżniejsze środki wpływu na kształtowanie świadomości narodowej. Pierwsze kroki w tym kierunku: obwodowy konkurs młodych kompozytorów „Wędrowny muzyk” imienia Wołodymyra. ra Iwasjuka, ekspedycja „Szlakami bukowińskiej trójki” — Iwana Mykołajczuka, Wołodymyra Iwasjuka oraz Nazarija Jaremczuka z udziałem Marii Mykołajczuk; konkurs młodych recytatorów na najlepsze wykonanie wierszy Mychajła Iwasjuka, praca w letnich obozach z uzdolnioną młodzieżą. Te przedsięwzięcia pomagają odkrywać młode talenty wśród kompozytorów, poetów, wykonawców. Literacko-artystyczny salon „W rodzinnym kręgu”, „Znajomość z bliska”, wręczenie nagrody literackiej „Kniaź rosy” im. Tarasa Melnyczuka, różnorodne prezentacje książek wydanych przez muzeum — pod takimi rubrykami odbywają się spotkania z wybitnymi twórcami współczesności, przyjaciółmi Wołodymyra i Mychajła Iwasjuków. Laureatami nagrody literackiej zostali laureat nagrody im. Szewczenki Wasyl Herasymjuk, Wasyl Szkurhan, Mykoła Raczuk, Taras Hryhorczuk, Wołodymyr Wozniuk. Salon odwiedzali laureaci Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Stepan Puszyk, pisarze Sofija Majdanśka, Roman Kudłyk, ojciec Wałerij Syrotjuk, Wasyl Portiak, Pawło Wolwacz. Ciepło powitali bukowińczycy gruzińskiego dysydenta, poetę, bajkopisarza, reżysera i aktora Gurama Petriaszwilego, który znał Wołodymyra Iwasjuka jeszcze wtedy, gdy pracował jako operator Czerniowieckiej telewizji i przygotował zdjęcia do piosenki „Wodohraj”. Odwiedzają muzeum także pisarze, przyjaciele, towarzysze broni i uczniowie Mychajła Hryhorowycza — Bohdan Melnyczuk, Wiktor Kosiaczenko, Wasyl Selezinka, Witalij Kołodij, Mircza Lutyk, Kateryna Miszczenko, Borys Bunczuk, Wira Kytajhorodśka, Tamara Seweruniuk, Mykoła Buczko, Hałyna Tarasiuk, narodowi artyści Ukrainy Łewko Dutkowśkyj, Pawło Dworski, Taras Petrynenko, Fedir Stryhun, Taras Czubaj i zespół „Płacz Jeremiji”, Swiatosław Wakarczuk, zasłużeni artyści Ukrainy Iwan Kawaciuk, Oksana Sawczuk, duety „Pysanka” i siostry Telniuk, Jurij Rybczynśkyj, Josyp Sozanśkyj, Wasyl Pyndyk, Ostap Sawczuk, Wałerij Hromcew oraz wielu innych. Nie omijają muzeum także znani polityczni i społeczni działacze, przedstawiciele władzy. Tak Wiktor Juszczenko po odwiedzinach świetlicy Iwasjuka w Kijowie podarował muzeum starodawną ikonę Matki Boskiej Trójrękiej oraz ręcznik, wręczył siostrom Hałynie i Oksanie Złotą Gwiazdę Bohatera Ukrainy, przyznaną Wołodymyrowi Iwasjukowi pośmiertnie, podczas szerokich obchodów w Kijowie 60-lecia od dnia jego urodzin. Odwiedziła muzeum pamięci także żona Kateryna Juszczenko. Na 15-lecie założenia placówki podarowała talerz „Czerwona ruta”, wykonany przez mistrzynię malarstwa petrykiwskiego Switłanę Biłenko. Wśród najzacniejszych gości są także nasi rodacy — Arsenij Jaceniuk, Jurij Kostenko, Wasyl Wowkun, Wołodymyr Kulisz, Mychajło Papijew. Wraz z renowacją sali wystawowej muzeum znacznie ożywiły się relacje z artystami. Niestety, dopiero po śmierci zorganizowano wystawę malarza, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Petra Jakowenka, w otwarciu której wzięły udział córka i wnuczka malarza. Wystawę odwiedził także syn Roman, również artysta, który mieszka na Łotwie. Podczas uroczystego otwarcia nowej sali wystawowej eksponowano wspaniałe rzeźbione dzieła narodowego artysty Ukrainy Jarosława Pasiczanśkiego. Ozdobą każdej ekspozycji mogłyby stać się dzieła graficzne zasłużonych artystów Ukrainy Jarosława Zajcia, Wasyla Szewczuka, mistrza twórczości ludowej Ukrainy Manolija Rusnaka, grafika i rzeźbiarza Iwana Salewycza. Bogata i różnorodna jest wydawniczo-książkowa działalność muzeum przez 15 lat. Tak, dwukrotnie wychodziła dokumentalna powieść „Monolog przed obliczem syna”, historyczna powieść „Turniej królewskich błaznów”. Szczególnie szczyci się instytucja wydaniem powieści w nowelach „W królestwie wartowników” Mychajła Iwasjuka, w której pisarz opowiada o swoim dramatycznym pobycie w Peczorłagu. Za nielegalne przekroczenie radziecko-rumuńskiej granicy po wykluczeniu z uniwersytetu w Czerniowcach przyszły literat otrzymał trzy lata zesłania. Jednak po „odsiedzeniu” przyjaciele pomogli mu wrócić, aby nie trafić do „Mohylewskiej guberni”. Wołodymyr Iwasjuk pozostawił po sobie ponad 90 piosenek, 50 utworów instrumentalnych. Bogaty jest epistolarny dorobek artysty. Zrozumiałe, że na takie wydania potrzebne są niemałe środki, których stale brakuje państwu. Jednak do jednej z propozycji muzeum — wydania pełnego zbioru utworów kompozytora i poety — przychylił się wydawniczy dom „Bukrek”, kierowany przez wydawcę i dziennikarkę Darynę Tuz, więc na 60-lecie od dnia urodzin Wołodymyra Iwasjuka ujrzały światło dzienne „Utwory muzyczne”, gdzie weszło 80 piosenek — od najsłynniejszych: „Czerwona ruta”, „Wodohraj”, „Miła moja”, „Dwa pierścienie” itp. aż do prawie nikomu nieznanych — „Sztandar pułku”, „Zapraszamy”, „Watra”… Dzięki finansowemu wsparciu Wiktora Pawluka i Oksany Iwasjuk ujrzała światło dzienne płyta kompaktowa muzyki kameralno-instrumentalnej kompozytora w wykonaniu zespołów muzycznych Czerniowieckiej filharmonii. Muzeum szeroko prezentowało płytę, jak i jeszcze jedno unikalne wydanie — album „Wołodymyr Iwasjuk. Wróć ze wspomnień…” lwowskiego mistrza fotografii Lubomyra Krysy. A „Bukowiński dziennik” w kilku numerach za lata 2009—2010 opublikował wszystkie listy autora „Czerwonej ruty” do rodziców, sióstr, przyjaciół i kolegów. Wkrótce te listy także wyjdą jako osobna książka. Wielkiej wdzięczności i podziękowania zasługują ci, którzy ofiarowują na ołtarz muzeum własne dzieła sztuki. To narodowy artysta Ukrainy Jarosław Pasiczanśkyj, który podarował muzeum dekoracyjny płaskorzeźb „Kwiat nadziei”, zasłużony artysta Wasyl Szewczuk — „Anioł ze zranionym skrzydłem” i talerz na 600-lecie Czerniowiec, Iwan Salewycz — kompozycję „Pamięci Wołodymyra Iwasjuka”, Majja Omelczenko — wyszywany portret „Pamiętamy”, Wiktor Pawluk — portret „Zerwany liść” artysty Iwana Onufrejiwa. Szczególny prezent zrobili uczestnicy i organizatorzy pierwszego festiwalu „Czerwona ruta-89” w Czerniowcach na czele z kijowską naukowczynią Luciją Zabawą — wystawę fotograficzną „20+20”, poświęconą „Czerwonej rucie-89”. Warto przypomnieć, że właśnie z inicjatywy pracowników muzeum festiwal powrócił do Czerniowiec, mamy nadzieję, że już na zawsze!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ta zawierucha się skończy, tego jeszcze nie wiemy. Osoby, które sięgają po kulturowe dziedzictwo, nie rozumieją, że każde ich nazwisko w końcu stanie się znane. Obecnie ukazuje się seria „Zrehabilitowani przez historię”, a ich nazwiska będą należeć do serii „Skazani przez historię”. Leonid FINBERG, kierownik Centrum Badań nad Historią i Kulturą wschodnioeuropejskiego judaizmu przy NaUKMA: Wystawa „Ukraińska grafika książkowa. 1900–2000” to pewien etap w utrwalaniu pamięci o historii narodowej kultury. To wiedza o kulturze narodu ukraińskiego w Kijowie i Lwowie, w diasporze. Wystawa zawiera nie tylko ukraiński komponent etniczny, lecz także żydowski, polski, krymskotatarski i inne. Wcześniej nie można było zorganizować takiej wystawy nie tylko dlatego, że było to zakazane, lecz także dlatego, że ta pamięć nie była zebrana. Na przykład nasze Centrum krok po kroku zbiera pamięć o żydowskiej historii i kulturze już od 20 lat. Jednym z najważniejszych naszych odkryć był fenomen „Kultur-Ligi” – stowarzyszenia, które powstało w czasach UNR w Kijowie i istniało do 1924 roku, dopóki władza radziecka go nie zlikwidowała. Zajmowało się ono oświatą, szkolnictwem i tak dalej. Najciekawsze, co pozostało, to działalność sekcji artystycznej, do której należeli światowej sławy malarze: Marc Chagall, Tajl Lisicki, Natan Rybak, Salomon Nikitin, Sara Szor, Abram Manewicz i wielu innych. Uczestnicy „Kultur-Ligi” zajmowali się nie tylko grafiką książkową, której przykłady znajdują się na wystawie, lecz także malarstwem i rzeźbą, z której dziś prawie nic nie zostało. Na szczęście zachowało się kilka egzemplarzy książek z genialnymi ilustracjami członków Kultur-Ligi. Larysa HUSAK, pracownica Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, główna koordynatorka wystawy „Ukraińska grafika książkowa. 1900—2000”: Nasze muzeum udostępniło na wystawę książki, grafikę książkową współczesnych artystów. Koncepcja była taka: pokazać dominujące style, tendencje, szkoły, a nawet ugrupowania, które istniały w sztuce projektowania książek na Ukrainie w ciągu ostatnich 100 lat. Niestety, nie udało się pokazać grafiki książkowej z końca XX — początku XXI wieku. Obecnie znamy w większości ilustrację książek dziecięcych, wśród której jest wiele bardzo ładnych, lecz miejscami balansujących na granicy kiczu. Ale tej, jaka była jeszcze 20 lat temu, dziś nie widzimy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

UKRAIŃSKA GRAFIKA KSIĄŻKOWA XX WIEKU: POWRÓT Z ZAPOMNIENIA

Październik na Ukrainie rozpoczął się nie tylko serią socjopolitycznych perypetii, nacechowanych niejednoznacznością i bolesnością dla ukraińskiego społeczeństwa, ale także przyjemnym wydarzeniem. W pomieszczeniach Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, przy wsparciu i aktywnym udziale Głównego Zarządu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, Narodowego Muzeum im. A. Szeptyckiego we Lwowie oraz Centrum Badań Historii i Kultury Żydów Europy Wschodniej Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, otwarto unikalną wystawę „Ukraińska grafika książkowa. 1900—2000 rr.”, która po raz pierwszy w historii kraju zebrała razem i eksponuje unikalne wzory, arcydzieła grafiki książkowej ukraińskich autorów, a także demonstruje pełne spektrum dominujących stylów i tendencji w grafice książkowej na przestrzeni ostatniego stulecia: od modernizmu po współczesne nurty. Hanna TREGUB, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Przed widzem rozpościera się szerokie płótno historii ukraińskiej kultury, ujęte i opowiedziane przez ilustrację książkową. Na ścianach trzech sal wystawowych umieszczono pokaźną kolekcję dzieł graficznych artystów, których łączy los Ukrainy w ciągu XX wieku. Władza radziecka w pogoni za światową dominacją nie ominęła „uwagą” także sztuk plastycznych i projektowania książek. Wielu z tych, których dzieła są eksponowane na tej wystawie, tragicznie zakończyło życie w łagrach i na Syberii, wyjechało za granicę lub zostało pozbawionych środków do życia. Dopiero w ostatnich dziesięcioleciach, dzięki wytrwałym staraniom wielu naukowców, pracowników muzeów i wszystkich osób nieobojętnych na ukraińską sztukę plastyczną, udało się odnaleźć utraconą, często przemilczaną prawdę o unikalności ukraińskiego malarstwa i grafiki lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Współczesne wyobrażenie o sztuce rażąco różni się od tego, które istniało w przededniu powstania niepodległej Ukrainy. Wystawa „Ukraińska grafika książkowa. 1900—2000 rr.” to nie początek, a raczej rezultat na drodze nieodwracalnego odrodzenia pamięci Ukraińców o swojej kulturze i historii, szczyty autentycznej sztuki. Jeszcze 20 lat temu zorganizowanie takiej wystawy było niemożliwe. W kursie „Ukraińskiej sztuki radzieckiej”, który wykładano w Akademii Sztuk pod koniec lat 80. XX wieku, takie pojęcie jak „ukraińska grafika książkowa” nie istniało. Chętni mogli dowiedzieć się głównie o monumentalnej grafice H. Narbuta, W. Kasijana, reprezentowanego pracami o tematyce szewczenkowskiej, a także tych, którzy tworzyli prace o tematyce rewolucyjnej. Obecnie, gdy mowa o architekturze i malarstwie, początek XX wieku kojarzy się ze stylem modern, odrodzeniem grafiki książkowej na naszych terenach, nazwiskami Sedlara, Kryczewskich, Płachy, Mozdalewskiego i innych. Modernizm i ustrój radziecki to dwie rzeczy nie do pogodzenia. Ten drugi wymagał konstruktywizmu, utylitaryzmu, kolektywności, a nie „mieszczańskiego” indywidualizmu i gustu artystycznego jednostki. Modernizm w projektowaniu książek wyraźnie kojarzy się z pracami H. Narbuta. W jego motywach roślinnych i wzorach, które są oddane w abstrakcyjnych formach dekoracyjnych, tkwi głęboko symboliczna, harmonijna treść. Połączenie białego tła, linii i czarnego koloru to coś, co stało się bliskie jego naśladowcom i uczniom, w szczególności I. Mozdalewskiemu, którego winiety do „Ukraińskich Wisti” stanowią ozdobę ekspozycji. Lata 20. XX wieku to czas rozkwitu okładki książkowo-czasopiśmienniczej, która unaocznia wpływ modernistycznego doświadczenia Europy na ukraińską kulturę artystyczną. W szczególności na wystawie wyeksponowano wzory opracowania „Ukraińskiego malarstwa”, wykonanego przez W. H. Kryczewskiego, „Ukraińskich Wisti” oraz innych ówczesnych wydawnictw periodycznych. Wśród artystów tworzących w tym okresie było wielu mistrzów o różnych stylach twórczych. Nurt konstruktywistyczny w sztuce projektowania książek, odzwierciedlający eksperymenty z ówczesną typografią, tworzyła plejada artystów. Miło, że do ukraińskiej wspólnoty powracają prace W. Jermołowa, W. Mellera, H. Fischera, A. Petryckiego i innych. Kilka słów należy powiedzieć o dziełach artystów galicyjskich i żydowskich, których prace prezentowane są szerokiej publiczności w Kijowie chyba po raz pierwszy. Chodzi o prace S. Horodianskiego, P. Kowżuna, R. Lisowskiego, F. Płachy, których znaczenie twórczości było decydujące dla ustanowienia standardów zachodnioukraińskiej grafiki książkowej. Odrębną część ekspozycji stanowią prace artystów „Kultur-Ligi” — potężnego żydowskiego stowarzyszenia kulturalnego, działającego w Kijowie na początku XX wieku. Isachar-Ber Rybak, Mark Epstein, Marc Chagall, El Lissitzky, Natan Rybak, Salomon Nikitin, Sara Szorr, Abram Manewicz — te nazwiska są dziś znane na całym świecie. Jednak do tej pory nie każdy Ukrainiec wie, że ci mistrzowie sztuk plastycznych tworzyli na terytorium Ukrainy. W latach 30.—50. projektowanie książek przebiega pod znakiem dwóch artystów — I. Jiżakewycza i W. Kasijana, których dzieła również są reprezentowane na wystawie. Szczególną uwagę zwrócono na ilustrowanie literacko-narracyjne. Każde dzieło literackie tamtego czasu interpretowano z punktu widzenia ideologii. Wzorcowymi były starannie narysowane ilustracje, które miały sprzyjać bezpośredniej interpretacji dzieła literackiego. Za jednego z nowatorów ukraińskiej grafiki książkowej drugiej połowy XX wieku słusznie uznaje się H. Jakutowycza. To właśnie od niego można zacząć „odwilż” w sferze grafiki książkowej. Prace S. Adamowycza i A. Bazydewycza, O. Petrowej i W. Czebannyka, O. Danczenki i M. Deryhusa, W. Łopaty i wielu innych kojarzą się z dziełami światowej i ukraińskiej klasyki literackiej. Prawdopodobnie nasze najcieplejsze wspomnienia dotyczą właśnie ilustrowanych wydań. Przywołać ciepło dzieciństwa, a jednocześnie zanurzyć się w sferę wysokiej sztuki jest możliwe. Warto tylko zadać sobie trud i pójść do sali wystawowej! Serhij BIŁOKIŃ, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki: Dziś w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto niezwykle ciekawą wystawę, na której po raz pierwszy eksponuje się ukraińską grafikę książkową XX wieku. Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy przekazało na tę wystawę 16 oryginalnych prac Heorhija Narbuta. Znajdują się one w kluczowym, centralnym miejscu ekspozycji. Zaprezentowano także dzieła Wasyla Hryhorowycza i Wasyla Wasyljowycza Kryczewskich, Mychajła Iwanowycza Żuka, Wasyla Illicza Kasijana. To ta ekspozycja, te rzeczy, których w takiej zbiorowości nigdy nie eksponowano. Co ciekawe, w magazynach Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy poza ekspozycją pozostało wiele ciekawych eksponatów, których po prostu fizycznie nie można było zaprezentować. Oczywiście to sprawa następnej ekspozycji. Obecnie wielu czyha na pomieszczenia muzealne, chcą wyrzucić, jak wiadomo, kilka muzeów z terytorium byłego Ogólnoukraińskiego Miasteczka Muzealnego (obecnie jest to Rezerwat Kijowsko-Peczerski). Czym cała

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

WIELKOŚĆ TWÓRCZEGO DUCHA

Mykoła HŁAMAZDA Dziewiętnastoletni Iwan Franko zafascynował się sławnym dziełem J.-W. Goethego „Faust” i zaczął je tłumaczyć. Część przekładu opublikował w lwowskich czasopismach „Drug” i „Prawda” w 1880 roku. Przygotowując przekład do wydania osobną książką, Iwan Franko ponownie gruntownie go opracował, napisał „Przedmowę” i komentarze. Książka ukazała się we Lwowie w 1882 roku nakładem wydawnictwa „Świt”. W „Przedmowie” tłumacz zaznaczał, że „Faust” Goethego po raz pierwszy opublikowano w Lipsku na początku 1790 roku, czyli kilka miesięcy po wybuchu rewolucji francuskiej, która otworzyła historyczną epokę burzenia ponurych bastylii feudalnej Europy. Kładziono fundament nowych stosunków społeczno-ekonomicznych, bezwzględnej władzy kapitału. Zmieniało się życie. Według trafnego określenia Iwana Franki dramatyczny poemat wielkiego Niemca stał się „symbolicznym objawieniem rewolucji” właśnie w sferze literacko-artystycznej, duchowej. Głoszono w nim te same zasady wolności, ludzkiej godności, które niosła na swoich sztandarach rewolucja francuska. Charakteryzując głównego bohatera utworu, Iwan Franko zaznaczał, że Goethe jasno ukazał silną, miłującą wolność osobowość, która nie tylko pragnie wiedzy i poszukiwania sensu bytu, lecz także uświadamia sobie potrzebę walki z tyranią. Bo tylko ten może mieć godne „życie i wolność, kto każdego dnia za nie staje do boju”. Tłumacz w pełni zgadzał się z dominantą treści poematu — gorącym wezwaniem do ustanowienia szczęścia na ziemi. Jednak już wówczas brzmiało to nieco abstrakcyjnie. I czy nie dlatego Goethe pracował nad „Faustem” przez prawie sześć dziesięcioleci, aby główne idee były artystycznie przekonujące. Było to dzieło całego jego życia. Ostatnią kropkę w poemacie postawił półtora roku przed śmiercią (1830 r.). Iwan Franko, rozważając wydarzenia historyczne, które nastąpiły po Goethem, przestrzegał przed nadmiernym zachwytem typem silnej osobowości i nieograniczonej wolności wyłącznie dla siebie. Taki człowiek jest zdolny do nadużywania władzy. Podporządkowuje wszystko własnym interesom — żądzy sławy. Może wyrządzić wiele zła, przelać morze krwi. To była mądra przenikliwość co do przyszłości. Wystąpienie na arenę polityczną Hitlera, Lenina, Stalina — potwierdzenie tej przepowiedni. Pod kłamliwymi hasłami wolności i szczęścia dla narodów, pracy każdego dla dobra wszystkich, w XX w. rozgrywała się najstraszliwsza tragedia milionów ludzi. Wiadomo, że Iwan Franko napisał także drugą przedmowę do przekładu „Fausta”. Niestety, opublikowano ją dopiero w 1941 roku. W tym tekście więcej mowy o czysto artystycznych, poetyckich walorach dzieła. Uważamy za konieczne dodać, że pierwsze wydanie przekładu „Fausta” autorstwa Iwana Franki przechowywane jest obecnie w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Egzemplarz ma pamiątkowy napis „Dar Pawła Pawłowicza Bobrowskiego”. Okazuje się, że jego właściciel w 1907 roku przekazał rzadkie wydanie Połtawskiemu Muzeum Ziemstwa. Stamtąd książka trafiła do Centralnej Miejskiej Biblioteki, a od 1983 roku przechowywana jest w Kijowie, w Muzeum. Jest ona jasnym świadectwem nieśmiertelności twórczego ducha geniuszy niemieckiego i ukraińskiego narodu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

klucz do odczytania prekursora absurdyzmu w literaturze polskiej i europejskiej Witkacego, który doskonale znał się na filozofii antycznej, w szczególności na filozofii Heraklita. U Różewicza psychologiczny świat człowieka nie poddaje się definicji z pozycji klasycznej racjonalności. Jednak wnioski z ludzkiej działalności są zbyt jednoznaczne. Kiedy stara kobieta chce wyrwać się z tego śmietnikowego piekła i zobaczyć modrzewie, uderza o ścianę. Mur (podobnie jak klatka z martwym ptakiem) to centralna metafora u Różewicza. Mur jako nieprzebita strefa ludzkiej psychiki, ludzkiej świadomości. Jednak to właśnie kobieta pragnie przełamać tę ścianę. Ale nie może. Świat utracił równowagę, utracił harmonię. Kobieta nigdy nie zburzy muru, który z przeciwnej strony w tej samej chwili budują mężczyźni. Stara kobieta wysiaduje nowy świat — kobieta w inscenizacji Z. Chrzanowskiego w wykonaniu L. Kadyrowej to matka-ziemia, matka-planeta. Archetyp Wielkiej Materii jest centralny w spektaklu. Kobieta popada w obłęd z tego powodu, że nie może wypełnić swojej kobiecej (w sztuce, w istocie, ontologicznej) funkcji — pozostawić potomstwa. Kiedyś nie było czasu, a i ona nie była głową rodziny. A teraz, na kilka minut przed swoimi siedemdziesiątymi urodzinami, ta stara kobieta czuje, że musi urodzić. I wierzy, że jej się to uda. Zdolność rodzenia — czyli pozostawiania pamięci rodowej — w spektaklu nie ogranicza się do ram biologicznych. Będzie mogła urodzić wtedy, gdy poczuje równowagę. Ona jest samą Matką-Ziemią, która istnieje w kosmicznej pustce. A wokół niej — tylko kosmiczne śmieci, które pozostawił po sobie człowiek. Stara kobieta u Różewicza cierpi właśnie z powodu tego, że nie wypełniła swojej najważniejszej funkcji. Ale ponieważ kobieta w spektaklu to cała planeta, to to nie-rodzenie oznacza śmierć ludzkiej cywilizacji. Żaden człowiek więcej nie przyjdzie na ten świat. Pragnienie urodzenia to lejtmotyw spektaklu: kiedy kobieta robi kawę, mieszając palcem w szklance wodę, kawę i cukier; kiedy wreszcie zagniata ciasto. Ten symboliczny proces ma bez wątpienia bardzo dawną, archaiczną naturę. Ciasto to chleb, a chleb to żywa materia, zrodzona przez ziemię i słońce, wodę i powietrze. Ale nie ma już harmonijnego połączenia tych energii. Kiedy na scenie pojawia się flecista, jest ubrany w wojskowy mundur maskujący. Mężczyzna, który gra, stał się częścią globalnej wojny wszystkich przeciw wszystkim. Ta muzyka oczarowuje starą kobietę, wpada ona pod magiczny wpływ tego strumienia energii, ale flecista również stał się zakładnikiem krwawego ludzkiego męskiego świata. Mężczyźni w tym spektaklu kojarzą się z racjonalnym, przerośniętym „Ego”, które nie zna naturalnych ograniczeń, a dlatego pragnie, potwierdzając siebie, zniszczyć wszystko na swojej drodze. Kobieta kojarzy się z inną racjonalnością, z ironicznością, z groteskową nieprzewidywalnością. A co najważniejsze, Różewiczowi po mistrzowsku udało się odkryć centralny motyw dla literatury europejskiej od czasów średniowiecza — motyw odrodzenia, palingenezy. I to odrodzenie jest nieodłącznie przypisane kobiecie. Nawet w czasie największych katastrof to właśnie na kobietę nałożono misję ratowania świata. Kobieta jest gotowa rozpocząć antyrobinsonadę. Natomiast wszystko, co męskie, ucieleśnia motyw „ekpirosis” — czyli spalenia świata w ogniu, ale ten ogień nie może już wskrzesić w XX (i XXI!) wieku. Pod koniec spektaklu mamy znamienne i decydujące odrodzenie — planeta jakby zrzuca z siebie cały brud, wszystkie śmieci. Znów staje się matką, w białej sukience, stara kobieta, która wysiaduje, wreszcie zdobywa wymarzoną wolność. Wolność rodzenia. I choć na razie jej dziecko to tylko wytwór wyobraźni, fantazji, to ona, zrzuciwszy z siebie łachmany antynaturalnej cywilizacji, przypada do źródeł życia, karmi piersią niemowlę, które ma przyjść na ten świat. Upadek kobiety, która wysiaduje, na ziemię, zmiana stroju — to oznaki powrotu do źródeł, świat jeszcze można uratować. Samotność, wyobcowanie, opuszczenie Planety-Kobiety-Matki pozwoliło zebrać siły, by znów zmartwychwstać, by znów za oknem kwitły modrzewie. Ludzka cywilizacja, jak można było wyczuć z gazetowych fraz, gotowa jest raczej klonować siebie, stworzyć sztuczny płód, niż powrócić do „naturalnego życia” i „naturalnego rodzenia”. W naszym czasie, jak pokazuje Różewicz, świat informacji — świat gazet, mediów — to przestrzeń wypaczonego kłamstwa. Wydaje się, że dziennikarzy, którzy stali się filozofami nowej ery, interesuje tylko „koproświat” — brutalna agresja, morderstwa, statystyka śmierci w ciągu godziny. Ale to, co ludzkie, jest zbędne. A przecież właśnie to ludzkie, zbyt ludzkie, może uratować świat. Mimo wszystkich wybryków rozumu, nigdy nie będzie on w stanie zrównać się z kosmicznym rozumem uniwersalnej Wielkiej Natury. Nigdy nie będzie w stanie powtórzyć tego, co zrobiła Natura, zrywając z nią pępowinę. Bo w ten sposób człowiek podcina sobie gardło. A kobieta, samotna, dziwaczna, zimna (temat zimna jest cały czas aktualizowany w utworze od początku do końca), zdolna jest sama ogrzać siebie, bo w niej zawarta jest potencjalna zdolność do odrodzenia. Rozbieranie się na końcu przeczy zimnu otaczającej pustki — starej kobiecie robi się ciepło od tego, gdy powraca do swojej ontologicznej funkcji macierzyństwa. Wreszcie wysiedziała… I w tym jest jej przeznaczenie. Znów ratuje świat… kosztem własnego życia. Ale czy wiecznie będzie mogła się odradzać?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

«WY, KOPROLUDZIE!»

Wiedziałem, że musi nastąpić big bang, wielki wybuch. Wiedziałem, że w rezultacie niczego nie zrobię, póki nie porozrzucam wszędzie tych wszystkich starych zabawek, klocków, nie wyrzucę ich i nie spróbuję złożyć z nich czegoś absolutnie nowego, całości. Tadeusz Różewicz. Dmytro DROZDOWSKYJ, „Wseswit”. Polski pisarz Tadeusz Różewicz urodził się 9 października 1921 roku w mieście Radomsko. Tadeusz był drugim synem w rodzinie. Starszym bratem był Janusz, który później został poetą, młodszym — Stanisław, później reżyser filmowy i scenarzysta. Starszy brat był pierwszym mentorem Tadeusza. Publikował swoje pierwsze wiersze w gazetach, korespondował z Józefem Czechowiczem i Kazimierzem Wierzyńskim. Do czasu debiutu jako dramatopisarza w 1960 roku Różewicz był już uznanym poetą, autorem dwunastu tomików wierszy. Od tego czasu pisarz stworzył ponad półtora tuzina sztuk, co stało się udaną kontynuacją jego twórczości poetyckiej i prozatorskiej. W dramaturgii Różewicz tworzy sztuki bez akcji, jego bohaterem jest zwykły człowiek. Jak zauważają polscy literaturoznawcy i krytycy teatralni, Różewicz jako dramaturg tworzy nowy, odmienny od poprzedników „alfabet dramaturgiczny”. Sztukę „Stara kobieta wysiaduje” T. Różewicz włączył do swojego zbioru „Teatr niekonsekwencji” w 1970 roku. „Stara kobieta wysiaduje”… Nawet w samym tytule tego utworu zawarty jest szczególny alogiczno-asocjacyjny szereg. Z jednej strony, w zdaniu „kobieta wysiaduje” jest coś niekompatybilnego. Kura może wysiadywać jajka, ale nie kobieta? Z drugiej strony, dlaczego kobieta jest „stara”? Stary może być ten świat, który istnieje miliardy lat i który w swoim zdumiewająco długim życiu widział i czasy najwyższego wzniesienia ludzkiego ducha, i kolosalnego upadku, kiedy człowiek schodził do poziomu okrutnego zwierzęcia, które, wyszedłszy z natury, pragnie zniszczyć swoją naturę. A zatem i zniszczyć siebie. Człowiek nigdy nie może istnieć tylko w przestrzeni społecznej, bo to, co społeczne bez naturalnego podłoża, skazane jest na fiasko. Stara kobieta Różewicza początkowo sprawia wyzywające i awangardowe wrażenie, epatuje, dziwi, przeraża. Pojawia się na scenie pośród sterty śmieci, papierów i puszek. Gdzieś tam, za jej plecami, przywiązany do sufitu ptak głową w dół. Pośród tego śmietnika są ryby, które wyrzuciło na brzeg, gdzie znajdą miejsce na ostatni spoczynek. Ale czy znajdą? Scenografia spektaklu od początku podpowiadała, że jednym z centralnych tematów tego utworu jest śmiertelna, fatalna rozdartość między Człowiekiem a Naturą. Można było wspomnieć o tych strasznych kataklizmach i katastrofach, kiedy w oceanach i morzach rozlewa się ropa, od której giną ryby i ptaki. Można było wspomnieć i niedawną katastrofę w Zatoce Meksykańskiej. Można było, wreszcie, wspomnieć i ukraiński Czarnobyl — miejsce śmierci pośród historycznej Atlantydy. Człowiek, niszcząc naturę, tworzy wokół siebie nie po prostu pustynię, a czarną dziurę, która z czasem zasysa i samego człowieka. „Stara kobieta wysiaduje” Różewicza to utwór-ostrzeżenie, utwór-parabola, utwór antymilitarystyczny, który obnaża nerw współczesnych problemów globalistycznych. Człowiek, pragnąc globalizacji, zapomina o tej etycznej odpowiedzialności, którą powinien wziąć na siebie za naturę. Jeszcze Schelling pisał o tym, że natura, wyodrębniwszy z siebie człowieka, nałożyła na niego obowiązek bycia wzorcem naturalnego stworzenia i zrealizowania intencji natury na jakościowo innym poziomie. Ale człowiek ma nie tylko to dążenie do wysokiego, lecz także ogromne poczucie agresji, okrucieństwa, pragnienie zniszczenia tego źródła, z którego wyszedł. Człowiek to żałosny wirus, który pożera siebie. Nieprzypadkowo w tekście spektaklu padło słowo „koproludzie”. „Kopro” — cząstka słowna pochodzenia greckiego, która etymologicznie związana jest z czymś brudnym, żałosnym. Koprolingwistyka — nieklasyczny dział językoznawstwa o niecenzuralnych słowach, brutalnej leksyce. Tak więc człowiek dzisiaj stał się koproludziem, który zostawia po sobie tylko tony śmieci, brudu — słownego i materialnego, wreszcie energetycznego… Cywilizacja przyszłości zmuszona jest istnieć w przestrzeni nieczystości, na śmietniku historii. Różewicz mistrzowsko skonstruował świat ludzkiej regresji. A Łarysa Kadyrowa dodała od siebie również bardzo wiele do luksusowego materiału literackiego, aby stworzyć jeszcze silniejsze wrażenie z tekstu. Spektakl zaczyna się od zwrócenia się starej kobiety do kelnera — czy to kelnera, czy to magazyniera. Ale nikt nie odpowiada. Kobieta jest stara, wulgarnie-szalona, zapomniana i brudna, woła w próżnię. Na tym świecie nie pozostał już żaden człowiek, żaden magazynier, który mógłby zaprowadzić porządek w tym pokojowym mikrokosmosie. Absurd istnieje wokół i wewnątrz człowieka. W pewnej chwili stara kobieta rwie się do okna, zrywa firanki, za którymi znów tylko śmieci: tubki, puszki, papiery. Człowiek nie może istnieć w harmonii ze światem, negatywne pozostałości jego działalności przewyższają zdolność planety do wytrzymania takiej zniewagi. Można przypomnieć średniowieczne miasta, które tonęły w śmieciach, w których korony stworzenia ginęły od dżumy. Sartre mistrzowsko rozstawił akcenty… Całe istnienie cywilizacji to próba znalezienia harmonii w świecie. Ale ta harmonia jest niemożliwa. Dlaczego? Bo światem kierują ambicje, hormony agresji i chciwości. Świat to męskie konstrukcje, jak rakiety i czołgi. Mężczyźni zniszczyli ten świat. Z kurtuazyjnych rycerzy przekształcili się w okrutne roboty, zdolne produkować tylko zimny metal. Mężczyźni stracili zdolność rozumienia kobiety. „Czy jest jeszcze na świecie prawdziwy mężczyzna?” — to retoryczne pytanie bohaterki tak i pozostaje dwuznaczne… Ktoś z mężczyzn idzie do kapucynów, a ktoś idzie na wojnę, żeby zginąć w środku bitwy. Mężczyźnie bardziej honorowo jest zginąć, niż zostawić po sobie ród, potomków, pamięć i kulturę. Nadchodzi czas wojen atomowych. Stara kobieta czyta urywki ze starych gazet, co faktycznie jest informacyjnym i energetycznym śmieciem, i rozumie, że wkrótce zacznie się już Trzecia wojna światowa. Aż nagle opamiętała się, zrobiła pauzę i powiedziała: „Ach, Trzecia światowa już się zaczęła…” — kierując tę kwestię do sali. Na świecie nie pozostał żaden prawdziwy mężczyzna, tylko generałowie i kapucyni… Twórczość Różewicza tradycyjnie zalicza się do nurtu absurdyzmu w literaturze polskiej obok Stanisława Ignacego Witkiewicza, Sławomira Mrożka i Tadeusza Kantora. Jednak wydaje mi się, że Różewicz nie wyczerpuje się w tej definicji. W ogóle trudno mówić o definitywnym określeniu absurdyzmu, kiedy jego natura sama w sobie do dziś nie jest wyjaśniona. Do dziś literaturoznawcy nie zdołali znaleźć adek- „Stara kobieta wysiaduje”… Tę sztukę wybitnego polskiego pisarza, poety, dramaturga i prozaika Tadeusza Różewicza ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa podarowała 23 września ukraińskiemu widzowi na samym początku VII Międzynarodowego Festiwalu Monodramów Kobiecych „Maria” (na cześć Marii Zańkowieckiej) na scenie Narodowego Teatru Dramatycznego im. I. Franki (reżyser-inscenizator — zasłużony działacz kultury Polski Zbigniew Chrzanowski, scenograf — ludowy artysta Ukrainy Jewhen Łysyk). Wybiegając naprzód, powiem, że kolejny VIII Festiwal będzie poświęcony stronom polskiej kultury i, bez wątpienia, dziewięćdziesięcioleciu T. Różewicza w 2011 roku. A póki co, anonsując przyszły zamysł, żyjąc czasem przyszłych dokonań, ludowa artystka Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Łarysa Kadyrowa rozpoczęła dialogi z Czechowem (tegoroczny festiwal poświęcony jest 150-leciu od dnia urodzin Antona Pawłowicza) od tego niełatwego spektaklu. Niełatwego, ponieważ Tadeusz Różewicz pracuje w przestrzeni złożonej symbolicznej metaforyczności i absurdalnych sytuacji historycznych. Ale, tak jak Czechow, w centrum swojej uwagi stawia pytanie o ludzką samotność. Ta samotność wynika z zerwanego związku między człowiekiem a naturą.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...że słuchacz zaczyna reagować na dodatkowe dźwięki w sali albo za oknem jak na muzykę, która wplata się w kontekst utworu, a nie przeszkadza mu. Walentyn Sylwestrow wspomina, że kiedyś, w latach 70., po wykonaniu „Dramy” poproszono go, by zagrał ją na bis; podszedł do niego Paradżanow i, z właściwą sobie impulsywnością, obiecał: „Jeśli będziesz grał na bis takie rzeczy, to cię przeklnę!”. Uważał, że nie wolno tego robić, bo inaczej zaginie równowaga. Ten utwór, „rzecz”, jak sam Sylwestrow mówi, działa tak mocno, że zdaje się, iż zaczynasz odczuwać najmniejsze drgania dusz ludzi, którzy są obok. Rozpływasz się na cząstki, a potem znów stajesz się sobą, ale już innym. Jakby ogarnęło cię pewne olśnienie, jakbyś zdążył uchwycić za ogon zrozumienie sensu życia, poczuć harmonię wszechświata. „Muzyka — to nie zasłona przed światem. To klejnot. Otwiera uszy, a nie zamyka je”, — przypominają się proste, a zarazem złożone słowa kompozytora. Drugą częścią koncertowego programu wybrano utwory romantyczne, które swoją elegijnością wcale nie wchodziły w konflikt z „Dramą”. Raczej ją uzupełniały i kontynuowały, przypominając dawno znaną prawdę, że każdy twórca przez całe życie tworzy jedno płótno. Nie bez powodu Sylwestrow nazwał swoje wykłady „mszami”! Po koncercie było wrażenie, jakby napiło się żywej wody, tej samej bajkowej, która wszystkich przywraca do życia. I wszystkie uczucia, które nieco przycichły i schowały się pod pajęczyną doświadczenia życiowego, znów odrodziły się i zalśniły, abyś mógł na nowo postrzegać wszystkie wydarzenia nie w kontekście wieczności, lecz dziwić się im za każdym razem jak dziecko. Materiały przygotowała Lesia KOWERZNIEWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

ZWRÓCENIE SIĘ KU MUZYCE

„Doczekać się muzyki” to tytuł książki wykładów kompozytora Walentyna Sylwestrowa, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Duch i litera” i została zaprezentowana w ramach „Kyiv Music Fest” w Związku Kompozytorów. Walentyn Sylwestrow jest laureatem Międzynarodowej Nagrody im. S. Kusewickiego (USA, 1967), Międzynarodowego Konkursu Kompozytorów „Gaudeamus” (Holandia, 1970), Narodowej Nagrody Ukrainy im. Szewczenki (1995). Autor siedmiu symfonii, wielu utworów fortepianowych, licznych dzieł na solistów z orkiestrą, muzyki do filmów, w szczególności do obrazów Kiry Muratowej i François Ozona. A oprócz tego jeden z najbardziej znanych współczesnych ukraińskich kompozytorów na świecie. Mimo wszystkich tych wyróżnień, według całkiem zwyczajnego u nas absurdalnego scenariusza, muzyki żywego klasyka w sklepach znaleźć nie sposób. Trzy lata temu jeden z redaktorów książki, kompozytor Serhij Pilutykow, wystąpił z inicjatywą przeprowadzenia cyklu spotkań z Walentynem Sylwestrowem w Związku Kompozytorów. Serhij Pilutykow wspomina, że pomysł ten zrodził się u niego niespodziewanie: „Pewnego razu, rozmawiając z Walentynem Wasilowyczem przy filiżance herbaty, pomyślałem ze smutkiem: „Szkoda, że jego niezwykle głębokich, ironicznych myśli nikt więcej nie słyszy”. I postanowiłem naprawić sytuację”. Sylwestrow początkowo odniósł się do pomysłu sceptycznie. Wydawało mu się, że na te wykłady nikt nie będzie chodził. Ale kompozytor zgodził się, choć pół żartem, pół serio nazwał je „mszami”. Wszak mszy nie można odwołać, nawet jeśli przyszło tylko kilka osób. W każdym razie słuchaczy nie brakowało. Podczas spotkań mówiono o różnym — o awangardzie i klasyce, o związku poezji i muzyki, a także o wielu innych rzeczach. Te rozmowy legły u podstaw książki. Razem z nimi do książki wszedł dysk z utworami kompozytora. Takie połączenie pomaga najlepiej poczuć, zrozumieć, dowiedzieć się tego, o czym mówi Walentyn Wasilowycz. Wielbiciele Sylwestrowa dzielą się na kilka grup. Jedni odbierają tylko jego buntowniczy awangardowy okres i zupełnie nie rozumieją późnej liryczności. Inni, przeciwnie, uważają awangardowy okres za poszukiwania mistrza i szanują go za kolejne utwory. Choć są, oczywiście, i tacy, którzy bez zastrzeżeń kochają twórczość kompozytora. Na prezentacji program koncertowy został zrównoważony utworami z różnych lat. W wykonaniu Zespołu Nowej Muzyki „Rikoszet” (w składzie M. Byłycz — skrzypce, Z. Ałmaszi — wiolonczela, D. Tawanec — fortepian) pod kierownictwem Serhija Pilutykowa zabrzmiały wczesne i późne prace Walentyna Sylwestrowa. Rozpoczęło się wszystko „Dramatem” na skrzypce, wiolonczelę i fortepian. Myślę, że bycie obecnym przy wykonaniu tego utworu marzy się każdemu zwolennikowi awangardy. Wszak to nie jest po prostu utwór muzyczny. To niezwykle fascynujące widowisko. Swoją drogą, oprócz skrzypiec, wiolonczeli i fortepianu, w „Dramacie” „zaangażowane” są aluminiowe talerze, ceramiczne szklanki, zapałki. Także dodatkowe efekty dźwiękowe i wizualne tworzą artyści, którzy niespodziewanie wchodzą, schodzą ze sceny, dziwnie się poruszają, tupią. Oczywiście, że wszystkie ich działania to nie improwizacja, a starannie rozpisany scenariusz, jednak temu, kto widzi to po raz pierwszy, zachowania wykonawców przewidzieć nie sposób. „Dramat” jest pełen strasznego napięcia, na tyle silnego, [że] „tora” obejmuje założenie regularnych seminariów literackich na bazie nowego CSM, gdzie początkujący literaci mogliby nie tylko się uczyć, ale i znaleźć bratnie dusze. Artystka Anna Naduda zaproponowała otwarcie w centrum squatów dla artystów, gdzie mogliby oni okresowo zbierać się w celu tworzenia wspólnych projektów i wymiany doświadczeń. Producent firmy „Arthouse Traffic”, która zajmuje się dystrybucją niestandardowych filmów, Denys Iwanow podzielił się pomysłem pięciosalowego kina z roboczą nazwą „Muzeum kina”. Za punkt odniesienia on ze swoim zespołem wziął słynną paryską „Cinemathèque”. Także Denys opowiedział o projekcie edukacyjnych dziecięcych karnetów filmowych, skierowanych na to, by nauczyć uczniów odróżniać prawdziwą sztukę filmową od nieprawdziwej. Pełna realizacja tak zakrojonego na szeroką skalę projektu może rozciągnąć się na kilka lat, jednak jego inicjatorzy nie wykluczają, że CSM rozpocznie pracę dość szybko. Do wiosny ma być gotowy projekt, a potem od razu rozpocznie się budowa. W realność podobnego scenariusza wierzy też projektantka Katia Boczawar, której niedawno udało się w trzy tygodnie przygotować plac wystawowy w fabryce, który później został uznany za jeden z najlepszych placów wystawowych Moskwy. Obecnie inicjatorzy Centrum Sztuki Współczesnej GOGOLFEST szukają bratnich dusz i inwestorów, dlatego są otwarci na dialog i gotowi rozpatrzyć różne propozycje. A na wsparcie państwowe Wład Troicki nie liczy. Uważa nadzieje na to, że władze pomogą stanąć na nogi podobnemu projektowi kulturalnemu za „szalone”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

JAK PIĘKNIE KWITNIE JASNOFILIETOWY BEZ!

Świetlanej pamięci Kateryny Biłokur Dzisiaj jestem w zachwycie, w przecudownym nastroju! Spieszę podzielić się z czytelnikami „Słowa Proświty” swoją radością — udało mi się zobaczyć unikalną wystawę malarstwa artysty Serhija Szapowałowa, która nazywa się „Rozkwitaj, Ukraino!”. To różnogatunkowe, barwne „Obrazki z wystawy” (proszę nie mylić z suitą na fortepian genialnego kompozytora Modesta Pietrowicza Musorgskiego). Na dworze pogodny jesienny niedzielny dzień, a centrum miasta — jak zawsze, syte, spokojne, pełne zadowolonych, zamożnych, bezdusznych poczwar. Rzadko, rzadko po drodze trafia się inteligentna, rozumna ludzka twarz… A w salach stołecznego Muzeum Tarasa Hryhorowycza Szewczenki — zupełnie inny świat — jasny, promienny, świąteczny, jednym słowem — iskrzący płomień kolorów wszystkich pór roku! Tylko bardzo żal, bardzo szkoda, że tak mało zwiedzających — koneserów sztuk pięknych: było nas dosłownie garstka, szczypta… Smutno i przykro, tym bardziej, że wstęp jest bezpłatny! Widocznie takie nieco staromodne płótna zachwycają tylko stare, zmęczone szkapy, jak Wasza pokorna służebnica, oraz jeszcze niektóre dzieciątka-aniołki. Najbardziej rzucają się w oczy nieprzeciętnej urody martwe natury i malownicze pejzaże-krajobrazy, a oto portretów, niestety, nie ma. A jakież piękne poetyckie nazwy obrazów! „Słoneczniki w aksamitkach”, „Błękitny dzwonek”, „Kwiaty na turkusowym”, „Odblaski słońca”, „Jesienna koronka”, „Czerwony kwiat pól”, „Oddech wiosny”, „Złoto jesieni”, „Błękitne kwiaty polne”, „Turkusowa wiosna”, „W szmaragdowych tonach”, „Kalina-jagoda”, „Szkarłatne płatki malw”, „Pierwiosnki”, „Wiosna buja”, „Polne maki”, „Liryka jesieni”, „Bez fiołkowy”, „Przedwiośnie na Wydubyczach”, „Leśne jezioro”, „Maki w niebieskim wazonie”, „Wiosenne kolory”, „Pierwsza zieleń”, „Wierzba kwitnie”, „Bałakława”, „Jesień w Siedniowie”, „Bez srebrzysty”, „Martwa natura z dynią”, „Biały ręczniczek”, „Kwitnący sad” etc., etc… Wszystko to prawdziwe arcydzieła, namalowane farbami olejnymi. A jaki piękny bez — chiński, perski, węgierski, oliwny — z kwiatami różnych kolorów i kształtów! Ogólnie wystawione na publiczny pokaz dzieła brzmią życiodajnymi pozytywnymi motywami, przepełnione optymizmem, siłą, energią, skrzydlatą niepokonaną Wiarą w ostateczne zwycięstwo Dobra nad złem. Serdeczne dzięki utalentowanemu artyście Szapowałowowi — romantykowi wysokiego malarstwa za zaprezentowane drogocenne prace — i z głębi serca życzę nowych sukcesów twórczych! Przy okazji pozdrawiam maestro i jego bliskich z wielkim chrześcijańskim świętem — Pokrowy Przeczystej Dziewicy Maryi. Z poważaniem Ludmiła HONCZAR, filolog i dwukrotna babcia, Kijów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

KONCERTY W AKADEMII MUZYCZNEJ

Nowy sezon koncertowy Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego rozpoczął się występem kameralnej orkiestry Akademii pod kierownictwem zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, docenta Ihora Andrijewskiego. Słuchacze mieli okazję wysłuchać Symfonii kameralnej D. Szostakowicza, poświęconej pamięci ofiar faszyzmu i wojny, oraz Dywertymentu na instrumenty smyczkowe B. Bartóka. Przed koncertem rektor Akademii, doktor nauk o sztuce, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Rożok opowiedział o szeregu wydarzeń, które odbędą się w Akademii w ciągu pierwszego semestru nowego roku akademickiego. Wśród nich: uroczystości z okazji 75-lecia Katedry Instrumentów Dętych i Perkusyjnych NAMU im. P. I. Czajkowskiego (21–23 października), Ogólnoukraiński konkurs pianistów wśród studentów wyższych uczelni artystycznych o nagrodę firmy produkującej fortepiany „Bechstein” (8–17 listopada), I Narodowe Młodzieżowe Igrzyska Delfickie Ukrainy (nominacje: akordeon, bajan, śpiew ludowy, śpiew estradowy, taniec klasyczny, sztuka cyrkowa, sztuki plastyczne, sztuka aktorska, web-design, fotografia artystyczna) – 19–21 listopada. Oczywiście to nie wszystkie ciekawe wydarzenia, które odbędą się w salach koncertowych „prawodawczyni mody w przestrzeni oświatowej”. Tak Wołodymyr Rożok nazywa swoją Akademię. 29 października odbędzie się prezentacja nowego fortepianu firmy „Steinway”, który dla Akademii pomógł wybrać wybitny rosyjski pianista Władimir Krajniew. Podczas uroczystości najlepsi studenci wydziału fortepianu Akademii wykonają w towarzyszeniu studenckiej orkiestry symfonicznej koncerty fortepianowe Piotra Czajkowskiego.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

PROMZONA ZAMIENI SIĘ W CENTRUM KULTURY

W zeszły piątek w Kijowie odbyła się konferencja poświęcona budowie w stolicy nowego Centrum Sztuki Współczesnej. Dziennikarze mieli możliwość obejrzenia terenu „Eksperymentalno-mechanicznego zakładu”, położonego na Widubyczach, gdzie wkrótce ma powstać kulturalny przyczółek, którego analogu nie ma na Ukrainie. Budynki fabryczne nie znikną całkowicie, lecz zostaną przekształcone w sale wystawowe, koncertowe i kinowe, pracownie, galerie, studia nagrań dźwiękowych i montażu wideo oraz infrastrukturę rozrywkową. Podczas konferencji prezydent festiwalu GOGOLFEST i inicjator utworzenia nowego ośrodka kultury Władysław Trojecki, to jest Vlad Troïcki, poinformował, że innowacyjne edukacyjno-produkcyjne Centrum Sztuki Współczesnej będzie się różnić od wszystkich centrów artystycznych istniejących obecnie w Kijowie. Nie tylko rozmiarami (całkowita powierzchnia 5 ha), lecz także zasadniczo odmiennym podejściem. Nacisk będzie położony na programy edukacyjne. Główne cele utworzenia Centrum to: rozwój wspólnoty artystycznej, realizacja nowoczesnych projektów edukacyjnych w celu podniesienia poziomu zawodowego, zapewnienie młodym twórcom i artystom możliwości komunikowania się i samorealizacji. Podzielić się doświadczeniem w organizowaniu postindustrialnych przestrzeni oraz wesprzeć kolegów do Kijowa przyjechali rosyjska projektantka Katia Bocawar, dyrektor Moskiewskiego Centrum Sztuki „PROEKT FABRYKA” Asia Filipowa, przedstawiciel Obywatelskiego Centrum Zarządzania Zasobami Ziemi Marc Kaszinski (Francja) i inni. Ze swoimi propozycjami wystąpili także ukraińscy twórcy. Pisarz Ljubko Deresz opowiedział o „Litreaktorze”, który on „wypróbowywał” na ostatnim GOGOLFESTcie. Koncepcja „Litreak-”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

POD OPIEKĄ POKROWY BĄDŹCIE ZDROWI!

Romana KOBALCZYŃSKA. 16—17 października 2010 r. o godz. 12.00 w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Budownictwa Ukrainy odbędzie się tradycyjne jesienne święto Pokrowy Przeczystej Dziewicy Maryi. Podczas święta odwiedzający zapoznają się z tradycjami i zwyczajami związanymi z tym świętem, będą mogli porozmawiać z twórcami ludowymi, posłuchać występów zespołów folklorystycznych. 16 października o godz. 12.00 w ekspozycji „Środkowe Naddnieprze” na polu śpiewaczym odbędzie się „Święto kozackiej sławy”. W programie występy zespołów folklorystycznych z pieśniami patriotycznymi: chór „Homin”, zespół pieśni ludowej „Żurawka”, męska grupa „Łypnianie”, „Kozacy” i inni. Na placu jarmarcznym twórcy ludowi zorganizują świąteczny jarmark, gdzie odwiedzający będą mogli nabyć tradycyjne pamiątki. 17 października rozpocznie się liturgią w cerkwi świętej Pokrowy ze świątecznym obejściem cerkwi i poświęceniem wody w ekspozycji „Zakarpacie” — o godz. 11.00. Po nabożeństwie na placu przy cerkwi odbędą się występy zespołów folklorystycznych: kwartet „Łemkowie Kijowa”, chór „Homin”, dziecięcy chór folklorystyczno-etnograficzny „Leweniatko”, ludowy zespół „Hołosuchy”, grupa „Buttia”, ludowy zespół wokalny „Dywoświt”, grupa kobziarzy i lirnik ze wsi Stritiwka, rodzinny duet „Błahodat natchnennia” (Dmytro i Iryna Hołowacz), rodzinny zespół „Rodyna Janyćkych” — 13.30. Zgodnie z tradycją, pod cerkwią i chatami ze wsi Rekity, Roztoky, Synewyrska Polana — świąteczny jarmark „kiermasz”, gdzie można nabyć ikony, ręczniki, świece, tradycyjne świąteczne pamiątki. — 11.00 — 17.30. Na jarmarku „kiermasz” działać będzie wystawa świec — „Zakarpacka trójca”. Na Zakarpaciu istnieje rzemiosło — świecznictwo. Miejscowi świecznicy odlewają świece cerkiewne i domowe, ozdabiają je malowaniem. Na jarmarku u mistrzów z Międzygórza można nabyć świece: bożonarodzeniowe, na Święto Jordanu, gromnice, wielkanocne, na Przemienienie Pańskie, ślubne, chrzcielne. Na placu jarmarcznym pod cerkwią odwiedzający zapoznają się z pieczywem odpustowym na wystawie „Pieczywo obrzędowe” Leonidy Pronczuk i Hanny But. Odwiedzający będą mogli dołączyć do tradycyjnych zabaw kawalerskich przy cerkwi w wykonaniu młodzieżowych grup „Płast” i SUM. Święto Pokrowy Przeczystej Dziewicy Maryi jest najbardziej czczonym świętem na cześć Bogurodzicy. Zostało ustanowione na pamiątkę cudownego ocalenia Carogrodu przed Saracenami. Tak stało się i w naszej historii, kiedy Przeczysta Dziewica uratowała sławny Monaster Poczajowski przed Turkami. Kozacy zaporoscy, idąc na wyprawę, brali ikonę Matki Bożej, którą uważali za swoją orędowniczkę. Cerkiew Świętej Pokrowy była ich główną świątynią. Dla żołnierzy UPA Matka Boża była patronką, dlatego corocznie uroczyście obchodzili to święto. Na cześć Pokrowy na Ukrainie założono niemało miasteczek, wsi, chutorów, zbudowano i poświęcono wiele świątyń. Do Muzeum Architektury Ludowej i Budownictwa Ukrainy NAN Ukrainy w 1974 roku przewieziono cerkiew Pokrowy ze wsi Kanory w obwodzie zakarpackim, którą wzniesiono w 1792 roku we wsi Płoskie (obecnie rejon swalawski obwodu zakarpackiego). Świątynia należy do łemkowskiego typu cerkwi, jest to tradycyjny wzorzec ludowej architektury monumentalnej, rozpowszechnionej na Zakarpaciu w XVIII w. Zgodnie z tradycją, w Muzeum co roku odbywa się święto Pokrowy, które rozpoczyna się świąteczną liturgią, obejściem cerkwi z chorągwiami oraz poświęceniem wody. Cerkiew na święto odpustowe ozdabiają gałązkami świerkowymi, girlandami, wieńcami, krzyżami, ręcznikami, wstążkami i pomalowanymi świecami „trójcami”. Po nabożeństwie — występy zespołów folklorystycznych, które rozpoczynają lirnicy i kobziarze. Wykonują psalmy, kantyki na cześć Bogurodzicy. Świąteczny nastrój tworzą, śpiewając pieśni ludowe, grupy folklorystyczne: „Łemkowie Kijowa”, autentyczne zespoły z Kijowszczyzny „Isajkiwśki kozaky”, „Lutyźka lewada” zapoznają odwiedzających ze zwyczajami kozaków na święto Pokrowy. Tradycje odpustowe na Zakarpaciu są bogate i oryginalne. Tak więc, pod cerkwią Pokrowy odbywa się świąteczny „kiermasz” — jarmark, gdzie można nabyć wyroby twórców ludowych: pieczywo obrzędowe pierniki, ręczniki, ikony, zakarpackie malowane świece. Na Zakarpaciu do dziś istnieje rzemiosło — świecznictwo. Miejscowi świecznicy odlewają świece cerkiewne i odpustowe, ozdabiając je malowaniem. Pod względem formy najbardziej wykwintne świece to „trójce”, wytwarza się je według specjalnej technologii. Świętowanie kontynuowane jest w rozmowach z twórcami ludowymi na warsztatach z wytwarzania zakarpackiej zabawki ludowej, ceramiki, wyplatania z wikliny oraz przy zabawach ludowych w wykonaniu Zakarpackiego, Lwowskiego, Iwano-Frankiwskiego, Łemkowskiego towarzystwa regionalnego, związków młodzieży (SUM), „Płastu” oraz dziecięcego teatru folklorystyczno-etnograficznego „Leweniatko” towarzystwa lwowskiego. Zatem podczas świętowania Pokrowy odwiedzający mogą dołączyć do zwyczajów i tradycji charakterystycznych dla obchodów święta odpustowego na Zakarpaciu, głębiej poznać osobliwości kultury ludowej. Pieczywo odpustowe. Pochód wokół cerkwi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

TYDZIEŃ KINA JURIJA ILLIENKI W KINIE „KYJIW”

15 października 2010 r. (piątek) Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 18.30 16 października 2010 r. (sobota) Cienie zapomnianych przodków. 19.00 Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 21.00 17 października 2010 r. (niedziela) Studnia dla spragnionych. 19.00 Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 21.00 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279!49!47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270!55!57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278!63!69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Redaktor dyżurny Natalia ANTONIUK 18 października 2010 r. (poniedziałek) Wigilia świętojańska. 19.00 Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 21.00 19 października 2010 r. (wtorek) Biały ptak z czarnym znamieniem. 19.00 Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 21.00 20 października 2010 r. (środa) Pieśń lasu. Mawka. 19.00 Księgowość 279!41!46 A d r e s r e d a k c j i: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301241 Nakład w październiku — 32 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 21.00 21 października 2010 r. (czwartek) Legenda o księżnej Oldze. 19.00 Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 22.00 22 października 2010 r. (piątek) Jezioro łabędzie. Strefa. 19.00 Modlitwa za hetmana Mazepę. Nowa wersja. 21.00 Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. 1 0 0 4 1 S z e f-r e d a k t o r Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Text bei der Erkennung beschädigt — lesen Sie die Originalseite

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDZI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodnicząca), Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk Zastępcy redaktor naczelnej Petro Antonenko 279-49-47, Ewhen Buket 279-39-55 Zastępca redaktor naczelnej ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn