Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №44 за 2007 рік

16 S. · 53 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

GŁÓD KSIĄŻKOWY W ROKU KSIĄŻKI UKRAIŃSKIEJ

Ołeksander SZOKAŁO Jak wiadomo, Dekretem Prezydenta Ukrainy rok 2007 został ogłoszony Rokiem ukraińskiej książki. Jakie rzeczywiste rezultaty przyniósł on w ciągu minionych dziesięciu miesięcy? To pytanie budzi taką samą ironię, jak i poprzedni Rok ukraińskiej wsi… Pod względem liczby książek na mieszkańca Ukraina nadal zajmuje ostatnie miejsce w Europie, a według wskaźników z lat 80. XX w. była jednym z najbardziej czytających krajów (4,5 egzemplarza na jednego mieszkańca). W ciągu ostatniej dekady nakłady ukraińskich książek zmniejszyły się ponad 4,5 razy. W latach 1991—1992 na jednego mieszkańca Ukrainy przypadało 2,6—2,5 egzemplarza z ogólnej liczby książek i broszur, w 1999 r. ten wskaźnik spadł do najniższego w ciągu całej dekady poziomu — 0,4 egzemplarza, a obecnie utrzymuje się w granicach 1,1 egzemplarza (w tym wskaźniku przeważają wydawnictwa szkolne, metodyczne i inne pomoce, a dla masowego czytelnika literatury pozostaje mniej niż 0,5 egzemplarza). Zatem ponad połowa książek, które według statystyk ukazują się na Ukrainie, jest wirtualna, bo nie ma ich ani w księgarniach, ani w bibliotekach. (Dla porównania: w Rosji na jednego mieszkańca przypada 5 książek, w Polsce — 10, w Niemczech — 12). Oznacza to, że naród ukraiński przeżywa głód książki, a ponieważ książka pozostaje u nas podstawowym źródłem duchowego i intelektualnego pokarmu, to przeżywamy totalny głód informacyjny. Sztuczne, przymusowe odcięcie ukraińskiego społeczeństwa, przede wszystkim jego wiejskiej części, od podstawowych źródeł informacji pogłębia się tym, że obecnie na Ukrainie i tak tylko jedna (rzeczywista, a nie wirtualna) książka przypada na pięć osób dorosłej ludności, a książek dla dzieci jest jeszcze mniej. Narzekania, że dzieci mało czytają z powodu nadmiaru telewizji, mają podstawy, lecz główną przyczyną jest brak ukraińskiej książki dla dzieci. Ukraińskie książki ze względu na niewielkie nakłady i wysoki koszt wytworzenia są niedostępne dla przeważającej większości obywateli Ukrainy. Natomiast ukraiński rynek książki w ponad 90 % pod względem tytułów i nakładów zapełniła tańsza o 25-30 % przeważnie przemycana produkcja książkowa, wydawana w Rosji. W rezultacie z Ukrainy do Rosji wywozi się rocznie ponad 100 mln dolarów USA. Książka ukraińskojęzyczna stanowi około 60 % ogólnego nakładu książek i broszur wydanych na Ukrainie, a w bibliotekach wydania ukraińskojęzyczne stanowią mniej niż 40 % zbiorów. Tę negatywną tendencję pogłębiają wskaźniki ilościowe druków periodycznych, gdzie wydania ukraińskojęzyczne stanowią mniej niż 20 %. Rosyjskie druki całkowicie opanowały rynek Ukrainy i stanowią ponad 90 %! Bez wątpienia ukraińska książka, ukraińskie słowo drukowane są skazane na zagładę. Takim wynikiem jest wyraźna ideologia i geopolityka Rosji, gdzie wydawanie książek stało się jedną z najbardziej dochodowych gałęzi gospodarki narodowej, a Ukraina okazała się największym importerem rosyjskiej książki. Ta kwestia bezpośrednio dotyczy tych, którzy mają obowiązek stać na straży bezpieczeństwa państwowego Ukrainy. Nawet po wejściu w życie Ustawy Ukrainy „O państwowym wsparciu wydawnictwa książek na Ukrainie” (z 06.03.2003 r., nr 601-IV; zaczęła obowiązywać w pełnym zakresie od lipca 2004 r.), która w pewnym stopniu uaktywniła działalność ukraińskich wydawców, branża wydawnicza jest jeszcze daleka od osiągnięcia poziomu narodowych priorytetów. Całego kompleksu problemów ukraińskiej książki nie rozwiążą ani resortowe programy wydawnicze, w tym „Ukraińska książka”, ani zakupy książek przez ministerstwo kultury, ani rozreklamowane targi książki, w tym „Forum Lwowskie”, ani takie projekty prywatne, jak „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA” ze swoją komercyjną orientacją na zamożnego Ukraińca. Budżetowe programy wydawnicze rzekomo przeznaczone są na uzupełnienie zbiorów bibliotecznych, lecz ze względu na skromność nakładów zaspokajają jedynie 5—10 % potrzeb bibliotek publicznych i szkolnych. Coroczne targi książki w dużych miastach są swoistym zastępstwem za brak księgarń, które zlikwidowali obecni „gospodarze”. A reklamowe pokazywanie, jak na tych targach dostojnicy państwowi kupują książki, wywołuje tylko irytację milionów telewidzów, którzy nie mają możliwości kupienia książki sobie i swoim dzieciom, ani z powodu niedostatku, ani z powodu braku tych książek. Wydawnictwo książkowe jako tradycyjna podstawa sfery informacyjnej Ukrainy, która ma dawną kulturę książki, należy do strategicznych priorytetów państwa w sferze humanitarnej i wymaga szczególnej odpowiedzialności politycznej. Wyjątkowo ważna jest rola książki w odrodzeniu duchowości, kultury narodu ukraińskiego, w zapewnieniu należytego funkcjonowania języka państwowego w społeczeństwie, w kształtowaniu i rozwoju narodowej przestrzeni informacyjnej. Te strategiczne zadania polityki narodowej można zrealizować jedynie na zasadach narodowej ideologii państwowej. Przy tym branżę wydawniczą należy rozwijać jako trójjedyny kompleks: wydawnictwo książek, poligrafię i dystrybucję książek. Dla przezwyciężenia problemów branżowych przede wszystkim konieczne jest: uniemożliwić dostęp na ukraiński rynek książki przemycanej produkcji książkowej z zagranicy (z Rosji); odbudować ogólnoukraiński system dystrybucji książek oraz system importowo-eksportowych dostaw książek; zaprzestać rozrzutnej praktyki państwowego wsparcia finansowego wydawnictw branżowych, zamiast tego opracować system i mechanizmy skutecznego finansowania celowego bibliotek szkolnych, uczelnianych i publicznych w celu samodzielnego kształtowania zbiorów. Narodowe wydawnictwo książek jako strategiczna gałąź jest nieodłącznym elementem bezpieczeństwa narodowego i wymaga państwowego protekcjonizmu. Słoneczni ludzie Aureole nad wiśniami Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MBF „Ukraińska Rodzina”, rachunek bieżący nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 828 372 hrn 88 kop.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

narodu, do wszystkich obywateli, muzeów, składnic, archiwów — o przekazanie relikwii, dokumentów i materiałów na potrzeby utworzenia takiego muzeum. Podzielimy się i stworzymy je. Ale warto powiedzieć także o czymś innym. O tym, że nasze państwo musi stanowczo postawić, właśnie na poziomie państwowym, żądanie wobec Rosji o zwrot do Ukrainy ogromnej liczby zagrabionych i wywiezionych historycznych relikwii, w tym także z Baturyna. Wiadomo bowiem, że w składnicach dawnej stolicy imperium — Sankt-Petersburga — znajdują się bezcenne relikwie i dokumenty hetmana Iwana Mazepy. Nadszedł już czas, aby naprawdę odtworzyć historyczną prawdę, jeśli chcemy, by Baturyn stał się symbolem naszej państwowości. Zwracam się do naszych historyków, którzy dotąd z jakiegoś powodu nie są w stanie odeprzeć „historycznych pisanin” Buzyny czy jego ideowego protektora Tabacznyka. A jeszcze chciałbym zwrócić się do kierownictwa naszego państwa: czas już na poziomie państwowym postawić przed Rosją kwestię historycznej oceny dokonanej przez nią krwawej rzezi w naszej hetmańskiej stolicy tego zimnego listopada 1708 roku. * * * Jak co roku, w listopadzie w Baturynie odbywa się uczczenie pamięci ofiar tragedii baturyńskiej, zainicjowane jeszcze na początku lat 90. przez czernihowską Proświtę i Ruch. W tym roku rada osiedla przeprowadza akcję w dniu 299. rocznicy tragedii — 13 listopada. Zapraszamy wszystkich, którym bliska jest nasza historia, nasza państwowość. W programie: 10:30 — nabożeństwo żałobne (panichida) przy cerkwi Świętopokrowskiej, 11:00 — procesja z krzyżem, 12:00 — wiec, a także ogólnoukraińska akcja „Podaruj eksponat Baturyńskiemu rezerwatowi”, 13:30 — puszczanie zniczy żałobnych na rzece Sejm. WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

OFICJALNE WYNIKI WYBORÓW ZOSTAŁY OPUBLIKOWANE

W oficjalnych wydaniach „Голос України” i „Урядовий кур’єр” opublikowano wyniki przedterminowych wyborów do Rady Najwyższej, które odbyły się 30 września. Według opublikowanych danych, ustalonych przez Centralną Komisję Wyborczą, do parlamentu weszły: Partia Regionów — 34,37 % głosów wyborców, Blok Julii Tymoszenko — 30,71 %, Blok „Nasza Ukraina—Ludowa Samoobrona” — 14,15 %, Komunistyczna Partia Ukrainy — 5,39 %, Blok Łytwyna — 3,96 %. Tym samym Partia Regionów w Radzie Najwyższej będzie miała 175 mandatów deputowanych, BJuT — 156, NUNS — 72, KPU — 27 i Blok Łytwyna — 20. Opublikowanie oficjalnych wyników wyborów stało się możliwe dopiero po tym, jak 25 października Wyższy Sąd Administracyjny Ukrainy oddalił roszczenia przedstawicieli pięciu partii politycznych, które wystąpiły z pozwem przeciwko CKW. Sąd w swoim postanowieniu orzekł, że CKW podczas ustalania wyników przedterminowych wyborów deputowanych ludowych Ukrainy 30 września 2007 roku działała zgodnie z prawem i przestrzegała obowiązującego ustawodawstwa. Tym samym proces wyborczy został zakończony.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

W BATURYNIE PREZYDENT BYŁ NASTAWIONY BARDZO ZDECYDOWANIE

Petro ANTONENKO Jakże by inaczej! Pozostał rok do 300. rocznicy tragedii zniszczenia Batурyna przez wojsko moskiewskie. Oczywiście najlepszym uczczeniem pamięci poległych baturyńczyków byłoby prawdziwe odrodzenie stolicy hetmańskiej Ukrainy. Więcej: jest to potrzebne nam wszystkim, całemu narodowi, abyśmy zjednoczyli się wokół tego świętego miejsca, symbolu państwowości. Niestety, sprawa odrodzenia Baturynia znów utknęła w miejscu. Język nie obraca się, by obwiniać o to właśnie Juszczenkę, i nie jest to ukłon w stronę głowy państwa. W. Juszczenko już dawno, na długo przed swoim prezydenturą, troszczył się o Baturyn, położony zresztą zupełnie niedaleko jego małej ojczyzny. Już wiosną 2004 roku z jego inicjatywy postawiono pomnik poległym baturyńczykom na miejscu tragedii — w Cytadeli miejskiej twierdzy. A zaraz po objęciu urzędu Prezydenta Juszczenko przedstawił bardzo duży i poważny program odrodzenia Baturynia. Tego nie robiono przez wieki — za carów, we władzy komunistycznej i w pierwszych latach niezależ- Andrij ILLJENKO 27 października w Odessie odsłonięto pomnik Katarzyny II. Odsłonięciu towarzyszyły starcia i bójki, ale mimo to doszło do niego, m.in. dzięki milicji, która biła i zatrzymywała ukraińskich patriotów. Pod miejscem otwarcia zgromadzili się ukrainofobi z rosyjskimi flagami i flagami Partii Regionów. Przeciwko nim wystąpili działacze „Swobody”, „Proświty” i innych organizacji patriotycznych. Antagonistów dzielił kordon milicji, która pilnowała porządku. Program przewidywał ogromne prace restauracyjne i badania naukowe, a także pełną odbudowę sfery socjalnej. Wiele zrobiono w 2005 roku i w pierwszej połowie 2006-go. Potem nastało przeciągające się zastoje, także na największym obiekcie – pałacu hetmana Kyryła Razumowskiego. Nie trzeba szukać przyczyn wstrzymania. Są czysto polityczne. Dwa kryzysy polityczne, zeszłoroczny i tegoroczny, rządy nieudolnej „kryzysowej” koalicji parlamentarnej i jej rządu zahamowały odrodzenie Baturyna. Na miejsce wicepremiera ostatniego pomarańczowego rządu Wiaczesława Kyryłenki, który kierował międzyresortową komisją rządową ds. odrodzenia Baturyna, przyszedł znany nienawidzący Ukrainy Tabacznik. Od tego czasu nikt nie widział prac wspomnianej komisji. Prawie nie napływają środki sponsorskie – główne źródło finansowania prac. Wygląda na to, że nasi biznesmeni też zaszyli się, czekając, jak zakończy się kryzys polityczny. Nie mówiąc już o sponsoringu, nie wiadomo, co działo się nawet z finansowaniem z budżetu. Z 10 milionów hrywien przeznaczonych na ten rok lwią część z jakiegoś powodu „odsunięto” aż na koniec roku. Teraz właśnie zaczynają napływać, choć przeznaczano je na badania archeologiczne (sezon już się zakończył) i na restaurację Cerkwi Zmartwychwstania, która miała zostać ukończona już w zeszłym roku, a także na obiekty socjalne. Otóż, by wyjaśnić te bolesne kwestie, na Czernihowszczyznę, do Baturyna, w tych dniach przyjechał Prezydent Juszczenko. Przywiózł ze sobą ministra kultury i turystyki, przewodniczącego obwodowej administracji państwowej i innych urzędników, którzy mają wreszcie zrozumieć, CZYM JEST BATURYN. Trzeba było zacząć od stwierdzenia smutnego faktu: nie udało się zakończyć rekonstrukcji i urządzenia osady w listopadzie tego roku, to znaczy na rok przed rocznicą tragedii, bo chciano zobaczyć, jak funkcjonują obiekty, dopracować szlaki turystyczne, gdyż szło o uruchomienie przemysłu turystyki historycznej wokół Baturyna. Teraz wszystko się odkłada. Prezydent, myśląc realnie, postawił bardziej praktyczne zadanie: zakończyć prace do października 2008 roku, akurat na rocznicę tragedii. Ale trzeba będzie też nadrabiać stracone. Na przykład niektóre zewnętrzne prace wykończeniowe przy pałacu Razumowskiego, które według technologii należało wykonać latem, trzeba będzie wykonywać zimą. W tym celu trzeba sztucznie ogrzewać kolumny i odcinki fasady. Sprawa jest niewdzięczna i niedroga. Ale mówi się słusznie, że skąpy i głupi płaci dwa razy. Zaplanowano odtworzenie choćby konturowe centrum historycznego i współczesnego Baturyna – Cytadeli. Na centralnym placu Juszczenko zaproponował postawienie wreszcie pomnika Iwana Mazepy, jak dawno planowano. A obok niego – pomnika hetmana Pyłypa Orlika. Prezydent obiecał państwowe finansowanie budowy tych pomników. Zostanie też zakończona restauracja innych obiektów i uporządkowanie dwóch parków historycznych – przy pałacu Razumowskiego i domu Kocubeja. Zasadne jest pytanie o finansowanie. Co do pomników hetmanom – już wiadomo. Wygląda na to, że na finansowanie państwowe planuje się przeznaczyć cały program baturyński. Bez wątpienia będą i sprzeciwy, i skargi dotyczące biedy budżetu itp. Argumentem może być chyba tylko to, że w demokratycznych państwach, na przykład w Polsce, nie ma żadnych wątpliwości co do odradzania symboli państwowości. I ostatnie, ale bardzo ważne. A co dalej, po zakończeniu prac? Czym ma się stać dla nas wszystkich, dla Ukrainy Baturyn? Prezydent poparł ideę utworzenia w pałacu Razumowskiego Muzeum Państwowości Ukraińskiej. W tym celu Juszczenko nawet zwraca się do

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

JANUKOWYCZ NAWET W OPOZYCJI BĘDZIE FORSOWAŁ REFERENDUM

27 października tygodnik „Dzerkało tyżnia” opublikował artykuł Wiktora Janukowycza, poświęcony 10-leciu Partii Regionów. W szczególności autor artykułu podkreśla: „I chcę, żeby wszyscy rozumieli: jakikolwiek by nie okazał się układ sił w Radzie Najwyższej, żadna ważna decyzja w dziedzinie polityki wewnętrznej i zagranicznej nie zostanie podjęta z pominięciem Partii Regionów”. Według słów premiera takie obiektywne prawa walki politycznej i rzeczywistość, z którą wszyscy będą musieli się pogodzić. Przy tym Janukowycz zaznaczył: „…Żyjemy w państwie, w którym zamiast prawa działa zasada politycznej celowości. Obecnie Partia Regionów ma obowiązek do końca walczyć o utworzenie koalicji jedności narodowej — to jedyna możliwa droga, jakiej oczekuje od polityków kraj”. „Powstaje wrażenie, — pisze dalej premier, — że ktoś nadal ignoruje nie tylko prawo, ale i samą obiektywną rzeczywistość. Z zapałem godnym lepszego zastosowania biało-pomarańczowy obóz kontynuuje stare kulisowe gry”. Zaznaczył, że już z obozu przeciwników „słychać głosy trzeźwo myślących polityków, którzy uświadamiają sobie, co czeka kraj, jeśli większość parlamentarna będzie tworzona bez partii-zwycięzcy”. W artykule Wiktor Janukowycz wezwał swoich partyjnych towarzyszy do intensyfikacji pracy nad przeprowadzeniem referendum w sprawie statusu języka rosyjskiego oraz wstąpienia Ukrainy do NATO. Janukowycz zaznacza, że obietnice, które Partia Regionów złożyła milionom współobywateli, muszą zostać spełnione za wszelką cenę: „Ludzie muszą być pewni nas, niezależnie od tego, czy Partia Regionów znajduje się obecnie u władzy, czy w opozycji”. Biorąc to pod uwagę, musimy koniecznie przeprowadzić referendum — to, co obiecaliśmy zrobić milionom ludzi, którzy pod tym żądaniem złożyli swoje podpisy”, — powiedział. Na podstawie materiałów z sieci Internet przygotował Andrij ILLJENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

CZAS POŁOŻYĆ TEMU KRES

...mijała obok siebie grupki „katerynofilów”, którzy próbowali atakować nacjonalistów. Ukraińcy dali należytą odprawę, ale milicja zatrzymywała właśnie ich, a nie „podesłanych kozaczków”. Reagując na wydarzenia w Odessie, trzeba otwarcie powiedzieć: w kraju trwa swoisty konkurs na najbardziej ukrainofobijną akcję, a władza albo biernie się temu przygląda, albo wprost sprzyja temu sabatowi. Na przykład deputowani odeskiej rady miejskiej z „patriotycznego” BJuT oraz frakcja pomarańczowego mera Hurwica „Nasza Odessa” w jednym patriotycznym porywie zagłosowali za ustawieniem pomnika Katarzyny II w Odessie. Tymczasem prezydent wydaje dekret o utworzeniu pododdziału SBU „do walki z ksenofobią”. Czy nie należałoby utworzyć pododdziału do walki z ukrainofobią, którego jednym z pierwszych zadań byłby poważny „rozbiór lotów” w sprawie tego incydentu, a mianowicie ustawienie w ukraińskim mieście pomnika carycy-ukrainonienawistniczki? Nie można liczyć na to, że nasze państwo zniesie tego bluźnierczego bożka i ukarze winnych jego ustawienia, dlatego apelowanie do niego teraz nie ma absolutnie żadnego sensu. Sami musimy zaprowadzić porządek we własnym domu. Ustawienie tego pomnika, podobnie jak ostatnie wydarzenia na Howerli, to jedynie to, co wyłamuje się z jednolitego tła codzienności. A pod tym tłem toczą się procesy znacznie głębsze i poważniejsze. Podobne publiczne prowokacje to sprawdzian: czy znowu przełkniemy zniewagę, czy zaczniemy działać? Ukraińcy muszą sami położyć kres tej orgii. Jestem przekonany: ten strach na wróble nie będzie stał długo. Nie wymarli jeszcze prawdziwi kozacy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

ros z okrętów flagowych Floty Czarnomorskiej Rosji „D.” i „Z.”. Kilka miesięcy później w gabinecie śledczego Iryna rozpoznała wojskowego z patrolu, ale podczas przesłuchania wszystkiemu zaprzeczył. W sprawie przestępstwa, w którym poszkodowanym stał się już głowa rodziny Kowalenków, również wszczęto sprawę karną. Bardzo przykro, że wcześniejsze telefony na milicję i do komendantury miejskiej były bezskuteczne. Tego dnia dopiero po 2 godzinach od zdarzenia do domu poszkodowanych podjechał przedstawiciel komendantury. Odebrał on pisemne oświadczenie od poszkodowanych z prośbą o podjęcie działań i ukaranie winnych. Później tego oświadczenia nie udało się odnaleźć, poszkodowanym nie potrafiono nawet podać jego numeru ewidencyjnego w komendanturze. Ponad rok trwała przewlekła korespondencja poszkodowanych i ich obrońcy z urzędni-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

SPOŁECZEŃSTWO

państw”, Europejska konwencja „O wzajemnej pomocy w sprawach karnych” i inne. Jednak, jak świadczy przypadek rodziny Kowalenków, proces obiegu dokumentów w dochodzeniu przestępstw kryminalnych nie może przynieść pozytywnych rezultatów i często graniczy z sabotażem. Możliwe, że w czymś przedstawiciele strony rosyjskiej szli na rękę śledztwu i wykryciu sprawy, a w czymś czekali na wytyczne z góry. Kiedy strona rosyjska wypełniła wymogi umów międzynarodowych i przekazała sewastopolskim śledczym dwa tomy z dokumentami oraz fotografiami, od dnia przestępstwa minął prawie rok. Szczególnie dotknęło poszkodowanych to, że zarówno oni, jak i świadkowie widzieli na rękawach przestępców naszywki z napisem „Rosja”, na wstążkach czapek bez daszka — „Flota Czarnomorska”, a ukraińscy śledczy nie mogli dostać się na okręty Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej i przeprowadzić niecierpiących zwłoki czynności śledczych w celu wykrycia przestępców. Całkiem prawdopodobne, że takie operacyjno-śledcze działanie w pierwszych godzinach po popełnieniu przestępstwa mogło przynieść pozytywny rezultat. Poszkodowanym przyszło rozpoznawać przestępców na podstawie fotografii z akt osobowych wojskowych Floty Czarnomorskiej FR i nie wiadomo, czy dowództwo przekazało do rozpoznania wszystkie fotografie wojskowych, czy nie. A takie dane jak wzrost, budowa ciała, sposób zachowania, barwa głosu, w działaniach śledczych w ogóle nie zostały uwzględnione. Jednak świadkom udało się rozpoznać podobne osoby. Ich przesłuchanie i okazanie osobiste, które przeprowadzono po kilku miesiącach, bezsprzecznie nie dało rezultatów. Obecnie sprawę umorzono, o czym wydano stosowne postanowienie. Pracownicy operacyjni organów ścigania Ukrainy i Federacji Rosyjskiej powinni byli zrealizować plan zgodnej współpracy w dochodzeniu tych przestępstw, ale niestety, do tego nie doszło. Wiadomo, że ci przestępcy dzisiaj nie mają już żadnego związku z Flotą Czarnomorską, zakończyli służbę zasadniczą. Nigdy nie pociągnięto ich do odpowiedzialności karnej. Ludzie noszący mundur powinni służyć i chronić, a nie rabować i bić. Stało się to dzięki bezczynności rosyjskich organów ścigania, komendantury i dowództwa Floty Czarnomorskiej FR. Potwierdzanie swojej wartości poprzez niszczenie to zwyczaj barbarzyńców, a przejawy tego w zachowaniu ludzi trzeciego tysiąclecia świadczą o niedorozwinięciu lub o nieskończonej podłości. W obu przypadkach swoje słowo powinien był powiedzieć sąd, który nigdy się nie odbędzie. Pracując nad artykułem, nie zamierzaliśmy rzucać kamieniami w stronę Floty Czarnomorskiej. Ale tutaj wszystko jest jasne nawet dla dziecka — „przyjaźń przyjaźnią, a tytoń osobno”. Po co więc na terytorium Ukrainy terrorystyczne obce wojsko, które nigdy nie będzie obrońcą zniewolonego narodu? Na podstawie materiałów adwokata O. KRASOWSKIEGO przygotował specjalny korespondent „SP” Wołodymyr PROCENKO donieśli, że wydanie takiej monety będzie przypadać na 15. rocznicę Niepodległości Ukrainy. Pewną rolę odegrała w tym moja książka „Wieczność Iwana Bohuna” i usilne prośby. Wreszcie doczekałam się święta: Iwan Bohun na monecie błysnął przed światem jako zwiastun zwycięstwa, prawdy w naszej historii — symbol najwyższego patriotyzmu. A ja marzę, jak pomnik Iwana Bohuna rozbłyśnie przed światem sławą przez wszystkie wieki upokorzeń — i to już na wieki! Przecież właśnie teraz potrzebujemy narodowych bohaterów: Narodowego Geniusza — Tarasa Szewczenki, olbrzyma Ducha — Iwana Bohuna! Bohunie, przez Boga zesłany w tym czasie, Gdy w zagrożeniu znów twoje Państwo, Które nie raz od wrogaś ocalił, legendzie wierności, bądź przykładem dla nas, Hartuj, jednocz, uskrzydlaj i świeć, Bądź pochodnią — kieruj do celu, Prowadź, Bohunie, cześć tobie i chwała!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

LISTY Z SEWASTOPOLA

List siódmy CZY OBCE WOJSKO MOŻE BYĆ OBROŃCĄ UPOŚLEDZONEGO NARODU? Czasami wydaje się, że na Ukrainie nie ma władzy — czyjąś złą wolą została ona oddana na zatracenie. Ból niesprawiedliwości, zniewagi i krzywdy zastygł w ludzkich sercach. Można zrozumieć, kiedy obrabowani, oszukani i skrzywdzeni ludzie dokonują samosądu na krzywdzicielach. Ale niektóre wydarzenia w Sewastopolu, związane z pobytem Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, zawierają straszne i krwawe karty, w których triumfuje przemoc wobec pokojowych obywateli Ukrainy. Dziwimy się bezczelności działań kolonizatorów, którą można wyjaśnić tylko językiem wyroków sądowych. Próżno czekać, że ci ludzie opuszczą terytorium Ukrainy. To się nie stanie, bo okupant nigdy dobrowolnie nie odchodzi z zagrabionej ziemi. Ukraińscy politycy udają, że nie zauważają tej imperialnej gry Rosji, mając nadzieję, że sytuacja jakoś sama się ureguluje. Przezwyciężyć ten imperialny syndrom może przede wszystkim naród Ukrainy. Do tego potrzebna jest determinacja polityków, a także zrozumienie sytuacji i stanowczość postawy ukraińskiego społeczeństwa. Próżno mówić o kulturze „obrońców sąsiedniego państwa”, którzy po barbarzyńsku apelują do naszych współobywateli, a ich dowództwo tuszuje te wybryki. Fakt brutalnego chuligaństwa wojskowych floty Federacji Rosyjskiej miał miejsce w Sewastopolu 25 grudnia 2005 roku. Około godziny 16-ej na przystanku autobusowym przy budynku nr 15 przy ul. Kurczatowa sześciu marynarzy Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej żądało pieniędzy od nieletnich Ukraińców Ołeksandra B., Antona Cz., Petra K. i Ołeksija P., po czym wszczęli bójkę, zadając im obrażenia ciała. Materiały dochodzeniowe zawierają wystarczająco dużo faktów charakteryzujących znamiona przestępstwa, dlatego postanowieniem śledczego Nachimowskiego Rejonowego Oddziału Zarządu MSW Ukrainy w m. Sewastopolu wszczęto sprawę karną. W sprawie karnej zaznaczono, że 25 grudnia 2005 roku sześć osób, ubranych w mundury marynarzy Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, wysiadło z marszrutki nr 46 w stanie nietrzeźwym. Zobaczywszy nieletnich sewastopolczyków, marynarze zaszli za przystanek autobusowy, a jeden z nich podszedł do chłopców i wszystkich zawołał za przystanek. Wojskowi zaczęli żądać od chłopców pieniędzy na alkohol i telefonów komórkowych, a kiedy ci odmówili, powalili nastolatków na ziemię, bili nogami po twarzy i głowie oraz zabierali pieniądze i telefony komórkowe. Obok przechodził obywatel D., który wstawił się za chłopcami, ale jego również brutalnie pobiło trzech marynarzy. Mężczyzna zdołał się wyrwać i pobiegł wezwać milicję. Kiedy wrócił, przestępcy zniknęli, a na ziemi leżeli nieprzytomni nastolatkowie. Jewhenija LESZCZUK, poetka, członkini NSPU, laureatka nagrody im. W. Stusa, Międzynarodowej Nagrody Pokoju, przewodnicząca Fundacji Społecznej „Bohun” Jeszcze w dzieciństwie w mojej duszy rozbłysła Ukraina, jej bohaterowie narodowi. Tak, jeszcze z dzieciństwa — Beresteczko, Iwan Bohun, bohaterowie UPA… Wierzyłam w ludzi i miałam nadzieję, że pomogą w sprawie uczczenia najwybitniejszego bohatera Ukrainy — Iwana Bohuna. Z trudnościami otwarto fundację charytatywną „Bohun” — z nadzieją na ogólnonarodowe datki. Ale to się nie spełniło. Napisałam setki listów z prośbami do różnych instancji państwowych, biznesowych, prywatnych. Odpowiedzi w większości były negatywne, często w ogóle mi nie odpowiadano. Niektórzy pisali: „Niech państwo się tym zajmuje”. Wszystko to przygnębiało. Z trudnościami wydano poetycko-fotoalbum „Wieczność Iwana Bohuna”, kalendarze, komplety pocztówek-broszur. Wszystko to rozesłano po całej Ukrainie z prośbą o wsparcie w budowie pomnika Iwana Bohuna. Odzew był pozytywny, zwłaszcza w odniesieniu do książki, podkreślano, że ona Jak zeznała siostra jednego z poszkodowanych, Tetiana Kowalenko, która natychmiast przyjechała na miejsce zdarzenia, poraził ją widok pobojowiska. Jej brat Petro leżał w deszczu nieprzytomny, cały we krwi, brudny, miał wybite zęby, porwane wargi, a na twarzy liczne skaleczenia i sińce. Później nie rozumiał, co się z nim stało. Funkcjonariusze milicji na miejsce zdarzenia nie przybyli. Medycy pogotowia udzielili poszkodowanym niezbędnej pomocy. Później ojciec Petra, Anatolij Kowalenko, dowiedziawszy się o bójce, pobiegł na przystanek, aby znaleźć przestępców. Tam ich już nie było. Wtedy pospieszył na 14. przystań, aby wezwać kierownictwo jednostek wojskowych w celu ustalenia tożsamości i pociągnięcia winnych do odpowiedzialności. Przy punkcie kontrolno-przepustowym zobaczył sześciu marynarzy ubranych w mundury Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, którzy głośno rozmawiali i byli niezwykle pobudzeni. Anatolij zapytał, czy to nie oni byli uczestnikami bójki na przystanku. Marynarze odpowiedzieli: „My” i pobiegli w stronę Anatolija, grożąc mu. Zrozumiawszy, że ich zamiary są wrogie, mężczyzna pobiegł do punktu kontrolno-przepustowego, krzycząc: „Dniuralny! Dyżurny!”. Anatolij wyraźnie widział w budce punktu kontrolnego dyżurnego. Dogoniwszy Anatolija, marynarze bili go rękami i nogami, ściągnęli wierzchnią odzież, porwali spodnie i koszulę, wyciągnęli z kieszeni pieniądze i dokumenty. Anatolij wołał dyżurnego o pomoc, a marynarze jeszcze brutalniej bili go nogami, a kiedy stracił przytomność, wrzucili go do lodowatej wody zatoki. A. Kowalenko odzyskał przytomność i ledwo żywy wydostał się na brzeg. Badanie sądowo-lekarskie wykazało u poszkodowanego złamane żebro, mnóstwo sińców i szarpanych ran na ciele, obrzęki pod oczami, prawe oko było zalane surowicą. Wszystko to działo się dziesięć metrów od punktu kontrolno-przepustowego jednostki wojskowej Federacji Rosyjskiej. Żaden z wojskowych nie przerwał tego bestialstwa. Sąsiad Anatolija, Fedir T., wojskowy Federacji Rosyjskiej, znalazł Kowalenkę nieprzytomnego przy punkcie kontrolno-przepustowym. Prosił dyżurnego o wezwanie pogotowia, ale bezskutecznie. Kiedy poszkodowany na krótki czas odzyskał przytomność, Fedir doprowadził go do domu. W tym czasie w domu lekarze pogotowia udzielali pomocy synowi, a potem pomogli także ojcu. Poszukując męża, Iryna Kowalenko spotkała na przystanku patrol wojskowy z czerwonymi opaskami i poprosiła o zatrzymanie przestępców. Wojskowi odmówili pomocy i poinformowali, że spotykali marynarzy z Ukrainy i Rosji. O tym, co się stało, wiedzieli: minister obrony Ukrainy, minister obrony Federacji Rosyjskiej, dowódca Floty Czarnomorskiej FR w Sewastopolu i jego pomocnik, prokuratorzy generalni Ukrainy i Federacji Rosyjskiej, prokuratorzy wojskowi Ukrainy i Federacji Rosyjskiej, prokurator miasta Sewastopola, komendant wojskowy Floty Czarnomorskiej FR w mieście Sewastopolu, dowódcy rosyjskich jednostek wojskowych. Sprawy karne były „pod kontrolą” naczelnika Zarządu MSW Ukrainy w mieście Sewastopolu. Wykonanie poszczególnych poleceń wzięła pod kontrolę Główna Prokuratura Wojskowa Federacji Rosyjskiej. Listy wysyłano nawet do Prezydentów Ukrainy i Rosji. Jednak wszyscy wojskowi Floty Czarnomorskiej FR na przesłuchaniach mówili prawie to samo. Protokoły ich przesłuchań nie uzupełniają się, a powtarzają jeden drugi. 2 maja 2006 roku Prokuratura Rejonu Nachimowskiego w swoim liście poinformowała poszkodowanego Kowalenkę: śledztwo ustaliło tożsamość obywateli Federacji Rosyjskiej, którzy dokonali przestępstwa, a prokuratura wydała wskazówkę o przygotowaniu odpowiedniego wniosku o międzynarodową pomoc prawną. W tamtym czasie od dnia popełnienia przestępstwa minęło pięć miesięcy. A prokuratura dowiedziała się tylko o tym, że dochodzenia w sprawach przestępstw popełnionych na terytorium Ukrainy przez obywateli innych państw mają swoją, ustaloną umowami międzynarodowymi i protokołami, procedurę. Przede wszystkim jest to Konwencja Mińska „O pomocy prawnej i stosunkach prawnych w sprawach cywilnych, rodzinnych i karnych”, umowa „O współpracy państw-uczestników Wspólnoty Niepodległych Państw”... [tekst ucięty] ...granitowego kamieniołomu Wołodymyra Wernera przygotować cztery tablice pamiątkowe z portretem Iwana Bohuna i fragmentami moich wierszy. W tym niełatwym czasie podajemy je jako wzywające hasła do jedności w walce o prawdziwą Ukrainę. I w tej napiętej atmosferze niepowodzeń, nadziei, konfrontacji nagle zdarza się cud — wraca do nas Bohun w srebrze. Narodowy Bank Ukrainy wydał srebrną monetę z portretem Iwana Bohuna. Wyrażam wielkie podziękowanie dyrektorowi Narodowego Banku Ukrainy — p. Wołodymyrowi Stelmachowi, kierownikowi działu numizmatyki Tamarze Łoszmanowej, artystom, rzeźbiarzom oraz wszystkim, którzy brali udział w tworzeniu monety. Monetę wykonano ze srebra najwyższej próby 925, średnica — 38 mm, koszt około 200 hrywien. Ale i do tego sukcesu prowadziła skomplikowana i długa droga. Jeszcze w 2002 r., kiedy po raz pierwszy zwracałam się do dyrekcji Banku Narodowego Ukrainy, odpowiedziano mi, że wydawanie monet z wizerunkami bohaterów epoki kozackiej zostało zakończone. Dopiero w 2005 r. powi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Srebrny pomnik legendarnemu Iwanowi Bohunowi

ma istotne znaczenie dla kształtowania świadomości narodowej, utwierdzania prawdy w naszej historii, dla pomarańczowego zrywu… Jednak z pomnikiem nie wyszło. Na moją propozycję Wydawnictwo „Marka Ukrainy” wydało znaczki pocztowe i koperty z portretem Iwana Bohuna. Marzę o tym, by jeden z okrętów Floty Czarnomorskiej nazwano imieniem Iwana Bohuna. A sprawa pomnika nie rusza z miejsca. Widzę, że nie zdążam, mój czas ucieka — dlatego, przekazawszy albumy „Wieczność Iwana Bohuna” i zebrawszy w Funduszu skromne środki, postanowiłam, z pomocą kierownika Korosti-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

komputerowo-technologicznego, prawoznawczego oraz informacyjno-analitycznego. Charakterystyka edukacyjno-kwalifikacyjna przygotowania dokumentoznawców i analityków informacji przewiduje, że przyszły specjalista będzie w stanie opracować, wdrożyć i zapewnić funkcjonowanie jednolitego w organizacji procesu technologicznego dokumentowania oraz pracy z informacją dokumentalną w oparciu o wykorzystanie nowoczesnych technologii zautomatyzowanych (sporządzanie, przetwarzanie i redagowanie dokumentów, rejestracja, ewidencja obiegu, kontrola wykonania, praca informacyjno-referencyjna, przechowywanie itd.). Może on również brać udział w stawianiu zadań projektowania, eksploatacji i doskonalenia najnowszych technologii informacyjnych, które opierają się na zastosowaniu techniki komputerowej, projektowaniu i aktualizacji baz oraz banków danych. Perspektywy rozwoju branży dokumentoznawstwa i działalności informacyjnej są dziś określane przez optymalne połączenie kompleksu wiedzy fachowej, umiejętności, nawyków oraz wysokiej mobilności zawodowej specjalistów. Decydujące znaczenie powinny mieć tutaj kultura zarządzania, inicjatywa, kreatywność oraz aktywność personelu, gdyż znaczną część wiedzy zawodowej specjaliści zdobywają podczas pracy. Gwarancją przyszłości sfery działalności dokumentacyjno-informacyjnej powinno być racjonalne współzależność możliwości zdobycia specjalistycznego wykształcenia oraz podnoszenia kwalifikacji specjalistów. Kwestie podnoszenia kwalifikacji pracowników w służbach kancelaryjnych powinny być rozwiązywane poprzez organizację odpowiednich kursów, szkoleń, seminariów informacyjno-konsultacyjnych oraz naukowo-praktycznych. Kursy podnoszenia kwalifikacji dla pracowników kancelarii i wydziałów ogólnych swoich podległych przedsiębiorstw powinny regularnie prowadzić resorty i ministerstwa kraju.czas jesteśmy gotowi odczuwać wpływ Ukrainy, ale w tym celu musimy najpierw stworzyć platformę”. Poruszając kwestię rozbieżności w poglądach na naukę, które istnieją między Ukrainą a UE, prelegent zaznaczył w szczególności: „Nauki nie należy rozpatrywać jedynie z tak zwanych interesów naukowych… Powinna ona zawierać komponent innowacyjny. W tym celu nauka musi współpracować z przemysłem”. Przebieg dyskusji ukazał kilka ważnych momentów. Czy nie najważniejszym spośród nich okazało się pragnienie skutecznych naukowców i zespołów naukowych, aby poprzez mechanizmy małej i średniej przedsiębiorczości zintegrować się ze światowym procesem innowacyjnym. Tę samą tendencję zaobserwowali również eksperci ds. zarządzania nauką, którzy przybyli na konferencję z miast — ośrodków naukowych Ukrainy, przede wszystkim po informacje od pierwszych znanych osób oraz w celu wymiany doświadczeń z działalności. Można więc z pewnością wyciągnąć wniosek, że Ukraina posiada utalentowanych naukowców, pierwszych menedżerów nauki, ekspertów, którzy dążą do samodzielnego występowania jako partnerzy w międzynarodowych procesach innowacyjnych, nie pokładając przesadnych nadziei w skutecznym pośrednictwie ukraińskich struktur państwowych, na których aktywną pomoc liczyli na próżno przez wszystkie poprzednie lata. To z kolei pokazało, że na Ukrainie formuje się niezależny rynek innowacji naukowych, którego sukces w znacznym stopniu będzie zależał od stałego dopływu cennych informacji w trybie operacyjnym „dzisiaj na dzisiaj”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

POGLĄD

Jurij PALECHA, doktor filozofii, prorektor Uniwersytetu Europejskiego, Ołeksandr ŁOZOWYCKYJ, kandydat nauk politycznych, docent katedry dokumentoznawstwa i działalności informacyjnej Uniwersytetu Europejskiego. Służba kancelaryjna jako rdzeń organizacji, który odzwierciedla i zabezpiecza jej działalność, musi dziś być potężnym narzędziem, które poprzez procesy zarządzania dokumentacją może ukierunkowywać wszystkie inne działy oraz poszczególnych wykonawców na wspólne cele, mobilizować inicjatywę pracowników, kształtując w nich poczucie jedności i oddania swojemu przedsiębiorstwu, poprawiać procesy komunikacji biznesowej oraz korygować zachowania organizacyjne wszystkich jego członków. W nowoczesnych instytucjach kancelaria staje się wysokotechnologicznym procesem produkcyjnym, systemem organizacyjnego, informacyjnego, analitycznego, prawnego, retrospektywnego i prognostycznego zabezpieczenia jej funkcjonowania, dokumentowania informacji zarządczej oraz organizacji obiegu dokumentów służbowych, w tym także elektronicznych. Obiektywnie wyodrębnia się ona w wysokopłatny rodzaj działalności zawodowej, otrzymuje odpowiednią oprawę technologiczną i organizacyjną oraz wymaga znacznego zasobu wiedzy. Głównym celem służby kancelaryjnej jest doskonałe dokumentacyjne zabezpieczenie zarządzania, wysokiej jakości świadczenie usług dokumentacyjno-informacyjnych, terminowe przetwarzanie i przekazywanie na różne szczeble zarządzania informacji ważnych dla podejmowania decyzji zarządczych. Jednocześnie znaczenie wysokiej jakości organizacji informacyjno-dokumentacyjnego zabezpieczenia zarządzania w szeregu przedsiębiorstw i instytucji kraju jest niedoceniane. Sprawami kancelaryjnymi zajmują się pracownicy o niskim poziomie kwalifikacji, przypadkowo lub z pewnych przyczyn zmuszeni do pracy w tych służbach. Niekiedy kancelarie pełnią drugoplanową rolę w aparacie zarządzania, wykonując czysto techniczne funkcje. Twórcza i logicznie spójna praca z dokumentami zdaje się rozmywać w działalności aparatu zarządzania. Kancelarią zajmują się niby wszyscy, ale wykonują tę pracę przeważnie niechlujnie i ze znacznymi stratami czasu. Nawet wysoko wykwalifikowani pracownicy, którzy zdobyli systemowe wyższe wykształcenie i są powołani w istocie do rozwiązywania kwestii zarządzania produkcją, tracą jedną trzecią swojego czasu pracy na pracę z dokumentami, do tego nisko płatną. Doborem informacji, przetwarzaniem i sporządzaniem dokumentów powinien obecnie zajmować się nie specjalista z danej branży, który podejmuje ważne decyzje zarządcze, lecz specjalnie przygotowany do tego inny fachowiec — dokumentoznawca, analityk informacji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

NAGLA POTRZEBA ANALIZ INFORMACYJNYCH

Problemy poruszone przez „Słowo Proświty” w artykułach „Zasób intelektualny a władza” (nr 32, 2007) oraz „Jak wywalczyć Ukrainie politykę zawodową?” (nr 40, 2007) okazały się niezwykle aktualne dla społeczeństwa ukraińskiego. Dlatego kontynuujemy rozważania nad tą ważną problematyką. Współczesny poziom menedżmentu charakteryzuje się tym, że podejmowanie decyzji jako główne zadanie zarządzania realizuje się w warunkach pełnej lub częściowej niepewności, aktywnego, dość często agresywnego przeciwdziałania stron konkurencyjnych. W tych warunkach służby kancelaryjne powinny mieć za zadanie nie tylko i nie tyle tworzenie dokumentacji oraz zapewnienie jej obiegu, lecz przede wszystkim kwestię informacyjnego wsparcia wszystkich decyzji zarządczych na podstawie doskonałej organizacji ich obsługi dokumentacyjnej. Pilną stała się kwestia zasadniczej zmiany roli i miejsca służb rejestracji dokumentów (diłoworstwa) w aparacie zarządzania. We współczesnej instytucji należy utworzyć, poprzez połączenie funkcji kancelarii, sekretariatu i centrum informacyjnego, jeden wspólny wydział informacyjno-dokumentacyjnej obsługi i podporządkować go pierwszemu kierownikowi. Ten wydział, wyposażony w najnowsze środki komputerowej i innej wielofunkcyjnej techniki organizacyjnej, musi pełnić główną funkcję obsługową zarządzania — doskonałą obsługę dokumentowo-informacyjną podejmowania decyzji zarządczych. Wtedy od takiego wydziału będzie można wymagać za niepełność informacji lub nadmiar dokumentów, za jakość opracowania danych i wykonanie postawionych zadań w ustalonym terminie. Utworzenie wyspecjalizowanego wydziału informacyjno-dokumentacyjnego zabezpieczenia pozwoli zmniejszyć liczebność aparatu zarządzania i zlikwidować zbędne stanowiska. Zakres obowiązków jego wiodących pracowników — dokumentoznawców, analityków informacji i systemotechników — będzie dość znaczny i wielostronny. Ich główne obowiązki funkcjonalne to — wraz z podstawowymi specjalistami aparatu kierowniczego — aktywny udział w monitorowaniu istotnych informacji, opracowywaniu skutecznych decyzji zarządczych, prowadzeniu kontroli i sprawdzaniu zadań oraz zarządzeń wyższego kierownictwa. W tym celu muszą umieć pracować ze wszystkimi rodzajami informacji dokumentowej, znać specyfikę zautomatyzowanych systemów rejestracji i obiegu dokumentów, najnowsze środki techniki biurowej, specyfikę unifikacji oraz standaryzacji branżowej w sferze dokumentowo-informacyjnej. Podstawy kształcenia takich specjalistów położyła już w latach 60. ubiegłego wieku katedra radzieckiego diłoworstwa Moskiewskiego Państwowego Instytutu Historyczno-Archiwalnego pod kierownictwem profesora K. H. Mityjewa. Specjalność kształcenia „Dokumentoznawstwo i działalność informacyjna” wprowadzono wyłącznie na Ukrainie. W Federacji Rosyjskiej jej odpowiednikiem jest specjalność „Dokumentoznawstwo i dokumentacyjne zabezpieczenie zarządzania”, a w Stanach Zjednoczonych nauczanie kursu dyscyplin z działalności informacyjnej zintegrowano z bibliotekoznawstwem. Popularność kształcenia specjalistów w zakresie „Dokumentoznawstwo i działalność informacyjna” na Ukrainie nieustannie rośnie jako reakcja na procesy, które zaszły w sferze społeczno-komunikacyjnej kraju: aktywny rozwój systemów łączności, telekomunikacji, tworzenie informacyjnej przestrzeni systemowo-sieciowej. W ciągu ostatnich trzech lat tę specjalność otwarto w ponad dwudziestu wyższych uczelniach oraz na ich wydziałach zamiejscowych uniwersytetów w Ługańsku, Łucku, Mikołajowie, Odessie, Równem i Czerkasach. Kształcenie specjalistów z tego kierunku jako pierwszy na Ukrainie rozpoczął w 1995 roku wydział bibliotekoznawstwa i informatyki Charkowskiej Państwowej Akademii Kultury (ChDAK) na bazie utworzonej w strukturze wydziału katedry dokumentoznawstwa oraz Iwano-Frankiwski Narodowy Uniwersytet Techniczny Ropy i Gazu. Obecnie w Kijowie rozwijają go trzy państwowe i dwie prywatne wyższe uczelnie: Kijowski Narodowy Uniwersytet Kultury i Sztuki (KNUKiM), Państwowa Akademia Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki (DAKKKiM), Narodowy Uniwersytet Lotniczy (NAU), Międzynarodowy Uniwersytet Rozwoju Człowieka „Ukraina” oraz Uniwersytet Europejski (EU). Kształcenie dokumentoznawców prowadzi się zgodnie z podstawowymi kierunkami ich przyszłej działalności: zarządczym, dokumentoznawczym, humanistyczno-lingwistycznym,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

DOBRA NAUKA DAJE DOBRĄ STRATEGIĘ

Taras KIŃKO, laureat nagrody im. Iwana Franki. Międzynarodowa konferencja „Ukraina a współczesne tendencje rozwoju innowacyjnego Unii Europejskiej” potwierdziła pojawienie się na Ukrainie znaczącego ośrodka wpływu informacyjnego na kształtowanie pozarządowego, niezależnego, wolnego rynku innowacyjnych idei. Ton konferencji nadało wystąpienie autorytetu w Unii Europejskiej, specjalisty ds. innowacji Daniela Decoutère’a. Z głównymi tezami jego wystąpienia warto zapoznać czytelników „Słowa Proświty”. Daniel Decoutère ujawnił w swoim referacie dodatkowe możliwości dla Ukrainy i Europy w połączeniu ich potencjałów, które często umykają uwadze. Zainteresowanie Ukrainą jest znaczne. Wyjaśnia się ono jej unikalnymi możliwościami i nie ogranicza się do ram formalnego członkostwa w UE. Co więcej, realne procesy integracyjne mogą wyprzedzać formalne, poruszając się w przełomowych sferach. W tym celu wystarczy wykorzystywać mechanizmy regulacyjne w samych krajach i poza ich granicami, jeśli na równi efektywnie wykorzystywać zarówno międzyrządowe, jak i społeczne mechanizmy, jeśli umiejętnie koordynować ich połączenie i współdziałanie. Zaznaczając, że nie ma sprzeczności w stanowiskach Ukrainy i UE, prelegent skonstatował, że nasze zamiary i działania są rozproszone, musimy się skonsolidować. Na początek należy pokonać bariery polityczne i formalne, bariery między państwowymi a prywatnymi naukowymi placówkami edukacyjnymi a nauką. „Nauka nie istnieje w izolacji — przypomniał. — Stworzenie wolnego rynku naukowego bez barier między krajami, uczonymi, dyscyplinami, programami — to nasz główny cel. A do tego potrzeba dokładnie wiedzieć, jak właśnie chcielibyście skorzystać z istniejących możliwości we własnym interesie”. Demonstracja stanu spraw z innowacjami w samej UE przedmiotowo wskazała na więcej niż tylko potencjalne możliwości partnerstwa w nauce i technologiach. UE niepokoi możliwość pojawienia się liderów gospodarczych, którzy zwiększają inwestycje w innowacje, rzucając wyzwanie Europie. Szuka ona przeciwwag i nowych sfer zastosowań. W szczególności także na Ukrainie. Istnieje zagrożenie, że w ciągu bieżącego roku Chiny mogą zrównać się z UE pod względem poziomu finansowania nauki. A Japonia już inwestuje w naukę 3,9% dochodu narodowego… Każdą współpracę, zdaniem Decoutère’a, warto byłoby rozpatrywać z pozycji dwóch równorzędnych priorytetów — gospodarki i środowiska: „Nie należy zapominać o bezpośrednim związku gospodarki z zagrożeniami dla środowiska i zmianami klimatu. To ważny moment polityki międzynarodowej. Proces z Kioto to podział odpowiedzialności. Gdybyśmy oparli strategię rozwoju gospodarczego na nauce, to mielibyśmy i dobry rezultat: dobra nauka daje i dobrą strategię… Ważne jest, aby brać pod uwagę burzliwą integrację technologii w nasze codzienne życie i problemy, które to stwarza. Jeśli chodzi o naszą konkurencyjność, to musimy wiedzieć, czego oczekiwać za pięć lat. Opracowujemy aspekt etyczny, ponieważ działalność nauki jest ograniczona etyką”. Współpraca musi rozwijać się według określonego algorytmu. Ci ukraińscy partnerzy, od których będzie wychodzić propozycja, powinni uwzględniać właśnie aspekt innowacyjny. „Potrzebujemy nie po prostu dobrej nauki. Potrzebujemy właśnie nowej nauki! — podkreślił Decoutère. — Nie opowiadajcie, że to ciekawe! Nas interesuje, jaki to będzie miało wynik. Trzeba przekonywać, jaki wpływ będzie miało osiągnięcie. Trzeba, aby wszyscy partnerzy byli pewni, z kim współpracują, trzeba, aby wszyscy oni wiedzieli i mieli swój budżet oraz mogli go potwierdzić. To te główne kryteria, według których będzie przeprowadzana ocena propozycji projektowych. Jednocze-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

WEJŚĆ DO WSPÓLNOTY EUROPEJSKIEJ

Wiktor BARANOW, poeta, tłumacz, m. Kijów Ukraińsko-mołdawskie i ukraińsko-rumuńskie związki literackie w ciągu ostatniej dekady stały się niepokojąco chłodne. Przyczyn jest wiele. Przede wszystkim zniszczono system wydawania książek, w którym znaczny udział miała literatura przekładowa. Odeszli na zawsze tacy „produktywni” tłumacze autorów rumuńskich i mołdawskich, jak Andrij M’jastkiwski, Mychajło Tkacz, Mykoła Czyszczewyj, Wołodymyr P’janow, Stanisław Siemczyński. Wraz ze śmiercią tego ostatniego, profesora Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, przestał działać na tej uczelni być może jedyny na Ukrainie specjalistyczny kurs moldorumunistyki, który w różnych latach przygotował cały szereg wspaniałych tłumaczy. W konsekwencji młodych kadr po prostu „nie przybyło”. Zatem jeśli wspominać, co u nas ukazało się z literatur bliskich południowo-zachodnich sąsiadów, można wymienić jedynie wydania wybranych wierszy T. Arghezi sprzed dwudziestu lat, zbiór prozy M. Eminescu „Zwątpiony duch”, bajki Iona Creangă, powieść O. Marinata „Posłańcy”, antologię współczesnej poezji mołdawskiej, zbiór wierszy dla dzieci G. Viereu i jeszcze coś. Dziś w tej dziedzinie sprawy puszczono na samopływ; innymi słowy — pozostawiono je inicjatywie poszczególnych literatów. We Czerniowcach Witalij Kołodij wydał nowy przekład poematu „Lucifer” nieśmiertelnego Eminescu oraz dwie-trzy książki dwujęzyczne współczesnych rumuńskich poetów. Iwan Drach przedstawił w „Wseswicie” Nikitę Stănescu, a ja tamże — Angela Dumbrăveanu. W czasopiśmie „Kijów” opublikowano krótkie nowele Gheorghe Meniuka (Mołdawia) i Fenușa Neagu (Rumunia). Lecz nowa, potężna fala w obu literaturach, która powstała ostatnio, u nas praktycznie nie jest znana. Jeszcze bardziej przygnębiająco wygląda prezentacja naszej literatury za Dniestrem i Prutem. Jeszcze za życia wielkiego przyjaciela i propagatora Ukrainy Iona Gheorghiu w Kiszyniowie wydano „Kobzarza” Szewczenki, „Tajemną wieczerzę” Hryhorija Tiutiunnyka, „Fet-Frumos i Kotyhoroszko” A. M’jastkiwskiego. Lecz Gheorghiu umarł i sprawa zamarła. W Rumunii, o ile mi wiadomo, ostatnim zauważalnym wydarzeniem naszych wzajemnych związków stało się wydanie antologii poezji „80 ukraińskich słowików” w przekładach Stepana Tkaczuka (niestety, również już nieżyjącego). Oczywiście taki stan rzeczy nie da się nazwać normalnym. Gdzie wyjście? Jedną z możliwych opcji właśnie proponuje Międzynarodowe Stowarzyszenie „Słowo bez granic”, utworzone z inicjatywy Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Już w przyszłym roku w Polsce ukaże się zbiorowy tom ukraińskich poetów i odbędzie się festiwal naszego słowa. Tradycyjny festiwal poezji w Macedonii w 2008 roku odbędzie się pod znakiem Ukrainy. Oczywiście istnieje pilna potrzeba rozszerzenia zakresu działalności wydawnictwa „Etnos”, które wydaje literaturę mniejszości narodowych Ukrainy, i udzielenia mu wsparcia państwowego na wydawanie utworów literatury zagranicznej. I oczywiście musimy domagać się przywrócenia praktyki wymiany studentów przynajmniej z najbliższą zagranicą. Inaczej literatura ukraińska nadal pozostawać będzie tabula rasa dla świata czytelników. A przecież ze wszystkich trybun ogłaszamy wejście do „europejskiego domu”! Jeśli państwowi przywódcy rzeczywiście tego pragną, muszą zatroszczyć się także o słowo artystyczne: u nas jest ono i utalentowane, i silne, i prestiżowe. Jeśli wypełnimy Statut Stowarzyszenia „Słowo bez granic” realną treścią — sprawa ruszy, przynajmniej ja w to wierzę bezwarunkowo. ...zastępca. Przewodniczący i jego zastępca organizują pracę tego kolegialnego organu, zwołują posiedzenia, podpisują protokoły decyzji Komitetu. Pracę kancelaryjną prowadzi sekretarz Komitetu. Komitet jest zobowiązany w ciągu każdego roku systematycznie i starannie śledzić najbardziej zauważalne zjawiska krajowego procesu literackiego (w razie potrzeby z udziałem ekspertów), przyjmować do rozpatrzenia utalentowane utwory, analizować je i formułować wyważone, fachowe wnioski. Wyłonienie laureatów odbywa się po dyskusji, w jednej turze, w tajnym głosowaniu. Posiedzenie Komitetu uznaje się za ważne przy obecności dwóch trzecich jego członków. Laureatem nagrody zostaje pisarz, który otrzymał największą liczbę głosów podczas głosowania. Członek Komitetu ma również prawo ubiegać się o tę nagrodę, lecz w takim przypadku zawiesza swoją pracę w Komitecie w przeddzień wyłonienia nominowanych i aż do ogłoszenia laureata roku. Obiektywizm, wyjątkowa uczciwość i fachowość członków Komitetu muszą zapewnić nowo utworzonej nagrodzie najwyższy prestiż w kręgach literackich i artystycznych oraz wśród społeczności kulturalnej Ukrainy. Skład Komitetu: 1. Anatolij Dimarow, 2. Leonid Tałałaj, 3. Wołodymyr Jaworiwski, 4. Wołodymyr Bazylewski, 5. Anatolij Kyczynski, 6. Dmytro Kremiń, 7. Oleś Uljanienko, 8. Ljubow Hołota, 9. Mychajło Byrynych, 10. Wołodymyr Pancenko, 11. Natalija Kot (menedżer fundacji), 12. Halina Tarasiuk, 13. Wasyl Szkliar (p.o. przewodniczącego Komitetu).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

DLA LEPSZEGO ZROZUMIENIA

Jurij ZAWHORODNIJ, poeta, tłumacz, m. Kijów Łotewski poeta Imants Ziedonis rozpoczął jeden ze swoich wierszy tak: „Nie mogę samotnie iść do tego domu i pytać o drogę”. Rzeczywiście, dziś trudno być pustelnikiem-anachoretą, nawet supergenialnym… Obecnie istnieje wiele różnych międzynarodowych organizacji literackich, nieustannie odbywają się rozmaite spotkania, na których wymieniają się literackimi arcydziełami pisarze z całego świata. Ja co roku bywam na dwóch-trzech takich zebraniach poza granicami Ukrainy. Na poetyckim festiwalu w polskich Sudetach „Poeci bez granic”, brzmiącym podobnie do nas nazwą, regularnie zapraszani są Niemcy, Czesi, Ukraińcy. Na biennale poezji w belgijskim Liège zbierają się poeci z kilkudziesięciu krajów. Z każdej strony wciąż gromadzi literatów Belgrad. Co roku w innym formacie odbywają się Dni Poezji w Rydze — stolicy Łotwy. Okresowo organizowane są „okrągłe stoły” poetów Europy. W łotewskim mieście Wentspils przez kilka lat gości przyjezdnych z różnych krajów Międzynarodowy Dom Pisarzy i Tłumaczy — dopiero co stamtąd wrócił do Kijowa nasz kolega Ołeksandr Irwanec. Tam przygotował do wydania nową książkę. Jest jednak wielkie „ale” — niemal wszystkie te imprezy mają indywidualny charakter, to znaczy biorą w nich udział nie organizacje pisarskie, lecz literaci z różnych krajów. Moim zdaniem nie jest to coś negatywnego, jednak trzeba mieć równocześnie coś innego — właśnie to, dla czego zebraliśmy się w Kijowie. Wspólnota organizacji, związków i grup pisarskich powinna być koordynatorem organizacji międzynarodowych kontaktów nie tylko do komunikowania się poszczególnych talentów, ponieważ istnieją szersze problemy — warto rozwijać kontakty na wyższym poziomie. Nie warto agitować obecnych za przyjaźnią między narodami, bo przecież zebraliśmy się właśnie dla niej. Dlatego przedstawię kilka propozycji. W warunkach procesów globalizacyjnych trzeba walczyć o zachowanie naszej jaskrawej różnorodności. Poznawać się nawzajem nie poprzez krótkie noty biograficzne w języku angielskim, lecz poprzez bezpośrednie przekłady z języka oryginału. W tym celu trzeba przywrócić praktykę kształcenia młodych tłumaczy literatury pięknej na uniwersytetach narodowych. Państwo, które szanuje siebie, powinno za własne pieniądze zapraszać do siebie na studia perspektywicznych początkujących literatów. Wyłonić i delegować takich na studia mogą właśnie organizacje pisarskie. Może to być również tworzenie całych grup studentów z różnych krajów oraz wymiana między uniwersytetami pojedynczych studentów. Ale nie z każdego studenta „wyrośnie” sprawny tłumacz. Kiedyś, około dwadzieścia lat temu, na Uniwersytecie Łotewskim sformowano grupę studentów — pochodzących ze wszystkich ówczesnych republik Związku Radzieckiego, lecz z trzech wysłanników Ukrainy tylko jeden ukończył studia do końca i dziś zawodowo tłumaczy literaturę piękną. To Jurko Sadłowski — jest obecny na naszym zebraniu jako członek zarządu Związku Pisarzy Łotwy. Nowo powstałe stowarzyszenie powinno mieć status pozapolityczny, lecz nie może obojętnie przyglądać się uciskowi wolności słowa, przekonań, poszukiwań twórczych organizacji pisarskich i poszczególnych literatów. Jego głos musi być znaczący, skuteczny, uczciwy. I już dziś wyrażamy solidarność z pisarzami Białorusi i Gruzji, które cierpią z powodu samowoli władz. Warto stworzyć wspólną stronę internetową „Słowo bez granic”, na której publikować materiały w różnych językach w tłumaczeniu na angielski. Musimy zapoznawać nie tylko siebie nawzajem, lecz wszystkich zainteresowanych międzynarodowymi kontaktami kulturalnymi z wiadomościami z różnych krajów. Koniecznie należy zamieszczać zapowiedzi wydarzeń artystycznych oraz warunków uczestnictwa w nich. Trzeba organizować wymianę delegacji pisarskich, wieczory autorskie literatów, przede wszystkim w placówkach oświatowych. Niech pierwsze nasze spotkanie nie będzie aż tak masowe, zaledwie 17 krajów odpowiedziało na zaproszenie Ukrainy, a 15 zostało reprezentowanych. Ale powinno ono zyskać rozgłos w środkach masowego przekazu wszystkich krajów uczestniczących i poza ich granicami, aby kolejne Forum przyciągnęło nowych uczestników i zyskało większy rezonans międzynarodowy — nie dla hałasu, lecz dla lepszego porozumienia między różnymi kulturami, ochrony i pomnażania duchowych wartości każdego narodu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

NAGRODA LITERACKA NARODOWEGO ZWIĄZKU PISARZY UKRAINY ORAZ MIĘDZYNARODOWEGO AUSTRALIJSKIEGO FUNDACJI ERNESTA I NATALII HULIAKÓW

Regulamin nagrody literackiej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Fundacji Ernesta i Natalii Huliaków (Australia) Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy oraz Fundacja Ernesta i Natalii Huliaków ustanowili nagrodę literacką, której celem jest zwrócenie szerokiej uwagi opinii publicznej oraz środków masowego przekazu na najbardziej utalentowane dzieła współczesnej literatury krajowej, wspieranie popularyzacji oraz podnoszenie autorytetu i prestiżu wybitnie uzdolnionych mistrzów słowa Ukrainy. Nagrodę NZPU przyznaje się autorom za wybitne dzieła artystyczne (proza, poezja, publicystyka, krytyka), które zostały opublikowane w ciągu roku i stały się wyrazistymi, oryginalnymi i głośnymi zjawiskami w naszej literaturze. Nagroda jest wręczana corocznie jednemu autorowi, a w przypadku pojawienia się wyjątkowo oryginalnych dzieł — nie więcej niż dwóm. W przypadku braku godnego kandydata w danym roku nagroda może nie zostać przyznana wcale. Laureatów nagrody na podstawie wyników każdego roku wyłaniać będzie Komitet w składzie 13 osób spośród znanych i autorytatywnych pisarzy, krytyków i wydawców Ukrainy. Decyzję Komitetu zatwierdza Prezydium NZPU. Wyłonienie laureata odbywać się będzie w przeddzień święta szewczenkowskiego „W rodzinie wolnej, nowej”, a wręczenie nagrody — 22 maja w tym mieście Ukrainy, w którym czczona będzie pamięć Kobziarza. Zgłaszać dzieła do nagrody mogą związki twórcze, organizacje społeczne, wydawnictwa, środki masowego przekazu o profilu literacko-artystycznym lub członkowie Komitetu (nie mniej niż trzech). Zgłaszanie kandydatur do tego wyróżnienia odbywa się w ciągu stycznia i lutego na podstawie wyników minionego roku. W marcu Komitet ogłasza nominowanych, po czym ich dzieła są omawiane w środkach masowego przekazu, na forach internetowych oraz podczas różnych wydarzeń prezentacyjnych. Nagrody nie przyznaje się pośmiertnie, nie otrzymują jej laureaci Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, każdy pisarz może otrzymać ją tylko raz. Laureatowi nagrody wręcza się dyplom-zaświadczenie, odznakę oraz nagrodę pieniężną w kwocie 30 000 hrywien (kwota ta z roku na rok może wzrastać). Komitet ds. nagrody literackiej NZPU oraz Fundacji Ernesta i Natalii Huliaków Komitet jest całkowicie niezależnym organem eksperckim, który nie podlega nikomu, wliczając w to kierownictwo NZPU (zatwierdzanie jego decyzji przez Prezydium NZPU przewiduje jedynie nadzór nad ścisłym przestrzeganiem Regulaminu nagrody oraz podziałem środków). W skład tego organu nie mogą wchodzić członkowie Komitetu ds. Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki. Komitetowi przewodniczy przewodniczący, wybrany większością głosów członków, podobnie jak jego

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

O LITERATURZE UKRAIŃSKIEJ

Bardzo często mówimy o tym, że na Ukrainie sytuacja z literaturą ukraińską i rozpowszechnianiem książek jest skomplikowana i niejednoznaczna: przepełnienie księgarń literaturą obcą, niechęć do czytania w języku ojczystym, niewystarczająca liczba książek ukraińskich itp. Wydawcy książek ukraińskich skarżą się na wysokie podatki i obojętność władz wobec rozwoju literatury krajowej. Właśnie dlatego tanie, ironiczne kryminały i romanse od wydawców rosyjskich są najbardziej pożądaną lekturą Ukraińców. Czy wszystko jest aż tak źle i co czyta przeciętny Ukrainiec, „Słowo Proświty” sprawdzało na ulicach Kijowa: 1) Jaką książkę Pan/Pani teraz czyta? 2) Jakie są Pana/Pani ulubione wydawnictwa ukraińskie? 3) Proszę wymienić nazwiska swoich ulubionych współczesnych pisarzy. VOX POPULI Anastazja, studentka: 1) Oprócz książek specjalistycznych, dotyczących zawodu, czytam Willa Duranta „Cezar i Chrystus”. Staram się czytać coś lekkiego, bo życie i tak jest przeładowane, czasem chce się po prostu zanurzyć w bajkę lub przeżyć coś z biografii znanych ludzi. Niedawno czytałam „Włóczęgę” Panasa Myrnego. Bardzo wzruszająca historia o pięknej wiejskiej dziewczynie, niesprawiedliwości, nieubłaganym losie, o szczerości i dobroci, które są szargane przez okrucieństwo i samolubstwo innych. 2) Najulubieńsze wydawnictwo to „Folio”. A z tych, które się trafiają — to „Perun”, wydawnictwo „Akademia Kijowsko-Mohylańska” i „Naukowa Dumka”. 3) Na szczęście na Ukrainie zaczęto wydawać i „promować” współczesnych autorów. Lubię czytać Karpę, szczególnie spodobała mi się książka „50 minut trawy”, Andruchowycza (ale nie jego córkę Sofiję), Szewczuka i Tarasa Prochaśkę. To jest to, co wszyscy znają, a oprócz nich jest zapewne jeszcze wielu wspaniałych mistrzów słowa. Halina, pedagog: 1) Teraz czytam Wołodymyra Bilińskiego „Kraj Mokszy” — to dwutomowe dzieło o relacjach Ukrainy z Rosją. Moim zdaniem jest to aktualne. Tymczasem dzisiaj przed ukraińskimi historykami stoi pytanie nie o przepisywanie, a wręcz przeciwnie — o oczyszczenie historii ukraińskiej z niepotwierdzonych faktami nawarstwień kłamstwa. Lubię czytać książki historyczne, dokumentalistykę i to, czego zabraniano nam czytać w szkole i na uczelniach, interesuję się także wydawnictwami kulturoznawczymi. 2) Podoba mi się wydawnictwo „Smołoskyp”, a wnukom kupuję książki „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA”, tam oprócz dobrych i jasnych bajek są bardzo ładne rysunki. 3) Ze współczesnych pisarzy lubię Zabużko. Ale nie bardzo orientuję się we współczesnych autorach ukraińskich, wolę klasyków. Dmytro, menedżer: 1) Lubię fantastykę. Ale jeśli mówić o książce ukraińskiej, to ostatnią, którą czytałem, była biografia Nestora Machny. Bardzo wielu naszych polityków lubi chwalić się, że czytają „Kobziarza”. A czy czytają naprawdę? Ja też spróbowałem, ale prawdę mówiąc, nie byłem w stanie przeczytać go po raz drugi… Z nieukraińskich — wczoraj przeczytałem Dana Browna „Kod Leonarda da Vinci”. Nie spodobało mi się. 2) Niestety, nie znam żadnego wydawnictwa. Po prostu nie zwracam na to uwagi. Jeśli książka jest ciekawa, to nie ma to znaczenia, a jeśli nie — tym bardziej. 3) Jednym z ulubionych jest Serhij Żadan, a jeszcze Iren Rozdobudko nieźle pisze. Szkoda tylko, że nie mam tyle czasu, aby czytać chociaż połowę tego, co chcę. Kostiantyn, księgowy: 1) Czytam tylko literaturę specjalistyczną z księgowości, ale wszystko to, czego uczyli w szkole, czytałem. Czyli orientuję się tylko w programie szkolnym — nie więcej. 2) Nie mam ulubionych wydawnictw, a z tych, które znam — to „Smołoskyp”, „Łybid” i „Znannia”. Sądzę, że teraz wydawnictw jest więcej w porównaniu z minionymi latami, a zatem jest popyt, i to daje nadzieję, że naród pragnie rozwijać się duchowo. 3) Nie lubię współczesnej literatury ukraińskiej. Czytałem tylko klasyków, z nich mogę wyróżnić Kociubynskiego, Honczara, Bahrianeho, chętnie czytałem Linę Kostenko i trudno było zrozumieć Iwana Frankę. Ołeksandr, muzyk: 1) Wczoraj doczytałem Ołeksija Wojewodina „Strategemy”, spodobała mi się subtelna psychologia i fakty historyczne. A teraz chcę kupić coś współczesnego ukraińskiego, i koniecznie o miłości. 2) Nie wiem, czy można nazwać te wydawnictwa ulubionymi, ale nic złego o nich powiedzieć nie mogę — „Dnipro”, „Kalwaria”, „Naukowa Dumka”, „Folio” i wydawnictwo Małkowycza, które drukuje wspaniałe książki dla dzieci i nie tylko. 3) Nie mam ulubionych pisarzy, gdyż mam nadzieję, że najlepszego jeszcze nie przeczytałem. A z tego, co już przeczytano, bardzo spodobali mi się Serhij Żadan — „Maradona”, Jurko Pokalczuk — „Nie następcie na miłość”, Switłana Pyrkało — „Zielona Margarita”, Mychajło Brynych, Iren Rozdobudko, Oksana Zabużko, Lubko Deresz, Jurij Andruchowycz oraz Jurij Muszketyk. Rozmawiała Marija SKRYNNYK, zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

HISTORIA RODZINNEJ WSI

Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obw. kijowski Niedawno iwano-frankiwskie wydawnictwo „Nowa Zoria” wydało książkę znanego pisarza-krajoznawcy Josypa Kaszczyszyna „Nad Siwką — wieś moja Serednie”. Autor przedstawia historię swojej rodzinnej wsi Serednie w powiecie kałuskim obwodu iwano-frankiwskiego na tle wydarzeń historycznych, które rozgrywały się na Ukrainie. Josyp Kaszczyszyn wykorzystał dużą liczbę źródeł pierwotnych, w tym dokumenty Lwowskiego Państwowego i Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Archiwum, wspomnienia wielu mieszkańców wsi. „Proświtę” w wsi Serednie założono 5 marca 1899 roku. Przewodniczącym wybrano księdza o. Josyfa Liubinieckiego, sekretarzem — nauczyciela Walentyna Szadurskiego, zastępcą przewodniczącego — diaka Wołodymyra Swyrydu. „Proświta” założyła w wsi czytelnię i zwróciła się do Głównego Oddziału Towarzystwa we Lwowie z prośbą o przesłanie książek, jednocześnie wysyłając składki członkowskie. Ze Lwowa przysłano wybór literatury historycznej, popularnonaukowej, beletrystycznej, religioznawczej i rolniczej. Przysłano także życiorysy Tarasa Szewczenki i Iwana Kotlarewskiego. Część aktywistów wiejskiej „Proświty” podczas I wojny światowej zmobilizowano do armii, wielu z nich zginęło za interesy Austro-Węgierskiej Monarchii. W 1927 roku w Serednim wznowiono działalność Towarzystwa „Proświta”. Jego aktywiści apelowali: „Samokształcenie i samowychowanie to sprawa bardzo dobra, ale praca bez książki to samooszukiwanie się. Na książkę nie żałować pieniędzy. Dom, w którym nie ma książki, podobny jest do człowieka, który nie ma duszy”. Przy czytelni działało kółko teatralne, które urządzało przedstawienia. Prenumerowano czasopisma „Batkiwszczyna” i „Czerwona kalina”. W każdą niedzielę odbywały się głośne czytania dla analfabetów. We wsi założono kooperatywny związek rolniczy „Nadija”, działał chór, byli muzykanci. Organizatorem i reżyserem kółka dramatycznego był Josyf Swyryda. Wiejscy amatorzy wystawiali „Martyna Borulę”, „Sto tysięcy”, „Najmiczkę” I. Karpenki-Karoho, „Daj sercu wolę, zaprowadzi w niewolę” M. Krupywnyckiego, „Nazara Stodolę” T. Szewczenki, „Ach, nie chodź, Hrycu, na wieczornice” M. Staryckiego i inne. Członkowie kółka jeździli z przedstawieniami po okolicznych wsiach, a stamtąd amatorzy teatralni przyjeżdżali w niedzielę do Serednego. Aktywiści wiejskiej „Proświty” co roku organizowali ogólnowiejskie święta, tzw. „fiestyny”, na które przybywało wielu ludzi z okolicznych wsi. Śpiewały chóry, młodzież recytowała wiersze Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Jurija Fedkowycza. W książce opowiada się również o znanym serednieńskim poecie-strzelcu Olesiu Babiju, podano wzory twórczości ludowej tej okolicy: pieśni, kołomyjki, przysłowia, ładkanki i cały obrzęd weselny. Książka Josypa Kaszczyszyna „Nad Siwką — wieś moja Serednie” będzie interesująca dla wszystkich, którzy badają historię Galicji i całej Ukrainy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

SŁOWNIK DAWNOUKRAIŃSKIEJ MITOLOGII

Stepan BOJKO, członek Proświty, m. Iwano-Frankiwsk Starsze od egipskich piramid są, według podań i legend naszej starożytności, zdaniem Serhija Płaczyndy w „Słowniku dawnoukraińskiej mitologii”, który właśnie ujrzał światło dzienne w Iwano-Frankiwsku. I dobrze wie, co mówi, bo zebrał i uporządkował nie jedną tysiąc imion i nazw, jakimi przedwieczni Ukraińcy, tworząc opowieści o powstaniu bytu i zwycięstwie dobra nad złem, oznaczali znane im wyższe istoty i czysto ziemskie zjawiska oraz żywioły. Hasła te ułożono w porządku alfabetycznym, jednak wyraźnie widać w nich podstawowe grupy tematyczno-treściowe tekstów, przyjęte w światowej mitoznawstwie: kosmogoniczne (o stworzeniu świata), teologiczne (narodziny bogów), antropologiczne (o pojawieniu się człowieka na ziemi), zoomorficzne i florogoniczne (pochodzenie zwierząt, ptaków i roślinności na planecie). Zapoznawszy się ze słownikiem, przekonujesz się, że mitologia ukraińska jest jedną z najgłębszych pod względem treści, symboliki i filozofii, starszą, powiedzmy, od antycznej, którą do dziś w ogólnokształcących szkołach Ukrainy studiuje się jako pewien wzorzec tzw. prehistorycznego folkloru. Świadczy o tym niespotykana w innych systemach mitologicznych obfitość postaci kobiecych w jej panteonie — od Koladi, Sławy, Dany, Lady po uogólnioną, ogólnonarodową Berehynię. Kult kobiety wśród dawnych Ukraińców panował już w czasach późnego paleolitu — konkluduje autor „Słownika…”. A stąd, jak mówi, wyprowadzamy także datę powstania dawnoukraińskiej mitologii, jak i całego naszego narodu — XXV–XV tysiąclecie p.n.e., kiedy nie było nawet cienia wzmianki ani o Grecji czy Rzymie, ani o tym Egipcie, które tradycyjnie odgrywały wiodącą rolę w cywilizowanym postępie ludzkości. Wiele miejsca w hasłach mitologicznego słownika poświęcono opowieściom o wołchwach-kapłanach dochrześcijańskiej religii ukraińskiej oraz charakterystyce ich „słonecznego” wierzenia, które, zdaniem innych badaczy praukraińskości, konsekwentnie koresponduje z Ewangelią Jezusa Chrystusa… „Ta książka ze swego znaczenia z czasem stanie się zapewne ulubioną w każdej ukraińskiej chacie — pisał w posłowiu do „Słownika…” jego recenzent, profesor Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki w Kijowie Wołodymyr Uljanycz, — a także mam nadzieję, że będzie on dla obojętnych i zrusyfikowanych Ukraińców swoistym ziołem ewszan, które wezwie ich do swoich rodzimych duchowych źródeł”. Na Lwowskich Jesiennych Targach Książki w Pałacu Potockiego, w których wzięło udział 92 pisarzy z dziewięciu krajów, atrakcyjnym okazał się „Słownik staroukraińskiej mitologii” Serhija Placzyndy. Po odwiedzeniu tej wystawy mój kolega z roku, doktor nauk chemicznych, profesor Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” Mykoła Nykypanczuk powiedział: „Niech nasi przyjaciele i wrogowie wiedzą, że nie pochodzimy z wronich gniazd, lecz mamy staroukraińską historię. Ale, niestety, nasi wrogowie nie pozwalali nam pokazać jej światu, chociaż północny sąsiad przechwycił u nas wiele wartości kulturalnych… Cieszy mnie, że na Prykarpaciu pojawiają się mecenasi, którzy sponsorowali wydanie tej książki (obwodowa rada, OdA, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Dom Handlowy „Prykarpattia”, bank „Nadra”, firma „Kolointwest”, Diatyniwski leśny gospodarstwo państwowe i in.)”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

AUDIOKSIĄŻKI DLA NIEWIDOMYCH

Począwszy od 18 października 2007 roku, lwowscy harcerze (pластuni) będą nagrywać audiobooki z literaturą edukacyjną dla studentów z wadami wzroku w studiu nagrań UTOS, wykorzystując własne zasoby. Literatura edukacyjna, podręczniki i inne materiały są potrzebne studentom do zdobycia zawodu. Obecnie, aby otrzymać dany podręcznik, członkowie Ukraińskiego Towarzystwa Niewidomych muszą go zamówić, a następnie czekać, aż zostanie nagrany w formacie audio. Często proces ten ciągnie się bardzo długo, ponieważ nie zawsze znajdują się ochotnicy, którzy mogą poświęcić na to swój czas. W tym roku około 50 wolontariuszy z Płastu — narodowej organizacji skautowej Ukrainy nagra ponad 60 książek dla członków UTOS-u. Każdy wolontariusz otrzyma książkę liczącą 200–300 stron i będzie miał dwa tygodnie na nagranie lektora. Nagrywane będą podręczniki z literatury naukowej. Członkowie UTOS-u nie po raz pierwszy zwracają się o pomoc do różnych organizacji. Oprócz harcerzy do udziału zgłosili się także niebędący członkami organizacji społecznych. Jeśli są wolontariusze, którzy chcą pomóc w tej akcji, prosimy o kontakt z Zofią Papirnyk (8-[kontakt ukryty]) lub bezpośrednio z UTOS.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

GORĄCY TEMAT

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. — Zostanie utworzona komisja z przedstawicieli organów władzy i cerkwi, pracowników kultury. Ale to nie jest komisja w rodzaju Smierszu, powołana do karania. To właśnie da odpowiedź na pytanie, czy realne jest wykonanie dekretu o przekazaniu obiektów historyczno-kulturalnych wspólnotom cerkiewnym… — A który z organów władzy najlepiej byłoby włączyć do tej sprawy? — Przede wszystkim Ministerstwo Kultury i Turystyki. To jego bezpośredni obowiązek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

POLITYKA I CERKIEW — NIEZGODNE

Minionego tygodnia w Kijowie odbyły się dwa ważne wydarzenia. Jedno z nich dotyczyło dobrej tradycji międzynarodowych czytań naukowo-praktycznych, które w 2001 roku zapoczątkowało kierownictwo Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”. Na konferencji rozpatrywano różnorodne kwestie i problemy, które mieściły się w prokrustowym łożu „Kulturowego dialogu pokoleń”. W pracach konferencji wzięło udział 80 naukowców. Jednak uroczysta część, poświęcona 990-leciu Sofii Kijowskiej, boleśnie przypomniała o innym wydarzeniu, które miało miejsce dzień wcześniej. Była to konferencja prasowa poświęcona problemowi ochrony zabytków historyczno-kulturowego dziedzictwa, zorganizowana przez Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów. Refektarz Sofii Kijowskiej, w którym witano gości z różnych krajów, stał się jakby kontynuacją dramatycznej dyskusji o losie budowli architektonicznych Ławry Kijowsko-Peczerskiej oraz rezerwatów czernihowskiego, świętogórskiego i perejasławskiego, przekazanych we władanie wspólnotom religijnym. Po wyjaśnienia zwróciłam się przede wszystkim do dyrektora organizacji społecznej Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów Serhija HALCZENKI. — Panie Serhiju, ostatnio na Ukrainie dzieją się dziwne, a nawet absurdalne rzeczy z zabytkami kultury… Jak je inaczej nazwać, skoro parafia cerkwi prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego rości sobie pretensje do unikalnych budowli z XI–XII wieku, które od dawna przeżyły swoje kultowe przeznaczenie i wymagają ochrony… — Cerkwi przekazano około 5000 zabytków architektury, historii i kultury. Przyjrzyjmy się, w jakim stanie są świątynie, które cerkiew wzięła pod swoją opiekę. Dobrze wiadomo, jak nabożeństwa wpływają na cerkiew Andrzeja. I nie jest tajemnicą, że proboszczowi cerkwi Kirylowskiej nie przypadają do gustu malowidła Wrubla i ruskie freski. Jemu, widzicie, chciałoby się przemalować i odnowić arcydzieła światowej kultury. Bardzo dawno, pewnie 20 lat temu, zetknąłem się z przedstawicielami jedynego wówczas wyznania cerkwi prawosławnej i napisałem artykuł „O etyce duchowej i etyce duchowieństwa prawosławnego”. A dziś możemy mówić nie tylko o etyce, lecz także o odpowiedzialności duchowieństwa za stan zabytków dziedzictwa historyczno-kulturowego przekazanych cerkwi. Dziś nie tylko grożą dyrektorom muzeów przez telefon, lecz także publicznie padają przekleństwa… W „Słowie Proświty” drukowaliśmy list pracowników Ławry Kijowsko-Peczerskiej, Państwowego Rezerwatu Kulturalnego, w którym pisano o tym, że władyka Paweł przeklął na śmierć 15 albo 17 pracowników muzeum. Publicznie! Czy więc możemy teraz mówić o etyce duchowej pasterzy naszych dusz? Tu już trzeba mówić o odpowiedzialności prawnej. — Ma pan przede wszystkim na myśli cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego? — Nie rozdzielałbym odpowiedzialności według wyznań. Będziemy mówić o etyce duchowej wszystkich sług cerkiewnych. Choć największą agresję obserwujemy u przedstawicieli Patriarchatu Moskiewskiego. Strasznie to mówić, ale są już wystarczające podstawy, by wykluczyć Kijowsko-Peczerski Rezerwat z listy zabytków znajdujących się pod egidą UNESCO. — Czy to może się stać? — Całkowicie, bo od czasu, gdy Ławrę włączono do tej listy i wydano odpowiednie dokumenty, zaszły znaczące zmiany. Na terenie rezerwatu zburzono niektóre zabytki architektury, a zamiast nich wzniesiono obiekty bardziej gospodarczego niż kultowego przeznaczenia… — Czy Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Muzeów może zaproponować wyjście z krytycznej sytuacji? Do kogo trzeba się odwołać? — Do przedstawicieli władz. Prawda, że zarówno władze lokalne, jak i prokuratura Kijowa, Czernihowa czy Białej Cerkwi chcą odciąć się od problemu, a na końcu pozostaje kierownik muzeum. Na przykład mówiono o cerkwi Katarzyny w Czernihowie. Nie da się zmierzyć pieniędzmi wartości tych ręczników, strojów, dzieł sztuki… Państwo musi powiedzieć, że nasze zabytki są dobrem narodowym. Kiedy kierownik placówki zamienia się w kamikadze, broniąc mienia państwowego, państwo powinno go poprzeć. Niestety, można podać przykłady, gdy państwo popiera przeciwną stronę. Te dawne świątynie nigdy nie były eksploatowane w takim reżimie, jak dziś. Sytuacja jest od dawna katastrofalna. I jakoś tak się stało, że czy to hierarchom, czy niższemu duchowieństwu zachciało się zawładnąć właśnie najstarszymi zabytkami. — Czy duchowieństwo ma podstawy prawne, by zajmować muzea? — Nie sądzę, by istniały podstawy prawne. Jeśli władza wydaje takie zarządzenia, powinna zastanowić się, na przykład, gdzie podziać bibliotekę Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu liczącą szesnaście tysięcy woluminów, gdzie będzie pracować kilkudziesięciu pracowników… Równolegle należy wydać inny dekret o zapewnieniu wykorzystania i zachowania zabytków dziedzictwa historyczno-kulturowego. Takich dekretów nie znam, a pewnie ich nie ma. — Czyli to są populistyczne dekrety? — Załóżmy, że tak. Przemawiając na sesji Kijowskiej Rady Miejskiej, mówiłem o tym, że na całym świecie zachodzi muzealizacja obiektów sakralnych. Duchowni nie są w stanie utrzymywać wielkich świątyń i klasztorów, więc przekazują je pod opiekę państwa. Następuje rozcerkiewnienie. Czy naprawdę tak trudno zrozumieć, że te budowle przechodzą w kategorię nadzwyczajnej kruchości… — Czy już podsumowywali Państwo chociaż orientacyjnie straty?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

PRESTIŻ PRAWNICZEJ BACHANALII

Mykoła Trochymowycz PARCHOMENKO — zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury. W swoim czasie była to dość prężna organizacja społeczna. Oczywiście, na sowiecką modłę prężna… Mimo to, pomimo zlodowaciałej reputacji władzy radzieckiej, rzekomo wyłącznie niszczącej i walczącej „z opium dla ludu”, ówczesne Towarzystwo Ochrony Zabytków Historii mogło zrobić wiele za państwowe pieniądze. — Istnieje ustawa o ochronie dziedzictwa architektonicznego, która przewiduje cały reżim, zgodnie z którym użytkownik powinien przechowywać ten czy inny zabytek. Właściciel przede wszystkim powinien zawrzeć umowę z organami ochrony dziedzictwa historyczno-kulturowego. Tylko że wspólnoty religijne uchylają się od podpisania umowy, w której zabronione jest cokolwiek zmieniać, zamalowywać czy przebudowywać. I w ten sposób nie biorą na siebie odpowiedzialności… — Jakie to dziwne… Ale przecież bez takiego podpisu powinno się ich automatycznie pozbawić prawa do korzystania z budowli sakralnej… Dziś na konferencji z Waszych ust padła liczba, jakoby w ciągu lat Niepodległości na Zachodniej Ukrainie spłonęło ponad sto unikalnych drewnianych cerkwi… Wiemy, że na tym terytorium w większości szanowany jest Kościół greckokatolicki… — To właśnie jest jaskrawy przykład, kiedy nie tylko Cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego ponosi odpowiedzialność za niszczenie zabytków architektury. Pan Borys Woźnicki, dyrektor Lwowskiej Galerii Obrazów, publicznie stwierdził, że te podpalenia inicjują same wspólnoty religijne Kościoła greckokatolickiego. Tylko w ciągu ostatniego roku spłonęło osiem cerkwi, niektóre z nich to zabytki z XV wieku. W swoim czasie, gdy Towarzystwo Ochrony Zabytków Kultury miało wpływ, na renowację tych unikalnych drewnianych cerkwi wkładano ogromne pieniądze. — A dlaczego je podpalano? — Dlatego że stara drewniana cerkiew nie odpowiada wyobrażeniu wspólnoty o współczesnej świątyni. Nie ma tam stacjonarnego ogrzewania, jej remont jest bardzo drogi. Znacznie prościej zbudować nową, przestronniejszą, która pomieściłaby więcej parafian. Wydawałoby się: zbudujcie obok nową, a tę zostawcie jako muzeum dla potomnych… Ale wspólnota trzyma się starego miejsca, bo jest ono poświęcone i wymodlone. I rzeczywiście, jeśli cerkiew ma kilka wieków, posiada już pewną energetykę. Dlatego ludzie przyjeżdżają do uznanych świętych miejsc i odczuwają, powiedzmy, energetyczną moc Sobora Świętej Zofii w Kijowie. Tu setki, tysiące, miliony razy padały wysokoduchowne zamiary, słowa, życzenia… Dlatego istnieje znaczny potencjał energetyczny, który wpływa nawet na przeciętnego człowieka. — A jaka jest teraz energetyka Ławry Peczerskiej w Kijowie? — Zapewne rzeczywiście się zmieniła. Energetyka bowiem odbiera nie tylko pozytywne zamiary duchowe, ale także negatywne. Dlatego naszym głównym celem jest niedopuszczenie do podobnego wpływu na główne ośrodki duchowości. Przede wszystkim wpływu politycznych konfrontacji. Polityka i Cerkiew są nie do pogodzenia. I jeszcze jeden ważny moment: to właśnie najwyżsi hierarchowie powinni wpływać na stan swojego wyznania i nie dopuszczać do tak dzikich rzeczy, jak zajmowanie, uszkadzanie, a nawet podpalanie świętych miejsc. Kilka słów na zakończenie… W pierwszych latach niepodległości ukraińskie władze z wielkim entuzjazmem podeszły do pojęcia restytucji, czyli zwrotu dawnego majątku kościelnego wspólnotom religijnym. Nic dziwnego… Po wszystkich oskarżeniach władz, nawet radzieckich, o prześladowania duchownych, w ukraińskich politykach mocno zakorzenił się kompleks winy wobec Cerkwi. Ustawa Ukrainy „O wolności sumienia i organizacjach religijnych” zapoczątkowała proces restytucji. Następnie wydano kilka dekretów Prezydenta Ukrainy: „O środkach dotyczących zwrotu organizacjom religijnym mienia kultowego” z 22 czerwca 1994 roku oraz „O pilnych środkach mających na celu ostateczne przezwyciężenie negatywnych skutków totalitarnej polityki byłego ZSRR wobec religii i przywrócenie naruszonych praw kościołów i organizacji religijnych” z 21 marca 2002 roku. Wygląda jednak na to, że nowe tysiąclecie wymaga zupełnie innego podejścia do pojęcia restytucji. Szczególnie w świetle ostatnich dramatycznych wydarzeń w Ukrainie oraz nieoczekiwanych apetytów wspólnot religijnych na unikalne budowle z XI–XII wieku. Stronę przygotowała Uliana HLIBCZUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

«PRZERWAĆ PRZEKAZYWANIE OBIEKTÓW KULTOWYCH...»

I rzeczywiście, kto jak nie Ministerstwo Kultury i Turystyki ma chronić zabytki architektury i inne wartości państwowe! Tyle że przewodniczący Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy M. H. Żulynski ma odmienne zdanie. Podczas uroczystości poświęconych 990. rocznicy Soboru Świętej Zofii w Kijowie Mykoła Hryhorowycz powiedział niemało przykrych słów o Ministerstwie Kultury i Turystyki. — Kiedy do kwestii poszanowania i ochrony zabytków dziedzictwa kulturowo-historycznego zaczyna się podchodzić pragmatycznie, dbając o interesy jednego wyznania czy jednej konkretnej siły politycznej, budzi to ogromny niepokój. Ja, na przykład, zarządzenie Ministerstwa Kultury i Turystyki o przekazaniu unikatowych budowli do użytkowania wspólnotom religijnym traktuję jako pewną politykę rządu. Sądzę, że była to presja obecnego Gabinetu Ministrów Ukrainy. Innej logiki nie ma. Dlaczego unikatowy zabytek z XI wieku — cerkiew Zbawiciela w Berestowie, w której pochowano kijowskiego księcia Andrieja Bogolubskiego, nagle zapragnięto oddać w ręce cerkwi prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego? I dlaczego z taką gotowością na poparcie tego pomysłu występuje Ministerstwo Kultury? Czy historia z cerkwią Michajłowską w Perejasławiu-Chmielnickim… To zabytek z XII wieku, który wchodzi w skład państwowego rezerwatu Perejasław. Mając w pobliżu aż trzy działające cerkwie, Patriarchat Moskiewski podejmuje decyzję o utworzeniu parafii w cerkwi Michajłowskiej. Doszło do cynicznego zawłaszczenia: na terenie rozbito namioty, dowożą tam jedzenie i znajduje się dość chętnych, że tak powiem, „pomodlić się”… A Ministerstwo Kultury i miejscowe władze wydają zgodę na wspólne użytkowanie przez muzeum i wspólnotę religijną. Co to oznacza? To, że cerkiew wypiera realnie istniejące muzeum. I tak dzieje się wszędzie na Ukrainie, gdy wspólnoty religijne wykorzystują poparcie określonych sił politycznych do swoich celów. — Co należy zrobić, aby powstrzymać tę zalewającą agresję? — Istnieje propozycja Sekretariatu Prezydenta Ukrainy, aby wprowadzić zmiany do obowiązującego dekretu z 2002 roku. Moim zdaniem trzeba powołać autorytatywną komisję, która obejrzałaby wszystkie zabytki architektury sakralnej przekazane wspólnotom religijnym i wydała opinię o ich stanie oraz o tym, jak są przechowywane. A na ten czas wstrzymać przekazywanie obiektów dziedzictwa historyczno-kulturowego do użytkowania cerkwiom.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

POSTACIE

Witalij KUSZNIR, kierownik Muzeum Wiaczesława Łypynskiego w Zaturcach, członek Proświty. Zagłębiając się w studiowanie i badanie spuścizny naszego wybitnego rodaka Wiaczesława Łypynskiego, każdy badacz odkrywa nowe horyzonty. Ta wielka postać przyciąga do siebie przystępnością i prostotą. Nie ma tu nawet cienia obłudy, próżnego samouwielbienia. Myśli są wyważone, bezpośrednie i precyzyjne. Całe swoje życie podporządkował głęboko uświadomionemu synowskiemu obowiązkowi wobec narodu, wśród którego żył, oraz honorowi. Głęboko niepokoiły go uciski praw narodowych Ukraińców. Kiedy na Naddnieprzu budził się duch kozaczyzny, rozbudzony przez Tarasa Szewczenkę, to wśród ludności Wołynia poziom narodowej samoświadomości był bardzo niski. Na ukształtowanie przekonań młodego Wiaczesława Łypynskiego największy wpływ miała jego matka Klara Lipińska („Droga Mamo, zawsze pomagałaś mi w mojej pracy dla ukraińskiej idei”) oraz jej rodzony brat Adam Rokicki. Zasiali oni w młodej duszy Wiaczesława ziarna ukraińskości, które wyrosły tak bujnymi plonami. Oprócz członków rodziny, wielki wpływ miała kijowska inteligencja podczas jego nauki w Pierwszym kijowskim gimnazjum. Równolegle z wykładami Wołodymyra Antonowycza młodzieniec uczęszczał na wieczory w domu Marii Trebińskiej, gdzie centralnymi postaciami było dwóch historyków: Mykoła Wasylenko oraz Wasyl Domanicki. Zdobywszy wyższe wykształcenie na uniwersytetach w Krakowie i Genewie, młody Łypynski zanurza się w pracy naukowej i społecznej. Dochodzi do wniosku: trzeba szerzyć oświatę nie tylko wśród prostego ludu, ale także w szlachecko-polskim środowisku ziemian, aby „...połączyć siebie i warstwę, do której należał, w jeden z tym narodem ukraiński naród oraz wytworzyć wspólne z nim jedno Państwo Ukraińskie”. W. Łypynski ściśle współpracował z inicjatorami utworzenia kijowskiej „Proświty”, w szczególności z jej pierwszym przewodniczącym Borysem Hrinczenką, Serhijem Jefremowem, a także przedstawicielami ukraińskiej inteligencji poza granicami carskiej Rosji: Wasylem Domanickim, Mychajłem Hruszewskim i innymi. Te kontakty zawodowe najjaskrawiej oddają listy, które pisał W. Łypynski jeszcze przed I wojną światową. Wielki pokład korespondencji związany jest z rodzinną wsią uczonego, Zaturcami na Wołyniu. Jest to okres od 1907 do sierpnia 1913 roku. Kwestie oświeceniowe, organizacja wydawnictw, wydawanie popularnych książek, problemy tworzenia drukowanej periodyki, finansowe zabezpieczenie tej sprawy zajmują większą część jego epistolografii. W liście do M. Hruszewskiego z 18.VII. 1908 r., wysłanym z Zaturzec, Łypynski po raz kolejny porusza problem stworzenia gazety, która, wychodząc w języku polskim, formowałaby ze spolszczonej ludności kraju patriotów ukraińskiej ziemi. Pisał, że ma zamiar wystąpić na zjeździe rolniczym na Ukrainie i będzie przemawiał „...jako przedstawiciel tej grupy ludzi, która, należąc pochodzeniem swoim do spolszczonej szlachecko-ukraińskiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Działalność oświatowa Wiaczesława Lipynskiego

społeczeństwa, uważają się za Ukraińców”. Przemawiając do delegatów tego zjazdu 2 sierpnia 1908 r., przypomniał słowami T. Szewczenki, aby pamiętać, że „wkrótce rozkują się skuci ludzie”, i że jeśli nie dziś, to jutro będą nas pytać o nasze sprawy. I zapytają nas wtedy: wy, którzy zawładnęliście tak wielkim kawałkiem ziemi, wy, którzy całe wieki żyliście z naszej pracy i potu, co zrobiliście dla nas i dla tej naszej matki-ziemi? Co im na to odpowiemy? Co powiemy im, gdy zajrzą do historii swoich instytucji kulturalnych, swoich „Proświt”, swoich wydawnictw, swoich towarzystw naukowych, i gdy zobaczą, że nie ma tam szlacheckich nazwisk, gdy zobaczą, że ci, którzy kiedyś nie chcieli dać ziemi chłopu, mówiąc, że potrzebna mu tylko „kultura”, sami … nie dali ani jednego złamanego grosza na podniesienie tej kultury!..” Jak delegaci zjazdu zareagowali na tak gorące publiczne wystąpienie, dowiadujemy się z listu W. Lipynskiego do profesora M. Hruszewskiego z 19.VII.1908 r., w którym zaznaczono: „Mój referat przyjęto dość życzliwie…” W. Lipynski przy każdej sposobnej okazji dzieli się swoimi spostrzeżeniami o tym, jak rośnie świadomość narodowa rodaków. Tak więc w liście z 26.V.1908 r. z Zaturec do M. Hruszewskiego czytamy: „Na naszą małą pocztę przychodzą 4 egzemplarze „Rady”, które dość często docierają do prenumeratorów (jednym z nich był W. Lipynski — W. K.) w „opłakanym stanie”, z wyraźnymi śladami pilnej lektury; jeden z miejscowych pan-ojców zaczął wygłaszać ukraińskie kazania w cerkwi i przychodzą tam ludzie z sąsiednich wsi, aby posłuchać; w naszej wsi uczniowie zebrali 2 ruble (!) i przekazali księdzu, żeby wypisał im „małorosyjskie” książki; w ustach wiejskiej „inteligencji”: felczera, urzędnika pocztowego, nauczyciela… usłyszycie ukraiński język nie jako gadaninę, lecz jako język — wszystko to fakty, których dawniej u nas nie zauważano, i pojawiają się one jakoś same z siebie, bez jakiejś propagandy, jakiegoś wpływu „z góry” — czysto żywiołowo, powiedziałbym. Wszystko to, oczywiście, zauważyłem tylko tutaj, w najbliższej okolicy, którą jednak zupełnie nie można nazwać jakąś wyjątkową, a stosunki, które tu panują, to typowe „wołyńskie”, a może w ogóle „prawobrzeżne” stosunki”. Czy rzeczywiście to się ujawniło jakoś „samo z siebie”? Zwróćmy się do korespondencji W. Lipynskiego z B. Hrinczenką. Oto list naszego rodaka, pisany w Zaturcach, z 5.X.1907 r.: „Szczególnie ucieszyła mnie Pana książka „Przed szerokim światem”, jest ona niezwykle interesująca dla mnie nie tylko od strony teoretycznej — to tak świeża, zdrowa krytyka naszej literatury — ale także od strony praktycznej: bardzo mi pomoże w doborze książek przeznaczonych dla kółka czytelników, które powoli, w ciągu ostatnich kilku lat, ukształtowało się tu u nas na wsi” (podkreślenie moje — W. K.). Okazuje się, że nasz wybitny rodak nie tylko obserwował wzrost świadomości narodowej wśród współwieśniaków, ale też pracował na niwie oświatowej jeszcze długo przed utworzeniem szerokiej sieci „Proświt”. Warto przypomnieć, że kijowską „Proświtę” zorganizowano w maju 1906 r. staraniem B. Hrinczenki, R. Kowalenki, M. Łysenki, F. Krasyckiego, F. Matuszewskiego, M. Staryckiej, przy udziale Łesi Ukrainki, S. Jefremowa, W. Durdukiwskiego i innych. W 1907 r. sekretarzem wybrano D. Doroszenkę. Natomiast w Łucku „Proświtę” założono w 1918 r. (jednym z założycieli i głównym działaczem był I. Własowski; J. Petrycki — wieloletni przewodniczący). Wśród fundatorów byli W. Ostowski, senatorka O. Lewczanowska, architekt M. Maslow i inni. W chwili zamknięcia w 1932 r. miała ona 134 filie. Lipynski wyraża swoje zadowolenie z tego, że małe biblioteki, które wysyłał do drobnych ośrodków ruchu proświtiańskiego, przynoszą pożytek w „żywej” sprawie. Z dużej liczby listów do Wasyla Domanyckiego dowiadujemy się o bezpośrednim udziale Wiaczesława Lipynskiego w rozpowszechnianiu „Kobzarza” Szewczenki. Dla przykładu list z Zaturec z 15.VI.1908 r.: „Wracając z Kijowa przez Łuck, zachodzę tam do księgarni i zaraz proponują mi „Kobzarza”, wie Pan jakiego: to ukradzione petersburskie wydanie z 1907 r. Sprzedają je po 1 rubel 50 kopiejek, ale jeśli się dobrze potargować, to dają upust, może ten wydawca daje im dobry upust. Proszę bardzo! Tam się mizdrzą, a ci się cieszą, i ten „Kobzarz” sobie lekko schodzi, i to nie tylko w samym Łucku, a może i w innych prowincjonalnych miastach to samo. Znów śmiech i łzy z tą naszą ospałością. Może Pan, znając sprawę z tym „Kobzarzem”, napisałby o tym artykulik do „Rady”, niech o tym pomyślą petersburscy patrioci.” W następnym liście z 15—20.VII.1908 r. z Zaturec Lipynski donosił: „Do Petersburga napisałem; udało mi się pożyczyć 20 rubli i wypisałem 50 egz. „Kobzarza”; byle tylko je przysłali, to tu dla niego znajdę miejsce”. A już w liście z 21—28.VIII.1908 r. W. Lipynski pisze do tego samego W. Domanyckiego: „Wypisałem sobie i otrzymałem 50 egzemplarzy „Kobzarza”. Idzie dobrze”. A oto jeszcze jeden bardzo ciekawy list, napisany przez W. Lipynskiego w Zaturcach do Wasyla Domanyckiego z 27.IX.1908 r.: „Kilka dni temu byłem u naszego pana-ojca; świadomość u nas rośnie, mówię Panu, niezwykle. Proszę sobie wyobrazić, że do Kiselina przychodzą 4 egz. „Rady”, a to przecież taka mała marna poczta, 40 wiorst od kolei! Nasz pan-ojciec opowiadał mi wszystko o Zakopanem na podstawie Pana listów — czyta, proszę sobie wyobrazić, całą „Radę” — tego to się już nie spodziewałem. Wielką, wielką rzecz zrobił Pan, Wasylu Mykołajowiczu, kładąc tyle pracy na wydanie „Kobzarza”, i Pana praca nie idzie na marne — to już w pełni oceniłem teraz, gdy zobaczyłem, co „Kobzarz” robi na wsi, i nie tylko na wsi, ale wszędzie u nas. Ludzie tu za „Kobzarzem” po prostu się biją; wymyśliłem taki pomysł: za te pieniądze, które przeznaczyłem na pomnik, będę wypisywać po kilka egzemplarzy „Kobzarza”, sprzedawać, a zwłaszcza od każdego będę ściągać na pomnik, w ten sposób i na pomnik można zebrać, a „Kobzarz” będzie schodził. …Nie tyle chodzi tu o pieniądze, ile o przedmowę (biografię)… A co by było, gdyby Pan naprawdę napisał dla „Proświty” biografię Tarasa Szewczenki — strasznie teraz to potrzebna rzecz, bo jak go zbierać na pomnik, skoro tyle ludzi nie zna Szewczenki”. Odbywając kurację w Zakopanem pod Krakowem, Wiaczesław Lipynski jeszcze bardziej zaprzyjaźnił się z Wasylem Domanyckim. Z inicjatywy naszego rodaka uzgodniono zorganizowanie wydawnictwa popularnych książek dla chłopów. Oto co w tej sprawie pisał W. Lipynski do B. Hrinczenki 9.III.1908 r.: „Z panem Domanyckim zamierzyliśmy małe wydawnictwo popularnych książek dla chłopów, przede wszystkim o treści ekonomiczno-rolniczej, …takie książki są nam teraz bardzo potrzebne…” Później pisze: „Nasze wydawnictwo („Chłopska księga” — W. K.), o które Pan pyta, będzie najpewniej w Kijowie, pierwsza książka pana Domanyckiego „Jak gospodarują chłopi w obcych krajach” już się drukuje…” Ciesząc się pierwszym sukcesem wydania książki, W. Lipynski 21.IX.1908 r. wysyła z Zaturec list do W. Domanyckiego, w którym jest taka informacja: „Przesyłam Panu recenzję „Jak gospodarują…” z „Kijewskich Wiestiej”. Ja sam już puściłem 200 egzemplarzy, przeważnie po wsiach. Między innymi książka była na wystawie gospodarczej w Łucku. Kupiono kilkanaście egzemplarzy”. Leczący się w Zakopanem W. Lipynski wykorzystywał swój wolny czas na rzecz wspólnej sprawy. Tak więc w liście z 9.III.1908 r. do B. Hrinczenki pisał: „Równocześnie z tym listem wysyłam Panu polską czytankę Brzezińskiego: „Podarunek dla młodzieży” — ta książka swoją konstrukcją niezwykle mi się spodobała i przyszło mi do głowy przesłać ją Panu, może Panu … na coś się przyda, na przykład jako wzór, a może częściowo także jako materiał do ukraińskiej czytanki dla dzieci… Kilka dni temu napisałem o tym notatkę do „Rady”, gdzie podałem najlepsze, moim zdaniem, i najbardziej nadające się do przekładu na język ukraiński polskie książki popularne. Prosiłem redakcję „Rady”, żeby tę notatkę, jeśli uzna ją za mało interesującą dla szerszego ogółu i jej nie wydrukuje, przekazała Panu; może Panu się przyda dla „Proświty” jako materiał”. Prowadząc, oprócz pracy naukowej, szeroką działalność oświatową, Wiaczesław Lipynski znajdował możliwość materialnego wspierania „Proświty”. Znów przytaczamy wiersze z listu do B. Hrinczenki, pisanego w Zaturcach 9.IX.1908 r.: „Zwracam się do Pana z wielką prośbą: proszę mnie w kilku słowach poinformować, czy nie miałby Pan nic przeciwko temu, abym na Pański adres za jakieś dziesięć dni przesłał pieniądze zebrane przeze mnie na wydawnictwa oświatowe (będzie około 30 rubli). Wysłałbym te pieniądze wprost do „Proświty”, ale jest mi to nieco niezręczne, gdyż dotąd nie jestem członkiem „Proświty”. Oprócz tego chciałbym Pana zapytać jeszcze o jedną rzecz. Jak zapewne wiadomo, nasi wołyńscy czarnosotniecy postanowili szerzyć wśród ludu Sui generis świadomość narodową i zaczęli od bitwy pod Beresteczkiem, czyli od tradycji wciąż u nas żywych. Czy nie uważałby Pan za potrzebne, aby ze strony Ukraińców to ważne w naszej historii wydarzenie zostało przedstawione w osobnej broszurze (pod tytułem np. „Beresteczko”) i czy, według Pana, taką broszurę chciałaby i mogłaby wydać „Proświta”. Jeśli tak, to z wielką ochotą podjąłbym się napisania takiej broszury…” W przedostatnim liście, wysłanym z naszych Zaturec do B. Hrinczenki 2.X.1908 r., Wiaczesław Kazymyrowicz pisał: „Wielce szanowny Panie! Listu Pańskiego otrzymałem, za odpowiedź szczere dziękuję. Korzystając z Pańskiej łaskawej zgody, przesyłam równocześnie na Pańskie nazwisko pieniądze (30 rubli), zebrane dla „Proświty” (wraz ze składką jednego kandydata na członka), i jeszcze raz przepraszam za kłopot, jaki Panu tym sprawiam. Do „Bohuna” już się zabrałem, postaram się napisać jak najszybciej. Na drugiej stronie podaję listę kandydatów na członków, którzy przesłali mi składki członkowskie na rok 1908; „отчество” niektórych nie mogę podać, bo sam ich nie znam, ale myślę, że nie ma to znaczenia”. Na drugiej stronie listu napisano: „Kandydaci: 1. Maria Lisowska (mieszk. 2131). Żona doktora, m. Uman. 2. Adam Apolinarowicz Rokicki (mieszk. 2132), ziemianin, poczta st. Buki, gub. kijowska, folwark Kurniki. 3. August Iwański (mieszk. 2134), ziemianin, poczta st. Ternowka, gub. podolska, wieś Ryżawka. 4. Zygmunt Zenowicz Janowski (mieszk. 2137), ziemianin, poczta st. Karnawka, gub. wołyńska (powiat dubieński), wieś Teslugów. P.S. Na koniec, bądźcie łaskawi i mnie zarekomendujcie; moje imię i otczestwo: Wiaczesław Kazimirowicz”. W ten sposób Wiaczesław Lipiński uzyskuje oficjalne członkostwo w kijowskiej „Proświcie”. Przez lata w bibliotekach „Proświty” młodzież czytać będzie jego dzieła. Najbardziej popularną wśród proświtian, jak twierdzą dawni członkowie „Proświty”, była jego praca „Ukraina na przełomie”. Tę samą pracę spotykamy w rejestrach księgozbioru bibliotecznego poszczególnych niższych ogniw organizacji. W szczególności wykryto dokument o posiadaniu takiej książki w bibliotece „Proświty” wsi Bubniw powiatu włodzimierskiego. Poznawczo-wychowawcze znaczenie żmudnej pracy Wiaczesława Lipińskiego na niwie oświaty nie straciło aktualności do dziś. Muzeum W. K. Lipińskiego, które tworzy się w majątku jego rodziców na Wołyniu, będzie godnym pomnikiem Wielkiego Ukraińca.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

ŻYTOMIERSKA «PROŚWITA» ŚWIĘTUJE STULECIE

Długa i ciernista jest droga żytomierskiej „Proświty”. Powołane do życia i działalności przez duchową potrzebę ukraińskiego narodu, by odrodzić się w języku, pieśni, historii, kulturze, tradycjach i obyczajach, towarzystwo w tamtych odległych latach (od 1907 r.) działało wbrew władczym zakazom, zwątpieniu we wszystko, co ukraińskie. Organizatorzy towarzystwa mieli wielką wiarę w twórcze siły własnego narodu, w jego wielką przyszłość, wraz z prawem do posiadania własnego państwa narodowego, jak przystało na wielkie narody. S. KARPĘKO Trzykrotnie odrodziwszy się z niebytu — w latach 1907, 1917 i 1989, żytomierska „Proświta” z powodzeniem działa, kontynuując chwalebne tradycje swoich poprzedników. Jasno zaświadczyła o tym uroczysta konferencja, poświęcona chwalebnej dacie — 100-leciu założenia tego narodowo-kulturoznawczego i państwowotwórczego towarzystwa. Konferencja odbyła się w sali posiedzeń Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki. Wymowny był skład delegatów zgromadzenia. Przybyli oni ze wszystkich wiejskich rejonów obwodu, z miast Berdyczów, Nowogród Wołyński, Korosteń, Malin, Owrucz, Radomyśl, Korosteszów — ponad 400 osób. Wśród delegatów — nauczyciele, wykładowcy i studenci uczelni wyższych Żytomierza, pracownicy kultury, rolnictwa, przedsiębiorstw obwodu. W sali posiedzeń miejsca w prezydium zajmują przewodniczący obwodowego zjednoczenia „Proświta” Światosław Wasylczuk, rektor uniwersytetu państwowego, doktor nauk filozoficznych profesor Petro Sauch, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Nesterczuk, naczelnik wydziału ds. kontaktów ze społecznością obwodowej administracji państwowej Mykoła Siurawczyk, zastępca żytomierskiego mera Ołeh Staryneć. Z referatem „Trudna i chwalebna stuletnia droga żytomierskiej „Proświty” wystąpił S. Wasylczuk. Z powitalnym słowem do delegatów konferencji zwrócili się P. Sauch, M. Siurawczyk, O. Staryneć, M. Nesterczuk. Zaznaczali oni, że każda sprawa trzyma się na ludziach głęboko przekonanych o swojej wierze, zakochanych w dziele swojego życia. Takimi byli żytomierscy proświcianie, którzy równo sto lat temu zabrali się do orania ubogiej ojczystej niwy, wiedząc, że obfity plon nie czeka na nich. Ale przyszłe pokolenia miały kontynuować ich dzieło i zrobić więcej. Przedstawiciele władz odczytali powitania przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Jurija Pawłenki oraz żytomierskiej mer Wiery Szełudczenko, wręczyli nagrody proświcianom. Delegatów witali także kozacy Żytomierskiego oddziału Ukraińskiego Kozactwa. Ich przedstawiciele generał-chorąży UK Anatolij Żukowski oraz pułkownik UK Wołodymyr Artemczuk wręczyli delegatom konferencji cenne prezenty; od siebie oraz w imieniu generała-auła UK Ołeksandra Matwijczuka, generała-atamana UK Wałentyna Drahana życzyli delegatom owocnej pracy dla dobra ojczystego kraju, swojego narodu i naszej najwyższej wartości duchowej — niepodległego Państwa Ukraińskiego. O osiągnięciach, swojej wizji działalności zjednoczeń i oddziałów „Proświty” delegatom opowiadali przewodniczący Berdyczowskiego miejsko-rejonowego zjednoczenia prośwician Petro Kostiuk, przewodniczący Radomyskiej „Proświty” Wiktor Michnenko, docent ŻUP Ludmyła Bondarczuk, profesor ŻUP Stanisław Pulter, przedstawiciele „Młodej Proświty” Żytomierszczyzny Natalja Wołoszczenko oraz Olha Kindratenko. Na zakończenie delegaci konferencji z przyjemnością obejrzeli koncert ukraińskiej pieśni, który przygotowali wykładowcy i studenci Żytomierskiej Szkoły Kultury i Sztuki. Znaczącą pomoc organizacyjną w przeprowadzeniu konferencji udzieliło towarzystwu obwodowe wydział kultury i turystyki obwodowej administracji państwowej, rektor Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki P. Sauch oraz prorektor P. Romaniuk. Dom Ludowy „Proświty” — to Muzeum komitetu miast partnerskich i kontaktów międzynarodowych, gdzie fotografie z różnych czasów dokumentalnie zaświadczają o sukcesach programów międzynarodowych Chmielnickiego. Dom Ludowy „Proświty” — to dom dla organizacji społecznych, zjednoczonych w blok „Dom Ludowy”, którego celem jest wychowanie u młodzieży wysokich cech moralnych, duchowych i kulturalnych, aktywnej postawy obywatelskiej, świadomości narodowej i patriotyzmu; odrodzenie narodowo-kulturowych tradycji ukraińskiego narodu, propaganda ukraińskiej kultury i sztuki. Wszystko to Dom Ludowy „Proświty” w Chmielnickim — nasza miłość, nasze życie, nasza przeszłość i przyszłość! Zdjęcie Witalija Moroza zawsze chętnie rozmawia z młodymi proświcianami. — Nabór do szkoły trwa? — Tak. Zapraszamy młodych, nieobojętnych ludzi do dołączenia. Dodam, że nasze zajęcia, wykłady, dyskusje nagrywamy na wideo, a potem planujemy z tych nagrań przygotować płytę kompaktową jako podręcznik dla młodych prośwician. Rozmawiał Petro ANTONENKO Światosław Wasylczuk, przewodniczący ŻOO „Proświta” oraz zastępca przewodniczącego Hennadij Machorin, wykładowca Żytomierskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. Franki

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

CAŁY ŚWIAT — NA PŁYTACH KOMPAKTOWYCH PROŚWITY

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zaprezentowało serię pierwszych ukraińskojęzycznych programów edukacyjno-growych «Dziecięca kolekcja». To pierwsze ukrainojęzyczne wydanie dla dzieci w wieku przedszkolnym i młodszym szkolnym, stworzone wspólnie z firmą nagraniową «Atlantik». Płyty tej serii mogą wykorzystywać nauczyciele klas początkowych, wychowawcy, metodycy, psychologowie oraz wszyscy, którym nie jest obojętne rosnące pokolenie naszego narodu. Ponieważ na rynku Ukrainy brakuje ukraińskojęzycznych programów edukacyjnych, dzieci korzystają z rosyjskich, co prowadzi do utraty umiejętności komunikowania się w języku ukraińskim oraz do kształtowania się rosyjskojęzycznego środowiska. Serię «Dziecięca kolekcja» zainaugurowano w 2005 roku. Dotychczas wydano i bezpłatnie rozdano do szkół, bibliotek i placówek przedszkolnych płyty serii: Historia Ukrainy (2 CD); Podróżnicy i nieznane ziemie; Starożytna Grecja; Starożytny Rzym; Wynalazki i odkrycia; Mity Ukrainy; Świat rzemiosł; Sport; Ziemia i Wszechświat; Zwierzęta naszej planety; Wybitni kompozytorzy świata. «Dziecięca kolekcja» zwyciężyła w Ogólnoukraińskim konkursie wydawnictw elektronicznych w kategorii «Najlepsze wydawnictwo elektroniczne roku» (kwiecień 2006 r.), a w 2007 r. otrzymała Dyplom I stopnia ogólnokrajowego konkursu «Język ukraiński — język jedności», posiada również wyróżnienia innych konkursów i wystaw. Prezentacja odbyła się 29 października w Miejskim Domu Nauczyciela w Kijowie. W programie była demonstracja płyt, wystąpienia autorów projektu, a imprezę prowadził odpowiedzialny sekretarz towarzystwa Mykoła Nesterczuk. Wł. inf.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

15 lat Domu Ludowego w Chmielnickim

Tetiana Zelenko, sekretarz odpowiedzialny Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” 14 października 1992 roku, w Święto Pokrowy Najświętszej Bogurodzicy, w mieście Chmielnickim uroczyście otwarto Dom Ludowy „Proświty”, który stał się prawdziwą świątynią ukraińskiej duszy. Dziś jest to potężna placówka społeczna zajmująca się ukrainoznawstwem, gdzie odbywa się i kierowana jest działalność chmielnickiego miejskiego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Dom Ludowy „Proświty” to świetlica, w której działają programy „Duch narodu”, „Wielcy Ukraińcy”, „Nieznana Ukraina” i inne, a ich uczestnikami są uczniowie szkół, studenci uczelni wyższych oraz kursanci Narodowej Akademii Dozoru Państwowej Straży Granicznej. A to także czytelnia, gdzie zgromadzono rzadkie wydania duchowe – unikalne kolekcje dzieł artystycznych Niny Kosariewej, Nadiji Borieckiej, Haliny Homy, Tamiły Łytwynenko, Wołodymyra Karwasarnego; to także słowicze śpiewy zasłużonej artystki Ukrainy Marii Jasinowskiej. Dom Ludowy „Proświty” wydał 20 własnych książek, a dzięki wsparciu „Proświty” ukazało się jeszcze 25 utworów autorów podolskich. Dom Ludowy „Proświty” to wsparcie utalentowanej młodzieży. To także teatr „Kobzar”, którego salony artystyczne poświęcono wybitnym działaczom Ukrainy i znaczącym datom naszej historii. Dom Ludowy „Proświty” to także autorskie programy w telewizji „Podillia-Centr” przewodniczącej chmielnickiej organizacji „Proświty” Zoi Didenko: „Ukraiński kalendarz historyczny”, „I na odnowionej ziemi”, „Kochajcie swoją Ukrainę”, „Z podolskiego korzenia”, „Podolski dzwon”, „Ukraińska dusza”, które sprzyjają odrodzeniu świadomości narodowej, wychowaniu poczucia patriotyzmu i odpowiedzialności za państwo, które budujemy razem. …nych nauk, profesor Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, członek zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Jest autorem wielu prac naukowych, w tym dotyczących historii ruchu proświtiańskiego na Ukrainie i za granicą. Wykład wygłosił doktor nauk filozoficznych Oleh Hryniw. Deputowany jednej z poprzednich kadencji parlamentu Mychajło Szwajka wygłosił ciekawy wykład o historii ukraińskiej hrywny, ogólnie o finansach. Kolejnym naszym gościem był Lewko Łukianenko, który

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Ofiary na cerkiew Tarasową

Ciąg dalszy. Początek w latach 2003–2006, nr 4, 15, 20, 25, 28, 34 z 2007 r. Bondarenko Ju., m. Kijów 35,00 Burhacz O. O., m. Kijów 25,00 Horbatenko R. P., m. Kijów 50,00 Dmytrenko I. F., m. Kijów 200,00 Jeżow Je. O., m. Kijów 50,00 Kameniszyk W. O., m. Kijów 27,00 Kwaszewski N. J., wś Nowopetriwka, rejon magdalinowski, obw. dniepropetrowski 55,00 Kozyna W. K., m. Starobeszewe 820,00 Łojczenko W. W., m. Izium, obw. charkowski 500,00 Pawliwska szkoła średnia, obw. lwowski 133,00 Prokopenko O. L., m. Czernihów 45,00 Romanenko A. M., m. Żytomierz 20,00 Romaniuk L. Z., m. Kijów 20,00 Samarec A. P., obw. dniepropetrowski 20,00 Sokolska L. I. i Sokolska L. M. (po raz trzeci), m. Odessa 100,00 Stelmaszczuk S. I., m. Lwów 100,00 Tkaczenko T. O. 17,88 Trofymczuk M. I. (zgodnie z testamentem artystki Trofymczuk Łarysy Stepaniwny), m. Nowohrad-Wołyński, obw. żytomierski 150,00 Chocimski oddział nr 6713 OAT „DOB Ukr” 360,00 Poprzez Ulycz Ninel: od o. Antonija (w świecie Masendycz Iwan Iwanowicz) 1961–2001 oraz Masendycz (z d. Ulycz) Anastasji Oleksijiwny 1932–2001 — pośmiertnie. Urodzeni we wsi Plawja, rejon skolski, obw. lwowski; Ulycz M. O., ur. 1934, Wielyczko (z d. Ulycz) H. M., ur. 1960, wieś Plawja, rejon skolski, obw. lwowski, Ulycza W. M., ur. 1974, m. Dolina, obw. iwano-frankiwski, Ulycz (z d. Łysak) N. P., ur. 1939, wieś Jurkiwka, rejon umański, obw. czerkaski 200,00 Szarszowa Je. O., m. Kijów 20,00 Szarszowa N. O., m. Kijów 20,00 Sztohrin W. O., m. Kijów 20,00

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

SZKOŁA MŁODYCH PROSWIAN

O niej w wywiadzie dla naszej gazety opowiada przewodniczący „Młodej Proświty” Witalij MOROZ. — Witaliju, na czym polega idea tego ciekawego projektu — niedawno utworzonej przy „Proświcie” szkoły młodych proswian? — To kursy przyszłych aktywistów proświatowskich. Młodzi patrioci mają zdobyć wiedzę i umiejętności pracy obywatelskiej i proświatowskiej od mistrzów naszego towarzystwa. Organizatorem i inspiratorem tego projektu jest Iwan Pyłypowycz Juszczuk. — Kto uczy się w szkole? — Mamy już około 20 kursantów. Są to młodzi proswianie, studenci wiodących stołecznych uczelni wyższych: Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, uniwersytetów — kultury, ekonomicznego, pedagogicznego. Zajęcia odbywają się zorganizowanie, według przejrzystego harmonogramu — dwa razy w tygodniu. Planowaliśmy szkołę na dwa miesiące, ale nasi kursanci bardzo chcą się uczyć. A także wykładowcy, którzy już spotykali się z młodzieżą, znów chcą wystąpić. Dlatego szkoła będzie działać około pół roku, a może i dłużej. — Jakie tematy zajęć są w szkole? — Omawiamy szerokie spektrum tematów — począwszy od filozofii, psychologii, a także finansów. Wnosimy pod rozwagę również tematy polityczne, ale nie z punktu widzenia jakiejś partii, lecz po to, by był szeroki polityczny przekrój współczesności. — Kto już wygłaszał wykłady przed słuchaczami? — Pierwszy wystąpił Ołeksandr Konowec, doktor historycz-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...na te igrzyska, zamiast stworzyć klasy komputerowe. Nie mogę do tego spokojnie podchodzić. Podobnie jak do tego, że teraz ludzie zaczęli nawet wyrzekać się swojego wiejskiego pochodzenia wraz z językiem ukraińskim. A właśnie połtawski, naddnieprzański, kijowski wiejski potoczny, wielki jak Dniepr, styl mowy stał się podstawą ukraińskiego języka literackiego. Dziś wśród Ukraińców spotkacie baronów, napotkacie niemal potomków Japończyków, ale panie i panowie wstydzą się swoich chłopskich rodowodów! Urodziłam się w Krzywym Rogu, to ciekawa historia. Ze wszystkich wsi przylegających do Kriworiżżia, a są to obwód kirowohradzki, czerkaski, dniepropetrowski, chersoński, mikołajowski, młodzi ludzie, rówieśnicy moich rodziców (urodzeni w latach 1925–1932), zostali po wojnie zmobilizowani przez komsomoł i wywiezieni do Krzywego Rogu na kopalnie. Tam pracowali w fabrykach aglomeratu, nabawiali się krzemicy, budowali najdłuższe w Europie miasto: 170 kilometrów, od kopalni do kopalni. I tam też powstał najsłynniejszy na całej Ukrainie surżyk, skutek przemysłowej rusyfikacji. Ta Taurydа, to Dzikie Pole, te niekończące się stepy, które wydawały zdumiewająco urodzajne czarnoziemy, tracą swoje właściwe słowo, bo oderwano od ziemi setki i tysiące ludzi, którzy byli prawdziwymi chłopami-rolnikami. — Prawie każdą stronę otwierałam sobie jak tekst poetycki, ponieważ ten styl jest wyszukany i nigdzie nie schodzi do przyziemności, tanich chwytów intrygi czy erotyki, które niekiedy stosują pisarze, by mocno trzymać uwagę czytelnika. A niektóre miejsca wydawały mi się kinematograficzne: „Dziesięcioletnia dziewczynka toczy się po jeszcze nieubitej, a przez to ciepłej koleinie wiosennej drogi…” Tam, gdzie o kobietach, które stoją pod wieczór każda przy swojej bramie. — Kobiety i bramy to nierozłączne. Jako dziennikarka dużo jeździłam po wsiach. I zawsze „brama i kobieta” — to jednolity ukraiński obraz. Kobieta odprowadza kogoś przy bramie, opiera się o te skrzypiące furtki, kogoś wygląda, samotna kobieta szuka wyjścia ze swojej irytacji przy bramie, starsze babcie siedzą pod furtkami, czekają na sąsiadki — to ich wiadomości, telewizja i radio, ich moda. I ogólnie kobieta przy bramie to także gotowość, by ją otworzyć, powitać, objąć i tak samo pożegnać. To przecież nie dzisiejsze głuche bramy, a do tego portret psa: „Uwaga, zły pies”. To także znak zaludnienia wsi. Dlaczego matka stoi przy bramie? Gdy już zmierzch, praca skończona, wychodzi i czeka na swoje dzieci. Może myśli o czymś skrytym… W naszych domach było jakieś wypełnienie życia: nie tylko o chlebie powszednim się mówiło. Nie chciałabym, żeby mój tekst odebrano jako pastorałkę: od tych bram, wiosennych dróg trafialiśmy w społeczeństwo, wyjeżdżaliśmy w świat. I wydawało nam się, że wyskoczywszy z wiejskiego błota, wyjdziemy na chodniki, gdzie będą kwiaty, iskry spod podków, że tam jest jasna droga, jeśli nie do komunizmu, to przynajmniej do osobistej samorealizacji. Ale jest jeszcze błoto społeczne. A jednym z najsilniejszych wrażeń życia było to, jak moi rówieśnicy zaczęli stopniowo wyrzekać się nie wsi, lecz tych podstaw, tej moralności, którą dawała wieś. Skąd było tyle „donosicieli”, zazdrośników, ludzi, którzy przysługiwali systemowi? System sam nie wyłapałby wszystkich, ale znajdowali się ci, którzy pisali donosy. Nazywam tych ludzi „transparentonosicielami”. Moja młodość to niekończące się jubileusze władzy radzieckiej, horror nieukrywanej fałszu. Społeczeństwo jednorękie i jednonogie — po wojnie. Nie echo, lecz żywa pamięć o obozach, gdzie umierano. Skąd wracali zrehabilitowani, a tu waliły bębny: „50 lat władzy radzieckiej. 55!” I tym podobne. Najbardziej chciałam w tym utworze napisać o tym, co czyni człowieka człowiekiem, i że gdy jest nieszczęśliwy, niech szuka odpowiedzi w swojej pamięci. Rozmawiała Walentyna DAWYDENKO NASZA KSIĄŻKA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

WSPOMINAJĄC LUDZI SŁONECZNIE

W kwietniu tego roku czasopismo „Kijowska Ruś” opublikowało nową powieść pisarki Lubow Hołotej „Epizodyczna pamięć”. W sierpniu wydawnictwo „Fakt” wydało ten utwór jako osobną książkę (Lubow Hołota. Epizodyczna pamięć. Wydawnictwo „Fakt”, Kijów, 2007). Wydawałoby się, że nie sposób w bardziej poruszający sposób odtworzyć temat wsi po tekstach malarsko-psychologicznych Hryhorija Tiutiunnyka i Jewhena Huzała. A jednak młodzi pisarze dziś omijają ten, jak się zdaje, nadający się jedynie do surowej analizy publicystycznej materiał twórczy. Lubow Hołota nie tylko stworzyła przekonujący obraz ukraińskiej wsi „kwitnącego socjalizmu”, ale też poprzez tę retrospektywę odsłoniła głęboki temat naszego kraju, ziemi, którą nieodwracalnie tracimy wraz z zrujnowanymi dziś wsiami. To powieść-refleksja. Brzegi pamięci narodu się rozmywają, i dlatego tytuł utworu nie jest przypadkowy, gdyż być może naprawdę pozostajemy jedynie z epizodami pamięci, i z czego wtedy ukształtujemy przyszły naród? — Jestem zachwycona Pani obrazami, żyją we mnie: obraz dziewczynki, która widzi swoje odbicie na każdym etapie życia, jak wzrost maleńkiej trawki. Dorastała na błogosławionej glebie, pełnej dramatycznych kolizji, ciężkiego wiejskiego bytu, lecz jednocześnie był on bardzo pożywny, przesycony czystą energią natury, szczerych relacji międzyludzkich. A kiedy tymczasem, jak tłusta plama, przykre realia nowego czasu zaczęły stopniowo wyjadać jakieś niezmienne wartości w naszej duszy i społeczeństwie, to Pani powieść jest pierwszym dzwonem alarmowym o tym, co tak bezmyślnie tracimy. — Nie mogę powiedzieć, że świat mojej bohaterki jest całkowicie moim, choć oczywiście to, co pisze się o dzieciństwie, zawsze jest autobiograficzne. Nie sposób zrozumieć świata innego dziecka, jeśli nie przypomnisz sobie własnego. Moje pokolenie wyrastało w dużej mierze na literaturze, którą tworzyli pochodzący ze wsi, i jemu ją poświęcali. To pisarze Hryhorij i Hryhir Tiutiunnykowie, Jewhen Hucało, Wołodymyr Drozd — pokolenie, które nazywa się szestydziesiątnikami. Oni przeżyli jeszcze jako dzieci cały ciężar wojny i głód 1947 roku, przyjechali uczyć się do stolicy z fanerowymi walizeczkami (walizką nie nazwiesz tej konstrukcji). W czymś można ich nazwać egocentrykami, bo każda ucieczka ze wsi jest zdradą. Nasze pokolenie, które weszło i do literatury, i do innych zawodów, również powtórzyło drogę swoich starszych braci: opuszczaliśmy wsie, jechaliśmy na uniwersytety, wybieraliśmy swoje zawody. I w komentarzu do publikacji bardzo słusznie napisał redaktor czasopisma „Kijiwśka Rus” Dmytro Stus, że pisarze, którzy porzucali wieś, potem pół życia tracili na to, by urządzić się w stolicy. I tam zaczynała się u nich nostalgia za małą ojczyzną i malowali wieś swojego dzieciństwa. Mój roman również tego nie uniknął. Zamysł utworu to naprawdę lament za rodzicami, za rodem. Mój ojciec Wasyl Mefodijowycz Hołota był człowiekiem bardzo oddanym ziemi. Największym szczęściem dziecka jest widzieć, że jego rodzice z zadowoleniem żyją na tym świecie, lecz nie z tym zadowoleniem, które wypełnia się pieniędzmi, jakąś sławą, która bardzo szybko mija. Szczęściem dziecka jest widzieć, jak ojciec i matka z zadowoleniem idą do pracy, lubią swoje zawody, kochają siebie nawzajem, swój dom. Rodzinny dom napełnia się tym, czego nigdy nie kupisz: spojrzeniami i śmiechem, rozmowami, poczuciem rodu i rodziny. Dzisiejsza wieś straciła nawet poczucie, że chata to ród, to obyczaj, wielki styl życia. Oto martwimy się problemem, że nie ma swojego kąta w domu, by zamknąć się w swoim pokoju, zamknąć drzwi, czytać książkę, coś myśleć, robić, i to nazywa się „żeby nikt nie przeszkadzał”. A ja pamiętam, jak mieszkaliśmy w chacie (nawet to pamiętam) dziadek, babka, trzech ich synów, a jeszcze wzięli mnie, bo mój ojciec, również syn, chorował na krzemicę. Pracował w Krzywym Rogu jako wiertacz. Mieszkało mi się z nimi ciekawie i ciepło. Mój osiemnastoletni wujek Wiktor Mefodijowycz, który miał już iść do wojska, wieczorami wybierał się do kina i, widząc, że będzie mi smutno, bo starsi byli zajęci pracą, sadzał mnie na ramionach, niósł do wiejskiego domu kultury; oglądałam kilka kadrów jakiegoś filmu, zasypiałam, i tak samo wracaliśmy do domu. Nikomu nie przeszkadzałam, bo to było bardzo naturalne: kochać i szanować siebie nawzajem. To rozciągało się także poza podwórko. We wsi było wielu ludzi i wszyscy tacy ciekawi. Bo wiejski człowiek miał poczucie własnej wartości na ziemi. A pojedźcie do dzisiejszej wsi — co drugi powie wam, że jest skazany na zagładę. Ziemia była czymś świętym, utrzymywano ją w czystości jak izbę. Nie pamiętam takich śmietnisk po wsiach, jak dziś. Żeby na polu leżała usypana sterta śmieci, żeby ludzie tak szkodzili jedni drugim! Na przykład w moim Sofijiwskim rejonie na Dniepropetrowszczyźnie pod gołym niebem leży 65 ton herbicydów, szkodliwych dla środowiska przez wietrzenie, a rejonowy naczelnik, który to przywiózł, i który w końcu sam widzi, że wszyscy wokół na to chorują, bezczelnie pozwala sobie łamać prawo. Ale przecież każdy ma prawo wewnętrzne i wiem, że każdy z wiejskich ludzi miał to prawo w sobie. Dla jednych to prawo Boże, dla innych — tradycja, dla trzecich — „co ludzie powiedzą”. Teraz to wszystko się rozmywa, znika szacunek dla ziemi, odpowiedzialność wobec ziemi. I oczywiście państwo zrobiło wszystko, co możliwe, by takie tendencje się pogłębiały. Dlatego nasi chłopi zbierają pomarańcze w Hiszpanii czy pomidory w Polsce, doznają ogromnych poniżeń, bo traktuje się ich tam i tu jak niewolników tych niemych, a tam jednak zarabiają pieniądze, tam ich przecież zatrudniają! A tymczasem ojczyste państwo powinno też zatrudnić robotników do ziemi, by odzyskać utracone wsie, stworzyć sferę socjalno-bytową, odrodzić tradycje. Kiedy przechodziłam obok robotniczych hosteli (teraz ich nie ma), widziałam, jakie tam panowało przeludnienie. A wszyscy ci mieszkańcy to w większości ludzie ze wsi, którzy w weekendy jeździli kopać czy sadzić ziemniaki, faktycznie żyjąc kosztem wsi. Gdyby więc państwo zbudowało na wsi domy z gazem, z wodą, z elektrycznością, ludzie mogliby posadzić sad, uprawiać ogródek, wychowywać dzieci w normalnych warunkach, to czym byliby gorsi od amerykańskich czy polskich chłopów, farmerów? — Zasada życia w cywilizowanych krajach to natura, własny dom, a kto by odmówił w bogatej przyrodzie Ukrainy, gdzie wbij kij — i wyrośnie drzewo, mieszkać wygodnie i uprawiać tę ziemię! A mnie martwi, że zmienił się charakter starszych wiejskich ludzi. Dawniej rzucało się w oczy, że to byli mądrzy ludzie, wyrównani i bardzo szczerzy. Nie było tyle kłamstwa, które dziś jest tłem do rozmowy. Dlaczego starsze kobiety tak strasznie przeklinają i używają wulgaryzmów, skoro w ich wieku powinien być już inny pogląd na świat? A wracając do Pani powieści, powiem o antypodzie tego zjawiska: w Pani książce są obrazy Słonecznych ludzi. Kim oni są? — To cecha czysto dziecięca. Bo człowiek dorasta, być może coś dzieje się z wyobraźnią, i on już nie widzi słoneczności, słońca wokół siebie i w sobie. A każdy Ukrainiec powinien to widzieć, bo w Ukrainie jest dużo słońca! Słońce — i ty w nim: przymykasz oczy i łapiesz migotliwe lśniące drobiny tego słońca, czystego powietrza — każdy może przeprowadzić ten eksperyment. Ja jako mała lubiłam tak się bawić. Przyznaję, że i teraz to robię, wspominając rodzinne stepy. Nawiasem mówiąc, dziś mało mówi się o ludziach, którzy żyją na stepie, w tych ogromnych przestrzeniach. Na każdego człowieka przypada tam niezmierzona przestrzeń. Wychodzisz w pole i widzisz daleko, na dziesiątki kilometrów. I taka sama wielka otwartość oczu i dusz — tam nie ma podstępności. Dlatego ludzie nie mieli chęci się odgradzać: wzdłuż ulicy sadzono żółtą akację, bzy, na miedzach sadzono rząd wiśni czy śliw, moreli… A poczucie przestrzeni, krajobraz, klimat, jak wiadomo, składają się na nasz charakter. Więc wyobraźcie sobie, jak człowiek pozbawiony w miastach tych właściwości, ukształtowanych przez naturę przez wieki, się łamie, i jakie zmiany zachodzą w zachowaniu, w charakterze, w stosunkach z innymi ludźmi. A słoneczni ludzie to nie tylko dziecięca zabawa, którą zachowałam w sobie, ale też ci, którzy są wokół mnie, dla mnie naprawdę są słonecznymi ludźmi, bo przenika ich tamto rodzime stepowe słońce. Słońce nas leczyło, hartowało, „straszyło”, kształtował się jakiś szczególny typ charakteru. Słoneczni ludzie to styl życia, otwartość na przyrodę, na człowieka, na duszę. Dlatego, kiedy zaczęłam to pisać, chciałam, by tekst był rozpoznawalny. Wydaje mi się, że czas, który przeżywałam w ciągu dnia na wsi, jest dłuższy niż obecny, kiedy lata migoczą. Czasem wydaje mi się, że te twarze, które widziałam, ci ludzie, wśród których dorastałam, to już ukraińska Atlantyda, że to dawno zostało zalane, pogrzebane w stepowych głębinach i nie wiadomo, czy kiedyś wypłynie... Dzieci się zmieniły, nawet ich wygląd się zmienił. Są pozbawione wielu rzeczy, które mieliśmy my, przede wszystkim przestrzeni i umiejętności wpisania siebie w nią. Dla nas naturalne były pewne reliktowe rzeczy i patriarchalne zasady rodzinne, i dlatego boli, że i ty je zdradziłeś, i ty jesteś winien, że wieś ginie. Wieś, i o tym piszę, nigdy szczególnie nie biegała za wodzami. Wieś zawsze chodziła za pługiem, za kosą, za łopatą, za motyką, szukając sposobów, by przetrwać samej i dla swoich dzieci, tak dożywają swego wieku nasi starzy. I wieś przytuliłaby się do władzy i uwierzyłaby jej, gdyby ta była uważna wobec wsi. Oto miniony rok był Rokiem Ukraińskiej Wsi, no i co? Gdzie pojawiły się dobrobytne wsie? Ile zbudowano nowych wiejskich szpitali, domów usług, wreszcie łaźni? Za to codziennie otwierają kolejny „genděłyk”, postawią tam automaty do gier, by wytrząsnąć ostatnie grosze i uzależnić wiejskie dzi-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

RODZINNY KRAJ

Oksana wydała dwa tomiki poetyckie — „Cwitut lubowju oczi syni” („Kwitną miłością oczy niebieskie”) oraz „Projekciji wesnjanoho nespokoju” („Projekcje wiosennego niepokoju”). Obecnie studiuje na Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki w Kijowie. Ołena Herasymenko jest autorką tomików wierszy „Paraleli sonjasznych dosziw” („Paralele słonecznych deszczy”) oraz „Aplikaciji dumok” („Aplikacje myśli”). Została zarekomendowana przez Winnicką Organizację Pisarzy do wstąpienia do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Ołena Pawłenko, Pawło Serediuk, Jurij Hołowkin, Mychajło Kaminski, Rajisa Harbuz, Ludmyła Piddubniak, Wasyl Keszelnyk — ci literaci znani są ze swoich utworów nie tylko w rejonie, ale i w obwodzie. „Dywo-słowo” jest inicjatorem przeprowadzania rejonowego konkursu recytatorskiego z okazji urodzin Tarasa Szewczenki, święta poezji w Światowy Dzień Poezji, konkursów utworów amatorskich z okazji Dnia Niepodległości. Na cześć Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka przeprowadzamy rejonowy konkurs poezji dziecięcej. Jesteśmy ciepło przyjmowani w wiejskich szkołach, bibliotekach, kolektywach pracowniczych rejonu, obozie dziecięcym „Rowesnyk”. Członkowie zrzeszenia są uczestnikami obwodowych seminariów twórczej młodzieży, obwodowego zrzeszenia literackiego imienia W. Stusa. Nasze utwory są wielokrotnie drukowane w prasie rejonowej, obwodowej, republikańskiej, brzmią w radiu i obwodowej telewizji. Najlepsze utwory członków studia zostały opublikowane w zbiorach zbiorowych, almanachach „Wruna”, „Persza łastiwka”, „Tepłyczczyna smijet'sja”, „Tepłyćki zorepady”, „Podilśka pektoral'”, „17 weresnja”, „Kwyt podilśkoho słowa”, „Storożowi wohni nad Bożoju rikoju”, „Kraso Ukrajiny, Podillja”, „Podillja moje zołote” oraz innych wydawnictwach. We wsi Bridok pracuje profesjonalny artysta Anatolij Ryżenko-Jankowyj z marzeniem stworzenia dla każdego człowieka własnej przestrzeni miłości. Niepowtarzalne w twórczości są hafciarka Hałyna Winżyćka ze wsi Soboliwka oraz mistrzyni korneoplastyki Hałyna Narożna ze wsi Wełyka Moczulka. Nasza prowincja jest szczodra twórczością i ciepłem nieobojętnych dusz. O tych, wśród których żyję, opowiadałabym całemu światu. Jestem dumna z moich rodaków, tworzę poezję, zawdzięczając to im i mojej rodzinnej ziemi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

GŁOSY CIEPŁEGO KRAJU

Tetiana PRYJMASIUK, bibliotekarka-krajoznawczyni, kierowniczka rejonowego stowarzyszenia literackiego „Dywo słowo”, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Teplik, obwód winnicki. Na Winniczyźnie rejon teplicki niektórzy nazywają końcem świata. A wszystko dlatego, że jest położony 120 km od centrum obwodowego. Zdziwieni koledzy-poeci z różnych zakątków Ukrainy pytają: „Co to za Teplik? Gdzie on jest?”. I dopiero wtedy w ich oczach zapalają się iskierki zainteresowania, gdy zaczynam opowieść o wsi Markiwka, gdzie pochowano zamordowanego przez enkawudzistę Hryszczenkę Mykołę Łeontowycza — pieśniarską duszę Ukrainy. Chutor Ołeksandrija — koło wsi Soboliwka. Właśnie tutaj rozpoczęła swoją życiową ścieżkę Hałyna Żurba (Dombrowska-Newińska), by zakończyć ją w dalekiej Filadelfii z bólem w duszy o los narodu ukraińskiego. Droga zawodowa patriarchy ukraińskiej bajki Mykyty Hodowancia rozpoczynała się od pracy nauczyciela w szkole parafialnej we wsi Orliwka. I tutaj rozbłysła gwiazdka talentu znanej ukraińskiej pisarki Hałyny Tarasiuk… A jeszcze nasi rodacy — poetka Tetiana Jakowenko, Mykoła Buczko… Wszystkich nie sposób wymienić. Lecz nie tylko literackimi imionami słynie ziemia teplicka. Znana jest nasza rodzinna strona z osiągnięć zawodowych i tradycji kulturowych. W Soboliwce działają zespoły ludowe — chór kameralny, teatr, żeński zespół „Jaworyna”, wzorowy dziecięcy zespół folklorystyczny „Cwist paporoti”, wielokrotny laureat konkursów ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Szczerze darzą swoją sztuką rodaków zespoły ludowe rejonowego Domu Kultury: dęty oraz wzorowy dziecięcy choreograficzny „Fantazija”. Ale na szczególną uwagę zasługuje chór akademicki „Widrodżennia”, którego kierownikiem jest uznany mistrz śpiewu chóralnego Mykoła Sokotniuk. W repertuarze chóru znajdują się utwory D. Bortniańskiego, M. Łeontowycza, O. Koszycia oraz ukraińskie pieśni ludowe. Z inicjatywy młodego kierownika Wiktora Prokopenki przeprowadzane są różnorodne akcje artystyczne i konkursy. Szczególną uwagę w rejonie przywiązuje się do odrodzenia tradycji ludowych, zwyczajów i obrzędów. Każda placówka klubowa ma swój zespół folklorystyczny. Jestem dumna z tego, że już tradycyjnym stało się zainicjowane przeze mnie rejonowe święto folklorystyczne „Życie bez pieśni, jak ptak bez skrzydeł”, poświęcone folklorystce Jewhenii Dawydiwnie Tondij, która ponad czterdzieści lat życia oddała żeńskiemu zespołowi folklorystycznemu „Ukrainka” ze wsi Soboliwka. Laureatami tego święta na przestrzeni sześciu lat były zespoły folklorystyczne ze wsi Rozkosziwka, Bdżilna, Orliwka, Połohy, Wełyka Moczulka, a w tym roku — zespół folklorystyczny „Wasyłycha” z Załużżia. Średni wiek uczestniczek grupy pieśniarskiej wynosi 70 lat. Poruszająco brzmi pieśń ludowa w wykonaniu laureatki I Ogólnoukraińskiego konkursu pieśni autentycznej im. Hnata Tanciury Taisii Prokopenko z Bdżilnej oraz młodej Mariany Tanasienko z Soboliwki… Na szczególną uwagę zasługuje praca zespołu folklorystycznego bibliotekarzy rejonu „Wysznia”, który zajmuje się poszukiwaniem pieśni nieśpiewanych i półzapomnianych. W tym roku taką pieśnią stała się „Wyszewała maty sywu zozuleczku”, zapisana przez bibliotekarkę Ludmyłę Łukawą we wsi Wełyka Moczulka. W wielu placówkach klubowych rejonu — w Metaniwce, Soboliwce, Wełykiej Moczulce — utworzono izby muzealne dawnego życia codziennego. Ciągną tutaj uczniowie, bo przecież niespotykanej urody ręczniki, gliniane miski i dzbany oraz inne sprzęty domowe przechowują ciepło naszych przodków, opowiadają o ich życiu i duchowym pięknie. Około sześciu lat temu rejonowy dom kultury w wyniku podmywania gruntów przez wodę stał się budynkiem awaryjnym. Centralna biblioteka pracowała tam na drugim piętrze. Tymczasowo umieszczono ją w prawym skrzydle biblioteki dziecięcej, gdzie znajdował się dział gromadzenia zbiorów. Ale nie na darmo mówią, że nie ma nic bardziej stałego niż to, co tymczasowe. Rejonowy dom kultury dzięki entuzjazmowi młodych władz rejonu został wyremontowany. A biblioteka, niestety, pozostała w tym samym miejscu. Proponowane są różne warianty przeniesienia, ale nie należą one do najlepszych. Mimo to księgozbiór pracuje, obsługuje czytelników (nie lubię słowa użytkownicy), prowadzi wartościowe imprezy masowe oraz zajmuje się pracą naukową i badawczą. Trzydzieści dwie biblioteki oferują wiejskim pracownikom rejonu swoje książki. I ludzie czytają! Choć warunki do pracy w rejonie chciałybyśmy mieć lepsze — pracować w przestronnych i ciepłych pomieszczeniach. W ubiegłym roku biblioteka rejonowa zakupiła 3152 egzemplarze książek na sumę 45,5 tys. hrywien. W I półroczu bieżącego roku — 885 egzemplarzy na sumę 16800 hrywien. Wiosną otwarto księgarnię w Tepliku. Mamy nadzieję, że zaczniemy znów cenić książkę, wręczać ją jako prezent na urodziny czy inne święta. Jeśli biblioteka rejonowa w większości jeszcze może zaspokoić potrzeby czytelników nowymi wydaniami i czasopismami, to na wsiach sprawy mają się znacznie gorzej. A wszystko dlatego, że sołtysi nie wszędzie przejmują się problemami bibliotecznymi. Ale być może warto byłoby, aby specjaliści ze stolicy zobaczyli, z jakim naukowym podejściem i miłością pracuje w najbardziej oddalonej wsi Zawadiwka bibliotekarka wiejska Ludmyła Zacharczuk, a we wsi Weseliwka — Kateryna Neżywlak. Niełatwo gospodarować wiejskiej inteligencji — nauczycielom, bibliotekarzom, pracownikom kultury — trzymają oni w gospodarstwie krowy, uprawiają ogrody. Trzeba żyć za niewielką pensję i wyprowadzać dzieci na ludzi. Ze spracowanymi rękami, ale nowoczesnymi fryzurami, schludnie ubrane, przyjeżdżają na narady i seminaria. Otrzymują dobre wskazówki, dzielą się doświadczeniem, a także odbierają paczki nowych książek. I znowu do domu, na wieś, by tworzyć to, co wieczne — duchowość, która zaczyna się przede wszystkim od książek. Z powodzeniem działa akcja „Podaruj bibliotece książkę”. Lecz szkoły mimo wszystko pustoszeją. Według wskaźników statystycznych poziom śmiertelności przewyższa w rejonie poziom urodzeń. W wielu wsiach za rok lub dwa wrzesień będzie bez pierwszoklasistów. Czyż nie jest to powód do niepokoju? Mężowie stanu muszą zrobić wszystko, aby ludzie na wsi mieli wszelkie warunki do nauki i pracy, aby młodzi specjaliści chętnie pozostawali na ojczystej ziemi. Literacko-twórcze stowarzyszenie „Dywo słowo” działa na ziemi teplickiej już dziesiąty rok. Zrzesza ponad trzydziestu prozaików i początkujących poetów. Spotykamy się co miesiąc w każdy pierwszy piątek. Naszym dorobkiem jest dwanaście zbiorów wierszy, wydanych w Winnicy i Kijowie. Imię Oksany Skakodub rozbłysło na poetyckim nieboskłonie, gdy była jeszcze uczennicą starszych klas w Soboliwce. Do ukończenia szkoły. We wsi Markiwka w rejonie teplickim działa muzeum Mykoły Łeontowycza. Na fotografiach — sale muzeum. Tetiana PRYJMASIUK. KŁOSY Z 91. ROKU. Szeptały w październiku kłosy na niwie, takie sczerniało-szare, niepiękne: — Jak żal, jak żal, że odleciało lato, nie ma komu zebrać nas, ogrzać… Ja je zrywałam, pieszcząc rękami, ścieliłam między głodnymi latami. Gdyby to, tak pożądane żyto zerwać w trzydziestym trzecim smutnym, garściami z kłosów ziarno zebrać — byłoby u mnie rodu bardzo wiele! Powiększyłby się o pół wsi, na dziwo, pracowity ród mój, silny, czarnobrewy, — wujkowie, ciotki, ich niezakwitłe dzieci… Byłaby ziemia zadbana i ogrzana. I nie czerniało by pole kłosami, niezebranymi ich rękami. MOJA POEZJA. Ja kiedyś zaplątałam się w dzikiej róży, jeszcze dziewczynką w sukieneczce pstrej: jagody przywabiły jesienne na krzewie kolczastym owym. Oderwać się już nie miałam siły od krzewu kolczastego sama: od jednej gałązki odczepiłam się —

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Nazbieram lubczyku, macierzanki i mięty

Inna przylgnęła i trwa. Nie przeklinała tej gorzkiej niewoli, Lecz znosiła te katusze: Ręce podrapała do bólu — Kilka jagód mam w dłoni… Przylgnęła do krzewu dzikiej róży Dusza, nasycona nieszczęściami, Słowo, darowane przez Wszechmogącego, Dzień i noc mnie nie opuszcza. Krzew cierniowy z kwiatami i owocem — To wszystko, co mam w życiu. Sercu podrapanemu „Dość!” Wymówić siły nie starcza. * * * Nazbieram lubczyku, macierzanki i mięty I nazrywam rumieńca w mamy ogrodzie... Będę was, chłopcy, z gwiazdami kąpać, Byście rośli silni na przekór biedzie. Żebyście byli szczęśliwi i weseli, Żeby was kochano i żebyście wy kochali, Niech życie w tym świecie szczęście wam ściele, Dzień za dniem rośnie, hojny i nowy. Nazbieram lubczyku, macierzanki i mięty, Z nich właśnie Bóg-słońce wschodzi światu… I mnie w tych ziołach też kąpała matka I prosiła losu dla mojego życia. A ona uciekała wciąż gdzieś ponad latem, Po jesiennym liściu i puszystym śniegu… Zostały w losie, w smutku, dzieci — Dla nich chciałabym nieba nachylić W lubczykowych marzeniach, w macierzankowych snach. * * * Nie przerwę naszego milczenia. Przyjaciele? Nie. Znajomi, i to wszystko… Uniosłeś nad światem moją duszę Tak wysoko, aż do samego nieba. Jak dawno tak nie byłam szczęśliwa! Czas zamiótł wspomnienia o szczęściu. W twoim losie nie śmiałam Nawet promyka zabrać sobie. W twoim milczeniu — wiele słów, Jakby nieba w sierpniowym dniu. Ale tych słów zaczynać Nie spiesz się, mój ukochany, dla mnie. Czuję je za smutkiem, Tak palącym i gorzkim… A kiedy się z tobą spotykam, Drży cały świat w twoich rękach. I dzwonią szczęśliwe dzwony, Cichną w dalach serca… Niech od smutku Bóg cię broni, Szczęście, które przeznaczono mi. Nie przerwę naszego milczenia. Topnieję, powietrze szeleści… Wierzę, że twoją zagadkową duszę Uniosłam w niebo choć na chwilę. * * * Wejdź w ciepłą rzekę w dziesięć lat: Co piękniejszego jest na tej ziemi?! Wejdź w dwudziestce — rzeka z chłodu Upojnych oczekiwań, miłości dziwnych wód… Wejdź w czterdziestce: „No i głębina! Dosięgnę wszystkiego! Na pewno dosięgnę dna”. A w sześćdziesiątce — wszystko jakby nie nowe: Dokądś ta rzeka, jak życie, płynie…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

NASZA KSIĄŻKA

Petro SOROKA, Tarnopol. Zachowanie wysokiego rytmu twórczego przez całe świadome życie jest w mocy niewielu artystów. Najczęściej poetom dane jest jedno kwitnienie, rzadko dwa, a już jako szczęśliwy wyjątek — trzy. Tych, którzy doświadczyli trzech kwitnień, można policzyć na palcach (mam na myśli nie tylko literaturę ukraińską, ale i światową). Pierwsze kwitnienie, moim zdaniem, przypada na młode lata, drugie — na czas twórczego dojrzewania i dojrzałości, kiedy człowiek ma, powiedzmy, po czterdziestce, a trzecie — po siedemdziesiątce. Oczywiście jest to umowne. Byli poeci, którzy rozkwitali w wieku 14—16 lat, a zdarzało się, że pierwsze kwitnienie przypadało na czterdziestkę lub później. „Większość arcydzieł literatury francuskiej — pisał André Maurois — została stworzona przez pisarzy po sześćdziesiątce”. Kiedyś na jubileuszu znanego pisarza, który skończył sześćdziesiąt lat, zaproponowałem toast za jego trzecie kwitnienie. Mistrz oburzył się: „Jak to za trzecie kwitnienie?! U mnie jeszcze drugiego nie było!”. Przeżywszy taki kazus, ostrożnie po tym proponuję odliczanie trzeciego kwitnienia rozpoczynać od siedemdziesiątego roku życia. Wołodymyrowi Browczence w czerwcu tego roku stuknęło 76 lat. I ten wiek jest dla niego rzeczywiście naznaczony szczególnym rozkwitem, gdyż ukazały się drukiem dwie znaczące dla jego twórczości i naszych czasów książki — „Wiknyna” (wspomnienia) oraz „Nimby nad wyszniamy” — tomik poezji, o którym dalej chciałbym przeprowadzić szerszą rozmowę. Co daje mi prawo nazwać te książki znaczącymi? Przede wszystkim wysoki poziom artystyczny, głębia treści i poruszanych tematów. Mam pewność, że żaden wnikliwy badacz literatury nie będzie już mógł ich pominąć, gdy będzie robił przekrój literatury końca minionego i początku nowego milenium. Twórczość Wołodymyra Browczenki jest interesująca jeszcze pod tym względem. Rozkwit jego talentu przypadł na lata 70.—80. ubiegłego wieku, czyli na czas, gdy system totalitarny wydawał się nienaruszalny i panowała metoda socrealizmu. Ogłoszenie niepodległości dla wielu artystów, którzy uformowali się, utwierdzili i zdobyli niemałą popularność, okazało się Rubikonem. Oni albo zagubieni zamilkli, albo tak i nie wyrwali się z wąskich ram panującej metody. Niektórzy, prawda, łatwo zamienili zbankrutowany socrealizm na nacrealizm, kontynuując lekkomyślnie i bezboleśnie produkować taką samą szarzyznę, jaką wydawali wcześniej. Ale czy możemy taką „twórczość” brać pod uwagę?! Nie wiem, na ile ciężkie okazało się to przejście dla W. Browczenki, ale jestem pewien, że dość dramatyczne. Częściowo opowiedział o tym w pamiętnikach. Ale jak zaświadcza dalsza twórczość poety, on nigdy nie łgał w słowie, starał się wbrew okolicznościom zrealizować dany przez los talent i pisał tak, jak podpowiadało sumienie, a nie czujni cenzorzy i reżimowe cerbery (przekonująco i dowodowo mowa o tym w gruntownym i głęboko uargumentowanym artykule wstępnym do książki autorstwa naukowca i poety Serhija Tkaczenki). Problem tutaj w tym, że niepodległość wraz z wolnością słowa przyniosła nam biedę, międzypartyjne swary, konfrontację i otwartą wrogość. Nawet poeta takiego talentu jak Browczenko już nie mógł żyć ze swojego pióra. Było z czego się pogubić, a nawet zgorzknieć. Ale u autora „Nimbów…” tego nie zobaczymy. Jak wcześniej przeżywał cenzuralne uciski, tak dzisiaj przeżywa społeczne niepowodzenia. Tylko słowo jego stało się bardziej ostre, szczere i bolesne. Wydaje mi się nawet, że nikt po niezapomnianym Iwanie Hnatiuku, poecie-więźniu politycznym, nie powiedział tak prawdziwie, gniewnie i przejmująco o naszym sprzecznym i zdeprawowanym czasie, jak zrobił to Wołodymyr Browczenko: Ani wstydu, ani hańby nie mając Przekroczyli już ostatnią granicę. Gdzieś ty, sprawiedliwości? Powstań! Echa przepadły w naszej puszczy, Płacz, wołaj — dokoła głusza. Jak to żyć w ogłuchłej głuszy, Wyrwawszy się z pazurów upiora? W niebiosach obojętnych dogasa, Jak łza postrzelonej łani, Nadziei moich jasna zorza. Wyjdź z puszczy, uświęć się wiosną, Nieszczęście z powodzią zeszło! W ziemię — i lemiesz, i czeresło! Rozglądam się, a nad bruzdą Znów bezkarnie świętuje zło. A czy wielu możemy wymienić poetów, którzy zareagowali namiętnym i ostrym słowem na temat czeczeński? Do wyliczenia znów wystarczy palców. Są u W. Browczenki wiersze, które dają nam prawo mówić o nim nie tylko jako o prawdziwie utalentowanym poecie, ale i sumiennym człowieku, obywatelu, bolesnym nerwie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Trzecie kwitnienie Wołodymyra Browczenki. Wołodymyr Browczenko. Aureole nad wiśniami. Wiersze 1989–2006. Przedmowa Serhija Tkaczenki. – Kijów: „Rada”, 2007

narodów. To wiersze o Hołodomorze z 33. roku, o złowrogim i nienawidzącym ludzi rosyjskim imperializmie, o ludobójstwie w Iczkerii…. Przeczytajmy choćby te strofy z wiersza „Na »zdobycie« Groźnego”, w których mowa o krwawej istocie dwugłowego rosyjskiego orła: Nie może żyć, nie napiwszy się krwi, Oślepnie, gdy domostwa nie płoną. Znów dwugłowy wzleciał na łowy, Ujarzmiać, zabijać, podbijać. Wszystko jedno – czy Groźny, czy Tbilisi, Czy Baturyn, Wilno, czy Kazań, Wszystko jedno na stepach, w górach, w lesie Wypatruje ofiary na udręki. Czujnie spogląda z podniebia na łup: Tu wszystko, co podbił, jest moje! Odwróciły się głowy na wszystkie strony, Inaczej jedna drugą by zadziobała. W. Browczenko należy do poetów, którzy piszą z bólu i gniewu, i gdy w jego słowie przetapiają się trwoga i święta nienawiść, pod jego piórem rodzą się prawdziwie niezapomniane utwory. Byłoby jednak niesprawiedliwością twierdzić, że tylko takie utwory są decydujące w jego dorobku. Nie mniej jasno jako poeta objawia się również tam, gdzie pisze z miłości, bo właśnie miłość daje mu prawo do wyrzutu i sądu. Zdawałoby się, że dziś jest niewiele powodów, by pisać z miłości. Ale dopóki istnieje świat, dotąd poeta zachowuje prawo do kochania i wysławiania tego, co zostało stworzone przez wyższy rozum i wzbudza podziw. W. Browczenko mógłby, jak się zdaje, powiedzieć o sobie: talent – to nie ja, to siła mojej miłości. Nic więcej nie potrzeba mi na świecie, Byle nie zarosła cierniem dzikiej róży Ta znajoma stepowa droga, Która zawsze do domu mnie sprowadzi. Tam przy brzegu gorzka kalina Do mnie w młodym lecie się odezwie. Tam nasza niezłomna Ukraina Nad wiekami płacze i śmieje się. Za poetą wielkie życie, i wie on, czego broni, na czym stoi, co trzyma jego i innych ludzi dobrej woli na świecie, co przynosi okruch radości i szczęścia, od czego odzywa się dusza, od czego się wznosi i jaśnieje. W. Browczence obce są próżne, formalne eksperymenty i bezmyślna gra słowami. Jego poezja jest neoklasyczna z ducha i treści, panują w niej jasność, prostota i przejrzystość. Może on demonstrować wysoką filologiczną sprawność, jak widzimy w wierszu „Ciężkie aliteracje”, może swobodnie obchodzić się z formą, ale nie jest to dla niego celem samym w sobie. Jego celem jest wypowiedzieć duszę i przekazać czytelnikowi bogactwo swoich myśli i hojność uczuć w niezwykle prostej formie. Nie boję się umrzeć. Lękam się życia, Które zabija rozwiosnioną duszę… Nie ma chyba dla piszącego człowieka większej radości, niż łowić rzadkie słowa, dotąd niesłyszane, niesmakowane, zapisywać je w notesie, obracać na wszystkie strony, wsłuchując się w ich brzmienie, zachwycać się nimi, próbować ich wytrzymałości. A rzadko kiedy usłyszy się barwne słowo u współczesnych młodych poetów. „Aureole nad wiśniami” chce się czytać z ołówkiem w ręku, jak wspomnienie dawnych, szczęśliwych i tkliwych czasów. Pewnie każdy z nas przyglądał się zmarnowanym talentom i wie, że nie ma widoku żałośniejszego i straszniejszego, bo pozostaje jakby cień kiedyś wielkiego człowieka. Autor „Aureoli…” nawet na granicy patriarszego wieku zachwyca swoim młodzieńczym zapałem, niewyczerpanym optymizmem, pięknem duszy i czystością myśli. Książki mają swoją energię. Wielkie książki mają swoją duszę. Oczywiście nie wszystkie wiersze w tym poetyckim foliancie, że tak powiem, pracują na tę aurę, a precyzyjniej – rozjaśniają ją. Trudno utrzymać wysoki poziom napięcia w książce liczącej 500 stron. Ale o sile poety świadczą nie przeciętne wiersze (choć mogą one osłabiać jej brzmienie), lecz utwory szczytowe, jak na przykład: Może i jeszcze komuś potrzebny jesteś ty, Lecz doba rozchwiana i słaba. Otoczyło. Deszczyk to pokropi, To się potknie i zaczyna szurać. Umyły się i zapłonęły wiśnie, Koper rozkrzewił się i pachnie… Wszystko moje, przyszłość i przeszłość, Chce żyć tylko na tych stepach. Zajaśniały na ogrodzie liście, Mak podniósł zieloną buławę. To ziarnem, to złotym korałem Bawi się deszczyk na stawie… I o tym, co najważniejsze. Włodzimierz Browczenko jest człowiekiem głęboko wierzącym. Jak tu nie przywołać słów Walerija Illi, który twierdził: „Prawdziwa poezja zawsze jest religijna, nie ma poezji niereligijnej. Kto tego nie czuje, temu żadne dowody nie pomogą”. Wiara w nieśmiertelność czyni miłość poety nie tylko bardziej sensowną, lecz także celową. Gdyby nie było wieczności, nie byłoby sensu miłości, trzeba by było po prostu przetrwać, starając się przedłużyć ziemską egzystencję, chwytając się wątpliwych radości życia. Miłość – to dar wieczności. Kto kocha – jest już nieśmiertelny. Kto kocha – stoi już u bram Królestwa Bożego. Ja – do ogrodu, a on – głosem matki, do kłosa w stepie, a on – głosem ojca, do przędzy na strychu, a ona – głosem babci, do harmonijki, a ona – głosem brata, do snów, a one – spojrzeniem żony, która nie chce mnie opuścić. Ja – do nieba, a ono – głosem Miłości, do ziemi, a ona jęczy, jak jęczała… Kochać Boga znaczy dla poety kochać życie, ten świat, który On stworzył, odczuwać pełnię bytu, rozświetlenie szczęściem i miłością, jako przeczucie wielkiego i nieskończonego życia. Ma rację Serhij Tkaczenko, zauważając, że „w swoich najnowszych książkach poeta wzniósł się na poziom prawdziwie apostolskiej przenikliwości, która zawsze idzie ramię w ramię z absolutną bezbronnością i bezinteresownym poświęceniem”. Lepiej, jak się zdaje, nie da się tego powiedzieć.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Z oczu opadają zasłony polewy, Kłują choroby pod żebro, Nienawiścią odpłacają dobrzy ludzie, Dla których przez cały wiek czynił dobro. Obojętnie... Niech sobie... Nic... Wciąż płonie ogień w prosforni, I ważne na ciężką drogę Chleb głodnym rozdzielić.

czytasz Linę Kostenko, M. Wynohradowskiego, L. Tałałaja, P. Mowczana, W. Illię. Kiedy zanurzasz się w ich żywiole, trafiasz w aurę aromatycznego, gęstego i czystego pisma. I słów tych — choć garściami bierz! I wszystko wykąpane w słońcu, nastoje na stepowych ziołach, świeże i czyste jak przedświtowa gwiazda zorza. Dziś takiego pisma już się nie spotka, bo słowa wyginają się, jak i ludzie. Wieczorna gwiazda rozchyla dłonie, Szczyt domu pachnie aksamitkami. I oddech ojczyzny przy skroni, I posmak przedwieczornej pory na ustach. …Przeżegnał się szablą lubczyk… I latarnie w noc nastawiła Ta nieugięta ukraińska malwa, Którą oplątał kręcony panicz. U W. Browczenki wiersze rodzą się z rytmu, z muzyki, która zaczyna brzmieć w duszy (właśnie dlatego tak wiele jego poezji stało się piosenkami, a wytwórnia „Melodija” nawet wydała płytę „Wspomnij mnie”). Kiedy uważnie czytasz wiersz poety, wydaje się, że zaczynasz wyczuwać pierwotne głosy lasu, trawy czy wiatru, które stały się impulsem do narodzin tych czy innych strof. Potem poeta wypełnił te rytmy, tę formę słowami, czyli treścią, i tak powstaje cud poezji. Profesjonalizm polega na tym, by nie zalać ich przeciętnymi i pustymi słowami, by nie zepsuć tego wysokiego wewnętrznego brzmienia — głosu nieba. Na szczęście W. Browczence niemal zawsze udaje się to bez zarzutu. Łąka. Łęg. Wierzbiny. Kostrzewa i mleczaj. Ktoś woła przewoźnika… Przekroczyła krytyczną dawkę Czarnoprypiacka żałość. Niestety, książki starzeją się, jak i ludzie. Lecz przyspiesza starzenie także ta okoliczność, że większość z nich pisze się pod zapotrzebowanie czasu, dla zaspokojenia modnych gustów czytelniczych, z nadzieją trafienia w udaną koniunkturę. Są pisarze przekonani, że to dobrze i tak być powinno. Powiedzmy, niektórzy z młodych oświadczają, że trzeba pisać książki z perspektywą na 10—15 lat życia, nie więcej. A co nadaje książce wysoki poziom odporności? Moim zdaniem poziom przeżycia. To właśnie, według mojego głębokiego przekonania, zapewni „Nimbom nad wiśniami” długowieczność. Talent — to chwiejna, efemeryczna rzecz. Zrozumiałe, że talent wymaga nie tylko stałej pracy, nieustannego doskonalenia, ale i be-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Nagroda Literacka im. Stepana Rudańskiego

Do nagrody mogą być zgłaszane książki pisarzy-satyryków i humorystów, w których kontynuowane są tradycje Stepana Rudańskiego, ukraińskiego ludowego humoru, demaskowane są negatywne zjawiska w społeczeństwie i w życiu ludzkim. Przyjmowane są również prace literaturoznawcze o życiu i drodze twórczej pisarza, opublikowane w ciągu ostatnich trzech lat. Do nagrody mogą także ubiegać się zespoły amatorskie, indywidualni wykonawcy oraz ludowi mistrzowie, którzy aktywnie propagują twórczość Stepana Rudańskiego. Kandydatów do nagrody zgłaszają związki twórcze, placówki oświatowe i kulturalne, organizacje społeczne. Zgłoszenie, zawierające krótką charakterystykę utworów, informacje o autorze lub wykonawcy (wykonawcach), zostaje opatrzone pieczęcią instytucji zgłaszającej kandydaturę. Do zgłoszenia dołącza się utwory w trzech egzemplarzach, materiały wideo lub audio — w jednym egzemplarzu. Dokumenty należy składać do 10 grudnia 2007 roku na adres: 21050, Winnica, ul. Architekta Artynowa, 33, Obwodowe Centrum Ludowej Twórczości. Informacje pod nr tel.: 8(0432)32-49-42 (pytać o sekretarz jury Walentynę Storożuk).

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Z WOLNĄ UKRAINĄ W SERCU

Marija SMETANSKA, kandydat nauk filologicznych, docent katedry ukrainoznawstwa, członek zarządu „Proświty” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury. Zadziwiająco rzadkim zjawiskiem we współczesnej przestrzeni literackiej jest książka utrzymana w gatunku powieści-kroniki. Mowa o „Dumie o Wolnych Kozakach” Mychajła IWAN-CZENKI, która ukazała się drukiem w 2006 roku w wydawnictwie im. Ołeny Telihy. To daleko nie pierwsze znaczące dzieło pisarza: w jego dorobku znajduje się kilka książek popularnonaukowych z zakresu krajoznawstwa i mitologii, zbiory poetyckie „Polynowyj kwit”, „Bunczuk witriw” oraz „Osinnie czeresło”. Dzięki jego wysiłkom jako redaktora wznowiono wydawanie założonego jeszcze w latach 20. ubiegłego wieku almanachu „Płuh”. Bezsporną wartością utworu jest autentyczna dokładność zawartego w nim materiału faktycznego. I nie jest to przypadkowe, ponieważ sam autor jest bezpośrednim potomkiem sotnika Hryhorija Iwanczenki, którego postać wielokrotnie wyłania się na stronach powieści. Jemu społeczność powierza bycie organizatorem wypraw bojowych, ale nie mniej ważne jest jego dążenie do pokojowego życia. Potwierdzeniem tego jest opisane z etnograficzną dokładnością wesele Hryćka i córki wolnego kozaka Hafii, na którym rozbrzmiewają pieśni weselne i przysłowia, a w nich – „tajemnica przedłużenia rodu”. Pisarz rozpościera szeroki obraz wydarzeń historycznych, konkretyzując go tak znajomymi toponimami „serca Ukrainy, wolnego kozackiego szewczenkowskiego kraju”. Są tu nazwy miast, wsi (Zwenyhorodka, Kereliwka, Budyszcze, Łysianka, Husakowe, Wilchowec, Jerky, Ozirna), rzek (Wilszanka, Kamianka, Tikycz), jest nawet chutor Syniciw, trakt Talniwski, jar Pałamarczyn, Łemesziwka, Hałajky. Wspomniano mnóstwo nazwisk, często mowa o całych rodzinach (powiedzmy, Smoktiów, Tiutiunnyków, Iwanenków, Rusałowskich). Niezwykle ważne znaczenie, naszym zdaniem, ma w kronice filozoficzne uzasadnienie powstania takiego zjawiska historycznego, jak Wolne Kozactwo. Nie było niezgody wśród przedstawicieli prostego ludu. Wszyscy oni marzą, by „pożyć po ludzku”: uprawiać ziemię, budować dom, wykształcić dzieci. Ale kiedy mowa o politykach, którzy podjęli się na szczeblu państwowym wcielać w życie ideę niepodległości Ukrainy, takiej jednomyślności brakuje. Jakże oni są różni w Radzie Centralnej, ci „przedstawiciele nowej władzy w imperialnych pokojach gościnnych”, ci „zwierzchnicy” przy stole prezydialnym! Autor obdarza ich charakterystykami, poddając pod sąd czytelnika zachowanie każdego. „Przygnębiony moskiewskim zesłaniem” Hruszewski jeszcze jakoś próbuje uchwycić istotę wystąpień. He- Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk Najwybitniejszym ukraińskim poetą — ukraińskim z ducha i wiary — jest dziś 85-letni Mychajło Iwanczenko ze wsi Husakowe w rejonie zwinogródzkim w obwodzie czerkaskim. Nie przesadzam, tylko staram się zdążyć to powiedzieć. Niewielka dygresja liryczna: latem ubiegłego roku miałem szczęście spotkać się z Mychajłem Iwanczenką w jego rodzinnej wsi, dokąd przybyła grupa literatów pod wodzą Serhija Tkaczenki i Petra Soroki. Rozmawialiśmy bardzo spontanicznie, potem było jeszcze kilka listów od Mychajła Hryhorowycza. A w tym roku przysłał swój pierwszy wydrukowany tomik poezji. Do tej pory wydano dwie jego książki o tematyce popularnonaukowej: „Dywoświt pradawnich słowjan” (Kijów, 1991), „Tajemnyci naszoji pradawnyzny” (Kijów, 2000) oraz powieść-kronikę „Duma pro Wilnych Kozakiw” (Kijów, 2006). A od 2002 roku Mychajło Iwanczenko wznowił wydawanie almanachu literacko-krajoznawczego „Płuh”. Życie Mychajła Iwanczenki to ogromna, dramatyczna epopeja tułaczki Ukraińca po świecie oraz po własnej, lecz nie swojej ziemi. Podczas wojny Mychajła Iwanczenkę wywieziono do Niemiec, uciekł z obozu pracy, po więzieniu trafił do innego obozu (sowieckiego), walczył na froncie w szeregach armii sowieckiej, a w 1947 roku został skazany przez trybunał wojskowy. Sekretarz generalny Wynnyczenko słucha, „lecz nie wszystkich”, pogrążając się od czasu do czasu we własne romantyczne historie, bundowiec Rafes otwarcie łaje „pohromnoje wolnoje kozaczestwo”, eser Frumin ostrzega przed tworzeniem formacji „biez razrieszenija Wriemiennowo prawitielstwa”, a Symon Petlura milczy, bo „nie warto kłócić się z Kiereńskim”. Ten rozłam, to „rozbijanie Ukrainy na kawałki” bardzo przypomina współczesną sytuację polityczną. Znajdziemy podobieństwo do dnia dzisiejszego także w werdykcie Serhija Jefremowa pod adresem Jurija Kociubynskiego, wyrażonym w liście, gdzie nazywa go „wyrodnym synem sławnego ojca”. A czyż nie są nadal aktualne słowa pułkownika Połtawca-Ostrianyci o tym, że „wolność kończy się po wyborach”? Całkiem współczesna, jak widzimy, sytuacja ukryta jest również w metaforycznej ocenie przez autora fałszywych ukraińskich patriotów z rządu Fedora Łyzohuba: „wielu nęcił zapach państwowego tortu”… Odpowiedzią na takie działania polityków stało się formowanie oddziałów Wolnego Kozactwa. W usta jednego z gości na weselu Hryćka autor wkłada prawdziwe słowa: „Ja w tych partiach pogubiłem się zupełnie. Jak dla mnie, kto za samodzielną Ukrainą, ten nasz”. W powieści-kronice „Duma pro Wilnych Kozakiw” Mychajło Iwanczenko maksymalnie przybliża swojego czytelnika do bohaterów utworu. Swoistym odkryciem autora jest wykorzystanie twórczości genialnego rodaka Tarasa Szewczenki, która wielokrotnie ożywa w ustach postaci. Tak oto ataman Nykołym Smoktij pod urzędem wiejskim, przekonując współmieszkańców, że trzeba budować własne państwo, mówi: „W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola”. Na półce z książkami w jego domu znajdują się opublikowane podania o Szewczence oraz „Kobziarz”. Ataman kosza zwinogródzkiego Semen Hryzło na zjeździe proponuje wybrać na przewodniczącego wnuka Szewczenki po bracie Josypie, Mytrofana. Poparli wszyscy. Dusza Tarasa, podsumowuje autor, „zawołała wszystkich do gromady”. Wersy z „Doli” wyryto na krzyżu nad grobem pisarza Wasyla Domanickiego we wsi Kołodyste. A dzień rocznicy powtórnego pochówku Szewczenki staje się dla Zwinogródczyzny dniem, kiedy wszyscy jadą „do Tarasa w gości” — do Keryliwki. Kureń husakiwski wiezie wielki portret poety na wyszywanym ręczniku, a połączony chór „Proświty” śpiewa „Zapowit”. Czytelnik dostrzega niemałe bogactwo palety twórczej pisarza, często natrafiając na przykłady ukraińskiego folkloru. Jednak wykorzystanie przez autora dzieł poezji ludowej nie jest celem samym w sobie, gdyż każde przysłowie, powiedzenie albo służy jako swoisty wstęp do opisu wydarzeń, albo organicznie podsumowuje wydarzenia czy czyny bohaterów. Tak w rozmyślaniach Jurka Tiutiunnyka „rodzima ziemia — jak ludzka dusza”. W chwilach możliwego niebezpieczeństwa psychicznie przygotować się do godnej walki z nim atamanowi pomaga ludowa mądrość: „Losu koniem nie objedziesz”. Rozczarowani czynami Centralnej Rady, „płochliwej” przez wsłuchiwanie się w okrzyki rosyjskich generałów, kozacy kierują się drogowskazem „Step i wola — kozacka dola!”. Nawet dla tytułu powieści-kroniki głęboki znawca folkloru wybiera słowo „duma” — nazwę jednego z najdawniejszych gatunków epickiej poezji ludowej. Szczególna rola w odkrywaniu lirycznej duszy Ukraińców przypada poezji lirycznej — kalendarzowej i rodzinno-obyczajowej. Pomocniczymi pociągnięciami pędzla w kreśleniu pełnowymiarowych, pełnokrwistych obrazów życia służą autorowi symbole. Jest tu pług, zdolny zaorać pozostałości starego i przygotować grunt pod zasiew, zapach ziela piołunu ma przypominać o rodzinnych stronach, a połączenie czerwonej i czarnej barwy na wyszywanych poduszkach w chacie Hryzła symbolizuje przeplatanie się radości i smutku w losie człowieka. Nawiasem mówiąc, symbole te mają pochodzenie ludowe. Pojawia się w utworze także nowy, potężny obraz symboliczny — ukraińska flaga narodowa. Czasami autor pisze o niej, nie uciekając się do żadnych środków przenośni. Tak oto na święcie Szewczenki „faluje żółto-błękitny sztandar w górze”. A zdarza się całkiem zawoalowany obraz, widoczny tylko dla wyobraźni spostrzegawczego czytelnika, jak na ikonie świętej Barbary w cerkwi: „Za jej plecami żółciły się malowane pola pszenicy i błękitniało niebo”. Dążenie do wolności, niepodległości mogą ucieleśniać, jak przedstawiono w artystycznej interpretacji Mychajła Iwanczenki, nie ciemne masy, lecz naród wykształcony, zdolny myśleć, oceniać sytuację, przejmować doświadczenia innych. Dlatego kwestia edukacji jest nieodłącznym składnikiem zarówno fabuły, jak i autorskich rozważań, których wiele jest w powieści-kronice „Duma pro Wilnych Kozakiw”. Tak oto na wiecach, mitingach, zebraniach chłopom rozdają książeczkę „Kim jesteśmy, czym jesteśmy i czego nam potrzeba”, czasopismo „Wisti”, gazetę „Narodna wola”. W utworze wielokrotnie wspomniano i cytowano ukraińskich pisarzy (Iwan Kotlarewski, Iwan Franko, Mychajło Starycki, Taras Szewczenko oraz Mychajło Kociubynskyj). Mowa jest też o francuskim malarzu Camille Corot, o kompozytorach Kyryle Stecence, Mykole Łysence oraz Mykole Łeontowyczu, rzeźbach w Sofijówce. Wysoki ładunek intelektualny niosą nakreślone przez autora postacie niektórych działaczy społecznych (Hruszewski, Michnowski, Jefremow, Makarow). W powieści-kronice poruszono bolesny do dziś problem języka ojczystego. Wymowne są pod tym względem rozważania o nieumiejętności członka dumy ziemskiej Michalskiego w posługiwaniu się językiem ukraińskim. Przyczyny, jak widzimy, są bardzo banalne: przeżył wiek wśród chłopów i nie nauczył się — głupi czy co? Albo gardzi nami. Porusza i zachwyca autorskie „Posłowie” — ważne badanie naukowe pisarza-krajoznawcy. W nim Mychajło Iwanczenko śledzi losy wielu bohaterów książki oraz ich rodzin w kilku pokoleniach — z represjami, zsyłkami, wymuszoną emigracją. Tytaniczna praca!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

ŚLAD PROSTEGO LEMIESZA… Mychajło IWANCZENKO. Jesienny lemiesz: Poezje. — Kijów: Ratibor, 2007. — 62 s.

łom na dziesięć lat. Odbywał karę na Polarnym Uralu oraz w Jamalsko-Nienieckim Okręgu Autonomicznym. Mychajło Iwanczenko — syn sotnika Wolnych Kozaków, jeden z niewielu rycerzy idei, którzy zostali wychowani w tradycjach narodowych, w duchu narodowym, których zahartowały klęski narodowowyzwoleńczych zmagań lat 20., wielki głód 1933 roku, wojny, więzienia, prześladowania. To człowiek, który ma moralne prawo pisać swoje patriotyczne (narodowe w duchu i wierze) utwory, bo to właśnie ten przypadek, kiedy słowo Mychajła Iwanczenki jest poparte jego osobistą postawą obywatelską. Jest on jednym z tych, którzy mogą szczerze powtórzyć słowa Szewczenki: “My po prostu szli, // U nas nie ma // Ziarna nieprawdy za sobą…” Poetycka książka “Jesienny lemiesz” ma trzy rozdziały: “Zew stepu”, “Pieśni z lubczyku”, “Znak rodu”. Wyrazista patriotyczna liryka łączy się u Mychajła Iwanczenki z poezjami o charakterze intymnym. Ale wszystkie wiersze w książce są organiczne, to jednolity zrost-monolit, w którym każde słowo, każda myśl, każde uczucie są zjednoczone w wyrazie miłości do Ojczyzny. Kozacki step, ukochana dziewczyna, ród — to fundament, na którym wyrasta majestatyczna narodowa perspektywa Ukrainy (państwa, rodziny i konkretnego człowieka). W tych wierszach nie ma płaczu, beznadziei. Twardość, wiara, miłość, przekonania — takiego doświadczenia i takiego brzmienia ukraińska liryka patriotyczna dawno nie miała. Takiej czystości i takiej kryształowej oddaności Idei i Prawdzie Ukrainy w jej kozackim szewczenkowskim interpretowaniu — folklorystyczno-historycznej obrazowości, śpiewności, ocenianiu z punktu widzenia moralności ludowej. Czytając te patriotyczne wiersze — tutaj autorowi trzeba oddać sprawiedliwość, że u niego to nie jest wierszowana patriotyka, a Poezja wysokiej próby, — nie chcę niczego komentować, tylko deklamować te wiersze, zachwycać się plastyką i rytmiką, melodyjnością i niemal kozacką marszowością. Ukrainie Twoja krzywda nie dobita, Nie zbutwiała w proch, — Przez wieki grzmią kopyta Na tęgich wiatrach. Tylko prawdą oraz bojem Ty dla nas żywa, Wyrywasz się wyłomem W swoje żniwa. Za ordyńskim hukiem-świstem W mgle rozstań Nie bierz cudzych korali Z nienasyconych rąk, Nie marnuj wiśniowej urody Na bazarach zła, Żeby zwątpienie do pochodu W duszy nie wpełzło. Nie chyl się w krwawe Kruty Gdzieś na manowce, Spójrz — kozak twój wznosi ostro Szablę w ręce. Wszystkim nie paść w prawej bitwie, Zrąbano na pniu… Będziesz wiecznie ty kochać Żyto i pieśni. I tam, gdzie lśni w odblasku Niebiesko-żółty sztandar, Ty kołysać będziesz kołyskę Młodych zwycięstw. Intymna poezja Mychajła Iwanczenki przypomniała mi coś dawno zapomnianego, momentami małyszkiwską intonację, ale oryginalną w swoim konkretnym wyrazie-uczuciu. Znowuż, te wiersze trzeba czytać, intymność ich jest w surowej miękkości metafor, folklorystycznej śpiewności, nostalgicznej wspomnieniowości obrazów, wyobrażeń, odczuć… Najsilniejszy cykl trzeciego rozdziału, bezsprzecznie, — “Requiem 1933 roku”. To wspomnienie-ból, wspomnienie-zemsta, wspomnienie-rana: Jak boleśnie konać mi setny raz We wspomnieniach owych trupich lat, Nie zapominajcie wyroków nędzy, Która zabiła nasz dziecięcy świat. W rowy zakopani, w jamy Zbutwieli moi przyjaciele-uczniowie. I pamięć ich pragnęli nad polami Rozwiać zbolszewiczeni carowie. Ja wierzę: jeszcze katom straszne przekleństwo Potomkowie domalują w pełni. O Ukraino, to twoje ukrzyżowanie Nieść ci jeszcze długo w walce. Szkoda, że ta poetycka książka wyszła w znikomym nakładzie i niemal w samizdatowym projekcie. Bo książek o takiej sile, narodowym optymizmie i pewności w przyszłość Ukrainy — zwłaszcza w nasze zwątpiałe czasy — katastrofalnie brakuje. Musimy wreszcie określić się z wartościami. Narodowa idea i narodowe przekonania są żywe dopóty, dopóki na Ukrainie będzie żył choć jeden taki KOZAK, jak Mychajło Iwanczenko, — ten śpiewak kozackiego niezłomnego ducha, który do ostatka będzie bronił wielkiej prawdy o Wielkiej Ukrainie. I nie tylko będzie bronił, ale będzie siał ziarna. W tym jego wielka misja i powołanie.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tylko gaj zaszumi. Przecież dzieci trzeba uczyć w Ukrainie. Prawie wszyscy Ukraińcy, a to tylko oficjalnie ponad 20 tysięcy, są tutaj tymczasowo. Do czasu otwarcia miejsc pracy w domu”. Słucham i upajam się nie winem, a takimi słowami. Lwowiankom: Halinie Jełejko, Halinie Kremińskiej, Ołeksandrze Kułykiwskiej, Halinie Czerepani, Stefanii Czemeris i Hannie Czyż na wspomnienie o Ukrainie łzy napływają do oczu. „Jeśli we Lwowie zbudują nowe fabryki, to pojedziemy pracować do domu” — mówi jedna z nich. Chcę wierzyć, że oficjalny Kijów nie tylko będzie wzywał rodaków do powrotu, ale też stworzy ku temu odpowiednie warunki. Ostatnie słowa usłyszano nie w restauracji, a przy greckokatolickiej cerkwi w centrum Aten, gdzie zbierają się Ukraińcy z obwodu lwowskiego, tarnopolskiego, mówią, że i z Doniecka, z południa Ukrainy. Nie ma cerkwi prawosławnej, więc prawosławni święcą paschy w greckokatolickiej — też, powiadają, chrześcijańska. Przy cerkwi działa ukraińska szkoła. Nauczają według programów i podręczników z Ukrainy, a nauczyciele są od nas. Lecz takie szkoły państwo nie zalegalizowało. A państwowych dla mniejszości narodowych nie ma. Państwowe są greckie. Ukraińców za granicą. Jest to aktualne, bo asymilacja Ukraińców na świecie przebiega szybciej niż w Ukrainie, zwłaszcza wśród czwartej fali emigrantów, gdzie część z nich jest zrusyfikowana. Jeśli pierwsze fale emigracji już się przystosowały i jakoś dają sobie radę, to czwarta jeszcze wypracowuje podejścia, zbiera siły, szuka wsparcia… Szkoda, że na Forum nie było przedstawiciela Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Dobrze, że misję pomocy metodycznej zagranicznym Ukraińcom wzięli na siebie wykładowcy Instytutu Filologii Ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa na czele z jego dyrektorem Anatolijem Wysockim oraz akademikiem APN Ukrainy Lubow Macko. Docent Iwan Horbaczuk przypomniał o możliwościach „Proświty”, w szczególności wydawniczych, o prawdopodobnej pomocy dla diaspory poprzez filmy wideo, książki, publikacje w gazecie „Słowo Proświty”. Szerokie zainteresowanie wywołały na Forum historyczne rozmowy, które przeprowadził doktor nauk historycznych, kierownik działu historii najnowszej i polityki Instytutu Historii NAN Ukrainy, profesor Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Heorhij Kasjanow. Odbyła się Międzynarodowa konferencja dziennikarzy-Ukraińców. W szczególności, w kwestii wydawania ukraińskojęzycznych mediów za granicą, wspierania ich przez państwo ukraińskie i mecenasów, wymienili poglądy prezesi kijowskiej, żytomierskiej, połtawskiej kompanii radiowo-telewizyjnej, korespondenci ukraińskich mediów, członkowie Europejskiego Stowarzyszenia Ukraińskich Mediów-Dziennikarzy. Wystąpili: prezes „Rune Media” Wiktor Czernyszczuk (Litwa), redaktor naczelna miesięcznika „Ukraiński Żurnal” Lenka Knap (Czechy), przedstawiciele mediów z Łotwy, Estonii, Bułgarii, Grecji, Czech, Ukrainy. Poruszano kwestie skuteczniejszego wspierania przez Ukrainę zagranicznych Ukraińców, tworzenia lepszych warunków dla powrotu emigrantów do ojczyzny na wzór Rosji i Polski. Zainteresowanie wywołała konferencja prasowa Łeonida Krawczuka, pierwszego Prezydenta Ukrainy. Wraz z nim na Forum przybyli Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Grecji Wałerij Cybuch, były premier Wałerij Pustowojtenko. Prawda, na Forum powściągliwie przyjęto krytykę Majdanu przez Łeonida Krawczuka jako „bańki”. Jednocześnie poparto polityka w jego odcięciu się od krytykowanej wypowiedzi partyjnego kolegi Dmytra Tabacznyka na temat języka ukraińskiego, co Krawczuk uczynił w odpowiedzi na pytanie dziennikarza Ołeksy Pidłuckiego. Oklaskiwano Krawczuka również za to, że pod wpływem pytania mojego syna Andrija przyłączył się do potępienia odbudowy w Odessie pomnika rosyjskiej carycy Katarzyny II, a nawet dołączył podpis do protestu uczestników Forum przeciwko temu „wałujewskiemu” aktowi w oświadczeniu, podpisanym i wysłanym do gazet „Literaturna Ukraina” oraz „Nacja i derżawa”. Nawiasem mówiąc, to oświadczenie protestacyjne podpisali: przewodnicząca Europejskiego Kongresu Ukraińców Jarosława Chortiani (Węgry), organizatorki Forum Halyna Maslak-Kakku i Oksana Nakoneczna (Grecja), Marjana Nikula (Kanada), Wołodymyr Stroj (Litwa), Wira Konyk (Estonia), dyrektor generalny Kijowskiej Państwowej Regionalnej Kompanii Radiowo-Telewizyjnej Wiktor Pasak, akademik APN Ukrainy Lubow Macko, dziennikarze z Kijowa i wielu innych. Co zaś najbardziej się spodobało? Koncert „Nasłasa” — folklorystycznych i estradowych ukraińskojęzycznych zespołów z Estonii, Łotwy i Litwy, grecki chór. Przypadło do gustu, jak energia słońca i wiatru pracuje na Grecję! Baterie słoneczne na dachach domów, na statkach. 57 wiatraków dostrzegłem na górach wokół Marmari! Ateny zachwyciły poziomem kultury: ponad 170 teatrów i — prawie niewiarygodne — ani jednego kasyna! Wyniesiono jedyne kasyno 30 wiorst za miasto, na górę. Ciekawe, że w Atenach jest duża liczba ulic i placów o tych samych nazwach, tłumaczy się to samorządnością dzielnic miasta. Zgadnijcie, ile w mieście jest ulic Sokratesa? Jeśli wierzyć informatorowi — 37! Dobrze, że w samolocie linii lotniczych „Aero-Swit — Ukraińskie Linie Lotnicze” do usług pasażerów jest wiele gazet, lecz boli, że żadna w języku państwowym, przynajmniej podczas naszego 230 lotu z Aten 10.09.07. Czyli rusyfikacja sięga nawet za chmury, na co musiałem poskarżyć się kierownikowi linii lotniczych Aronowi Majbergowi. Lecz niezapomniane wrażenie pozostawiło czyste i błękitne Morze Egejskie…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

UKRAIŃCY NA ŚWIECIE

Wasyl WASYŁASZKO Grecję już od dzieciństwa wyobrażałem sobie jako naszą, ukraińską. Od czasu, gdy usłyszałem od dziadka Jakowa, skąd pochodzi nasze chrześcijaństwo, gdy dowiedziałem się, że słowo Chrystus jest pochodzenia greckiego i oznacza mesjasza. Moja Grecja pochodzi ze światowej historii, studiując którą, jeszcze jako student czytałem we fragmentach słynną „Iliadę” i „Odyseję”. Wtedy, na wydziale dziennikarstwa Uniwersytetu Lwowskiego, nie słyszałem jeszcze o światowej sławie naszej Trypilli, o prawdopodobnie przedsumeryjskiej cywilizacji, którą reprezentuje na Ukrainie Kamienna Mogiła, dlatego nie wyobrażałem sobie niczego wspanialszego niż kultura dawnej Hellady z jej zadziwiającą mitologią, wszechogarniającą hierarchią bogów, szlachetnym majestatem świątyń, monumentalnym spokojem rzeźb, antycznym teatrem i sławnym Akropolem. Naszych klasyków przyrównywałem do światłych duchów Hellady… Według antycznych wątków pojmowałem życie w swoich wierszach: kobziarze u mnie to „Weresaje, Homery zwiastunowe”... Moim skrytym marzeniem było trafić do Grecji. Marzyła o tym żona Halyna, rodzina. I oto Taras Małyszewski, ukraiński dyplomata w Grecji, zaprosił nas jako turystów na 10 dni do Hellady, co zbiegło się z przeprowadzeniem w mieście Marmari na wyspie Eubea drugiego Forum ukraińskiej diaspory, które zorganizowało Towarzystwo ukraińskiej diaspory w Grecji „Ukraińsko-grecka myśl” (przewodnicząca Halyna Maslak-Kakku) wraz z ukraińskimi wspólnotami z Kanady, Francji, Polski, Czech, Węgier, Bułgarii, Litwy, Łotwy, Estonii przy wsparciu Ambasady Ukrainy w Grecji oraz Ukraińskiej Rady Pokoju. Przygotowuję prezenty dla diaspory. Przechodzimy skomplikowany test w celu otrzymania wizy w Ambasadzie Grecji: strefa Schengen! Tyle zaświadczeń — aż do wyciągu z banku. Warunki nie łatwiejsze od tych, które poprzedzały wyjazd z ZSRR do kraju kapitalistycznego! Podniebny lot wyjaśnił się nad Grecją, która uderzyła ciągłymi górami. Czernieją plamy po pożarach. Morze usiane wyspami. Nienaturalnie gęsta błękit wody. W Atenach nie widać kominów fabrycznych. Z czego więc Grecja jest zamożna? Nie będę oryginalny, jeśli powiem, że najbardziej uderzają na wpół zrujnowane i mimo wszystko monumentalne świątynie Posejdona, Apolla, Zeusa, teatry z tysiącami miejsc dla widzów pod otwartym niebem, przypominające czymś współczesne stadiony. I wszystko to na szczytach ogromnych gór, dokąd pętlami dróżek i współczesnymi maszynami trudno byłoby dowieźć takie bloki marmuru i granitu. Patrzę na greckie ruiny i wspominam ukraińskie. W Kurazynie na Podolu stalińscy w latach 30. wpadli na pomysł budowy z cmentarnych krzyży na zakątku wsi Skakunówka, gdzie był wodospad, wielkiej… łaźni, nie ścierając nawet imion z odłamków krzyży. Obok tej łaźni my, dzieci, bawiliśmy się, kto znajdzie dokończenie tego czy innego imienia, a babcie modliły się za bliskich, którzy pozostali w bezkrzyżowych mogiłach. A ile ruin świątyń, twierdz na Ukrainie?! Łapię się na myśli, że słowo „ruina” w Grecji nie pasuje do pozostałości słynnych budowli. Nie dziwi, że zrujnowane, dziwi, jak przetrwały te, wyższe od zwykłych budynków Aten, gigantyczne kolumny. W strefie sejsmicznej, w strefie wojen, otwarte na Słońce i burze! To jednak wybitne zabytki kultury, które tylko częściowo zniknęły. Ale one są domalowane w obrazach artystów, w ludzkiej wyobraźni, a co najważniejsze — one i dziś służą Hellenom, jak do tej pory dumnie nazywają siebie Grecy. Przeszłość pracuje na współczesność! Jakie rzeki ludzi płyną w góry! Piąta część wpływów do budżetu Grecji pochodzi z turystyki. Z rzeźbami mitologicznych postaci spotykamy się jak ze znajomymi. Przeprowadzamy analogie między Zeusem a naszym Perunem-gromowładcą. Podziwiamy opiewaną również w naszej poezji Afrodytę. A ja szukam rzeźby Posejdona. Znalazłem w sklepiku obok świątyni Posejdona, na dodatek z pozłacanym trójzębem. I przypomniałem sobie, jak w latach 60. rzeźba tego boga przestraszyła gościa z Północy, kiedy ten zobaczył ją na rynku we Lwowie: „Co wyprawiają: pomnik banderowcowi postawili!” — „Przecież to Posejdon!” — wyjaśniam. — „Patrz, nazwisko znane nawet!”. Mówią, że po kolejnej wizycie gości z Północy bóg pozbył się trójzębu i stał z berłem. Jak z kijem. Przetrwała rzeźba do dziś. I znów — z trójzębem! Gdzie Grecja, gdzie Ukraina, a ich losy, symbole się zbiegają! W. Wasyłaszko w Delfach wśród ruin sanktuarium świątyni Apolla na zboczach gór Parnas, gdzie żyli Wyrocznia i Pytia

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

GRECJA… UKRAIŃSKA

Grecja… ukraińska otwiera się jeszcze na lotnisku w Atenach. Wielkie zdjęcie samolotu „Mrija” i podpis: „Jedyny na świecie w swoim rodzaju!”. A szyldy? Napisane cyrylicą i czytają się tak samo jak u nas: „kafe, kawa, aura, prokat, keramika, kefir, lepta…”. Ukraina jest z nami wszędzie. Weszliśmy na najwyższą górę w Atenach, Likawitos, zachwycamy się białokamiennym, czteromilionowym miastem, wydawałoby się nieskończonym, gdyby nie było obramowane górami. I nagle śniady młodzieniec pyta mnie po ukraińsku: „Jesteście z Ukrainy?” — „Tak. A myślałem, że jesteś Grekiem”. — „Jestem Grekiem. Z Melitopola. Serhij Harhała. Uczyłem się w Kijowie na lekarza, ale przeprowadziłem się do Grecji”. Serhij kocha T. Szewczenkę, I. Frankę, Łesię Ukrainkę. Chwali demokrację w Grecji, gdzie strajk studentów nie pozwolił otworzyć prywatnych uczelni wyższych… Oczywiście, najważniejszą obecnością Ukrainy jest drugie Forum Ukraińców. Obejmowało ono dyskusję z kierownikami ukraińskich diaspor na temat języka ukraińskiego, edukacji. Oto i restauracja „Lwów”. Luksusowe pomieszczenie z dwiema salami. Przyjaźnie wita nas młode małżeństwo gospodarzy, Wołodymyr i Łesia Panasowie. Częstują piwem „Obołoń”, winem. Zamawiamy po raz pierwszy od 9 dni pachnący ukraiński barszcz. Rozbrzmiewają piosenki lwowianina Sławka Wakarczuka. Obok ogłoszenie, że „Okean Elzy” przybywa do Grecji na występy 24 września. Ukraińcy czekają na słowo ukraińskie. Ja również podarowałem swoją płytę z piosenkami „Tajemnica kobiety”, książkę dla dzieci „Bajka-przypowieść: uczciwy Lis”. Moje pierwsze pytanie: dlaczego rodzina jest w Grecji? Panas mówi: „Tutaj nie ma korupcji, państwowego haraczu. Przez 10 lat dwa lub trzy razy widziałem urząd skarbowy. Płacę podatki — i nikt nie ma do mnie żadnych spraw. A w domu — niemal co tydzień, to urzędnicy skarbowi, to strażacy, to jeszcze jakaś bieda”. — „To jesteście tutaj na zawsze?” — „Dlaczego na zawsze? Oto może Julia z Juszczenką znów zwyciężą, ale już się nie pokłócą, spełnią obietnice dotyczące usunięcia korupcji, i to nie tylko w parlamencie, wtedy za mną stąd. Na święcie „Na Spasa” w mieście Marmari śpiewają Ukraińcy z krajów bałtyckich.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

AUTOR «GOŁĄBKÓW POKOJU» I MINOTAURA

Walentyna DAWYDENKO Pędzel wycierał o gazetę, pokrytą kolorowymi plamami i pociągnięciami. Kiedy potrzebował czystego koloru, wyciskał farbę z tubki również na gazetę. Przy sztaludze stały słoiki różnej wielkości, głównie po pomidorach, z szarymi, neutralnymi i innymi mieszanymi farbami. Tak, według wspomnień Françoise Gilot, tworzył Pablo Picasso. W książce „Moje życie z Picassem” opowiada ona także o jednej z pierwszych wizyt w jego pracowni, kiedy artysta pokazał sztychy, które wykonał dla swojego impresaria Ambroise’a Vollarda. Tego kolekcjonera malowano i grawerowano częściej niż jakąkolwiek piękność: Cézanne, Renoir, Bonnard, Forain – niemal wszyscy francuscy artyści. Picasso przypuszczał, że robiono to z poczucia rywalizacji, każdy chciał przedstawić go atrakcyjniej niż inni. „Jednak mój kubistyczny portret Vollarda jest najlepszy ze wszystkich”, chwalił się artysta Françoise. To właśnie Vollard w czerwcu 1901 roku zorganizował pierwszą wystawę Picassa. Trzy grawerowane główne portrety handlarza obrazami, dwa z nich z akwatintą, które Françoise widziała wtedy w pracowni i o których pisze w książce, obecnie są wystawione razem z całą serią grafik „Suita Vollarda” w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy. Wystawę zorganizowała Ambasada Królestwa Hiszpanii na Ukrainie przy wsparciu Muzeum Narodowego. Ten projekt, nad którym artysta pracował dość długo, po raz pierwszy pokaże ukraińskiemu widzowi mistrzostwo Picassa jako grafika. Przez miesiące wytrwale studiował techniki grawerowania w studiu lub w Lidia WICENIA „Za co? Dlaczego? Nie chcę tego słyszeć! Nie…” Uczennica klasy dziesiątej Połtawskiego Miejskiego Liceum nr 1 im. I. P. Kotlarewskiego Ołksana Serdiuk opowiedziała o swoim stanie emocjonalnym, kiedy wraz z przyjaciółmi z klas maturalnych, wykonując twórcze zadanie pedagoga, członka NSChU Mykoły Hribana, zapoznawała się z materiałami o Hołodomorze w latach 1932–1933. Dusza protestowała — piekielny ból od uświadomienia sobie tego, co przeżyli nasi dziadowie i pradziadowie, nie mieścił się w niej. To samo przeżywały i przyjaciółki Ołksany, lecz musiały wiedzieć: pokazywano im filmy dokumentalne o głodzie na Ukrainie, czytały „Żółtego księcia” Wasyla Barki i oglądały film nakręcony na podstawie powieści, studiowały materiały historyczne i szukały żywych świadków tamtych wydarzeń, zapisywały ich wspomnienia. Większość starszoklasistów po raz pierwszy odkrywała dla siebie straszliwe konkretne liczby i fakty dotyczące Hołodomoru. Ból i rozpacz dręczyły młode dusze. „Myślałam, że nie wytrzymam. Łzy smutku i żalu nie opuszczały mnie. Płakałam…” — opowiadała Ołksana. Jej słowa rozbrzmiewały w sali Ukraińskiego Funduszu Kultury i uzupełniały wypowiedzi dorosłych, którzy właśnie obejrzeli wystawę młodych połtawskich artystów „Pamiętaj o swoim rodzie. Pamięci ofiar hołodomoru na Ukrainie”. — To ból poza granicami bólu, bo te dzieci nie żyły w tamtych czasach i nie mogły go odczuwać. Ale odczuły — powiedział, otwierając wystawę, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury wybitny ukraiński poeta i działacz społeczny Borys Ołijnyk. — Kłaniam się wam nisko, drodzy rodacy, za to, że przybliżyliście dzieciom tę tragiczną kartę w życiu naszego niezniszczalnego narodu. Przykładów takich ciosów losu, jakie spadły na niego, czy znajdziecie jeszcze w historii… Chciałoby się zasłonić je przed tym bólem, ale historia jest taka, jaka jest. A wy, młodzi obywatele, musicie ją znać. Wasze prace są po prostu zdumiewające, wstrząsają do głębi serca… drukarni. Picasso sam był twórcą różnorodnych stylów, badaczem nowych ekspresyjnych technik. Dzieło Suite Vollard zajmuje centralne miejsce nie tylko wśród grafik, ale i w całej jego twórczości. Sto płyt, które wykonał mistrz, wyrażają centralne motywy jego sztuki, wśród których najważniejsze tematy to mit o Minotaurze, człowieku-byku (z Dziewczynka prowadzi ślepego Minotaura w nocy (ze Minotaurem, z którym – zgodnie z własnym rozumieniem twórczości – zwykł był utożsamiać się także artysta) i mit o Pigmalionie. W swojej książce Françoise Gilot opowiada, jak Pablo Picasso komentował jej tę serię. Wszystko, co przedstawiano, zgodnie z jego zamysłem działo się na wyspie na Morzu Śródziemnym, podobnej do Krety. Zamieszkują ją Minotaury, które zachowują się tak jak bogaci na całym świecie, „których domy są wypełnione dziełami najmodniejszych malarzy i rzeźbiarzy, ale od nich zalatuje dekadencją. Zapraszają na swoje przyjęcia z muzyką i tańcami rzeźbiarzy i modelki. Każdej niedzieli z kontynentu przybywa młody attycki Grek i zabija Minotaura”. Ta kolekcja, według słów María Jesús Sáez López, która reprezentowała Fundację ICO – właściciela dzieł – zawiera głębokie metafizyczne rozważania o istocie sztuki, o warunkach potrzebnych do powstania impulsu twórczego oraz o napięciu, które powstaje między artystą, jego modelką a dziełem. Tę interpretację należy mieć na uwadze, oglądając ekspozycję, która dla niewtajemniczonych może wydawać się pogrążona w duchu codzienności. Na konferencji prasowej z okazji otwarcia wystawy dyrektor Narodowego Muzeum Sztuki Anatolij Melnyk obiecał, że podczas oprowadzań każdy z odwiedzających usłyszy pełną informację o tym okresie twórczym w życiu Pabla Picassa oraz o serii, którą wielu krytyków sztuki uznało za najlepszą serię grafik XX wieku. Jako całościową ekspozycję już widziano ją w krajach Ameryki Południowej i Europy. Ukraińska publiczność miała szczęście dzięki finansowemu wsparciu sponsorów projektu i, jak poinformował dyrektor muzeum, takie wystawy będą odbywać się także w przyszłości, gdyż nasi przedsiębiorcy coraz chętniej zgadzają się finansować działania, w których występują głośne nazwiska. Pociesza, że i ukraińskich artystów zaczyna odkrywać Europa: niedawno z wielkim sukcesem odbyła się w Amsterdamie wystawa z ukraińskich zbiorów muzealnych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

BÓL POZA GRANICAMI… BÓL

Nic w naszym życiu nie dzieje się przypadkiem: wystawa prac młodych mieszkańców Połtawy jest eksponowana w tej sali Fundacji, gdzie swego czasu zrodziła się idea wzniesienia Kurhanu Żałoby na Połtawszczyźnie, upamiętniającego ofiary Hołodomoru, i była to inicjatywa kolejnego naszego wybitnego rodaka, dramaturga Ołeksy Kołomijca. A „latem 1988 roku na 19. konferencji partyjnej po raz pierwszy ustami ukraińskiego poety Borysa Ołijnyka padło żądanie »nazwania przyczyn i organizatorów głodu na Ukrainie w 1933 roku...«, który jako pierwszy odważył się poruszyć i ogłosić temat od dawna zakazany”, — pisze literaturoznawca Mychajło Kudriawcew w „Rozważaniach nad poezją Borysa Ołijnyka”. Wystawa jest jedynie częścią projektu „Pamiętaj swój ród”, realizowanego na Połtawszczyźnie przy wsparciu obwodowej administracji państwowej i jej przewodniczącego Walerija Asadczewa, w celu wychowania patriotyzmu i miłości do ojczystego kraju, poznawania historii, kultury, obyczajów i tradycji narodu ukraińskiego, kształtowania ogólnoludzkich wartości moralnych. W jego ramach odbyły się już akcje „Sławne imiona Połtawszczyzny”, „Potomkowie strzegą pamięci”, „Moja mała ojczyzna”, „Znajdź swój szczyt”, „Dzieci — dzieciom”. Akcja „Pamiętaj swój ród. Pamięci ofiar Hołodomoru na Ukrainie” wystartowała w zeszłym roku i prowadzona jest w trzech kierunkach, które również zaprezentowano w sali Ukraińskiego Funduszu Kultury. Organizatorem wystawy jest obwodowa biblioteka dla dzieci im. Panasa Myrnego (przy udziale wszystkich bibliotek obwodu), jej dyrektor Leonid Czobitko również przedstawił obecnym poznawanie przez młodzież tragicznych kart historii. A organizatorom pomógł i wysoko ocenił prace licealistów oraz uczniów NVO nr 14 Połtawy narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, dyrektor wydawnictwa „Krynycia”, nasz rodak Leonid Andrijewski — przygotowała dla nich książkowe upominki. Poltawczan witało wielu gości, wśród których byli poeci Ihor Pawljuk, Wiktor Baranow, Wiktor Żenczenko, przedstawicielka Międzynarodowego Fundacji Charytatywnej „Ukraina 3000” Lesia Hasydżak, zastępca przewodniczącego Hołosijiwskiej Państwowej Administracji Rejonowej miasta Kijowa Pawło Żuk, ludowa artystka Ukrainy, profesor, kierowniczka projektu „Nowe imiona Ukrainy” Switłana Hłuch. Na wystawie zaprezentowano również katalog prac, przygotowany przez poltawskie wydawnictwo „Dywosswit”, a także prace badawcze i poetyckie uczestników projektu z rejonów czutiwskiego, hłobynskiego, łubieńskiego i chorolskiego. Sam zaś katalog wydano dzięki wsparciu prawdziwych przyjaciół poltawskiej biblioteki dla dzieci im. Panasa Myrnego. Są to: Wira Bodnaruk (Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki z miasta Chicago, USA), Wołodymyr Korol (Towarzystwo Humanitarnej Pomocy Ukrainie, USA), Maria Fischer-Słyż (m. Toronto, Kanada), a także zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Serhij Jasynski. „Drgnęło serce”; „Utracony raj”… To tytuły prac artystycznych. A dalej: „Czy lepiej byłoby się nie rodzić?”; „Dusze zmarłych pukają do naszych serc”; „Tęsknota”; „W śmierci twarz bezimienna”; „Ziemia posiwiała od żalu”; „Oczy głodu”; „Daj mi, Boże, choćby słomkę”; „Żale bolesne i smutne”; „Do zastępu zniszczonych nadziei”; „Nieułagodzony ból”; „Pamiętaj!”… Cóż oni przeżyli w swoich duszach, te dzieci! Ktoś powiedział, że cierpienie oczyszcza. Poeta Ihor Pawljuk przestrzegł: — Głód fizyczny zaczyna się od głodu duchowego. Obecnie zdrożały chleb i mięso, ale głód duchowy grozi nam bardziej… Dlatego jest on dziś potrzebny nam wszystkim, ten ból poza granicami bólu. I dlatego potrzebne są takie projekty, takie akcje. Oczyszczają, przestrzegają. Kierowniczka projektu „Pamiętaj swój ród” Walentyna Asadczewa oraz jego koordynatorka, wiodąca redaktorka biblioteki dla dzieci im. Panasa Myrnego Natalia Hrajicka, przygotowując wspólnie z artystą, grafikiem Mykołą Hrybanem katalog wystawy, postanowiły: niech w nim będą portrety wszystkich młodych artystów. I koniecznie — z uśmiechniętymi twarzami. Życie trwa. Małgorzata Łyszko z NVO nr 14 miasta Połtawy czytała swój wiersz, który kończy się równie optymistycznie: Z nieba spadały gwiazdy — jedna za drugą. Jasne gwiazdy toczyły się, jak łzy z niebios. Ukrainę moją sam na sam z biedą Na Golgotę wprowadzono. Lecz naród nasz — zmartwychwstał! W sali tego dnia wybrzmiało wiele wspomnień i wierszy, a logicznym zakończeniem uroczystości, którą emocjonalnie poprowadziła zastępczyni dyrektora Miejskiego Liceum nr 1 im. I. P. Kotlarewskiego Larysa Tiutiunnyk, mogą stać się wiersze Borysa Olijnyka z jego nowej książki „W zamkniętym kręgu”: Pospieszcie się, dzieci! Tylko wy jeszcze zdolni Nas zatrzymać na krawędzi otchłani! Po prezentacji w Ukraińskim Funduszu Kultury dzieci odbyły wycieczkę, podziwiały stolicę. I były wdzięczne Ołeksandrowi Janko, kierownikowi agencji turystycznej „Czarowne wędrówki”, która udostępniła autobusy na wyprawę do Kijowa. Przed nami nowe spotkania, bo wystawa połtawskich uczniów rzeczywiście ma „wyruszyć na kołach”. Troszczą się o to jej organizatorzy.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

„Jesteśmy wielkimi dłużnikami kultury wsi”.

Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach obecne są aktualne publikacje o tematyce językowej, unikalne badania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa w sprawach trudnych sytuacji, szeroko naświetlana jest muzyka młodzieżowa i działalność koncertowa czołowych artystów Ukrainy, wszystkimi barwami mieni się paleta artystyczna mistrzów pędzla… W przyszłym roku Państwo, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzenia dialogu z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić razem z nami wartości narodowych. Zasubskrybujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy, wszystkich nieobojętnych na sprawy ukraińskie! Razem zwyciężymy! Tkaczka Hanna Biłokiń Hanna Czubacz wśród rodaków Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny. na 3 miesiące — 9,89 hrywny. na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 0 7 0 4 4 4 820095 780016 SZTUKA LUDOWA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

PRENUMERATA-2008

Drodzy czytelnicy! Rozpoczęła się prenumerata Ogólnoukraińskiego proświtiańskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 67-a strona w „Katalogu”). Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrpoczty” do 10 grudnia — we wsiach i w stolicach rejonów, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i w stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 37 hrywien 86 kopiejek; na pół roku — 19 hrywien 18 kopiejek; na 3 miesiące — 9 hrywien 89 kopiejek; na 1 miesiąc — 3 hrywny 38 kopiejek. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

TĘCZA NADNISTRZAŃSKA

pieśni, haftu, garncarstwa, innych dziedzin sztuki. Jesteśmy wielce dłużni kulturze wsi. Z każdym zapomnianym czy zrujnowanym domem ginie cała warstwa ludowego obyczaju, duchowości. Spójrzcie na te koszule, które mają ponad 150 lat! Na te narzuty, ławniki, obrusy! Jest w nich nieśmiertelna dusza narodu, jego modlitwa do słońca, weselna melodia, pogrzebowy płacz, nici nadziei i wiary w lepsze. Pokłońmy się więc genialności naszego narodu! “Nadniestrzański mój, miły sercu zakątku Podola” — śpiewały kobiety w wyszywankach, a uśmiechnięte serce znanej poetki Hanny Chubacz lgnęło do rodzinnej ziemi, gdzie na zboczach Dniestru w złocie lasów i sadów każdy dom przybrany jest ręcznikami i cudownym zielem. Akcja “Sztuka jednej wsi” kilka lat temu rozpoczęła się z inicjatywy Międzynarodowej Organizacji Społecznej “Winnickie Ziemiaństwo” w Kijowie. I w stolicy już poznawano pieśń i tkactwo, hafty mistrzów wsi z kilku rejonów Winnicczyzny — Stiny, Klembiwki, Wijtiwki, Nowosełyci. Teraz oczarowuje Kijów jeszcze jedna wieś-legenda — Nadnistrianske. Zastępca naczelnika obwodowego zarządu kultury Serhij Harbulinski, dyrektor obwodowego centrum twórczości ludowej Tetiana Cwihun, dyrektor Narodowego Muzeum Literatury Hałyna Soroka, naczelnik rejonowego zarządu kultury i turystyki Wałentyna Wekluk — ci i inni znawcy twórczości ludowej spletli obfity wieniec wdzięczności i szacunku dla prostych wiejskich pracowników, którzy po nielekkiej pracy w polu, w ogrodzie znajdują czas, siłę i talent, by śpiewać, malować, tkać, z drewna i kamienia tworzyć nieśmiertelne piękno. Miło było widzieć w sali wystawowej niemało młodych twarzy. Z Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury na czele z docent Marią Smetanśką, również pochodzącą z Nadnistrianszczyzny, zawitała grupa studentów. Ołena Prokopenko, Andrij Sadlak, Olha Robion, Kateryna Herasjowa, Darija Dobrowenko oraz inni studenci byli oczarowani pięknem tego kraju i jego ludźmi. Każdy, kto odwiedzi tę wystawę, rozjaśni się na duszy, zechce znów pobyć w babcinej białej chacie, założyć wyszywaną koszulę, skosztować chleba ze starego pieca, który wykarmił niejedno pokolenie. Czyż można powiedzieć o tym lepiej, niż Hanna Chubacz w wierszu “Żurawka”: Moja chata w podolskim życie Pod gołym niebem, na czarnej ziemi. Mam tylko myśli nieobżyte I jeszcze skrzydła niebiesko-ziemskie. Podnoszę się w niebo co rano, I w żyto opadam znów. Moja chata nie ma ganku, Za to ma ciepło i miłość. Ciepło i miłość przywieźli do Kijowa pracowici, utalentowani ludzie z Nadnistrianszczyzny. Doziemny pokłon im za to! Nina HNATIUK Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKA Piękno rękoma tworzone Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK P.o. redaktora naczelnego, pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Trio sióstr Kobylańskich Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWIDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZOULHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10EB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301244 Nakład ogólny — 52000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Wydawało się, że wszystkie kolory tęczy zajaśniały tego dnia w Narodowym Muzeum Literatury, kiedy odbyło się tu otwarcie Ogólnoukraińskiej akcji kulturalno-artystycznej “Sztuka jednej wsi” przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Ukraińskiego Centrum Kulturalno-Oświatowego “Drużba”, Winnickiego obwodowego zarządu kultury, obwodowego centrum twórczości ludowej oraz MOS “Winnickie Ziemiaństwo” w Kijowie. Do stolicy wspaniałe dzieła swoich serc i rąk — dywany, ręczniki, koszule, obrazy, naczynia ludowe, pachnące korowaje — przywieźli utalentowani ludzie ze wsi Nadnistrianske w rejonie murowanokuryłowieckim. Swoją umiejętność pracy na krosnach demonstrowała tkaczka Hanna Sawiwna Biłokiń. Podziwiali mieszkańcy i goście stolicy ręczniki Ołeny Zawołoky, obrazy Iwana Horobczuka, czarował wszystkich ludowymi pieśniami wiejski zespół folklorystyczny “Dywoświt”, trio sióstr — Hanny, Marii, Paraski Kobylańskich. Witając mistrzów sztuki ludowej, zastępca ministra kultury i turystyki Olha Bencz zaznaczyła, że mądrość mężów stanu powinna być mierzona głębokością wsparcia kultury. Wesprzeć wieś — to znaczy wesprzeć całą Ukrainę, gdyż właśnie tutaj są głębokie źródła języka ukraińskiego, naród-

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn