Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
nr 47 (320) 24-30 listopada 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI Wszystko dopiero się zaczyna Str. 4-5 Twórcy Ludobójstwa: Stalin, Mołotow, Kaganowicz Str. 6
Maschinelle Übersetzung
Zdjęcie I. PYŁYPĘKI TEMAT NUMERU Od dzisiaj Ukraina ma święto, które podarowała sobie sama: każda kolejna rocznica Pomarańczowej rewolucji będzie nazywana Dniem Wolności i, miejmy nadzieję, będzie zwoływać na Majdan naród ukraiński. Spoglądając w przeszłość długą na rok, pamiętamy natchnione twarze i ciepło, które roztopiło zimne noce i dni, słyszymy milionogłosowy chór, który wykonywał narodowy Hymn i to, nieznane do dzisiaj, lśnienie nadziei, zrodzonej na Majdanie, które oświeciło całą Ukrainę. To była samoświadomość narodu, samoidentyfikacja milionów Ukraińców. Czy wszystko zamierzone i wygłoszone tutaj spełniło się? Czy nie pospieszyliśmy się z masowym rozczarowaniem, a nawet pogrążeniem się w rozpaczy? — Myślę, że historia jeszcze napisze o tym, jak odbywa się oczyszczenie i demokratyzacja społeczeństwa — powiedziała Julia Tymoszenko, ulubienica Majdanu, — na jej słowa czekali nieco napięci ci setki tysięcy kijowian i gości miasta, którzy zebrali się na głównym placu państwa 22 listopada 2005 roku. — Chcę wam powiedzieć — kontynuowała Julia Tymoszenko, — potężne klany spróbowały nas złamać, ale jeśli my raz wstaliśmy z okopów, to już nie opuścimy naszej drogi. Obojętność jest niemożliwa, kiedy kraj się oczyszcza. I teraz pytanie: jak poruszamy się dalej? Po pierwsze, chcę zdementować plotki, że Tymoszenko jest przeciwko Juszczence! Czyż mogę zniszczyć choć dzień życia Prezydenta, o zwycięstwo którego walczyłam? Dzisiaj rewanż jak nigdy jest możliwy, — rewanż klanowych ugrupowań, które chcą powrócić do władzy. My sami daliśmy siłę i natchnienie Janukowyczowi. Następne wybory parlamentarne to odpowiedzialna sprawa: praktycznie będziemy wybierać kierownika państwa. I jeśli nie będzie jedności zespołu, jakiego premiera wybierzemy? Musimy porzucić naszą rozluźnienie. Nie wierzcie, że Tymoszenko będzie walczyć w wyborach z Prezydentem. My, cały zespół Majdanu, powinniśmy się zjednoczyć i walczyć o zwycięstwo. Naszym zadaniem jest dotrzeć do każdego człowieka, że musimy stać razem. Dzisiaj Ukraina jest inna, i politycy znajdują się pod rentgenem społeczeństwa. Nie stanowiska decydują, a pragnienie nieprzegrania naszych osiągnięć. To nasz drugi bój, który musimy wygrać. Zawsze muszą być bohaterowie, którzy wierzą w dobro i są gotowi o nie walczyć. Ani nam, ani światu nie będzie wstyd za naszą Pomarańczową rewolucję: podnieście głowy i wyprostujcie ramiona, — my tworzymy Ukrainę! Julię Tymoszenko gorąco witał Majdan, który uważnie wsłuchiwał się w każde słowo zeszłorocznych dowódców polowych. I choć każdy z nich mówił o nadziei na jedność, nie można było nie zauważyć uderzającej odmienności tegorocznego zgromadzenia ludowego: tysiące przyszły nie tylko pod pomarańczowymi i narodowymi sztandarami. Całymi masami obfitowały żółto-czarne flagi „Pory”, niebieskie — Ukraińskiej Partii Ludowej, różne sztandary różnych partii politycznych i stowarzyszeń społecznych. Ta polityczna tęcza mówiła o jednym: wkrótce wybory, i póki co interesy polityczne wobec elektoratu u każdego są inne. Po tradycyjnej czołówce muzycznej — piosence Tarasa Petrynenki — głos zabrał Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, który wyszedł na scenę razem ze swoją rodziną. Uściskami i uściskami dłoni powitał przedstawicieli wszystkich sił politycznych obecnych na scenie. Majdan szalał, jak i rok temu, skandując „Ju-szczen-ko!”. Wiktor Andrijowycz Juszczenko mówił szczerze i namiętnie, jak nigdy, denerwując się i patrząc w oczy Majdanu. To była przemowa człowieka przekonanego, pewnego swojej sprawy i swoich sił. Przemowa Prezydenta brzmiała nie z papieru, a z głębi serca. Oto krótki zarys jego wystąpienia: — My dzisiaj świętujemy pierwszą rocznicę ukraińskiej wolności. To prawdziwa niepodległość, która po 14 latach przyszła na ukraińską ziemię. Każdy człowiek, który przyszedł na Majdan, przyszedł tutaj dlatego, że bardzo kocha Ukrainę. Czy nie zboczyliśmy ze swojej drogi, przebywszy szlak długi na 12 miesięcy? Moje wystąpienie będzie poświęcone jednemu: wierze. Wierze w to, że idziemy właściwą drogą. Dzisiaj musimy odpowiedzieć na te pytania, które martwią każdego uczciwego i porządnego człowieka, rozeznać się w tym, co w kraju się dzieje, — bez żadnych masek, aktorstwa, — uczciwie powiedzieć ludziom, czym żyjemy i co będziemy robić. Każdy z nas drogo zapłacił za to, co nazywamy wolnością. Ja zapłaciłem swoją cenę. Zapłaciła swoją cenę i moja mama, która zmarła kilka dni po mojej inauguracji, bo nie każdy człowiek wytrzyma walkę z bandą… My wtedy byliśmy jednością, rok temu. Wiedzieliśmy, przeciwko komu walczymy. I kiedy po tym Majdanie ludzie przyszli do gabinetów służbowych, zdobywszy władzę, — dlaczego stracili tę etykę, tę moralność, która trzymała ich tutaj, na Majdanie, mimo tego, że należeli do różnych sił politycznych? Mówiliśmy o ideałach Majdanu, a dzisiaj, właściwie mówiąc, o pierwszych lekcjach pierwszej rocznicy ukraińskiego Dnia Wolności. Przede wszystkim zwracam się do tych, u których opadły ręce, chyli się głowa. Przyjaciele! Jako Prezydent tego kraju, twierdzę: idziemy jedyną właściwą drogą — wolności i sprawiedliwości dla każdego człowieka. U podstaw każdego kierunku — politycznego, gospodarczego, humanitarnego — leżą trzy rzeczy: demokracja, wolność, rządy prawa. Rok temu staliśmy tutaj, aby te wartości utwierdziły się na Ukrainie. Ludzie chcieli uczciwej władzy, prawa wyboru, rządów prawa. I dla nich przeszliśmy ten niełatwy rok. Ale pamiętajmy, że tych wartości nie da się zdobyć w kilka miesięcy, one tworzą się przez dłuższy czas. Dlatego nie posypujmy głowy Ukrainy popiołem! Zakończenie na s. 2 Miejsce Proroka wakujące Str. 3, 10 Dwie prawdy o UPA Str. 8—9 Temat do medytacji Str. 15 W SUMIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 745 735 UAH 68 kop.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
dent, — podsumowując te osiem miesięcy, podczas których ukraińskie władze demonstrują swoją działalność, — twierdzę, że zrobiliśmy wiele takiego, czego w tym kraju jeszcze nikt nie robił. I chcę zaakcentować niektóre momenty naszych osiągnięć. W ciągu 9 miesięcy, powiedział W. Juszczenko, stworzono 830 tys. miejsc pracy, a w ciągu 12 miesięcy zaplanowano stworzyć ich 1,1 mln. W rezultacie poziom bezrobocia na Ukrainie wynosi 7,2% i jest najniższym w ciągu wszystkich lat niepodległości, zaznaczył Głowa państwa. Odnośnie sfery wojskowej, Prezydent przypomniał o skróceniu terminu służby zasadniczej zarówno dla poborowych z wyższym wykształceniem, jak i bez. Zaznaczył również, że za 20—25 dni zostanie zakończony trzeci etap wycofania ukraińskich wojsk z Iraku.
Maschinelle Übersetzung
Mówiąc o formowaniu ukraińskiego rządu, ukraińskiej władzy — moje podejście było jasne i zrozumiałe. Miałem jedno kryterium. Pierwsza pozycja: na najwyższe stanowiska rekomendowałem tych ludzi, którzy stali na Majdanie za moimi plecami, którzy przeszli wszystkie próby wyborów parlamentarnych i prezydenckich. Chcę, żebyście usłyszeli: żadnych ludzi, poza tymi, których akcentował Majdan, we władzach ukraińskich nie było. To są ci ludzie, którzy sformułowali znaczące kroki, dotyczące Pomarańczowej Rewolucji. I każdy miał wystarczającą pełnię władzy. To ludzie profesjonalni, przeszli wielką szkołę polityczną, gotowi tworzyć dobro dla Ukrainy. Ci ludzie byli jedną drużyną tutaj, na scenie, i wierzyłem, że będą jedną drużyną, wchodząc do gabinetów służbowych. I kiedy widziałem, jak z każdym miesiącem w tej drużynie zaczął zanikać duch zespołowy, rozmawiałem z każdą ze stron o niedopuszczalności tych procesów. A te wysiłki, które czyniłem, począwszy od ostatnich tygodni sierpnia, godząc jedną stronę z drugą, powołując się na cel naszego Majdanu, były daremne. Prezydent W. A. Juszczenko szczegółowo przeanalizował przyczyny utraty „ducha zespołowego” wśród wysuniętych przez Majdan kandydatów. (Z uwagi na ważność tego tematu powrócimy do niego w następnym numerze „Słowa Proświty”.) Dzień Wolności na Majdanie Niezależności zabłysnął nie tylko nadziejami na lepsze czasy, na zwycięstwo, ale także pewnością, że to, co zamierzone, się spełni. Bez przesady — sercem tej pewności jest nasz Prezydent, którego słuchała tego wieczoru cała Ukraina. Więc nawet tym, którzy wątpią, warto wsłuchać się w jego słowa. — Musimy się zjednoczyć — powiedział Wiktor Juszczenko. — Musimy podać sobie ręce. Musimy pamiętać jedno — wyzwanie, które stoi przed nami w wyborach do parlamentu w 2006 roku — to nie wybory premiera. To odpowiedź na to, czy zachowa się to, co zdobyliśmy i co nazywamy ukraińską demokracją, czy przekażemy to w spadku byłej władzy. Jestem gotowy zrobić wszystko dla naszej jedności. Musimy odnieść zwycięstwo sił demokratycznych w marcu 2006 roku. To nasza obietnica, ponieważ zwycięskie wybory prezydenta Ukrainy mogą być zwycięskimi tylko przy demokratycznych zwycięstwach w wyborach do parlamentu Ukrainy w 2006 roku. To jednolita całość, tego nie można rozdzielać. I dlatego, szanowni przyjaciele, mówiąc o tym, chciałbym zwrócić się do was, którzy dzisiaj jesteście na tym Majdanie i w zeszłym roku byliście tutaj. Ukrainie potrzebna jest aktywność wszystkich struktur społecznych, które bronią wolności, demokracji i praw ludzi. Potrzebne są czujne, odpowiedzialne media, które będą mówiły obywatelom prawdę. Potrzebni są energiczni przedsiębiorcy, którzy popychają do przodu jej gospodarkę i tworzą miejsca pracy. Ukrainie potrzebna jest energia i patriotyzm wszystkich obywateli, zjednoczonych miłością, wolnością. Przysięgam, jestem gotowy zrobić wszystko dla naszej jedności. W pierwszej kolejności — dla zjednoczenia tych sił, które razem były na Majdanie i wyznają jego wartości. Tylko nasze porozumienie jest gwarancją wszystkich zmian, o których przed chwilą mówiliśmy. Jeszcze raz przypominam o sile, którą dała nam ukraińska wolność. Dzisiaj, jak zawsze, będziemy świętować Dzień Ukraińskiej Wolności. Będzie on przypominał, że wolni i zjednoczeni, osiągniemy wszystko, co na Majdanie zostało ogłoszone celem narodu. Spełni się marzenie o kwitnącej, wolnej, niepodległej Ukrainie! Sława ukraińskiemu Majdanowi, sława każdemu z was, sława wolnemu ukraińskiemu narodowi, sława Panu Bogu i sława Ukrainie! Zakończenie. Początek na s. 1. Nasz kor. Maria ŁYTWYN
Nie bądźmy pochopni w naszych nadziejach i rozczarowaniach. Jestem przekonany, że mój naród i moi rodacy wybrali drogę unikalną. Rok temu nasz Majdan stał się potężną rzeką, do której spłynęły strumyki i potoczki ze wszystkich krańców Ukrainy, aby jej służyć. Każdy z nas wyzwalał się ze strachu, obojętności i nieprawdy — tylko wolni ludzie mogli znaleźć piękny wyjście z tego konfliktu, który w większości krajów kończy się wojną domową. I to unikalne rozwiązanie znalazł naród, który dzisiaj uznał cały świat. I proszę was, szanowni Ukraińcy — bądźmy z tego dumni! Pomarańczowy Majdan pytał każdego z nas: jakich zmian dla swojego narodu chcesz? A dla państwa, a dla swojej rodziny? Od tych pytań, jak i od własnego sumienia, nikt nie mógł się schować — żaden obywatel, niezależnie od miejsca zamieszkania i przekonań. Majdan powiedział: potrzebujemy uczciwych wyborów, potrzebujemy władzy, która szanuje demokrację i rządy prawa, wolność i sprawiedliwość, aby własną pracą zdobyć dobrobyt i pewność jutra. Każdy Ukrainiec — kto sercem, kto rozumem — przyjął jego słowo i wolę; Wołyń, Galicja, Hetmańszczyzna, Słobożanszczyzna nie zbłądziły w naszych wartościach historycznych, a Pan usłyszał świętą modlitwę Szewczenki: I wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność podaj i bratobójstwo poślij… Rycerzami ukraińskiego Majdanu stali się studenci i młodzież, dyplomaci i milicjanci, dziennikarze, którzy powiedzieli swoim czytelnikom, widzom i słuchaczom prawdę, dokonując rewolucji informacyjnej. Siedemnaście dni Majdanu zrodziło nowe oblicze Ukrainy, świat zobaczył nowoczesny naród, Nową Ukrainę, zdolną kształtować nowe oblicze Europy. Na nowo i my dzisiaj odczuwamy Ukrainę w sobie. Absolutna większość obywateli postrzega ją jako jedyną ojczyznę, we wszystkich regionach kraju, we wszystkich grupach społecznych i językowych. W pierwszej kolejności — wśród młodzieży i ludzi z wyższym wykształceniem. To 90 procent obywateli Ukrainy, a dwa lata temu było nas 76 procent. Pięć lat temu ponad połowa ukraińskiej młodzieży wolałaby urodzić się za granicą, a dzisiaj 94 procent z nich uważa Ukrainę za jedyną możliwą ojczyznę. Dzisiaj pełnym głosem mówimy o sobie jako o jednym ukraińskim narodzie i jesteśmy dumni ze swojej ukraińskości, odradzamy swoje korzenie, oczyszczamy z obcych mitów swoją pamięć historyczną. To nie jest prosty proces. Nie wystarczyło nam zdecydowanego kroku, aby żołnierze UPA i Wielkiej Wojny Ojczyźnianej podali sobie rękę. To się nie udało, ale wierzę i zrobię wszystko, aby stare waśnie na Ukrainie zostały przezwyciężone. Wspomnijmy inną smutną kartę ukraińskiej historii — Hołodomor, który zabrał dziesięć milionów synów i córek naszego narodu w latach 1932—1933. Musimy wyciągnąć lekcję z tej tragedii, aby uświadomić sobie, że los każdego — i martwego, i żywego, i nienarodzonego — wpleciony jest w los jedynej Ukrainy. Majdan pomógł milionom ludzi utwierdzić się w swojej ukraińskiej tożsamości. 26 listopada zapraszam was wszystkich, szanowni przyjaciele, do wzięcia udziału w sadzeniu kalinowego gaju na cześć każdej ukraińskiej wsi, która w latach 1932—1933 cierpiała z powodu Hołodomoru. Jeszcze jedno niezaprzeczalne zwycięstwo — odzyskanie godności ukraińskiego obywatela przez miliony naszych ludzi. Ukraińcy na zawsze uwolnili się od starego nawyku tolerowania nieodpowiedzialności władzy. Zwycięstwem Majdanu stało się utwierdzenie wolności słowa, która gwałtownie nabiera siły. Witam ten proces i zrobię wszystko, aby przyspieszał. Jako Prezydent proponuję środowisku dziennikarskiemu partnerstwo. Jestem przekonany, że wkrótce prasa na Ukrainie stanie się czwartą władzą. Jestem przekonany, że profesjonalni dziennikarze wytrzymają próbę nią, że najwyższe standardy dziennikarskie staną się normą i że jest to kwestia niedługiego czasu. Wreszcie, zwycięstwem Majdanu stało się uzyskanie przez nas wszystkich wolności wyboru. Obroniliśmy prawo każdego obywatela do samodzielnego wybierania sobie władzy. Gwarantuję: od pierwszego dnia kampanii wyborczej wyborów parlamentarnych 2006 roku będą one uczciwe i nie będą dostosowywane pod żadną partię polityczną. Jestem gotowy odpowiedzieć na każde pytanie, które będzie pojawiać się w dyskusji między władzą a obywatelem, między władzą a biznesem. Jako Prezy-
...Stałam przy „Zimnym Potoku”, między „Kołomyją” a „Odessą”. A ludzie przybywali i przybywali, jak woda. Wydawało się, że cała Ukraina została przeniesiona w skalę stolicy. W jednej chwili ożyły dawne testamenty, wszystkie płomienne słowa płomiennych poetów, przemówiła Księga Ksiąg i wierzyło się w każdą literę... „Osiągnięta w mgnieniu wieczność pozostaje na wieki, „wieczne” jest właśnie to, co pozostaje na wieki, ale my sami wypadamy z mgnienia wieczności i znów wkraczamy w czas”. Te słowa Mikołaja Bierdiajewa chce się przywołać teraz, gdy podchodzimy do rocznicy naszej rewolucji z goryczą i rozczarowaniami — potężna energia tworzenia narodu, wytworzona przez cały lud w tym mgnieniu wieczności, wydaje się rozpylona w drobiazg osobistych waśni... Wróciliśmy w czas. Pierwsze, co rzuciło się w oczy niemal od razu po euforii Majdanu, to jakiś niezgłębiony strach przed tą pełnią, samowystarczalnością narodu. Wydawało się, że dla wielu wiecowych polityków, którzy żywią się energią krytyki i „niszczycielskich demaskacji”, ten pośpieszny zwrot „w czas” był jakby odruchem obronnym. Przypominam sobie, jak w jednym programie pokazywano zdjęcia z klipu znanego piosenkarza pop. W kadrze obrazek: on gwałtownie pokonuje drogę, wiatr rwie koszulę, rozwiewa włosy, a on idzie i śpiewa. Poza kadrem — pawilon zdjęciowy: pod nogami artysty — bieżnia, za kamerą — wentylator. Bieżnia biegnie do tyłu, piosenkarz drepcze w jednym miejscu, a widzom wydaje się, jakby szedł naprzód... Obserwując ten obrazek, bardzo długo nie chciało się dopuszczać rozczarowań. „Moment prawdy” nadszedł w przeddzień Dnia Niepodległości. W Towarzystwie więźniów politycznych i represjonowanych obchodzono 80-lecie Olgi Kosowskiej-Mychajłyczenko — pięknej i odważnej kobiety, która oddała za tę niepodległość swoją młodość i siłę. Tylko wczujcie się w te liczby: dziewczynę „zabrali” w wieku 16 lat, a wróciła w wieku 30... A co za nimi? Trudno przekazać słowami jawne ubóstwo pomieszczenia, w którym zebrała się duma naszego narodu — na tle jaskrawego i respektowalnego Podola za oknem wydawało się ono raczej bunkrem na pańskim podwórku. O niedawnej rewolucji przypomniała deputowana ludowa Lilija Hryhorowycz. Wbiegła w koszulce, jak w dzień powszedni, i przekazała jubilatce od naszego Prezydenta order Księżnej Olgi III klasy. I powiedziała, że na Ukrainie są dwie szczęśliwe osoby: długoletni więzień sumienia Łewko Łukjanenko, który otrzymał z rąk Prezydenta tytuł Bohatera Ukrainy, i teraz oto Olha Kosowska-Mychajłyczenko... A po kilku tygodniach świętowano Dzień Niepodległości i okazało się, że tych „szczęśliwych ludzi” jest o wiele więcej. Prezydent osobiście wręczał taki sam order babci Parasce za stanie na Majdanie, ale wśród setek nagrodzonych nie zauważyłam żadnego bohatera walk wyzwoleńczych. Tak, wiecie, ukrywa się kochankę przed prawowitą żoną. Można szukać usprawiedliwień, tłumaczyć, że wkrótce wybory i jeśli je przegramy, to cała ta rewolucja pójdzie na marne... Ale tutaj chodzi o bardzo ważny moment, który zapalił sygnał ostrzegawczy niebezpieczeństwa: państwo, które nie wpuszcza bohaterów do stolicy swojej duszy, nie ma przyszłości. …Teraz, kiedy piszę te słowa, na Majdan znów zewsząd zjeżdżają się ludzie. I jakby, tak jak wtedy: tabliczki z nazwami różnych miast, powiewanie flag i drżące oczekiwanie czegoś dobrego… Wspominamy samych siebie w momencie najwyższego uniesienia, jak corocznie przeżywamy Boże Narodzenie i Zmartwychwstanie. Zatem na koniec chce się znów przywołać słowa filozofa o tym, że mgnienie wieczności, raz osiągnięte, pozostaje na wieki. Prezydent wspomniał także o prywatyzacji kombinatu „Kryworizstal”, która, według jego słów, przyniosła do ukraińskiego budżetu środków o 20% więcej niż łączny zysk z prywatyzacji za wszystkie poprzednie lata niepodległości. Mówiąc o eurointegracyjnych dążeniach naszego państwa, W. Juszczenko powiedział, że podczas szczytu „Ukraina—UE”, który odbędzie się 1 grudnia, Ukraina oczekuje uznania przez Unię Europejską statusu kraju o gospodarce rynkowej. Przy tym ocenił pozytywnie rozpoczęcie negocjacji o liberalizacji przez kraje UE reżimu wizowego dla Ukraińców. Wyliczając pilne zadania ukraińskiej władzy i społeczeństwa, Prezydent położył nacisk na walkę z korupcją. Zaznaczył, że władza ma jasny plan walki z tym zjawiskiem, którego pierwszym punktem jest „odnowienie kadrowe”. Oprócz tego mowa tam o rewizji aktów regulacyjnych i zniesieniu płatnych usług w instytucjach państwowych. Wkładem w walkę z korupcją W. Juszczenko nazwał reformę sądownictwa, która startuje w przyszłym roku. Komentując reformę w dziedzinie oświaty, W. Juszczenko podkreślił, że jej zadaniem jest uczynienie szkoły wyższej dostępną dla wszystkich i zapewnienie równych warunków naboru abiturientów do placówek edukacyjnych. „W tym celu tworzymy system zewnętrznego testowania” — powiedział Prezydent, dodając, że ten system będzie sprzyjał walce z łapówkarstwem na uczelniach. „Jesteśmy przekonani, kto zwycięży w edukacji – zwycięży na świecie” — podkreślił. Jeśli chodzi o reformę medyczną, Prezydent określił jej treść jako „skierowanie na medycynę poziomu podstawowego”. Głowa państwa podkreśliła, że w budżecie przyszłego roku zostaną zabezpieczone środki na podwyżki płac dla medyków pracujących na wsi oraz na zakup sprzętu i samochodów do ich pracy. Nie ominął Prezydent Ukrainy także trudnych kwestii naszych czasów, które niepokoją społeczeństwo: — W parlamencie nie zawsze znajdujemy jedność ukraińskich interesów. Wystarczy nam odwagi, by powiedzieć o naszych błędach, o tym, co się nie udało. Wiele czasu stracono przez błędy w obliczeniach, jawne pomyłki, przez ingerencję rządu w rynek, w politykę cenową. Te kryzysy — benzynowy, mięsny, cukrowy — to nie jest to, z czego możemy być dumni. Przykro, że Ukraina zamknęła strefy ekonomiczne, ponad pięćset projektów, wśród których było wielu dobrych inwestorów, którzy rozwijali swoje przedsięwzięcia na Ukrainie. Naprawiamy te konflikty. Jesteśmy przekonani, że reprywatyzacja powinna była być bardziej poprawna, nie odstraszać biznesu, nie stawiać pod znakiem zapytania godności i legalności wielu projektów.
Maschinelle Übersetzung
W Domu Ukraińskim, który koordynował działalność sztabów podczas Pomarańczowej Rewolucji, otwarto festiwal medialny „2004–2005. Rok wolności”. Zaprezentowano na nim książkowe wydawnictwa (około 30 publikacji) oraz wystawę fotograficzną, odbył się pokaz filmów dokumentalnych, materiałów wideo i kronik telewizyjnych. Wszystkie prace są poświęcone wydarzeniom Pomarańczowej Rewolucji. Proponujemy kilka kadrów z dwudziestominutowego filmu-kroniki, zmontowanego z nagrań wideo amatorskich operatorów — uczestników Majdanu. Przypomnijmy sobie te dni!
Maschinelle Übersetzung
POZYCJA Redakcja gazety kończy drukować wykład publiczny Jurija Illienki „Miejsce proroka jest wakatowe (problemy ukraińskiej kultury, w szczególności kina)” — z cyklu corocznych wykładów imienia historyka sztuki Arkadii Ołeńskiej-Petryszyn. Początek w nr 45, 46 za 2005 rok. Temat sam wypłynął z tej samej, wyżej wspomnianej podświadomości, zbiorowego doświadczenia mojego narodu — było to krwawe słowo „Anatema”. Z mroku wieków, z gęstej mgły historii wypływała na mnie rzeka umarłych — piętnaście tysięcy moich przodków, przeważnie ludzie starsi, kobiety i dzieci, zarżnięci jak bydło przez Piotrowego satrapę Mienszykowa w hetmańskiej stolicy Mazepy, Baturynie, rozpięci na tratwach i puszczeni z wodą na postrach Ukrainie, aby ona na wieki zapomniała i potajemnie myśleć o Niepodległości. Rzeka umarłych płynęła przeze mnie każdej nocy, ledwie zamykałem oczy. Martwi moi przodkowie patrzyli na mnie martwymi oczami w milczeniu. Wszyscy piętnaście tysięcy. W milczeniu. Każdej nocy. Zacząłem rozpoznawać wielu z tych nieboszczyków. To byli moi krewni z Czerkas. Rozstrzelani w wojnie domowej. Ci, którzy skonali w 33-im z głodu. Ci, których rozstrzelali w 37-ym. Pewnego razu rozpoznałem Kurbasa. Kurbas został zastrzelony prosto w serce. I bosy. W zekowskiej kufajce z Sandarmochu. Z obozowym numerem, który pokrywał się z numerem mojego telefonu. Po miesiącu nocnych marzeń wyciągnąłem z szuflady stary scenariusz o Mazepie „Nenasytiec” i wpisałem w niego epizod „Rzeka umarłych”. Rzeka umarłych więcej mi się nie śniła. Nocami w moje sny zaczął wdzierać się nagi jeździec w smole i pierzu na koniu. Czasami jeździec był martwy. Czasami to byłem ja sam. Martwy. Na koniu. Za nami goniły wilki. Koń zawsze przynosił mnie na pole bitwy pod Połtawą. Bitwy ani razu nie widziałem we śnie, bo pole otulała gęsta i różowa, jak siara, mgła. Słyszałem tylko partyturę dźwiękową bitwy. Kiedy dwumiesięczne nocne filmowanie nagle się skończyło, zrozumiałem — takiego filmu nikt nie pozwoli mi nakręcić. Jaka by władza nie była na Ukrainie. Bo każda władza finansuje tylko te projekty, które ją wysławiają bezpośrednio lub pośrednio. A za oknem wszystko bardziej się mroczyło, w dzień było ciemno, jak w nocy. Jednakowo ciemno było. To, co mi się przyśniło, było przeciwko jakiejkolwiek władzy. To, co się przyśniło, było proroctwem Ukraińskiej Ukrainy. To, co się przyśniło, było prowokacją narodowej rewolucji. Tydzień temu w „Dzerkale tyżnia” w artykule o siedemdziesięcioleciu Borysa Olijnyka przeczytałem słowa, od których zadrżała moja dusza. Dziennikarz zapytał Olijnyka: „Co to za Pańskie hasło o Ukraińskiej Ukrainie, jakieś masło maślane?”. Poeta zmieszał się, poeta zaczął wyjaśniać, że on tak powiedział na spotkaniu z Tymoszenko. „Ukraińska Ukraina” — oczywiście, masło maślane, ale to lepsze dla Ukrainy niż „Nasza koszerna Ukraina”, i bardzo na czasie. Dla Ukrainy ono jest na czasie od momentu ogłoszenia przez cara Piotra „Anatemy” Ukrainie. Właśnie dlatego w ostatnim momencie zmieniłem nazwę swojej książki „List otwarty do Ukraińców” na „Za Ukraińską Ukrainę — list otwarty do Ukraińców”. Oto jej egzemplarz sygnalny jeszcze ze starą nazwą. „Za Ukraińską Ukrainę” napisane odręcznie. Trzy razy słowo Ukraina powtarza się na jednej okładce, to taki tryzub, trójca — sakralny znak Ukrainy. Właściwie zbiór artykułów tej książki i miałby być treścią mojego dzisiejszego referatu: pod tą okładką i odezwa do ukraińskiej inteligencji o stworzeniu nowoczesnej UPA — informacyjnej, dla partyzanckiej wojny przeciwko okupantom narodowej przestrzeni informacyjnej, tutaj i artykuł „Rewolucja przechodzi w opozycję”, tutaj i artykuł „Projekt PR — językowa bezwarunkowa wojna”, tutaj i artykuł „Prywatyzacja Prezydenta” — słowem, to, co dzisiaj zostawiam poza ramami mojego referatu, ale radziłbym Państwu dołączyć tę książkę do tego, co wygłoszę dzisiaj — wyjdzie wystarczająco wyrazisty pejzaż bitwy pod Połtawą na Majdanie Niepodległości. Doświadczenie nie przekazuje się, a mimo to opowiem wam, jak udało mi się nakręcić i doprowadzić do głównego ekranu planety film z główną atrakcją — Ukraińską Rzeką Umarłych. Filmu jako katalizatora procesów rewolucyjnych w społeczeństwie, filmu lodołamacza nikt nigdy nie będzie finansował pod żadnym pozorem. Do tego trzeba zwariować. Wśród szaleńców nie ma ani jednego oligarchy. A pieniędzy na film trzeba trzy razy więcej, niż przewidziano w budżecie na całą kinematografię tamtego roku. Stało się jasne, że trzeba zastosować tę samą taktykę, którą wykorzystywałem przy zdjęciach „Białego ptaka z czarnym znamieniem”, „Studni dla spragnionych” lub jeszcze bardziej jezuicką: Po pierwsze — scenariusz musi być taki, żeby podobał się prawie wszystkim. Prawdziwy scenariusz, według którego zostanie nakręcony film, musi być głęboko ukryty między wierszami pokazowego tekstu. Zewnętrzny scenariusz musi blefować na tych archetypach nieświadomości, które mogą drażnić ambitność potencjalnego inwestora. Do tego trzeba zawczasu określić ofiarę — inwestora, który musi połknąć haczyk. (O sposobie łowienia inwestora nieco niżej). Po drugie — twardo wiedziałem od samego początku (w rzeczywistości wszystko spełniło się z minimalnym błędem statystycznym), że scenariusza nigdy nie uda się nakręcić w całości tak, jak go zapisano pierwotnie. Nieuniknione bolesne przeróbki, nieunikniona cenzura, nieuniknione bezsensowne korekty i, co najważniejsze, — nieuniknione przymusowe usunięcia ze scenariusza scen, epizodów, całych linii, kwestii, monologów, a nawet ról. Wychodziło na to, że scenariusz trzeba robić w sposób, kiedy cały film pakuje się w każdy oddzielny element filmu, kiedy oddzielna scena lub nawet postać mogą reprezentować całość w pewnych proporcjach z innymi scenami, postaciami, pejzażami lub kwestiami. Scenariusz trzeba napisać w taki sposób, żeby utrata w procesie produkcji części epizodów i scen nie mogła zmienić integralności zamysłu. Zachowanie masy krytycznej tekstu filmu musi gwarantować pełnię odkrycia zamysłu. Czy takie coś jest możliwe? Możliwe, kiedy innego wyjścia nie istnieje. Już wtedy wiedziałem to dokładnie, bo miałem unikalne doświadczenie zdjęć przynajmniej trzech filmów, które przebywały w szponach radzieckiej cenzury i wyszły stamtąd nieuszkodzone. Zrozumiałe, że narracyjna, opowiadająca, fabularna, linearna konstrukcja tego nie wytrzyma. Fabuła niszczy się przy usunięciu jakiegokolwiek załadowanego informacją fragmentu. Potrzebne są zupełnie nowe konstrukcje, plastrowe — idealnie zrównoważona informacyjna budka, która ma sześć stopni informacyjnych połączeń. Naturalny fenomen montażowy. Mocniejszej konstrukcji dla kuli w przyrodzie nie istnieje. To udowodniła mi piłka nożna z mistrzostw świata, prezent od Zinedine'a Zidane'a za film „Cienie zapomnianych przodków”. Kto jej tylko nie kopał nogami, a jej nic się nie stało. Właśnie tę piłkę Zinedine położył w okienko w meczu z... wybaczcie, zapomniałem z kim... Plastrowa konstrukcja kontynuuje pracę nawet przy uszkodzeniu lub całkowitym zniszczeniu do jednej trzeciej plastrów w jakimkolwiek nieprzewidywalnym algorytmie. Plastrowa informacyjna budowa tworzy efekt holotropowy, czyli zorientowany na integralność (od greckiego holos — „całość” i trepein —
„poruszać się w kierunku czegokolwiek”). Przy tym, że każdy plaster miodu jest skalarnym odpowiednikiem całości. Po trzecie — trzeba raz na zawsze rozstać się z wulgarnie linearnym, potocznym wyobrażeniem o czasie. Przywrócić czas przestrzeni w wirach pól torsyjnych. We Wszechświecie nie ma innego rodzaju ruchu, poza figurą wyższego pilotażu czasu w zakręconej w obwarzanek przestrzeni. Gwint przez lewe i prawe skrzydło jednocześnie po spirali figury torusa-obwarzanka, który (obwarzanek) z kolei wykonuje tę samą figurę wyższego pilotażu i wypisuje obwarzanek już czwartego wymiaru i tak do nieskończoności w dwóch przeciwległych kierunkach. Kiedy wojskowy lotnik Niestierow wykonał swoją pierwszą na świecie pętlę śmierci nad Szulawką, gdzie obecnie leży w nokaucie studio filmowe Dowżenki, ukarano go grzywną w wysokości dwóch minimalnych pensji za nieuzasadnione ryzyko mieniem państwowym. Ja zostałem ukarany zakazem filmu przez rosyjskiego ministra kultury żydowsko-lwowskiego pochodzenia Michaiła Szwydkoja. Od tamtej pory nazywam go Szybka Nastia. Po czwarte — wreszcie wprowadzić na planie wielkiego projektu zasadniczo nowy system reżyserii, opracowany przeze mnie na katedrze reżyserii filmowej wydziału filmowego Instytutu Teatralnego im. Karpenki-Karego — metareżyserię, która polega na reżyserii podświadomości widza. Przedmiotem reżyserii stają się nie opracowywanie mise-en-scène, nie psychologiczne konfiguracje ról, nie montażowe wzbogacenia treści, a właściwe aranżowanie odczytywania dyskursu filmu przez widza, zarządzanie emocjonalnymi refleksjami widza i, co najważniejsze, przeniesienie pracy nad stworzeniem interpretacji filmu z rąk reżysera do duszy widza. Nie narzucanie widzowi żadnej ustalonej interpretacji. Przesłanie o Mazepie ma uformować się nie w tekstach filmu, a w odbiorze widza jako jego refleksja na art-atak. Po piąte — styl: Wielki Styl Zapłodnionej Erosem Eklektyki. Koktajl malarstwa naskalnego, szopki, surrealizmu, postmodernizmu w zbyt napiętym geście ukraińskiego baroku. Lawina fresków, ale nie ze świątyni, a z szopki. Non-stop seria feerycznych performansów w plenerze, nakręconych w stylu dokumentu. Lawinowe powielanie kopii, które nie miały odpowiednika w historii. Blef z obojętnym uśmiechem Sfinksa. Po szóste — koncepcja — Apokryf. Istnieją cztery kanonizowane interpretacje Mazepy. Cztery Ewangelie o Mazepie. Pierwsza — Mazepa to zdrajca. Autorzy: car Piotr I, poeta Aleksander Puszkin, cała rosyjska historiografia. Druga — tradycja europejska — Mazepa to buntownik, powstaniec walczący o wolność Ojczyzny. Autorzy — Wolter, Byron, Hugo, Delacroix, Géricault. Trzecia — Mazepa to narodowa ikona, bez ani jednej plamy na obliczu. Autorzy — przeważnie myśl naukowa ukraińskiej diaspory. Czwarta interpretacja — romantyczny bohater, niedościgniony kochanek. Jego żywot zaczyna się od nagiego jeźdźca na dzikim koniu, który pędzi od altanki ukochanej w nieśmiertelność, przechodzi przez wszystkie buduary Warszawy, Ukrainy, Moskwy i kończy się niedoścignionym nawet przez Romea i Julię dramatem miłosnym osiemdziesięcioletniego hetmana i jego młodej, piętnastoletniej chrześnicy Motri Koczubiejówny. Nie przystawać do żadnej koncepcji! Nie dać okuć Mazepy żadną autorską interpretacją! Kręcić film tak, że gdy tylko pojawi się sugestia jakiejś jednostronnej interpretacji — robić podwójne salto w tył i zaczynać wszystko od zera. Powierzyć wykonanie roli Mazepy trzem diametralnie różnym pod względem wyglądu, wieku i temperamentu aktorom, przenies- Kontynuacja na s. 10
Maschinelle Übersetzung
Roman Kutnycz, 17 lat: — Przyszliśmy na Majdan, aby poprzeć naszego ukochanego Prezydenta, a także wyrazić swój szacunek dla narodu ukraińskiego, który się zjednoczył i obronił swoją wolność.
Dmytro Tawluj, 18 lat: — Ludzie przyszli, żeby upamiętnić wydarzenia sprzed roku. Ale dziś nie czujemy tej euforii, która ogarniała Ukraińców wtedy. Bo większość przyszła zarobić pieniądze i obejrzeć koncert. A nasz strój to raczej daniny.
Serhij Kornijenko, 53 lata: — W zeszłym roku nasza wspólnota religijna — Buddyjski Zakon Nipponzan Mjohodzi na Ukrainie, którego jestem przewodniczącym — była na Majdanie. Mieszkaliśmy w namiocie, dążyliśmy do ochrony tego, co najcenniejsze — nowych stosunków międzyludzkich. Teraz chcemy zachować tę atmosferę, proponując Prezydentowi zbudowanie świętego kurhanu pokoju — stupy, ku czci narodowej rewolucji.
Walentyna Kosun, 49 lat: — Przyszłam dziś na Majdan i mam świąteczny nastrój. Mogę być dumna z kolekcji przedmiotów Pomarańczowego Majdanu: walonków, kota Leopolda, szarych i rudych myszy, symboliki.
Petro Krawczenko, 68 lat: — Na duszy radośnie. Obroniliśmy swoją wolność. Tylko że nie wszyscy jeszcze zrozumieli, czym jest wolność. Oczywiście zmienił się naród, zmienił się duch Majdanu.
Olena Jaceniuk, 58 lat: — Jestem szczęśliwa, że przeżyliśmy ten rok. A dziś rzuciłam pracę, przyjechałam z Borysplia, by znów poczuć siłę Majdanu. Gdy przychodziłam tu w zeszłym roku, łatwiej mi było na duszy, znikał stres i napełniałam się radością.
Walentyna Biłan, 42 lata: „Dziś rano znów na Majdan, Wreszcie — nasze wycierpiane święto. Odszedł od nas kuczmowski tyran, Nas wielu i nie da się nas pokonać”.
Materiały przygotowała Olha SKRYPKINA. Zdjęcia I. PYLYPENKO
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
czowy okres. Sprawa Gongadzego zawisła, główni figuranci morderstwa rozpełźli się po świecie niczym myszy i mało prawdopodobne, by w najbliższej przyszłości zostali przywróceni do pola prawnego Ukrainy. Dalsza ugoda z Janukowyczem doprowadziła do amnestii dla drobnych wykonawców fałszerstw, deputowani w terenie założyli kamizelki kuloodporne immunitetu, a Korczynski, przykleiwszy szewczenkowskie wąsy, żwawo dosiadł makiety krążownika „Aurora” i zaczął domagać się ziemi dla chłopów, a fabryk dla „robotników”. Kuczma odetchnął z ulgą i pomyślał: „Nie jest tak strasznie, jak się wydawało...”. Narodowi tymczasem nie zaszkodziłby psychoanalityk, z nieudawaną wprawą wyprowadzający ze stuporu rozczarowań. Ciężar zwątpienia jest zresztą zawsze równoznaczny wierze. Im większa wiara, tym większe zwątpienie. Pod względem nieuchronności jest to coś podobnego do prawa ciążenia. Z tego miejsca chce się skomponować coś na kształt odezwy: „Szanowni Ukraińcy, walka dopiero się zaczyna, więc nie upadajmy na duchu. Nie da się nas pokonać nie tylko dlatego, że jest nas wielu. Jest jeszcze masa ciekawych i potężnych powodów, z którymi żadni politolodzy i polityczni spekulanci nigdy nie dadzą sobie rady...”. P. S. Język ukraiński nie zaczął się od XIX wieku, jak o tym mamrocze w „5 kanale” politolog Janewski, a proces norymberski, tak mi się wydaje, nieprofesjonalnie jest przedstawiać poza kontekstem zbrodni komunizmu... Andrij OCHRYMOWYCZ przeciwko językowi ukraińskiemu, jak prowadzona była i wcześniej, w tak zwanych „ukraińskich” szkołach panuje język rosyjski, dzieci otwarcie mówią, że nie lubią języka ukraińskiego, patriotycznym wychowaniem dzieci zajmują się weterani WWW, „afgańczycy”, weterani KPZR (KPU). Wszystkie kraje świata są wielonarodowe. Ale każdy człowiek powinien znać język państwowy tego kraju, w którym żyje, nie zapominając o swoim ojczystym. Na Ukrainie wszystkie narody wiedzą, że mogą porozumiewać się między sobą, uczyć dzieci języka ojczystego. Lecz mało kto uczy dzieci szanować i znać język państwowy. Przeciwnie, zrusyfikowani Ukraińcy, Rosjanie żądają nadania statusu języka państwowego rosyjskiemu. Jest wielki kraj z rosyjskim państwowym, choć mieszkają tam też inne narody, lecz nikt nie żąda nadania statusu państwowego swojemu językowi. A u nas przeciąga się nawet takie żądanie, by urzędnik musiał znać język rosyjski, aby na usługach ukrainofoba rozmawiać z nim. A może jeszcze dla grabieżcy trzymać w widocznym miejscu klucze od mieszkania? Ludzie dobrzy! Dlaczego my prawie w każdym numerze „SP” płaczemy nad uciskiem naszego języka, duchowości, kultury? Mamy Radę Najwyższą prawodawczą. A własnych ustaw ona nie wykonuje: część deputowanych otwarcie ignoruje język państwowy. Mamy Prezydenta — Gwaranta Konstytucji. To dlaczego oni nie wykonują swoich obowiązków? Jaka wygrana? Rozczarowanie. Luiza CZUMAK, m. Konotop, obwód sumski.
Maschinelle Übersetzung
MÓWI POETA Czasami łapię się na chorobliwym niechceniu przewracania stron historii Ukrainy. Może dlatego, że wiele z nich miało sławny początek i często bezsławny koniec. Przyczyny tego były różne. Powiedzmy, dzwony prawosławnej świątyni natchnęły Sahajdacznego nie całkiem rozsądną myślą zawrócenia kozackich pułków spod murów Moskwy. Wtedy, Moskwa owa, wydawała mu się nie nazbyt poważnym wrogiem. Chmielnicki, rozdarty ciężką zadumą, jaka misja spadła na głowę prostego sotnika, utknął na podejściach do Warszawy. Konsultacje z wróżkami i planetnikami oraz wypuszczony z rąk moment w ostatecznym rezultacie przywiodły hetmana do porażki. Błyskotliwe zwycięstwo Wyhowskiego pod Konotopem zostało zniweczone przez strategicznie niedalekiego Iwana Sirkę. Tantalowe wysiłki Mazepy rozbiły się o rozbrat i zdradę większości kozackich pułkowników. Ruina Siczy też odbywała się nie bez udziału byłych siczowników-zdrajców, w szczególności niechlubnej pamięci pułkownika Tekeli. Wszyscy dobrze pamiętamy, czym zakończyła się ukraińska rewolucja na początku minionego stulecia. Ktoś ma skłonność zdarzenia owe traktować jako historię zdrady, inny odpowiedzialność za tragedię przerzuca na barki samego narodu, jeszcze inny odpowiedź na pytanie wyszperuje z mefistofelicznej bródki Wynnyczenki. Jak WSPOMNIENIE Z PRZESZŁOŚCI Ulana HLIBCZUK by tam nie było, a “ludziolubstwo” oraz strategiczna słabość tego ostatniego przywiodły Ukrainę do głodomorowych strachów i narodowej amnezji, którą północny sąsiad ma skłonność traktować jako ostateczne swoje zwycięstwo. Stąd stawka na “rosyjskojęzycznych” w ostatnich prezydenckich wyścigach. Majdan 2004 roku pokazał, że amnezja była nie tak głęboka, jak tego chciało się putinowskim życzliwcom i pochlebcom ze strony ukraińskiej. Nazbyt żywotny okazał się kozacki gen. Sicz przywędrowała do Kijowa, rozbiła namioty i zawołała o swoje. Jej gotowość złożyć głowy każdy z polityków tłumaczył na swoją stronę. Ktoś myślał — za Juszczenką, inni uważali AKTYWNA POSTAWA Mnie 30.10.04 stuknęło 68 lat. Jestem lekarzem-pediatrą Konotopskiej szkoły medycznej, przewodniczącą Konotopskiej “Proświty”, członkiem komisji wyborczej okręgu nr 2, który znajduje się w szkole nr 14. Przewodnicząca komisji wyborczej — dyrektor szkoły, podstawowy skład komisji — nauczyciele szkoły. Kiedy w okręgu zakończyło się głosowanie i zostały podliczone głosy, okazało się, że Janukowycz nie zwyciężył, chociaż jeden z członków komisji zza pazuchy wrzucił do biuletynów z urn fałszywe biuletyny. Wtedy przewodnicząca komisji wyborczej Demecha Inna Wołodymyriwna wniosła propozycję: “Szanowni! Nam w pracy cały czas przeszkadzali obserwatorzy ze sztabu Juszczenki: przeszkodzili wrzucić biuletyny do urn, wszczęli hałas, kiedy my te biuletyny rzuciliśmy na stoły, gdzie już leżały biuletyny z urn, i szybciutko wszystko przemieszali, to ja proponuję zdjąć z Juszczenki 15 głosów”. Cała komisja zagłosowała “za”, tylko ja byłam “przeciw”. Na co przewodnicząca do mnie: “Luizo Semeniwno, przestańcie bawić się w demokrację”. Ja nalegałam na swoim. Zobaczyłam, że biuletyny, które zbierają się wieźć do Terytorialnej Komisji Wyborczej, zapakowane są niedbale, we dwójkę z nauczycielką szkoły przepakowałyśmy je, przewiązałyśmy sznurkiem, końcówki sznurka zakleiłyśmy papierkami z pieczątką. Ze sztabu Janukowycza mnie ostrzegli, żebym w drugiej turze milczała. Obiecałam milczeć. Ale pomyślałam, że przejrzę stos biuletynów za Janukowycza, żeby tam co piąty nie był biuletynem za Juszczenkę. Lecz Inna Wołodymyriwna zdecydowała inaczej, ona podstępnie wyprowadziła mnie ze składu komisji, nie wpuściła mnie li — za Julię, Moroz, pod okazję, nabrał w płuca powietrza i krzyknął “niech żyje Ukraina socjalistyczna!”. Słysząc milionogłosowe “sława”, on marzycielsko uśmiechnął się i zamyślił o politreformie. Za karnawałową krzątaniną wszyscy oni jakoś zapomnieli o ukraińskiej idei oraz bezcennym doświadczeniu OUN-UPA. Ich całkowicie zadowalał neutralny pomarańcz i piosenka o “pomarańczowym niebie”. Czerwono-czarna kolorystyka drażniła i wydawała się taktycznie szkodliwą. “Nie na czasie, — mówili oni. — Szturm nie co innego, jak prowokacja...” Uzgodnienia oraz kompromisy z pokonaną, ale nie rozbitą piątą kolumną dostały swój logiczny rozwój w postpomarańczowej na okręg i z zaświadczeniem “Prasa”. A kiedy 24.10.04 o 18.35 powiadomili o zwycięstwie Janukowycza, ja czarnymi literami zapisałam, że ogłosili o zagładzie Ukrainy. Kiedy telefonuje syn z Kijowa: “Mamo, ty w rozpaczy? Nie martw się! Ogłoszono akcję nieposłuszeństwa”. Panie! Radość jaka! I poszedł rosnąć Majdan. Ja nie zdołałam pojechać do Kijowa, ale REFLEKSJA
Maschinelle Übersetzung
O Majdanie powiedziano już wiele i pewnie w przyszłości powiedziano będzie jeszcze więcej. Powszechnie znane powiedzenie: „Wielkie widać z daleka” — tu jak nigdy pasuje. Jednak każdą sprawę ocenia ostateczny wynik. Wtedy, w szale walki o sprawiedliwość, wszyscy zwolennicy właśnie sprawiedliwości, a nie konkretnych nazwisk, chcieli wiedzieć, jaki będzie finał rewolucji w kolorze dojrzałych pomarańczy… I co? Myśleliśmy, że końcowym rezultatem będzie powołanie nowego rządu, a okazało się… Co będzie jutro — możemy tylko się domyślać. Te ustawy, które sami dla siebie przyjmują deputowani Rady Najwyższej. Ulgi. Mieszkania. Emerytury. Pensje… Dziwne, że w rzeczywistości troski o ludzi nie widać, tak samo jak tego światła na końcu tunelu. Światła, które miało naprawdę zabłysnąć, a nie w pomarańczowych snach. Bardzo źle, że podkopano zaufanie narodu. Wielkie zaufanie do nowej władzy, która nie powinna była zdradzić. Co przeszkodziło w osiągnięciu zgody: jakieś nieprzewidziane zjawiska kosmiczne, wybuchy na słońcu, czy po prostu własna ambicja i pragnienie wyróżnienia się?.. Tą kwestią zajmą się historycy, analitycy, socjolodzy, naukowcy w ogóle. Ja zaś jako pisarz kładę dziś nacisk na emocjonalną stronę (ludzi zawiedzionych walką o sprawiedliwość). Dotknijmy więc problemów młodzieży… Stali na Majdanach! Studenci, młodzież szkolna, młodzi biznesmeni i bezrobotni. Podobnie jak ci, którzy porzucili miejsce pracy, by być TAM, na Majdanie. Obiecywano im (nam wszystkim) milion miejsc pracy. Zarobkowicze pragnęli wrócić do domu. Ale obietnic nie spełniono. Stan emocjonalny jest przygnębiający. Gdzie mieszkać? Kredyty są drogie. Czym spłacać kredyty na budowę mieszkania, kiedy młody człowiek jest bezrobotny?.. Obietnice dotyczące wydawnictw ukraińskojęzycznych… Trwa prenumerata na rok 2006… Jednak światła wciąż nie widać. Ceny wydawnictw są niedostępne dla mas. W czasach innej rewolucji naszym dziadkom i ojcom wmawiano, że wkrótce powstanie komunistyczny „raj”. A on, jak się okazało, tak naprawdę nie nastał. A może jednak był? A my tego nie zauważyliśmy?.. Ale diabli z nim, z tym „rajem”. Bo kapitalistycznego, jak sądzę, też nam nie zobaczyć. Do tej pory nie ma ideologii państwowej. Zaplanowanego procesu wprowadzania języka… Nic by się nie stało z Donieckiem, gdyby usiadł w ławce i nauczył się ukraińskiego: byłoby mniej bandytyzmu (przynajmniej na jakiś czas) w godzinach wieczornych, bo wieczorami mogłyby działać bezpłatne kursy. Myślę, że znaleźliby się wolontariusze, którzy zgodziliby się pracować… Do tej samej rzeki dwa razy wejść nie sposób. Za to można wreszcie nauczyć się pracować. A żołnierze UPA do dziś nie są uznani. Wszyscy się pojednali: Niemcy i Rosjanie, Polacy i Niemcy, Niemcy i Ukraińcy, Polacy i Ukraińcy, a Ukraińcy z Ukraińcami — nijak! Kalejdoskop obietnic się zmienia. Na czyją korzyść? Kiedy mówi się jedno, a robi drugie, trzeba czekać bez końca, a życie nie jest wieczne. Zatem nie jesteśmy zwycięzcami. Ale też nie jesteśmy pokonanymi. Na razie czekamy albo na drugi Majdan, albo… Stracono bardzo dużo czasu. My — na szali Cierpliwości. Wiedząc, jaka jest sytuacja, rząd powinien działać zgodnie z potrzebami każdego regionu. Tymczasem na miejscach czeka się na konkretne polecenie z góry. W każdej konkretnej sprawie. I żadne samorządy nie zmienią psychologii: ze wszystkich zakątków Ukrainy patrzy się na KIJÓW! A Kijów — albo się kłóci, albo milczy, albo udaje, że nic się nie stało. Stało się! Jeśli wiosną 2006 roku nie skonsolidują się zdrowe siły społeczne, Ukraina stanie na krawędzi narodowej katastrofy! Przyjdą gospodarować obcy, a nas będą uważać za światowych nieudaczników. Otóż w medycynie stan euforii traktuje się jako chorobę — powstaje on przeważnie po przyjęciu narkotyków lub alkoholu, dopingu czy przedawkowaniu niektórych preparatów. Stan, który następuje potem, może być długotrwałą depresją. Niepożądane, by stało się to z całym krajem. Euforia Majdanu minęła. A dawki nowych obietnic z jakiegoś powodu nie leczą narastającego przygnębienia. Dziś potrzebujemy świeżego wiatru zaufania do władzy. Skąd go wyglądać? Ze stepowych przestrzeni czy ze szczytów Howerli?
z
Nadija DYCZKA, pisarka, m. Dolina, Prykarpacie
Maschinelle Übersetzung
Miałam sad jabłoniowy i chatę... Białą, białą. Miałam męża, dzieci — chłopca i dziewczynkę. W chacie było czysto i jasno. Łóżko z jesionu, stół jesionowy, skrzynia. Wszystko w tak ciepłej, słomianej barwie, że kiedy dzieci się śmiały, do chaty wchodziło słońce... Nawet wieczorem. Długimi zimowymi wieczorami nie bywało u nas smutno. Zmęczone zabawą z kotką maluchy siadały bliżej okna — tam było jaśniej. To był umówiony znak dla mnie. Z dawnej skrzyni, jeszcze mojej babci, wyjmowałam pudełko... Układali się wygodnie i we troje, już po raz kolejny z zachwytem przebierali rodzinne tajemnice. Bursztynowe korale, srebrne dziadkowe pierścionki i dukaty... W małym płóciennym woreczku — kosmyk włosów. Kiedy dziadka zabierano na wojnę, babcia nożyczkami obcięła mu jasny lok. Jakoś tak się w rodzinie przyjęło, że wszyscy mężczyźni mieli lniane włosy, a kobiety wybierano z czarnymi warkoczami... „A dlaczego?” — pytały mnie dzieci... Nie wiedziałam, jak odpowiedzieć... A potem minęła zima i ja już nie znałam odpowiedzi na wiele pytań. Na wszystkie pytania... Ten czas pamiętam mgliście. Jakby we śnie. Bo miałam dom, sad, rodzinę. A potem nie stało niczego... Przyszli czarni ludzie. Najpierw zabrali męża. Nie patrzyłam na nich. Patrzyłam w twarz mojemu mężowi, bo wiedziałam, że biorą go na śmierć. I znów jak we śnie... Czarne ręce, kudłate brwi, krew w moich ustach. Bursztynowe korale po raz ostatni błysnęły i przepadły za czyjąś bezdenną pazuchą... I jeszcze różne dźwięki. Żałosne ryczenie naszych krów, pożegnalne rżenie gniadosza... „Mamo, dlaczego?” — pytały mnie dzieci... Nie wiedziałam, jak odpowiedzieć. Dlaczego rozpruli nasze poduszki? Dlaczego stłukli talerze? Dlaczego zarąbali wszystkie kury, a jajka, nanosiwszy w kupę, zmiażdżyli kirzowymi butami? Dlaczego ścięli nasz sad, nad którym już krążyły pierwsze pszczoły? Dlaczego? Dlaczego?
z
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
posłała pieniądze na wsparcie, piekła pierogi z nadzieniem, a młodsi wozili do Kijowa. W Konotopie był własny majdan, mitingi, agitacja za Juszczenką: Juszczenko – syn ukraińskiej ziemi, syn ukraińskiego narodu. Syn nie zdradzi matki, nie zdradzi swojego narodu! I oto trzecia tura wyborów. Znów jestem członkiem komisji wyborczej w tym samym obwodzie. Tuż przed wyborami prawie dwie doby byłam w drodze: jeździłam po wnuka do Chmielnickiego. Ale o 6.45 byłam już w obwodzie i modliłam się do Boga, by dał mi siły przeprowadzić wybory. Wybory przebiegały pięknie i spokojnie. Liczenie głosów pokazało, że Juszczenko, z prawie dwukrotnie większą liczbą głosów, pokonał Janukowycza. Szczęściu i radości nie było granic. Nauczycielki były zasmucone. Z protokołem pojechałam do sztabu Juszczenki. Tam – mnóstwo ludzi. Słychać tylko: „Jak w Waszym obwodzie?” – „Juszczenko”. To jest ZWYCIĘSTWO! Szczęście, nadzieja – Ukraina odrodzi się, Ukraina będzie! Ale minął prawie rok. I nic. Toczy się walka
z
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
narodowa korona, która wieńczy drzewo ludzkości. I już nie powtarza się, niczym zaklęcie, jednoznaczna formuła Majdanu, którą najpełniej można przekazać słowami Iwana Dziuby: „Niemożliwe dla Ukraińca jest bycie człowiekiem, nie będąc patriotą”. Miliony Ukraińców potwierdzają wierność ideałom Majdanu. Siła jego przyciągania wpływa także na decyzje wielu innych prawdziwych patriotów, dla których stało się już prawem myśleć o Ukrainie i nie brać udziału w politycznych kłótniach tych, którzy stali na scenie, a nie na Majdanie. Majdan, świętując swój pierwszy jubileusz, niechybnie zdejmie maski ze wszystkich możnowładców. Przyjdźmy na jubileuszowy Majdan, pokłońmy się mu, bo tam nie przelano ani kropli krwi i zahartowało się mnóstwo dusz, które stały się prawdziwie ukraińskimi. Przyjdźmy i spójrzmy w oczy nowej scenie: „Co ty, władzo, z obiecanego zrobiłaś dla narodu?”. Majdan zapyta o wszystko... Witalij KORŻ, deputowany ludowy Ukrainy Lesia TKACZ
Maschinelle Übersetzung
KRYTYCZNYM OKIEM W pierwszych miesiącach po Majdanie niemal fizycznie odczuwało się przyjazne uściski dłoni rodaków, którzy przechodzili hart ducha w namiotach. Obecnie ciepło prawic wywietrzało, oblicza przyjaciół ze wszystkich zakątków Ukrainy oraz zarysy listopadowego Chreszczatyka rozmyły się w ciągnącej się mgle przewartościowania wartości. Stało się tylko to, co się stało, “choćbyś się wściekł, choćbyś oszalał” (Wasyl Stus). Ale ważne było, by nie zgorzknieć wobec siebie, nie rwać duszy płaczami, nie zapomnieć o współmyślnych i stale przypominać nowej władzy: bez Majdanu nie byłoby jej dane wstąpić na tron. I uczestnikom Pomarańczowej Rewolucji wszystko udało się zrobić. Nie zmalały ich dusze, nie dali beznadziei wziąć góry nad wiarą w dobro, sprawiedliwość, przyzwoitość. Niestety, w ostatnim czasie mocne liny, które wiązały Majdan i scenę, pocieniły się, stały się lichymi niteczkami, straciły niezawodność. Władza dotyka ich obojętnie, przynajmniej bez natchnienia. O POLITYKACH Majdan jako twórczość został utracony bezpowrotnie, a na miejsce wysokiego olśnienia przyszedł pełzający pragmatyzm. W filozofii i psychologii Majdanu było coś bliskiego pogaństwu, jego obrzędom, mitom i symbolom. A jeszcze Majdan postrzegany jest jako jedna pieśń ludowa, czy jak Hymn “Jeszcze nie umarła...”, czy jak duma Szewczenki. Powrót do żądań Majdanu to niemal surrealistyczna podróż donikąd. Znowu i znowu wspominać wczorajszy Majdan — to torturować siebie obecnego. Lecz ponieważ podróż w przeszłość jest w żaden sposób niemożliwa, należy po prostu nie tracić godności i zachować Majdan w sobie. On jest naszym jedynym hasłem, niewidzialną przepustką w czas człowieczeństwa, patriotyzmu, prawdziwego ukraiństwa. Właśnie na Majdanie było modnie i naturalnie dręczyć swoją duszę pytaniami: “Kim jesteś? Po co jesteś? Czyżby i ja był Ukraińcem?”. Majdan, stawszy się kręgosłupem narodu, znalazł się na skrzyżowaniu wielu wektorów: życia i śmierci, wolności i niewoli, miłości i nienawiści. A przecież było jeszcze przeciwstawienie honoru i niehonorowości. Śmierć ominęli, nienawiść pokonali, niepewną wolność zdobyli, a oto niehonorowości nie wyrzucili na śmietnik. Jednak zapomnieli nasi scenografowie, że kropelka hańby to już nóż w serce Majdanu. Zwinąwszy namioty, scena, która stała się władzą, bezsprzecznie poczuła ulgę i zaczęła natychmiast oraz nieubłaganie “redagować” pisma Majdanu, po swojemu zwijać zwoje historii. Tę historię, którą Majdan tworzył bez winy. Lecz, upiwszy się zwycięstwem, chciał widzieć władzę jako nosicielkę wywalczonych ideałów, ucieleśnienie sumienia, sprawiedliwości, człowieczeństwa. Jednak, jak wiadomo, idealnej władzy nie bywa, zwłaszcza władzy ukraińskiej. W końcu władzy istotowo ukraińskiej nigdy nie było i póki co nie ma. Kwitnie jakiś chimeryczny konglomerat ponadnarodowości czy pozanarodowości, włada wszystkożerny mieszaniec pseudo-ukraińskości. Przy tym prawie nie pielęgnuje się świętej nacji MY NIE JESTEŚMY NIEWOLNIKAMI!
Maschinelle Übersetzung
W autobusie linii nr 3 w Chersoniu, na szybie oddzielającej miejsce kierowcy od przedziału pasażerskiego, nagle zobaczyłam kolorowy fotomontaż przedstawiający Julię Tymoszenko… nawet nie wiem, jak to powiedzieć… Bez ubrania, z włosami chaotycznie rozwianymi w różne strony. Nad tym paszkwilem napisano: „Dlaczego rozpleciony warkocz, a w oczach błyszczy łza…”, a po lewej: „Julo, kochamy cię”. Wizerunek szanowanej polityk początkowo mnie zszokował, potem wywołał obrazę i gorycz za nas wszystkich. Polityk jest przede wszystkim przedstawicielem jakiejś idei w społeczeństwie. Może być prawicowy lub lewicowy, postępowy, konserwatywny lub liberalny, może być wykształcony lub nie – wszystkie te kwestie można i należy omawiać. Można rysować karykatury polityków, wyśmiewać nieporadność i niezgodność z interesami społeczeństwa jakichś idei, czynów popularyzowanych przez tych polityków. Przedstawiać nagą jakąkolwiek osobę bez jej zgody – nie wolno. Tym bardziej polityk, jako ucieleśnioną ideę nadziei jakiejś części społeczeństwa. To policzek dla ludzi, których orientacja ideowa jest zgodna z przekonaniami danej polityk, liderki, to policzek dla całego społeczeństwa, ponieważ w ten sposób znieważono pewną jego część. Bez wątpienia ktoś bardzo chciał poniżyć i obrazić tę, niewątpliwie utalentowaną i odważną kobietę-polityk, bo jak mówi przysłowie, w bezpłodne drzewo kamieniami się nie rzuca. Ale przecież wraz z Julią Tymoszenko znieważono także ludzi, którzy podzielają jej poglądy na ukraińską ideę narodową, na budowę niepodległego państwa ukraińskiego, na kształtowanie polityki budżetowej i na wiele innych czynników. Po co ta asocjacja z dziewczyną „bez kompleksów”, po co słowa ukraińskiej pieśni ludowej:
Oj córko, córko, o co chodzi, Gdzieś ty błądziła całą noc, Dlaczego rozpleciony warkocz, A w oczach błyszczy łza?
Oksana JEWSIEJENKO, m. Chersoń
Kto to „błądził całą noc”? Polityk, kobieta, której celowa działalność zawodowa ma na celu budowę niepodległego, zamożnego, cywilizowanego państwa europejskiego? Przekonaliśmy się – polityka to bardzo brudna rzecz. Julii Wołodymyriwnie, jako osobie odważnej i niestandardowej, czarnego PR-u od zazdrośników i wrogów przydzielono aż nadto – takie są realne warunki ostrej konkurencji w walce o władzę. Ale mimo wszystko trzeba znać umiar. Warto wspomnieć biblijną legendę o Chamie, który przypadkowo zobaczył nagość swojego pijanego ojca Noego, który zasnął w swoim namiocie, i opowiedział o tym dwóm swoim braciom. Obaj bracia, wziąwszy odzież, weszli tyłem do namiotu Noego i nie odwracając się, przykryli nagość swojego ojca. Obudziwszy się i dowiedziawszy się o czynie swojego syna Chama, Noe przeklina jego syna i potomka Kanaana: „Przeklęty Kanaan, niewolnikiem niewolników będzie on u swoich braci”. Nie, my jesteśmy zwykłymi pasażerami, którzy jadą w swoich sprawach i oczywiście nie podglądaliśmy „przez szparę”, jak rozbiera się Julia Wołodymyriwna. Ale przecież ktoś jakby zrobił to za nas i przedstawił nam to, czego sami nie chcieliśmy widzieć i nawet w myślach, jak to mówią, nie mieliśmy. Kto chce nas przemienić w chamów? Czy znowu – w niewolników, dla których nieosiągalne są ideały Majdanu i Pomarańczowej Rewolucji? Ktoś przekroczył zakaz – granicę swojej moralności – i próbuje narzucić naszym czystym, w niczym niewinnym duszom wstręt swojego czynu. Bardzo chciałabym poznać imię tego łajdaka i siłę polityczną, która posunęła się do tego czynu. Nie, nie po to, żeby napluć w twarz, tak jak napluto w nasze dusze, ale po to, żeby spojrzeć w oczy i zapytać: „Czy wiesz, że jesteś człowiekiem? Wiesz o tym czy nie?”
Maschinelle Übersetzung
APEL Zeszłej jesieni, kiedy większość naszych kolegów ze Związku Pisarzy zacięła się na wezwaniach o ludowego prezydenta, nie wszystkim starczyło odwagi i konsekwencji, by przyjrzeć się, kto właściwie rwie się do władzy za jego plecami? Obecnie słychać niemal rozpaczliwe pisarskie głosy o zgniłym, zakulisowym politykierstwie „nowej” władzy, o oddanej na łup organom fiskalnym patriotycznej prasie, o zaprzestaniu wspierania (nawet tej żebraczej, która była za Kuczmy) periodyków literackich, o złośliwej zemście sługusów, którzy operatywnie przefarbowali się na potrzebny kolor, wobec działaczy kultury, którzy na ukraińskiej prowincji przekonywali wyborcę, że jego życie od razu stanie się niemal rajskie za „nowej” władzy — najgorszym wariantem będzie znów płakać się sobie nawzajem na zebraniach pisarskich czy braciom i siostrom z diaspory. Teraz, kiedy stało się tak, że z naszą pomocą ci ludzie „rządzą” nami, spróbujmy i my porządzić nimi. A do tego — zwrócić na siebie uwagę. Bo czyż nie słyszeliśmy takich wypowiedzi, że i pisarzy w kraju nie ma, a jeśli są, to niech piszą tak, żeby ludzie kupowali ich utwory? Trzeba nauczyć aparatczyka słuchać nas. Jak? Najpierw niech posłuchają wierszy. Tak, jak robili to moi starsi koledzy-przyjaciele. Na moje zaproszenie do przyjazdu do Sachnowszczyzny na spotkania z „czytelnikami” bez wahania odpowiedzieli odpowiedzialny sekretarz Charkowskiej organizacji pisarskiej, pisarz-humorysta Mykoła Wozijanow oraz poeci Wiaczesław Romanowski i Wołodymyr Rodionow. Oprócz spotkań z uczniami kilku szkół przeprowadziliśmy wieczór literacki dla pracowników służb państwowych i organów samorządu terytorialnego. Na mój apel o kupowanie książek gości, śladem zwierzchnictwa, do stolików ruszyli także szeregowi urzędnicy. Jeśli chodzi o szkoły, to sytuacja była odwrotna. Książki zaczęli kupować uczniowie, skłonni do odbioru prawdziwej literatury (której w małych miasteczkach na straganach próżno szukać), a za dziećmi podeszli też niektórzy nauczyciele. Wcześniej musiałem wysłuchiwać (w odpowiedzi na prośbę, by nie przynieść wstydu przed gośćmi) narzekań z powodu niskich płac itp. Wszystko to jest znane. Ale przecież wiemy też o biesiadach w szkołach z okazji jubileuszy kolegów, zdarza się widzieć, jak pedagodzy kupują „jarmarczną” prasę. To znaczy, że przed nami stoi zadanie wychowania jeszcze i nauczyciela, dla którego czytanie byłoby i obowiązkiem służbowym, i potrzebą życiową (jak dla nauczyciela ziemskiego XIX wieku). Więc proponuję, szanowni koledzy po piórze: idźcie ze swoim wysokim słowem do tych, którym powierzono władzę. Nie warto liczyć na to, że bardzo zarobicie na sprzedaży książek, ale coś jednak od was kupią. Cel strategiczny jest znacznie trudniejszy, ale wykonalny: społeczeństwo, naród muszą czytać. Najgorzej będzie, gdy literaci odejdą od misji twórców i przekształcą się w społecznych konsumentów. „Dajcie nam pracę, a jeszcze lepiej — pomoc społeczną, bo jesteśmy biedni, okradzeni przez władzę, ale niech ta władza wydzieli nam kawałek chleba na przeżycie” — oto życiowe credo typowego wyborcy. I my też przyjmiemy tę filozofię? Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, osiedle typu miejskiego Sachnowszczyzna w obwodzie charkowskim. do domu bez rezultatu. Te i inne momenty Pomarańczowej rewolucji utrwaliły się w pamięci. Bo tutaj i poświęcenie, i męstwo, i rozpacz, i nadzieja, tutaj głos ducha Franki, „co ciało rwie do boju”. I wszystko to realne, prawdziwe, nieudawane, nieprzekalkulowane, niekoniunkturalne. I wszyscy ci Ukraińcy — na ostrzu brzytwy. I wszyscy oni — chociaż stali niżej od sceny — są wyżsi niż niektórzy z tych, którzy byli na scenie. Bo przyszli na Majdan nie zdobywać teczki, a obronić ideę wolnej Ukrainy, zhańbioną przez poprzednie lata Niepodległości. A jeszcze — tutaj ilustracja tego, jak niedaleko było do żywiołowego wybuchu, i nie byłaby ta rewolucja bezkrwawa... Przemyślana taktyka? Scenariusz? Czy wola Boża? Wtedy obserwowałam niemało momentów, kiedy czynnik ludzki mógł zrujnować i scenariusz, i taktykę. Więc nie dostrzec tutaj wyższej logiki i wyższego błogosławieństwa — tylko ślepiec.
Maschinelle Übersetzung
Według świadectwa angielskiej gazety „Daily Telegraph” (art. „Zachód nie powinien ignorować roli Rosji na Ukrainie” z 29.11.04) Rosja zainwestowała w naszą kampanię prezydencką 300 mln dolarów. Potem rosyjscy politycy przyznali: „Przegraliśmy bitwę o Ukrainę”. I od razu rozpoczęli przygotowania do nowych wyborów, staranniej ważąc, komu oddać swoje sympatie. I pieniądze. Najwyraźniej nie bez ich wsparcia ukazuje się gazeta postępowych socjalistów, sama pani Natalia biega po Ukrainie, rozwinęła gorączkową działalność partia „Sojuz”, zaniepokojono nawet relikwie świętego Serafina z Sarowa. Święci ojcowie podstawili swoje ramię. Oni również przyczyniają się do niszczenia ukraińskiego państwa i pokoju na naszej ziemi. Przypomnijmy liczne akty agresji, których dopuszczali się parafianie, wychowani przez moskiewskich popów w duchu „pokory i chrześcijańskiej miłości”. Swego czasu odeski metropolita Agafangel za pośrednictwem gazety „Jug” przeprosił za aktywne wtrącanie się cerkwi w kampanię wyborczą, ale antyukraińska działalność moskiewskiej cerkwi trwa nadal. Jest ona skierowana na niszczenie naszego języka i podsycanie antysemityzmu. Nie odstaje od nich także deputowany O. Kostusiew: „Mamy prawo na swojej ziemi mówić w swoim języku”. Mówcie sobie na zdrowie, nikt wam nie zabrania. Ale przecież chodzi o nadanie językowi rosyjskiemu statusu państwowego. A dlaczego tylko rosyjskiemu? Ukraina była przecież i pod Polską. I częściowo pod Węgrami. Może właśnie dlatego niektórzy nasi politycy występują z hasłami „Każdemu chutorowi — swój język państwowy i swoją ideę narodową”. Jeszcze większe zdziwienie wywołują słowa „My na swojej ziemi”. Gdyby powiedział to szanowny weteran, który uczył się jeszcze według „Krótkiego kursu historii WKP(b)”, można by to zrozumieć. Ale słyszeć coś takiego od stosunkowo młodego człowieka, a do tego jednego z tych, którzy stoją u steru państwa, jest co najmniej dziwne. Faktycznie wszyscy ci witrenki, agafangele, kostusiewowie prowadzą przygotowania psychologiczne do wojny domowej. Uważam, że deputowani powinni zdać egzamin z historii Ukrainy, aby otrzymać legitymację deputowanego. Halina SAGATIUK, m. Illicziwśk, obwód odeski.
Maschinelle Übersetzung
— Przemokły wam nogi? — I przemarzły. Tak już trzeci dzień — buty mam dziurawe.
— Przecież może się pan rozchorować!
— Sprawa tego warta... Idea warta.
— Skąd państwo jesteście?
— Z Charkowszczyzny.
Moimi rozmówcami są dwaj mężczyźni z Kołomyjszczyzny.
— Po co tu przyjechaliście? — pytam.
— Nasze babcie, dziadkowie zostali wywiezieni na Syberię, ucierpieli od sowietów za Ukrainę — więc nie mogliśmy nie przyjechać tu choćby na dzień, sumienie by nas zamęczyło. Dłużej nie możemy tu być, bo i tak ryzykujemy, możemy stracić pracę — pracujemy na kolei w Kyrpy, rozumie pani, jaka tam polityka. Nawet zagłosować normalnie nam nie pozwalali...
Podchodzę do mężczyzny stojącego pod tablicą „Kaług” przy ścianie gabinetów rządowych:
— Nie strach tu stać?
— Mam tylko jedno pytanie: kiedy wreszcie coś się zacznie? Karmią nas tu, jak na rzeź. Dlaczego tak? Nic się nie dzieje. Nie przyjechałem tu po nic, żeby tak stać. Bardzo zaryzykowałem, przyjeżdżając tutaj: firma, w której pracuję, popiera Janukowycza. Jeśli nic się nie zmieni — zwolnią mnie, a mam rodzinę, dzieci. Jestem gotów iść na szturm, byleby nie stać tak — w niewiedzy. Pod Administracją Prezydenta, w oczekiwaniu na sygnał od Julii Tymoszenko, która poszła na rozmowy z przedstawicielami ówczesnej władzy. Nieopodal — grupa młodych mężczyzn. Wszyscy silni i gorący, nastawieni na działanie.
— Czekać do jutra? Nie można wierzyć Kuczmie! On znowu się wywinie. Trzeba działać dziś! My stąd tak po prostu nie odejdziemy! Po co my tu przyjechali? — byli gotowi rzucić się naprzód, na szturm — byleby nie zawrócić.
Maschinelle Übersetzung
SOWDEPIA Każdy z głodów w Ukrainie ma swoje oficjalne uzasadnienie. Takim dla najstraszniejszego na świecie głodu w Ukrainie w 1933 roku jest postanowienie Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i KC WKP(b) z 5.V.1932 r. o planie skupu zboża ze zbiorów 1932 roku. Przewidywano w nim, że kosztem kołchozów i indywidualnych rolników Związku Radzieckiego zostanie skupionych 1103 mln pudów ziarna. Na Ukrainę przypadała największa część — 356 mln pudów. Wspomniane postanowienie moskiewskiego centrum miało podwójne zadanie: ziarnem z naszych pól rozliczyć się za technikę i technologie z państwami zagranicznymi oraz rozprawić się z niepokornymi Ukraińcami. Właśnie to postanowienie dało start drugiemu głodowi w Ukrainie, który trwał w 1932, 1933, 1934 latach. Do skupu zboża rzucono centralny aparat, zmobilizowano kierowników rejonów, organizacji kompartyjnych i komsomolskich, maszynowo-traktorowych stacji. Powszechnie stworzono uderzeniowe brygady buforowe, które ludzie nazywali “brygadami od wyciskania chleba”. Propagandową pomocą w wykonaniu “postanowienia partii i rządu” stały się gazety, zwłaszcza rejonowe. Ich szpalty zaroiły się od publikacji o “złośliwych niewykonawcach” oddawania zboża, zwłaszcza kułakach, podkułacznikach, petlurowcach jako kontrrewolucjonistach i wrogach władzy radzieckiej. Publikacje o przebiegu skupu zboża naocznie pokazują represyjne metody bolszewickiej władzy, które doprowadziły do masowego głodu wśród odwiecznych rolników. Nie ma w nich bezpośrednich wzmianek (były one celowo przemilczane), ale znając technologię skupu ziarna, ze wspomnień ludzi, którzy przeżyli horror głodomoru, można ustalić, że ludzi skosił głód. W szczególności, pomimo zbrodniczych nadwysiłków władzy, skupu nie udawało się wykonać. Zbrodniczym metodom “wyciskania chleba” rozwiązał ręce “prawo o kłosach”. Tak ludzie nazwali postanowienie wyższego kierownictwa Związku SRR “O ochronie mienia przedsiębiorstw państwowych, kołchozów i spółdzielczości oraz wzmocnieniu własności społecznej (socjalistycznej)” z 7 sierpnia 1932 roku. Podpisali je przewodniczący CIK Związku SRR M. Kalinin, przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych Związku SRR W. Mołotow (Skriabin), sekretarz CIK Jenukidze. Zgodnie z nim mienie kołchozów, spółdzielni — zbiory na polach, jego zapasy, zwierzęta, spółdzielcze składy i sklepy — zrównywano z własnością państwową. Wobec winnych “stosowano jako środek sądowej represji” najwyższy wymiar kary — rozstrzelanie lub 10 lat łagrów z konfiskatą mienia. Skazanym za kradzież kołchozowego dobra amnestii nie było. Władza wiedziała, na co szła. “Głód — nie ciotka”, — mówią ludzie. Zagoni on za wszelką cenę do zdobywania jedzenia. Ludzie wracali z pola i mogli nieść kilka kłosów, garść ziarna dla dzieci czy starych rodziców. Po rewizji trafiali do więzienia tylko za to, że chcieli przeżyć. Dzisiejszy rejon talnowski był wtedy w składzie obwodu kijowskiego i wchodziła do niego większa połowa obecnych wsi rejonu katerynopolskiego. W 1932—1933 latach rywalizował on ze swoim sąsiadem, rejonem babańskim, który z jakiegoś powodu był w obwodzie winnickim. W jego skład wchodziły obecne wsie talnowszczyzny — Wyszńopil, Lehedzyne, Taljanky. W rejonie wydawano gazetę “Kołhospnyk Babanszczyny” jako organ rejonowego komitetu partii, rejonowego komitetu wykonawczego i rejonowego związku kołchozów. Członkami redakcji byli ci, którzy wcielali bolszewicką politykę — Towkes, Maksymenko, Kamiński. We wsi Talne wydawano gazetę o ofensywnym tytule “Za suciłnu kolektywizaciju” (“Za całkowitą kolektywizację”) jako organ rejonowego komitetu partii, rejonowego komitetu wykonawczego i rejonowej rady związków zawodowych. Redagował ją P. I. Szahin, potem to stanowisko zajmowali S. Wełyczko, M. Chmilowśkyj. Najdłużej redaktorem był Szyptenko. Chociaż na politykę redakcyjną to nie wpłynęło, bo nie oni, a organy partyjne ją wyznaczały. Korespondencje aż kipią represyjną treścią, złością skierowaną na rolników ze wsi rejonu. Same nagłówki — to skupiska nienawiści władzy do ludzi: “Jeszcze mocniej naciśniemy na kułaków”, “Ukrył kułacki chleb”, “Skazali kułaka”, “Pobłażają kułakowi”, “Dać odpór kułackim przyklaskiwaczom”, “Oto wrogowie władzy radzieckiej” i tym podobne. Zaświadczają one, że grabież chleba zaczęła się jeszcze na kilka miesięcy przed przyjęciem postanowienia — od początku 1932 roku. Tempa grabieży jako planowego skupu zboża, sądząc po publikacjach w gazetach, z dnia na dzień się nakręcały. Szereg korespondencji krytykuje tych kierowników, którzy w wioskach talnowszczyzny “nie stosują żadnych represyjnych środków”. Za to wyróżnia się pracę brygad uderzeniowych, komisji kątowych, które zabierały ludziom chleb. Czerwone kolumny pod czerwonymi sztandarami, jak choćby z arteli “Łan”, “Peremoha” — 250 centnarów, z arteli “Weleten” — 900 pudów (gazeta z 7.XI.1932 r.) — wiozły zabrane, czyli zagrabione, triumfalnie raportując partii i rządowi obcego państwa. I to w czasie, gdy ludzie umierali najstraszniejszą — głodową — śmiercią. “Kołhospnyk Babanszczyny” 27 października 1932 roku donosił, że zgodnie z planem, spuszczonym z góry, indywidualni rolnicy powinni oddać 5440 centnarów ziarna, a jego, plan, z wielkimi trudami wykonano tylko w 44 procentach. Czyli komisja skupu zabrała chłopom tylko 2501 centnarów ziarna. O tym, że we wsiach głodowali ludzie, dowiadujemy się z postanowienia rejonowego kierownictwa, wydrukowanego w gazecie z 30.X.1932 r., o natychmiastowym utworzeniu w kołchozach nauczycielskich funduszy żywnościowych, aby zapewnić normalną pracę szkół. Zaznaczono w niej: “Zagrażający stan z utworzeniem w kołchozach naturalnych funduszy nauczycieli, który powstał w wyniku niedostatecznego operacyjnego kierownictwa od obwodowych i rejonowych związków kołchozów”. Właściwie nie było wytycznych, dopóki z powodu głodowania nie wszczęto alarmu. Taki stan rzeczy był i w wioskach talnowszczyzny. Rejonowy komitet wykonawczy wydał nawet specjalne postanowienie, w którym przewidywano w ciągu sześciu dni utworzyć roczne fundusze zaopatrzenia dla nauczycieli: chleba — mąki 18 kg na pracującego, 9 kg na utrzymanka, olej i inne produkty. Przewodniczących rad wiejskich zobowiązano “terminowo wydawać pensję nauczycielom oraz wziąć pod stałą kontrolę kołchozowe i spółdzielcze towarzystwa w sprawie zapewnienia nauczycielom żywności i towarów przemysłowych” (16.X.1932). “Kołhospnyk Babanszczyny” (24.XI.1932) wzywał do złamania oporu kułaka i za wszelką cenę w listopadzie “wykonać plan zbożowy w 100 procentach”. Choć zadanie było niewykonalne, bo w sektorze indywidualnym rejon ledwo wykonał połowę planu — 50,6 procenta. W Wyszńopolu chleba oddano zaledwie 34 procent planu, w Taljankach — 40, a w Lehedzynie — 50. Oprócz chleba, ludzie musieli oddawać także mięso w obowiązkowym porządku. Postanowienie Rady Komisarzy Ludowych USRR “O organizacji skupu zboża w sektorze indywidualnym” usankcjonowało, że za niewykonanie oddania mięsa rady wiejskie miały prawo karać grzywną “w wysokości 15-miesięcznej normy oddawania mięsa”. Po nim od razu ruszyły rozprawy z ludźmi. Tak, “złośliwego niewydawcę chleba” Charytona Franczuka skazano na pięć lat łagrów. Samochodu, który przyjechał do wsi Dobrowody zabierać chleb, ludzie nie dopuścili do zdzierstwa. Przez to przewodniczącego kołchozu Z 150 uczniów 7 klas szkoły wysznopolskiej ukończyło 28
Izuwitę, przewodniczącego rady wiejskiej Czerewkę oraz członka zarządu Horbania P. zwolniono z pracy, wykluczono z partii bolszewików, a sprawę przekazano do sądu. Według publikacji gazety, „padnięte konie” to nie skutek powszechnego głodu dla ludzi i zwierząt, a zbrodnicza robota wroga (gazeta z 10.IX.1933). I to jesienią, kiedy konie można było paść. Jakimiż wtedy byli ludzie? Przez głód, a nie przez padnięcie, w rejonie babańskim na połowę września zasiano tylko 27 procent powierzchni. Nawet w przodującym kołchozie „Nowe życie” (Babanka) zasiano mniej niż połowę. Z 28 krów przy siewie pracowało 8. W kołchozie „Czerwony siewca” (Wyszńopil) z 59 koni przy siewie pracowało 18, a krów — tylko 2. Wszystko to okazuje się przez „brak zrozumienia politycznej wagi i znaczenia wczesnego siewu”, „osłabienie bolszewickiej czujności wobec klasowych wrogów”. Ziarno z kołchozów rejonu talniwskiego na 6.X.1932 r. prawie całkowicie zabrano — 92,1 procenta, a w sektorze indywidualnym „plan wykonano tylko na 20,3 procenta”. Stało się to dlatego, że „w rejonie dotąd nie nacisnęli na kułacko-zamożne gospodarstwa, zupełnie zaniedbali pracę wśród pracujących indywidualnych rolników”. Gazeta nakazowo rozporządza: „Zmusić wykonawców zadań sztywnych natychmiast wykonać sztywne zadania”. Wyobrażamy sobie, jak po tym w wymienionych siedmiu wsiach rejonu zaczęły działać „brygady do wywózki zboża”, u ilu rodzin pozabierano ostatnie ziarno i skazano je na śmierć głodową. A że on już morzył ludzi, świadczy i to, że w kołchozie „Zwycięstwo” (wieś Talne) do połowy października nie zdołali zebrać zbiorów gryki na 43 hektarach. Ze wszystkich kołchoźników tylko połowa zdołała wyjść do pracy. Rocznego planu skupu zboża rejon talniwski tak i nie wykonał, nie patrząc na grabieżcze metody. Nie pomogły „czerwone miotły”, „brygady uderzeniowe”, walka o czerwony sztandar kijowskiego zakładu „Bolszewik”, bojowy oddział milicji na czele z Kiczajem. Nie pomogła nawet uchwała biura komitetu rejonowego partii o konkursie na udane zakończenie skupu zboża, którą podpisał sekretarz komitetu rejonowego partii Kowalec. Jednym z jej punktów, oprócz rozwijania współzawodnictwa socjalistycznego, było krytykowanie gospodarstw oraz „oddawanie do prawa” (sądu. — W. M.). Osłabiać nacisk na ludzi nie pozwalano. I o ile przewodniczącemu rady wiejskiej w Piszczanach Bondarence, który nie pozwolił komisji skupu zboża zabrać wykrytego ziarna, uszło to na sucho, to sekretarzowi komitetu wykonawczego rejonu Overczukowi dostało się po uszy. Za to, że w Moszurowie trzem osobom obniżył podatki pieniężne, został wykluczony z partii (gazeta z 16.XII.1932). Taki środek automatycznie przewidywał i karę sądową. Gazeta „Za powszechną kolektywizację” zakończyła 1932 rok (nr z 31.XII) wezwaniem: „Trzeba podwoić tempo skupu zboża”. Tylko jedna publikacja w ciągu dwóch lat — „Siedzi głodna” (gazeta z 8.XII.1932 r.) pojawiła się w gazecie, i to Jaworska Hanna ze wsi Łysycza Bałka została przedstawiona jako taka, która ukrywała zboże. A zboże i zimą leżało na polach w pokosach (gazeta 7.I.1933 r.). O katastrofie spowodowanej głodem dowiadujemy się z publikacji o stanie hodowli zwierząt. Tak, w Łotaszewie w grudniu z 48 koni padło 10; 6 klaczy poroniło źrebięta. Ze 150 koni tylko jedna para była robocza. W Kobrynowie ze 106 macior zostało 14, z 67 krów — 6. Głód bezlitośnie kosił ludzi, a gazeta o tym nawet wspomnieć nie mogła. Zamiast tego drukowany jest materiał redakcyjny pod kryptonimem A. Sz. (oczywiście redaktor A. Szyptenko. — W. M.) „Wzmocnić czujność klasową wobec wroga”. Mimowolnie nasuwa się pytanie: wobec tego, kto zorganizował głód, czy wobec tych ludzi, którzy z głodu umierają? Mowa w nim o tym, jak w Hłyboczku wykonano plan skupu zboża: „Zdecydowanie nacisnąwszy na klasowego wroga, wykonawszy skup zboża według sektorów i kultur, za co otrzymali najwyższą nagrodę — przechodni czerwony sztandar szefa rejonu talniwskiego — zakładu „Bolszewik””. Za tą „zdecydowanością” stoi państwowa grabież ludzi i zbrodnia ich uśmiercania. Ziarno zabrano do czysta. Prezydium komitetu wykonawczego rejonu talniwskiego 16 lutego 1933 roku przyjmuje uchwałę o materiale siewnym. Zaleca się do 25 lutego przeprowadzić zebrania w gospodarstwach i zasypać ziarno. Tylko nie piszą, skąd je wziąć. Czyż to nie dziwne, prawda? Ale za tymi wierszami kryją się tysiące zniszczonych głodem ludzi. Odnośnie hodowli zwierząt komitet wykonawczy rejonu przyjmuje uchwałę 6 maja 1933 roku. Zaznacza się, że stan koni w kołchozach jest niezadowalający, normy karmienia nie są zróżnicowane. Kołchoźnikom, którzy pracują w polu z krowami, nie dają paszy. Coż dawać zwierzętom? Chór wsi Zapilśke na Wielkanoc 1932 roku. Dla wielu ten rok był ostatnim. Głód zniszczył piękno duszy, piękno tworzenia, piękno życia.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ludziom, kiedy nie ma co jeść. Oczywiście nie mogli pracować. Tak w kołchozie „9 stycznia” we wsi Pawłówka z 400 członków kołchozu do pracy wychodziło 80—90 osób (gazeta z 13.V.1933 r.). Pod koniec 1932 roku w gazetach pojawiły się artykuły i informacje o wykonaniu rocznego planu dostaw zboża. I nagle radosne raportowanie ustało. Okazało się, że taka była wola wyższego kierownictwa partyjnego. Na posiedzenie Biura Politycznego KC KP(b)U 29 grudnia 1932 roku (protokół nr 96) przybył sam kierujący głodem na Ukrainie Łazar Kaganowicz. Zauważmy, że tam, gdzie pojawiał się Kaganowicz, głód wybuchał z nową siłą, tam dochodziło do strasznych represji. W lipcu 1932 roku na Trzeciej Konferencji KP(b)U wraz z Mołotowem nadali tempo głodowi na Ukrainie pod pretekstem skupu zboża z nowych zbiorów. Trzeci głód na Ukrainie w latach 1946—1947 realizowany był pod bezpośrednim kierownictwem pierwszego sekretarza KC KP(b)U Łazara Moisiejowicza Kaganowicza. Zabrać całe zboże chłopom, w kołchozach, sowchozach i tym samym pogłębić głód na wsiach i w miastach — taki był jego cel na grudniowym posiedzeniu Biura Politycznego. Pod nadzorem Kaganowicza postanowiono wysiedlić 700 rodzin z 20—25 wsi obwodu dniepropetrowskiego, 50 osób wykluczonych z szeregów partii komunistycznej — „do natychmiastowego wysłania do obozu koncentracyjnego”. W kolejnych postanowieniach represjom kolejno poddawani byli mieszkańcy obwodów czernihowskiego, charkowskiego i innych. Czwartym punktem rozpatrywano raport obwodu winnickiego o zakończeniu dostaw zboża, wydrukowany w gazecie „Komunist”. Publikację zakwalifikowano jako „nieprawidłową i przedwczesną”, a zatem „błędną”. W telegramie wskazano: „Raportować będziecie mieli prawo po wykonaniu planu w zakresie pożyczki nasiennej, w zakresie upraw, a także w zakresie sowchozów”. Pod podpisem sekretarza KC S. Kosiora do komitetów obwodowych i rejonowych partii wysłano zarządzenie, aby czyścić zboże całkowicie: „...Całe posiadane zboże w tych kołchozach, w tym także tak zwane fundusze nasienne, muszą być w pierwszej kolejności oddane na poczet planu dostaw zboża”. Opóźnienie w wykonaniu planu dostaw „będzie rozpatrywane jako sabotaż dostaw zboża ze strony kierownictwa rejonowego”. Dlatego też gazety zaroiły się od nagłówków w rodzaju: „Wzmocnić walkę o chleb”, „Wzmocnić walkę z kułakiem”. Na miejscu przeprowadzono czystkę kadrową. W połowie lutego 1933 roku sekretarzem rejonowego komitetu partii w Talnem wybrano Miszczenkę, a w jego skład, zamiast Meżyryckiego i Kuzmenki, wprowadzono Wysockowa i Gubanowa. Masowe, przerażające wymieranie ludzi najwyraźniej poruszyło także serca miejscowych kierowników. W gazetach rejonów talnowskiego i babańskiego zaczęły ukazywać się inne materiały. Tak, gazeta „Za pełną kolektywizację” (11.V.1933) wystąpiła z artykułem o organizacji pracy żłobków dziecięcych i placów zabaw w kołchozach „Wola”, „Zirka”, „Peremoha”. W grudniu 1933 roku gazeta „Kołhospnyk Babanszczyny” w sześciu numerach wydrukowała korespondencje w obronie dzieci: „Internat bez opieki”, „Szkoła bez gorących śniadań”, „Zaniedbali wychowanie dzieci”, „O internat nie dbają”. Zawierają one te same dane: dzieci są brudne, chorują z braku opieki, ślepną, kucharki źle gotują. Winni nie są ci, którzy zorganizowali głód, masowe wymieranie ludzi, a „kozły ofiarne”: w Tańskim — kucharka, w Talankach — kierownik gospodarczy. W notatce „Internat bez opieki” (24.XII.1933 r.) aluzja do głodu jest oczywista: dzieci-sieroty w brudzie, chłodzie, nie mają obuwia i odzieży; piąty dzień nie otrzymują chleba; kierownik gospodarczy Szpak nie podejmuje działań. Z publikacji gazet rejonowych, które przedstawiamy, wyraźnie widać, że gazety były aktywnymi przewodnikami programu głodu na Ukrainie, opracowanego przez ideologów Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) oraz wyższe kierownictwo państwowe Związku Radzieckiego — Stalina, Mołotowa, Kaganowicza „z towarzyszami”. Z ich pomocą masowo niszczono nie tylko ludzi, ale także tysiącletnie osiągnięcia kultury rolniczej i duchowej narodu ukraińskiego. Wadym MYCYK, dyrektor Muzeum Historii Rolnictwa w Talnem, obwód czerkaski. Według twierdzeń historyków, którzy pracowali z materiałami archiwalnymi, w północnych (wiejskich) rejonach Ługańszczyzny w latach 1932—1933 liczba ludności zmniejszyła się o 20—25 procent. Świadków — tych, którzy przeżyli ukraiński Hołodomor-ludobójstwo, staje się coraz mniej. W związku z tym zrodził się u nas pomysł, aby tematycznie zbadać ługańskie (słobożańskie) wsie i nagrać na kamerę wideo opowieści tych, którzy pamiętają głodne lata. Dzięki wsparciu ludzi dobrej woli udało nam się to zrealizować i latem 2004 roku odwiedzić 65 wsi rejonu słowianoserbskiego, nowoajdarskiego, biłowodskiego, starobielskiego, nowopskowskiego, markowskiego, miłowskiego, biłokurakińskiego, kremińskiego, swatowskiego. „KIEDY LUDZIE UMIERALI, TO TAK PŁAKALI I JEŚĆ CHCIELI!”
Mamaj Marija Pantelejmiwna, urodzona w 1915 roku, mieszkanka wsi Tyszkiwka w rejonie markiwskim obwodu ługańskiego. — Wtedy tak było. Zaczęli zaganiać do kołchozów. A potem... Pamiętam, jak przyjechali... co my tam mieli w garnuszkach — fasolkę i jeszcze coś — wszystko do czysta zabrali. Zabierał aktyw — tacy wybrani byli — komsomoł i jeszcze tam jacyś byli. Oni pozabierali wszystko do czysta, nie zostawili niczego. Co było — wszystko zabrali: fasolkę, groszek, ziarno, żywność. Chleb oni zabrali najpierw (wcześniej. — I. M.) cały, pod miotłę, nie zostawili nawet garści — zabrali wszystko. A potem co tam zostało w garnuszkach — i to zabrali. O Boże! Ściany przebijali, szukali przecież, gdzie chleb. Ludzie przecież tak w szopach przegradzali ściany i zasypywali tam. Oni tam rozwalali, rozbijali i wszystko zabierali, do garsteczki, nigdzie nic nie zostawili. — A ludzie zakopywali ziarno w ziemię? — Zakopywali, chowali, i my chowaliśmy. U nas w ogrodzie też — wykopali dół, w worki złożyli — i tam znaleźli. Chodzili tymi szprychami, szperali, szperali i to wszystko wybrali, wszystko do czysta. Potem zabrali całą odzież. Co my mieliśmy? Kożuchy, potem szubki tam sukienne, no, takie przecież było — ładne, drogie. Wtedy przecież taka moda była. Zabrali i to, zabrali! Ja przyszłam z „ulicy” (zabawy młodzieży. — I. M.), na mnie była spódnica atłasowa, mi ojciec z Kantemirowki przywiózł na Wielkanoc, bluzeczka — i to zabrali. Zabierali, rozumiecie, grabili, zabierali wszystko do czysta. Maszynkę do szycia mieliśmy — zabrali, wszystko do czysta. Obkładali zdrowo podatkiem, rozumiecie? A płacić przecież czym? Tam oni czy za podatki zabierali? No, grabili, zabierali. Oj, nie daj Boże! To dlaczego my przeżyliśmy? Otóż jak nam wszystko zabrali — i inwentarz zabrali... Było u nas trzy pary... sześć wołów, dwie krowy, para koni, trzydzieści owiec i takie tam — gęsi, indyki, 22 dziesięciny ziemi było, rozumiecie? — I kto to wszystko obrabiał? — Sami obrabialiśmy, inwentarz przecież był! — Rodzina duża u Was była? — Trzynaście dusz, dzieci było dziewięcioro. A potem... podczas nepu (nep — nowa polityka ekonomiczna. — I. M.) dali na kredyt inwentarz niemiecki — pługi, bukary, siewniki, wialnie dali, co ziarno przesiewały. Podczas nepu to było. I wszystko to zabrali — tylko Panie Boże, wszystko zabrali. Ojciec przecież nie chciał do kołchozu, rozumiecie? Tak więc obkładali wielkim podatkiem. Potem i chatę zabrali, wygonili nas w chwasty. Wtedy jeszcze wielkiego głodu nie było... My poszliśmy do Kantemirowki, do Rosji, tam przecież jeszcze wtedy granicy nie było. A ojciec zapoznał się z ekspedytorem, dopiero co kołchozy organizowali, i ojca wzięli jako stróża na ekspedycję. Wtedy ekspedytor otrzymywał ziarno i dał ojcu pszenicy. Tak więc tam my przeżyliśmy. W trzydziestym pierwszym roku my ze starszym bratem pojechaliśmy do Kazachstanu. Nasi chcieli, żeby przeszła tam cała rodzina, do Semireczy, tak trzy miesiące wołami jechali. Kirgizi napadali na nich, no dziadek nasz taki zdrowy był, zaklepał tak kosę, jak rubel, i wtedy jak machnie kosą! A oni jak krew zobaczyli — i poszli, i ani razu ich nie ograbili. A my w Kazachstanie z bratem zimę przeżyliśmy... A przeprowadzać się tam nie było potrzeby — i tam przecież kołchozy, też zaczynał się już głód. Dziadek nam dał pieniędzy, żywności na drogę. A potem jak przyjechaliśmy — 250 kilometrów pieszo szliśmy. Gdzie można było przejechać — wołami, wielbłądami jechaliśmy. A tutaj pograniczny oddział, akurat chińsko-mongolska granica, tak więc my z Kirgizami, i dwóch ruskich było, pojechaliśmy na drugą stację, akurat budował się Turksib — Turkiestańsko-Syberyjska Kolej Żelazna. Tak tam jeszcze były takie stacje z trzciny, my tam i nocowaliśmy, tam ciepło było. A jak stamtąd — my już jechaliśmy wołami. Jechała fura — chleb wozili na siew, i my wsiedliśmy tam na górę i pojechaliśmy. Przyjechaliśmy na stację, już na Semipałatyńsk chodził pociąg, Ałma-Ata, i my pojechaliśmy. I z nami jechał jakiś agronom i zachorował na dur brzuszny, i go z pociągu zdjęli. A my schowaliśmy się dalej na półki i nas nie zobaczyli, a to by i nas zdjęli. A jak my przyjechaliśmy do domu (przyjechaliśmy my do Kantemirowki), a rodziców już stamtąd milicja wygoniła, żeby zdychali na Ukrainie. Wygnali z powrotem, z milicją, w nocy. Oni przyjechali, a chaty przecież nie ma. A ciotka u nas była żołnierską wdową: „biali” rozstrzelali wujka Romana, męża ciotki, ojcowej siostry. Tak ciotkę zostawili w kuchni jako żołnierską wdowę. Tak więc my przyjechaliśmy do ciotki, a ile nas dusz! I głód się zaczął. Jak zaczął się głód — Boże, co my robili! Ludzie już jedli i koty, i psy, oj-oj-oj! No, a my tak przeżyliśmy. Był kołchozowy spichlerz, i w nim było siemię lniane. Tak chłopcy wleźli tam, dziurę wywiercili, i natorzą siemienia, i wysuszymy, i rozgniatamy, tylko w nocy jemy! A potem zbieraliśmy takie kaszki, po wygonach rosły, zbieraliśmy i jedli. Nikt w naszej rodzinie nie umarł. A po podwórkach — każdego dnia wywozili pełne bryczki. Wiozą — nogi wiszą. Wrzucali w dół wspólny — i wszystko! Nam Pan Bóg dał, że my jakoś zdołaliśmy, rozumiesz? No, i my już spuchnięci byli. A tutaj ojciec u nas poszedł do mniszek, a mniszki krowę miały. To zakonnice, dwie siostry takie, za mąż nie wychodziły, a modliły się w cerkwi. Ojciec do nich poszedł pomagać, one już stare były, i one krowę miały. A jak krówka się ocieliła u nich, one zaczęły się z nami dzielić, i otóż my odżyliśmy, Bóg dał. Tak u nas z głodu nikt nie umarł... nie, chłopczyk mały umarł. A Ołeksijenkowie — dwanaście dusz było, tak dwoje zostało — dziewczyna i chłopak. Oni poszli do Rosji, do Kantemirowki, buraki stamtąd nosili. I my buraki nosiliśmy, sowchoz „Komunar” tam był, i tam buraki sadzili, i my chodziliśmy w nocy po buraki. Oj, a nas jak tam zamknęli w chacie... A była dyrektorką moskwiczka Szczukina, uzbrojona. I jak nas złapali na dołach, na tych kopcach, to ona nas... ze skiego i Troickiego rejonów obwodu ługańskiego. Z opowieści 80—96-letnich informatorów wyłania się przerażający obraz ludzkiego cierpienia, zarysowują się realne przyczyny i skutki ogólnoukraińskiej tragedii. Na podstawie utrwalonych materiałów planujemy nakręcić film dokumentalny o hołodomorze na Ługańszczyźnie, a na podstawie materiałów archiwalnych, udostępnionych nam przez pracowników Ługańskiego Obwodowego Archiwum Państwowego oraz obwodowego muzeum krajoznawczego, wydać Księgę Pamięci. Mamy nadzieję, że nasza praca stanie się skromnym wkładem w sprawę państwowej rangi. Proponujemy odszyfrowany zapis opowieści o głodnym 1933 roku (stylistykę opowieści zachowujemy).
zabrała wszystkich (było nas tam cztery czy pięć kobiet) i pogoniła nas, i zamknęła w tej szopie. To za Kantemirowem, w sowchozie, za te buraki. — A w Kantemirowie nie było głodu? — W Kantemirowie nie było. W Rosji chleb był. W Rosji przecież nie było głodu, tylko Ukraina głodowała. A ja taka dobra byłam! Dziad nas pilnował (strzegł. — I. M.), potem poszedł, a nas zamknął (zamknął drzwi na zasuwę. — I. M.), ja bach! — szybę wybiłam, przez okno wyskoczyłam, otworzyłam i uciekłyśmy. Uciekłyśmy nocą, tak błądziłyśmy — i jary, i wszystko, i tak przyszłyśmy do domu. A Ołeksijenkowie pomarli — cała rodzina, tylko dwoje zostało — Mićka i Nataszka. Oni z nami te buraki zbierali, i ich zabrali i zmusili w sowchozie robić, bydło karmić, tak oni i przeżyli oboje. — A kto we wsi jeszcze umarł wtedy? — Boże! Przecież wymierali — puste chaty były. Ot, Ołeksijenkowie wszyscy pomarli, potem Myronenkowie pomarli wszyscy, to na naszej ulicy, wszyscy co do jednego, pomarli, potem Kłymenkowie pomarli, tutaj też. Myronenkowie — taki chłopak był, Wania, przystojniak! Na bałałajce grał. Oj Boże! Już patrzę — wiozą, już umarł! Potem Midwidi też wyginęli, jedna dusza została. Przecież u nas dusz trzysta umarło z głodu! Sąsiednie wsie — ot, obok Skorodna, i dalej — wszyscy powymierali. Przecież Boże, powymierały wsie! Kiedy ludzie umierali, to tak płakali i jeść chcieli! Akurat u nas dziad umarł, prosił jeść, a my nic nie mieliśmy. — Jak Pani myśli, kto wywołał głód i po co? — A kto wywołał głód? Stalin! Po co? Na Ukrainę był o coś zły — czy bardzo mądrzy ludzie tu byli, pracowici... Sami robili, wszystko było swoje... Ja pamiętam i dwudziesty pierwszy rok, głód też był. Wtedy u nas nieurodzaj był. To w trzydziestym drugim był urodzaj, tak go zabrali, a w dwudziestym pierwszym roku był nieurodzaj. Taki jęczmień wyrósł (pokazuje, że niewysoki. — I. M.), tak go rękami rwali, cepami młócili. Wtedy u nas było dużo wołów, tak my dwa woły zjedli w dwudziestym pierwszym roku, i zostaliśmy. A u kogo nie było wołów, bydła, tak dużo pomarło tych ludzi. Jedna kobieta dzieci jadła swoje. Pytałam sąsiadkę: „Jak, Paraska zjadła dzieci?” A ona opowiada: miała chłopczyka, takiego tłustego, tak go do pieca włożyła, upiekła jeszcze żywego i zjadła. Przybiegła dziewczynka (ich troje było) i pyta starszego: „A gdzie Serioża?” A on mówi: „Mama go zjadła!” A matka wzięła i jego zjadła, a dziewczynka uciekła. Ot, już ona „postradała zmysły” (zwariowała. — I. M.). Strach Boży, co było! Ja przecież mówię: wozili i wozili, każdego dnia wozili. Zmuszali wozić. Kto już leżał, nie podnosił się — i tego wrzucali i wozili, zabierali i rzucali do dołu. To wszystko na moich oczach było. Iryna MAHRYCKA, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru na Ukrainie. Iwan Czerkanow. Pomnik w formie statuetki z czasów kultury trypolskiej na grobie Pałazji i Paraski Zahrebelnych, uśmierconych głodem w 1933 r. we wsi Talanky w rejonie talniwskim.
Maschinelle Übersetzung
NA PRZECIĘCIU TEMATÓW
Co mówi władza? Z „pomarańczowych” najaktywniej pozycjonował się tutaj Wiaczesław Kyryłenko. Troskę o ten temat udowodnił jeszcze jako minister pracy (zaproponował projekt ustawy o wprowadzeniu zmian do ustawy „O statusie weteranów wojny, gwarancjach ich ochrony socjalnej”, który nadawałby żołnierzom UPA status uczestników działań bojowych) i potwierdził pierwszymi krokami na stanowisku wicepremiera, przeprowadzając posiedzenie komisji rządowej odpowiedzialnej za UPA. Rezultat — uchwalono zmiany do wyżej wspomnianej ustawy i zatwierdzono fachową opinię grupy historyków w sprawie badania działalności OUN-UPA.
Prezydent, uruchomiwszy w świadomości społecznej formułę o pojednaniu, milczy. Umywa ręce? Zaciskając zęby, poświęca dla sukcesu kierowanej przez siebie siły politycznej w wyborach nielicznych już staruszków-upowców, którzy bronili go na majdanach w 2004 roku? Rzuca ich jak kość części swojego elektoratu z obwodów centralno-wschodnich? Bo w żaden sposób nie chce się wierzyć, że Wiktor Juszczenko, mimo że szanuje ukraińskich ludzi, których wojenne realia zaciągnęły na fronty, do niemieckich obozów koncentracyjnych, którzy ucierpieli z powodu niemieckiej okupacji, nie rozumie, że radziecka okupacja i radzieckie GUŁAGi nie były wcale lepsze. I że w walce z faszyzmem misja żołnierzy UPA w kontekście historii ukraińskiej państwowości nie jest w niczym mniejsza niż rola radzieckiego żołnierza w kontekście obrony interesów ZSRR. Chociaż, jeśli po chrześcijańsku, to właśnie przebaczenie wrogom i miłość powinny stać się głównymi miarami w rozwiązaniu problemu zjednoczenia narodu…
* * *
A zatem, pojednanie. Oto opinie ludzi, którzy obserwowali uroczystości z okazji obchodów Dnia Zwycięstwa przy obelisku Sławy w Iwano-Frankiwsku (maj 2005 r.)
Mykoła MATKIWSKIJ, dyrektor Instytutu Nauk Przyrodniczych Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka:
— Mój ojciec walczył w Armii Czerwonej, bo Rosjanie go wzięli, dotarł do krańców Polski, był ranny i więcej nie brał udziału w walkach. Potem poszedł do lasu. Po lesie — 7 lat mordowskich łagrów, po łagrach — zsyłka. Obchodził 9 maja jako dzień zakończenia wojny. Lecz zaczął się inny horror. Niestety, mamy taką historię, że trudno dojść do jednego zdania. Rozumiem młodych ludzi, których dziadkowie byli w lesie, którzy teraz chcą uznania, że ich dziadkowie walczyli za Ukrainę. Możliwe, że za 50 lat, kiedy wyrośnie nowe pokolenie — jeśli podręczniki do historii będą prawdziwe — nastąpi pojednanie. Obecnie dochodzi do pojednania nawet z żołnierzami Wehrmachtu.
Stepan KRYNYCKYJ, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego towarzystwa „Łemkiwszczyna”:
— Pamiętam majowe dni, kiedy ogłoszono, że wojna się skończyła. Cokolwiek by nie mówiono, było to zwycięstwo nad faszyzmem różnych kolorów. Jednocześnie w tym roku obchodzę 60 lat deportacji, bo urodziłem się na etnicznych ukraińskich ziemiach w Polsce. I oto kiedy ludzie świętowali pokój, uprawiali ziemię i siali ziarno, nas wyganiano z odwiecznych etnicznych ziem. Tego zapomnieć tak samo nie sposób. Rozwiązywać sprawę trzeba mądrze: kto walczył o wolność, powinien otrzymać odpowiedni status i mieć odpowiednie rekompensaty.
Fedir WOŁODYMYRSKYJ, przewodniczący Bractwa OUN-UPA Kraju Karpackiego:
— Radzieccy weterani wzięli sobie taki mit, że walczyli za Ukrainę. Proszę pani, gdyby na froncie powiedział, że walczy za państwo ukraińskie, a jeszcze za niepodległe — politruk zastrzeliłby go na miejscu. Gonili ich do przodu za Stalina, za partię. Tam byli też nasi ludzie, oni nie chcieli walczyć, ale co robić — nie wszyscy mogli iść do UPA: mieli dzieci, rodziny. Kiedy uznają nas za uczestników II wojny światowej, którzy walczyli za państwo ukraińskie — wtedy wszystkie pytania odpadną.
Wasyl ŁEWYCKYJ, frontowy starszyna Armii Radzieckiej:
— Pojednanie jest potrzebne i możliwe. Musimy tak, jak na froncie: wszyscy, jak jedna rodzina, bo rodzina to potęga. W wieku 17 lat dobrowolnie poszedłem na front. Z trzema ranami dotarłem do Berlina (byłem tłumaczem z języka niemieckiego u Koniewa).
Stepan HACH, członek bractwa UPA:
— Ja od młodych lat poszedłem do UPA, byłem skazany na 25 lat, rodzinę wywieziono w amurskie
„Myślę, że powinniśmy nieco przesunąć akcenty. Mówimy więcej o skutkach, a nie o przyczynach, a przyczyna polega na tym, że jeden naród, jeden kraj ma dwie prawdy. I... te dwie prawdy będą istnieć zawsze. I nie chodzi o mnie, nie o was… Chodzi o młodzież. Dlatego konieczna jest szeroka, jawna dyskusja w społeczeństwie na temat tych dwóch prawd”.
Z wystąpienia O. M. PEKŁUSZENKI (frakcja parlamentarna „Regiony Ukrainy”) podczas dyskusji nad wydarzeniami, które miały miejsce w centrum Kijowa 15 października.
Nawet nie podzielając poglądów przedstawicieli frakcji Regionów, mimo wszystko należy uznać rację w tych słowach deputowanego z Zaporoża. Kto więc jaką prawdę o OUN-UPA wyznaje? Co myśli młodzież? Przedstawione poniżej obserwacje nie pretendują do miana wyczerpującego badania socjologicznego. Przeprowadzeniem takich badań w celu określenia odsetka świadomego i nieświadomego postrzegania tematu; poziomu poinformowania społeczeństwa, w szczególności młodzieży; czynników zapewniających maksymalne posiadanie obiektywnej informacji o Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz czynników sprzyjających rozpowszechnianiu nieprawdziwych informacji, powinny zajmować się struktury, które opracowują perspektywiczne strategie wzmacniania państwa — aby zapobiec możliwości spekulowania tym kontekstem historycznym. Obserwując rozwój tematu UPA w myśli społeczno-politycznej, nie sposób nie zauważyć hamulców, które przeszkadzają w jego progresji w logicznym, umotywowanym nurcie — co stałoby się gruntem dla podejmowania decyzji, które uczyniłyby ten temat niekonfliktowym, wyprowadziłyby go z kategorii aktualnych problemów rozwoju ukraińskiego społeczeństwa na poziom obiektu historycznego. Te hamulce to stereotypy, obecne w zasobach pojęciowo-oceniających zarówno zwykłych obywateli, jak i polityków. Na jakim fundamencie mamy budować ukraiński obszar państwowy, prześladowało mnie przez wszystkie lata. Dlatego bardzo się cieszyłem, gdy odrodziło się państwo ukraińskie. Ale widzicie — sława i cześć nie tym weteranom, którzy walczyli za Ukrainę, a tym, którzy do dziś występują przeciwko Ukrainie, do dziś szanują czerwoną flagę państwa, które już nie istnieje. Uważam, że wszyscy weterani powinni się pojednać. Tych weteranów, którzy walczyli przeciwko armii niemieckiej — teraz są w organizacji Juchnowskiego, idą pod niebiesko-żółtymi flagami — my ich już dawno uznajemy. Ale ci weterani, którzy idą pod czerwonymi flagami i nazywają nas bandytami, którzy nie chcą uznać niepodległej Ukrainy — jakie może być z nimi pojednanie? Co więcej, my z nimi nie mamy żadnej bójki, sporu. Jedynie przykro, że państwo nas do tej pory nie uznało, a im taki priorytet. A oni przecież nie walczyli za niepodległą Ukrainę! Oni bili armię niemiecką — tutaj ich zasługa jest bezsporna. Ale potrzeba, żeby oni wreszcie pogodzili się z tym, że Ukraina to samodzielne państwo. Wasyl Mychajłowycz, członek bractwa UPA: — Ja w sotni nie byłem, nie puścił mnie Kruk, stanowy, bo chciał, żeby byli swoi ludzie we wsi. Pracowałem we wsi: opiekowałem się chorymi, rannymi... Potem mnie seksoci sprzedali... Ilu naszego narodu wygubili za darmo, ilu wywieźli na Sybir, torturowali! Potrafili zabijać ounowców, wydłubywali im oczy, uszy, nosy odcinali, znęcali się nad trupem... Ja to wszystko pamiętam, bo na własne oczy widziałem. Wykradaliśmy spod rady wiejskiej ciała ounowców, żeby oni nie znęcali się nad nimi. A nam mówią: „Ukraina i Rosja to bratnie narody”. Jaki to bratni naród?! To przecież kat. Wasyl ZWARYCZUK, członek bractwa UPA: — Był czas wojenny i broniliśmy się, kto jak mógł. Broniliśmy swoich rodzin, swojego kraju. Ale uznają tych, którzy przyszli nie wiadomo skąd i okupowali nas. Zakończenie II wojny światowej dla mnie nie było wyzwoleniem, jak i dla kogokolwiek na naszych terenach: to była zamiana okupanta na okupanta jeszcze tysiąc razy bardziej okrutnego. Po zakończeniu wojny u nas trwała walka i męczarnie — ilu ludzi pozabijali, zniszczyli, wywieźli, że, o Boże. Na Sybir — dzieci, starców — w wagonach towarowych wieźli: póki dowieźli — po drodze wyrzucali już martwych... I do dziś nie ma prawdy. Patrzcie, ci, którzy w Czechosłowacji, na Węgrzech czołgami dzieci dusili — uczestnicy działań bojowych. A tych, którzy sprawiedliwie walczyli o swoje państwo, o swój naród — nazywają bandytami. Mykoła HLUZDYŃ, członek bractwa UPA: — Bardzo dużo mówią o pojednaniu. Ja sam służyłem w Powstańczej Armii, byłem sotnikiem. Jak można się pojednać, jeśli oni, enkawudziści, przebierali się w nasze mundury, zabijali ludzi po wsiach — i mówili, że to „bandery” robią. Co robili oni w 1939 roku? Aresztowali, zabijali, zrzucali jeszcze ciepłych do mogił w lasach. Oni dalej kłaniają się Leninowi. Kto taki Lenin czy Stalin dla Ukraińców? Oni niszczyli nasz naród, całą Zachodnią Ukrainę próbowali wywieźć do Kazachstanu, w Magadan, a tutaj osiedlali Rosjan. Próżnię, która powstała w społeczeństwie po tym, jak zniszczyli kwiat naszego narodu, wypełnili obcy ludzie z obcymi wartościami. Dlatego teraz między narodem takie nieporozumienie. W Iwano-Frankiwsku żyje ten, kto prowadził śledztwo nade mną, męczył mnie, torturował tak, że mnie odlewali wodą... A ja teraz mam pierwszy podać mu rękę? Tego nijak nie może być. Dlaczego wstąpiłem do Powstańczej Armii? Bo widziałem, co wyczyniał ten system od 1939 roku. My walczyliśmy za Ukrainę i my nijak nie jesteśmy uznani... Jak można to rozumieć?! „Ten nie pojednał się i nie pojedna się” — powiedział o nim towarzysz broni. Sądzę, że tutaj chodziło nie tylko o pojednanie z owymi posiwiałymi wojownikami radzieckiego systemu, którzy, przypiąwszy ordery, idąc w paradach, próbują przywrócić sobie dawny nastrój świąteczności. Bo obecnie i oni są zdezorientowani — tak wszystko się pomieszało: poszła do domu? Na podstawie wpajanych nam priorytetów świadomościowych radzieckiej przeszłości? Czy na podstawie narodotwórczych wysiłków? Czyż fakt istnienia UPA nie powinien być jedną z fundamentalnych cegiełek przy wznoszeniu współczesnej, silnej budowli państwowej dla narodu? Określić raz i na zawsze zasadnicze podstawy ukraińskiego narodu, nazwać rzeczy po imieniu — i wtedy zobaczymy drogę państwowego postępu, wtedy nie pójdziemy na manowce. Obecnie zaś obserwujemy przesunięcie pojęć, co wprowadza świadomość społeczną w gąszcz. Na przykład, czas już określić się z interpretacją pojęć historycznych i zjawisk z pozycji państwa ukraińskiego, a nie byłej republiki radzieckiej. Czy to „Wielka Socjalistyczna Rewolucja Październikowa” — czy „bolszewicki przewrót”? Związek Radziecki dla narodu ukraińskiego — to Ojczyzna czy imperium-zdobywca, a stąd: „Wielka Wojna Ojczyźniana” — czy „II światowa wojna imperialistyczna”, „radzieckie wyzwolenie” czy „radziecka okupacja”? A jeśli już być bardzo szczerym, to przelanie krwi wroga na wojnie, w sprawiedliwej walce o świętą sprawę obrony Ojczyzny — społeczność światowa usprawiedliwia. To dlaczego antyukraińskie siły tak wyolbrzymiają wagę krwi seksotów, zdrajców, podłych ludzi, którzy stali się ofiarami w walce UPA o niepodległość? A my, bezmyślnie, zaczynamy usprawiedliwiać się z tego, z czego usprawiedliwiać się nie należy... A jeśli dokopać się głębiej, to takich kropek nad „i” potrzebuje niemało wydarzeń na konkretnych przekrojach ukraińskiej historii. Postawimy te kropki — to będziemy żyć swoją prawdą, a nie tak, jak pisał T. Szewczenko: „Jak Niemiec pokaże, jeszcze do tego historię naszą nam opowie”. Proponujemy obrazki, które odtwarzają poszczególne odcienie opinii społecznej o UPA, a także wyodrębniają z różnorodnego spektrum obywateli Ukrainy nosicieli charakterystycznych nastrojów. Każdy z nich w rękach ma swoją włócznię. I żeby te włócznie okresowo nie zderzały się na polu państwowym, mężowie stanu powinni wreszcie dać tarczę ochronną tym, którzy bronią ukraińskiej prawdy, i wybić broń z rąk pospolitego ruszenia za ideały obumarłego systemu radzieckiego.
Zdjęcie Iwana Pyłypenka niebyt to ich kraj; dzisiaj mówią — to była imperium zła; i duchowi przywódcy ich, okazuje się, fałszywi prorocy, i bohaterowie ich — nie bohaterowie, a kaci; a co najgorsze — wczorajszych “bandytów” obecnie chcą uznać za wojowników wolności i krzyczą im: “Bohaterom chwała!” Chodzi o niemożność pogodzenia się z niesprawiedliwością teraźniejszości. Mówią, kto wybacza zniewagę, ten zachęca do kolejnej. Tak, to nie po chrześcijańsku. Tak, w każdym konkretnym przypadku, w relacjach “człowiek—człowiek” nie mamy prawa wracać do dawnego: oko za oko. Bo i próżno spodziewać się sądu nad tym czy innym gorliwym sługusem radzieckiego systemu, który torturował “wrogów ludu”, nienawidził zaciekle wszystkiego co ukraińskie, nienawidzi i obecnie. Nie cofniesz wydarzeń: na scenie ukraińskiej historii każdy odegrał swoją rolę — kto kata, kto — cierpiącego za ideę. Lecz okaleczone losy żołnierzy UPA, tysiące za nic zamordowanych w katowniach NKWD prostych, dalekich od polityki Ukraińców, tysiące nierozkwitłych miłości i niespełnionych, zgwałconych nadziei — jednak wołają o sprawiedliwość. O tę sprawiedliwość obecnie upomina się młodzież. Aktywiści iwanofrankiwskiej organizacji młodzieżowej KUN zorganizowali akcję protestacyjną pod hasłem “UZNANIE OUN-UPA!” Dwaj bracia bliźniacy, niebędący członkami organizacji, trzymali się w pobliżu młodych kunowców. Jeden z braci tak wyjaśnił, dlaczego są tutaj, po tej stronie żywego milicyjnego muru, który oddzielał weteranów uznanych od weteranów nieuznanych: — Wynoszą pod niebiosa jednych, a o innych zapominają. Tyle lat narzucano nam błędne widzenie, oceny. Bojowników o wolność nazywano zdrajcami. Nikt niczego porządnie nie wiedział. A kto niszczył miejscowych mieszkańców: czyż nie komuniści, kiedy przyszli tutaj? Oczywiście, wielu radzieckim kawalerom orderów opłaca się krzyczeć, że bandyci
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
derowcy — zdrajcy, bo w przeciwnym razie trzeba by było uznać swoje zbrodnicze działania przeciwko miejscowej ludności. Na Ukrainie Wschodniej w ogóle nie znają prawdy. Obok młodych braci okresowo pojawiała się starsza kobieta, zapewne ich babcia, i przekonywała chłopców, by odeszli z tego protestanckiego kręgu. W jej oczach i słowach był strach, zaszczepiony w świadomość radzieckim bytem: wszystko, co związane z OUN-UPA, jest piętnowane, prześladowane, podlega zniszczeniu. I byt nowoukraiński, niestety, nie wypalił tego mentalnego przeżytku minionego systemu. Tak jak nie zlikwidował również zbrodniczo obojętnego stosunku do tych, którzy świadomie szli na śmierć, na męki, na zesłanie i wygnanie — za naszą wolność. Ich pozostało niewielu, większość odeszła, nie doczekawszy się nie tylko materialnych ulg, ale i słowa szacunku. „Niesprawiedliwie” — mówią ich oczy. „Niesprawiedliwie” — i drży głos, i zdradziecko płynie łza, i nie powstrzymuje jej już żelazne hartowanie i duch byłego żołnierza za państwo. Bo państwo — zdradziło. *** „Walka Ukraińskiej Powstańczej Armii o niepodległość Ukrainy: prawda i zmyślenia” — „okrągły stół” na ten temat zorganizowało towarzystwo „Znannia” Ukrainy. W Sali Gwiezdnej Kijowskiego Planetarium, gdzie odbywało się wydarzenie, było tłoczno jak na czas pracy w dzień powszedni. Kogo więc interesuje temat UPA? Ponad połowa obecnych — wojskowi: oficerowie i żołnierze służby zasadniczej. Zrozumiałe, dla nich to zajęcia z politycznego kształcenia. Wspaniale! Niech wiedzą służący, niech się zastanawiają, niech stają się świadomymi obywatelami. Obok mnie siedzi weteran Armii Radzieckiej. Pierś w orderach. Z laską. Chudy, zniszczony, ba, nawet jakiś zbiedniały. Nieco dalej — inny. Również z orderami — samozadowolony, syty — rozsiadł się w fotelu. Nie zobaczyłam ludzi w mundurach UPA. Jednak tych, którzy powinni bronić prawdy wojowników o niepodległą Ukrainę, rozpoznałam: na honorowym miejscu na scenie — ostatni głównodowodzący UPA Wasyl Kuk, na sali — greckokatolicki ksiądz, starsza pani w wyszywanej koszuli… A kto czym oddycha, wyjaśniło się podczas wystąpień. Zmienić społeczny stosunek do żołnierzy UPA, uznać ich za walczącą stronę o państwo ukraińskie w II wojnie światowej, przyznać im gwarancje socjalne i ulgi, z których korzystają radzieccy weterani, — to główne tezy wystąpień „za” ustanowieniem sprawiedliwości wobec tych, których młode lata lub całe życie minęło pod hasłem „Zdobędziemy państwo ukraińskie albo zginiemy w walce o nie”. Te wystąpienia były przerywane okrzykami z sali: „Bandziory niedobitki”, — krzyczał zbiedniały weteran; „Głupia stara. Pojednanie? — czyżby po 100 latach!” — dudnił inny. Byli też mówcy, którzy albo powtarzali bajki enkawudowskich ideologów o UPA, albo lawirowali na granicy znajomości prawdy i przyswojonych w czasach radzieckich stereotypowych ocen. A kiedy na scenie ktoś z nich brał się za malowanie obrazów okrucieństwa i krwiożerczości banderowców, którzy, rzekomo, przechwytywali pociągi z rannymi i dobijali nieszczęsnych, to części obecnych trudno było powstrzymać się, by nie krzyczeć „Kłamstwo!” Już tyle mówiono, że takie akcje przeprowadzali sami enkawudziści — w celu dyskredytacji ruchu powstańczego! Czy nie wie o tym jeden z mówców, który pracował w tamtym czasie na Ukrainie Zachodniej jako sekretarz rejonowego komitetu komsomołu i „widział wszystko na własne oczy”? Po co rozpowszechniać te bzdury? Radziecka machina ideologiczna dobrze popracowała, aby wytworzyć w wyobraźni mieszkańców wschodnich i centralnych obwodów Ukrainy obraz ludożercy-banderowca, który nawet własnych nie oszczędzi. Na tle takich mówców korzystnie zaprezentowali się przedstawiciele młodego pokolenia — zawodowy historyk, członek organizacji młodzieżowej, oficer — uczestnik wojny w Afganistanie. Oni oceniają ukraińską historię i współczesność nie przez pryzmat narzuconych ideologem, a na podstawie niezależnej analizy materiałów faktycznych. A wyraźną ilustrację miejsca tematu UPA w świadomości ukraińskiego ogółu uzyskałam, próbując porozmawiać z żołnierzami służby zasadniczej. Żaden z nich nie zademonstrował posiadania własnej opinii (lub choćby zapożyczonej) na temat OUN-UPA. Rzekomo nie otrzymali informacji ani w szkołach, ani w szkołach zawodowych… Zresztą widać było, że tych chłopców — po
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «KAŻDY MA SWOJĄ PRAWDĘ», S. 8
tencyjnych obrońców państwa — bardziej interesuje sztuczne gwieździste niebo planetarium i sztuczne efekty kosmicznego ruchu, aniżeli wyjaśnienie przyczyny tego, za co realnie, ale dawno, przelewała się ukraińska krew… * * * Mówisz, obecnie inne wojny — no, to inną broń kuj. Iwan Franko Społeczną dyskusję na temat „OUN-UPA przez lata do współczesności” w ramach projektu „Nauka przy kawie” zorganizowała Kijowska miejska organizacja Młodzieżowego Kongresu Nacjonalistycznego w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. W wydarzeniu wzięli udział ostatni dowódca Ukraińskiej Powstańczej Armii generał-chorąży Wasyl Kuk, dziekan wydziału nauk społecznych i technologii społecznych NaUKMA Serhij Kwit, znany publicysta i literat, redaktor wydania tygodnika „Szliach Peremohy” Wiktor Roh. Opowieść Wasyla Kuka o narodowowyzwoleńczej walce końca lat 30. — początku lat 50. była skierowana do audytorium. Akcentował on, że ideę walki o Wolną Ukrainę odrodzili i nadali jej sprawczą siłę tacy sami młodzi i zapaleni, jak studenci siedzący przed nim — wbrew przestrogom starszych: „Mówiono nam: Z czym wy, chłopcy, będziecie to państwo budować? Jak wy bez broni, bez organizacji — z motyką na słońce będziecie iść?!”. Członek zarządu OUN, dla którego walka o Wielkie Ukraińskie państwo stała się głównym hasłem i sposobem życia, dawał pozytywne wytyczne, które miałyby wlać w młode serca pragnienie służenia rodzimej nacji i stawiać przed sobą wysokie życiowe drogowskazy: „Wy, studenci, powinniście przygotowywać się do wielkich zadań, które przed wami staną, a obecnie od was wymaga się znacznie więcej, bo macie obecnie kolosalną informację, macie Internet, musicie wznieść się na wyższy poziom, niż młodzież minionych czasów, bo uchronić niepodległość — tak samo niełatwo, jak i zdobywać ją. Musicie pracować nad sobą”. „Mohylańczycy” mają stać się elitą nacji, aby wypełnić istniejącą próżnię jednocześnie narodowo-świadomych i wysokiej klasy kadr we wszystkich sferach państwowego bytu: „Teraźniejsi kierownicy państwa nie są wychowani w duchu narodowym, oni — to dzieci jeszcze tamtego systemu. I musicie zmienić ich wy i po innemu zaśpiewać pieśń o ukraińskim państwie. Wy obecnie musicie powiedzieć, jakiej Ukrainy chcecie”. Wasyl Kuk podkreślił: „Istnieje wiele mitów o Drugiej wojnie światowej, ściślej, wiele kłamstw — i co do daty, i co do przyczyn i charakteru: to była żadna nie Wielka Wojna Ojczyźniana, a imperialistyczna wojna”. Studenci nie tylko zadawali pytania dotyczące ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, ale i interesowali się opinią jednego z przywódców UPA o różnych stronach ukraińskiego życia. Na przykład, o stosunek do Run-wiry pan Kuk odpowiedział tak: „Trzeba znać i szanować dawne narodowe tradycje. Ale my przyjęliśmy chrześcijaństwo, które daje lepsze rozumienie Wszechświata, to odnawiać obecnie Run-wirę — znaczy szerzyć rozłam w nacji. Trzeba tworzyć jeden Pomocny Ukraiński Kościół: tam, gdzie jest jedna religia, ona jednoczy nację”. Dla ilustracji — jeszcze kilka pytań i odpowiedzi: — Jaką siłę polityczną będziecie popierać w wyborach parlamentarnych? — Ja nie przyszedłem tutaj was agitować. Trzeba mieć własny rozum, aby rozeznać się, gdzie prawda, a gdzie kłamstwo. — Jak oceniacie działalność dywizji SS „Galicja”? — Oni walczyli przeciwko Związkowi Radzieckiemu, ale nie walczyli przeciwko Frontowi Zachodniemu, przeszli na jego stronę. Obecnie to największa patriotyczna nacjonalistyczna organizacja za granicą. — Czy walczyli w UPA przedstawiciele innych narodowości? — W niemieckiej armii były oddziały z przedstawicieli 10 czy 15 narodowości. My skierowaliśmy do nich dziewczęta, — i po tym oni przeszli na naszą stronę. (Na sali — oklaski). — Jak rozróżniacie pojęcia „nacjonalista” i „patriota”? — Nacjonalista — ten, kto aktywnie działa, realizuje swoje idee. Patriota — tylko rozprawia o matce-Ukrainie, leżąc na piecu, a nacjonalista, jak pisał Iwan Franko, szczeka co raz, aby ona nie spała. Serhij Kwit zwrócił uwagę studentów na to, że nawet oceniając działalność UPA z punktu widzenia pragmatycznego, nie można nie zaznaczyć, jaką siłę ma wiara w świętą sprawę: „Oni wierzyli — i stało się”. Wiktor Roh przedstawił swoją wizję misji organizacji ukraińskich nacjonalistów w historii Ukrainy: „Oni robili swoją sprawę: czcili bohaterów, poległych za Ukrainę, studiowali Szewczenkę.... Kiedy nie było możliwości prowadzić legalną pracę, oni robili ją podziemnie, tylko pojawiła się możliwość działać legalnie — oni wyszli i ogłosili akt o niepodległości 30 czerwca 1941 roku. Kiedy Niemcy rozpoczęli represje, — znowu poszli w podziemie, a pojawiła się możliwość — oni zorganizowali UPA… Ukraińska Powstańcza Armia — to fenomen, nie zlokalizowany w czasie i przestrzeni, to kontynuacja narodowowyzwoleńczych zmagań początku stulecia... Nie byłoby bohaterów Krut — nie byłoby siczowych strzelców, nie byłoby Michnowskiego, Doncowa, Petlury — nie byłoby UPA. Nie byłoby UPA — nie byłoby i Ukraińskiego Frontu Narodowego, nie byłoby i Helsińskiej Grupy i Ludowego Ruchu Ukrainy — nie byłoby i dzisiejszego państwa… Chwała Bogu, że tacy ludzie, jak pan Wasyl Kuk, dożyli do tego czasu, kiedy mamy ukraińskie państwo, ale bardzo boli nas, młodych, i ja wyobrażam sobie, jak boli ich, że w tym państwie nie są uczczeni żołnierze OUN-UPA. To po prostu absurdalne. Mamy ukraińskie państwo de iure i de facto, „UPA — zawsze współczesna: dopóki istnieje pytanie Niepodległej Ukrainy, dotąd istnieć będzie pytanie UPA”. Wasyl Kuk mamy symbole, za które przelewali krew oni, i które szarpali i palili ci, których czczą obecnie na państwowym poziomie. Mamy ulice, do tej pory nazwane imieniem Lenina, Kaganowicza... Lecz nie ma w Centralno-Wschodniej czy Południowej Ukrainie ani ulicy Szuchewycza, ani Petlury, ani Bandery… Jeśli wziąć z prawnego punktu widzenia, to dzisiaj, zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, wrogami ukraińskiego współczesnego państwa są chłopcy, którzy zginęli pod Krutami, ci, którzy zginęli pod Bazarem...” * * * 15 października na Chreszczatyku obok kolumny zwolenników idei uznania OUN-UPA spotkaliśmy lidera grupy „Tartak” Saszkę Położynśkiego i zapytaliśmy, co robi tutaj idol młodzieży: — Jestem solidarny z ludźmi, którzy przyszli tutaj, aby wystąpić za uznanie Ukraińskiej Powstańczej Armii jako jedynej siły, która w czasach Drugiej wojny światowej walczyła o Niepodległość Ukrainy. Niemało Ukraińców nie bardzo wie, czym jest UPA... Dlatego pokojowy świąteczny pochód Chreszczatykiem żołnierzy UPA zwróciłby uwagę ukraińskiej społeczności na problem, że w Niepodległej Ukrainie, nawet po wydarzeniach Pomarańczowej rewolucji, do tej pory nie są uznani ci ludzie, którzy walczyli właśnie o niepodległość, o Ukrainę.
A oto inne opinie. Uporczywie narzucał je młody człowiek (dobry mówca i erudyta). — Jestem zwolennikiem tego, żeby nie ruszać przeszłości. Jest jak jest. Dlatego że pół Ukrainy wierzy w jedno, pół — w drugie. Lepiej budujmy samoloty. — A niech pan nie wypowiada się w imieniu Ukrainy! Kim pan jest, żeby brać na siebie taką odpowiedzialność? — zapłonęła mieszkanka Czerkas, oburzona zarzutami młodzieńca, który wcześniej dowodził jej, że nie ma ani ukraińskiej kultury, ani literatury. — A ci dziadkowie, co walczyli w radzieckiej armii, ich co, nie trzeba szanować? My przecież zwyciężyliśmy Niemcy, tego nie wolno zapominać… Mnie wychowywano, że trzeba swoją Ojczyznę kochać, historię swoją kochać, a weteranów szanować. Kropka — uparcie wywalczał swoją prawdę młodzieniec. Do rozmowy włączali się i siwi, i młodzi: — O jakiej „ojczyźnie” pan mówi? — Moja ojczyzna to był Związek Radziecki, a teraz to Rosja — Ukraina. To Ojczyzna, która zwyciężyła faszyzm. Ojczyzna ludzi, którzy urodzili się przed 1991 rokiem. — Ale obecnie mieszka pan na Ukrainie i jest obywatelem Ukrainy... — Ale my musimy pamiętać swoją przeszłość. — Ale przecież przeszłość Ukrainy, jej heroiczna przeszłość — to właśnie UPA! — A w Rosji też jest taki dylemat — biali i czerwoni, ale u nich nie ma takich sporów. Ten temat to tabu. — Co pan porównuje?! Tam i jedni, i drudzy to jeden naród, „rosjanie”, oni nie ciągną Rosji pod inne państwo, a u nas ci, którzy krzyczą przeciwko UPA, znowu ciągną Ukrainę pod Rosję, oni w ogóle nie są narodowo myślącymi Ukraińcami... — To było tak dawno, że nie ruszajmy... Idźmy za technologiami informacyjnymi. Co wy żujecie, żujecie. W Rosji Putin powiedział... — i dalej głucho, uparcie kontynuował swoje słowotok, mieszankę radzieckiego patriotyzmu, wielkorosyjskości i nowoczesnych technologii — takie sobie chleb i krew współczesnego mankurta. * * * — Co wiecie o UPA? — pytała Ołesia Dzyra swoich rówieśników, kijowskich uczniów. Uzyskane odpowiedzi skłaniają do refleksji. Szczególnie tych, którzy tworzą programy nauczania, układają podręczniki do historii, słowem — powinni dbać o wychowanie obywateli, świadomych historii własnego państwa. Andrij: UPA — Ukraińska Armia Piechoty. Stosunek do idei UPA mam dobry. Walczyli o wolność Ojczyzny. I popieram to, że UPA była przeciwko Rosji i broniła praw Ukrainy. Maksym Sz., Artem, Jana: UPA — Ukraińska Powstańcza Armia. Maksym K., Sasza, Serhij, Ołeksij: Nic nie wiem, nic nie słyszałem. Jarosław: UPA — upadł na gwóźdź, uderzył się. Jasia: UPA — Ukraińska Partia Anarchistów. Prochurenko Ołena: O UPA wiem sporo. Początkowo Ukraińska Powstańcza Armia nazywała się bulbowcami, a potem dopiero UPA. Ta organizacja w okresie II wojny światowej walczyła na dwa fronty. Występowała przeciwko Niemcom i Rosji. Nie zaprzestała swojej działalności i po wojnie, podziemnie przeciwstawiała się wrogom. Działania UPA były wyraźnym hamulcem na drodze sowietyzacji zachodnich obwodów Ukrainy. Julia: UPA składa się z trzech liter: „u”, „p”, „a”. Żenia: UPA — Ukraińska Powstańcza Armia, istniała w okresie II wojny światowej i po niej. A więcej nic nie wiem. Sydorenko Sasza: Wiem, że UPA — Ukraińska Powstańcza Armia, była w okresie II wojny światowej, walczyła przeciwko Niemcom i Rosji. Do UPA należało mało ludzi, ale wszyscy oni byli patriotami. Ihor: Co to jest? Michiejewa Lida: O UPA słyszałam od mojej babci. Jej historie były fascynujące. Niektórzy z moich wiejskich przyjaciół mieli pradziadków, którzy byli członkami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Z historii wiadomo, że UPA w okresie II wojny światowej przeciwstawiała się nazistom i bolszewikom. Broniła praw Ukrainy i walczyła o jej suwerenność. W naszych czasach mało kto wie o zasługach żołnierzy UPA i o tym, że właśnie ta organizacja położyła podwaliny pod wolną Ukrainę. Materiały przygotowała Łesia TKACZ
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Zdjęcie O. Hałaty. — Bitwy pod Połtawą nie było w takim formacie, jaki opisał Puszkin. Pomimo wszystkich tych środków ostrożności, Piotr zdołał przegrać pierwszą część bitwy i wydał już rozkaz zaprzęgania koni, by uciekać — tak samo jak spod Narwy. Piotra uratowało to, że Karol stracił przytomność na polu bitwy z powodu rany nogi, którą odniósł w przeddzień bitwy. A jego próżny feldmarszałek pozazdrościł zwycięstwa generałowi kawalerii i odwołał zwycięski atak. Kiedy pułki Szwedów rozpoczęły nowe przygotowania do walki, we flanki szwedzkiej armii wdarł się szalony Semen Palij na czele kałmuckiej dzikiej konnicy oraz pułki kozackie. Semena Palija Piotr specjalnie odwołał z syberyjskiej katorgi, właśnie do tego ataku. Dalej zaczęły mówić armaty. Na przeprawie przez Dniepr Mienszykow nabił na pale resztki wojsk Mazepy, a Szwedów wzięto do niewoli wszystkich co do jednego. A teraz również zwięźle, jak przebiegała druga bitwa pod Połtawą
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «JURIJ ILLIENKO: „MIEJSCE PROROKA JEST WAKATOWE”», S. 3
Ciąg dalszy. Pocz. na s. 3 tworzenie obrazu na oznaczony materiał — freski, ryciny, manekiny, rzeźby, pieśni, choreografię, mgłę (w rozumieniu sfumato Leonarda da Vinci). Montować wszystkich tych wykonawców nie sekwencyjnie, według zasady linearności życia, lecz tworzyć synchroniczną choreografię czasu, kiedy wszyscy oni pojawiają się w jednej mise-en-scène w w żaden sposób niedeterminiowanym połączeniu. „Świat łowił mnie, ale nie złowił” Hryhorija Sawycza Skoworody ma przeskoczyć z jego nagrobnego kamienia na hasło dla wykonawców roli Mazepy. Siódme — skandal. Złamać siedem pieczęci milczenia. Bitwy pod Połtawą nie było. Car Piotr I nie jest sławnym „miedzianym jeźdźcem”, a brudnym zboczeńcem, seryjnym maniakiem, mordercą i krwawym katem Ukrainy. Światem rządzi Eros w jednym łóżku z Tanatosem. Anafema nie ma żadnej siły, bo Mazepa nie miał grzechów przeciwko cerkwi, a anafemę nałożyła osoba świecka i największy z grzeszników rosyjskiej historii. Rzeka Umarłych ma wpadać nie do Desny i Dniepru, a do Wołgi, Sekwany, Padu, Dunaju, Wisły i Renu... pożądane — i do Hudsonu... Skandal — jedyne, co pozostaje w mojej dyspozycji w sytuacji martwego ukraińskiego kina. Zaświadczenie o śmierci ukraińskiego kina wydali sami killerzy, „ukraińskie” (w cudzysłowie) mass media, i kolportowały ją po całym świecie. „Martwe pszczoły nie bzyczą”. Trzeba wywołać największy w Europie kinoskandal, najlepiej na Moskiewskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym. Albo w Cannes. Albo na najbardziej prestiżowym dzisiaj Berlińskim Festiwalu Filmowym. Żeby echo potoczyło się po kuli ziemskiej. Wciągnąć w skandal maksymalną liczbę ludzi. Właśnie w rozdmuchiwaniu skandalu polega koncepcja promocji nie tyle filmu, co postaci Mazepy. Kiedy zaczną łamać się kopie w dyskusjach o filmie, Mazepie, historii, Ukrainie — zacznie wyłaniać się oblicze prawdy. Ukraina rozpocznie ciężki proces samoświadomości. Ukraińska idea podniesie odciętą przez Kuczmę głowę. To główny cel filmu. Ósme — gatunek — modlitwa. W końcu zrozumiałem gatunek moich nocnych czuwań. To była nieskończona modlitwa. Film ma być w gatunku modlitwy. Tylko Modlitwę można przeciwstawić Anafemie. Do mojej Modlitwy trzeba włączyć Modlitwy wszystkich twórców filmu, a z czasem i Modlitwy widzów. Suma wszystkich tych Modlitw jest zdolna unicestwić każdą Anafemę. Dziewiąte — wszystko. Stop. Na dzisiaj dość. Dziewiąte, dziesiąte, dwudzieste pierwsze... niech pozostaną w zamkniętym rozdziale mojej autobiograficznej książki „Doniesienie do Apostoła Piotra”. Tego zamkniętego rozdziału nie będę upubliczniał aż do mojej śmierci. Bo w tym zamkniętym rozdziale zostawiam zapisy, jeszcze bardziej niebezpieczne dla mnie, i nie tylko dla mnie, niż taśmy majora Melnyczenki. Doświadczenie nie jest przekazywalne. Przynajmniej nie jest przekazywane w tak prostolinijny sposób, jak związek przyczynowo-skutkowy. Każda indywidualna narodowa apercepcja jest transmitowana do zbiorowej podświadomości narodu przez całe życie. Każde życie bez wyjątku. Suma tych doświadczeń — to czarnoziem naszej kultury. Ukraiński czarnoziem jest taki czarny przez to, że w tej czarnej ziemi Ukraińców, którzy wiekami orali tę ziemię, leży tysiące, a może i miliony razy więcej, niż tych, którzy orzą ją teraz. To potężna i niezawodna informacyjna tarcza narodu — jej nieskończone, bezdenne informacyjne pole torsyjne, jej pamięć ludowa, jej nieśmiertelna kultura. I już z tego informacyjnego pola, z tej zbiorowej nieświadomości, czy to podświadomości, z tej zbiorowej pamięci narodu każdy jednostka może czerpać ile zdoła, na ile zharmonizuje swoje EGO z transcendentalnymi źródłami swoich przodków. Na tyle, na ile uwolni własną intuicję od racjonalnych zabobonów. Film „Cienie zapomnianych przodków” zrobili sami cienie zapomnianych przodków. Paradżanow był tylko retranslatorem, mediatorem, wykonawcą. Genialnym pośrednikiem. Artysta — to tylko pośrednik, mediator, translator tego odwiecznego archiwum kultury ludowej. Żaden artysta nie może stać się większy od tego archiwum. W tym przypadku rację ma Platon, kiedy twierdzi, że człowiek nie tworzy niczego nowego, on tylko przypomina sobie to, co już było. Nowymi bywają tylko opakowania starych prawd, nawet jeśli te stare prawdy do tej pory jeszcze nie są znane ludzkości. Ale one już dawno są znane Bogu. „Jestem tylko widzialnym znakiem niewidzialnej Bożej łaski” — napisał Władyka Sofron Mudryj na prośbę dziennikarza o podanie mu swojej autobiografii. Jestem jedynie widzialnym znakiem, który nieustannie znika ze sklepienia Kamiennej Mogiły, nieprzeczytanym przez samego siebie znakiem, który całkiem nieźle umiał kręcić filmy. Właśnie ukraińskie filmy. Właśnie w tym momencie, kiedy niby postawiłem kropkę, niby zakończyłem myśl, warto zrobić podwójne salto w tył i zacząć od początku, ale w innej alternatywnej płaszczyźnie. Miejsce proroka jest wakatowe. Bitwa pod Połtawą odbyła się na Majdanie Niepodległości w listopadzie—grudniu 2004 roku. Znowu wygrał Piotr I. Konspektywnie przypomnę, jak Piotr wygrał pierwszą bitwę pod Połtawą: — Piotr bezczelnie buduje swoją północną stolicę na ziemi Karola XII. — Zaczyna się wojna północna. Karol XII z garstką swoich rzezimieszków, zaledwie 10 tysięcy, pod Narwą w pył rozbija 60-tysięczne wojsko cara wraz z trzema pułkami Mazepy. Piotr ucieka jak szalony. I zaczyna reorganizację swojej armii pod wodzą Niemców. — Karol XII powoli sunie na Moskwę. Moskwa jest skazana. Bo pod Moskwą stoi tylko połowa wojsk carskich. Druga połowa ujarzmia Ukrainę, czyli Małorosję. Jeśli car zdejmie garnizony wojskowe z małorosyjskich miast, to Ukraina natychmiast stanie się niepodległa. — Piotr decyduje się skierować szwedzką nawałę na Ukrainę. I na Ukrainie połączyć swoją armię i hetmańskie 19 pułków przeciwko Karolowi. Jak to zrobić? — Piotr napada na ariergardę królewskiego wojska, tak zwana bitwa pod Leśną, i topi w białoruskich błotach całą artylerię Szwedów, spala cały zapas prowiantu i prochu. Karolowi XII nic nie pozostaje, jak zawrócić na Baturyn, hetmańską stolicę, w której jest najlepsza artyleria na świecie, niezmierzone zapasy zboża, wystarczy na trzy armie, i największy skarbiec złota w Europie.
— Karol XII zawraca swoją głodną i zamarzającą armię na Ukrainę. — Mazepa prosi Piotra o pomoc. Piotr odpowiada ultymatywnie: „Broń się jak umiesz... Nie dość, że 10 tysięcy wojska nie dam, a i jednego żołnierza nie otrzymasz!” Suzeren zdradza swojego wasala. Zapamiętajcie: Piotr zdradza Mazepę. — Mazepa przed nieuchronną okupacją Hetmanatu przez Karola XII i perspektywą na wieki pozostania pod polskim królem wybiera taktykę neutralności. Idzie na ugodę z Karolem XII. — Piotr zadaje serię błyskawicznych ciosów. Pierwszy — ogłasza we wszystkich cerkwiach anatemę. W Głuchowie samowolnie odprawia czarną mszę. Anatema nie jest legalna, bo Mazepa nie ma żadnego grzechu przeciwko cerkwi. Anatema (czyli oddanie diabłu) ich najwyższego wodza dla wierzącej ludności Małorosji jest największym wstrząsem w życiu. Drugi — Piotr nasyła oddział karny Mienszykowa na Baturyn. Ufortyfikowany Baturyn nie jest na zęby nie tylko takiemu oddziałowi, ale i całej armii Piotra. Sotnik Nos otwiera tajne przejście do stolicy, którą już opuściło wojsko Mazepy i rusza na połączenie ze Szwedem. Mienszykow wycina 15 tysięcy mieszkańców miasta. Puszcza ich z prądem wody, żeby rzeka trupów zastąpiła hetmańskie pułki przy przeprawie przez Desnę. — 17 pułków zdradza swojego głównodowodzącego Mazepę. Przechodzą na stronę cara. Anatema zaczyna działać. — Mienszykow grabi Baturyn, wywozi wszystko do ostatniego ziarna, proch do ostatniej drobinki, zabiera 70 dział polowych, 15 stacjonarnych, dużego kalibru wysadza na wale i pali miasto. — Piotr obdziera wszystkie cerkwie swojego carstwa, wszystkie dzwony przetapia na armaty, całe złoto ikonostasów zabiera do skarbca. — Piotr nie śpieszy się na spotkanie z Karolem, bo Karol ma jeszcze potężną rezerwę — układ z Turkami o pięćdziesięciu tysiącach jataganów do rozprawy z Piotrem. — Piotr podnosi żagle swojej nowiutkiej floty w Woroneżu i staje w Azowie naprzeciw przylądka Kazantyp. Zaprasza na pokład seraskiera i proponuje Turkom wieczny pokój. Seraskier pyta, jaki pokój, skoro stanąłeś pod naszymi brzegami z nową armadą czterdziestu okrętów. Piotr jako gwarancję wiecznego pokoju pali swoją nową flotę na oczach Turków. W ten sposób Karol XII zostaje sam, bez Turków, bez hetmańskich pułków, z jedną armatą, z wyczerpaną, głodną, zdemoralizowaną armią przeciwko wyszkolonej według niemieckiego ordnungu armii Piotra. wa na Majdanie Niepodległości, którą również wygrał Piotr I. — Sąd Konstytucyjny wydał wyrok: pozwolić Kuczmie na trzecią kadencję na stanowisku Prezydenta. Uznać ją za drugą. Pierwszą anulować. Kuczmie tego było mało. Kuczma chciał na zawsze. Trzeba było zrobić tak, żeby tego samego chcieli i kuczmowody. Kuczma oddaje kuczmowodom przestrzeń informacyjną Ukrainy, likwiduje narodową kinematografię, zwolniony nieogarniony rynek kinowy oddaje na pożarcie rodzinie i bliskim, w dodatku — cały system bankowy, na drobnostki — Donieck, Krzyworoskie Zagłębie, Dniepr ze wszystkimi wnętrznościami. — Opracowuje się scenariusz dożywotniej władzy Kuczmy pod nazwą „reforma konstytucyjna”, według której Prezydent staje się angielską królową, ale bez Anglii, a całą władzę wykonawczą przejmuje Premier. Być dożywotnim Premierem Sąd Konstytucyjny nikomu nie zabrania. Ale może zabronić Kreml. — Kuczma pali Niepodległość przed Kremlem i otrzymuje jako „pas cnoty” system podsłuchu swojego gabinetu i majora Melnyczenkę w dodatku. — System podsłuchu gospodarz wykorzystuje nie bez korzyści dla siebie. Prowokuje całą swoją „królewską świtę” do „niewinnych” szczerości. Szkoła bolszewickiego szantażu partyjnego organizatora z „Jużmaszu” przydaje się przed mikrofonem pod kanapą. — Podczas drugiej (trzeciej) wyborczej kampanii prezydenckiej — w zamian za wsparcie inteligencji — zamawia u Stupki film o Mazepie. Stupka bierze i mój scenariusz, i mnie samego do tego projektu. Na pierwszym etapie, kiedy wszyscy jeszcze myśleli, że zrobię film według koncepcji Piotra I—Puszkina—Putina o zepsutym starcu-zdrajcy — figurowały nawet rosyjskie pieniądze. Minister kultury RF Szwydkoj rzucał z pańskiego stołu pół miliona baksów, ale Łużkow nie pozwolił i przysłał Szwydkojemu tom Puszkina z poematem „Mazepa” jako instruktaż do komunikacji z Małorusami. — Na zasadzie konkursu przygotowuje się kandydatów na rolę marionetkowego Prezydenta oraz ich dublerów, na wypadek „letalnych ischodow”. Kandydaci przygotowują się zawczasu z pełną gwarancją podległości. — Kiedy nadszedł czas „X” i stało się oczywiste, że scenariusz zaczyna szwankować przez wyciek informacji — na rozkaz Antykremla zdradza major. — Zawisa groźba impeachmentu. Nadciąga groźba bezpośredniego usunięcia. Ratuje jeden z kandydatów, który oświadcza, że on — syn Kuczmy. Jeden z kandydatów przechodzi do kategorii faworytów. — Staje się jasne, że z Mazepą władza się pomyliła. Illenko znowu wymknął się spod kontroli. Zaczynają się represje ekonomiczne, mini-hołodomor w ekspedycji we wsi Prochorówka. Stupka odmawia grania. Część epizodów pozostaje nie nakręcona. Zadziałał mój program montażu komórkowego. Niedokończony film udaje mi się wysłać na Festiwal Berliński. Skandal przewyższa wszystkie moje oczekiwania. Bomba wybuchła. Aluzje filmu są tak przejrzyste, tak niebezpieczne dla władzy, że Minkult oddaje na mocy kontraktu film na pełną własność kuczmowodom. Z Moskwy rozbrzmiewa anatema na film, a dla mnie — zakaz. To już siódmy zakazany film w moim życiu. Scenariuszy zakazanych nie liczę, tak jak Nikita Michałkow nie liczy trofeów myśliwskich, mówią, że to zły znak. — Obdzieleni, albo, według politycznego slangu, opozycyjni oligarchowie i ich lobbyści w Radzie Najwyższej przygotowują bezbłędny projekt „Pomarańczowa rewolucja” i wybierają sobie lidera, którym zamierzają kręcić, jak Cygan słońcem. Kandydatowi nic nie pozostaje, jak stanąć na czele projektu. Według słów jednego z ideologów grupy przejęcia „Nasza Ukraina”, planowano wyprowadzić na Majdan do 300 tysięcy grupy wsparcia. — Zaczyna się lawinowa, totalna fałszerstwo wszystkiego i wszystkich, dla stworzenia efektu chaosu, z którego rzekomo zna wyjście tylko „Pomarańczowy Projekt”. — Wyniki fałszerstwa niespodziewanie budzą uśpioną narodową godność Ukrainy. Na Majdan wychodzą miliony. To już nie „Pomarańczowy Projekt” — to już Narodowa Ukraińska Rewolucja. — Szok całego świata. Wewnętrzni barbarzyńcy, Ukraińcy, okazali się tolerancyjni i ufni, jak kocięta burżuja. Wszyscy śpiewają i tańczą — zamiast przejmować władzę, która póki co jest niczyja. — Najbardziej radykalni rewolucjoniści podkręcają niezadowolenie, mówiąc prawdę. 28 listopada dojrzewa realna groźba powtórzenia wariantu rumuńskiego. Na dachy Związków Zawodowych, Poczty Głównej, Konserwatorium i Domu z Chimerami kładą się snajperzy. — Lider „Pomarańczowego Projektu” usypia obietnicami Narodową Rewolucję i po raz drugi ratuje Kuczmę od śmierci. — Kuczma takiego nie zapomina. Pomarańczowy Kandydat zostaje Prezydentem, mimo tego, że wybory wygrał Błękitny Zek. — Narodowa Rewolucja z zakłopotaniem patrzy, jak na scenie Majdanu kierownicy „Pomarańczowego Projektu” cynicznie przypinają sobie do piersi medale zwycięzców Pomarańczowej Rewolucji.
Skoro już jestem na mównicy, pozwólcie mi dosłownie trzydzieści sekund popracować jako Prorok. Fałszerstwo nadchodzących marcowych wyborów nabiera niespotykanego dotąd tempa. Pomimo tego, że wszystkie instytuty badań społecznych trąbią o zwycięstwie tylko trzech bloków, liczba rozczarowanych osiąga już liczbę Ukraińców według ostatniego spisu ludności. Czyli 78 procent. Ci rozczarowani, których myśli tutaj przez całą godzinę wyrażałem, mogą po prostu nie pojawić się na wyborach. I to będzie końcem cywilizacji Kamiennej Mogiły, Aratty, Rusi Kijowskiej, Niepodległej Ukrainy. A mogą zjednoczyć się w nowej fazie Rewolucji Narodowej — Froncie sił prawicowych, wszystkich bez wyjątku sił prawicowych. Wtedy będzie to niespotykane w historii Ukrainy zwycięstwo narodu. Nie zapominajmy, że nas na Ukrainie jest 78 procent. I jeśli nam na Ukrainie będzie żyło się zamożnie, szczęśliwie i wolno, to zamożnie, wolno i szczęśliwie będzie żyło się także reszcie etnosów: Rumunom, Żydom, Polakom, Rosjanom, Tatarom, Gagauzom, Grekom, a nawet tej jedynej na Ukrainie szwedzkiej wsi, która znajduje się pod Melitopolem, w pobliżu Kamiennej Mogiły. Jeśli komuś jeszcze chce się popracować jako Prorok, to proszę bardzo, miejsce proroka jest wakujące. Ukraina potrzebuje Proroka!
Maschinelle Übersetzung
Z PIERWSZYCH UST W. M.: Nie mam żadnych wątpliwości co do konieczności i celowości jego budowy — dawno już powinien był zostać zbudowany. Przez wiele lat działacze Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, któremu swego czasu przewodniczyłem, a obecnie przewodniczącym Rady Stowarzyszenia jest deputowany ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy Ł. H. Łukjanenko. Na zasadach społecznych, a także przy wsparciu poszczególnych ukraińskich polityków, udało nam się w 1993 roku ustawić przy Soborze Michajłowskim znak pamięci. Budowa kompleksu memorialnego to sprawa skomplikowana, wymagająca wszechstronnego przygotowania i środków. Formowanie samej koncepcji zakłada połączenie funkcjonalnych składowych Memoriału oraz specyfiki katastrofy humanitarnej, jaką stał się głód-ludobójstwo na ukraińskiej wsi. Dla obrazowego odtworzenia jego społeczno-demograficznych, psychologicznych, moralnych i fizycznych strat trzeba uwzględniać sytuację społeczną ukraińskiej wsi w przededniu kolektywizacji, ilościowy i jakościowy skład ludności, jej ruch naturalny, przyczyny, okoliczności i skutki Hołodomoru, czas trwania głodowania ludności wiejskiej oraz terytorium objęte tym zjawiskiem — czyli wyjaśnić skalę tragedii w przestrzenno-czasowym oraz obrazowo-artystycznym rozumieniu. Nie należy zapominać o społeczno-psychologicznym stanie głodującego chłopstwa, przejawach kanibalizmu, spustoszonych wsiach, absolutnej destrukcji ustalonego przez wieki sposobu życia rolników, nieobsianych polach, bo głodny chłop to nie siewca i nie kosiarz. Nastąpiło załamanie kultury codziennej, naród utracił sakralne poczucie świętości śmierci, ponieważ stała się ona zwykłym codziennym zjawiskiem — ludzi nie chowano zgodnie z obrzędem kościelnym. O ogólnej liczbie ofiar Hołodomoru, o wiekowym składzie chłopów poległych od sztucznego głodu, o dzieciach, których zginęło najwięcej, trzeba stale pamiętać twórcom monumentu, wszak chodzi o historyczny fakt ludobójstwa narodu ukraińskiego poprzez świadome i zaplanowane stworzenie kryzysu ekonomiczno-gospodarczego, który doprowadził do masowej eksterminacji wielomilionowej pokojowej ludności, o polityczno-prawny status ofiar Hołodomoru, które zginęły nie od żywiołu, a w wyniku celowych działań organizacyjnych partyjno-radzieckich organów władzy na ukraińskiej wsi. Ważne jest zachowanie kanonów chrześcijańskiego obrzędu pogrzebowego oraz upamiętnienie tych kategorii ludności, które zmarły od „nagłej śmierci”, czyli od Hołodomoru. Red.: Wasylu Iwanowyczu, a czy można skorzystać z doświadczeń tych krajów, w których już istnieją pomniki memorialne i kompleksy, na przykład Armenii, Izraela, Kazachstanu, nie mówiąc już o muzeach historii Holokaustu, które funkcjonują w Jerozolimie, Berlinie, Nowym Jorku, dla upamiętnienia pamięci o ofiarach? — Dla wypracowania obrazowego odtworzenia skali Hołodomoru, jego apokaliptycznych skutków dla Ukraińców można skorzystać także z międzynarodowego doświadczenia, ale w żadnym wypadku nie zapominać o specyfice tragedii 1933 roku. Fantazja artysty może być bezgraniczna, ponieważ ukraińska katastrofa jest kosmiczna i nieogarniona, jednak istnieje pewna tradycja wznoszenia monumentów, które wyróżniają się formą i treścią, funkcjonalnym wypełnieniem, połączeniem emocjonalnego i racjonalnego, typowego i oryginalnego. Dla uformowania koncepcji monumentu żałoby i pamięci o wynarodowieniu ukraińskich chłopów ważne jest zbudowanie faktologiczno-sensowych oraz obrazowo-artystycznych dynamicznych szeregów, czyli takiej sumy najbardziej wrażliwych i najbardziej wyrazistych wydarzeń i faktów, które przekazują głębię duchowych cierpień ofiar Hołodomoru, a także wywołują współczucie i uświadomienie tragizmu pokolenia lat 30. — Myślę, że ten ogrom publikacji o Hołodomorze, w szczególności i Pańskich, stworzył potrzebne informacyjnie nasycone pole, które daje możliwość podążania tą drogą, o której Pan mówi. Ale, Wasylu Iwanowyczu, najwyraźniej czegoś warto też unikać? — Po pierwsze, obrazowego łączenia ofiar represji politycznych i głodu w jednolitym kompozycyjnym całości, ponieważ do kategorii należą (de facto i de iure) także organizatorzy i wykonawcy terroru Hołodomorem na Ukrainie, których rehabilitowano w latach 50., ale historycy ustalili fakty ich osobistego udziału w tworzeniu tragedii. Kat i ofiara nie powinni leżeć w jednej trumnie. To amoralne, a z historyczno-prawnego punktu widzenia — antyhumanitarne. Po drugie, monument ma porażać nie fizycznymi parametrami samej kompozycji, a połączeniem emocjonalno-psychologicznych oraz memorialno-funkcjonalnych czynników. Brać nie liczbą, a głębią wewnętrznego poruszenia, przebudzenia w ludziach współczucia i chrześcijańskiego pojednania. Po trzecie, nie zapominać o tym, że Hołodomor to nie heroiczna karta w historii narodu ukraińskiego, nie przejaw dumy narodowej Ukraińców, a haniebne dla ludzkiej cywilizacji wydarzenie, które przemilczano, dlatego wzniesienie monumentu jest przejrzeniem narodu, wyrazem jego demokratyczności i duchowego samooczyszczenia. Warto unikać otwartego kontekstu politycznego, szukać na granitowych płytach tekstowego odzwierciedlenia z wyraźnym ideologicznym ukierunkowaniem. Należy je przenieść do ekspozycji muzeum-memoriału. Sądzę, że warto unikać fizjologicznych oznak (kości, opuchnięte nogi, odwodnienie organizmu, zwalanie trupów, wyodrębnienie faktów kanibalizmu) głodu, ponieważ są one typowe dla wszystkich czasów i narodów, odkrywają medyczno-psychologiczny aspekt. Po czwarte, bardzo ostrożnie i profesjonalnie stosować chrześcijańską obrzędowość, czyli rozpatrywać ją sytuacyjnie do każdego faktu, uprzednio poradziwszy się z posługami kościelnymi. Taki wymóg musi być uwzględniony także w odniesieniu do daty uczczenia ofiar głodu (dni Wielkiego Postu itd.). Dziś pojawili się inicjatorzy przeniesienia już ustalonego dnia pamięci, którym jest koniec listopada, przypadający na początek postu. Nie można niszczyć krzyży na mogiłach etniczni Ukraińcy, czyli prawie 90%. Dla monumentalnego odzwierciedlenia należy uwzględniać trzy składowe: ogólną liczbę wsi, gospodarstw chłopskich, udział procentowy Ukraińców wśród ludności wiejskiej. Można odtworzyć wykaz wsi na czarnych płytach według zasady ich rejonowego i obwodowego podporządkowania wyłącznie według danych administracyjno-terytorialnego podziału lat 30. Przy takim podejściu zostanie zachowana historyczna specyfika tamtego okresu, nazwa miejscowości, w których mieszkali i umierali chłopi. Istniało terytorium Hołodomoru, czyli miejsce cierpień, pokuty i grozy, których nie można rozpuszczać we współczesnym podziale administracyjnym, ponieważ współczesne obwody sumski czy chmielnicki, które wtedy nie istniały, zasiedlone są wsiami-nowymi budowami, które żadnego związku z głodem nie mają. Być może my, historycy, bardzo skrupulatnie podchodzimy do przeszłości, do zachowania jej oryginalności, ale w danym przypadku warto zachować historyczne atrybuty, jeśli nie zachowano mogił zmarłych z głodu ukraińskich chłopów. Do początku głodu pod koniec 1931 r. na Ukrainie było 484 rejony, a 27 lutego 1932 r. powstało pięć obwodów (kijowski, odeski, charkowski, dniepropetrowski, winnicki).
łach, jeśliśmy je poświęcili i wznieśli, przesuwać z miejsca na miejsce. Czwarta sobota listopada nabrała swoistego statusu memoriałowego, stała się tradycją dla milionów Ukraińców w Ukrainie i poza nią. — Jak zatem zbudować obrazowe oznaki tej katastrofy, opierając się na czynnikach statystycznych i społeczno-psychologicznych Hołodomoru? — Ukraińska wieś w przededniu kolektywizacji już doświadczyła generalnej próby głodem w latach 1921—1923, wiosną 1924 r., jesienią 1928 r., ponieważ przez wieś przetoczyły się oddziały zbożowe bolszewików, zwłaszcza na południu. Zaznaczę, że w Ukrainie, zgodnie ze spisem ludności z 1926 r., naliczano ponad 22 mln chłopów, czyli 75,7 % ludności Ukrainy, z nich na wsiach mieszkało 90,3 %, a do kołchozów zapisano tylko 5,6 %. Gęstość zaludnienia wynosiła od 37 na stepie do 73 osób na kilometr kwadratowy na Prawobrzeżu. W granicach USRR znajdowało się 54 770 wsi i chutorów. Wsie z liczbą ludności pięć i więcej tysięcy nie przekraczały jednego procenta, oprócz stepu, gdzie stanowiły 20,9 %, a ogółem na wsiach od 1 do 5 tys. mieszkało 53,3 % ludności wiejskiej. W ukraińskich wsiach było 5,2 mln gospodarstw chłopskich (zagród), a z 22 mln chłopów 19,6 mln stanowili etniczni rolnicy. Jaka jest Pana opinia odnośnie samej idei tworzenia kompleksu memoriałowego? Jaką widzi Pan koncepcję memoriału ofiarom głodu-Ludobójstwa lat 1932—1933 w Ukrainie? — z tymi pytaniami zwróciliśmy się do kierownika Centrum Badań nad Ludobójstwem Narodu Ukraińskiego przy Instytucie Historii Ukrainy NAN Ukrainy, doktora nauk historycznych Wasyla Iwanowycza MAROCZKI. Społeczeństwo, związki twórcze, politycy, mieszkańcy Ukrainy, firmy telewizyjne aktywnie komentują zaproponowane przez artystów i architektów projekty budowy Memoriału ofiarom Hołodomoru. Rozbrzmiewają najbardziej sprzeczne opinie: ktoś jest kategorycznie przeciw, — mówiąc, że i tak dość tragizmu w życiu, inni twierdzą: koniecznie trzeba uwiecznić pamięć poległych od głodu Ukraińców. Zdjęcie I. Pyłypenki. Krzyż pamiątkowy ofiarom Hołodomorów w Ukrainie. nicka), później Doniecka (czerwiec 1932 r.), Czernihowska (październik 1932 r.). W siedmiu obwodach było 484 rejony. W skład USRR wchodziła AMSRR (11 rejonów). Mapa administracyjna USRR na 1 kwietnia 1933 r. była następująca: AMSRR, m. Tyraspol (11 rejonów), obwód winnicki (62 rejony), kijowski (74), odeski (48), dniepropetrowski (45), charkowski (60), doniecki (23, okręg starobielski), czernihowski (35). Cyfra “7” jest symboliczna dla chrześcijaństwa, ale nie odchyliła głodu w 7 obwodach Ukrainy, dlatego że tworzyli go antychryści. — Nie powstrzymam się, by nie doprecyzować czasu trwania i okoliczności głodu. Szczególnie chciałbym, aby opowiedział Pan o zastosowaniu tak zwanych “czerwonych taborów”? — Pierwsze fakty masowego głodowania z fizjologicznymi oznakami (puchnięcie, spożywanie surogatów) odnotowano w listopadzie—grudniu 1931 r., zwłaszcza na południu. W ciągu pierwszej połowy 1932 r. głód nabrał masowego charakteru, obejmując wszystkie rejony USRR, towarzysząc masowym faktom ludożerstwa, trupożerstwa itp. Druga połowa 1932 r. i 8 miesięcy 1933 r. wyróżniają się nie tylko wielomilionowymi ofiarami, a także wyraźnymi formami Ludobójstwa, zapisanymi w postanowieniach partii, rządu, w zbrodniczych działaniach państwa. Hołodomor poraził absolutnie wszystkie wsie Ukrainy, otoczone przez oddziały NKWD. Wspomniał Pan o “czerwonych taborach”, czyli o wywożeniu zgromadzonego zboża do elewatorów, do czarnomorskich portów, do rejonowych “spichlerzy” za pomocą samochodów, traktorów, ale główną miarą na podwodach. Dokumenty świadczą o tym, że konie nie wytrzymywały intensywności podobnych przewozów. “Czerwone tabory” — to realny symbol tworzenia Hołodomoru, nieprzerwane zbożowe koryta, które płynęły ze wsi, wykrwawiając życie chłopów. — Istniały smutno słynne “czarne tablice”. One także są symbolem hołodomoru w Ukrainie, instrumentem tworzenia ludobójstwa. Czyż nie tak? — To była nie tylko forma karania “sabotażystów”, forma naturalnego mandatu, a rzeczywiście jedna z oznak ludobójstwa (sztuczne tworzenie warunków dla masowego wymierania etnicznej czy społeczno-klasowej grupy zgodnie z Konwencją ONZ z 1948 r.). Oficjalnie zastosowano je 6 grudnia 1932 r. postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych USRR i KC KP(b)U “O wpisaniu na “czarną tablicę” wsi, które złośliwie sabotują zbiory zboża”. Początkowo wybrano sześć wsi z trzech obwodów (dniepropetrowskiego, charkowskiego, odeskiego), a później dołączono do nich wsie 84 rejonów USRR, chociaż technologia “czarnych tablic” od lipca 1932 do lipca 1933 r. działała w każdej ukraińskiej wsi. Pozbawiono je zaopatrzenia w żywność, a zboże zabrano. Kontynuacja na s. 12
Maschinelle Übersetzung
Z PIERWSZYCH UST “Czarne tablice” — to symboliczne nagrobne płyty, które odtwarzają fakt formowania na ukraińskiej wsi socjalnych rezerwacji, w których świadomie i cynicznie mordowano rolników. Na czarnych płytach, czyli na grobach chłopów, nie stawiano krzyży, nad nimi nie miał kto zapłakać. “Czarne tablice” w postaci czarnych granitowych płyt można wykorzystać do wyrycia nazw wsi według obwodów. Oddziały zaporowe i paszportyzacja — organizacyjno-siłowe oraz polityczne czynniki, które uniemożliwiały swobodne przemieszczanie się ukraińskich chłopów w poszukiwaniu chleba. Oficjalnie oddziały zaporowe z jednostek NKWD działały do kwietnia 1932 r. w granicach rejonów i wsi, a później funkcjonowały patrole na kolejach i drogach, instytut pełnomocników ds. skupu zboża, “lekka kawaleria” — wiejscy aktywiści, którzy rozstawili na polach straże w postaci drewnianych wież. Paszportyzacja obywateli ZSRR, która rozpoczęła się w grudniu 1932 r., nie dotyczyła chłopów, którym nie wydawano paszportów, poza zwerbowaną młodzieżą na budowę “olbrzymów pierwszych pięciolatek”. Oddziały zaporowe i paszporty z młotowo-sierpową symboliką — oznaki rezerwacji chłopów. W takich warunkach symbol drutu kolczastego w postaci węzłów z sierpem i młotem, owiniętego wokół ukraińskich wsi, jest całkowicie uzasadniony z historycznego punktu widzenia. Na miejscu kwitnących gospodarstw pozostały puste chaty. W październiku 1933 r. tylko w południowo-wschodnich obwodach Ukrainy przygotowano 20 tys. chat zmarłych z głodu chłopów, do których przesiedlono 21 856 chłopskich gospodarstw z Białorusi i Rosji. Pusta chata, zaniedbane podwórze, na którym zakopano zmarłych gospodarzy, — przejaw socjalnej degradacji, a w wyobraźni współczesnych chłopów — mistyczne wyludnienie, którego unikają, bo tam leżą zmarli od “nagłej śmierci” współmieszkańcy wsi. — A jak utrwalić ogólną liczbę ofiar Hołodomoru? Jaki symbol można nazwać stosownym? — Liczba ofiar wywołuje najbardziej sprzeczne dyskusje, dlatego że politycy i historycy mają nadzieję znaleźć w statystyce zmarłych z głodu chłopów symbol wieczności tragedii, zademonstrować jej skalę. Cyfra waha się od 3 do 10 mln osób, ale najbardziej wiarygodna, biorąc pod uwagę dane spisu z 1926 r. oraz 1937 r., — około 6 mln zmarłych na terenach USRR. Cyfra jest wynikiem zbrodni, a nie dowodem. Pokazuje ona szczyt apokalipsy. Istnieją miesięczne dane śmiertelności w latach 1932—1933 w obwodach i rejonach, które poświadczają fakt katastrofy. Organy urzędów stanu cywilnego rejestrowały śmiertelność, ale około miliona nie odnotowały. Księgi urzędów stanu cywilnego zachowały się w radach wiejskich. To księgi pamięci (synodyki) narodu ukraińskiego, podobnie jak rodzinne księgi zmarłych krewnych i bliskich, z którymi idziemy na cmentarz w poniedziałek wielkanocny lub w inne dni pamięci. Według danych urzędów stanu cywilnego, w 1933 r. urodziło się 355 tys., a zmarło 1,5 mln chłopów. Powstaje pytanie: dlaczego tak się stało? A ilu nienarodzonych, a dziesiątki tysięcy bezimiennych, nieposiadających paszportów chłopów, którzy zmarli na drogach, w miastach… Tylko do kijowskiej kostnicy w 1933 r. dostarczono około 10 tys. osób zebranych z ulicy. Według danych spisu z 1937 r. śmiertelność z głodu była zlokalizowana głównie w USRR (2,9 mln), czyli połowa zmarłych w ZSRR. Spis odnotował, że z 525 rejonów USRR, które stały się obiektem badania statystyków, tylko w 85 rejonach liczba ludności przewyższała wskaźniki demograficzne z 1926 r., a w 93 % stanowiła o 30 % mniej. Za cyframi spisu — zabici ludzie, których śmierć była nie statystyką, a zbrodnią. — Jaką Panu, Wasylu Iwanowyczu, wydaje się kompozycja memorialna monumentu? — Biorąc pod uwagę przytoczone fakty i okoliczności, które relatywnie ujawniają socjalno-polityczne oraz demograficzno-psychologiczne oznaki Hołodomoru, a także uwzględniając tradycyjną chrześcijańską obrzędowość pochówku i upamiętnienia, proponuje się pewne idee i formy wzniesienia memorialnego monumentu. Centralnym i kluczowym elementem całej kompozycji powinien być krzyż, dlatego że symbolizuje on życie i śmierć, odwieczną tradycję, a także współczesny obrzęd pochówku. Musi on być, ponieważ na bezimiennych grobach poległych z głodu chłopów nie stawiano krzyży. Parametry krzyża powinny zależeć od ogólnego zespołu memoriału i krajobrazu. Przywiązywanie wymiarów do jakiegoś wskaźnika liczbowego jest niecelowe, chociaż można omówić to na radzie artystycznej ekspertów. Tutaj element obrazowości jest bardzo ograniczony, chociaż dla ekspozycji muzealnej całkowicie możliwy. Krzyż powinien być zwrócony na wschód (słońce wstaje ze wschodu — symbol przebudzenia). Krzyż może być klasyczny lub kompozycyjny (na wzór znaku pamięci przy soborze Michajłowskim), symbolizując nie tylko kult obrzędowości, ale i smutku. Nie można go uzupełniać polityczną symboliką, która była charakterystyczna dla państwa radzieckiego lat 30., dlatego że wyznawało ono inną symbolikę, a cerkiew — niszczyło. Pośrodku wznosi się krzyż (forma jego musi być uzgodniona z artystą), a wokół stworzone swoiste kolumbarium, gdzie urnami z prochami (umownymi) są “czarne tablice” — granitowe płyty z wyrytymi na nich nazwami wsi z okresu Hołodomoru. Można przewidzieć także wieczny ogień. Ważne jest utrzymanie kompozycji z “czarnymi tablicami”. Każda płyta — to obwód z rejonami i wsiami. Siedem płyt dla siedmiu obwodów — bardzo symbolicznie, ponieważ cyfra 7 jest sakralna. Wokół płyt można posadzić kalinę, biorąc pod uwagę dane statystyczne o skutkach terroru głodem. Płyty można rozmieścić według położenia geograficznego obwodów (północne, centralne, południowe, wschodnie). Między krzyżem a płytami — “czarnymi tablicami” — powinien być wolny i szeroki dostęp dla odwiedzających. Wokół każdej “czarnej tablicy”, która symbolizuje nie tylko symboliczny grób, ale także ukrzyżowanie, bo postanowienia o wpisaniu wsi na “czarną tablicę” były wyrokiem śmierci, wokół każdej płyty można sadzić także kalinę (ile rejonów — tyle krzewów lub inna zadana forma umowności). Kompozycja z “czarnymi tablicami” ogólnie odtwarza obrzęd upamiętnienia zmarłych, ponieważ jest krzyż, symboliczny grób ze wsiami, gdzie polegli z głodu sztucznie wywołanego chłopi. Przy każdej tablicy można wyodrębnić artystyczno-obrazowymi symbolami ówczesną specyfikę obwodu lub inne oznaki, jeśli jest potrzeba. Płyta powinna leżeć na ziemi, którą przyniosą ludzie z obwodów — garść po garści zbudujemy świątynię boleści. Warto przewidzieć miejsce, dokąd ze wszystkich ukraińskich wsi ludzie znosiliby ziemię, budując rękoczynny pomnik. Wszystko to powinno być w jednym kompleksie. Świece żałobne warto umieścić przy centralnym krzyżu (możliwe, 33 świece, ale większego rozmiaru, które miałyby jasny kolor w dzień, a w nocy płonęłyby). Przy płytach liczba świec odpowiadałaby liczbie rejonów, a jeszcze lepiej — liczbie wsi. Redakcja MAJDAN To projekt artysty ludowego Ukrainy A. Hajdamaki. Główna wada — leżący krzyż: naruszenie chrześcijańskiej obrzędowości pogrzebowej, a muzeum pod krzyżem — nieudana fantazja
Maschinelle Übersetzung
Wyrażę swoje przemyślenia na temat mojego postrzegania sytuacji na Majdanie i wokół niego, światopoglądu fenomenu współczesnego Majdanu, jego znaczenia, jego siły ducha, która promieniowała z niego na całą Ukrainę. Energetyka Majdanu udzielała się wszystkim ludziom, którzy przychodzili, by swoim udziałem zaświadczyć o stosunku do zgniłego reżimu Kuczmy. Nie będę poruszał wielu kwestii pobocznych, choć mają one bezpośredni związek ze zrozumieniem Wielkości Majdanu. Jednak nie mogę nie powiedzieć o moim rozumieniu, moim postrzeganiu kwestii — czym jest etniczny Ukrainiec i Wielki Ukraiński Naród? Wielki i wybitny naród, który stworzył wielki i święty naród, mający nieskalaną cześć przez całą swoją historię, żył i żyje uczciwie, z czystym sumieniem, ma w duszy wielką godność, ufność i szacunek do innych etnosów, które przygarnął na swojej ziemi. Ukraińskiemu narodowi etnicznemu właściwa jest wysoka szlachetność, wysoka moralność, nieprzezwyciężony duch patriotyzmu, a co najważniejsze — wielka perspektywiczność postępu, zarówno dziś, jak i w przyszłości. Taki naród jest nieśmiertelny! I wszystkie te rycerskie cnoty, ukraińska mentalność i dobroć, szacunek do innych etnosów zamieszkujących ziemie Ukrainy, nawet tymczasowo, oraz bezgraniczna tolerancja wobec różnego rodzaju przybłęd nie dają spokoju ukrainożercom — także tym dzisiejszym. Robią wszystko, co możliwe, aby na różne sposoby poniżyć Ukraińców, nas z wami. Tak utwierdzają swoje kosmopolityczne, liberalne „wartości”, rozmywając nimi to, co ukraińskie w Ukraińcach, zasłaniając się szyldem europejskich standardów. Współcześni ukrainożercy boją się ujawnienia prawdy o nich, aby naród nie dowiedział się o ich brudnych i krwawych geszeftach, które narzucają naszemu społeczeństwu. Ukrainożercy, mizantropi boją się tego, że będziemy wiedzieć o ICH ZBRODNIACH, o zaplanowanym niszczeniu wszystkiego, co ukraińskie na Ukrainie. Boją się ujawnienia opracowanego i wdrożonego przez nich fizycznego i kulturowego LUDOBÓJSTWA, zaplanowanego HOLOKAUSTU przeciwko narodowi Ukrainy. Oto są ich europejskie wartości. Prawdy boją się jak diabeł święconej wody! Naród na Majdanie bronił swojej godności, swojej podeptanej czci, upokorzonego języka i kultury, ideałów dobra i sprawiedliwości. Na Majdanie dokonała się Rewolucja Narodowa, przebudowa świadomości narodu Ukrainy, która odkryła prawdziwą istotę Ukraińca, a nie nieudolny, sztucznie stworzony obraz, który rozpowszechniają do dziś niektóre media. To jest, moim zdaniem, najważniejszym, najistotniejszym osiągnięciem Majdanu. Naród na Majdanie pokazał swoje najlepsze cechy: wolna, miłująca wolność osobowość, niezniszczona przez 351 lat rosyjskiej okupacji Ukrainy. Po uzyskaniu przez Ukrainę niepodległości rosyjska okupacja językowa trwa z jeszcze większą siłą, i to nie tylko językowa. Majdan to nasze ukraińskie narodowe uniesienie, to wyraz tego, jakimi byli, są i będą Ukraińcy. Naród zobaczył swoje prawdziwe oblicze, oblicze tej Ukrainy, która istnieje w rzeczywistości, a nie ten obraz, który tworzą już 15. rok po uzyskaniu niepodległości antyukraińcy! Ukraiński naród nigdy nie zostanie pokonany! Na Majdanie WYGRAŁ NARÓD UKRAINY! Mykoła KRAWCZENKO, m. Kijów
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Spotkaliśmy Walerija Franczuka sam na sam z jego już wyrażonym bólem i wydawało się, że w skupieniu artysty wreszcie nastąpi jakaś podsumowująca pauza. Jednak największa z sal wystawowych Ukraińskiego Domu nie pomieściła w pełni tego bólu — pięć wielkich obrazów, zainspirowanych Hołodomorem, pozostało poza granicami wystawy „Rozkołysane dzwony pamięci”. I w tym zapewne kryje się swoja symbolika: wszak nie ma takiego pomieszczenia, którego przestrzeń byłaby wystarczająca, aby wspomnienia o wszystkich trzech Hołodomorach, zgotowanych narodowi ukraińskiemu w XX wieku, dobiegły końca. Krwawią nasze serca tym bólem, a dusze nieodśpiewanych milionów naszych rodaków biją w dzwony pamięci, aby nigdy na świecie nie powtórzyło się coś takiego. Ani tutaj, ani gdzie indziej — nigdzie na świecie. Już od wielu lat na obrazach Walerija Franczuka, to z drzew, to ze wzgórz, to z chmur jakby wyłaniają się ludzkie postacie, a w najbardziej optymistycznych jego pracach zawsze jest widoczny podtekst, który w dobry sposób niepokoi. Być może owi niewinnie zgładzeni, zarówno na jego rodzinnej Chmielniczyźnie, jak i w innych obwodach Ukrainy, przenikają przez obrazy na nas, żywych, aby ostrzec i proszą o modlitwę za nich… Walerij Franczuk pisał cykl o Hołodomorach nie na zamówienie państwa czy któregoś z muzeów. To głos sumienia — wspólnej z Ojcem Niebieskim wieści — zmuszał artystę „Ogród miłości” do mówienia na cały świat tego, czego nie bardzo uznają na szczeblu państwowym nasi północni sąsiedzi, a i społeczność międzynarodowa. Ale ludobójstwo to ludobójstwo. Genetycznie zakodowany strach przed głodem do dziś szkodzi nam w państwowym postępie. Walerij Franczuk to syn swojej ziemi, swojego narodu. I im bardziej niszczono przez wszystkie wieki naszych światłych ludzi i bohaterów, tym bardziej żywa w duszach twórców jest potrzeba mówienia prawdy. Walerij Franczuk został uhonorowany wysokim tytułem laureata nagrody imienia Wasyla Stusa. A Towarzystwo „Proświta”, które nosi błogosławione imię Wielkiego Tarasa, za cykl obrazów „Rozkołysane dzwony pamięci” wysuwa artystę do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Wszak artystycznego uświadomienia-uogólnienia o takiej skali i takiej sile, jak te prawie sto obrazów, przedstawionych obecnie w Ukraińskim Domu, nie ma żaden inny artysta. — Panie Waleriju, Pana ostatnia wystawa o hołodomorach na Ukrainie wywołuje pewne szczere skojarzenia. Wielu ludzi obecnie uważa, że żyjemy w czasach niewidzialnego hołodomoru: naród ukraiński katastrofalnie wymiera i już słychać głosy, że Ukraińców trzeba wpisywać do Czerwonej księgi. Czy Pana wystawa nie doda goryczy i żalu zmęczonemu społeczeństwu? — Jeśli wiązać teraźniejszość z wydarzeniami historycznymi i ich skutkami, do których doprowadziły trzy straszne nieszczęścia — trzy hołodomory, które miały miejsce w latach 1921—1923, 1932—1933 i 1946—1947, to wyciąganie paraleli nie jest do końca uprawnione, bo hołodomory to celowe niszczenie Ukraińców jako narodu. Było ono realizowane przez stalinowską władzę radziecką skrajnie okrutnie, otwarcie, bezczelnie i cynicznie. Ludziom zabierano ostatnie ziarna i pozostawiano na śmierć głodową na przebogatej, żyznej ziemi. Czegoś takiego prawdopodobnie nie robił nawet najstraszniejszy kat w całej historii ludzkości. Ukraina przyjęła na siebie tak straszne ciosy, że nawet trudno sobie wyobrazić, jaki inny naród zdołałby przetrwać. A my przetrwaliśmy, podnieśliśmy się, zrodziliśmy nowych geniuszy we wszystkich dziedzinach ludzkiej działalności. Moja ostatnia wystawa jest jakby krokiem stamtąd... z tych strasznych lat — dwudziestych, trzydziestych, czterdziestych. Ale oblicza i spojrzenia tamtych dusz przenikają także przez obecne twarze i dusze, które również odeszły od strasznej nędzy materialnej i moralnej. Dlatego zgadzam się z Panem w tym rozumieniu, że owo poniewieranie ludzkiego ducha nie zatrzymało się w latach czterdziestych, w pięćdziesiątych... System radziecki doprowadzał do całkowitego zubożenia wszystko, co ukraińskie, świadome, i, dziwna rzecz, dzieje się to do dziś. Odczuwam to na własnej skórze jako twórca, który celowo pracuje w ukraińskiej sztuce plastycznej. Jest mi nieznośnie ciężko przechodzić przez te szykany: codziennie odczuwam na sobie presję ze strony oficjału — nieakceptację, przemilczanie, nagonkę, upokarzanie jako człowieka i artysty. Przez dwadzieścia lat nie miałem żadnej możliwości zaprezentowania swoich dzieł w Związku Artystów Ukrainy, chociaż jestem jego członkiem i, zgodnie z logiką, powinienem się tam rozliczać. Nawet w czasach radzieckich artystę wzywano co 3—4 lata i mówiono: „Rozlicz się. Pracujesz czy śpisz w pracowni?”. To bardzo ważne dla artysty, to stymuluje. Rośniesz, rozwijasz się, dajesz osiągnięcia ludziom, a nie składasz swoich płócien w pracowni. Ja na przykład do tej pory nie mam pracowni od państwa, czyli od Związku Artystów, chociaż płacę składki członkowskie. Oczywiście, nie chodzi o nie, uważam, że mam prawo otrzymać pracownię, bo niektórzy artyści mają po dwie, po trzy pracownie, ale nie wydali „na górę” ani jednej wystawy przez czternaście lat. A ja zrobiłem 79 wystaw indywidualnych, brałem udział w 57 zbiorowych — republikańskich i międzynarodowych, które miały rozgłos i swojego widza. Nie chcę zamykać się w pracowni i nikomu nie pokazywać swoich obrazów, chociaż niektórzy uważają, że tak robią prawdziwi artyści. Prawdziwa praca artysty to malować i pokazywać dzieła sztuki na wystawach. I głównym kryterium jest ich potrzebność. A bez talentu i kunsztu nie będziesz nikomu potrzebny. Wrócę do głównego wątku: czy moja wystawa — mój pokłon ofiarom hołodomorów — nie doda goryczy i żalu zmęczonemu społeczeństwu? Jest stara prawda, o której zapomina się na Ukrainie: żeby nie być niewolnikami i bydłem, trzeba mieć dobrą pamięć. Wykreślisz z pamięci „nieprzyjemne” — i znowu poprowadzą cię na rzeź. Są rzeczy, których nie można zapominać ani wybaczać, trzeba je znać, aby przeciwdziałać niesprawiedliwości i nieprawdzie. Ktoś może powie, że swoimi obrazami jakby sypię sól na rany. Rzeczywiście, solą ran nie wyleczysz, solą można je tylko rozjątrzyć. Potrzebne są jednak lekarstwa. A lekarstwem jest nasza niezłomność, szacunek do samych siebie. Moje dzieła to składanie kwiatów. Przecież raz w roku przychodzimy na cmentarz w dniu wspomnień do swoich bliskich, składamy kwiatuszki i wspominamy, jacy byli. A kto wspomni o milionach niewinnych dzieciątek-pisklątek maleńkich, dorosłych, staruszków, którzy z głodu odeszli z życia nie ze swojej woli? Gdzie te cmentarze? Były wykopane rowy i doły ogromne, dokąd zwożono z wiosek ludzi i w pośpiechu zakopywano. I nikt o tym już nie wie, bo nie zbadano, gdzie te kosteczki. A dusze nieukojone ludzi, którzy nie zostali po chrześcijańsku pochowani, unoszą się obok, one są wśród nas, one wołają. Ja je słyszę jako artysta. I moje obrazy to mój hołd pamięci dla tych milionów niewinnych zamordowanych dusz. Ileż mogliby dokonać cudownych osiągnięć w nauce, w technice, w sztuce! Ilu geniuszy zniszczono jednym zamachem pióra tyrana, który postanowił w ten sposób ukarać niezłomny naród. Ale naród nasz podniósł się. I całkiem niedawno zadziwił świat Pomarańczową rewolucją. Jej znaczenie, moim zdaniem, jeszcze w pełni nie zrozumiałem „Dusza studni, zapomnianej przez ludzi”
zrozumieli i nie ocenili, to stanie się później. Najważniejsze — jesteśmy inni, już nie tak bezgłośni i cierpliwi. Swoimi dziełami jakby proszę: nie zapominajcie, że w historii naszego kraju były tragiczne i skomplikowane wydarzenia, i dopóki o nich pamiętamy, dopóty będziemy mieli możliwość poruszania się naprzód. Uwierzcie, nie oglądając się na to, co z nami było, nie będziemy w stanie dostrzec tej wielkiej perspektywy, która jest przed nami. A perspektywa jest obowiązkowo! Nigdy nie byłem pesymistą — że niby nasz naród wyradza się, bo ktoś bardzo chce zasiedlić żyzne ziemie. Figa z makiem! Jest Wyższa siła, która robi wszystko, aby każdy naród miał swoje wieczne istnienie. I my mamy to wieczne istnienie — jeśli każdy na swoim miejscu będzie uczciwie pracował. Tylko tak będziemy mogli wyjść z kryzysu i iść dalej. — Te tragiczne obrazy — z przeczytanego, usłyszanego czy jednak przeżytego? — Sądźcie sami. Pochodzę z obwodu chmielnickiego, urodziłem się we wsi Zełena w rejonie krasiłowskim. Ojciec — zupełny sierota (miał dwóch braci: Ostap zginął na zesłaniu w Karelii, Danyło tułał się po stalinowskich więzieniach), urodzony w 1918 roku, tak jak mama. Razem przeżyli ponad pół wieku, urodzili pięciu synów. Babci, która zmarła w 1947 roku, nie pamiętam, a dziadka — tak, przeżył do 1953 roku (dziwne, ale ja, trzylatek, zapamiętałem go). Patrzy na mnie ze zdjęcia z 1924 roku jako godny, przystojny, wysoki mężczyzna. Nazwano go „kułakiem”, represjonowano. Dwóch braci dziadka rozstrzelano. Trzeci zdołał wyjechać do Kanady i tam jego ślady zaginęły. Zatem tragiczne obrazy na moich płótnach w pierwszej kolejności pochodzą ze wspomnień mojej rodziny, zwłaszcza mojej mamy Marii Bronisławowny. Na jej los przypadły trzy wielkie głody. Grozę lat 1946—1947 moje starsze rodzeństwo już pamięta. Ja — z 1950 roku. Każda rodzina ma geny, które trzymają pień rodu. Nawiasem mówiąc, mama mówiła, że wdałem się w jej ród — Kobylańskich-Orłowskich, wśród których byli bardzo dobrzy mistrzowie, mój pradziadek zbudował cerkiew w naszej wsi. O ciężkich czasach mama opowiadała nam cichutko na piecu, żeby nikt nie słyszał, a potem już i na głos (kiedy my, jej synowie, wyszliśmy na ludzi), wiedząc, że niewiele czasu jej pozostało. We mnie nieustannie trwała wewnętrzna praca duszy i serca, obrazy pojawiały się nie specjalnie, nie na zamówienie, nie otrzymywałem pieniędzy na ten, jak dziś mówią, projekt. Tworzę z wewnętrznej potrzeby. — W czasach radzieckich temat wielkich głodów był nie tylko zakazany, za niego mogli zamknąć w wariatkowie. — Tak, nie to że malować — słowem nie można było się odezwać. Będąc studentem trzeciego roku instytutu plastycznego, namalowałem cerkiew i przyniosłem na wystawę do Związku Artystów, to stamtąd z hukiem mnie wyrzucili razem z tą cerkwią, bo trzeba było uwieczniać przodowników socjalistycznej rywalizacji i socjalistyczne nowe budowy. A ja chciałem malować cerkwie, prostych ludzi ze wsi… Lecz oto na początku lat dziewięćdziesiątych pojawiła się możliwość zajęcia się tym, co skryte — cyklem „Rozkołysane dzwony pamięci”. Minęło piętnaście lat pracy i otrzymałem możliwość pokazania w Ukraińskim Domu mojej wizji tamtej biedy. Na swoich obrazach nie przedstawiałem trupów, których nie widziałem. Mam cerkwie, dusze ludzkie, wizerunki aniołów, mam oblicza, w tym pięknych kobiet, które prowadzono na sortowanie… — Na dworze rok 2005. Wiem, że sporo Pan maluje na tematy współczesne. Od głównego tematu poprowadziły duchowe mostki do nowych idei. Co jest dla Pana kluczowe, ważne? — Tak, rzeczywiście, kończę cykl „Rozkołysane dzwony pamięci”, składający się ze 115 obrazów. Zrobiłem, moim zdaniem, wszystko, co moja dusza mogła wytrzymać w tak napiętym stanie. Dlatego przystępuję do tematów rozjaśnionych i radosnych. Prawda, nie będę tańców-hopaków malował. Chcę pokazać światło duszy ukraińskiej — czystej i szczerej. Mam co powiedzieć w tej kwestii. Będzie to oda do człowieka-twórcy świata, który przebywa pod Bożym błogosławieństwem. Mam wielką nadzieję, że już w lutym 2006 roku w galerii „Ławra” będę mógł zdać relację przed swoimi bohaterami-widzami jubileuszową 80. wystawą. Za każdym razem pytam siebie: „Z czym idziesz do ludzi?”. Dzięki Bogu, ani razu ich nie okłamałem. Zmylić — to popełnić przed sobą straszny grzech. A ja boję się grzechu, boję się zgrzeszyć przed Panem, dlatego bardzo odpowiedzialnie podchodzę do swojej pracy. Nowymi obrazami żyję i idę dalej — do jutrzejszego dnia Ukrainy, który widzę mimo wszystko jako jasny, a ludzi — jako szczęśliwych. Wołodymyr KOSKIN, Hanna KOZACZENKO Zdjęcia autorów
Maschinelle Übersetzung
WYSOKA NUTA Myrosław Skoryk to wybitny kompozytor, którego nieprzeciętność myślenia, według słów muzykologa Lubow Kyjanowskiej, przejawia się w zdolności do „paradoksalnego łączenia na pierwszy rzut oka niepołączalnych, istotnie sprzecznych rzeczy: utalentowanego »beletryzowania« tak wysoko intelektualnych gatunków, jak kwartet i partita, oraz, odwrotnie, »intelektualizowania« tak dydaktycznych opusów, jak dziecięcy album miniatur fortepianowych, muzyka do filmów kinowych, przedstawień teatralnych”. Jakby namacalnym potwierdzeniem tego faktu stał się koncert autorski Myrosława Skoryka, który niedawno odbył się w Narodowej Filharmonii Ukrainy, gdzie po raz pierwszy Miejski Chór Kameralny „Kijów” wykonał utwór autora — „Liturgię świętego Jana Złotoustego”. Pomimo tego, że liturgia jest utworem duchowym, przeznaczonym do towarzyszenia nabożeństwu w świątyni, jej brzmienie w murach całkowicie świeckiej instytucji ani trochę nie straciło tej pierwotnej czystości i sakralności, którymi od wieków obdarzona jest muzyka cerkiewna. Co więcej, w przepełnionej „białościennej” Sali Kolumnowej filharmonii słowo modlitwy zabrzmiało jak objawienie, które swoją czystością i uduchowieniem rozjaśniło myśli i zamysły „parafian”. Muzyka duchowa to bardzo konserwatywny gatunek, który nie znosi żadnych nowacji i eksperymentów. W naszych czasach coraz więcej współczesnych krajowych kompozytorów zwraca się ku pisaniu utworów religijnych. Przy tym śmiałość autorskich rozwiązań nie zawsze pokrywa się z ustalonymi tradycjami tworzenia muzyki cerkiewnej, co staje na przeszkodzie jej późniejszemu wykonywaniu w prawosławnych świątyniach. „Kiedy w gatunkach duchowych pisali Rachmaninow lub Czajkowski, Łeontowycz lub Stecenko — wyjaśnia Myrosław Skoryk — liczyli oni na to, że ich muzyka będzie wykonywana właśnie w cerkwi, a dlatego szukali kompromisów, balansu między ustalonymi kanonami a własnym stylem. Chciałbym, aby moje utwory religijne były wykonywane w cerkwi. Wiem, że jest to na razie prawie niemożliwe, bo istnieją gusta tych, którzy kierują służbą. Ale chciałem zbliżyć swoją muzykę — pod względem harmonii, języka — do kanonów i zarazem znaleźć jakieś nowe podejście”. I rzeczywiście, wykonanie „Liturgii świętego Jana Złotoustego” Myrosława Skoryka przez Miejski Chór Kameralny „Kijów” na pierwszy rzut oka wydawało się całkowicie tradycyjne w duchu ustalonych norm i kanonów, przez pryzmat których subtelnie i wykwintnie przebijała się niepowtarzalna swoistość „skorykowskiego” stylu, z jego szczególną „świeżością” odczucia dźwięku i harmonii, wrażliwą melodyjnością obok zdumiewającej ekspresji i dynamiki ruchu. „Słuch wierzących jest bardzo konserwatywny — zauważa Myrosław Skoryk. — Ciężko im włączyć się w bardziej współczesne harmonie, nieprzyzwyczajone dla słuchu akordowe i melodyjne sekwencje. Dlatego uważam, że przejście od kanonicznej tradycji do nowszych harmonii, modulacji i współbrzmień powinno być stopniowe”. Nawiasem mówiąc, inicjatorem i ideowym inspiratorem, który skłonił Myrosława Skoryka do napisania „Liturgii świętego Jana Złotoustego”, jest sam dyrygent chóru Mykoła Hobdycz, który już od wielu lat z powodzeniem łączy działalność twórczą z społeczną i muzyczno-oświatową. Tak dzięki jego wysiłkom narodził się znany festiwal chóralny „Złotokopuły Kijów”, gdzie corocznie obok muzyki wybitnych kompozytorów minionych czasów wykonywane jest mnóstwo wyrazistych utworów współczesnych ukraińskich autorów: J. Stankowycza, Ł. Dyczko, W. Stepurki i innych. Jeśli chodzi o sam zespół twórczy Miejskiego Chóru Kameralnego „Kijów”, to przez piętnaście lat swojego istnienia był on z koncertami w wielu krajach świata: USA (sala koncertowa Carnegie Hall w Nowym Jorku), Wielkiej Brytanii, Francji, Szwajcarii, Austrii, Niemczech, Polsce i Rosji, gdzie swoim wysoce profesjonalnym wykonaniem utworów muzyki narodowej i zagranicznej różnych epok — średniowiecza, renesansu, baroku, klasycyzmu, romantyzmu i współczesności — podbił wybredną europejską publiczność, dla której przyjazd światowej sławy wykonawców muzyki klasycznej z jakiegokolwiek kraju już dawno stał się przyjemnym nawykiem. I nie jest to dziwne, wszak artyści chóru są prawdziwymi mistrzami śpiewu wokalno-chóralnego. Wszyscy oni są absolwentami konserwatoriów Ukrainy, dla których wykonawcza sztuka muzyczna stała się sprawą całego życia. Na koncie tego zespołu twórczego jest także szesnaście płyt kompaktowych z nagraniami muzyki narodowej i zagranicznej. Jedna z nich, zawierająca zbiór utworów Myrosława Skoryka w wykonaniu Miejskiego Chóru Kameralnego „Kijów”, pod koniec koncertu została uroczyście, przy burzliwych oklaskach słuchaczy, podarowana przez dyrygenta Mykołę Hobdycza samemu kompozytorowi z wdzięcznością i nadziejami na dalszą twórczą współpracę. Oleksandra TYMOSZCZUK JUBILEUSZ W murach Narodowej Filharmonii świętowano jubileusz artysty ludowego Ukrainy, pianisty i unikalnego akompaniatora Alfreda Wiaczesławowycza Kuchariowa. 80 lat życia, 60 lat pracy w sztuce i niezliczona ilość przyjaciół, wielbicieli i wykonawców. Wśród nich niemało śpiewaków, których doprowadził swoją pracą akompaniatorską do zwycięstw na konkursach najwyższego szczebla. Teraz do kolejki zainteresowanych dołączają ukraińscy poeci-pieśniarze: A. Kuchariow spieszy się z realizacją swojego talentu subtelnego lirycznego melodysty-kompozytora. Jego wykwintne pieśni stają się pożądane dla młodego pokolenia utalentowanych solistów. Do wspomnianych oficjalnych 60 lat twórczości nieodzownie trzeba dodawać jeszcze 5 — może najbardziej decydujących. Piętnastoletni uczeń Krasnodarskiej szkoły muzycznej Alik Kuchariow został powołany przez wojnę ojczyźnianą do spraw dorosłych. Zorganizował z przyjaciół-uczniów brygadę koncertową, gdzie stworzył kierowaną przez siebie orkiestrę jazzową. Od ciężkiego 1941 roku zaczęła się praca w szpitalach, jednostkach wojskowych i szkołach. Żywność zarabiali osobno, na przykład przy wyrębie lasu. A już w 1945 roku powierzono mu akompaniament koncertów solowych — strach wymówić nazwiska gwiazd: Kławdiji Szulżenko i Waleriji Barsowej podczas ich występów w Krasnodarze. A przedtem była jeszcze Lubow Orłowa… Można więc sobie wyobrazić, z jakim bagażem absolwent Krasnodarskiej szkoły, rodowity mieszkaniec ukraińskiego Donbasu, zrealizował swoje i swoich rodziców marzenie: został studentem jednej z najlepszych, właśnie Kijowskiej konserwatorium. Życie studenckie powojennego 1945 roku do obecnego podobne nie było. Jedzenie (jeśli mieli z czego) gotowali w akademiku na prymusie. Uściślę dla współczesnej młodzieży, że prymus to kuchenne hałaśliwe miniurządzenie do gotowania i podgrzewania, działające na naftę. Po naftę (zwaną też kerozyną) musieli stawać w kolejce pod sklepem jeszcze od nocy — niechby nawet w mroźną zimę. Ale to wszystko drobnostki, bo wojna się skończyła, ruinę pokonywano, a obok w akademiku i w ławach studenckich konserwatorium jacy ludzie — P. Majboroda, Ł. Rudenko, D. Hnatiuk, KRONIKI
Maschinelle Übersetzung
„Muzyka Finlandii i Ukrainy: od Sibeliusa do naszych dni”. Koncert symfoniczny pod takim tytułem odbył się niedawno w sali koncertowej Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej, rozpoczynając program koncertów poświęconych 140. rocznicy urodzin wybitnego fińskiego kompozytora Jana Sibeliusa. Jednym z organizatorów trasy koncertowej po miastach regionu zachodniego Ukrainy został znany skrzypek Eduard Idelczuk, który od 1990 roku, mieszkając na stałe w Finlandii, corocznie organizuje w miastach Ukrainy koncerty fińskiej muzyki klasycznej, zapoznając ukraińską publiczność i muzyków z wieloma utworami fińskich kompozytorów nurtu klasycznego i współczesnego. Dla dyrygenta koncertów ze strony fińskiej, Pekki Ahanena, dzisiejsze występy na Ukrainie stały się pierwszą serią jego zagranicznych tournée. Współorganizatorami koncertów są: Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Ambasada Finlandii na Ukrainie, Centrum Informacji Muzycznej Finlandii, Związek Kompozytorów Finlandii oraz Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy. Przed rozpoczęciem koncertu mieszkańców Bukowiny ciepło witali członkowie reprezentacyjnej delegacji kraju Suomi, kierowanej bezpośrednio przez Ambasadora Finlandii na Ukrainie. W wykonaniu orkiestry symfonicznej Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej (dyrygenci Pekka Ahanen oraz Josyp Siuzanśkyj) zabrzmiały utwory ukraińskich i fińskich kompozytorów: „Cingala” Leonida Baszmakowa, symfonietta Juhaniego Nuorvali, koncert na dwoje skrzypiec z orkiestrą „Nieznana dyskusja” Ilari Laaksy. Wykonano napisane specjalnie na ten program koncertowy utwory Ilari Laaksy „W nocy” oraz Jewhena Stankowycza – wariacje na fiński temat ludowy „Małe dziecko”. Artystyczną imprezę zakończyło wykonanie genialnego dzieła Jana Sibeliusa – poematu symfonicznego „Finlandia”. Hryhorij ZASŁAWEC
Maschinelle Übersetzung
J. Mirosznyczenko, I. Szamo, W. Kirejko oraz dziesiątki sławnych obecnie wokalistów, kompozytorów, instrumentalistów. Wśród pedagogów — Rewucki, Latoszynski, Skorulski, Z. Hajdaj, M. Patorzynski, Tolba, Gelfer… Nieprzypadkowo A. Kucharew okazał się pożądanym koncertmistrzem, pianistą-akompaniatorem dla A. Sołowjanenki, J. Mirosznyczenko, D. Hnatiuka, J. Czawdar, B. Rudenko, J. Hulajewa, M. Worwuljewa, M. Kondratiuka, K. Ohniewego, D. Petrynenko. I to jeszcze nie wszystkie złote głosy Ukrainy, które przy akompaniamencie obecnego jubilata zdobywały sławę krajowi. Słuchacze wszystkich najlepszych, najsłynniejszych sal koncertowych Związku Radzieckiego, Stanów Zjednoczonych Ameryki i Kanady, prawie wszystkich krajów Europy, nie mówiąc o samej Ukrainie, mieli zaszczyt widzieć i słyszeć wykonawstwo prawdziwej muzycznej elity z naszego śpiewaczego kraju. Na koncie A. Kucharewa-koncertmistrza — arie całej operowej klasyki, najlepsze piosenki estradowe, romanse — cygańskie, klasyczne — sięgają setki. Starodawny klasyczny romans — rzecz kapryśna i wybredna. Wymaga od śpiewaka, a zwłaszcza od koncertmistrza, bardzo wiele: życiowego doświadczenia, głęboko emocjonalnego i ciepłego usposobienia, wysokiej ogólnej kultury. A jeszcze szczególnego „Mnohaja lita” poczucia stylu, muzycznej wykwintności, trafnych akcentów oraz subtelnego energetycznego przekazu do publiczności. Elegancki wygląd — również, Albert Wiaczesławowycz w smokingu czy fraku — jakby się urodził. Więc jak tworzy się prawdziwa romansowa perła, widziałam i słyszałam, kiedy pracował na próbie z partnerką, która rzeczywiście ma głos o unikalnej urodzie i włada nim doskonale. Mowa o solistce Narodowej Filharmonii Ukrainy, zasłużonej artystce Lubow Skoromnej. Romans, który przygotowywali, ma ciekawą historię. Kiedy pani Skoromna mi ją opowiadała, pamięć wróciła do pierwszych lat wyzwolonego od faszystów Kijowa. My, ówcześni uczniowie, i młodsi, i starsi, opuszczaliśmy niemało lekcji, żeby po kilka seansów z rzędu oglądać barwne filmy, które odwracały uwagę od głodu i ruiny. A co już mówić o amerykańskim filmie muzycznym „Siostra jego kamerdynera”, gdzie gwiazda Hollywood Deanna Durbin śpiewa przy akompaniamencie cygańskiego chóru „Dwie gitary”. Okazuje się, że gdzieś, może całkiem niedaleko w sali siedział student konserwatorium Alfred Kucharew. Ale nie tylko delektował się, a w ciemności sali kinowej zapisywał nuty i tekst „Dwóch gitar”, aby później stworzyć własną partyturę. Przywrócił on nieco zamerykanizowanemu romansowi cudowny dawny, jeszcze kijowski, urok — nie zapominajmy, że przedrewolucyjny Kijów porównywano z Paryżem. Wiedział, komu powierzyć jego wykonanie — naszej mistrzyni romansu Lubow Skoromnej, bo postawić obok niej w tym gatunku nie tylko na Ukrainie, ale i w Rosji obecnie nie ma kogo… Alfred Kucharew pozwolił zajrzeć do rękopisu własnych wspomnień, nad którym obecnie pracuje. Proszę o wybaczenie autora, ale nie mogę się powstrzymać, żeby nie podkraść stamtąd choć kilka wersów na te strony. Pierwszym nauczycielem gry na fortepianie dla niego, okazuje się, został ojciec, i to przesądziło o dalszym losie syna. W wieku 9 lat chłopiec był już znanym w mieście akompaniatorem i solistą na szkolnych wieczorach, oficjalnych świętach… Wrażenie robią wspomnienia o jedynej ukochanej, Mamczur Halinie Daniłiwnie, również pianistce, koleżance ze studiów w konserwatorium. Wychowali syna, również wspaniałego pianistę, który obecnie pracuje poza granicami Ukrainy. 10 lat temu ciężka choroba zaczęła odbierać Halinie Daniłiwnie świadomość, a później przykuła do łóżka. Mimo codziennych prób i koncertów, opiekował się nią tylko on. Odeszła z życia kilka lat temu, a on — żyje tylko nią, jak prawie 60 lat temu. Na artystycznej drodze — mnóstwo sławnych imion. Postacie Richtera, Rostropowicza, Horowitza, Rubinsteina. Oleg Lundstrem wytrwale zapraszał go jako solistę do swojej słynnej orkiestry. Twórcze kontakty z O. Dowżenką, S. Paradżanowem, M. Ładyniną. Wielodniowe tournée z B. Rudenko po Ameryce Północnej — cała epopeja. Mam nadzieję, że książka powstanie, bo jest tam co czytać… Nawiasem mówiąc, w kwietniu przyszłego roku — 100-letni jubileusz niezapomnianej Kławdii Iwaniwny Szulżenko. Już jest przeciek informacji: coś z tej okazji przygotowuje się takiego… Dlatego jeszcze raz mnohaja lita, zdrowia, twórczości, właściwej Alfredowi Wiaczesławowyczowi słonecznej energii. Żeby nie jeden jeszcze znoszony koncertowy frak. Ludmyła DECHTIAROWA
Maschinelle Übersetzung
Na Krymie po raz piąty wystartował Międzynarodowy konkurs młodych pianistów imienia wybitnego kompozytora współczesności, naszego rodaka — krymczanina Alemdara Karamanowa. Zgromadził on w Symferopolu 70 młodych talentów z siedmiu krajów: Japonii, Chin, Mołdawii, Litwy, Ukrainy, Rosji i Białorusi. Po raz pierwszy prestiżowe zmagania wirtuozów fortepianu odbywają się w statusie członka Stowarzyszenia Europejskich Konkursów. Dotychczas, przez dziesięć lat z rzędu, ten akademicki konkurs wchodził w skład stowarzyszenia ogólnoukraińskich, razem z kijowskim „Pamięci Włodzimierza Horowitza” oraz charkowskim — Włodzimierza Krajniewa. Obecnie do trzech grup wiekowych — od 6 do 10, od 10 do 14 i od 14 do 18 lat dołączyło 25 młodych muzyków w wieku do 25 lat. Obowiązkowy repertuar uczestników: utwór klasyczny do wyboru, utwór kompozytora z Ojczyzny wykonawcy oraz utwór Alemdara Karamanowa. Dzięki nominacji konkursu „Brzmiący Internet” utwory fortepianowe kompozytora światowej sławy Alemdara Sabitowicza Karamanowa stały się dostępne dla młodych pianistów w każdym zakątku planety. Jego uczestnicy, podobnie jak w nominacji „Klasyczna”, demonstrują najwyższy poziom techniczny i wykonawczy. Wiktor CHOMENKO, Krym
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Przez trzy lata będzie miał z żoną jedno długie widzenie… A do tego — listy, jej spowiedzi. „Witaj! Zacznę od naszej najmłodszej, ty ją kochałeś najbardziej… Wita już do przedszkola chodzi. Prosi, przechyliwszy głowę na bok: „Mamo, pojedź, przywieź tatusia do domu. Czemu on tak długo do nas nie przyjeżdża”. A ty nie przyjedziesz i jeszcze dwa lata Wita będzie myśleć, że ty nas już nie kochasz. Dwa lata miną, wtedy na jesień przybije cię do nas, jak ten pożółkły liść. Podwórka naszego już nie będzie, i starej chaty nie będzie, i starej gruszy. Nie będzie nawet tej ziemi z rdestem, gdzie rosłeś. Fabryczny barak stał pięćdziesiąt lat bez ani jednego remontu i wreszcie w tym roku przesiedlono wszystkich do pięknego, z białej cegły, budynku na pięć pięter. A jak buldożerem zahaczyli ten barak, to ludzie przez tydzień rozbierali odłamki. Taka to u nas radość. Starsze dzieci, Natasza i Wadym — w internacie. Zabiorę je na Nowy Rok do domu, na wakacje. Niech odpoczną bez takiego ojca. Ty przecież biłeś nas. Gdyby tylko mnie samą — ja wszystko zniosę, ja twoja żona, a dzieci za co, one przecież, biedne, jak te nastraszone myszki po sąsiedzkich ciemnych korytarzach się chowały. A ja jadę. Dzieci łzami prosiły, żebym ci opowiedziała o nich, o każdym. Więc słuchaj. Wadym na lekcji pracy taką żarownię zrobił — zupełnie jak dorosły. Nauczyciel pochwalił. A żar w naszej kuchni więcej nie wypada z drzwiczek na blachę. Palimy drewnem, jak się doprosimy, żeby ktoś przywiózł. Natasza nauczyła się wyszywać krzyżykiem. Przekazuje ci małą chusteczkę — oto jej cieniutkie, sprawne ręce. Popłacz w tę drogą chusteczkę i usłysz, przypomnij sobie, jak twoje dziecko pachnie, może rozumu ci to doda. Tak właśnie, chyba, i wolność upojnie pachnie. Wtedy z domu nas goniłeś, a teraz chusteczkę wąchaj i popatrz na stateczek z kory. Wadym ci przekazuje. Taki ty kiedyś, gdy byłeś trzeźwy, mu wystrugałeś. Oto i przypłynął on do ciebie z synowskich rąk, jak z małej przystani. Dzieci nasze w internatach i przyzakładowych przedszkolach, a ja sobie miejsca w chacie nie mogę znaleźć… Sama — jak palec, który z rękawicy wyłazi. Ile razy nie brałam się za zacerowanie, a ono ciągle po starym szwie się rozchodzi. I sny takie straszne, niespokojne widzę: jakby ktoś w moje okno pukał, a samego pukania nie słychać, tylko rękę widać, jak ona w szkło bije, a szkło — miękkie, pod palcami się wygina. Wyjdę na dwór — nikogo, tylko ślady, i jakby twoje, a takie jakieś wielkie — aż strach bierze. Widać, bije cię nasza tęsknota i twoja pod naszymi oknami jako przybłęda chodzi. A ja tylko dotknę szkła, a ono sypie się drobnymi odłamkami, na twoje ślady sypie się. I widzę: krew występuje w nich i wydaje się, że to ty bosymi nogami tam stąpałeś, raniąc swoje ciało. Taką ranę ty i mnie zadałeś, mężu mój drogi. I boję się przeklinać cię, bo ty przecież jakby i krew własna. Niech nie doczeka ten, kto chce, abyśmy o tobie zapomnieli, wyrzucili, jak suchą gałąź z sadu. Zaschnięta gałąź… Czyż ona taką żyła, owocowała? Suche gałęzie połamaliśmy i spaliliśmy na ognisku (ono wysoko wznosiło w górę iskry), na brzeg rzeki znieśliśmy i spaliliśmy. O wszystkim opowiadam tobie, przy wszystkim i wspominamy ciebie. Spojrzę na spokojny, gładki obrus na stole… Jakim był on, ten obrus, kiedy ty rozrabiałeś. Ile razy bywał on na podłodze, wydeptany, zmięty. Ja żyję tylko dawnymi dobrymi wspomnieniami. Jak my wyglądaliśmy ciebie, kiedy spóźniałeś się z ryb. Jak leciały dzieci na spotkanie tobie — lekkie, jak motyle. Ty wyjmowałeś z plecaka cieniutką płócienną torebkę. Natasza już podstawiała miskę. Wita niosła wodę w czerpaku, ostrożnie niosła, bojąc się rozlać. I szeleściła ryba w misce, przesypana młodą zieloną łąkową koniczyną.
Maschinelle Übersetzung
Przepijaj swoją duszę — a więcej niczego nie trzeba. Przepijaj, zalewaj, bo nie jesteś w stanie siebie odżałować. Hajdamackim nożem jeszcze zarobisz na szklankę wina — I uspokoi się serce, które nie daje ci żyć. Nalewaj, nalewaj, nalewaj, nalewaj samotności — Niech puści cię na zawsze z kamiennego losu! Kto podpowie Karmelukowi dokąd mu, grzesznemu, iść, Kiedy tylko w więzieniu czuje się jak na wolności? Przepijaj Ukrainę — a więcej niczego nie ma. Z nożem w cholewie ostatni raz zbieraj swoje wojsko, Dla którego wolność tańsza od kufla wina, Bo ty sam i sądziłeś, i karałeś, i kochałeś po złodziejsku. Szaleje woda, która porwała swoje brzegi, Otacza ciemność — tylko wiatr i popiół nad nami. Ogląda się niewolnik, który rozbił na sobie łańcuchy, I daje mu wolność nóż, samotność i kajdany. Nalewaj, nalewaj, nalewaj, nalewaj, nalewaj! Wszystko spróchniało w duszy — i wołasz do Bożego Syna: — Słyszysz? Słyszysz mnie? Nie ratuj — ukarz! — I — nikogo, nikogo. Echo. I krew po kolana. Pawło HIRNYK * * * iskrzy się wino w kielichach nikt nie odważy się wypić jeszcze by trochę słońca dolać lecz cienie nieustannie się wydłużają — od rąk które trzymają kielichy... Mykoła WOROBJOW Anatolij Burtowyj. „Zatroskany anioł”
Maschinelle Übersetzung
A ty siadałeś na świeżo umytym progu, wyciągałeś zmęczone nogi, zdejmowałeś przyklejoną do pleców koszulę, zostawałeś w samej podkoszulce — brązowy, żylasty, spokojny. Taki byłeś dla nas drogi, bliski, a potem przychodzili twoi kumple, przynosili ze sobą butelki… Nie chce się o tym wspominać. Kiedy jestem pogrążona w smutku, moja pamięć darzy mnie tylko przyjemnościami, tak jak ślepcowi wyobraźnia maluje kwiat wiśni. Gdybyś tak jawił mi się jako biały kwiat wiśni. Kochałeś, kiedy nasz dom świecił czystością, kiedy podłoga pachniała świeżo struganą sosną, lasem. Dlatego zawsze przed twoim przyjściem z pracy myłam podłogę, wyskrobywałam próg. Wadym przynosił wodę ze studni, my z dziewczynkami miotłą wymywałyśmy. Ale ty bardzo często brudnymi nogami stąpałeś na próg i na nasze dusze. Zraniona czystość ludzka! A jeszcze kiedy nie ma komu za nią stanąć. Znowu o ciężkich sprawach. Nie chcę wpuszczać ich do swojego serca, ono samo — bez pozwolenia, bez pukania. Choćby ktoś zaszedł któregoś wieczora — czy sąsiadka, czy obcy człowiek, bo samej tak żałośnie, nie wiem, na czym wzrok zawiesić. Cisza w pokoju, jak we śnie. Nie mogę ani czytać, ani siedzieć z założonymi rękami. Wezmę książkę, przebiegam wzrokiem wersy, strony. Niby czytam, zapytaj, o czym ona jest, — nie powiem ani słowa, niby dla mnie coś między wierszami napisane, — to właśnie czytam. A to nagle na jakimś zdaniu się zatrzymam, powtarzam je kilka razy, a potem cały dzień to w myślach, dokądkolwiek idę — i ono za mną. Jakbyś to był ty. Chcę cię zobaczyć, dotknąć twojej twarzy — nawet nieogolonej, jaką zapamiętałam tamtego ostatniego dnia. Zacznę coś robić, wtedy lżej się robi, zapominam się, i dzień zetrze się w krzątaninie na pył, na drobiazgi. A gdy wieczór przychyli swoją cygańską głowę do mojego okna — to choć się wieszaj, tak cię pragnę, niechby brudnego, obdartego, nieogolonego, — mojego, żeby dom zapachem mężczyzny się wypełnił… A ty — daleko. Zamknę oczy i miotam się po poduszkach — po swojej, po twojej. Śpię na twojej. We śnie czuję cię. Spojrzę na swoje ciało, a ono wydaje mi się obce, i wstyd piecze, jakbym podglądała kogoś. Choćby na jedną noc wszedłeś, i byłabym znowu szczęśliwa. Troje dzieci… Z nimi cały czas, a w domu pusto bez ciebie. Pusto… Wejdę, stanę pośrodku pokoju — nogi niby ołowiem zalane, z miejsca nie mogę ruszyć. Wydaje się, jakbyś wyciągał do mnie ręce. I chce się wypłakać na te ręce, żeby najdrobniejsza ranka ucichła na nich. Ucałuję twoje palce, wyszepczę twoje cierpienie takimi słowami, że przy tobie wstydziłabym się je wypowiedzieć, i przy naszych dzieciach też. Te słowa tylko nam z tobą są znane, prawie nigdy nie mówiliśmy ich sobie nawzajem. Były dla nas nietykalne, ostatnim łykiem wody, ostatnią nadzieją. Tylko kobieta potrafi te słowa wypowiadać... Nie myśl, że się zmieniłam, — jestem taka sama, jak byłam wcześniej. Tylko wiśnia pod moim oknem stała się smutna i drzwi do domu stały się cięższe. Tylko szlafrok na łokciach się przetarł… Wczoraj przyszyłam guzik do twojej szarej marynarki — wybacz, że nie mogłam zrobić tego wcześniej. Byłeś w niej taki piękny. Chcę, żeby wszystko do twojego powrotu było sprawne… Kończę pisać. Ktoś puka. Może listonosz? Wołodymyr KARPIŃSKI AKCENTY
Maschinelle Übersetzung
Nie stąp na cień — stłuczesz go!
Cień sięga aż za widnokrąg!
Jest lżejszy od nitki, którą los szyje z niego twoją koszulę.
Są słowa, lecz nie te, by wiedzieć, czym jest to, gdy cienia nie ma!
Cień jest żywy, nie wolno go gubić i nie wypada po nim stąpać.
Kiedyś byłem w ciele szakala, w krzakach ukryłem się na skraju osady:
Widziałem tam wesołe dziecko, niemowlę bawiło się z cieniem!
Przyczaiłem się. Te błyszczące oczy nie mogły nic nie wiedzieć!
Lecz u białych... w ich domach nie ma prawdziwych słów, a głód dręczył cień!
Cień żył u dziecka krótko. Sam widziałem, od czego cień umarł.
Czekałem, czy ktoś otworzy drzwi, czy nie wypowie prawdziwego słowa?
A w rączce dziecka błyszczał księżyc, na dłoniach były i słońce, i gwiazdy.
Oboje patrzyliśmy, jak w górę uciekały one z kołyski.
Ktoś wyszedł: „Prędzej, szakale!” — i wycelował we mnie ze strzelby!
To wszystko prawda. Oto blizny, spójrzcie!
O, widziałem, jak cień umierał...
Pamiętaj moje słowo — jestem Zulu.
I nie raz opuszczałem swoje ciało.
Ludzie są bez duszy. Oni — biali!
Ich cień umarł i w sercu pustka.
Halja Mazurenko
Maschinelle Übersetzung
Kopcąca świeca i nóż wyszczerbiony, czerwona królowa z kart.
Zmieszała się jawa ze snem skrzydlatym i wszystko nieprawdziwe — noc i czar.
Drżą usta na krawędziach kieliszków, a gardło ściska rozpacz.
Karczmarzu, dam sto czerwońców, tylko miesiąc mi sprzedaj!
Bohdan-Ihor ANTONYCZ
Maschinelle Übersetzung
Imię tego człowieka słusznie zajmuje jedno z honorowych miejsc w światowej nauce. Nie ma takiego kontynentu, na którym nie byłby Mikłucho-Makłaj. Witali go w wielu krajach świata. Szczególnie owocnie pracował w Australii oraz na wyspach Nowej Gwinei. Mieszkańcy Nowej Gwinei uważają go za swojego rodaka. Jednak los wybitnego uczonego — filozofa, antropologa, etnografa, anatoma, biologa, geografa, pisarza, malarza jest ściśle związany z Ukrainą. Swoją Ojczyznę — Ukrainę — Mykoła Mikłucho-Makłaj kochał. Był z niej dumny. Mykoła Mikłucho-Makłaj w kozackim surducie, 1886 r. POTOMEK TARASA BULBY Przez długi czas imię Mikłucho-Makłaja kojarzyło się tylko z dzikimi, ludożerczymi Papuasami, którzy mieszkali gdzieś na krańcu świata. Sowiecka historiografia nazywała go „wybitnym rosyjskim uczonym — etnografem i podróżnikiem”. I było to zjawisko typowe. Rosjanie przypisywali wszystkie osiągnięcia narodów imperium wyłącznie sobie. Wśród tych sławnych imion są także tacy Ukraińcy jak Mykoła Hohol, kompozytor Bortniański, pisarz, kompozytor i śpiewak Maksym Berezowski, naukowiec Wernadski, wynalazca pierwszych rakiet w Rosji inżynier Zasiadko, metropolita Dmytro Tuptało oraz jeszcze bardzo wielu wielkich ludzi. Tymczasem rękopisy i inne materiały archiwów tejże Rosji ujawniają ciekawe szczegóły biografii Mykoły Mikłucho-Makłaja. Dokumenty te przechowywane są w Petersburgu. Zatem głos mają dokumenty. I nie tylko rosyjskie. Rodzony stryj Mykoły Mykołajowycza Mikłucho-Makłaja, Hryhorij Illicz — starszy brat ojca — uczył się i przyjaźnił z pisarzem Mykołą Wasylowyczem Hоholem. Hohol z kolei zainteresował się rodzinnymi przekazami Mikłuchów. Ich przodek Ochrim Makucha był kurennym atamanem w Wojsku Zaporoskim. Razem z Ochrimem o wyzwolenie Ukrainy spod polskiej szlachty walczyło trzech jego synów: Omelko, Nazar i Choma. Lecz Nazar zakochał się w szlachetnej panience i przeszedł na stronę Polaków. Ukrył się w oblężonej przez zaporożców twierdzy. Zhańbieni bracia Omelko i Choma postanowili wykraść brata-zdrajcę, aby sądzić go kozackim sądem. Ukraść — ukradli, ale natknęli się na straż przy wyjściu z twierdzy. Omelce z jeńcem udało się uciec. A Choma w nierównej walce z polską strażą zginął. Kurenny ataman Ochrim własnoręcznie stracił syna-zdrajcę. Hohol lubił słuchać tej opowieści Makłaja i położył ją u podstaw swojej głośnej powieści „Taras Bulba”. Taką samą nietuzinkową osobą był prawnuk Ochrima, kozak Stepan Makucha, pradziad Mykoły Mikłucho-Makłaja o przydomku Machłaj. Słowo to oznacza „klapouchy”, „niezdara”. Kozacy nie skąpili przydomków. Podczas wojny rosyjsko-tureckiej w 1722 roku pod miastem Oczaków Stepan Machłaj, który dowodził konną sotnią, wyróżnił się. Za wojskowy spryt i nieprzykłady heroizm nadano mu stopień chorążego i przyznano szlachectwo. Stepana wezwano do Petersburga. Sama „grobicielka” ukraińskiego kozactwa, imperatorowa Katarzyna II, osobiście wręczyła kozakowi Machłajowi dyplom szlachecki i zawiesiła na szyi wstęgę z bojowym orderem Włodzimierza I stopnia. Lecz kozak pozostał kozakiem. Obok nazwiska na urzędowych papierach, zgodnie ze zwyczajem zaporożców, musiał wpisywać przydomek „Machłaj”. Nazywać siebie łopianem-niezdarą nie bardzo się chciało. Zresztą nazwisko „Makucha” Stepanowi, teraz już szlachcicowi, nie bardzo pasowało. Makucha — niemrawy, nijaki, taka sobie słonecznikowa wytłoczyna z oleju, pasza dla bydła. I kozak sfaabrykował ze zbyt prostego „Makucha” dziwaczne, mało zrozumiałe „Mikłucha”, a przydomek „Machłaj” ze zmienioną literą „Makłaj” napisał przez dywiz. Zaporożcy Ochrim Makucha i jego dzielny prawnuk Stepan Mikłucha byli legendarnymi bohaterami, dumą rodu. Lecz nawet elementarnych portretów sławnych kozaków nie było. Obaj oni dla Mikłuchów uosabiali się w hoholowskim Tarasie Bulbie. Właśnie obraz Tarasa Bulby mały Mykoła Mikłucho-Makłaj stale widział u ojca na stole. Po śmierci ojca Mykoła Mykołajowycz znalazł dokument o szlacheckim pochodzeniu ich rodu z podwójnym nazwiskiem Mikłucho-Makłaj, a nawet z rodowym herbem. Na herbie przedstawiony jest kozak z podniesioną szablą na tle bramy fortecznej. ROZRZUCENI PO ŚWIATACH Australijski pisarz ukraińskiego pochodzenia Dmytro Czub uważnie badał ślady uczonego-podróżnika Mikłucho-Makłaja. Wraz z fotografem i literatem Pyłypem Wakulenkiem napisali niejedną książkę o Makłaju i Nowej Gwinei. Jedna z nich, a mianowicie „Śladami Mikłucho-Makłaja”, zaczyna się wymownymi słowami: „Na wiosennych wilgotnych wiatrach, pokonując wielkie odległości, ptaki wracają z ciepłych Siostra Mykoły Ola — jego najbliższy przyjaciel krajów do rodzinnych stron na Ukrainę. Tutaj się urodziły, tutaj urodzą się ich dzieci. One wszystkie razem z początkiem chłodów polecą w ciepłe kraje, aby powrócić do rodzinnych gajów, domostw…” Coś podobnego dzieje się z ukraińską ludnością, którą lodowate wiatry wojen i niedoli do dziś rozrzucają po światach. Makłaja wielu chciałoby mieć za swojego. Bo on wszędzie, oprócz Antarktydy, bywał. Wszędzie zostawił swój silny ślad. I jeszcze jak! Taka potężna postać na niwie nauki! Samo nazwisko „Mikłucha”, oczywiście, było kozackim imieniem — Mykoła. Ojciec Mykoły Mikłucho-Makłaja też był Matka Mykoły — Kateryna Semeniwna. Mieszkała i pochowana jest w Malinie na Żytomierszczyźnie
Mykołą. Mykoła Illicz pochodził z powiatu starodubowskiego na Czernihowszczyźnie. Z książki-rozprawy Ołeksandra Iwanczenki „Drogami Maklaja” wynika, że rodzina Maklajów była patriotyczną rodziną ukraińską. Ojciec pracował przy budowie petersburskiej stacji kolejowej. Nie przeszkodziło mu to w kultywowaniu w rodzinie twórczości Tarasa Szewczenki. Mykoła Illicz czytał w rękopisach poematy Szewczenki „Hajdamacy”, „Kateryna”, „Kawkaz”. Starał się nawet o uwolnienie popadłego w niełaskę Kobziarza z zesłania. Wiadomo, że pomagał Szewczence pieniędzmi: wysłał na zesłanie 150 rubli. Za to inżynier-kapitan Mykoła Illicz Mykłucha-Maklaj w 1856 roku został zwolniony z pracy i chciano go nawet sądzić, ale ciężka choroba — suchoty — uratowała go przed sądem. Z materiałów archiwalnych siostry Mykoły Mykołajowicza Mykłuchy-Maklaja, Olhy, wynika, że jej brat-naukowiec kochał Ukrainę, jeździł do matki i rodziny na Ukrainę, pisał listy. Ukrainy się nie wstydził, z Ukrainy był dumny. O tym barwnie opisują krajanowie uczonego z Żytomierszczyzny, nasi współcześni, naukowcy Mykoła Kostrycia i Wasyl Tymoszenko w książce o tym samym tytule „Ukrainy się nie wstydził, z Ukrainy był dumny”. Siostra Olha zaświadcza w dokumentach, że jej brat Mykoła pisał artykuły w obronie praw Ukrainy śladem podobnych artykułów Mykoły Hohola. Autor wysłał je do Rosji, ale tam zostały zniszczone, jak przypuszcza badacz. Ponieważ autor w artykułach krytykował carską politykę wobec Ukrainy. Urodził się Mykoła Mykołajowycz Mykłucha-Maklaj, według danych australijskiego badacza Franka Greenopa, w mieście Malyn na ówczesnej Kijowszczyźnie, w majątku swoich rodziców. I wczesne polskie źródła podają taką samą informację. Jednak rosyjscy biografowie twierdzą, że Mykłucha-Maklaj urodził się w Rosji w byłej guberni nowogrodzkiej. Powtarzały to także nowsze źródła radzieckie. Pyłyp Wakulenko wykorzystuje ciekawy fakt z mało znanych australijskich wydań o Mykłusze-Maklaju w swojej książce „W dżunglach Nowej Gwinei”. Pokój potomków (synów) Mykłuchy-Maklaja zdobi portret ich dziadka w ukraińskiej wyszywance. KORZENIE I KORONA. TALIZMANY Kateryna Semeniwna, matka Mykłuchy-Maklaja, pochodzi z rodziny lekarza Semena Fedorowycza Beckera. Był on żonaty z polską szlachcianką Lidią Szatkowską. Tutaj prześwituje ironia losu wątku z hoholowskiego „Tarasa Bulby”. Semen Becker, onże Friedrich von Becker, był Niemcem. Do Rosji przyjechał w 1812 roku walczyć przeciwko znienawidzonemu przez niego Napoleonowi. W boju został ranny. W mohylewskim szpitalu poznał i zaprzyjaźnił się z kolegą z pułku, premier-majorem Illą Zacharowyczem Mykłuchą. Tamże, w Mohylewie, młody lekarz wojskowy Becker spotkał swoją przyszłą żonę Lidię Szatkowską. Po trzydziestu latach już ochrzczony w prawosławiu Semen Becker ponownie krzyżuje drogi z Mykłuchą. Tym razem — z synem kolegi z pułku, Mykołą Illiczem Mykłuchą. Becker z grupą lekarzy wyjechał do walki z jakąś epidemią właśnie na kolej, którą kierował inżynier Mykoła Illicz Mykłucha. Mykłucha później gościł w Moskwie u rodziny Beckerów i zakochał się w ich córce Katerynie Semeniwnie. Zajmowała się ona muzyką i pasjonowała malarstwem. Muzykę i malarstwo kochał także Mykoła Illicz. Być może właśnie to ich zbliżyło. Pobrali się
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Ciąg dalszy nastąpi. Maria WŁAD Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Maria ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział pracy proświtańskiej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Redaktor literacka Tamara MART 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301247 Nakład ogólny — 38500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na 1 rok — 37,86 hrywny. się. Potem w rodzinie Mykłuchów prawie wszystkie pięcioro dzieci kochało muzykę i malarstwo. Co prawda, najstarszy — Serhij — od dziesiątego roku życia całkowicie oddał się studiowaniu nauk prawniczych. Kola z Olą jeszcze przed gimnazjum rysowali ilustracje do utworów Gogola. Wołodymyr rysował tylko morze i statki. Wieczorami czytał na głos coś z utworów Szewczenki. Albo z Goethego czy Mickiewicza (zarówno Goethe, jak i Mickiewicz byli z drzewa genealogicznego tej rodziny). Szatkowscy pochodzili od Mickiewiczów, a Beckerowie — od Goethego. Dlatego książki Goethego i Mickiewicza wraz z powieścią Gogola “Taras Bulba” Mykoła Mykołajowycz Mykłucha-Makłaj zawsze woził ze sobą. Goethemu był wnucznym bratankiem, a Mickiewiczowi — bratankiem. W czasach niebezpiecznych podróży te książki, jak i obraz przodka — ukraińskiego kozaka — dodawały mu otuchy, inspirowały oraz chroniły.
Maschinelle Übersetzung