Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №47 за 2008 рік

16 S. · 42 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen. 1 von 42 Einträgen werden auf Ukrainisch angezeigt, während ihre Übersetzung aktualisiert wird.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ WYDARZEŃ „HOŁODOMOR. 75. ROCZNICA PAMIĘCI”

21 listopada, piątek 18.00 Obecność Prezydenta Ukrainy na oratorium Jurija Laniuka do słów Pawła Tyczyny „Skorbna maty” (Narodowa Filharmonia Ukrainy). 19.00 Prezentacja filmu „Żywi” (Sala kinowo-koncertowa Centrum Współpracy Biznesowej i Kulturalnej „Ukraiński Dom”). 22 listopada, sobota 8.45 Podejście Prezydenta Ukrainy do znaku pamięci „Ofiarom Hołodomoru 1932—1933 lat” na placu Michajłowskim. 9.00 „Ze świętymi odpocznij…” Obrządek panichidy i modlitwa za zmarłych z głodu. Biorą udział wszystkie organizacje religijne Ukrainy. Kyryło Stecenko „Panichida”. Miejski chór kameralny „Kijów”. (Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”, Kijów, ul. Wołodymyrska, 24). 11.30 „Naród mój zawsze będzie!” Międzynarodowe forum z udziałem Prezydenta Ukrainy oraz głów państw. (Narodowa Opera Ukrainy, Kijów, ul. Wołodymyrska, 50). 14.00 Obrządek poświęcenia Memoriału pamięci ofiar Hołodomorów. Zakończenie ogólnoukraińskiej akcji „33 minuty” (czytanie imion ofiar ludobójstwa) oraz akcji „Kłos pamięci”. 15.00 Żałobny pochód od kompozycji „Anioły” do znaku „Świeca pamięci” z udziałem Prezydenta Ukrainy, głów państw, organizacji międzynarodowych i delegacji, świadków Hołodomoru oraz przedstawicieli regionów Ukrainy. Złożenie przez Prezydenta Ukrainy i wysokich gości garnuszków pszenicy ze świecami. Przemówienie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki do narodu ukraińskiego (Kijów, ul. Mazepy, 15-a). 16.00 Ogłoszenie Narodowej minuty ciszy. Dzwon pamięci. 16.01 Ogólnoukraińska akcja „Zapal świecę!” Znak memoriałowy „Świeca pamięci” (Kijów, ul. Mazepy, 15-a), znak pamięci „Hołodomor 1932—33” (Kijów, plac Michajłowski). Oles GONCZAR. „DZIENNIKI”: „W latach 30. XX wieku Ukraina po raz pierwszy przeżyła sztuczny głód, masowe morderstwo milionów swoich obywateli, cyniczne, celowe, bezlitosne. Jedynie w bogonienawistnym i ludzionienawistnym środowisku mógł dokonać się podobny zbrodniczy czyn. Na szczodrych ukraińskich czarnoziemach umierały w strasznych męczarniach miliony ludzi. Ten LUDOBÓJSTWO był próbą zniszczenia samej duszy narodu, doprowadzenia jej do pełnego duchowego niewolnictwa. Stał się narzędziem diabelskiej zemsty za niezdolność wykorzenienia ze świadomości naszego mądrego, pełnego wysokich cnót narodu synowskiej pamięci o Bogu, miłości do Boga, wierności i wiary w Boga… Tę wiarę można było zniszczyć jedynie poprzez fizyczną likwidację jej nosiciela. Dlatego bogoburcza władza, stworzywszy głód duchowy, skazała naród również na głód fizyczny. Ludziom odbierano chleb, tak jak przedtem próbowano odebrać chleb powszedni duchowy”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Zapalcie świecę pamięci. Oświadczenie Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki do ukraińskiego świata i społeczności międzynarodowej z okazji upamiętnienia 75. rocznicy Hołodomoru 1932–1933 w Ukrainie

Zwracam się do Państwa w związku z 75. rocznicą najtragiczniejszego wydarzenia w historii narodu ukraińskiego — Hołodomoru w latach 1932–1933. Prawda o zbrodni ludobójstwa, świadomie popełnionej przez reżim stalinowski na żyznej ukraińskiej ziemi, przez dziesięciolecia próbowała przebić sobie drogę. Pragnę nisko pokłonić się wszystkim, którzy nie milczeli w tamtych latach, kiedy strach skuł podradziecką Ukrainę, kiedy świat wolał pozostawać w beztroskiej nieświadomości o jednej z najstraszliwszych zbrodni przeciwko ludzkości. Dopiero uwolniwszy się od okowów komunistycznego totalitaryzmu, niepodległa Ukraina mogła na cały głos oznajmić o zamachu na życie całego narodu, dokonanym w odległych latach 30. ubiegłego stulecia. Dziś prawda o Hołodomorze staje się własnością szerokiej opinii publicznej świata. Nie da się jej już przemilczeć. Mrok stalinowskiej nocy 1932–1933 wreszcie się rozprasza. Hołodomor został uznany za zbrodnię i potępiony przez wiele państw oraz organizacji międzynarodowych, regionalnych rządów i parlamentów, rad miejskich na całym świecie. Głęboki szacunek i wdzięczność za humanizm i solidarność z milionami niewinnych ofiar ludobójstwa. Wsparcie międzynarodowe utwierdza naszą wiarę w to, że sprawiedliwość historyczna zostanie przywrócona, umacnia naszą wolę dążenia do niej w pełnym wymiarze. Wspólnota światowa powinna uświadomić sobie, że zapobieżenie w przyszłości zbrodniom przeciwko ludzkości nie uda się, dopóki nie zostaną osądzone zbrodnie przeszłości. Nie mówimy o tym, co świat mógłby zrobić 75 lat temu, gdyby znał całą prawdę. Mówimy o tym, co ma zrobić dziś jako wyraz czci dla poległych i dla tych, którym udało się przeżyć w piekle Hołodomoru. 22 listopada w Kijowie miliony świec, zapalonych przez Ukraińców w pamięci o rodakach zamordowanych głodem, połączą się z płomieniem „Niegasnącej świecy”, która przeszła przez 33 państwa świata i całą Ukrainę, wchłaniając w siebie ogień serc szczerych ludzi różnych krajów i narodów. Wzywam wszystkich, którym nie są obojętne miłosierdzie, współczucie i sprawiedliwość, którzy dążą do zwycięstwa dobra nad złem, by zapalili swoją świecę pamięci i razem z nami uczcili ofiary Hołodomoru. Ukraina pamięta! Świat uznaje!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

PAMIĘTAMY!

Iwan JUSZCZUK, profesor, kierownik katedry Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego Niedawno prezydent Rosji, odmawiając udziału w uczczeniu ofiar tak zwanego „hołodomoru” w Ukrainie, oświadczył, że „mówienie o tym, jakoby istniał zamiar wyniszczenia Ukraińców, oznacza zaprzeczanie faktom i próbę nadania wspólnej tragedii nacjonalistycznego podtekstu”. Rzekomo z ręki Stalina w ZSRR ginęli w równym stopniu Rosjanie, Białorusini, Kazachowie, Ukraińcy. Po pierwsze, jakkolwiek „gigantem” (olbrzymem) Stalin był, sam nie dałby rady milionom ludzi i nie zmusiłby dziesiątek czy nawet setek tysięcy różnych sług, by stali się zabójcami. Pomagała mu cała armia rosyjskich szowinistów i różnoplemiennych ich najemników. Niszczenie obcych, jeśli nie duchowe, to fizyczne, było odwieczną polityką Imperium Rosyjskiego, począwszy od tego, jak horda wielkiego księcia moskiewskiego Iwana III w 1478 roku, po splądrowaniu Nowogrodu, utopiła w Wołchowie jedną trzecią nowogrodzian, a kolejną jedną trzecią deportowała. Do wyniszczenia Ukraińców w latach 1932—1933 przygotowywano się według starannie opracowanego planu: proces tak zwanej SWU, likwidacja Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, zakaz „Proświty”, prześladowanie „wrogich elementów”, wysiedlanie aktywnych chłopów — „kułaków” i tym podobnie. Naród ukraiński przed rozpoczęciem Hołodomoru został pozbawiony głowy, pozbawiony możliwych organizatorów oporu. Bliski Stalinowi kremlowski śpiewak Demjan Biedny opowiadał w 1932 roku angielskiemu dziennikarzowi Grubbsowi, odsłaniając skryte urojenia rosyjskich szowinistów: „Ukraińcy? O, z nimi trzeba być bardzo ostrożnym… Ukraina to niepewna ziemia. Uwierzcie, nikomu z Ukraińców tutaj nie ufamy, choćby był najlepszym komunistą”. Sam Hołodomor to już kulminacja antyukraińskiej nienawiści, kulminacja wyniszczenia Ukraińców. Co do tego, ilu Ukraińców zginęło w wyniku Hołodomoru w latach 1932—1933, istnieją różne przypuszczenia. Podaje się różne liczby. Już w 1935 roku korespondent gazety „New York American” pisał, że Skrypnyk powiedział mu: liczba ofiar Hołodomoru na Ukrainie i na Kubaniu przekroczyła 8 milionów. Badacze, obliczając liczbę zmarłych, zestawiają dane spisów ludności Ukrainy z 1926 i 1939 roku jako najbardziej wiarygodne. Pomijają jednak ten fakt, że na Ukrainę po Hołodomorze przesiedlono ogromną liczbę rodzin z Rosji (podobnie jak później na oczyszczoną z Tatarów krymską ziemię), napłynęła niezliczona masa kolonizatorów. Prawidłowe wyobrażenie o antyukraińskim ukierunkowaniu Hołodomoru i jego skutkach może dać jedynie zestawienie zmian liczby ludności według jej przynależności narodowej, a nie według terytorium — i to w całym ZSRR. Według danych spisów, od 1926 do 1939 roku liczba Rosjan w ZSRR wzrosła o prawie 22 mln (o 28%), Białorusinów — o ponad 0,5 mln (o 11%), a liczba Ukraińców zmniejszyła się o 3,1 mln (o 10%): było 31,2 mln, stało

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

KULMINACJA NIENAWIŚCI HOŁODOMOR 1932—1933 ROKU — LUDOBÓJSTWO UKRAIŃCÓW

28,1 mln. Jeśli wziąć pod uwagę, że w poprzednich, niezbyt pomyślnych latach liczba Ukraińców co roku wzrastała o około 0,6 mln osób, to w ciągu 12 lat brakuje nam ponad 10 mln Ukraińców: w 1939 roku powinno nas być już przynajmniej 38,4 mln, a nie 28,1 mln. Przyczyną głodu nie była klęska żywiołowa. Zbiory w 1932 roku okazały się nawet lepsze niż w poprzednim. Stalin zauważył: „Nikt nie może zaprzeczyć, że ogólne zbiory zboża w 1932 roku przewyższyły rok 1931”. Gazeta „Prawda” 19 sierpnia 1932 roku pisała o obwodzie odeskim: „Zbiory powyżej średniej i większe niż w zeszłym roku. Szczególnie obrodziła pszenica”. Wyprowadzanie zboża z Ukrainy odbywało się metodycznie, z coraz większą intensywnością. Ze zbiorów 1929 roku, według oficjalnych danych, z ukraińskiej wsi wywieziono 5 mln ton zboża, ze zbiorów 1930-go — 7,8 mln ton (już pojawiły się pierwsze oznaki głodu), ze zbiorów 1931 roku — 7,2 mln ton (ludzie zaczęli umierać z głodu), ze zbiorów 1932-go — około 4,2 mln ton. W rzeczywistości ukraińskim chłopom konfiskowano wtedy znacznie więcej chleba, zwłaszcza w roku Hołodomoru: część z niego osiadła w rękach komunistycznych aktywistów (podobnie jak wcześniej wiele dóbr cerkiewnych skonfiskowanych przez Lenina), a dużą część po prostu zniszczono — istnieją na to liczne świadectwa. Aby ukraiński chłop nie mógł wyrwać się z zgotowanego mu piekła, na Kremlu przypomniano sobie o granicach między republikami-koloniami — i między Ukrainą a Rosją oraz Białorusią wystawiono kordony oddziałów wojsk wewnętrznych. W pociągach i na stacjach kolejowych brygady pracowników GPU skrupulatnie sprawdzały bagaż pasażerów i konfiskowały żywność. Ukraińskim chłopom na mocy rozkazu komisarza kolei ZSRR zabroniono sprzedawać bilety. Poszczególne wsie od grudnia 1932 roku wpisywano na tak zwane „czarne tablice”: takie wsie otaczano wojskiem, nie pozwalano niczego do nich wwozić i skazywano na śmierć głodową. Aby chłop nie mógł przedostać się do miasta lub nawet kupić żywności w miejskich sklepach, w grudniu 1932 roku wprowadzono paszporty, które wydawano tylko mieszkańcom miast. W ten sposób cały kraj — wiejską Ukrainę (bo miasto było od dawna zrusyfikowane) rosyjscy szowiniści zamienili w wielki obóz koncentracyjny. Ale nie uniknęło grabieży także to, co ukraińskie, co jeszcze zachowało się w miastach. W ślad za Hołodomorem przyszły czystki w instytucjach z „elementów nacjonalistycznych”, choć te „elementy” nierzadko były członkami partii komunistycznej i wiernie służyły reżimowi. Wytępiono ukraińskich pisarzy, inteligencję, niszczono starożytne świątynie, zamykano ukraińskie szkoły, niszczono ukraińską kulturę (tak tworzono tak zwaną „nową historyczną wspólnotę ludzi — naród radziecki”). A ślepych kobziarzy pod koniec 1934 roku, zimą, zebrano w Charkowie rzekomo na zjazd, a potem wywieziono w pole i tam zgładzono. Hołodomor-ludobójstwo 1932—1933 roku nie tylko zabrał miliony istnień Ukraińców (i tych, przy okazji, którzy mieli nieostrożność osiedlić się wśród nich). Ciężko zranił duszę narodu ukraińskiego. Zdrada, donosy, złodziejstwo, morderstwo — wszystko to ukraińska moralność ludowa od wieków kategorycznie potępiała. Teraz zostało to wyniesione do rangi cnoty. Okrucieństwo stało się normą codziennego życia. Rosyjscy szowiniści zepchnęli nasz naród w dzikość: po raz pierwszy, chyba od ostatnich siedmiu tysiącleci, w latach 30. naszego stulecia wśród Ukraińców pojawiło się ludożerstwo; ze wszystkich uczuć u człowieka pozostało jedno — przeżyć, za wszelką cenę przeżyć. Dla milionów ludzi strach stał się naturalną normą istnienia. Zorganizowany przez rosyjskich szowinistów Hołodomor-ludobójstwo 1932—1933 roku nie miał na celu ani przyspieszenia przymusowej kolektywizacji, ani likwidacji kułaków jako klasy. Kołchozy w tamtym czasie były już w większości utworzone, a z głodu umierali jednakowo zarówno indywidualni rolnicy, jak i kołchoźnicy. Zresztą jaki w Hołodomorze był sens: przecież martwi nie mogli już wstępować do kołchozów. Jeśli chodzi o kułactwo, to Lenin jeszcze w 1921 roku pisał: „Kułak podcięty i w znacznej mierze wywłaszczony”. A nowych „kułackich” gospodarstw (byli to przeważnie ci, którzy otrzymawszy ziemię po rewolucji, zdołali własną pracą osiągnąć pewien majątek), według danych Centralnego Urzędu Statystycznego USRR, w 1929 roku było nie więcej niż 73 tys. Ale już w 1930 roku do północnych i północno-wschodnich rejonów ZSRR deportowano 75 tys. „kułackich” rodzin, od marca do czerwca następnego roku — 23,5 tys. Do początku Hołodomoru zniszczono „jako kułackie” nie mniej niż 200 tys. gospodarstw, czyli trzy razy więcej, niż ich było w rzeczywistości. Głównym zaś celem Hołodomoru-ludobójstwa 1932—1933 roku było oczyszczenie terytorium z Ukraińców. I czy nie największą naszą tragedią jest to, że jeszcze do dziś wśród Ukraińców trafiają się ludzie, którzy tęsknią za tą straszną przeszłością, modlą się do pamięci katów, ciągną nas, Ukraińców, z powrotem do tego satanistycznego imperium. Ginie przedwcześnie jeden człowiek — i to wielka tragedia. A tu planowo zniszczono, zamorzono najstraszniejszą — głodową śmiercią ponad 10 milionów osób tylko za to, że są Ukraińcami. Dowodzą tego niepodważalne fakty, świadczą o tym liczni ocalali naoczni świadkowie tego horroru. Straszniejszej zbrodni świat nie zna. I po tym prezydent Rosji ma czelność bluźnierczo rozprawiać o tym, że „tych, którzy forsują tezę o „hołodomorze-ludobójstwie”, najmniej interesuje naukowa dokładność”. Chodzi przecież nie o jakąś abstrakcyjną „naukową dokładność”, a o elementarne człowieczeństwo. I właśnie brak człowieczeństwa, właśnie szowinistyczne wysiłki, by ukryć gorzką prawdę (na złodzieju czapka gore?), — mówiąc słowami tegoż rosyjskiego prezydenta, — „raczej skierowane są na to, aby maksymalnie rozdzielić nasze narody”. Prawda jednoczy, kłamstwo dzieli.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

WŁADYSŁAW WERSTIUK: «ZNISZCZONO UKRAIŃSKIEGO DUCHA»

Jedna z najważniejszych akcji upamiętniających 75. rocznicę Hołodomoru w Ukrainie — zakończenie prac nad „Księgą pamięci” — monumentalnym wydawnictwem, nad którym wspólnie pracowali naukowcy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej oraz obwodowe administracje państwowe. Poprosiłem zastępcę przewodniczącego UINP, ukraińskiego historyka Włodzimierza WERSTIUKA, o skomentowanie tego wydarzenia. — Panie Władysławie, jak przebiegała praca nad wydawnictwem? — Powiem jako naukowiec, że do zrealizowania tak wielkiego projektu naukowego potrzeba około dziesięciu lat. Tymczasem mieliśmy do dyspozycji mniej niż rok. Dlatego tym wydawnictwem na razie jedynie zapoczątkowaliśmy niełatwe zadanie ustalania imion ofiar Hołodomoru. To ogromna praca. Wystarczy powiedzieć, że trzeba było przestudiować około 12 000 ksiąg rejestracji urodzeń i zgonów obywateli, zbadać tysiące innych dokumentów, przepytać dziesiątki tysięcy świadków tragedii. W tomach, wydanych w 17 obwodach, najbardziej dotkniętych głodem (a są to wszystkie regiony ówczesnej podradzieckiej Ukrainy), udokumentowano prawie 800 tysięcy imion ofiar ludobójstwa. — To tylko niewielka ich część? — Właśnie dlatego praca nad wydawnictwem potrwa także w kolejnych latach. Oczywiście co roku brakuje możliwości wydania tak niedrogiej publikacji. Ale sądzę, że za kilka lat wydamy nowe, znacznie rozszerzone wydanie „Księgi pamięci”. — Tomy wychodzą nakładem zaledwie kilku tysięcy egzemplarzy na obwód. Czy nie można jednak szerzej upublicznić imion ofiar ludobójstwa? Mam na myśli to, że warto odsłaniać tablice pamiątkowe z imionami zmarłych. Po ustaleniu nowych imion listy można będzie uzupełniać. — Słuszny pomysł. W tym roku nasz Instytut, przedstawiciele lokalnych władz i społeczność przeprowadzili wielką pracę nad odnalezieniem miejsc masowych pochówków ofiar Hołodomoru. Często zmarłych po prostu wrzucano do dołów. W miejscach tych pochówków ustawiono tysiące pamiątkowych krzyży. Obok nich lub przy pomnikach ofiar głodu można umieścić takie tablice z imionami ofiar. — Nie pierwszy rok badacie temat hołodomorów. Co szczególnie wstrząsnęło podczas badań? — Skala tragedii. Kiedy mówimy ogólnie o milionach ofiar, ludzie często się nad tym nie zastanawiają. Ale dziś konkretnie wyznaczyliśmy terytorium Hołodomoru. Obejmowało ono niemal całą ówczesną podradziecką Ukrainę. Obwody, które wchodziły w skład innych państw, nie doświadczyły tragedii, mimo że klimat mamy taki sam. Ludzie stamtąd byli gotowi nam pomagać, ale ich pomoc władza odrzucała. Przez nasze ręce przeszło kilkadziesiąt tysięcy świadectw. Jedna osoba może jeszcze mówić subiektywnie, ale kiedy dziesiątki tysięcy mówią to samo, jest to wstrząsające. Oznacza to, że mechanizm ludobójstwa został dopracowany. I nie trzeba mówić, że rzekomo tam, „na górze”, nie wiedziano, a miejscowi wszystko to robili. Nic podobnego. Jeśli wsie wpisywano na „czarne tablice”, to ta tablica obowiązywała od zachodu do wschodu. Jeśli ograniczano wyjazdy, robiono to wszędzie. Jeśli zabierano „naturalne kary”, to wszędzie. — Czyli to był system? — Głód wywoływano w sposób ujednolicony i świadomy. Nie tylko na wsi. Być może w złagodzonej formie, ale występował także w miastach. Świadczy to o tym, że głód miał charakter narodowy. Czyli nie był skierowany wyłącznie przeciwko chłopstwu za to, że rzekomo nie chciało wstępować do kołchozów. Nie wszyscy wiedzą, że na Ukrainie poziom kolektywizacji sięgnął 70 procent i był znacznie wyższy niż ogólnie w Związku. Dlaczego więc właśnie nasi chłopi mieli ponosić tę karę? Ukraina była bardzo niebezpieczna dla Stalina i dla reżimu totalitarnego. Władza chciała przekształcić Ukrainę w uległą jednostkę administracyjną i zniszczyć ukraiński duch. To był świadomie zaplanowany ludobójstwo. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

REQUIEM DLA ROKU 33

Petro ANTONENKO. W Ukrinformie odbyła się niedawno prezentacja tego filmu. Wzięli w niej udział, oprócz Leonida Mużuka, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu ds. Radia i Telewizji Ukrainy Andrij Maroczkin, dyrektor generalny Kijowskiej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej Wiktor Pasak, dyrektor studium telewizyjnego „Proświty”, producent i operator filmu Dmytro Łomaczuk, profesor, badacz Hołodomoru Pawło Wakuliuk. Leonid Mużuk szczegółowo przedstawił dziennikarzom swoją pracę, pokazując jej fragmenty. Zaznaczył, że ten film jest swoistą kontynuacją nakręconej jeszcze na początku lat 90. w studiu „Ukrtelefilm” dziewięcioodcinkowej serii „Ukraińska noc 33-go”. Nowy film to dylogia: „Macierzyńskie wspomnienie” i „Macierzyński testament”. Czynnik osobisty odegrał niebagatelną rolę w powstaniu obrazu. Swego czasu reżyserowi odebrano całe jego archiwum. Cudem ocalała jedynie taśma z nagraniem wspomnień matki artysty o Hołodomorze, który przeżyła. Te kadry również weszły w skład filmu. W obrazie organicznie przeplotły się wspomnienia świadków, dokumenty archiwalne, w tym unikatowe, mało znane. Głęboko symboliczna warstwa wizualna (na przykład kościelne dzwony), oprawa muzyczna. Zimny język dokumentów, połączony z artystycznymi obrazami, wywiera głębokie wrażenie na widzu. Mówiąc o procesie tworzenia filmu, Leonid Mużuk podkreślił szczególną rolę społeczeństwa, przede wszystkim „Proświty”: „Właśnie dzięki wsparciu Towarzystwa – powiedział reżyser – mogliśmy zrobić film dawnym ukraińskim ludowym sposobem – tołoki. Zaangażowaliśmy do pracy wielu specjalistów. Często ludzie pracowali z entuzjazmem, z powołania duszy”. Nieprzypadkowo, odpowiadając na pytanie o budżet filmu, jego autor zaznaczył, że kosztował on państwo jedynie 20 procent kosztorysu podobnych obrazów. A oto co powiedział, występując na prezentacji, przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan: „Chciałbym powiedzieć, że dokumentu nie można zasymulować. I wszystko to, co zostało udokumentowane w filmie Leonida Petrowycza oraz jego poprzednich pracach na ten temat (a trzeba przywrócić do życia wszystko to, co wypracował), jest dla każdego pokolenia niezwykle ważne. Prawdy nie da się w żaden sposób wyłuskać. Choć włożono bardzo wiele wysiłku, aby tę narodową tragedię ograniczyć do prostego stwierdzenia – „coś tam było”. A była wielka tragedia. I kiedy teraz mówią, że niby to nie czas, niby światowy kryzys, a tutaj wydają pieniądze na memoriały, mówię na to: „Chcielibyście, żeby takie coś się powtórzyło?” Wy, młodzi dziennikarze, też jesteście zagrożeni. W każdej chwili przeszłość może się powtórzyć. I właśnie tutaj fakt staje się bardzo dowodową rzeczą. Fakt sygnalizuje, co trzeba robić jutro, dzisiaj”. Premiera filmu jest przyуроczona do wyznaczonej przez władze rocznicy obchodów smutnego jubileuszu. Teraz pytanie w tym, aby tę tragiczną prawdę historii mogło zobaczyć i usłyszeć jak najwięcej ludzi. Naświetlili to na prezentacji kierownicy Kijowskiej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej i Państwowego Komitetu ds. Radia i Telewizji. Poinformowali, że ogólnoukraińska premiera filmu „33-j” rozpocznie się 20 i 21 listopada, kiedy o godzinie 21:00 obie części filmu zostaną pokazane na zmianę w całej Ukrainie przez regionalne kompanie telewizyjne. Zatem, szanowni czytelnicy, w czwartek i piątek oglądajcie film w lokalnej telewizji. A w sobotę 22 listopada odbędzie się pokaz premierowy na Pierwszym Narodowym. Początek pokazu o 17:00. Premiera będzie międzynarodowa, gdyż film zdubbingowano w sześciu językach. Zatem międzynarodowy kanał UTR (Ukraińska Telewizja i Radio) pokaże obraz od razu na 107 krajów. Na konferencji prasowej podczas prezentacji pytano, co zostanie zrobione, aby sprawa nie ograniczyła się tylko do telepremiery. Mówiono o potrzebie wydania filmu na płytach kompaktowych, aby mogły je nabyć szkoły, inne placówki edukacyjne i kulturalno-oświatowe. Poinformowano, że film został już nagrany na płytę, jest powielany. Zatem requiem dla niewinnie straconych dusz wchodzi na ekrany. Na ekrany telewizyjne wchodzi ogólnoukraińska premiera filmu dokumentalnego „33-j”, poświęconego 75. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie. Film nakręcono w wykonaniu Dekretu Prezydenta o obchodach tragicznego jubileuszu, a także zgodnie z postanowieniem Gabinetu Ministrów. Film stworzono w Kijowskiej Państwowej Kompanii Telewizyjno-Radiowej „Studio XXI”. Autor scenariusza i reżyser – laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Leonid Mużuk. Najaktywniejszy udział w tworzeniu filmu wzięło Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

BATURYN

...ilenia miasta. Głównych pochówków poległych jeszcze nie odnaleziono. Istnieje przypuszczenie, że kozacy hetmana Iwana Mazepy, który kilka dni po tragedii wrócił z wojskiem do miasta, chowali tysiące zabitych w fortecznych rowach. Tymczasem uczeni podczas wykopalisk znajdują coraz więcej szczątków ofiar, pochowanych w różnych miejscach. Właśnie tego dnia 34 trumny z prochami baturynian przeniesiono do krypty — podziemia nowo poświęconego kościoła. W akcji uczczenia ofiar tragedii wzięli udział minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun, przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Chomenko, inni przedstawiciele władz, organizacji społecznych, w tym «Proświty». A prace nad odrodzeniem hetmańskiej stolicy trwają.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

KOMUNIŚCI ZERWALI KRYMSKI ETAP MIĘDZYNARODOWEJ AKCJI «NIEGASNĄCA ŚWIECA»

Wiktor CHOMENKO, Krym. Dwustukilogramową symboliczną świecę ku pamięci ofiar Hołodomoru delegacja krymska przyjęła w Armiańsku. Jednak akcję trzeba było ograniczyć do wsi Cilyne w rejonie dżankojskim, gdzie odsłonięto znak pamięci ofiar masowego ludobójstwa głodem. Przy nim odbył się wiec pamięci ofiar Hołodomoru, który zakończył się panichidą i złożeniem kwiatów pod memoriałem. Lecz z powodu gróźb i agresywnych działań przedstawicieli kompartii świecy, która z inicjatywy Światowego Kongresu Ukraińców odwiedziła trzydzieści dwa kraje świata, gdzie mieszkają nasi rodacy, w celu uznania za ludobójstwo Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932–1933, uczestnicy wiecu nie odważyli się wyciągnąć z samochodu. Aby uniknąć dalszych prowokacji, Niegasnącej Świecy postanowiono nie wieźć do centrum Krymu. Choć według wyliczeń uczonych półwysep również ucierpiał w wyniku Hołodomoru, który na Ukrainie pochłonął do dziesięciu milionów istnień. Według danych historyków na Krymie zmarło wówczas od 120 do 500 tysięcy dusz. Nie tylko aktywiści Krymskiej Organizacji Partii Ludowej, ale także wielu przepytanych przez dziennikarzy mieszkańców półwyspu jest przekonanych: „Pomnik Hołodomoru, który powinien stać w centrum Symferopola, władze autonomii umyślnie umieściły na wiejskim odludziu, aby w roku pamięci ofiar Hołodomoru jedynie nominalnie zdać raport z wykonania Dekretu Prezydenta, a w rzeczywistości historii i prawdy do mieszkańców Krymu nie dotrzeć. Dopuszczono się zniewagi pamięci, cierpień i ofiar całego narodu”. Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Minęło 300 lat od tragedii Baturyna – zniszczenia hetmańskiej stolicy Ukrainy, wszystkich jej mieszkańców przez wojska moskiewskie. Tego czarnego listopadowego dnia 1708 roku około 15 tysięcy obrońców miasta, jego mieszkańców – kobiet, dzieci, osób starszych – zostało wybitych przez okupantów. Była to rozprawa za to, że hetman Iwan Mazepa poparł Szwecję w wojnie rosyjsko-szwedzkiej, mając na celu przywrócenie niepodległości Ukraińskiego Państwa Hetmańskiego. Prawie trzy wieki zarówno w carskim, jak i komunistycznym imperium przemilczano tę tragiczną kartę historii, gdyż Baturyn był symbolem walki o naszą niepodległość. I dopiero wraz z jej zdobyciem zacze-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...lnu ta muczky. Dzieci jadły, a potem wszyscy chorowali, byli jakby pijani. Trzymaliśmy krowę, dzięki temu przeżyliśmy. Gotowali w mleku liście jabłoni, szczaw. Miałam dwoje dzieci: Walentyna i Jewhena. Sąsiedzi opowiadali, że jeździli do Starobielska. Był tam „Torgsin”, który za złote pieniądze, złotą obrączkę czy kolczyki wydawał trochę mąki. Dzieci padały z głodu, na ulicach leżeli martwi lub umierający ludzie. W sąsiednich wsiach także panował głód. Zdarzały się przypadki, że ludzie z naszej wsi znajdowali w piwnicach zmarłych”. Kolejny dokument, opublikowany w „Czerwonym kołchoźniku” z 6 października 1932 roku: „Na mocy postanowienia Ogólnoukraińskiego związku myśliwych i rybaków polowanie na kuropatwy zostaje zakazane na okres 1932–33 r. Winni naruszenia tego zakazu będą pociągani do odpowiedzialności sądowej, a broń myśliwska będzie konfiskowana”. Oczywiście zakaz polowania nie był spowodowany troską o kuropatwy, lecz w ukrytej formie pozbawiano głodujących ludzi wszelkiej żywności, a także władza miała możliwość odebrania broni tym, którzy mogli stawiać opór. W starobielskiej gazecie tamtych czasów „Stepowa Komuna” często drukowano materiały odzwierciedlające stan dostaw zboża. Tych, którzy nie wykonywali zadania, karano: rozkułaczeniem, brutalnym wywiezieniem z rodzinnego domu, wysiedleniem wraz z rodziną do północnych rejonów. Stosowano najstraszniejszą karę, która przewidywała zbiorową odpowiedzialność wszystkich, to znaczy wpisanie wsi na „czarną tablicę”, co oznaczało pozbawienie wszystkich produktów żywnościowych. W numerze z 16 stycznia 1933 roku wydrukowano, że taka kara zastosowana została wobec wszystkich mieszkańców rady wiejskiej Bajdiwka na mocy postanowienia starobielskiego rajwykonkomu: „Za opór wobec planu zbiórek zboża i złośliwy sabotaż Bajdiwską radą wiejską… rajwykonkom postanawia wpisać Bajdiwską radę wiejską — kołchoz „Peremoha” i sektor jednoosobowy — na czarną tablicę. Wobec Bajdiwskiej rady wiejskiej zastosować następujące środki: 1. Wstrzymać handel spółdzielczy i państwowy z tą radą, kołchozem, poszczególnymi kołchoźnikami i jednoosobowymi gospodarzami. Cały towar znajdujący się w placówkach handlowych Bajdiwskiej rady wiejskiej wywieźć. 2. Całkowicie zakazać handlu kołchozowi, poszczególnym kołchoźnikom i jednoosobowym gospodarzom zarówno we wsi, jak i w mieście, na targu. 3. Wstrzymać wszelkie kredytowanie, przeprowadzić ściąganie kredytów, innych zobowiązań finansowych, a także zwrócić udzielone kredyty. 4. Ogłosić czystkę kołchozu „Peremoha” z elementów kułackich i kontrrewolucyjnych, wysłać ich w odległe rejony Północy”. O krytycznej sytuacji na wsi i masowym głodzie może świadczyć informacja prasowa z 22 stycznia o tym, że we wsi Bajdiwka wśród jednoosobowych gospodarzy wykryto 22 doły, w których znaleziono 13,24 centnara zboża. Oznacza to, że ludziom zabrano ostatnie produkty żywnościowe. Gdy rozpoczął się wiosenny siew, do wsi dowieziono ziarno siewne. Jednak nic nie mogło powstrzymać głodnych ludzi: ani od wieków święte pielęgnowanie przyszłych plonów, ani groźba długiego więzienia za kilka kilogramów. Tak oto gazeta z 5 maja poinformowała: „Za kradzież ziarna siewnego — 10 lat”. W informacji podano, że brygadzista R. z Wierchniej Pokrowki kradł pszenicę z siewnika. Wyjazdowa sesja sądu ludowego skazała go na 10 lat pozbawienia wolności. A we wsi Tytariwka, podczas siewu pszenicy, dwoje kołchoźników ukradło po trzy kilogramy pszenicy. Przewodniczący kołchozu Jurczenko, który nie stracił miłosierdzia, tłumaczył to tak: „Ludzie są głodni, cóż zrobisz? Oddawać do sądu za nic”. Jednak organ partyjny ocenił ten życzliwy czyn bardzo surowo: „Jurczenko zdradza kołchoźników, zdradza partię, bo broni wrogów własności kołchozowej”. Niesławne „prawo o kłosach” działało bezlitośnie, bo mieszkanka wsi Kamianka za to, że zbierała kłosy, otrzymała osiem lat pozbawienia wolności „z odbyciem wyroku w odległych miejscowościach Związku”. Po 1933 roku opustoszały ukraińskie wsie w Starobielszczyźnie, które po dwóch–trzech latach zostały zasiedlone przez nowych mieszkańców, a we wsi Kałmykiwka kołchoz nazwano nawet „Iwanowski bolszewik”, ponieważ przesiedlono tu ludzi z obwodu iwanowskiego Rosji.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

LUDOBÓJSTWO

Ołeksij NEŻYWYJ, pisarz, docent Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki Kolaż Ksenii HŁADYSZEWEJ Prawda o Hołodomorze jest potrzebna nie tylko współczesnym pokoleniom, ale także tym Ukraińcom, którzy będą żyć w przyszłości. Oprócz wspomnień świadków i dokumentów archiwalnych, jednym ze źródeł ujawnienia tragedii 1933 roku może być prasa periodyczna. Oczywiście nie znajdziemy w niej danych o liczbie ofiar, podobnie jak prawdziwego odzwierciedlenia życia, bo partyjne środki masowego przekazu były głównym narzędziem ideologii i represyjnej polityki państwowej. Jednak z publikacji gazetowych można odczuć i zrozumieć złowieszczy oddech antyludzkiego mechanizmu. Aby to potwierdzić, sięgnijmy po jedną z gazet rejonowych – „Czerwony Kołchoźnik” – organ Biłowodzkiego Rejonowego Komitetu Partii, Rejonowego Komitetu Wykonawczego i rejonowej rady zawodowej (od 1938 roku rejon wchodzi w skład obwodu ługańskiego). 21 lipca 1932 roku „Czerwony Kołchoźnik” publikuje komunikat o tym, że 9 lipca odbyła się III Ogólnoukraińska Konferencja Partyjna, na której obecni byli najwyżsi funkcjonariusze z Moskwy Kaganowicz i Mołotow. Konferencja przyjmuje decyzję o charakterze dyrektywnym: „W żadnym wypadku nie można zapominać, że walka klasowa wokół kołchozów jeszcze się nie zakończyła, że elementy kułackie jeszcze nie zostały całkowicie zlikwidowane”. I choć masowe rozkułaczanie i wysiedlenia odbywały się jeszcze w latach 1929–30, w gazecie, począwszy od 13 lipca 1932 roku, pojawiają się takie oficjalne oświadczenia: „Wyrzeka się brata i zrywa z nim związek, wyrzeka się ojców-kułaków, wyrzeka się męża jako kułaka”. Nie podajemy teraz nazwisk tych skrajnie zdemoralizowanych ludzi, bo oni też stali się ofiarami Hołodomoru. Gazeta w każdym numerze informowała o wynikach wykonania planu skupu zboża, wzywała do wytężenia wszystkich sił, jednak nie podawano dokładnych liczb, tylko procent wykonania zadań planowych. A na wsi już zaczęto niedojadać, bo jak inaczej wytłumaczyć powszechne lekceważenie odwiecznych tradycji moralnych? Czytamy gazetę z 21 lipca 1932 roku: „Na terenie rady wiejskiej Sieńkiwka obserwujemy masową kradzież zboża na stepie. Kradną zboże za dnia i w nocy. Zrywają kłosy z łanów, które jeszcze nie zostały skoszone, biorą z kopic itp. Niektórzy kołchoźnicy podczas kosy zbierają kłosy do woreczków i tam od razu młócą je kijkami. W nocy zbierają się gromadnie i idą na step po kłosy, deptają nieskoszone zboże”. W Moskwie przygotowują nowy represyjny dokument – Uchwałę CKW i RKL ZSRR z 7 sierpnia 1932 roku „O ochronie mienia przedsiębiorstw państwowych, kołchozów i spółdzielczości oraz umacnianiu własności społecznej (socjalistycznej)”. Chłopi nazwali ją „ustawą o pięciu kłosach”. Uchwała zrównywała własność kołchozową z państwową, a więc za zebrane na polu kłosy przewidywano odpowiedzialność karną. O nadzwyczajnej operatywności w wykonywaniu dyrektywnych decyzji centrum może świadczyć oficjalny komunikat w „Czerwonym Kołchoźniku” z 12 sierpnia 1932 roku: „Wyjazdowa sesja Biłowodzkiego sądu ludowego 8 sierpnia w Siemikozowce rozpatrzyła sprawę kułaków Kamyszana F. S. i Pałahuty M. T., którzy kradli w stepie zboże kołchozowe (obcinali kłosy, brali z kopic itp.). Wyjazdowa sesja sądu ludowego skazała Kamyszana na pozbawienie wolności w odległych miejscach na 3 lata, a Pałahutę na rok”. W uchwale zarządu Ukrkołchozcentru z 10 sierpnia „O zaliczkach dla kołchoźników” zaznaczono, że zgodnie z uchwałą KC WKP(b) i Rady Narodowej Komisarzy Związku należy dbać o to, by w kołchozach zaliczki wydawano wyłącznie za jednostki pracy w granicach 10–15% faktycznie wymłóconego zboża oraz by suma wydanych zaliczek nie przekraczała 15–20% orientacyjnej wielkości rocznego fundusZu naturalnego, który miał być rozdzielany wśród kołchoźników na jednostki pracy. Zboże zużywane na żywienie zbiorowe wlicza się do funduszu zaliczek naturalnych. Sprzedaż zboża na bazarach przeprowadzać wyłącznie po wykonaniu planu skupu zboża – po 15 stycznia 1933 roku. Zarządy kołchozów, które handlują zbożem, należy pociągnąć do odpowiedzialności sądowej.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

LUDOBÓJSTWO UKRAIŃCÓW ŁUHAŃSZCZYZNY W LATACH 1932–33 JAKO PAŃSTWOWA POLITYKA BOLSZEWICKA

Niejednokrotnie zaliczki w postaci chleba w ogóle nie były wypłacane, nawet na tzw. żywienie zbiorowe. Świadczą o tym także informacje prasowe, z których widzimy początek głodu. 20 października 1932 roku. Artel Brusiwska „Serp i moł”. Kołchoźnicy pracują bez jedzenia, oburzają się, chcą rzucić pracę. Zamknięto żłobki. Przez to kołchoźnicy, którzy mają dzieci, nie pracują przy siewie i przy innych pracach. W Wowkodawowej około 20 uczniów, którzy ukończyli 4 grupę. Teraz muszą uczyć się w 5 grupie szkoły w Jowsuzie. Jednak z powodu braku zapewnionego zakwaterowania w internacie i wyżywienia rezygnują z nauki. Wkrótce we wsiach rozpoczęło się gwałtowne odbieranie wszelkiego ziarna siewnego. „W Popiwce 25 października brygada komsomolska wśród młockarzy wykryła skradzione nasiona słonecznika: u Semkowej Hanny — 4 kg, Muraweńkowej D. H. — 4 kg”. 12 listopada 1932 roku. W Zelikiwce u kułaka Dmytrenki A. D. aktyw wiejski znalazł pod kopą chwastów worek kukurydzy i worek żyta. Postanowienie biura RPK z 12 listopada: „Wstrzymać dalsze dostawy towarów do wsi, które nie wykonały planu zakupów zboża”. 21 listopada 1932 roku. „Surowo sądzić kułaków, którzy marnują chleb. Kułaczka ze wsi Trzeciakiwka Łozowa P. A. ze złością nie wykonywała twardego zadania skupu zboża. «Nie mam chleba», krzyczała. Jednak komisja skupu zboża dobrze wiedziała, że chleb jest. I rzeczywiście, gdy sprawdzono, znaleziono chleb zamurowany w piecu. Żadnej litości dla klasowych wrogów — marnotrawców chleba”. Co do tego, że plan skupu zboża w 1932 roku nie został wykonany, nie ma wątpliwości, gdyż omłot zboża we wszystkich wsiach rejonu był już zakończony. Głodna śmierć przyszła na Biłowodszczyznę. W 2006 roku studenci Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki w składzie ekspedycji folklorystycznej zapisali relacje mieszkańców rejonu biłowodskiego. Te opowieści weszły do książki „Głód 1933 roku na Ługańszczyźnie”. Oleksandra Mykytiwna Lewczenko, urodzona w 1938 roku, mieszka we wsi Nowooleksandriwka w rejonie biłowodskim obwodu ługańskiego: „Wiem o całym tym okropieństwie z opowiadań mojej matki — Rynkowej Anastasiji Maksymiwny, obecnie już zmarłej, która przeżyła głód i wojnę. Wiosna 1933 roku była zimna, deszczowa. Nie można było nic siać, pogoda na to nie pozwalała. Ludzie musieli jeść wszystko: tłukli puste kolby kukurydzy, zalewali je wrzątkiem, jedli padlinę (konie). Wymierali z głodu rodzinami. Wszystko, co znajdowali, starali się oddać dzieciom, a sami umierali z głodu. Dzieci, które zostawały bez rodziców, również umierały wkrótce po swoich bliskich. Najbardziej cierpiały dzieci i ludzie starsi. Tym, kto pracował w kołchozach, w zakładach, w stadninie koni nr 64, wydawano jakąś zupę na wodzie i 200 g chleba, jeśli można to tak nazwać. Ten chleb matka nosiła babci do domu, dzieliła go między braci i siostry, ojca i matkę. Strasznie było patrzeć na ludzi, którzy wędrowali przez wsie. Byli rozczochrani, chodzili cicho, bez krzyku i hałasu, ciągle szukali jedzenia i patrzyli sobie pod nogi, na ziemię. Ludzie padali na drogach, uderzali o ziemię, ale umierali w milczeniu”. Olga Fiodorowna Buhajewska, ur. 1920, Walentyna Fiodorowna Siełeznowa, ur. 1927, mieszkają we wsi Nowoaleksandrówka w rejonie biłowodzkim obwodu ługańskiego: „Nasza matka Anastasija Iwanowna Buhajewska, ur. 1894, ojciec Fiodor Pietrowicz, ur. 1887. Ojciec był szewcem, blacharzem, robił wiadra, szył buty, pracował w stajni. Rodzina była wielodzietna, dwoje dzieci zmarło we wczesnym dzieciństwie. Trzymaliśmy krowę i tylko dzięki niej nasza rodzina zdołała przeżyć głodne lata. Pamiętamy, jak w dzieciństwie, w czasie głodu, chodziliśmy razem z innymi dziećmi z wózkiem daleko do lasu zrywać tarninę i suszyliśmy ją. Matka razem z sąsiadką Walentyną Skabakową mieliła kukurydzę w ręcznym młynku. Nasza rodzina żywiła się otrębami, mchem, często chorowaliśmy od takiego jedzenia. Rodzice dostawali w państwowej stadninie koni tak zwaną „mączkę” stalowego koloru i piekli z niej placuszki. Ja (Olga Fiodorowna) jeździłam z mamą do osady Ajdar wymieniać swoje rzeczy, odzież, którą nosiła cała rodzina, na kukurydzę. We wsi były trzy dzielnice i poszliśmy do trzeciej dzielnicy pieszo, wyprosiliśmy tam u kogoś torebkę prosa. Zdarzało się, że matka ugotuje litrowy garnuszek kaszy, zjadamy ją w ciągu dnia, a matka kładła się spać głodna — nie było nic do jedzenia. Wszyscy chorowali”. Uliana Wasyliwna Najdysz, ur. 1924 (mieszka we wsi Nowoaleksandrówka w rejonie biłowodzkim): „Podczas Hołodomoru miałam siedem lat. Pamiętam, jak w tych strasznych latach jedliśmy trawę „łopuszki”, kwiatki dereni, dynię, chwasty. Matka wchodziła na drzewo i zrywała liście brzozy, potem wkładała je do żeliwnego garnka i stawiała w piecu, żeby się gotowały”. Anna Ołeksandriwna Peregniak, ur. 1908, urodziła się i mieszka we wsi Nowoaleksandrówka w rejonie biłowodzkim: „Lata 1932—1933 były straszne. Tysiące ludzi umierało, chowano ich, gdzie się dało: i w domu, i w ogrodzie, kładziono zmarłych na wozy, wieziono na cmentarz, gdzie wykopano rów. Tam ich chowano. Szczególnie z głodu padały biedne małe dzieci. U nas, w stadninie koni, dawali mączkę i len. Mączka zawierała domieszki soi. Len był w połowie z ptasim nawozem. Len prażono, a potem piekło się z niego placuszki z

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

LATA STRASZNYCH WSPOMNIEŃ

1933 r. Rodzina wiejskiego nauczyciela Artema Hryhorowycza Wojtenki. Górny rząd: po prawej — Artem Hryhorowycz, córki Wira, Raisa. Siedzą: żona Ahafija, syn Walerian (mój ojciec). Zoja SZAŁIWSKA, m. Konotop, obwód sumski. Fotografia z lat 30. z archiwum rodzinnego. Na ścianie klasy szkolnej nad pochylonymi dziecięcymi główkami groźne hasło Stalina: “Silna i potężna dyktatura proletariatu — oto co jest potrzebne, aby rozproszyć w proch ostatnie resztki wymierających klas i rozbić ich złodziejskie machinacje”. Ileż ludzkich istnień zostało zmiażdżonych “miarowym krokiem żelaznych batalionów”? Wspomnienia o strasznym głodzie lat 1932—1933 zachowały się w mojej rodzinie. Pamiętam, jak kręciła głową moja babcia Hafija, widząc gdzieś porzucony kawałek chleba: “Zapomnieli 33-ci…”. Z bólem wspominał tę tragedię także mój ojciec Walerian Artemowycz Wojtenko, urodzony w 1915 roku. Jesienią 1932 roku jego, studenta pierwszego roku Perwomajskiego technikum medycznego na Mikołajowszczyźnie, wraz z innymi komsomolcami zmobilizowano do “wyciskania” chleba we wsi Czausowe. W kuźniach wykonano specjalne sondy — metrowe zaostrzone metalowe pręty. Przyszli medycy pod czujnym nadzorem “starszych towarzyszy” zmuszeni byli obchodzić chłopskie chaty i konfiskować wszystko, co jadalne, nawet torebki z nasionami warzyw, które chłopi chowali jako ostatni ratunek. Kazano dokładnie przeszukiwać sterty chrustu i nawozu, studnie. Lecz wsie były martwe… W jednej z chat na piecu leżała martwa kobieta, a przy piersi ledwo skomlało jeszcze żywe niemowlę. Widząc krzyczącą nędzę w chłopskich rodzinach, które nazywano kułackimi, ojciec porzucił ten oddział, a wkrótce i Komsomoł, za co o mało nie został skreślony z listy studentów technikum. W Perwomajsku na ulicach leżały trupy chłopów. Ludzie wariowali z głodu, kanibalizm był zjawiskiem powszechnym. Na bazarach sprzedawano galaretę mięsną, w której nierzadko znajdowano dziecięce paznokcie. Ludzie ratowali się od głodowej śmierci wywarem z chwastów, który nazywano dekoktem. A zmielone kolby kukurydzy, zmieszane z wysuszonymi obierkami ziemniaków, sprzedawano na szklanki. Za przysmak uważano matarżany — kotlety z tartego buraka, obtoczone otrębami. Właśnie je przywoził ze wsi opuchnięty z głodu dziadek mojemu ojcu. Jak wspominał, z głodu bardzo cierpieli studenci. Kilka łyżek postnej zupy, którą dawano w stołówce studenckiej, nie mogło uratować. Liczba studentów na roku malała. Pomocy od rodziców ze wsi nie było co oczekiwać. Tym ludobójstwem kierowali na miejscach “pełnomocnicy” z rejonu. Pomagali też swoi, aktywiści, “bojownicy partii”, przewodniczący rad wiejskich. Według wspomnień bliskich, kiedy przez moją Maryniwkę na Mikołajowszczyźnie szedł przewodniczący rady wiejskiej Hryhorij Naływajko, o przydomku Monaszok, psy, których jeszcze nie zdążono zjeść, wszczynały niesamowity szczek. Niepiśmienny, który słowa nie wypowiedział bez brutalnego przekleństwa, zbierał w przemarzniętej radzie wiejskiej nauczycieli, by przepisywali “papiery”. Trzymając się za nagan, rozprawiał: “Wy, znaczy się, inteligencja zgniła, bez błędów piszcie”. A mojego dziadka, dyrektora szkoły, zmuszono zimą chodzić ze szkolnymi dziećmi, opuchniętymi z głodu, zbierać ziarno, rozkopując nory susłów w zmarzniętej ziemi. Torebki z tymi garściami ziarna dzieci zsypywały do kołchozowego spichlerza. Geografia głodu, który szalał na całej Ukrainie, nie była związana z warunkami pogodowymi. To samo działo się na Połtawszczyźnie, gdzie udało mi się zapisać wspomnienia naocznych świadków. Teściowa Anastasija Dmytriwna Zachariuta z przerażeniem wspominała, jak w Bodakwie, niedaleko Łochwicy, jeszcze jako dziecko w 1933 roku ledwo uciekła od oszalałej z głodu kobiety, która goniła ją z nożem. Jeszcze żywych ściągano na wozy i wywożono do dołów na wiejski cmentarz — i tak umrą. A obok, na stacji Sencza, gniło w ogromnych stertach ziarno (zbiory przecież były). Chłopów, którzy pełzli do tego chleba, by pochwycić choć garść zgniłego zboża, ochrona rozstrzeliwała na miejscu. Wielkie nieszczęście nie ominęło też sąsiedniej Sumszczyzny, gdzie teraz mieszkam. Panujący reżim starannie ukrywał swoje zbrodnie. Nawet dzisiaj, opowiadając o tamtych strasznych wydarzeniach, naoczni świadkowie proszą, by nie podawać ich nazwisk, bojąc się powrotu represji. Pamiętam i ja, gdy w latach 70., po opowieści partyjnego wykładowcy w zakładzie pracy o sukcesach gospodarczych kraju pod mądrym kierownictwem “siły kierującej”, zapytałam o przyczyny głodu, to w odpowiedzi — wściekłe spojrzenie i krótkie: “Głodu nigdy nie było, to kłamstwa naszych wrogów”. Fizycznemu zniszczeniu narodu poprzedzało zniszczenie jego duchowych świętości. W szczególności zburzono konotopskie świątynie Zaśnięcia Matki Bożej, Aleksandra Newskiego, dawną kozacką cerkiew w podmiejskiej wsi Pidlypne. Proboszczów zniszczonych świątyń aresztowano, wysyłano etapami. Uczniów zmuszano do przynoszenia do szkoły ikon w celu ich spalenia. Widząc, jak niszczą ich duchowe świętości, ludzie popadali w rozpacz. Głód zebrał wielkie żniwo w każdej wsi Konotopszczyzny. Mam wspomnienia mieszkańców Deptiwki, niegdyś zamożnej kozackiej wsi. Puchnąć z głodu w Deptiwce zaczęli jeszcze w 1930 r. od pierwszych “zwycięskich kroków” kolektywizacji. O. MARCZENKO, nauczycielka średniej szkoły w Szachworostiwce, obwód połtawski. Jeszcze raz dotkniemy jednej ze strasznych stron życia Myrhorodszczyzny dalekiego 1933 roku. W niewielkim budynku obok cerkwi w Lyczanach, gdzie obecnie mieści się biblioteka, w latach 30. był, jak wtedy mówiono, “przytułek” — dom dziecka, dokąd zwożono z całego rejonu początkowo tylko dzieci-sieroty tak zwanych kułaków i rolników indywidualnych — tych, którzy nie poszli podczas przymusowej kolektywizacji do kołchozów. Kiedy zaś w 33-im głód przybrał straszne rozmiary, nieszczęśni rodzice wielodzietnych rodzin oddawali do tego “przytułku” jedno-dwoje dzieci w nadziei, że choć tam jakoś przeżyją. Bo to przecież państwowy dom dziecka, tam codziennie mają obowiązek karmić dzieci. Ojciec pojechał na Donbas w nadziei zarobienia w kopalni chleba dla czworga spuchniętych z głodu dzieci. Matka biła się jak ryba o lód, ratując dzieci. Wieczorami pełzała do odebranego im podwórka, wiejska inteligencja cieszy się i z tego kawałka chleba. Lata 30. W przededniu stalinowskiej rozprawy z ukraińskim chłopstwem. W latach 1931—1933 umierali masowo, zwłaszcza dzieci. Doprowadzone do rozpaczy chłopki, które zorganizowała Odarka Iwaniwna Udod, zebrały się w 1932 roku przy kołchozowym spichlerzu, żądając odrobiny chleba. Lecz w odpowiedzi przewodniczący rady wiejskiej Radczenko wezwał z Konotopu oddział konnej milicji w pełnym rynsztunku bojowym, który nahajkami rozpędził kobiety. Tak “nakarmiła” bolszewicka władza. W ruiny zmieniały się kwitnące wsie. Nie zdołałam w tej publikacji przytoczyć wszystkich wspomnień, które udało się zebrać w trzech obwodach Ukrainy. Lecz niech te palące wersy będą jeszcze jednym dowodem zbrodni komunistycznego reżimu, do powrotu którego dokłada tyle wysiłków komuniści i różni socjaliści. Na IV Światowym Forum Ukraińców brałam udział w pracach “okrągłego stołu” badaczy Hołodomoru 1932—1933 lat z 14 krajów świata. Występowałam z propozycjami. Uważam, że historycy, krajoznawcy powinni aktywniej zbierać świadectwa naocznych świadków ludobójstwa narodu ukraińskiego, ustalać miejsca pochówków zmarłych z głodu, ich imiona, należycie porządkować mogiły. Żadnej ofiary strasznego ludobójstwa XX wieku, którego dokonał komunistyczny reżim okupacyjny na Ukrainie, nie można zapomnieć.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

NIE MA TAJEMNICY MIĘDZY NIEBEM A ZIEMIĄ

Rwała swoją marchew, buraki, cebulę, którą zasadziła wiosną. A biedak, któremu oddano ich siedzibę, podpatrzył to i przebił ją widłami. Wkrótce od tych ran zmarła. Starsza siostra zaszyła w kubraczku mamine kolczyki i krzyżyk i poszła do sklepu „Torgsin”, gdzie wymieniano rzeczy na mąkę. W kolejce przesiedziała dwie bezsenne noce, a trzeciej nocy zasnęła i ktoś wyciął to, co było zaszyte. Obudziwszy się i zrozumiawszy, co się stało, zmarła przy sklepie na pęknięcie serca. A miała niecałe 17 lat. Ostatnie trzy dzieci z tej rodziny latem 33. oddano do domu dziecka w Liczanie. Tam ostrzyżono je na „zero”, ubranie, w którym przybyły, zabrano i spalono, a zamiast niego, jak wszystkim, wydano każdemu po szmacie z dwoma sznureczkami, żeby dzieci zakryły się z przodu. Spały wszystkie pokotem na słomie rozłożonej pod ścianami w kilku pokojach domu. Tatiana Iwanowna pamięta, że dzieci były w większości siedmio-, dziesięcioletnie. Wszystkie spuchnięte z głodu, z wielkimi brzuchami. Karmiono je zacierką, w której „dwa ziarenka kaszy goniły jedno drugie”. A jej dawano prawie przezroczysty plasterek chleba. Dlatego nie dziwi, że oszalałe z głodu dzieci jadły wszystko, co się napatoczy: kwiat akacji, trawę, zieloną kukurydzę, surowe buraki. Żadnej pomocy medycznej dzieci nie otrzymywały. Umierały na dyzenterię dziesiątkami. Pewnego razu Tatiana obudziła się z małym bratem, a starsza siostra była martwa. Dzieci chowano we wspólnym grobie, wykopanym tu, na podwórku, nad brzegiem Chorolu. Martwych układano warstwami i, przykrywszy słomą, zasypywano ziemią. Mogiłę zrównano tak, że nie został po niej ślad. Kiedy w latach sześćdziesiątych na podwórku szkoły średniej nr 4 budowano strzelnicę, natrafiono na ten pochówek. Drobne kosteczki wyrzucono na brzeg Chorolu. O tych dzieciach nikt nic nie opowiadał. Ale w Ewangelii powiedziano: „Nie ma tajemnicy między niebem a ziemią”. Minęły lata. Niektórzy gospodarze z tego kąta, na miejscu dawnego „przytułku”, urządzili wysypisko śmieci. Nosili śmieci, rozglądając się jak złodzieje, bo ten teren graniczy z cmentarzem. Ale znaleźli się też inni ludzie, godni miana ludzi. Pod kierownictwem zastępczyni dyrektora szkoły nr 4 Walentyny Serdowej uczniowie uprzątnęli śmietnisko i oczyścili z chwastów miejsce pochówku ofiar Hołodomoru. A Julia i Serhij Horiunowie uporządkowali jeszcze przylegającą część cmentarza. Lidia Chorolec przywiozła ziemi, zieleń miejska podarowała sadzonki kasztanowców, topoli, brzóz, świerków i piękną kwitnącą tawułkę. Anatolij Kołodnyj przywiózł tu te drzewka. Na miejscu zbiorowej mogiły wkopano metalowy nagrobny obelisk-piramidę i obok niej usypano kurhan. A nauczycielka Maria Diemczenko wraz ze swoimi wychowankami postawiła przy na razie ubogim memoriale zieloną straż.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

WIEC CZYTELNICZY

Ludmiła RUBAN, obwód kijowski. Niebo płakało. Po pociemniałych od żałoby krzyżach, które majaczyły na wszystkich cmentarzach wsi rejonu perejasławsko-chmielnickiego, gdzie przyszło mi bywać, ściekały niczym łzy strugi zimnego jesiennego deszczu. Nie zastygały w kałuże, lecz wsiąkały w czarne ciało ziemi, jakby próbowały po raz ostatni napoić dusze niewinnie poległych. Ilu ich jest — wrzuconych w pośpiechu do przepaści niepoświęconych mogił zbiorowych? Dziesiątki? Setki? Tysiące? Według świadectw sekretarzy rad wiejskich w Połohach-Werhunach i Ulaniwce, Switłany Kuźmenko oraz Wiry Szczepinśkiej, w archiwach udało im się znaleźć jedynie kilka wyblakłych skrawków papieru z nazwiskami wieśniaków, których śmierć w latach 1932—1933 pełnomocnicy zarejestrowali jako zgon z niedożywienia i starości. Tak przedstawiciele władzy oznaczali w raportach totalną eksterminację niegdyś zamożnych wsi. I to w czasie, gdy według statystyk zbiory z 1932 roku uznano za zaledwie o 12 procent mniejsze od średniego wskaźnika poprzedniego dziesięciolecia. Zbierając świadectwa naocznych świadków tamtej klęski, wraz z członkami Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów w Ukrainie — kierownikiem działu Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław”, weteranem MSW Ukrainy Jurijem Awramenką oraz mieszkanką wsi Ulaniwka Wirą Kapluk rozpoczęliśmy podróż w przeszłość od Połohów-Werhunów, gdzie według oficjalnych danych przed Hołodomorem mieszkało około trzech tysięcy sześciuset osób, a pozostało ży-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

NIEGASNĄCA ŚWIECA

mniej niż połowę. Daremnie mówią, że głodowa śmierć nie wybiera ofiar — do grobów, w których leżą miliony ukraińskich wieśniaków, zeszli najlepsi. W rejonie perejasławsko-chmielnickim zabrała ona wtedy ponad 28 tysięcy istnień. Ginęli pracowici gospodarze, wymierali całymi rodzinami, wydanymi na pastwę tak zwanych aktywistów. Lud nazywał ich „szturchaczami”. To pogardliwe przezwisko stało się symbolem zdrady, podstępności i śmierci. Małżeństwo Ołeksandry i Wasyla Mojsejenków oraz najstarsze na Perejasławszczyźnie małżeństwo — Chrystyny i Danyła Szołkoszytnych — mają własne rachunki z winowajcami tamtych wydarzeń. Ich rodziny rozkułaczono i obrabowano do nitki, puchli z głodu i jednego po drugim chowali bliskich. Żyjący do dziś pamiętają nazwiska tych „szturchaczy”, którzy nawet w kołyskach i warkoczach kobiet szukali ukrytego ziarna… Do listy perejasławskich wsi, które badaliśmy, Danyło Szołkoszytnyj dodał jeszcze wieś swojego dzieciństwa Winenci, gdzie głodem wymorzono ponad pół tysiąca osób. Aktywiści wozami zwozili zagrabione zboże do spichlerzy, a oszalali z głodu ludzie jedli własne dzieci. — Całe życie żyję z zapłakanymi oczami — wspomina babunia Dusia — Jewdokija Sawiwna Śniżko, która w 1932 roku miała zaledwie siedem lat. — W naszej wsi Połohy Janenky wymarło z głodu ponad dwa tysiące osób. A nasza rodzina straciła babunię, ojca i najmłodszego brata Wasyłka. Kiedy zmarł Wasyłko, poszłam na cmentarz do cerkwi. Wchodzę do dzwonnicy, a tam stos martwych, a wśród nich dwie jeszcze żyjące kobiety z zawiązanymi szmatami ustami. Rozwiązałam im usta, a one zaczęły ledwo słyszalnie prosić o jedzenie. Widziałam też ludożerców — mówi Jewdokija Śniżko. — Przyprowadzili kiedyś do rady wiejskiej kobietę z Połohów Werhunów z dwoma garnkami smażonego mięsa. Miała pięcioro dzieci i już troje zdążyła zjeść. Moją mamę postawili, by jej pilnowała, ona i mnie ze sobą wzięła. A ta ciotka tak strasznie chrapie: dawaj, mówi, i twoją dziewuchę zjemy, wszystko jedno zdechnie. Spotykałam się z Kateryną Andrijiwną Baciurą z niewielkiej wsi Tarasiwki, która straciła jedną trzecią mieszkańców. Rozmawiałam z Ołeną Archypiwną Jakymenko, która widziała, jak na cmentarzu obok dołów leżeli jeszcze żywi ludzie i prosili o jedzenie. Wasyl Hryhorowycz Mojsejenko, wieś Netiahaliwka, 2008 r. Zapisałam wspomnienia Ołeksandry Fyłymowniwny Szary, którą jeszcze do dziś przerażają sny, w których widzi garnki z ludzkim tłuszczem, oraz świadectwo Jewdokiji Petriwny Zrażewśkiej, której rodzinie udało się przeżyć tylko dlatego, że tamtejszy przewodniczący rady wiejskiej na własne ryzyko zostawił wielodzietnej rodzinie krowę. …Kiedy na Pokrowę w Tarasiwce postawili wielki drewniany krzyż na pamiątkę współmieszkańców, wyniszczonych głodem, każdy, kto go przeżył, położył u podnóża kubeczek z ziarnem i bochenek chleba. A babunia Jewdokija — jeszcze cukierka. To dla najmłodszego braciszka Wasyłka, który w urodzajnym roku zmarł głodową śmiercią na ojczystej ziemi. Krym!” Oto wam i stosunek do ukraińskiej tragedii”. Wystawę powinien odwiedzić każdy, komu nie jest wszystko jedno. Plakaty porażają. Są z punktu widzenia sztuki piękne, ale napływają łzy, gdy się na nie patrzy. Młodzi charkowscy artyści podeszli do problemu z kreatywnością. Białe liczby „1932” i „1933” na czarnym tle przekreślone wieloma kreskami, jednak co to za liczby, wszystko jedno można odczytać, jak i biały napis „Historii nie da się przekreślić, pamiętajmy Hołodomor”. Oto fotografia zmarłego z głodu dziecka z przedstawieniem wartości: „0.00 kop.” Właśnie taką cenę życia malucha miała ludożercza władza. Albo ukraiński wzór z krzyży (na wzór nagrobnych) i napisem „Narodowe motywy Ukrainy 1932—33”. Z przedmowy do katalogu plakatów: „HOŁODMR... W tym słowie nie ma samogłosek. Spróbujcie wymówić je — wyjdzie zbiór dźwięków, jakby wam zatkano usta. Wygląda na to, że tak przeżyliśmy życie — z zatkanymi ustami. Bez samogłosek. A niewyraźne dźwięki, które dochodziły z zewnątrz o tym, jak głodno było w latach 1930., nie dotykały świadomości. No, ktoś umarł — czas był taki, zresztą dawno już… A okazało się — nie ktoś, a swoi, bardzo bliscy krewni. 10 MILIONÓW UKRAIŃCÓW! W ciągu dwóch lat… A 75 lat — niedługi termin”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Najstraszniejsze nieszczęście

Anatolij ZBOROWSKI, Irpień, obwód kijowski Niedawno w Równem ukazała się drukiem książka Ruslany Dawydiuk i Andrija Żywiuka „Poczuć się jednym nierozerwalnym ze swoimi braćmi i siostrami Wielkiej Ukrainy”. Autorzy zebrali i uogólnili materiał dokumentalny o tym, jak reagowali mieszkańcy Równeńszczyzny na Hołodomor w latach 1932–1933. We wstępie do książki przewodniczący Równeńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktor Matczuk zauważył: „Umyślność zbrodniczych działań komunistycznego totalitarnego państwa ZSRR wobec ukraińskiego chłopstwa uwidacznia m.in. ta okoliczność, że ludność dzisiejszej Równeńszczyzny, która w latach 20. i 30. XX wieku wchodziła w skład Polski, znajdując się w takich samych warunkach przyrodniczo-klimatycznych co Żytomierszczyzna i Chmielnicczyzna, głodu nie zaznała. Jednak, mając wiadomości o głodowym morze, który szalał za jakichś 10–20–30 km od ich siedzib, mieszkańcy Wołynia i Polesia nie pozostawali obojętni wobec strasznego nieszczęścia, które spotkało Ukraińców za Wilią i Zbruczem. Bez względu na zakazy i prześladowania ze strony władzy polskiej, w tych działaniach brali udział politycy, inteligencja, duchowieństwo, chłopi, robotnicy, urzędnicy, młodzież… Za to później władza radziecka po swojemu się z nimi rozliczyła, wysyłając dziesiątki tysięcy równian na śmierć, do więzień i na zesłanie”. Badacze nie pomijają także kwestii udziału proświatan w staraniach o udzielenie pomocy głodującym braciom w radzieckiej Ukrainie. Zwłaszcza zastępcą przewodniczącego zebrań, na których powołano Wołyński Społeczny Komitet Pomocy Głodującym w radzieckiej Ukrainie, był jeden z fundatorów łuckiej „Proświty”, teolog, profesor Iwan Własowski. Warto zauważyć, że rodak z Rówieńszczyzny, wybitny ukraiński prozaik Ułas Samczuk, przebywając w Pradze w latach 1933–1934, napisał pierwszy w literaturze ukraińskiej utwór — powieść „Maria”, w której z wielką siłą artystyczną opowiedział historię jednej ukraińskiej rodziny, ginącej wskutek zbrodni reżimu totalitarnego, stając się uosobieniem śmierci milionów Ukraińców. Wśród ukraińskich czytelników w Drugiej Rzeczypospolitej książka stała się kultowa. Po wkroczeniu wojsk radzieckich na Zachodnią Ukrainę Proświtę zakazano. Ale ludzie czytali jej książki. Członek podziemnej młodzieżowej organizacji zbrojnej, działającej w powiecie ostrogskim i we Lwowie pod koniec lat 40. XX wieku, Witalij Melnyczuk, wspominał jej założyciela Witalija Pantiuszka: „Pod wpływem przeczytanych książek, które pozostały po Proświcie, o głodzie („Maria” Uła­sa Samczuka) oraz o romantyce kozackich czynów zbrojnych, pragnąc pomóc uciśnionemu narodowi, Pantiuszko tworzy podziemną Organizację Wolnych Kozaków”. Nazwisko innego autora, który próbował środkami artystycznymi przedstawić tragizm ukraińskiej wsi w latach 1932–1933 i potępić organizatorów oraz wykonawców Hołodomoru, dziś jest prawie nieznane. To rodak ze wsi Popiwka w rejonie konotopskim na Sumszczyźnie, uczestnik zbrojnej walki o niepodległość Ukrainy Petro Kowalczuk. W latach 20. XX wieku był bibliotekarzem rówieńskiej biblioteki proświtiańskiej, w latach 30. wydał trzy zbiory poetyckie, w których m.in. potępiał zbrodnie czekistów: brutalną kolektywizację i związany z nią Hołodomor. W 1940 roku Kowalczuka aresztowano, a w roku następnym skazano go za „oszczerstwa na władzę radziecką i ustrój kołchozowy” na 8 lat obozów koncentracyjnych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

SZTUKA OPOWIADA PRAWDĘ

Andrij ŁOZOWYJ Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Wystawy na temat Hołodomoru są niezwykle potrzebne do ostatecznej samoidentyfikacji narodu. Tym bardziej, że u wielu ludzi pamięć wizualna jest lepsza. Jeśli będziemy zapominać naszą historię, nie będziemy godnie szanować ukraińskich bohaterów i nie będziemy wspominać o narodowych tragediach, to powstaje pytanie: czy mamy prawo do przyszłości? W Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy (ul. Worowskiego 20) otwarto wystawę „Ukraina. 1932—1933. Hołodomor”. Autorzy to członkowie Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Projektantów Grafików „4 Blok” (Charków). „Ta wiedza najwyraźniej nie jest tak potrzebna starszym ludziom, którzy już wycierpieli swoje i swoim milczeniem zastraszyli dzieci — mówi Witalij Szustia, kierownik pracowni projektowania graficznego Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy. — Jest ona potrzebna młodym, aby uświadomili sobie, co czyniła »najbardziej humanitarna« władza robotników i chłopów na czele z KC WKP(b), dlaczego w spichlerzu Europy ludzie jedli ludzi… Kanibalizm w XX wieku! Wtedy w człowieku ludzkiego pozostawało bardzo niewiele. Ta sama władza dołożyła niemałych starań, aby o ludobójstwie Ukraińców do dziś niewiele wiedziano na świecie. A na jednej z rosyjskich stron internetowych »wisi« tylko jedno zdanie: »Oddajcie nam

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

OJCZYZNA HEORHIJA WORONEGO — PRZYUDAJSKA SIWIERSZCZYZNA 20 listopada — 101. rocznica pamięci H. F. Woronego

Ołeksander SZOKAŁO, pisarz, redaktor naczelny czasopisma „Ukraiński Świat” Zakończenie. Pocz. w nr 41, 44, 45 za 2008 r. Heorhij Feodosijowycz Woronyj pozostał w historii nauki ukraińskiej i światowej nie tylko jako genialny uczony, ale także jako osobowość o rzadkiej szlachetności, jeden z najbardziej oddanych wyznawców Prawdy — duchowych ascetów. Koledzy wspominali o Heorhiju Feodosijowyczu jako o niezwykle pracowitym i oddanym nauce uczonym. Profesor H. F. Woronyj miał w swoim dorobku ponad 18 lat służby państwowej na stanowisku „w V klasie”, był radcą stanu, kawalerem orderów Świętego Włodzimierza IV stopnia, Świętej Anny II stopnia i Świętego Stanisława II stopnia, posiadał srebrny medal na pamiątkę panowania cesarza Aleksandra III. A mimo tych rang i regaliów wszyscy znali Woronego jako „prawego, wrażliwego i serdecznego człowieka”… Jeszcze od młodości Heorhij zastanawia się nad rozwiązaniem palących problemów życia społecznego i nie przyjmuje rewolucyjnych metod walki z „okropnym reżimem” (ponieważ rewolucja prowadzi do niszczycielskiego chaosu), zaznaczając w dzienniku: „Żadnych tendencji politycznych nie mam…” Nie zachwyca się ideami abstrakcyjnej wolności, a widzi drogę do osiągnięcia ładu w społeczeństwie poprzez osobistą dojrzałość moralną, duchowy samorozwój ludzi oraz realny przejaw ich własnej woli życia i solidarnej woli obywatelskiej. Nikt nie przyniesie ludziom zbawienia, nie uszczęśliwi ich z zewnątrz, każdy sam musi pokonać tę drogę od wewnątrz — własnym sercem, rozumem i działaniem dojść do uporządkowanego życia, do szczęścia. Tylko takimi wewnętrznymi i solidarnymi siłami można osiągnąć ład w skali społeczeństwa, a nie zewnętrznymi przymusowymi sposobami politycznej ignorancji i dyktatury klasy panującej nad uciemiężonym ludem, które głosili marksiści. H. Woronyj, jak i inni świadomi rodacy z Siewierszczyzny, wyznawał wysoką zasadę moralną ukraińskiego prawa zwyczajowego, wiecowego, którą jasno i nowocześnie sformułował P. Kulisz: „Polityka powinna pytać o drogę naukę”. Główną sprawą życia H. Woronego jest praca naukowa, która otwiera drogę do pokonania problemów społecznych: „…kiedy mój horyzont umysłowy się rozszerzy, być może uda się znaleźć ich rozwiązanie” — zapisał jeszcze jako młodzieniec w dzienniku. Jako niezwykle wyrazista indywidualność uczony łączył jasny światopogląd i wysoką moralność z głęboką wiedzą matematyczną oraz wybitnym talentem pedagogicznym. Pracując głównie w dziedzinie teorii liczb, H. Woronyj niemal każdą pracą zapoczątkowywał nowe kierunki w matematyce i stał się fundatorem trzech najważniejszych dziedzin: analitycznej teorii liczb, geometrycznej teorii liczb, algebraicznej teorii liczb. Prace uczonego, uznane za genialne jeszcze za jego życia, znalazły kontynuację właśnie w naszych czasach i obecnie zyskały rozpowszechnienie w wielu aktualnych kierunkach nauki, w szczególności w grafice komputerowej, modelowaniu geometrycznym, konstruowaniu robotów, rozpoznawaniu obrazów, tworzeniu sztucznej inteligencji, budowie geograficznych systemów informacyjnych, mikrobiologii, fizyce radiacyjnej, chemii fizycznej, astronomii, astrofizyce, krystalografii, medycynie, archeologii, antropologii, kartografii itp. Stworzone przez H. F. Woronego pojęcia i metody okazały się w najwyższym stopniu płodne, o czym świadczy szerokie używanie terminów imiennych: wzór Woronego, diagram Woronego, metoda Woronego (na wzór: twierdzenia Pitagorasa czy dwumianu Newtona). Diagramów Woronego używają specjaliści z najróżniejszych dziedzin wiedzy niemal we wszystkich krajach Europy, w Australii, USA, Kanadzie, Japonii, Korei Południowej, Hongkongu, Nowej Zelandii i in. Według obliczeń specjalistów w dziedzinie diagramów Woronego, co miesiąc na świecie drukuje się średnio 80 nowych badań opartych na odkryciach Woronego. Ostatnie lata życia H. F. Woronyj zajmował się analizą „prymitywnych” równoległościanów i „rozbiciem” (dzieleniem) przestrzeni na wielościany. Jego szczytowym osiągnięciem stała się idea algorytmu rozwiązania wszystkich pytań teorii nieoznaczonych form kwadratowych: „Wczoraj po raz pierwszy pojąłem jasną ideę algorytmu, który powinien rozwiązać wszystkie pytania teorii form, którą rozważam, i wczoraj też miałem silny atak kolki żółciowej, który przeszkodził mi pracować wieczorem i nie dał możliwości zasnąć niemal przez całą noc. Tak się boję, aby wyniki moich długotrwałych wysiłków, które tak ciężko zdobywałem, nie zginęły razem ze mną, ale tymczasem doprowadzić je do ładu jest tak trudno. Wiele rzeczy tylko zgaduję jakimś przeczuciem, które właśnie teraz, podczas choroby, u mnie się zaostrzyło…” — zapisał uczony moment olśnienia w dzienniku matematycznym 20 lutego 1908 roku, przebywając w Nowoczerkasku jako pełniący obowiązki dziekana wydziału mechanicznego Dońskiego Instytutu Politechnicznego. W nekrologu profesor I. R. Brajcew (przyjaciel i kolega H. F. Woronego z Warszawskiego Instytutu Politechnicznego) wyraził głęboki żal z powodu tego, że z monumentalnej pracy nad teorią nieoznaczonych form kwadratowych Woronyj miał możliwość wyłożyć na papierze tylko niewielką jej część: „Wątpliwe, czy z tego choćby częściowo można będzie odtworzyć te bardzo mądre rozumowania geometryczne, które doprowadziły do wspomnianego w dzienniku algorytmu, o którym zmarły zawsze mówił z wielkim natchnieniem i zachwytem. Aby to zrobić, nie wystarczy w ogólnych zarysach znać te rozumowania, którymi kierował się zmarły w swoich badaniach, a trzeba być takim samym głębokim znawcą teorii form kwadratowych z n-zmiennymi, jakim był on, trzeba posiadać taką samą zadziwiającą technikę w tej dziedzinie, jaką pod koniec swojego życia posiadał nieboszczyk. Co więcej, trzeba tak samo bezinteresownie kochać tę dziedzinę nauki matematycznej, jak kochał ją on… A jak on kochał matematykę!” Dopiero po ćwierćwieczu jeden z najbardziej utalentowanych uczniów Heorhija Woronego Borys Delone napisze, że idea jego nauczyciela „znowu pojawia się we współczesnej teorii struktury materii stałej i ogólnie można powiedzieć, że ten fundamentalny cykl idei Woronego daleko jeszcze nie jest zakończony” (B. Delone. Jurij Todosowycz Woronyj // Czasopismo cyklu matematycznego Wszechukraińskiej Akademii Nauk: T. 1, nr 2, 1933). Geniusz koncentrował się głównie na teorii liczb niewymiernych i usystematyzował wszystkie swoje odkrycia matematyczne w dziedzinie teorii liczb w perspektywie pojmowania Wszechjednego Ładu jako strukturalnej zorganizowaności Wszechświata. Jego dorobek obecnie rozpowszechnia się w badaniach nie tylko problematyki matematycznej, ale także kosmologicznej i moralno-filozoficznej — w ezoteryce i egzoteryce. Rozważając idee-olśnienia H. Woronego dotyczące wymiarowania przestrzeni w połączeniu z najnowszymi osiągnięciami matematycznych, fizycznych i filozoficznych metod poznania, można wyciągnąć wniosek, że jego „fundamentalny cykl idei” poprzedza najnowsze odkrycia w wielu dziedzinach wiedzy. Geniusz nie tylko pojął zasadę samoorganizacji czterowymiarowej czasoprzestrzeni, ale także sięgnął źródła Wszechjednego Ładu, które przebywa poza przestrzenią i czasem w bezmiarze i bezwieczności oraz porządkuje je. Właśnie poprzez formę kwadratową jako przestrzenny przejaw życiodajnej istoty w świecie ziemskim H. Woronyj pojmował zasadę organizacji przestrzeni i odgadywał „jakimś przeczuciem” źródło światowego Ładu. Stosując tę metodę Woronego do etnologii i etnogeografii, można zbadać, w szczególności, jak naród wymiaruje, organizuje, porządkuje przestrzeń kulturową i geopolityczną swojego terytorium etnicznego oraz jakie czynniki kształtują przestrzenną formę kraju na powierzchni ziemi i określają jej parametry czasowe (wiekowe). Źródło wiedzy matematycznej o ładowej, harmonijnej podstawie stworzenia świata i źródło ducha narodowego, siłą którego naród tworzy przestrzeń kulturową swojego świata etnicznego, są bezpośrednio związane z pierwotnym źródłem światowego Ładu — Wszechjednym Duchem-Rozumem, który w mitologii ukraińskiej zwie się Dij. Jakże Wszechjedyny-Dij porządkuje przestrzeń i czas, przebywając w bezmiarze i bezwieczności? Przestrzeń rozwija się-wymiaruje z eteru (próżni) i zwija się w eter; czas wypływa-wymiaruje się z bezwieczności i płynie w bezwieczność. Eter i bezwieczność stanowią niepodzielną sub- Planetarna diagramma Woronoja to stacja pierwotnego czasoprzestrzeni, z której rozwijają się i w którą zwijają się przestrzeń i czas. Właśnie w niej znajduje się światotwórczy pierwiastek Wszechjednego Ładu. Stąd, jak w dawnych czasach mawiano — z eteru, a obecnie — z próżni, w której pulsuje wieczność, wypływa twórcza energia Wszechjednego — jasny, czysty początek tworzenia życia. Próżnia to wszechjednolite pole informacyjne, dynamicznie zrównoważona nierozwinięta czasoprzestrzeń, gdzie prędkość rozprzestrzeniania się informacji poprzez drgania próżni jest absolutna, jak chwila olśnienia, i nieporównywalnie przewyższa prędkość światła. Jest to, w istocie, prędkość subtelnej energii myśli. Ponadświetlne cząstki subtelnej energii przekazują żywotnie ważne informacje o wszystkim, co dzieje się we Wszechświecie. Takie cząstki elementarne — tachiony, które poruszają się z prędkością nadświetlną, odkrył w latach 80. XX wieku amerykański fizyk ukraińskiego pochodzenia Ołeksij Biłaniuk wraz z indyjskimi kolegami E. Sudarshanem i V. Deshpande. A w 1996 roku profesor Uniwersytetu Baszkirskiego Nażip Walitow gruntownie obalił błędną tezę A. Einsteina, że prędkość rozprzestrzeniania się informacji nie może przekraczać prędkości światła. Uczony matematycznie udowodnił, że jakiekolwiek obiekty we Wszechświecie oddziałują ze sobą natychmiastowo, niezależnie od odległości między nimi. Informacja jest przekazywana dzięki drganiom próżni podczas chemicznego wzbudzenia atomów i cząsteczek oraz natychmiastowo rozprzestrzenia się liniami siłowymi pól elektromagnetycznych i grawitacyjnych. A niedawno ukraiński fizyk Serhij Sitko udowodnił na poziomie fizycznym istnienie duszy jako pierwotnego mechanizmu zapewniającego ludzkie życie, odkrywając wzajemny związek wszystkiego, co żywe, w polu koherentnym, które stanowi podstawę medycyny kwantowej. Jeszcze według odwiecznej wedyjskiej wiedzy synkretycznej ludów oryjskich (wyznających słońce), którą potwierdziła pitagorejska szkoła matematyczna, plan uporządkowania Wszechświata (światowej wszechjedności) ma istotę liczbową. I tylko wiedza matematyczna — najdawniejsza i najbardziej tajemnicza — jest w stanie pojąć ten wszechjednolity plan harmonijno-liczbowego uporządkowania Kosmosu (pojęcie Kosmos — Ład, uporządkowany Wszechświat wprowadził Pitagoras). „Istotą rzeczy są liczby” — to fundamentalna formuła pitagorejskiej szkoły filozoficzno-teozoficznej (Związku Pitagorejskiego), która świadczy o głębokim pojmowaniu uporządkowania światowej wszechjedności za pomocą liczb, ogniwa pośredniego między wiecznymi bytami, które znajdują się poza czasem i przestrzenią, a zmysłową rzeczywistością i ludzką świadomością. Ponieważ matematyka dzięki swojemu hermetyzmowi jest chroniona zarówno przed dogmatami religii, jak i przed dogmatami filozofii materialistycznej, bezpośrednio pojmuje Prawdę i prowadzi postępową myśl naukową do uznania istnienia rzeczywistości duchowej — wysokoczęstotliwościowej pulsacji subtelnej życiotwórczej energii w formie drgań próżni. A duchowość człowieka to wysokoczęstotliwościowe widmo drgań jego energii wewnętrznej. Niedawno amerykański matematyk i filozof Michael Heller w duchu „fundamentalnego cyklu idei” Heorhija Woronoja obliczeniami matematycznymi udowodnił istnienie porządkującego pierwiastka w światowej Wszechjedności — Wszechjednego. Osiągnięcia Woronoja i Hellera świadczą, że Wszechjedny to pierwotne źródło Wszechświata, a także pierwotne źródło praw matematycznych, za pomocą których pojmujemy światowy Ład, oraz twórczego ducha i prawa moralnego w człowieku, za pomocą których uzgadniamy swoje życie z Wszechjednym Ładem. „Fundamentalny cykl idei” Heorhija Woronoja można nazwać fundamentalną matematyczną teorią Ładu lub ładotworzenia. Ładotworzenie to skuteczność twórczego Ducha-Rozumu i moralnej woli życiowej. A matematyczna teoria ładotworzenia Woronoja to dowód obecności wszechjednolitego twórczego pierwiastka, który wymierza i porządkuje najróżniejsze formy życia w światowej Wszechjedności zgodnie z prawem Wszechjednego Ładu. W niedalekiej przyszłości duchowa siła ludzkich serc będzie kształtować ład w Świecie Ukraińskim, będzie usprawniać interakcję kultur narodowych w światowej przestrzeni kulturowo-cywilizacyjnej. Duchowym przewodnikiem w tej jasnej perspektywie jest geniusz Heorhija Woronoja, twórcy matematycznej teorii Ładu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenka. Dziennikarz Malcolm Muggeridge opuścił Wielką Brytanię w lipcu 1932 roku, zamierzając osiedlić się w ZSRR wraz z żoną, jednak już do września wszystkie jego złudzenia się rozwiały. Jego pierwszy artykuł o upadku reżimu w ZSRR został wydrukowany 13 stycznia 1933 roku. Później, w marcu, w artykule dla innego czasopisma Muggeridge napisał o tym, jak pewnego razu zapytał mężczyznę o kryzysy gospodarcze. W odpowiedzi usłyszał: „Nie mamy nic, zupełnie nic. Wszystko zabrali”. Muggeridge musiał to ciągle słyszeć od mieszkańców. I rzeczywiście, wszystko zabrano. Ale chłopi dobrze wiedzieli, że pomimo głodu chleb nadal eksportowano do krajów zachodniej Europy, zarabiając na tym, natomiast same regiony spichlerzowe wymierały z głodu4… „Powiedzieć, że w najsuchszych regionach Rosji panuje głód, to nic nie powiedzieć. U nas nie tylko głód, jak na Północnym Kaukazie, ale też terror, okupacja wojskowa. Na Północnym Kaukazie i na Ukrainie zboże wywożono z taką brutalnością, że do dziś te regiony są bez kęsa chleba”5. 29 marca Jones przekazał komunikat prasowy do Berlina. Został on opublikowany w prasie światowej, w tym w gazecie „Evening New York”: „Dziś Rosja jest w epicentrum głodu, który, jak można się przekonać, jest tak straszny jak w 1921 roku, kiedy umarły miliony… W pociągu (jadącym w kierunku Ukrainy) komuniści zaprzeczali głodowi. Upuściłem kawałek chleba, który miałem ze sobą. Chłop, który jechał obok, podniósł go i chciwie zjadł. Upuściłem skórkę od pomarańczy, a chłop również natychmiast ją podniósł i zjadł… Wielu chłopów jest zbyt słabych, by pracować. Nowy system podatkowy zniszczył rolnictwo. Dlatego obecna sytuacja jest znacznie gorsza niż głód 1921 roku. To po prostu katastrofa”6. Korespondent gazety „United Press Moscow” Eugene Lyons nazwał to pierwszym wiarygodnym raportem prasowym w świecie anglojęzycznym. Jones był pierwszym dziennikarzem, który oficjalnie mówił o Hołodomorze na Ukrainie, podpisując się własnym nazwiskiem. — Pani Margaret, jakie jeszcze kwestie porusza Gareth Jones w notatkach? — Gareth wspomina w zapiskach dziennikowych o ograniczaniu ukrainizacji oraz o ukraińskiej kwestii narodowej: „Rusyfikacja i centralizacja — nowy edykt ostatniego miesiąca. Skrypnyk, komisarz odpowiedzialny za oświatę, był za ukraińskimi prawami. Ale oskarżono go o ukrainizację i zdjęto ze stanowiska na początku marca. Wspomniano też nazwisko Szumskiego”. Wiem, że po październikowym przewrocie na Ukrainę wysłano Mykołę Skrypnyka, który od 1925 roku był ludowym komisarzem oświaty. Ukraina była w tym czasie autonomiczna, choć częścią bolszewickiego imperium. Jednak w styczniu 1933 roku Stalin skierował na Ukrainę swojego satrapę Pawła Postyszewa, po czym Skrypnykowi zarzucono ukrainizację. W tym czasie z KP(b)U wyrzucono około 100 000 osób. Skrypnyk popełnił samobójstwo w lipcu 1933 roku. Gareth opuścił Moskwę już w marcu 1933 i przyjechał do mieszkania swojego przyjaciela Reichardta Hoeferkorna w Gdańsku. Wreszcie trafiwszy do cywilizacji, napisał do rodziców: „Sytuacja w Rosji jest absolutnie straszna. Głód niemal wszędzie. Miliony umierają z głodu. Włóczyłem się przez kilka dni po Ukrainie i nie było tam chleba, dzieci bolał brzuch, wszystkie konie i krowy zdechły, a ludzie umierali z głodu. Terror nabrał niesłychanego rozmachu… Wydano rozkaz aresztowania sześciu inżynierów, dwóch z nich dobrze znałem”. Po przybyciu do Berlina 29 marca 1933 roku Gareth przygotował komunikat prasowy, który został opublikowany w gazecie „Evening New York” i w prasie brytyjskiej; zwłaszcza w „Manchester Guardian” ukazały się doniesienia: „Głód ogarnął Rosję, miliony umierają”. 31 marca W. Duranty haniebnie napisał: „Rosjanie chcą jeść, ale nie głodują”, na co Gareth odpowiedział w „New York Times”: „Wszędzie, gdzie bywałem we wsiach rosyjskich, słyszałem jęk: »Nie ma chleba, umieramy«. I to był głód, który zabrał życie milionom ludzi”. W sierpniu „Daily Telegraph” otrzymał raport Otto Schillera, attaché wojskowego w Moskwie. To właśnie on opowiedział Jonesowi o liczbie zgonów na Kaukazie. Raport, który przygotował w maju, był przeznaczony dla Ambasady Niemiec, a nie do rozgłosu. Obok obserwacji Otto Schillera artykuły Jonesa i Muggeridge’a wydawały się blade. Oto kilka cytatów z jego raportu7: „Obecną sytuację na Północnym Kaukazie można określić następująco: »W niektórych wsiach ludność całkowicie wymarła; w innych ponad połowa ludności zmarła z głodu. Są wsie, w których śmiertelność z głodu nie jest aż tak wysoka, ale głód zasadniczo dotknął wszystkie regiony«.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Pogląd

— Pani Siriol, proszę wyjaśnić, dlaczego rząd i parlamentarzyści brytyjscy nie uważają głodu na Ukrainie za ukierunkowane ludobójstwo. Czy w Wielkiej Brytanii rzeczywiście brakuje faktów, które by to potwierdzały? — Rząd angielski nie chce uznać, że głód na Ukrainie był aktem ludobójstwa, ponieważ do polityków dotarły zniekształcone badania historyczne, w tym badania rosyjskich historyków, których Wielka Brytania, niestety, słucha. Szkoda, że Gareth już nie żyje. Gdyby był żywy, brytyjscy politolodzy dawno by zrozumieli, że głód na Ukrainie to ludobójstwo narodu ukraińskiego. Takich odważnych ludzi jak Gareth jest na świecie niewielu. Sądzę, że sytuacja może się zmienić tylko pod warunkiem, że media w jak najpełniejszy sposób będą przedstawiać historię Hołodomoru, tak aby zostało wyraźnie przyjęte i zrozumiane, że Hołodomor jest dziełem Stalina. Trzeba na poziomie indywidualnym pracować z członkami parlamentu, którzy nie mają wystarczającej informacji. Niestety, MSZ Ukrainy w tym kierunku pracuje mało. John Grogan, przewodniczący wszechpartyjnej komisji parlamentarnej ds. Hołodomoru, wyjaśnia, dlaczego na Ukrainie wybuchł głód i jakie były jego prawdziwe przyczyny. Wierzę temu człowiekowi. Musimy działać razem na różnych poziomach — edukacyjnym, kulturalnym, naukowym — aby w Wielkiej Brytanii zrozumiano zbrodniczą istotę Hołodomoru na Ukrainie: uczniowie szkół, studenci, politycy, biznesmeni, parlamentarzyści. — Z tego, co wiem, aktywnie pracuje Pani nad tym, aby w Wielkiej Brytanii ludzie mogli poznać straszliwą prawdę o ukraińskim ludobójstwie, rozpowszechniając materiały Gareth Jonesa, tym bardziej że Pani babcia przez kilka lat mieszkała w Doniecku, wtedy w Jusiwce. — Miasto Jusiwka jest dziś legendą, ale jeszcze w 1889 roku, kiedy matka Garetha Ryszarda Vaughana Jonesa, Annie Gwen Jones, mieszkała tutaj, było to zdumiewające miasteczko liczące 50 tysięcy mieszkańców. Przez trzy lata udzielała korepetycji wnukom Walijczyka Johna Hughesa. Gareth zrobił wspaniałą karierę akademicką, by odwiedzić Ukrainę i Związek Radziecki, Rosję — tak bowiem ten geopolityczny obszar nazywano na Zachodzie. Jego pierwsza wizyta odbyła się w 1930 roku. List Garetha Jonesa z Berlina pozwalał odczuć rozpaczliwą sytuację na Ukrainie: „Zima zapowiada się jako jedno z największych nieszczęść, a także głód. Rząd jest tu najokrutniejszy ze wszystkich możliwych na świecie. Chłopi nienawidzą komunistów. Tysiące i tysiące najlepszych rosyjskich mężczyzn zesłano na Syberię i na bezludne Wyspy Sołowieckie… Dlatego jedną z przyczyn, które zmusiły mnie do opuszczenia Jusiwki, było to, że ze wszystkiego, co tam było, mogłem zjeść tylko kawałek chleba — i to wszystko, co miałem przez siedem godzin. Wielu Rosjan jest zbyt słabych, by pracować”. — Ale to nie jedyna wizyta pana Garetha Jonesa na Ukrainie. — Druga wizyta odbyła się po sześciotygodniowej „podróży” po Związku Radzieckim wraz z Jackiem Heinzem. Jeszcze przed powrotem na Ukrainę zaopatrzyli się w konserwowe fasolki. Gareth prowadził serię zapisków dziennikowych, na podstawie których Jack napisał książkę „Eksperymenty w Rosji — 1931: Dziennik” (Pittsburgh. Napisane przez Jacka Heinza, ze wstępem G. R. W. Jonesa). Obaj odwiedzili nową zaporę na Dnieprze. Jeden z chłopów powiedział im tak: „Komuniści wywieźli stąd wszystkich kułaków”. A pewien chłopina w czapce podszedł i powiedział: „Głodujemy. Spójrzcie, co nam dali — nic! Nic! Jak możemy żyć z niczym? Ale nie możemy im nic powiedzieć, bo nas wywiozą. Wszyscy bardzo cierpimy, bracia!” — Od czego rozpoczęła się historia ludobójstwa na Ukrainie? Jaki punkt można uznać za punkt wyjścia w tej straszliwej historii XX wieku? — Jak wiadomo, po śmierci Lenina nowa polityka ekonomiczna (NEP) poprawiła sytuację chłopów, ponieważ stworzono system gospodarczy mieszanego typu, łączący kontrolę administracyjną i wielki przemysł z pewną częścią małego biznesu. Kołchoźnicy mogli zatem jawnie sprzedawać swoje produkty na rynku. Ale mniej więcej od 1926 roku rząd zaczął żądać coraz wyższych plonów. W 1928 roku Stalin przedstawił własny pięcioletni plan industrializacji i kolektywizacji. Dążył do szybkiej mechanizacji Związku Radzieckiego, dlatego wielką uwagę poświęcano rozwojowi ciężkiego przemysłu. Zaproszono nawet zagranicznych konsultantów, aby osiągnąć ten cel. Potrzebne były także zasoby na granicach z Mandżukuo, ponieważ Związek Radziecki obawiał się ataku Japonii, która dążyła do przyłączenia Syberii. Kolektywizacja to polityka wprowadza-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

WSTECZ DO PRZYSZŁOŚCI

Według statystyk 10 milionów ludzi zmarło z głodu na Ukrainie i Kaukazie. Hołodomor na Ukrainie został spowodowany odbieraniem żywności i miał przede wszystkim charakter etniczny. Kubań, Północny Kaukaz, a także ukraińskie terytoria etniczne znalazły się pod uderzeniem „czerwonej zarazy”. Nawet mistrz dwulicowości Walter Duranty podał liczbę 5 milionów tych, którzy zginęli z głodu na Ukrainie, 2 miliony na Kaukazie i 3 miliony w Rosji[1]. Ale także dziś problem ludobójstwa pozostaje bardzo palący. Z niego wynika w końcu i kolejny: integracja Ukrainy z przestrzenią europejską. Niestety, problem ukraińskiej integracji nie ogranicza się do postanowień, ustaw i rezolucji na zewnętrznym polu prawnym. Przede wszystkim musi istnieć wyraźna wewnętrzna świadomość Ukrainy co do potrzeby wspólnoty europejskiej, należy ukształtować filozofię współistnienia Ukrainy w Europie. Tylko pod tym warunkiem wejście nowego kraju do UE może być pozytywnym krokiem w kształtowaniu stabilnego systemu geopolitycznego. Na te pytania spróbujemy znaleźć odpowiedzi w rozmowie z Margaret Siriol Colley. Pani Colley — 84-letnia bratanica znanego dziennikarza Gareth Jonesa, który ujawnił światu prawdę o ukraińskim ludobójstwie zorganizowanym przez bolszewików na czele ze Stalinem. Na początku wystąpienia na Akademii Kijowsko-Mohylańskiej w sierpniu 2008 roku minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii David Miliband powiedział: „Chcę przekazać wam podczas swojej wizyty jedną prostą myśl: nie zapomnieliśmy o naszych obietnicach wobec was”. Czy te słowa znajdą urzeczywistnienie? na przestrzeni lat 1928–1933 w ZSRR, aby połączyć pracę indywidualną i kolektywną oraz stworzyć kołchozy. Radzieccy przywódcy byli przekonani, że zastąpienie produkcji indywidualnej kolektywną znacząco poprawi gospodarkę i że przyniesie to większą ilość eksportu w dziedzinie produktów rolnych. W radzieckiej Ukrainie polityka ta miała dramatyczny skutek dla ukraińskiego etnosu i jego kultury, ponieważ 86 % ludności mieszkało na wsi. Powodzenie pięcioletniego planu zależało od eksportu towarów pochodzących przede wszystkim z regionów zbożowych ZSRR. Mimo głodu w Związku Radzieckim Stalin nie przestawał wywozić zbiorów na Zachód, który pogrążony był w wielkim kryzysie, jednak na Zachodzie chłopi nie cierpieli głodu, natomiast w Ukrainie ta polityka doprowadziła do katastrofalnych skutków. Później, już jesienią 1932 roku, rząd radziecki wydał dekret, zgodnie z którym zbiory zaczęto zabierać siłą z każdego regionu. Wprowadzono nowe podatki, zgodnie z którymi kołchozy miały płacić tak wysokie (zazwyczaj 2,5 centnera) od hektara, by sprzedawać resztę na wolnym rynku, czego po prostu nie mogły robić. Chłopi od razu byli nastawieni sceptycznie, ponieważ wiedzieli, że państwo zabierze od nich niemal wszystko, a więc na sprzedaż nic nie pozostanie. 13 stycznia 1933 roku ogłoszono, że pracownicy polityczni zostaną oddelegowani w celu wzmocnienia organizacji kołchozów. Tysiące miejskich pracowników politycznych wysłano na wieś. „Ich celem jest zniszczenie wszelkiej opozycji i zorganizowanie pracy kolektywnych gospodarstw. To gorące głowy, które będą wykonywać swoją pracę z okrucieństwem. Jeśli potrafią osiągnąć sukcesy w organizowaniu terroru wobec chłopów, to ciekawe, jak zdołają odnieść sukces w pokonywaniu głodu”. Stalin, dążąc za wszelką cenę do wykonania planu kolektywizacji, nie wierzył, że to jego polityka spowodowała głód. Mimo prób kilku dziennikarzy, którzy chcieli opowiedzieć prawdę o tym, co się dzieje, nie zwrócono na to uwagi, a wkrótce z historii wykreślono strony o Hołodomorze jako o straszliwej ludzkiej katastrofie-ludobójstwie. — Od tego zaczęło się ludobójstwo? — Jesienią 1932 roku wiadomość o Hołodomorze na Ukrainie dotarła do Londynu. Zaznaczono, że kraj przeżywa kryzys tak poważny, że podobnego jeszcze nie było. We wrześniu 1932 roku Garet Jones napisał do impresaria Ivy Lee do Nowego Jorku: „Głód to katastrofa i miliony będą cierpieć z powodu głodu. Obecnie na Ukrainie panuje hołodomor”2. Latem 1932 roku dwudziestu lewicowych dziennikarzy z Wielkiej Brytanii wyjechało w czteromiesięczną… (sic) — miesięczną podróż służbową do Związku Radzieckiego i na Ukrainę. To, co zobaczyli, wstrząsnęło nimi. Jeden z nich, profesor Dżels Menken, powiedział Jonesowi, że na Ukrainie panuje prawdziwy głód. W październiku profesor napisał trzy artykuły do czasopisma „Economist”. Jego i redaktora Waltera Laytona wezwano „na dywanik” do radzieckiego ambasadora, prawdopodobnie Majskiego, ponieważ przedstawili sytuację w Związku Radzieckim w czarnych barwach3. Zachwycony ideami komunistycznej utopii,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert

кобританії. Реквієм (музика Є. Станковича та слова Д. Павличка) виконує Національна заслужена академічна хорова капела України “Думка”, Національний симфонічний оркестр України, солісти — Ніна Матвієнко і Тарас Штонда. Як на мене, це великий успіх у поширенні знань про Голодомор у світі. Часто думаю про свою бабцю: їй було б важко довідатися про те, що якби вона не поїхала з України, то їй довелося б пережити голод. Думаю про мого дядька Ґарета й усвідомлюю, що обоє вони хотіли, щоб я озвалася до них. Життя дядька Ґарета обірвалося трагічно: його захопили бандити, щойно йому виповнилося тридцять, і вимагали викуп 8 000 фунтів стерлінгів. Це відбулося в Монголії. Він на той час досліджував питання нападу Японії на Китай і можливі зіткнення з Радянським Союзом у Сибіру. Смерть Ґарета Джонса за містичних обставин — це величезна трагедія не лише для родичів, а й для всієї країни, яка любила і шанувала його, це трагедія для його малої батьківщини — Уельсу. Якби він був живий, то міг би розповісти світові правду про Голодомор в Україні. Його мати сховала всі папери, а потім передала архіви мені, щоб я їх упорядкувала. Ґарет розповів би, що справжня причина голоду — це не неврожайний рік, а чітка політика Сталіна. Західна Україна споконвіку була європейською територією, але мені не хотілося б, щоб там сформувався окремішний центр, який не хоче знати про проблеми багатостраждального східного сусіда. Схід натомість має інтегруватися в захід, потрібно проводити “міграції” вчителів, лікарів, інженерів зі Східної України в Західну, щоб гармонізувати всі реґіони країни. Розмовляв Дмитро ДРОЗДОВСЬКИЙ В інтерв’ю використано посилання на такі архівні матеріали: 1 Western Archives, testimonies and new re- search. Ukrainian Canadian Research and Do- cumentation Centre, The Basildon Press 2003, p,110,113. 2 Letter from Gareth Jones to Ivy Lee, Sep- tember 13 1932. NLW. 3 The Foreign Office and the Famine, p, 209. 4 Ibid. 25 March 1933. p.13 & 14. 5 Ibid, 27 March 1933. p 9 & 10. 6 Gareth Jones, ‘Russia in The grip of Fami- ne’, The Morning Post. March 30, 1933. 7 An Expert Observer [Otto Schiller] ‘Fami- ne returns to Russia’, The Daily Telegraph. 25,28,30, August 1933. 8 Whiting Williams My Journey Through Fa- mine-Stricken Russia. 24th February, 1934. p.16 , 17. 9 Anonymous letter. 1930 Wiltshire archi- ves. 10 Walter Duranty, Russia Reported, 1934, New York, Gollancz Moscow, September 17 1933, p.354. ПОГЛЯД
Seite · S. 9Originalseite ↗

UKRAINA PAMIĘTA, ŚWIAT UZNAJE

W wioskach, które odwiedziłem, liczba zgonów wynosi od 20 do 30 dziennie. Ludzie przeżywają tylko dlatego, że nauczyli się jeść produkty nieprzeznaczone do spożycia, takie jak, powiedzmy, trawa, korzenie, gotowane kości i padlina”. “Wielkie osady kozackie na Kubaniu są dziś puste… Pełna apatia w sercach ludzi…” “Najgorsze w tej sytuacji jest to, że władza nie uznaje faktów głodu… Rząd radziecki nic nie robi. Słyszałem o przypadkach, gdy ludziom puchły brzuchy z głodu, ale władza radziecka nie chce o tym wiedzieć. Mówi, żeby chłopi jedli ten chleb, który ukryli. Rząd tłumaczy tę sytuację jedynie tym, że w kraju jest nieurodzajny rok”. Tak było do lutego 1934 roku, kiedy gazeta “Odpowiedzi” opublikowała dwa przerażające w swojej prawdziwości i szczerości artykuły Whitinga Williamsa, przedstawione jako spostrzeżenia człowieka, który wszystko widział. Te materiały po prostu nie mogły nie zszokować: “W ciągu ostatnich 12 miesięcy w jednym europejskim kraju zmarły miliony ludzi z głodu. Oni wciąż umierają, niczym muchy. Dzieje się to w jednym z najbogatszych socjalistycznych krajów świata… Ale ja nie raportuję o tym, co słyszałem. Pewnego razu, idąc wydeptaną ścieżką, zobaczyłem ofiary wielkiego głodu. Mężczyźni i kobiety umierali z głodu, skrzywieni w niemocy. Około 18 000 dzieci wywieziono do wolnych krajów. Ich rodzice nie mieli kawałka chleba, żeby dać dzieciom. Pewnego razu wagony z dziećmi wypadły z szyn, ale nikt nawet o tym nie wspomniał. Po trzech dniach o tragedii zapomniano. Nikt z dzieci nie przeżył. Ilu świadków, ile milionów świadków może potwierdzić fakt głodu w całej Rosji? Oficjalnie zaś nikt nie zmarł z głodu w kraju rad. Lekarze nie raportują o zgonach, gdyż boją się kar. Jedynie jako przyczynę śmierci wpisują “chore serce”. To najczęstsza formuła. W tych artykułach opisałem to, o czym słyszałem i co widziałem w Rosji. Podałem te wyjaśnienia, które przedstawiono mnie. Nie potrafię wyjaśnić, ale wierzę, że cywilizowany świat znajdzie dla tego wyjaśnienie, dlaczego do tej pory nic nie zrobiono, aby zmniejszyć skutki głodu; dlaczego rząd radziecki trzyma w tajemnicy wszystko, co dotyczy ich zarazy, dlaczego odmawiają gotowości pomocy im. To może być rozwiązaniem kryzysu rolniczego w Rosji. Balans między produkcją a konsumpcją można przywrócić nie drogą zwiększenia produkcji, a ratowaniem ludzi, którzy mają żyć i pracować, a nie umierać z głodu”. Andrew Cairns, kanadyjski specjalista ds. rolnictwa, napisał kilka najlepszych artykułów o Hołodomorze-ludobójstwie w ZSRR po wizytach w 1930 roku oraz wiosną i latem 1932 roku. Ale nawet jeśli wziąć pod uwagę jego twierdzenia oraz twierdzenia Schillera, obraz nadal pozostawałby dość niepełny. Prawie 50 lat jego telegramy przeleżały bez uwagi. Ale to właśnie w nich nakreślono ogromną tragedię, ogromne cierpienie Ukrainy, spowodowane pięcioletnią polityką Stalina na rzecz budowy ciężkiego przemysłu i powszechnej kolektywizacji. W 1930 roku “Stalin niedawno ogłosił, że dla Rosji, dla zachowania równowagi ekonomicznej, 50% trzeba zagłodzić na śmierć”. Dyktator, aby osiągnąć swoje cele i podporządkować wolne narody, zbudował “kraj wojny, militarystycznej okupacji”. Duranty napisał, wiedząc bardzo dobrze o sytuacji: “mechanizacja i kolektywizacja rosyjskiego rolnictwa wróciła do normy, a Kreml wygrał bitwę”. W “New York American” w styczniu 1935 roku Gareth Jones opublikował niektóre notatki, które zawierały rozmowy z chłopami: “Komuniści przyszli i zabrali naszą ziemię, ukradli nasz inwentarz i zmusili nas do pracy, jak niewolników, w kołchozach, gdyż nic własnego nie było, wszystko należało do kolektywu. Oczy jednego z ukraińskich chłopów napełniły się gniewem i odpowiedział: “A czy wiecie, co zrobili z tymi, którzy stawiali opór? Brutalnie ich zabili”. — Chciałoby się przerzucić most od tematu ludobójstwa do problemu integracji Ukrainy z Europą. — W maju tego roku w Londynie odbyła się prezentacja międzynarodowego projektu muzyczno-dokumentalnego “Ukraina pamięta — świat uznaje”, którego celem jest uczczenie pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat. Oprócz koncertowego wykonania “Panichidy”, przeprowadzono “okrągłe stoły” z udziałem naukowców, przedstawicieli społeczeństwa, elity Ukrainy i innych krajów, wystawy dokumentalne. Do tego projektu dołączył się także Stephen Komarnicki, który pracuje nad rozpowszechnianiem informacji o Hołodomorze w Wielkiej Parlament Estonii postanowieniem z dnia 20 października 1993 r. potępił komunistyczną politykę ludobójstwa na Ukrainie. Senat Kanady 19 czerwca 2003 r. przyjął Rezolucję, w której wezwał rząd Kanady do uznania Hołodomoru lat 1932—1933 na Ukrainie za ludobójstwo oraz do potępienia wszelkich prób ukrycia historycznej prawdy o tym, że tragedia ta była niczym innym jak ludobójstwem. Izba Senatorów Kongresu Narodowego Republiki Argentyńskiej 23 września 2003 r. przyjęła Deklarację nr OYA 588/03 w sprawie uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru lat 1932—1933 na Ukrainie, który zorganizował totalitarny reżim sowiecki. Izba Reprezentantów Kongresu USA 20 października 2003 r. uznała Hołodomór lat 1932—1933 na Ukrainie za akt terroru i masowego morderstwa, skierowany przeciwko narodowi ukraińskiemu. Senat parlamentu Australii 31 października 2003 r. przyjął Rezolucję, która uznała wydarzenia na Ukrainie za jeden z najbardziej przerażających aktów ludobójstwa w historii ludzkości. Postanowienie Zgromadzenia Państwowego Republiki Węgierskiej z dnia 26 listopada 2003 r. z okazji 70. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933 potępia przejawy dyskryminacji, skierowane na zniszczenie i ludobójstwo grupy narodów. Sejm Republiki Litewskiej w Oświadczeniu „O uczczeniu ofiar represji politycznych i Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932—1933” z dnia 24 listopada 2005 r. uznał, że stalinowski reżim komunistyczny dokonywał świadomego, starannie zaplanowanego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Parlament Gruzji w dokumencie z dnia 20 grudnia 2005 r. „W sprawie uwiecznienia pamięci poległych na Ukrainie w latach 1932—1933 w wyniku represji politycznych i Hołodomoru” zaznaczył, że totalitarny reżim bolszewicki w tym okresie dokonał celowego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 4 grudnia 2006 roku przyjął ustawę, która potępia reżim totalitarny, odpowiedzialny za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Parlament Republiki Peru przyjął Postanowienie z dnia 21 lipca 2007 r., którym ogłosił solidarność z narodem ukraińskim w uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru oraz uznaniu Hołodomoru za akt ludobójstwa. Parlament Królestwa Hiszpanii przyjął dokument z dnia 25 lipca 2007 roku, którym uznaje Hołodomór lat 1932—1933 za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego. 1 listopada 2007 r. 34. sesja Konferencji Generalnej UNESCO, w skład której wchodzą 193 kraje, jednogłośnie przyjęła Rezolucję „Uczczenie pamięci ofiar Hołodomoru na Ukrainie”. Izba Reprezentantów Kongresu Republiki Kolumbii 21 grudnia 2007 r. podpisała Rezolucję, którą Kolumbia uznała Hołodomór na Ukrainie za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego. Izba Deputowanych Kongresu Narodowego Meksyku 19 lutego 2008 r. przyjęła postanowienie, w którym nazywa tragedię Hołodomoru aktem ludobójstwa. Sejm Republiki Łotewskiej 13 marca 2008 r. przyjął Deklarację „O dokonanych przez ZSRR w latach 1932—1933 represjach wobec narodu ukraińskiego”. Senat Kongresu Narodowego Republiki Paragwaju 25 października 2007 r. przyjął deklarację „O potępieniu Hołodomoru lat 1932—1933 na Ukrainie jako aktu ludobójstwa narodu ukraińskiego oraz solidarności z jego ofiarami”. 30 października 2007 r. Kongres Narodowy Republiki Ekwadoru przyjął Rezolucję, którą uznał Hołodomór na Ukrainie w latach 1932—1933 za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego. Izba Deputowanych Republiki Chile 13 listopada 2007 roku przyjęła Deklarację, w której uznano Hołodomór na Ukrainie za klęskę, która spowodowała śmierć milionów niewinnych mężczyzn, kobiet i dzieci. Izba Deputowanych parlamentu Republiki Czeskiej 30 listopada 2007 roku przyjęła Postanowienie o uznaniu Hołodomoru lat 1932—1933 za tragedię narodu ukraińskiego. Rada Narodowa Republiki Słowackiej 12 grudnia 2007 r. przyjęła Deklarację, którą potępia Hołodomór lat 1932—33 na Ukrainie jako akt wyniszczenia ludzkości, dokonany przez totalitarny reżim stalinowski. 3 lipca 2008 roku na 17. dorocznej sesji Zgromadzenia Parlamentarnego OBWE przyjęto rezolucję „O Hołodomorze lat 1932—1933 na Ukrainie”. Parlament Europejski 23 października 2008 r. przyjął Rezolucję, którą uznał Hołodomór (sztuczny głód lat 1932—33) za straszliwą zbrodnię przeciwko narodowi Ukrainy i ludzkości, zdecydowanie potępił działania skierowane przeciwko ukraińskiemu chłopstwu, które charakteryzowały się masowym wyniszczeniem oraz naruszeniem praw i wolności człowieka, wyraził współczucie narodowi ukraińskiemu, który ucierpiał w wyniku tej tragedii, oraz uczcił pamięć tych, którzy zginęli w wyniku sztucznego głodu lat 1932—1933; wezwał kraje, które powstały po rozpadzie Związku Radzieckiego, do otwarcia swoich archiwów w celu wszechstronnego zbadania, aby w pełni ujawnić i zbadać przyczyny oraz skutki tragedii. uznanie przez wspólnotę światową wydarzeń lat 1932—1933 na Ukrainie za jeden z najbardziej przerażających aktów ludobójstwa w historii ludzkości. Książkę otwiera słowem wstępnym Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko. Inf.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

WYDANIE Z BAKU

W przeddzień obchodów 75. rocznicy Hołodomoru w Bakú, stolicy Azerbejdżanu, wydano zbiór fotografii i dokumentów o tragicznych kartach w historii Ukrainy. Przedstawione materiały są wymownym potwierdzeniem tego, że totalitarny bolszewicki reżim Stalina i jego pomagierów dążył do tego, by głodem zetrzeć z oblicza ziemi naród ukraiński, a w duszach tych, którzy cudem przeżyli, na zawsze zaszczepić strach niewolniczego posłuszeństwa. Wydawnictwo opowiada o uczczeniu pamięci ofiar Hołodomoru w Ukrainie, a także

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

upadku 1708 roku. W lipcu 1990 roku po raz pierwszy w Baturynie swobodnie zabrzmiał wykonany przez uczestników pochodu hymn “Szcze ne wmerła Ukrajina”, po raz pierwszy odprawiono panichidę za sławnego hetmana Ukrainy Iwana Mazepę oraz ukraińskich kozaków, którzy polegli za naszą wolność. A na obrzeżach Baturyna, na Honczariwce, gdzie kiedyś stał podmiejski pałac hetmana, proświcianie z czasem ustawili tablicę pamiątkową na cześć Iwana Mazepy i usypali kurhan-mogiłę ku pamięci poległych baturynian. Jeszcze bardziej masowy był pochód w 1991 roku “Kozackimi szlakami”. On Już od 13 lat wydają duży historyczno-krajoznawczy magazyn “Siweryjanśkyj litopys”, który redaguje proświcianin, zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Pawłenko, nawiasem mówiąc, autor dziesięciu książek o tematyce historycznej, w szczególności o Iwanie Mazepie. O wysokim poziomie naukowym tego wydawnictwa świadczy to, że Wyższa Komisja Atestacyjna zalicza publikacje w magazynie podczas obrony prac kandydackich i doktorskich z historii, filologii, filozofii. Obwodowy oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki wydał dziesiątki książek lokalnych autorów. by otrzymała od władz miejskich pomieszczenie, gdzie otworzyła księgarnię “Dobra knyha”. Obecnie księgarnia to unikalne miejsce. Pokrywa ona ogromne zapotrzebowanie na ukraińskie słowo, pieśń, muzykę, filmy, którego niestety nie zaspokaja współczesny handel systemowy. W proświciańskim sklepie w sprzedaży bywa do 700—800 tytułów ukraińskich kaset, płyt, filmów. Jest to w szczególności muzyka ludowa, cerkiewna, klasyczna, estradowa, ukraińskie filmy. I oczywiście duży wybór ukraińskiej książki: piękna, historyczna, informacyjna, podręczniki, literatura dziecięca. Tutaj pro-

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

«PROŚWITA»

Budynek Czernihowskiej „Proświty” DO 140-LECIA „PROŚWITY” Petro ANTONENKO Zdjęcia autora Zakończenie. Początek w nr 43 z 2008 roku. 15 stycznia 1989 roku odbyło się zebranie założycielskie Czernihowskiej „Proświty”. I odbyło się ono właśnie w Muzeum Mychajła Kociubynskiego, co jest głęboko symboliczne. Było to burzliwe zebranie, gdyż w zrusyfikowanym i skomunizowanym regionie (zresztą, jak i na całej Ukrainie) komunistyczna władza pragnęła przejąć nowo narodzony ruch narodowo-demokratyczny, w szczególności proświtaństwo. Dlatego na zebranie przyszli i etatowi „patrioci”, których przygarnął obkom partii komunistycznej, i kosmopolici, którym obca jest idea narodowa. Ale w przepełnionej niewielkiej sali, gdzie zmieściło się około półtorej setki osób, co już stało się niespodzianką dla władzy, w przeważającej większości zebrali się ukraińscy patrioci. I nieprzypadkowo, gdyż w mieście już skonsolidował się i aktywnie działał silny proświtański rdzeń, grupa inicjatywna, która dobrze przygotowała się do zebrania. W jej skład wchodzili pierwsi proświtańcy — wykładowca technikum prawniczego (później stanął na czele obwodowego Ruchu) Wałerij Sarana, majstrowie budowlani Ołeksij Iwczenko i Anatolij Laszczewski, inżynier Bohdan Łuciw, krawiec, później znany dziennikarz Władysław Sawenok, reżyser filharmonii Łeonid Otruch, dyrektor szkoły muzycznej Władysław Bojko, dziennikarz gazety obwodowej Wasyl Czepurnyj. Dzięki wysiłkom patriotów udaremniono próbę przejęcia towarzystwa pod kontrolę przez władze komunistyczne. Kierownictwo organizacji wybrano spośród członków grupy inicjatywnej, a przewodniczącym został Wasyl Czepurnyj, który był uczestnikiem przeprowadzonego w Kijowie zebrania grupy inicjatywnej w sprawie utworzenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. On i teraz kieruje obwodową „Proświtą”. Komórki Towarzystwa szybko zaczęto tworzyć w rejonach obwodu. Zajęli się tym aktywiści: nauczyciel, pisarz, więzień polityczny Mykoła Adamenko — w Sosnycy, nauczycielka Olha Hołowko — w Baturynie, małżeństwo wykładowców uczelni wyższych Marija i Ołeksandr Astafjewowie oraz inżynier Mykoła Szkurko — w Nieżynie, lekarz Petro Nazarenko — w Bobrowicy, pracownik muzeum Wołodymyr Udowyczenko — w Nowogrodzie Siewierskim, pisarz Wołodymyr Kaszka — w Bachmaczu, pedagog Nadija Kondra — na Iczniańszczyźnie, autor tych słów — w Kulykiwce. Zaczęli od codziennej pracy oświatowej, walki o ukrainizację edukacji. Przecież w centrum obwodowym w tamtym czasie z 30 szkół tylko jedna była umownie ukraińska. Weteran „Proświty”, zasłużony lekarz Ukrainy Serhij Bohdan Później zaczęto organizować akcje masowe. Pierwszą, zorganizowaną wspólnie z obwodowym Ruchem, którego sekretarz Wołodymyr Stupak stał się jednym z aktywistów obwodowej „Proświty”, był pochód kulturologiczny „Dzwin-90”. W ciągu kilku dni proświtańcy przeszli przez południowe rejony obwodu, niosąc ludziom ukraińskie słowo, pieśń, zapomnianą historię. Przyjmowano ich różnie: zastraszeni przez funkcjonariuszy komunistycznych, ludzie byli zaniepokojeni, a nawet przestraszeni. Ale kiedy widzieli naszych kozaków, grupę śpiewaczą, a na czele kolumny — pierwszego czernihowskiego biskupa niezależnej Ukraińskiej Cerkwi władykę Romana, miękli sercem i duszą. Właśnie tym pochodem czernihowscy proświtańcy wspólnie z działaczami Ruchu rozpoczęli odrodzenie hetmańskiej stolicy Ukrainy — Baturyna. Prawie trzysta lat historycznego zapomnienia — takim był poprzedni tragiczny okres miasta, które wojsko moskiewskie spaliło w listopadzie. Wydawnictwa obwodowej „Proświty”

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Z IMIENIEM KOCIUBYŃSKIEGO Czernihowska „Proświta” w historii i współczesności

przeszedł kilkoma północnymi rejonami obwodu, najbardziej zrusyfikowanymi, ale naszymi stronami, sławnymi w ukraińskiej historii. Na trasie marszu była Sosnyca Dowżenki, Siedniów Hlibowskiego, książęcy Nowogród Siewierski. A finiszował marsz licznie zgromadzonym Ogólnoukraińskim Świętem Kozackim w Baturynie z udziałem prośwician, kozaków, zespołów twórczych. Honorowym gościem święta był także wybitny ukraiński pisarz Roman Iwanińczuk, którego można nazwać honorowym proświcianinem Czernihowszczyzny, gdyż Roman Iwanowycz wniósł ogromny wkład w historyczne odrodzenie Baturyna zarówno powieścią „Orda”, jak i niestrudzoną działalnością poselską oraz społeczną. Na tym święcie odbyła się premiera słynnej pieśni „Kozaczka”, która potem obiegła cały ukraiński świat. A napisali ją po prostu w trakcie marszu jego uczestnicy proświcianie: poetka, pedagog Nadija Hałkowśka oraz kompozytor, artysta filharmonii obwodowej Mykoła Zbarac'kyj. Trudno wyliczyć wszystkie dobre uczynki prośwician Czernihowszczyzny w ciągu prawie dwóch dekad odnowionego towarzystwa. Oto najważniejsze. Z działalnością wydawniczą Czernihowskiej „Proświty”, być może, nie może równać się żadne zrzeszenie obwodowe. W mieście wychodzą dwie cotygodniowe gazety: „Siwerszczyna”, jedna z najdawniejszych i mających największy nakład gazet narodowo-demokratycznych Ukrainy, oraz „Biła chata”, gazeta do czytania domowego. Daleko poza granicami obwodu znany jest chór proświciański „Pryczastia”, którym kieruje jedna z najaktywniejszych proświcianek, wykładowczyni szkoły muzycznej Łarysa Kurowśka. Chórowi klaskali widzowie nie tylko Ukrainy, ale i Litwy, Białorusi, Słowacji, gdzie występował na międzynarodowym festiwalu muzyki duchowej. Dzięki wsparciu patriotycznie nastawionych przedstawicieli władz lokalnych, z którymi proświcianie zawsze są gotowi współpracować, zrzeszenie obwodowe już prawie półtorej dekady zajmuje wspaniałe biuro. Małżeństwo prośwician Tetiana i Ołeksandr Żohałky we własnej galerii sztuki „Kruti schody” — udostępniono mu w dzierżawę dwupiętrowy zabytkowy budynek w centrum miasta, wspaniały zabytek architektury początku XX wieku. Przez 10 lat na drugim piętrze tego budynku działa proświciańska galeria sztuki „Kruti schody”. Stworzyło ją jako prywatne przedsiębiorstwo małżeństwo prośwician Tetiana i Ołeksandr Żohałky. To nie tylko wystawa-sprzedaż prac mistrzów ludowych z całej Ukrainy: haft, garncarstwo, snycerstwo, malarstwo, ceramika, a prawdziwe centrum duchowości, rozwoju i propagowania twórczości ludowej, które bierze aktywny udział w festiwalach, jarmarkach, wystawach, propaguje twórczość ludową wśród młodzieży. Kilka lat temu obwodowa „Proświta” po długiej walce udostępnia także wyroby mistrzów ludowych z galerii „Kruti schody”. „Proświta” wprowadziła formę handlu „Książka — pocztą”. Gdyż, niestety, sieć handlu książkami jest bardzo uboga, księgarń nie ma nie tylko we wsiach, ale i w niektórych centrach rejonowych. Dlatego towarzystwo, propagując ukraińską książkę poprzez swoje gazety, zbiera zamówienia od czytelników — mieszkańców obwodu i wysyła książki pocztą. Zamówienia napływają z najodleglejszych wsi. Gdyż tam jest wielu ludzi, którym potrzebne jest słowo drukowane. Jeszcze jeden ważny kierunek pracy obwodowej „Proświty” — wsparcie Ukraińskiego Kościoła. Proświcianie biorą aktywny udział w tworzeniu wspólnot kościelnych, w budowie i odnawianiu świątyń, w zachowaniu i ochronie świętości kościelnych. Czernihowski podróżnik, proświcianin Ołeksandr Wołoszczuk przy wsparciu obwodowego zrzeszenia „Proświty” odbył niezwykle ciekawą i trudną ekspedycję „autostopem” przez Syberię i Daleki Wschód. Pieszo oraz różnymi środkami transportu w dwóch etapach ekspedycji pokonał dziesiątki tysięcy kilometrów miejscami, gdzie mieszkali i mieszkają Ukraińcy. Ktoś przyjechał tu dobrowolnie, wielu wysłały reżimy carski i komunistyczny. Podróżnik stawiał sobie za cel zebranie materiału o życiu Ukraińców w Rosji, nawiązanie kontaktów z ukraińskimi wspólnotami. Zebrane materiały stały się podstawą obszernej książki O. Wołoszczuka „Autostopem na koniec świata”, którą w Czernihowie wydała gazeta „Siwerszczyna”. Latem 2008 roku proświcianin wyruszył w nową wielomiesięczną podróż na Kamczatkę. W ostatnich latach obwodowe zrzeszenie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki bezpłatnie rozprowadziło w bibliotekach, szkołach i innych placówkach oświatowych obwodu tysiące egzemplarzy produktów, które wydało WUT „Proświta”: książki, plakaty, kasety, płyty. Oświeceni jasnym imieniem założyciela i pierwszego przewodniczącego Czernihowskiej „Proświty” Mychajła Kociubynśkiego, proświcianie Ziemi Siewierskiej pragną pomnażać sławne tradycje duchowe, być na pierwszej linii walki o odrodzenie narodowe i duchowe, o nasze słowo, o ukraińską Ukrainę.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

NASZA KSIĄŻKA SŁOWO Z PRZESZŁOŚCI

Ołena Szułha Mówią, że każda wioska ma swoje słówko. Ale nie tylko słowo, lecz także tradycje, zwyczaje, historię. Nasze poleskie wsie troskliwie przechowują dawne i nowe podania o tych, którzy byli na przedpolu ich niepowtarzalnej cywilizacji — naukowcy nazywają ich pasjonariuszami. Utrwalić wydarzenia dla przyszłych pokoleń — to zadanie kronikarza, przeanalizować je — zadanie historyka. Właśnie w serii „Historia ukraińskiej wsi” ukazała się książka laureata Międzynarodowej literackiej ukraińsko-niemieckiej nagrody im. Olesia Honczara, krajoznawcy Jewhena Buketa „Kołonszczyna”. Tutaj autor jest historykiem i kronikarzem, wnikliwym i bezstronnym badaczem. Sięga on do najdawniejszych czasów, odkąd na tej ziemi żyli ludzie — do III tysiąclecia przed Chrystusem. Starannie badając źródła kronikarskie, prace archeologów, etnografów, historyków, autor zapoznaje czytelnika z dawną przeszłością regionu. Co więcej, doprecyzowuje niektóre białe plamy w badaniach poprzedników, uzupełniając je opowieściami miejscowych mieszkańców, jak choćby danymi o mogiłach-kurhanach, położonych na terytorium Kołonszczyny. Ważnym dla Jewhena Buketa wydaje się pochodzenie nazw wsi, które wchodzą w skład Kołonszczyńskiej rady wiejskiej, a nawet ich zakątków, uroczysk, jezior i bagien. Podaje legendy i podania, których źródła sięgają czasów Scytii i Herodota, a także dane przytoczone w zbiorach kronikarskich. Historia Kołonszczyny jest ściśle związana z historią Kijowa, ponieważ wieś położona jest niedaleko. Zatem źródeł pisanych jest wiele, co dało autorowi możliwość napisania gruntownej pracy. W rozdziale o pierwszej pisemnej wzmiance o wsi Jewhen Buket podaje szczegółową analizę okresu historycznego, w którym się pojawiła. Do tego rozdziału weszły już utrwalone na piśmie dane. Historię wsi podzielono na okresy według rozdziałów, w których, z odwołaniem do dokumentów i prac historyków, przeanalizowano społeczne i kulturowe kształtowanie się wsi. Znaczną uwagę autor poświęcił zmaganiom wyzwoleńczym narodu ukraińskiego, które nie ominęły regionu Polesia. Tutaj wykorzystano materiały ze wspomnień naocznych świadków, które zbierali nauczyciele miejscowej szkoły, dokumenty i dane archiwalne. Osobny rozdział książki — Kołonszczyna w okresie międzywojennym. Edukacja, kolektywizacja, opór wobec władzy radzieckiej — wszystko to znalazło odzwierciedlenie w tym rozdziale. Podano w nim krótkie informacje o represjonowanych rodakach. Okres II wojny światowej przedstawiono najbardziej szczegółowo, gdyż był on jednym z najbardziej tragicznych w historii nie tylko tej wsi, ale i całego naszego narodu. Wspomnienia o okupacji i ruchu partyzanckim niezwykle interesują Jewhena Buketa jako badacza, bo właśnie w oporze narodu najpełniej ujawnia się jego charakter. Przeanalizowano także czasy powojenne: gospodarkę, edukację, duchowość, rozwój kulturalny. Kołonszczyna w czasach niepodległości Ukrainy — temat bliski autorowi. Uważnie śledzi on, jak rozwija się współczesna wieś, rośnie jej świadomość narodowa. Do wydania weszły informacje o wsiach, które wchodzą w skład Kołonszczyńskiej rady wiejskiej: Bereziwce, Marjaniwce, Mykołajiwce, Leleczym Chutorze, Olimpik-parku, Wyszegradzie. Nie pominął autor uwagą także tych, których przesiedlono do Kołonszczyny po awarii czarnobylskiej. Podaje historyczne informacje o miejscowościach 30-kilometrowej strefy, których mieszkańcom ziemia kołonszczyńska stała się bliska: Rosochy i Iłownyci. Jeszcze jeden bolesny epizod w historii wsi — Hołodomor 1932—1933 lat. J. Buket podaje wspomnienia naocznych świadków, które zapisali uczniowie Kołonszczyńskiej szkoły razem z nauczycielką geografii i wiedzy o Kijowszczyźnie Ludmyłą Nikitiną, a także listy poległych podczas II wojny światowej oraz listę mieszkańców Kołonszczyny, którzy zginęli na robotach przymusowych w Niemczech i których rozstrzelano podczas okupacji. Osobny rozdział — symbolika: opis herbu i flagi. Kończy się książka szkicem Ołeksandra Kawunenka „Miłość z oczami nieba” o współczesnej sołtysce Julii Pełeszok, dzięki której książka ujrzała światło dzienne. W wydaniu jest dużo materiału ilustracyjnego. Weszły tu współczesne zdjęcia i fotografie z archiwów — portrety i wizerunki herbów osób, które odegrały znaczącą rolę w historii Kijowszczyzny. Na kolorowych ilustracjach — zdumiewającej urody kołonszczyńskie krajobrazy, utrwalone dla potomnych znaczące wydarzenia. Książka Jewhena Buketa — znaczący wkład w historię Kijowszczyzny. Elegancko wydana, stanie się znaczącą pomocą dla nauczycieli wiedzy o Kijowszczyźnie i historii, uczniów, wszystkich nieobojętnych na przeszłość rodzinnego kraju. Nasz naród powraca do swoich źródeł mimo zakazów i zapomnienia, mimo stuleci wyjaławiania pamięci narodowej. Switłana OREŁ, m. Kirowohrad „KRZYK Z MOGIŁY” USŁYSZANO I U NAS Kirowohrad stał się 15. miastem, gdzie otwarto Kanadyjsko-ukraińskie centrum biblioteczne. 22 tysiące książek znalazło miejsce w salach obwodowej biblioteki naukowej imienia Dmytra Czyżewskiego. To wydarzenie stało się możliwe dzięki inicjatywie Kanadyjskiego Towarzystwa Przyjaciół Ukrainy (oddział w Toronto), któremu przewodniczy Iwan Kuzyk. On wraz z towarzyszem broni, pisarzem i działaczem społecznym Stepanem Horłaczem oraz Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem Kanady na Ukrainie Danielem Caronem reprezentowali na otwarciu centrum ten daleki kraj. Bez wątpienia książki, które przywieziono z Kanady, będą cieszyć się popytem, gdyż Kirowohradzką obwodową bibliotekę naukową, której, nawiasem mówiąc, stuknęło 110 lat, codziennie odwiedza około tysiąca czytelników, z których większość to młodzież. Ale przyciągają one nie tylko zawartością informacyjną („Historyczny atlas Ukrainy”, „Historia Związku Ukrainek Kanady”, „Kronika UPA”, „Martyrologia ukraińskich cerkwi”, „Chrześcijański samizdat Ukrainy”, ukraińska klasyka, która ukazała się drukiem za granicą, utwory pisarzy-emigrantów Dokii Humennej, Jewhena Małaniuka, Ołeny Telihy, Ołeha Olżycza, Oksany Laturynśkiej), a tym, że niosą szczególne ciepło, bo zebrane zostały w ukraińskich rodzinach Kanady. Wzruszają, na przykład, tomiki utworów literackich naszego rodaka Wołodymyra Wynnyczenki, przefotografowane(!) jeszcze z radzieckich wydań, które ukazały się drukiem w Charkowskim wydawnictwie „Ruch”. Teraz wróciły one na Ojczyznę… A oto — cieniutka poetycka książeczka „Krzyk z mogiły”, która ukazała się drukiem w „Smołoskypie” (obecnie — udane ukraińskie wydawnictwo). Nazwiska autora nie ma, w przedmowie powiedziano, że wiersze odtworzono. Olha KUSZNIR, poetka, członkini NSP Ukrainy, m. Lwów Utalentowana i energiczna, kochająca życie i natchniona — takie epitety można adresować do Marii Ludkewycz, znanej ukraińskiej poetki i prozaiczki, laureatki wielu nagród literackich i odznaczeń państwowych, wśród których nagroda im. Łesi Ukrainki oraz order księżnej Olgi III stopnia. I wszystko to — za pełną poświęcenia pracę w dziedzinie literatury ukraińskiej: liczne książki poetyckie i prozatorskie, wystąpienia w prasie, radiu, telewizji, przed publicznością w różnym wieku, gdzie zawsze brzmi jej wzruszone i drżące słowo poetyckie. Tak jak tego dnia we Lwowskiej bibliotece miejskiej im. Łesi Ukrainki, gdzie zebrała się społeczność miasta na prezentację nowego zbioru poetyckiego Marii Ludkewycz „Kwiat, którym cieszy się Bóg”. Prezentacja odbywała się w ramach dni wydawnictwa „Kameniar” (dyrektor Dmytro Sapiha), które podarowało czytelnikom tę książkę — „elegancko ubraną” D. Ludkewycz, D. Sapieha, M. Jakubowska publikowali z rękopisu, który z wielkimi trudnościami przekazano za granicę. Imienia autora jednak nie podano, aby nie prowokować prześladowań w ZSRR. Autora, jak się okazało, właśnie wtedy, gdy wyszedł zbiór, wyrzucono z Uniwersytetu Kijowskiego i zarabiał na chleb, pracując na jednej z farm w rejonie dobrowelyczkiwskim w obwodzie kirowohradzkim. To wtedy młody i utalentowany, a obecnie, niestety, nieżyjący już Mykoła Chołodny. Jego wiersze, bardzo szczere, chwytają za żywe. Pomyślałem: gdybyśmy w młodości mogli czytać takie wiersze, choćby w samizdacie, wyrosłoby zupełnie inne pokolenie. Nie na darmo wtedy mogły one ujrzeć światło dzienne tylko za oceanem. Zresztą i dziś ten zbiorek może pomóc młodzieży innymi oczami spojrzeć na współczesną poezję ukraińską i na Ukrainę w ogóle. Właśnie ukraińska diaspora, jak podkreślił, witając otwarcie centrum, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki, przez długi czas dbała o to, aby świat widział wydarzenia, które miały miejsce na Ukrainie, ukraińskimi oczami. Teraz pomaga ona widzieć ukraińskimi oczami własną historię. Okazuje się, że bywa to czasem bardzo niełatwe… „…LECZ NIE ZATARTY ZNAK CAROWEJ NA UKRAIŃSKIM CZOLE” Wiersze z tego zbiorku Mykoły Chołodnego przydały się: następnego dnia w Kirowohradzie odbyła się prezentacja książki „Na pamiat o rodnom kraie” (redaktor Ołeksandr Czudnow). Mimo wspaniałego wykonania poligraficznego, rzadkiego materiału ilustracyjnego, wykwintnego designu, zadziwia ona i uderza zaściankowością: nasz rodzinny kraj, wychodzi na to, wcale nie jest centrum Ukrainy, a głęboką prowincją Imperium Rosyjskiego, gdzie, jak wiadomo, przyjazd cara jest wydarzeniem światowej rangi. Carów i generałów w książce jest wielu. Oczywiście faktów historycznych nie można przemilczać, ale należy o nich mówić w kontekście historii ukraińskiej. Carski generał Petro Tekelija przedstawiony jest tutaj jako romantyczny staruszek, który zakochał się w młodej dziewczynie i stał się pierwowzorem postaci znanej pieśni „Oj, pid wyshneiu, pid chereshneiu…” A o sprawie, dla której został wysłany w nasze stepy, czyli zniszczeniu Siczy Zaporoskiej — ani słowa. Zresztą sam nasz kraj redaktor rozpatruje nie w obecnych granicach terytorialnych, a właśnie jako gubernię chersońską: są tu i wzmianki o Woznesensku i Olwiopolu, i zdjęcie pomnika Potiomkina w Chersoniu. Mówiąc krótko, gubernia zawsze pozostaje gubernią. Nie jest również jasne, dlaczego w książce zamieszczono wspomnienie Paustowskiego o stacji Pomiczna, pisane w czasach radzieckich, gdzie autor ze zrozumiałą dla tamtego czasu ideologiczną odrazą wspomina o Machnie. O tych stronach istnieje mnóstwo ciekawych i o wiele bardziej prawdziwych materiałów! Zamiast tego fakt założenia ukraińskiego teatru zawodowego redaktor wiąże z Bobryńcem — chyba tylko po to, by podkreślić prowincjonalność wydarzenia… Podobne przykłady można wyliczać długo. Ktoś powie: to autorskie spojrzenie, zaproponujcie inne. Wariantów autorskich rzeczywiście może być wiele, ale co do pewnych fundamentalnych spraw musimy mieć wspólny pogląd, bo niesławne różnice w interpretacji nie tylko nas rozdzielają, ale hamują postęp. „…w twardą okładkę i ze smakiem ozdobioną ilustracjami malarskich płócien Oresta Biłousa — męża Marii Ludkewycz. Poeta Roman Kaczuriwski podkreślał: to wspaniały tandem dwojga znanych artystów słowa i pędzla. …Wykładowczyni Lwowskiego Kolegium Pedagogicznego Hałyna Hadzało z pasją czytała wiersze, a poeci, laureaci Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ihor Kałyneć oraz Roman Łubkiwski mówili o twórczości poetki. Rzeczywiście, trzeba, według słów autorki, „kochać i cenić dzień, podarowany przez Boga”. Ihor Kałyneć rozpoczął mówienie o książce „z punktu widzenia dnia”, bo uważa, że słowo „dzień” w utworach poetyckich Marii ma jakieś „mistyczno-metamorficzne znaczenie”. Są tu „dzień anioła”, „dzień zaduszny”, „zielona niedziela”, „wczoraj narodziło się zwątpienie”, „stoją jaśminowe rozłożyste dni”, „list napisany o północy”, „dzień, niczym rycerz” oraz inne sformułowania, które, zdaniem Ihora Kałynecia, warto zbadać. Nie zaprzecza temu Roman Łubkiwski, podkreślając, że świat poezji Marii Ludkewycz jest humanitarny, szczery i ludzki, po kobiecemu piękny i rzeczywiście uświęcony imieniem kwiatu. A poeta Mykoła Petrenko dodał, że naczytał się tyle wierszy Marii, iż wie, że poetka pewnie utrzymuje „dobry poziom”, ma własny temat, godnie utwierdza swoje imię w literaturze ukraińskiej. Bo ta poezja jest wysoka, szczera i poruszająca, z której cieszą się i dorośli, i dzieci — mówi poeta Bohdan Zalizniak. Do hołdu dołącza się również Andrij Sodomora, prozaik, który życzy autorce, „aby ta książka trafiała w dobre ręce, bo ma niepowtarzalny głos”. Według słów przewodniczącej Lwowskiej Organizacji NSPU Marii Jakubowskiej, Maria Ludkewycz ma własny charakter pisma, styl, poczucie harmonii, jej wiersze niosą pozytywne emocje i uczucia. Takiego zdania jest też poetka Liliana Kasanowska oraz wykładowczyni matematyki Lwowskiego Gimnazjum Lingwistycznego Ołena Chodżyjewa. A inspektor rejonu halickiego Maria Iwanus podkreśla, że młodzież i dzieci są szczególnymi koneserami twórczości Marii Ludkewycz. Wszak wychowała ona niejedno pokolenie twórców pióra — dziennikarzy i pisarzy. Świadectwem tego jest 20-lecie kierowania obwodowym studiem literackim „Dżerełce”, wieloletnia praca jako redaktorka młodzieżowej gazety „Hałyćke junactwo” we Lwowskim Miejskim Centrum Koordynacyjno-Metodycznym „Hałyćke junactwo”, szereg zbiorów poetyckich i prozatorskich młodych autorów pod redakcją Marii Josypiwny. I dzieci lgną do utalentowanej poetki i edukatorki. Dwa wydarzenia, które w ostatnich dniach miały miejsce w życiu kulturalnym obwodu kirowohradzkiego, w pewnym stopniu z różnych biegunów odzwierciedlają jedno zjawisko: miłość do słowa, do rodzinnego kraju, rozumienie jego historycznej przeszłości. Ale dlaczego poglądy okazały się różne? Czy przeszłość nas łączy, czy dzieli? I czy nie jest rozdwojona także nasza dusza?.. Przewodnicząca wsi Kołonszczyna Julia Pełeszok i autor książki Jewhen Buket podczas prezentacji

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

...mową. Wobec wszystkich jednakowe podejście. I być może winne nie są testy: ze względu na znaczną liczbę osób uprawnionych do ulg, które przyjmuje się z najniższymi wynikami testów, za progiem przyjęcia pozostali ci, którzy mają lepsze znajomości i wyższe wyniki. — Może warto przeprowadzić taki test psychologiczny, aby zrozumieć, czy przyszły pedagog nadaje się do tej pracy i czy nie wyrządzi dziecku urazu psychicznego? — W zasadach przyjmowania kandydatów na uniwersytet takie rozwiązanie nie jest przewidziane. To zadanie szkolnego psychologa, który radą i propozycjami ma pomóc absolwentowi wybrać zawód. Może przestrzec przed błędnym wyborem. Ale decyzję powinien podjąć sam uczeń. — Czym zajmuje się pani obecnie w nauce? — Jako doktor nauk prowadzę tematy lingwistyczne, lingwodydaktyczne i metodyczne. Zajmujemy się problemem kształtowania osobowości językowej Ukraińca. Aby wychować człowieka, który posługuje się wybraną mową, nie stroni od ukraińskiego, lecz go szanuje, taką osobowość trzeba wychowywać od przedszkola aż do uzyskania dyplomu. Osobowość ukraińskojęzyczna to ktoś, kto zna język, rozumie go, odbiera duszą, ceni, propaguje, broni i chroni. Często zwracam się do rodziców, bo przekonałam się, że dziecko, które przyszło z ukraińskim językiem z domu, będzie go kochać i cenić. Rodzice dają pierwszy i podstawowy kod języka: to właśnie oni przekazują go dziecku, gdy rozmawiają po ukraińsku, i to jest najważniejsze. Z niemowlęciem trzeba rozmawiać już od pierwszych dni, bo jego aparat akustyczno-artykulacyjny już pracuje. Zatem mamy obraz dźwiękowy języka — słuchowy — i wzrokowy — graficzny, pisany. Jeśli uczy się dziecko liter i ono je widzi, to właśnie jest podstawowy bodziec. Dalej następuje nauczanie i kształtowanie osobowości językowej. Wymagań jest tu bardzo dużo. Wraz z naukowcami opracowujemy taki problem, aby Ukraińcy stawali się wyrazistymi osobowościami, nieobojętnymi wobec życia i środowiska. W ten sposób stopniowo można wpływać na społeczeństwo, aby język ukraiński zwyciężył. Pewne etapy już przeszliśmy. Dawniej, gdy powiedziałeś coś po ukraińsku, od razu pytano, czy jesteś z Kanady, czy ze Lwowa. Później przestano tak mówić, ale z niezadowoleniem się oglądano — kto tu naruszył naszą przestrzeń językową?.. A teraz zauważam, że wszędzie przechodzą na język ukraiński, być może jeszcze nie całkiem doskonały, ale już przyzwoicie odpowiadają. Zatem sytuacja społeczna się zmienia, a my temu pomagamy. Średnia szkoła ogólnokształcąca przechodzi na 12-letni okres nauki. Szkoła starsza — klasy 10., 11. i 12. — będzie profilowa. Odpowiednio Ministerstwo Oświaty i Nauki, Akademia Nauk Pedagogicznych, inne instytucje oświatowe pracują nad nowymi planami nauczania, programami i wsparciem dydaktycznym (podręcznikami, pomocami i środkami technologicznymi). Według nowych planów i programów z języka ukraińskiego w klasach 10.–11. wzmocni się nauczanie stylistyki współczesnego ukraińskiego literackiego języka, zwłaszcza jego głównych stylów i podstylów: naukowego, urzędowo-biznesowego, artystycznego, publicystycznego (i języka środków masowego przekazu), wyznaniowego, epistolarnego. W klasie 12. uczniowie opanują retorykę, język oratorski, różne rodzaje działalności językowej z tekstami wszystkich typów. W klasach 10.–12. równolegle przyswajać i pogłębiać będą wiedzę z teorii języka ukraińskiego, ukraińskiej socjolingwistyki i lingwokulturologii. Nowy program z języka ukraińskiego dla klas 10.–12. przewiduje też przygotowanie uczniów do państwowego zewnętrznego testowania w klasie 12. Zatem nie mamy prawa zapominać o prawie, które określił już Arystoteles: język jest naturalnym środowiskiem istnienia człowieka i społeczeństwa. Język w naturalnym środowisku istnienia człowieka i społeczeństwa jest tak samo niezbędny jak tlen, abyśmy żyli łatwiej i stali się lepsi. Dlatego musimy dbać o własną mowę i o mowę tych, którzy są wokół nas. Rozmawiał Swiatosław MIZERNIUK

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

JĘZYK JEST JEDEN

Zakończenie. Początek w nr 46 z 2008 r. Pisarze tłumaczą się polistylizmem. Bo co oznacza określenie „postmoderniści”? To, że są oni „po nowoczesnych, pięknych”. Modernistami byli Łesia Ukrainka, Ołeksandr Ołeś. A nasi współcześni ukraińscy pisarze to postmoderniści już po nich i na to kładą nacisk. To pojęcie przyszło z Europy. Główną cechą języka postmodernistycznego jest polistylizm, czyli mieszanie kilku różnych stylów i stylistyk — literackiej, wykwintnej, ludowej… Ale nasi postmoderniści z powodu braku wychowania nie mieszają pięknego z jeszcze piękniejszym różnej jakości, na przykład uroczystego z lirycznym, ludowego z naukowym. Zamiast tego zbierają wszelki brud i wyrażają się wulgarnie. Czyli wszystko to, co najgorsze, zebrali w swój „postmodernizm” i kąpią się w nim. Nie widzę, żeby naszym ludziom się to podobało. Nawet po studentach to czuję. Dajesz im temat takiej pracy kursowej czy dyplomowej — nie chcą pisać. Więc tacy autorzy „kapią się” w tym bagnie sami i tyle. Ale bardzo przykro, bo w tym czasie, kiedy Ukraina tak bardzo potrzebuje młodej twórczej siły — i poetyckiej, i prozatorskiej, i dramaturgicznej — oni tracą czas i marnują talent. Jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej — od metropolity Hilariona (jego „Słowa o prawie i łasce”) pielęgnowano język literacki, mimo braku państwowości, zakazów i ucisków, niekorzystnych czasów dla ukraińskiej kultury. Wtedy wybierano wszystko, co najlepsze z języka ludowego, z dialektów, coś zapożyczano z przyniesionej kultury, z wcześniejszych źródeł antycznych. Wszystko akumulowano i szlifowano w języku literackim. Dlatego Szewczenko jest jego założycielem, bo zsyntetyzował te elementy, dobierał je z różnych źródeł i tworzył nowy typ języka literackiego. Wielu innych działaczy ukraińskiej kultury służyło właśnie tworzeniu języka literackiego: Mychajło Starycki, Marko Kropywnycki… Starycki w liście do Franki w 1902 r. pisał: „Od pierwszych kroków samopoznania na polu ludowym zapaliłem się duszą i myślą, by posłużyć rodzimemu słowu, oszlifować je, uskrzydlić pięknem i siłą, aby stało się zdolne wyrazić kulturalną, oświeconą rzecz, wyśpiewać najsubtelniejsze piękno wysokich poezji”. Żeby ukraiński teatr z Kropywnyckim, Zańkowiecką i Sadowskim istniał, Mychajło Starycki sprzedał swój majątek i wydał środki na teatr, w którym brzmiałoby ukraińskie słowo. A my teraz depczemy to Słowo w błoto. W liście wzywającym do ukraińskiej inteligencji Pantełejmon Kulisz w 1882 roku, dbając o rozszerzenie pola funkcjonalnego języka ukraińskiego, pisał: „…tak, nie mamy nawet rodzimej prasy, która nie dawałaby językowi narodowemu marnieć pod napływem obcego i odświeżałaby ducha narodowego pośród naszego bezgłowia”. I został wydawcą: sam zapoczątkował w Petersburgu wydawnictwo, aby wydawać ukraińskie książki; napisał gramatykę języka ukraińskiego. Łesia Ukrainka i Mychajło Hruszewski pisali protesty do rosyjskiej Dumy przeciwko zakazom języka ukraińskiego oraz składali projekt nauczania dzieci po ukraińsku. Iluż luminarzy kultury walczyło o język literacki, a teraz, kiedy go mamy i mamy Państwo Ukraińskie, hańbimy się pisaniem niecenzuralną leksyką. I tracimy na to czas i siły. Należy pamiętać, że w żadnym wypadku nie wolno estetyzować brutalnych przekleństw. To grzech przeciwko macierzyństwu, ojcostwu, przed Bogiem. — Prezydent za ten grzech — wyśmiewanie Ukraińców — odznaczył Serdiuczkę. Co robić? Czy mogą coś zdziałać naukowcy, aby swoim autorytetem wpływać na takie decyzje władzy? — Nikt w porę nie zwrócił uwagi Prezydenta na to, jaki rezonans w kulturze będzie miało takie odznaczenie. Bez wątpienia Prezydent chciał zrobić jak najlepiej. A ludziom — byle się śmiać. Śmieją się — i dobrze. A o tym, z czego się śmieją?!. Nie zastanawiają się. Taki czas obecnie. Coś, oczywiście, trzeba przypisać karbowi czasu. Ołeksandr Ołeś w wierszu „Czary nocy” pisał: „co weźmie czas, co ludzie…” Mam nadzieję, że tą chorobą społeczeństwo przechoruje. Literatura — to sztuka. Autorzy przecież nie pretendują do pracy górnika, nie chcą być bezdomnymi, a jedynie pisarzami. Za słowem „pisarz” od dawna utrwaliło się znaczenie „wysokokulturalny, wykształcony i językowo poprawny człowiek”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

«TYLKO WIEDZA MOŻE NAS URATOWAĆ»

— Obecnie zawód nauczyciela stracił swój prestiż. To przykre. Jaka jest tego przyczyna? Tylko pieniądze, mam na myśli poziom zarobków, czy wina samych nauczycieli, że tak się do nich odnoszą; czy to dlatego, że inaczej patrzy się teraz na własny zawód; a może to problem społeczny? — Główna przyczyna jest społeczna: nauczyciel ma niską pensję, nie ma ulg, nie ma należytego zabezpieczenia materialnego. Często nie ma przyzwoitego mieszkania. Nie zawsze są też warunki do rozwoju zawodowego. Mam na myśli to, że nauczyciel z reguły nie może prenumerować fachowych wydawnictw, nowoczesnej prasy, utrzymywać swojego życia na godnym poziomie kulturalnym. Odpowiednio społeczny prestiż pracy nauczyciela maleje: kto tylko może, zdobywa lepiej płatną pracę i odchodzi z nauczania. Pewnego razu, wracając z pracy, spotkałam byłą studentkę. Od trzech lat pracuje w urzędzie skarbowym: trzeba było uczyć syna. Pokazuje małą książeczkę ze zdjęciami, na których sadzi z uczniami drzewa, a na innej fotografii wystawiają „Sielankę na Kaidaszowej rodzinie”… A ja idę dalej i myślę: przecież ona już czwarty rok nosi ze sobą tę książeczkę! Zatem to nie jest jej obojętne, boli ją w duszy. Przecież przepracowała w szkole 19 lat! I odeszła z bólem: to nie było łatwe. Najwyraźniej tak doświadczona nauczycielka nie odeszłaby ze szkoły, gdyby nie potrzebowała pieniędzy na naukę syna. — Jak podnieść prestiż nauczycieli? Czy jest to w mocy ludzi, którzy ich kształcą, czy zależy to od władz? — Nie mogę powiedzieć, że jutro szkoła stanie się idealna, ale sytuacja znacznie by się poprawiła, gdyby rozwiązano kwestie materialne. Chociaż znaczna część nauczycieli pracuje nie za pieniądze, lecz za honor i z sumieniem. I wcześniej tak bywało. Dziś szkołę gdzieniegdzie przekształca się w „klub” łapówkarzy i patrzy się na rodziców: kto gdzie pracuje i jak można na nich zarobić: daj mi to, a ty tamto… I takie przypadki nie są odosobnione, bo przez to wszystko w szkole pozostaje słabszy, ten, kto nie potrafi się gdzieś lepiej ustawić. Dlatego dziś szkoła trzyma się na starszym pokoleniu nauczycieli. Ale przecież sytuację można zmienić! Dać wysokie wynagrodzenie, zachęcać, a wtedy napłyną świeże siły, wszystko się odrodzi. Musi się odrodzić, bo bez nauczyciela państwo nie będzie miało perspektyw. Przeciętniak czy słabeusz wychowa tylko przeciętniaka i słabeusza. Trzeba zatem myśleć o przyszłości. Dlatego wszystko trzeba zmieniać na lepsze i przywracać nauczycielowi prestiż. — Co robi Akademia Pedagogiczna, aby dotrzeć do władz? — Jestem zwykłym akademikiem i nie mam dostępu do władz. Nasza akademia i jej prezydent Wasyl Hryhorowycz Kremień zawsze mówi Ludmiła Iwaniwna Macko w swoim roboczym gabinecie o tych bolesnych problemach szkoły. Szanuję go za reformy i zmiany w oświacie, bo to dziś realizują się jego idee. Pamiętam, jak zarzucano mu, że rozdaje zbyt wiele licencji uczelniom wyższym; a on mówił: chcę, żeby nasz naród się uczył. Nawet jeśli ktoś zostanie bez pracy, ale ma wykształcenie, łatwo znajdzie pracę albo zorganizuje sobie miejsce pracy i będzie mu łatwiej w życiu. — Czy wie Pani, jaką ścieżkę wybiera większość studentów, którzy zdobywają zawód nauczyciela? Czy ich dyplomy nie pokrywa kurz? — Czasem podchodzimy z sowieckimi miarkami do sytuacji zupełnie niesowieckiej. Wtedy wszyscy mieli iść do pracy tylko tam, dokąd wskaże partia. Dziś są inne czasy. Dlatego nie można tych kwestii rozstrzygać jednoznacznie. Przecież teraz wpływa na to wiele czynników. Wiemy, że naszych absolwentów chętnie biorą do pracy wszędzie: do szkół, do struktur zarządczych, do firm, jako tłumaczy do deputowanych, bo deputowani nie zawsze władają językiem ukraińskim… Chętnie biorą, ponieważ absolwent naszego uniwersytetu jest dobrze przygotowany: język ukraiński, obcy, znajomość komputera, wiedza z psychologii ogólnej, wiekowej i specjalnej oraz pedagogiki jako dyscyplina obowiązkowa na uniwersytecie. Absolwenci są komunikatywni, dobrze organizują pracę. Takich specjalistów kuszą wysokimi zarobkami. — Od nauczyciela zależy nie tylko wiedza, ale także kształtowanie małego dziecka jako osobowości, jego świat duchowy, portret psychologiczny. Pamiętam, że w naszej szkole nauczycielka, która przez wiele lat pracowała z młodszymi uczniami, „wychowywała” dzieci nie słowem, lecz szturchańcami. Czy ocenia się jakoś przydatność psychologiczną przyszłych studentów do pracy nauczycielskiej? — Taka możliwość istnieje, ale jest niewielka. My sami (mam na myśli wykładowców) nie mamy prawa wpływać na wybór kandydatów. Chociaż do tego roku selekcja była nieco ukierunkowana, bo uniwersytet miał więcej możliwości uwzględniania rekomendacji, które otrzymywali absolwenci klas pedagogicznych szkół, kolegiów oraz zwycięzcy olimpiad, konkursów i małych akademii. Tam i dziecko się przyglądało, i ono samo sprawdziło swoją przydatność do zawodu. Praktyka testowania nie ujawnia psychologicznie kandydatów. Obecnie trudno powiedzieć, jacy będą kolejni studenci. Mamy nadzieję, że lepsi. Wykładowcy, którzy pracują na pierwszym roku, mówią, że tegoroczny nabór pod względem jakości wiedzy jest nieco niższy. A ogólnie u nas panuje taki porządek: nie wiemy, czy student uczy się na kontrakcie, czy za państwowe

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

WIEŚCI Z „PROŚWIT”

Łarysa KOZŁIKINA, członkini Proświty, m. Mariupol. Zgodnie z dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, od 3 do 7 listopada 2008 roku we wszystkich placówkach oświatowych kraju przeprowadzano Tydzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka. Do tego święta dobrze przygotowały się szkoły Mariupola. Miło zaznaczyć, że szacunek dla języka ojczystego odbywa się w placówkach oświatowych naszego miasta nie tylko w wyznaczonym przez Prezydenta tygodniu, ale przez cały rok. W niektórych placówkach gościły przedstawicielki Mariupolskiego oddziału Związku Ukrainek. Witały one ze świętem uczniów i zapoznały z życiem Petra Jacyka piątoklasistów szkoły nr 66, gdzie uczy się zwyciężczyni obwodowego etapu konkursu językoznawczego jego imienia Elina Sawczenko. Dziewczynka podzieliła się z przyjaciółmi wrażeniami z pobytu w Kijowie podczas wręczania jej nagród. W ramach święta przewodnicząca Mariupolskiego oddziału Związku Ukrainek, pisarka Iryna Mołczanowa, zaprezentowała swoją książkę „Dorośli dzieci”, przeznaczoną dla uczniów starszych klas. Szacunek i kwiaty były podziękowaniem dla Iryny Mołczanowej od uczniów za wspaniałą książkę. Ale na tym święto na Przyazowiu się nie zakończyło. Członkinie Związku prowadzą inne działania, przekazują na katedrę języka ukraińskiego Przyazowskiego Uniwersytetu Technicznego słowniki językoznawcy z Odessy Ołeksy Riznykowa, które są niezwykle potrzebne do nauki. Praca ukraińskich organizacji Mariupola nie zatrzymuje się ani na dzień i przynosi na Doniecczyźnie oczekiwane owoce: język ukraiński zakorzenił się w świadomości młodego pokolenia mariupolczyków i stał się naturalnym środowiskiem językowym ich życia. Ołeh OŁEKSIUK, m. Chersoń. Po raz pierwszy w ciągu 17 lat niepodległości Ukrainy na Chersońszczyźnie odbyła się narada młodych literatów obwodu. Stało się to możliwe dzięki wspólnemu projektowi organizatorów Chersońskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiej młodzieżowej organizacji społecznej „Młoda Proświta” (przewodnicząca Nadija Jacenko) oraz Chersońskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (przewodniczący Wasyl Zahorodniuk) przy wsparciu finansowym zarządu ds. rodziny, młodzieży i sportu Chersońskiej obwodowej administracji państwowej (naczelnik Wiktor Trambowecki). Młodzi poeci z różnych zakątków stepowego kraju mieli okazję nie tylko porozmawiać, ale także podzielić się ciekawymi odkryciami filologicznymi, nieoczekiwanymi obrazami artystycznymi, usłyszeć rady od starszych braci w piórze, członków NZPU Wasyla Zahorodniuka, Wasyla Mełeszczenki. Odbył się również swoisty trening w ramach warsztatów twórczych laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, poety Anatolija Kyczynskiego, laureata państwowej nagrody literackiej im. Andrija Malyszki, poety, prozaika, dramaturga Mykoły Bratana oraz laureatki Niemieckiej nagrody literackiej „Za wykwintną swobodę ukraińskiego słowa”, aspirantki Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, poetki Ołesi Mudrak.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

ZAPRASZAMY STUDENTÓW

Zoja DIDENKO, m. Chmielnicki. Z okazji 140-lecia „Proświty” w Domu Ludowym w Chmielnickim odbyło się posiedzenie metodycznego zrzeszenia nauczycieli historii centrum obwodowego. Z informacją o działalności najpotężniejszej organizacji społecznej wystąpiły nauczycielki Zespołu Placówek Oświatowych nr 5 Olha Hrycyna i Lidia Zykowa oraz przewodnicząca Chmielnickiego Miejskiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Zoja Didenko. Historycy zapoznali się z nowymi ekspozycjami Domu Ludowego i obejrzeli film „Świątynia ukraińskiej duszy”. Ten, kto czyta książki, rozmawia z Bogiem — ten aforyzm Nestora Kronikarza stał się tematem zebrania, które odbyło się w świetlicy Domu Ludowego „Proświty” z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Wspólne przedsięwzięcie dla studentów filologii Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego przeprowadziły miejska „Proświta” i obwodowa biblioteka naukowa. Opowieści ilustrowano krótkometrażowymi filmami tematycznymi z wideoteki Domu Ludowego „Proświty” o historii święta, o Nestorze Kronikarzu — ojcu naszej historii i literatury, który ze stron „Powieści minionych lat” przypomniał o wydarzeniach siwej starożytności. Mykoła FEDORYSZYN, m. Równe. Narodowym świętościom — Ewangeliarzowi Peresopnickiemu i Biblii Ostrogskiej — poświęcone było Ogólnoukraińskie Święto Duchowości i Kultury, które odbyło się na Rówieńszczyźnie z okazji Dnia Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Według słów przewodniczącej Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidii Rybenko, w wydarzeniach wzięli udział laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Rafał Turkońiak, prozaicy, poeci, dramaturdzy, krytycy, kulturoznawcy z Kijowa, Dniepropetrowska, Lwowa, Tarnopola, Łucka, Równego, przedstawiciele krajowych wyższych uczelni oraz Uniwersytetu Jagiellońskiego (Polska). W przeddzień odwiedzili Muzeum Książki w Ostrogu, w Akademii Ostrogskiej przeprowadzili konferencję naukową (moderator — proświcianin, prorektor Petro Kraluk), odwiedzili rówieńskie muzeum Ułasa Samczuka. Zgodnie z logiką, przesłuchania naukowe rozpoczęły się od referatu tłumacza Biblii Ostrogskiej ze starosłowiańskiego Rafała Turkońiaka, obecnie wykładowcy wydziału religioznawstwa Akademii Ostrogskiej. Ojciec Rafał konsekwentnie realizuje swój zamysł: udowodnić, że właśnie Biblia Ostrogska jest źródłem dla współczesnych tekstów biblijnych na Ukrainie, Białorusi i w Rosji. Jego nowa praca w sposób uzasadniony dowodzi, że Biblia Ostrogska żyje w tak zwanej Biblii Elżbietańskiej, przepisanej z Ostrogskiej — „zrusyfikowany język, poprawiany na podstawie czterech tekstów”. Naukowcy szczegółowo przeanali- Roman KRAKALIJA, m. Odessa Jedno z wydarzeń poświęconych 140-leciu „Proświty” odbyło się w Odeskim Uniwersytecie Rolniczym. Kilka lat temu ta uczelnia wyższa stała się członkiem zbiorowym Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zatem jubileusz tej najstarszej na Ukrainie organizacji kulturalno-oświatowej stał się okazją do symbolicznego przyjęcia do Towarzystwa studentów pierwszego roku. I nie ma znaczenia, ilu z nich zostanie aktywistami „Proświty” — znacznie istotniejsze jest to, co usłyszeli tego dnia. A mowa była o historii „Proświty”, z której warto być dumnym, gdyż organizacja ta w największym stopniu przyczyniła się do najważniejszego wydarzenia w historii ojczystej — powstania niepodległego państwa ukraińskiego. Była to właśnie ta organizacja, która niosła światło wiedzy, budziła świadomość narodową. Właśnie dlatego „Proświtę” tak zaciekle nienawidzili i nienawidzą wrogowie niepodległości. Przecież świadomość narodowa każdego Ukraińca jest gwarancją niepodległości. Taka organizacja jak „Proświta”, według słów docenta katedry historii Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Miecznikowa Anatolija Myseczki, mogła powstać tylko dzięki swobodom demokratycznym, które ukształtowały się w tamtym czasie w Austro-Węgrzech. W Imperium Rosyjskim, gdzie słowo ukraińskie znajdowało się pod surowym zakazem, stworzenie takiego całkowicie legalnego towarzystwa było niemożliwe. Anatolij Myseczko szczególnie zaakcentował historię odeskiej „Proświty”, która stała się pierwszą na terenach Imperium Rosyjskiego. Była ona centrum życia ukraińskiego w mieście. Właśnie odeska „Proświta” dostarczała źródeł historycznych i literackich, które rzucają światło na wołyńskie świętości. Jeden z inicjatorów pomnika Ukraińskiej Pierwszej Księgi w Peresopnicy Mykoła Fedoryszyn, przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, przedstawił plan stworzenia na miejscu dawnego klasztoru w Peresopnicy rezerwatu narodowego: „W Peresopnicy zachowały się zabytki dziedzictwa kulturowego. Grodzisko, które należy do tak zwanego wołyńskiego typu twierdz, które zyskały największą popularność na przełomie XI—XII w.; ziemne wały obronne o wysokości do 12 metrów, głęboka fosa, przez którą poprowadzono główny wjazd na grodzisko; kurhany (zaorane) z III—VIII w.; zamczysko z XV w. — wały ziemne, głęboka fosa obronna; grodzisko lub zamczysko z XVI w. — miasto-zamek Bilów (prawo magdeburskie od 1516 r.), które zbudowali książęta Czartoryscy-Klewańscy; kwadratowe zamczysko, wały ziemne, głęboka fosa obronna; kamienny krzyż w uroczysku „Pastyszcze”, ustawiony na miejscu prawosławnego klasztoru; drewniana cerkiew św. Mikołaja z 1804 roku; drewniana dzwonnica obok niej; znak pamiątkowy poświęcony Ewangelii Peresopnickiej. W wiejskim klubie znajduje się kącik muzealny „Kronikarska Peresopnica”, w ekspozycji którego przedstawiono znaleziska archeologiczne: groty włóczni, strzał, pierścienie, krzyżyki, guziki, kawałki naszyjników z ceramiki i szkła. Drogę Miłostiw—Szostakiw—Peresopnycia—Iskra—Starożukiw należy zalać asfaltem. Drogę gruntową Peresopnycia—Bilów trzeba posypać kamiennym odsiewem, co pozwoli zamknąć turystyczny pierścień Równe—Klewań—Peresopnycia—Diadkowyczi—Równe. Warto zbudować na miejscu klubu wsi Peresopnycia kaplicę i budynek administracyjny. Ma to być centrum naukowo-badawcze i muzealno-duchowe. Warto przemianować wiejski klub na Dom Ludowy, w którym należy umieścić peresopnicką filię Instytutu Archeologii Ukrainy. Obecnie badania archeologiczne przeprowadzono tu powierzchownie. A podobne historyczne polisy musimy zbadać jak najpełniej, bo to historia naszego kraju. Trzeba również naprawić poszczególne odcinki uszkodzonego obronnego wału ziemnego; wykonać drewnianą bramę i most przy głównym wjeździe na grodzisko; wykonać po północno-zachodniej stronie drewnianą wieżę, na której należy umieścić informacje o historii miasta; wytyczyć turystyczny szlak pieszy. W grodzisku-zamczysku we wsi Iskra (Zamek Żukowski) położyć kamienne schody z poręczami dla turystów, posadzić drzewa, postawić drewniane ławki; ustawić tablicę z informacją-notką o historii Zamku Żukowskiego. Zamczysko stanie się wspaniałą atrakcją dla wielu znanych działaczy ukraińskiego odrodzenia, kiedy powstała Ukraińska Republika Ludowa. Tak stało się również na przełomie lat 80. i 90., gdyż walka o niepodległość i jej obrona była i pozostaje ostatecznym celem „Proświty”. To znane fakty, ale trzeba o nich koniecznie przypominać, bo zbyt wielu jest chętnych do twierdzenia, że Odessa nie jest ukraińskim miastem. Tymczasem życie ukraińskie zawsze tu tętniło, a i korzenie miasta są ukraińskie. Można o tym przeczytać w wielu badaniach historycznych. Jedna z takich książek ukazała się w tym roku nakładem wydawnictwa „Feniks” w nakładzie 1000 egzemplarzy. Jest to zbiór artykułów młodych historyków Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Miecznikowa „Odessa kozacka”. — Rdzenni Ukraińcy w Odessie to potomkowie tych Kozaków, którzy nie tylko zdobywali twierdzę Chadżybej, ale także budowali miasto. Na Odesszczyźnie Kozacy wielokrotnie walczyli z Turkami, a rzekami, które były wtedy żeglowne, pływały kozackie czajki. Odessę często przedstawia się w różnych aspektach, ale niestety nigdy jako ukraińską — powiedział jeden z autorów książki, docent OUN im. I. Miecznikowa Taras Honczaruk. — Ukraińskość w Odessie ma głębokie korzenie — te słowa kolekcjoner ukrainików, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Taras Maksymiuk może potwierdzić kolekcją staroci. Są w niej prawdziwe rarytasy. Niektóre eksponaty przyniósł na spotkanie, aby pokazać studentom, podkreślając znaczenie Odessy jako jednego z centrów kulturalnych Ukrainy. — Uczycie się w ukraińskim mieście, bardzo dawnym i interesującym — zaznaczył Taras Maksymiuk. Dzisiejsza „Proświta” jest organizacją na ogół młodzieżową. Wielu młodych ludzi, głównie studentów, przychodzi tutaj, aby porozmawiać w języku ukraińskim, porozmawiać o swoich zainteresowaniach. Młodzież pozycjonuje się jako Ukraińcy, pragnie zachować tożsamość narodową, dlatego idzie do „Proświty” — jednego z niewielu w dzisiejszej Odessie ośrodków, gdzie można swobodnie i bez skrępowania czuć się Ukraińcem. — Ta młodzież przychodzi sama — podkreślił przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandr Stepanczenko. — U nas działa klub historyczny, często odbywają się ciekawe posiedzenia przy „okrągłym stole”, dyskusje na tematy bieżące, nawet ostre spory. Młodzież może dowiedzieć się tutaj wielu ciekawych rzeczy, uzyskać odpowiedzi na pytania. Tego nie usłyszy się na wykładach i nie zobaczy na ekranie telewizora, tym bardziej, że odeskie kanały telewizyjne podają wszystko z pozycji prorosyjskich. Mieliśmy także wystawę z historii Ukraińskiej Powstańczej Armii, pomimo oporu tych sił w Odessie, które nie chcą, aby ludzie znali prawdę. Ale mamy prawo przekazywać społeczeństwu inny punkt widzenia, aby wiedziało, jak wszystko działo się naprawdę. Historia Ukrainy to wcale nie to, co wykładano w szkołach i na uczelniach wyższych w czasach radziecczyzny. „Proświta” wychowuje ukraińskich patriotów i to jest jej najważniejsze zadanie. Przychodźcie do nas, jeśli macie ukraińską duszę i ukraińskie serce — powiedział Ołeksandr Stepanczenko. Obecnych na spotkaniu kilkuset studentów pierwszego roku burzliwie reagowało na każde wystąpienie gości, podobnie jak na śpiew uniwersyteckiego chóru „Sofijskie zorze”, który stał się prawdziwą ozdobą wieczoru. miejscem wypoczynku dla miejscowych mieszkańców, gości i turystów. Grodzisko we wsi Biliw to miejsce przeprowadzania corocznego festiwalu archeologicznego w dni kupalne. Status rezerwatu narodowego nie wymaga ogromnych środków, ale odtworzy areał historycznego osadnictwa, zalegalizuje relacje właścicieli ziemskich z państwem; dzięki niemu rozpocznie pracę stale działająca ekspedycja archeologiczna. Rozwój turystyki stanie się składową dobrobytu. Musimy zadbać o korzenie ojczystego słowa. Wzajemne wpływy kultur sąsiednich państw będą się nasilać. Musimy pomyśleć, jak im się przeciwstawić”. Uczestnicy święta przyjęli apel do Rady Najwyższej z prośbą o wznowienie działalności komitetu, który czuwałby nad czystością języka ukraińskiego, powołując się na to, że podobne komitety istnieją w niektórych krajach europejskich, w szczególności we Francji i Polsce. Wręczono nagrody zwycięzcom corocznego młodzieżowego konkursu literackiego „Źródła”. Uczestnicy święta przy znaku pamięci na cześć Ewangelii Peresopnickiej

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

tu pracują i starają się przekazać to odwiedzającym”. Z okazji 80-lecia otwarto trzy wystawy: „Historia muzeum”, „Od pierwszego dyrektora — rodzinnemu muzeum” oraz „Kijowskie krajobrazy Tarasa Szewczenki”. Właśnie w przededniu jubileuszu Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki na Ukrainę dotarły dokumenty, które zebrał pierwszy dyrektor Wołodymyr Mijakowski, a zachowała jego córka Oksana Radysz-Mijakowska. Z jej inicjatywy, dzięki wysiłkom Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy oraz Państwowej Służby Kontroli nad Przemieszczaniem Dóbr Kultury przez granicę Ukrainy, do muzeum za pośrednictwem Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA zwrócono archiwum Wałentyna Jakowenki. Wałentyn Jakowenko (1859—1915) — księgarz, dziennikarz, pochodził ze starego kozackiego rodu z Połtawszczyzny. Przez całe życie doznawał prześladowań zarówno za poglądy polityczne, jak i za działalność wydawniczą. W 1894 roku w Petersburgu w serii „Życie znakomitych ludzi” po cenzuralnych perypetiach ujrzała światło dzienne książka W. Jakowenki „T. H. Szewczenko. Jego życie i działalność literacka”. W. Jakowenko przywiązywał wielką wagę do rozpowszechniania ukraińskiej książki. Zorganizował około dwóch tysięcy bezpłatnych bibliotek wiejskich, przygotował nowe wydanie słownika encyklopedycznego z biografią Szewczenki, wydrukował trzecie uzupełnione wydanie „Kobziarza” pod redakcją W. Domanickiego (1910) oraz dwutomowe dzieło poety (1911—1912). Uratowane przez W. Mijakowskiego dokumenty W. Jakowenki stanowią bogaty materiał dla badaczy. Wystawa „Kijowskie krajobrazy Tarasa Szewczenki” prezentuje obrazy, które planował wydać w osobnym albumie, malując „najbardziej znamienne krajobrazy Kijowa, wygląd wewnętrzny świątyń oraz ciekawe okolice”. Wśród tych obrazów są: „Mogiła Askolda”, „Pustelnia Kitajewska”, „Sofia Kijowska”, „Sobór Sofijski. Wygląd wewnętrzny”, „Cerkiew Wszystkich Świętych w Ławrze Pieczerskiej” i inne. Krajobrazy te mają nie tylko wartość artystyczną, ale i historyczną. Z topograficzną dokładnością artysta uwiecznił place i ulice miasta, jego cerkwie i sobory. Pogratulować muzeum jubileuszu przyszli działacze państwowi, naukowcy, pisarze, artyści, wielbiciele talentu Szewczenki. Wieczór rozpoczął kompozycją artystyczną artysta ludowy Ukrainy, kobziarz Wasyl Neczepa. Kierownik głównej służby polityki humanitarnej oraz ds. zachowania dziedzictwa kulturowego Sekretariatu Prezydenta Ukrainy Ołeksandr Bystruszkin, gratulując Wasylowi Neczepie wysokiego tytułu, poinformował, że jeszcze 20 naszych artystów w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka otrzymało tytuły ludowych oraz że odbył się Pierwszy Ogólnoukraiński Festiwal Sztuki Bandurowej, co również jest znaczącym wydarzeniem. „Dzisiaj — powiedział Ołeksandr Bystruszkin — w tym domku przebywał Prezydent Ukrainy. Protokolarne odwiedziny zamiast 30 minut przeciągnęły się do półtorej godziny”. Odczytał on pozdrowienia Prezydenta Ukrainy dla zespołu muzeum, a także dodał, że Prezydent polecił pomóc w rozwiązaniu wszystkich problemów, przed którymi stoją ten Dom-Muzeum, muzeum na Priorce oraz na bulwarze Szewczenki. „Dusza się raduje, że państwo wreszcie zwraca się twarzą do swojego dziedzictwa kulturowego — podzielił się wrażeniami kierownik brygady budowlanej, która remontowała muzea. — Wykonaliśmy zadanie na czas, pomogły nam nie tylko nasze wewnętrzne siły — nawet pogoda sprzyjała”. Jak zawsze, interesujące było wystąpienie Iwana Dracza: „Jesteśmy winni wobec Tarasa Hryhorowycza to, że bardzo mało czcimy jego przyjaciół, kolegów, w szczególności Hułaka, Kostomarowa, Kulisza. Oto właśnie na planszy oglądałem jeden donos jakiegoś Pietrowa. Pierwszy człowiek, na którego donosi, to Mykoła Hułak. To była wielka osobowość. Pisał w języku francuskim pracę o geometrii Łobaczewskiego, badał „Witezia w tygrysiej skórze”. Wokół niego tętniło życie! Szewczenkę otaczały wybitne osobistości. Im bardziej będziemy szanować wielkich ludzi, którzy byli razem z Tarasem, tym sam Szewczenko nie będzie wyglądał jak samotny dąb na pustyni. Otaczali go wybitni ludzie, którzy szanowali, kochali i wspierali się nawzajem. A niedawno wróciłem z Tallinna, gdzie opowiedziano mi niezwykle ciekawy fakt. W 2004 roku Ukraińcy Estonii posadzili dąbek i nazwali go „dąb Tarasa Szewczenki” na cześć tego, że poeta odwiedził te miejsca. Wiadomo, że panuje tam wilgotny klimat, ale bywają też upalne dni. Pewnego upalnego lipca dąbek zaczął podsychać. Taki zamęt się tam zrobił! Ukraińcy nosili wodę, żeby go ratować, kto czym mógł. I dąbek rośnie. To przykład tego, jak można znaczące rzeczy wcielać w konkretne czyny. W Estonii cieszyłem się tym, że jest tam duch Szewczenki. Co wcześniej wiedzieliśmy o Ukraińcach Estonii, których jest tam około 30 000? To była „rosyjskojęzyczna ludność”. Dopiero po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę i Estonię poczuli się innymi ludźmi. Za tego wiecznego ducha Tarasa Szewczenki, który czyni nas ludźmi, nisko chylę czoło przed poetą”. Dmytro Stepowyk. Borys Olijnyk zapoznaje się z eksponatami. Borys Olijnyk poparł kolegę po piórze: „Całe pokolenie już prawie straciliśmy, bo uczono je, że wszystko można kupić i sprzedać. Taras Szewczenko i jego otoczenie przypominają nam, że są rzeczy, których nie można kupić za żadne pieniądze. A pracownicy muzeów, którzy codziennie strzegą pamięci o wielkim poprzedniku nie ze strachu, lecz z sumienia, powinni otrzymywać jeszcze godne pensje”. Historyk sztuki Dmytro Stepowyk wyraził opinię, że najcenniejsze dla poznania są właśnie takie niewielkie muzea pamięci. „W Paryżu jest światowej sławy Luwr, ale najpierw odwiedziłem muzea pamięci Honoré de Balzaca, Victora Hugo, Auguste’a Rodina. Jako naukowiec jestem zwolennikiem personalistycznego badania historii i kultury. Uogólnianie historii, uważam, potrzebne jest bardziej studentom. Nasz Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii wydaje takie książki. Ale właśnie poprzez osobowości poznajemy to, co nazywamy duszą narodu, nacji. Tak się złożyło, że poruszamy się od kryzysu do kryzysu, a nie od wzrostu do wzrostu. Tak właśnie człapiemy przez historię. Na przykład biedniejszą od nas Bułgarię przyjęto do NATO i do Unii Europejskiej, a nasz bogatszy, większy kraj — nie. Pogarda wobec nas będzie trwać tak długo, dopóki nie nauczymy się szanować samych siebie. Dziękuję, że to muzeum zachowano w centrum Kijowa. Wiem, jak wznoszono nad nim miecze. Różni „właściciele pieniędzy” nalegali: zbudujemy tu wieżowiec, pokryjemy złotem i będzie to w centrum Kijowa wyglądać o wiele lepiej niż ta mała chatka. Komu ona potrzebna, gdzie wszystko jest drewniane? W takiej sytuacji musimy być konsekwentni. Ukraina przez 700 lat nie była pełnowartościowym państwem, ale przetrwała. Nie uznawano nas od 1240 roku, kiedy straciliśmy wielkie państwo europejskie. Ale przetrwaliśmy, mimo tragicznej historii, wielkich głodów, bo mieliśmy heroiczne osobowości — zaczynając od ojców kijowsko-pieczerskich — Antoniego, Teodozjusza, setek innych. Musimy sporządzić listę wybitnych osobistości i otwierać podobne muzea pamięci — Bortniańskiego, Berezowskiego, Wedela. Trzeba zwrócić nam Czajkowskiego. I, oczywiście, chronić i wspierać to, bo to komórka szewczenkologii”. Na zakończenie była dyrektor muzeum Maria Hajduczok opowiedziała o walce o zachowanie placówki, o tym, jak pomagała w tym ukraińska inteligencja i wezwała do jednoczenia się w obronie wartości duchowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

SZEWCZENKIANA

Nadia KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ. W minionych dniach Kijowski literacko-pamiątkowy dom-muzeum Tarasa Szewczenki obchodził 80-lecie od dnia otwarcia. Podczas uroczystości Natalia Kłymenko, dyrektor generalna Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, opowiedziała, czym żyje obecnie zespół muzeum, a także o historii jego powstania i funkcjonowania. „To pierwsze na świecie muzeum Szewczenki — powiedziała Natalia Mychajliwna. — Tutaj odzwierciedlono historię życia Tarasa Szewczenki od dnia jego narodzin”. Budynek znajduje się w pobliżu Majdanu Niepodległości. W 1846 roku tutaj, na Kozim Błocie, w domu, który wzniósł w 1835 roku urzędnik Iwan Żytnycki, zamieszkał Taras Szewczenko. Na ten okres przypada jego znajomość z historykiem Mykołą Kostomarowem — jednym z założycieli Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, do którego przyłączył się również Taras Szewczenko. W tym czasie dużo pracował jako artysta. Wspólnie z Mychajłem Sażynem rysował krajobrazy, zabytki historyczne i architektoniczne do albumu „Widoki Kijowa”. Pracując w Komisji Archeograficznej, latem 1846 roku brał udział w wykopaliskach mogiły Perepjatychy w pobliżu Fastowa. Po powrocie do Kijowa napisał ballady „Lileja” oraz „Rusałka”. Pod koniec listopada Szewczenko złożył podanie, aby przyjęto go jako wykładowcę rysunku na Uniwersytecie św. Włodzimierza. Z powodu aresztowania w sprawie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego pracować na uniwersytecie mu się nie udało. Po śmierci Iwana Żytnyckiego dom należał do jego syna i do lat 20. XX wieku wykorzystywano go jako mieszkanie. W latach 1923—24 podczas przeprowadzania pomiarów dawnych domów mieszczańskich studenci Instytutu Artystycznego dowiedzieli się od mieszkańców zaułka Chreszczatyckiego, że w jednym z nich mieszkał Taras Szewczenko. Według projektu i pod kierownictwem profesora Instytutu Artystycznego Wasyla Kryczewskiego w latach 1925—27 remontowano i restaurowano budynek. Artystyczną aranżacją ekspozycji kierował literaturoznawca Wołodymyr Mijakowski, pierwszy dyrektor Domu-Muzeum, którego uroczyste otwarcie odbyło się 10 listopada 1928 roku. Podczas II wojny światowej eksponaty ewakuowano do Nowosybirska wraz z kolekcją Charkowskiej galerii obrazów oraz materiałami Centralnego Państwowego Muzeum T. H. Szewczenki. Po wojnie zbiory wracają do Kijowa i dzięki staraniom Mykoły Bażana i Pawła Tyczyny Natalia Kłymenko muzeum otrzymuje stałą siedzibę na bulwarze Szewczenki. Ten budynek w 1966 roku podporządkowują Państwowemu Muzeum Tarasa Szewczenki tak samo, jak i muzeum na Priorce. W związku z tym zmienił się jego format. „Dzisiaj w muzeum przedstawiono ekspozycję, która odkrywa temat pobytu w Kijowie poety podczas trzech jego przyjazdów na Ukrainę — opowiada Natalia Kłymenko — w szczególności zamieszkiwania w tym domu w 1846 roku wraz z O. Afanasjewem-Czuzbinskim i artystą Mychajłem Sażynem. Na poddaszu, gdzie przyjaciele rysowali, jakby unosi się duch Tarasa Szewczenki. Z domkiem związane jest wiele wspomnień, wiele wspaniałych rzeczy, które ludzie widzą, bywając w tych murach. Eksponują malarstwo i grafikę, przybory malarskie i grawerskie T. Szewczenki, „Kobziarza” z 1860 roku z dedykacją poety, płócienny kostium oraz koszulę, którą podarowała mu siostra Jaryna. Na tarasie — sześć rysunków Wasyla Kryczewskiego, rysunki projektowe, szkice wystroju tych pokoi. Na podwórzu — pomnik-popiersie Szewczenki autorstwa Hałyny Petraszewycz, ustawiony z okazji 100-lecia pobytu poety w tym domu. Rośnie morwa, która widziała Tarasa… Wchodząc w tę wąską uliczkę, przechodząc przez tę furtkę, można z burzliwego majdanu trafić w XIX wiek, w ten czas, kiedy tutaj artystycznym gospodarzem był Taras Szewczenko. Na jubileusz dom odnowiono. Przeprowadzono zewnętrzny remont, odrestaurowano meble i zrobiono wszystko tak, aby każdy, kto wchodzi do tych pokoi, odczuwał stosunek ludzi, którzy kochają Szewczenkę zawsze, a nie tylko 9—10 marca czy 22 maja. Ta miłość jest właściwa ludziom, którzy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

WSZYSTKO ODBIJA EKRAN WIECZNOŚCI

Ziemia młynowska otrzymała encyklopedię osobistości dzięki pisarzowi, dziennikarzowi i regionaliście Jewhenowi Cymbaluku, który przez długi czas badał historyczną przeszłość kraju i na kartach jednej kroniki zebrał prawie trzy setki pełnych poświęcenia losów przodków, którzy pozostawili chwalebny ślad w historii rejonu młynowskiego na przestrzeni XI–XX wieków. Warto również zauważyć, że historyczno-regionalna encyklopedia „Млинівщина у дзеркалі особистостей” zapoczątkowała nową serię popularnonaukowych książek o rodzinnym kraju przez pryzmat działalności i twórczości naszych przodków i współczesnych. Oleksandra JURKOWA, obwód rówieński — Mowa o pierwszym tomie encyklopedii — zaznacza Jewhen Cymbaluk — który nosi tytuł „Niezapomniani”. Jest on poświęcony tym, którzy odeszli w wieczność, lecz nadal żyją w ludzkiej pamięci dzięki swojemu talentowi, odwadze i życiowemu wyczynowi. Planujemy jeszcze trzy tomy, które będą obejmowały najnowszą historię. Wierzymy, że wspólnym wysiłkiem Ziemia młynowska będzie miała mocny kronikarski fundament, na którym będzie budowany przyszły los tego wyjątkowego kraju. Należy oddać honor i podziękować przewodniczącemu Młynowskiej Rejonowej Państwowej Administracji Wołodymyrowi Kysliukowi, człowiekowi wielkiej energii w działaniu na rzecz dobra publicznego, prawdziwemu miłośnikowi historii, który poparł ideę, dał impuls i przyczynił się do jej realizacji. Tak od rękopisu do wydania książki sprawa doszła w ciągu roku. Jeśli przeanalizować, ile czasu poświęcono na stworzenie takiej encyklopedii, to chodzi o nie mniej niż dziesięć lat, od kiedy zaczęto zbierać materiały do tego encyklopedycznego wydania. Pomysł pojawił się, gdy w jednym z archiwów trzeba było przeglądać zbiory gazety „Wołyń” wojenno- W Muzeum ukraińskiej ludowej sztuki dekoracyjnej w Kijowie trwa wystawa poświęcona 125. rocznicy urodzin ukraińskiej artystki Hanny Sobaczko-Szostak. W ekspozycji zaprezentowano prace artystki z lat 1911–1965 z kolekcji muzeum. Artystka urodziła się we wsi Skopyca w powiecie barysziwskim guberni połtawskiej (obecnie Wesełyniwka w obwodzie kijowskim). Twórczość artystki to wyjątkowe zjawisko nie tylko w historii sztuki ukraińskiej, lecz także światowej Dmytro STUS Kelnerko! Kawę dla trojga: Wierszopisarz, Artysta i Bóg — Mądrzy jak dzieci. Ihor Rymaruk Kiedy poeci odchodzą z tej ziemi, robi się pusto. Zawsze pusto i zawsze przykro. Nie ustrzegliśmy. Nie zachowaliśmy. Nie rozpoznaliśmy??? A może po prostu w wirze codziennego bieganiny mijaliśmy się i mijaliśmy się, aż w końcu minęliśmy się ostatecznie, odcinając spotkania (jeśli dopuszczą nas do tych spotkań) od nieosiągalnej wieczności. Tak się złożyło, że w ostatnich kilku latach (po tym, jak z różnych go okresu. Wówczas redagował ją światowej sławy Ulas Samczuk. Znalazłem tylko dwie albo trzy informacje o wydarzeniach i ludziach z powiatu mlinowskiego, natomiast z sąsiedniego dubieńskiego – setki publikacji. Podobna sytuacja spotkała mnie w Centralnym Archiwum Ministerstwa Obrony dawnego Związku. Naturalnie pojawiło się pytanie: czy na mlinowskich ziemiach historia tworzyła się mniej? Czy mniej znaczące osobistości deptały tutejsze dymnice? Nie. Po prostu z różnych przyczyn w pisaniu kroniki powstała luka. Jeszcze większa luka dotyczy wcześniejszych stuleci. Dlatego pojawiło się pragnienie wypełnienia tej pustki tym, co nie uleciało w archiwach, podaniach, wspomnieniach. W rezultacie powstała książka, która z pewnością wzbogaci czytelnika pod względem poznawczym, być może otrzyma uzupełnienia i uwagi służące dalszemu udoskonalaniu. To, że Mlinowszczyzna od dawna była i pozostaje hojna talentami, – bezsporne. Stąd pochodzą geniusze ukraińskiej kultury Kyryło Stawrowecki i Danyło Bratkowski, tutaj zasłynął generał Ołeksandr Chodkewycz, z Mlinowszczyzną związani są pisarze Józef Kraszewski, Jakob Gordon, kultury. Artystka o jaskrawej ekspresji, wirtuozersko władała linią, rytmem, kolorem. Twórczą działalność rozpoczynała w pokazowej pracowni szkoleniowej, zorganizowanej w jej rodzinnej wsi przez miejscową ziemiankę Anastazję Siemigradową oraz artystkę Jewhenię Prybylską. Warto dodać, że to właśnie dzięki wpływowi Prybylskiej i Ołeksandry Ekster Sobaczko-Szostak stopniowo przeszła od tradycyjnego ludowego malarstwa dekoracyjnego do grafiki zdobniczej. Pracowała w technice akwareli i gwaszu. Otwarte kolory, pełne optymizmu motywy kwiatowe cieszyły się ogromnym popytem. Do lat 30. XX wieku według jej szkiców haftowano dekoracyjne panele i dywany. Mistrzyni brała udział w wielu wystawach „sztuki chłopskiej”, które prezentowano na Ukrainie, w Rosji, Niemczech, Francji i Czechach. W szczególności, od 1913 roku jej obrazy eksponowano na wystawach w Petersburgu, Kijowie i Paryżu. W 1914 roku już podbijały Berlin, w 1915 — Moskwę. W stolicy

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

NA DUCHOWE WIECZNE WZYWA PIEŚŃ

Wira Kytajhorodśka, m. Czerniwce Bohdan Katamaj, kierownik artystyczny i dyrygent, zasłużony pracownik kultury, poświęcił śpiewom chóralnym 50 lat z przeżytych 75. Wujek Bohdana, Dmytro Katamaj, był założycielem lwowskiego towarzystwa Strzelców Siczowych. Inny wujek, Mykoła, walczył w szeregach Strzelców Siczowych podczas I wojny światowej. W Jamnicy w latach 30. działały ośrodki sportowe, chóry, teatry muzyczne, w których według upodobań uczestniczyli wszyscy mieszkańcy — od małego do starego. Na tym żyznym gruncie urodził się i ukształtował talent Bohdana Katamaja, który rozwijał swój artystyczny dar w Iwano-Frankiwskim Szkole Muzycznej im. D. Sicynskiego, a następnie na wydziale muzyczno-pedagogicznym Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego im. Iwana Franki. Pracę zawodową rozpoczął w 1957 roku jako wychowawca i kierownik chóru uczniów szkoły rzemieślniczej we wsi Broszniw w rejonie roźniatowskim, a od 1962 roku jest nauczycielem szkoły muzycznej w Storożynieć na Bukowinie. Wraz z przybyciem Bohdana Katamaja na Storożynieczczyznę rozpoczyna się nowa epoka ludowego sztuki chóralnej. Społecznie kieruje on zespołem chóralnym leśnego technikum, leśnego kombinatu i rejonowego domu kultury. Przez dziesięć lat chór leśnego kombinatu otrzymał tytuł ludowego, w 1977 roku stał się laureatem pierwszego Ogólnozwiązkowego Festiwalu Twórczości Amatorskiej. Dwa lata wcześniej, na zamykającym koncercie festiwalu twórczości artystycznej uczniów i nauczycieli szkolnictwa zawodowego w Moskwie, Bohdan Katamaj był głównym chórmistrzem i kierował połączonym chórem zespołów Związku. Na tym koncercie chór Storożynieckiego Technikum Leśnego pod kierownictwem Katamaja wykonał ukraińską pieśń ludową „Cwite teren”. Jednak największą dumą Bukowińczyków są chóry „Barwinok” Storożynieckiego Kolegium Leśnego oraz „Horycwit” rejonowego Domu Kultur Narodowych i Pracowników Państwowego Gospodarstwa Leśnego. „Horycwit” ma już 49 lat. Przez prawie pół wieku skład się zmieniał, lecz jego wysoki poziom zawsze pozostaje niezmienny. Wysokoartystyczny repertuar tkany jest z ukraińskich pieśni ludowych, utworów duchownych i chóralnych klasyków i współczesnych, kolęd, których w skarbcu chóru jest 16. Historia twórczej drogi zespołu naznaczona jest tytanicznym trudem jego kierownika, poświęceniem uczestników — różnych wiekiem, narodowością, upodobaniami, a jednocześnie jednych duchem. To pozwoliło chórowi wielokrotnie zdobywać złote medale. „Horycwit” — zwycięzca „Syjwa” i „Sonячних klarnetów”. Chór został nagrodzony obwodowym pucharem za najlepsze wykonanie współczesnych pieśni ukraińskich kompozytorów. „Horycwit” zbierał owacje w Kijowie, Iwano-Frankiwsku, Kamieńcu Podolskim, Tarnopolu, Chmielnickim, Suczawie (Rumunia). — Ozdobą każdego koncertu programu — mówi Bohdan Wasylowycz — była i pozostaje „Huculka” o niezrównanej urodzie, do słów Iwana Kuteni, do której muzykę stworzył Michajło Magdij. Niezmiennym powodzeniem u słuchaczy cieszą się „Pieśń o Ołeksie Dowbuszu” w opracowaniu B. Kryżanowskiego, „Czom, czom, czom, zemle moja” do słów K. Malyckiej (muzyka D. Sicynskiego), „Oj u łuzi czerwona kalyna” do słów Czerneckiego, „Karpaty” do słów D. Łuceńka, muzyka I. Szamo. Bohdan Katamaj wykonuje pieśni w stylu ludowym. Twierdzi, że Bukowina od wieków słynęła z chórów męskich — cerkiewnych i świeckich, w których dominował śpiew ludowy, a nie akademicki. Bohdan Wasylowycz stażował w zespole chóralnym „Dumka” na Czerkaszczyźnie, w Zakarpackim Chórze Ludowym. Sam dokonał muzycznego opracowania dziesiątek pieśni ludowych. — Bardzo boli mnie dusza — wyznaje Bohdan Katamaj — że na Ukrainie z roku na rok ubywa ludowych zespołów. Rozumiem, że chór to ciężka praca. Ale jednocześnie to również sposób łączenia ludzi, wznoszenia się ponad codzienność, droga do harmonii i doskonałości. Jeśli ojciec kiedyś śpiewał w chórze, to koniecznie przyprowadzał tam syna, jeśli matka grała w teatrze ludowym, to gromadziła wokół siebie całą rodzinę. Dziś, niestety, ludowe sztuka chóralna topnieje jak sen o świcie. Cieszę się, gdy do nas przychodzi młodzież. Dziś to już na poziomie bohaterstwa, bo młodzież nie zna i nie śpiewa ukraińskich pieśni. A w tym nie jest winne żadne imperium ani żadna obca interwencja. My sami zdejmujemy czapki przed obcą kulturą.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

KU PAMIĘCI IHORA RYMARUKA

przyczyn rozpadł się poprzedni skład redakcji czasopisma „Suczasnist”) u każdego pojawiły się nowe projekty, nowe troski. Co więcej, Ihor przeprowadził się do Lwowa, a kiedy przyjeżdżał, to… …co to „to”, mówisz sobie dzisiaj i nie masz odpowiedzi. Bierzesz do rąk teksty, przewracasz strony i łapiesz się na myśli, że wiersze Ihora Rymaruka po jego śmierci jakby urosły, napełniwszy się jakimś nowym, nieuświadomionym wcześniej sensem… Umarłeś. I co się zmieniło? Co stało się na odwrót? Świat chwiejny, niby kula. Lód łamliwy, niczym kości. Albo: Słyszę broń. Widzę Troję. Ja wiem: jeździec pod górą. Mam jeszcze kilkaset minut… Ale – „życie upadło, niczym krzyż z ramion”, i wszystkie darowane człowiekowi minuty rozpuściły się w pozaczasie – nie wiem, czy Bożym, ale na pewno nie ludzkim, bo nie umie wyobrazić sobie człowiek swojego życia poza granicami czasu. Ale śmierć, tak bardzo chce się w to wierzyć, – to jednak nie tylko koniec, ale i początek. Początek nowego i nieznanego. I nie tylko dla tych, którzy już odeszli i będą wracać do nas tylko w cichych wspomnieniach i tekstach. Śmierć – to także możliwość dla wszystkich, którzy jeszcze są pośród żyjących w tym świecie, zrzucić starą skórę, żeby lepiej widzieć, lepiej słyszeć, lepiej ko- Aaron Perłow, na całą Europę zasłynął teatrolog Wołodymyr Libowycki. Wśród tych, których życiowa droga jest obecnie w rozkwicie i którzy pozostawili szczególny ślad na ziemi młynowskiej, jest akademik, pisarz, działacz państwowy Mykoła Żułynski. A ilu jeszcze rodaków stało się znanymi w całej Ukrainie, Europie i na świecie! To i generałowie, ikonografowie, zasłużeni pracownicy różnych dziedzin, naukowcy, Bohaterowie Związku Radzieckiego i pracy socjalistycznej, laureaci Nagród Państwowych Ukrainy. Niemało poważnych nazwisk ma Młynowszczyzna także wśród swoich mieszkańców. Ich nazwiska, oczywiście, przyciągną uwagę autorów kolejnych wydań. Wychodząc z ważności i znaczenia encyklopedii, władze rejonowe wsparły wydanie „Młynowszczyzna w zwierciadle osobowości”. Niemiec pojawiały się one i później, w 1922, 1924—25 latach. Mniej więcej w tym okresie eksponowano je w Dreźnie i Monachium. Od 1932 roku żyła na zesłaniu w osadzie Czerkizowo w obwodzie moskiewskim. Mimo to w latach 1930—40-tych owocnie pracowała. Napisała wiele obrazów, brała udział w wystawach związkowych i międzynarodowych. Hanna Sobaczko-Szostak – uczestniczka Pierwszej republikańskiej wystawy w 1936 roku. Za wkład w rozwój sztuki ludowej Ukrainy oraz udział w Międzynarodowej wystawie w Paryżu (1937 rok) artystce jako jednej z pierwszych przyznano tytuł mistrza sztuki ludowej USRR. Za udział w Dekadzie sztuki ukraińskiej w Moskwie Hannie Feodosijiwnie przyznano Pierwszą nagrodę i nagrodzono Dyplomem Pierwszego stopnia. W 1964 roku otwarto osobistą retrospektywną wystawę artystki w Kijowie. Utwory Sobaczko-Szostak przechowywane są w muzeach Ukrainy, są reprodukowane na pocztówkach i w albumach. Przygotowała Natalija SOKYRCHUK chać… Nauczyć się żyć i tworzyć swoją przestrzeń tak, aby poeci odchodzili od nas jakoś inaczej, jakoś bardziej po ludzku, a świat byłby dla nich bardziej przychylny. Nie wybijajmy gruntu spod nóg poetom. Nie wybijajmy. Bo „Poeta w powietrzu” (W. Herasymiuk) – to także poeta bez gruntu, poeta w ciągłym życiu-napięciu, poeta… Zresztą, poeci zawsze tworzą na rozjątrzonych ranach, spływając tymi bólami i płacąc cenę za wszystkich innych, za wszystkich nas, mniej lub bardziej udanych w tym świecie. Odszedł Ihor Rymaruk. Jednak ukraińskiej literatury przełomu tysiącleci bez Ihora Rymaruka – nie wyobrazić sobie… On był był domem najlepszym domem przez was zburzonym.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

“Żywa dusza ludowa, żywa, niepokonana!” Ołeksandr Dowżenko

pomagają Ukraińcom nie tracić optymizmu, zdrowia, wiary w siebie w tych niełatwych czasach. Bądźmy razem i zwyciężymy! Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały “Ukrposzty” do 10 grudnia — na wsiach i w centrach rejonowych, do 15 grudnia — w miastach obwodowych i stolicy. Koszt prenumeraty wraz z kosztami pocztowymi: na rok — 45 hrywien 89 kopiejek; na pół roku — 23 hrywny 42 kopiejki; na 3 miesiące — 12 hrywien 36 kopiejek; na 1 miesiąc — 4 hrywny 27 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, 671. strona w “Katalogu”. Trwa prenumerata “Słowa Proświty” na 2009 rok. W przyszłym roku ogólnoukraiński tygodnik proświtański zachowa wszystko to, co najlepsze, wypracowane przez autorów i dziennikarzy redakcji, zdecydowanie rezygnując z tego, co straciło aktualność. Zapraszamy naszych czytelników do stania się aktywnymi uczestnikami dialogu o stanie języka ukraińskiego, rozbiciu sił narodowych, drogach wyjścia z kryzysu ekonomicznego, politycznego, duchowego. Znajdziemy te punkty oparcia, które pomogą. Maria Prymaczenko najpierw kładła jasne kolory, potem ciemniejsze — tak, jak robią pisankę, mówiła: “tak mi idzie”. Była bardzo pracowita. Nie ma żadnego artysty w sztuce ludowej i profesjonalnej, który miałby tysiące prac. Chyba że Pablo Picasso. Właśnie z tym hiszpańskim art-pracoholikiem porównał Marię Oksentiwną jeden z mówców. Ale mieszkańcy Półwyspu Iberyjskiego bardziej niż nasz naród szanują swojego artystę, choć my niczym nie jesteśmy gorsi. A Maria Prymaczenko to unikalne zjawisko, ona oddychała — i malowała. To był sposób życia. Wybitny reżyser filmowy Ołeś Sanin udzielił komentarza “Słowu Proświty”: “Ona od dawna jest światową marką wszystkiego, co ukraińskie. Nie trzeba próbować rozkręcać jej według klasycznych praw brandingu. Nie należy robić z niej pomnika — ona jest żywa. Takich jak ona są jednostki: one żyją według innych praw. Maria Prymaczenko była źródłem natchnienia dla tysięcy ludzi, którzy dzisiaj stali się znanymi artystami, reprezentują sztukę ukraińską na świecie. Marka nie tkwi w prymitywnym obrazie, a w tym, jak ona żyła. Ona malowała, jak piekła chleb”. warto wspomnieć o takim: wystawa prac samej Prymaczenko, fotoekspozycja oraz film Jurija Rosta (on 40 lat przyjaźnił się z Marią Oksentiwną), design-plakaty według motywów twórczości wielkiej mistrzyni oraz pokaz odzieży od Oksany Karawanśkiej. Ostatni aspekt wydarzenia zapamiętał się ciekawym akompaniamentem muzycznym — od autentycznego folku do “Okeanu Elzy”, a także dość oryginalnym spojrzeniem na wykorzystanie ukraińskich motywów, przede wszystkim obrazów Marii Prymaczenko, w tworzeniu elementów stroju. To wspaniale, bo wszystko, co ukraińskie, powinno być modne. Etnopsycholodzy twierdzą, że wyłożenie przez artystę tego, co genetycznie jest w nim zakodowane w świadomości, odkrywa duszę jego narodu. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SzuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301247 Nakład — 16800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywien. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 8 0 4 7 4 820095 780016 PALETA

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Andrij ŁOZOWYJ Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ Rok 2009 ogłoszono Rokiem Marii Prymaczenko, ponieważ przypada 100. rocznica urodzin wybitnej ukraińskiej artystki ludowej, która wraz z Francuzem Henri Rousseau i Gruzinem Niko Pirosmanim należy do czołowych przedstawicieli tzw. sztuki naiwnej. „Prymaczenko i Ja” — konkurs artystyczny, który kuratorzy projektu — dyrektorka „Galerii Rodowid” Lidia Łychacz i kurator „Galerii Ja” Pawło Hudimow nazwali „paradą idei”. Projekt poparły Fundacja Charytatywna im. Marii Prymaczenko oraz Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy. Dla Ukrainy Maria Owksentijiwna jest postacią znaczącą: chłopka z Polesia, która osiągnęła światowe uznanie i szczyty sztuki, tworząc własny język wizualny. Jej czarujące fantastyczne zwierzęta, ptaki i kwiaty cieszą oko nie tylko na obrazach, które stworzyła genialna artystka. Łatwo „przeprowadzają się” na współczesne samochody, stają się elementami modnej odzieży i designu. A co do programu niedawnego wieczoru twórczego ku czci wybitnej rodzimej wirtuozki pędzla, Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Rejestracja: zaświadczenie KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Niedawno Komisja ds. przemianowywania ulic, ustanawiania znaków pamięci i tablic pamiątkowych Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej zaproponowała Radzie Miasta Kijowa przemianowanie niektórych „sowieckich” ulic w stolicy. W szczególności ulicę Iljicza w rejonie darnickim — na cześć malarki Marii Prymaczenko (1908—1997). Tę szlachetną inicjatywę szybko zrealizowano. A może w rzeczywistości warto nazwać imieniem tej wybitnej malarki jedną z centralnych ulic stolicy? Fundamentalną twórczość tej artystki niedocenia nasz naród, którego jasną przedstawicielką i dumą była Maria Prymaczenko. Nie, wybaczcie, nie była, a jest… Ona żyje. W sercach, w obrazach, w artystycznym porywie wielu ludzi… Jednak, niestety, zapytajcie ludzi na ulicy, czy wiedzą, kim jest Maria Oksentiwna Prymaczenko. Nie wszyscy udzielą pozytywnej odpowiedzi. Ale ona mimo wszystko żyje, bo jej płótna — to samo życie. A ukraińskie społeczeństwo, stopniowo wypalając z siebie niewolnika, zaczyna sprawiedliwie cenić swoich geniuszy. Wydanie przygotowała Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Kurator konkursu artystycznego Pawło Hudimow

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn