«Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Wydarzenia tak wyjątkowej wagi w życiu każdego kraju obchodzi się, jak należy, na wysokim szczeblu państwowym. Nie tylko w granicach państwa: dzięki staraniom najwyższych urzędników i władców państwowych zostają one nawet wpisane do zaszczytnego spisu jubileuszowych i pamiętnych dat tak poważnej międzynarodowej organizacji kulturalnej, jaką jest UNESCO, czyli zyskują rozgłos na całym świecie.
Każde szanujące się państwo w osobie swoich najwyższych przywódców stara się wśród tytularnych wydarzeń rodzimej historii wyodrębnić najważniejsze, oddać cześć i szacunek tym z nich, które zapoczątkowały walkę o niepodległościowy kurs państwa, oraz tej organizacji, która nie tylko to zadeklarowała, ale też przez dziesięciolecia stale, krok po kroku, cierpliwie i uporczywie to wprowadzała w życie, niezależnie od zewnętrznego i wewnętrznego oporu przeciwników niepodległości.
Mamy też my w Ukrainie taką organizację, której za całe jej 130-letnie dzieje jest z czego być dumnym, bo to właśnie ona, mówiąc obrazowo, wywalczyła niepodległość: konsekwentnie, bezinteresownie, ofiarnie. Nie zhańbiła i nie okryła wstydem siebie ani przed naszymi wielkimi przodkami, ani przed przyszłymi pokoleniami.
«Proświta»! Wielkanocny dzwon Ukrainy. Swym alarmem to właśnie ona rozpraszała w Ojczyźnie «mroki ciemne» obcego zaborstwa, wzywała tych, którzy «żywy, w kim myśl powstała», do pracy: niestrudzonej, wytrwałej, do budowy własnej Świątyni-Państwa Ukraińskiego. Właśnie za to naród ją kochał i kocha, a wrogowie, jawni i ukryci, tak zaciekle jej nienawidzili i nienawidzą.
Każdy nowy najeźdźca naszych krwią splamionych ziem miał zwyczaj rozwiązać Towarzystwo, rozproszyć, zniszczyć, puścić na wiatr w niebyt: czy to pyszny Polak, czy okrutny Niemiec, czy podstępnie agresywny „starszy brat”. Na próżno! Ono żyło. To w podziemiach, to tylko w świadomości patriotów, to w półoficjalnym, wrogim stanie żyło i rodziło, wyłaniając z własnego łona do życia inne patriotyczne organizacje: „Sielskiego Gospodarza”, Związek Ukrainek, „Rodzimą Szkołę”, „Płast”, „Sokił”, „Sicz”, „Centrosojuz”, „Masłosojuz” oraz inne organizacje w pierwszej połowie burzliwego naszego stulecia, a także Ludowy Ruch Ukrainy i liczne patriotyczne partie i organizacje w nowych czasach. Za plecami dzielnych UNR, UPA również stoi proświtiańska szkoła.
I w końcu Ukraina stała się wolna.
właśnie «Proświtę» można nazywać nie tylko matką innych ukraińskich towarzystw i ugrupowań, z których żadne nie zdołało zrobić więcej niż Towarzystwo, ale też matką niepodległości. Wydawałoby się, że w nowej, wolnej Ukrainie, o którą walczyła i którą wywalczała potem i krwią, rodzina proświatańska zajmie należne jej, godne, zaszczytne miejsce. Tak jednak nie było. Czy to za austriackich, polskich czy moskiewskich rządów, Towarzystwo dziś nie cieszy się szczególnym szacunkiem. Wówczas obcy władcy odnosili się do niego podstępnie, podejrzliwie, otwarcie wrogo; dziś zaś stoi ono jak ość w gardle chochlom-giętkoszyjom i tym, którzy handlują ojczyzną hurtem i detalicznie. Z najwyższych trybun witrenkom-marczenkom wszelkich maści, od komuno-socjalistów po otwartych moskiewskich szowinistów, «zbawców wielkiej OJCZYZNY» bezkarnie ciskają kamieniem w naszą stronę, syczą ze swych tarczkowatych szczelin, nazywając proświatan to «burżuazyjno-nacjonalistycznym otrębem», to innymi obrzydliwymi epitetami. Obrabowawszy ludowe dobro, sami nadwerężają sobie pępki, rzekomo w interesie ludu. Ze swych czarnosecinnych szpalt wszczepiają Ukraińcowi kompleksy niższości. Hodują trującą strawę drugiej, oficjalnej moskiewskiej «kosnojęzyczności», spychają naszą słowiczą mowę na zaplecze życia państwowego, głośno biją w kimwały i bębny, wzywając naród do daremnej koszarni słownej, którą oni uszlachetniają, ze światłej wczoraj..
kłosem, na szczęście, na zdrowie, na wiek DŁUGI
WCZORAJSZY, DZIEŃ DZISIEJSZY
Lecz dziś proświatanie mają dość sił i cierpliwości, by prowadzić bezkompromisową walkę z martwo-przeżytkowym, o utwierdzenie wysokich ideałów chrześcijańskich w ojczystym państwie, o pełne życie człowieka i prawo do życia na własnej, nadanej przez Boga ziemi, według własnego prawa, by rozmawiać z Niebem i ziemią ojczystą w swojej słowiczej mowie.
Doprowadzono nas do nędznej egzystencji. Zrujnowano szkolnictwo wyższe. Zniszczono ukraińskie wydawnictwa książkowe. Po naszej kulturze przetoczyła się niczym tratując ją nowa «rosyjskojęzyczna» horda. Zrujnowana gospodarka..
Dlatego każdy pączek ukraińskości chronimy i pielęgnujemy w nadziei, że wyrośnie kwitnący Ukraiński Ogród, w którym nasze szczęśliwe dzieci bawiłyby się i napełniały słońcem, a nie wyprowadzałyby na spacer swoich wściekłych psów: «wujek Wania spod chutoru Michajłowskiego» albo «wujek Sam z Europy czy zza oceanu»..
8 grudnia tego roku Proświcie wypada 130 lat. To fakt. Zakładali ją w Galicji 65 głównie młodych ludzi – studentów, urzędników, nauczycieli, dziennikarzy. Zwracał się do nich wówczas przedstawiciel starszego pokolenia ukraińskich działaczy o. J. Zaiaczkiwski słowami: «Biedna Ukraino-matko, biedni wy, synowie p. Praca – to wasz kapitał, z którego macie spłacić dług narodowi. Tak, wiecie przecież, że wasza dzisiejsza nauka opłacana jest w przeważającej mierze tym nędznym groszem, na który naród krwawo pracuje. A jak dorobicie się kawałka chleba, niech was Bóg chroni przed tą dzisiejszą zarazą, przed obrzydliwym kosmopolityzmem, który jest zgubą dla każdego narodu – to trzymajcie się swojego narodu, choćby jak wysoko podniosła was los, nie dajcie się oderwać od waszej matki – od narodu! Wtedy dopiero będziecie silni w narodzie, a naród będzie wami sławny! Oto prosi was naród moimi ustami».
Te słowa są aktualne także dziś i mogą być drogowskazem dla dzisiejszego wielotysięcznego zastępu członków Proświty na wszystkich terenach państwa i poza jego granicami. Przejąć się nimi powinni także ci, którzy teraz stoją u steru państwa, bo ich nauka była również opłacana ludzkim potem i krwią. Niech odrzucą precz swoją czarną niewdzięczność i służenie własnej kieszeni. Bo wcześniej czy później przyjdzie wam, niewdzięczni potomkowie wielkich ojców, zbierać kamienie, które hojnie rozrzucaliście na nasz błogosławiony ukraiński czarnoziem.
Nie rzucajmy kamieniem w tych, którzy są światłem narodu, w wielkich, wiecznych działaczy Proświty: Franka i Wachnianina, Hrinczenkę i Łesię Ukrainkę, Szeptyckiego i Rusową, Arkasa i Kocjubynskiego. Jeśli chcecie być ponad narodem, służcie mu tak, jak służyli mu ci prawdziwie wielcy mężowie stanu!
«Proświta» wpisuje nowe karty w historię. Wczytajmy się w przebyty szlak każdej z obwodowych organizacji, dotąd wyznaczany. W tym czasopiśmie skłońmy się wielkim działaczom Proświty-poprzednikom oraz zwykłym członkom Towarzystwa, którzy odrywali ostatni grosz od swoich ubogich dostatków dla dobra wspólnego, i napełnijmy się ich wielką mądrością. Czas nie czeka, Ukraina podniesie się z kolan. Na odnowionej ziemi kiedyś na pewno «nie będzie wroga ani nieprzyjaciela, będzie syn, będzie matka i będą ludzie na ziemi».
Cześć od potomnych będzie właśnie dla tych, którzy razem z nami wkrótce będą świętować:
Narodziny najbardziej ukraińskiej z ukraińskich organizacji «Proświty», 130-lecie jubileuszu.
Przyłączcie się do naszych szeregów, trzymajmy się ramię w ramię, aby poczuć oddech rodzimej historii i zostać przez nią uświęconym. Święta ziemia, święta ziemia naszej Ojczyzny doda nam sił i zaszczepi w naszych duszach wiarę i nadzieję, swoją siłą, wielki Dzień natchnienia Ukraińców.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
ее ни
Ще зовсім недавно пасажири за: лізничного и інших видів транспорту, мандруючи Україною, читали назви станцій та зупинок двома мовами Ясна річ, тоді це нікого не дивувало. Так було «прийнято». Нікого особливо не дивувало це тоді, коли й написи зумисне чи незумисне спотворювались з боку будівлі назву станції писали українською мовою -- «Ранковий», а на фасаді російською -- «Утренний». Кілька таких покручів красувалося на шляху від Києва до Яготина «Жовтнева» -- «Октябрьская», «Травнева» -- «Майская» іт п.
А те, що чули пасажири з гучномовців, залежало від особи, котрій це доручалося робити. Тобто залежно від її освіченості А освіченість дикторів, як правило, не пере: ходила меж граматичних знань учнятрієчника початкової школи. «Видавалось на гора» російське речення, подекуди українське або перше і друге разом.
Ось така була в нас «двомовність». На кожному напрямку. Дещо схоже, в стилі а ля суржик, неодноразово ми чуємо в тролейбуа, автобудаі, трамваї і сьогодні | чуємо не лише на периферії, а в самому серці незалежної України, славному Києві, особливо тоді, коли мікрофоном користу- ЮТЬСЯ ВОДІЇ.
Іноземці сміються з цієї нашої двомов: ності. А нам -- недо сміху. Бо де в Європі, до якої ми так бундючно зараховуємо себе, можна побачити і почути подібну «тарапунькоштепселіаду» ?! Якщо, скажімо, в Німеччині ви зустрінете місто Аннаберг, то нікому в голову не прийде назвати иого в перекладі Горою Анни Та й нашим «двомовним» чомусь не повертається язик
називати канцлера Німеччини пана Коля Капустою, хоча його прізвище перекладається на українську й російську саме так. Проте в нас щось подібне є правилом
ОЧИЩАИМОСЯ ВІД КОЛОНІАЛЬНОГО БРУДУ! ;
Понад сто літ тому німецький поет | перекладач, знавець слов'янських мов Фрідріх Боденштедт писав: «Українська мова найзвучніша з усіх слов'янських мов, | з великими музичними здібностями». Так, але наша мова не лише одна з | найкращих, а й одна з найдавніших 1 найрозвиненіших мов. Та віки неволі, численні заборони і постійні переслідування загальмували її розвиток, збіднили і засмітили їі. А державне керівництво і досі не подбало про те, щоб припинити русифікацію і подолати поширене в Україні гидке мовне каліцтво, хоч мало перед собою добрий приклад українізації двадцятих років. Бо якщо протягом століть загарбники проводили русифікацію, полонізацію. мадяризацію, румунізацію русинів-українців, то чому б не провести тепер хоча б короткочасної українізації?! Тим часом поряд із русифікацією відбувається в нас ще и зросійщена англізація, бо англійські
слова з літерою г пропонують вВвимовляти по-російськи: хобі, хокей, хіппі, ноу-хау. Але в українській Мові є звук г, отже, повинно бути
гобі, гокі, гіпі, ноу-гау, голдинг. А ши засмітили нашу мову такими слова ми, як імідж, брифінг, саміт, шоу ток-шоу, хіт-парад, класік-прем'є ,, анонс 1 багато інших. Ї в цьому велика
заслуга засобів
рам що ча зн каси
Особливо, коли йдеться про взаємопе реклади української та російської мов Імена й прізвища тут перекручуються в прямому і зворотному напрямку без будь-нких застережень Чомусь німці Йоганн або Ганс ніяк не « Іванами або іспанець Педро Петром у такому розумінні. Я не пригадую і випадку, щоб литовців Юрпоса на російськомовній сторінці паспорта громадянина СРСР записували Юрієм, а Гедімінаса Геннадієм Українські ж імена поспіль перекладалися : продовжують перекладатися Микола стає Ніколаєм, Василь -- Васілієм т п. Коли запитуєш у паспортному столі, для чого вони це роблять, відповідають «Так принято». Ким, чому, коли? Скажіть, будь ласка, хіба це не зловмис нетгнорування законів держави, постанов та розпоряджень Президента, уряду? В сусідній ГЇольщі чи навіть Росії за таке відпоОвІДНІ Органи притягнули б винуватців до кримінальної відпОВІДальЬнОоОСТІ. А в нас, виявляється, можна нехтувати 10-0ю статтею Конституції. А тому можна, що гаранти ціє! Конституції, а отже, (110-1Ї статті, замість того, щоб «власть употрєбіть», закрива: ють на подібні неподобства очі Від державних мужів раз у раз чуємо «Зараз ми будуємо свою незалежну дер: жаву». Тому хочеться їм нагадати. що людина є істотою СсвІДОМОЮ Перед тим, як щось «будувати», вона «будує» те «щось» у своїй голові. Якщо «в голові» зроблене все зрозуміло, якісно, то сама будівля на ділі вийде доброякісною, доброю 1 гарно служитиме людям, державі І сам процес будівництва піде без особливих усклад: нень. А як ні., то й досі «маємо те, що маємо». Іншого треба чекати занадто довго А це не те що недобре, а навіть небезпечно для держави. Терпець у лю-
«перли»: вірний (у значенні «слущний»), в'ялий (замість «млявий»), рухнула (тобто «завалилась»), віднНОШення (замість «ставлення»), являється (замість «є»), відволікти (замість «відвернути»), до тих пир (замість «досі»), везе (тобто «щастить»), доля («замість «частка»), учбовий (замість «навчальний »), масло (засмість «олія») тощо, А ще в ефір летіли: Словакія, Турція, Ханна, Ханс, Йоханн, піон, клад та інші,
А чи можна простити владним керівникам русифікацію нашого телебачення?! І доки терпітимемо цю ганебну «кацапізаціо», це колоніальне рабство? Вони породили 1 такий словесний непотріб, як «відмінити»,
сазначейство», «копійка», Хіба ми не маємо своїх слів (скасувати, скарбниця, шаг, сотик)? А що поробили колонізатори . укреатІнськими прізвищами"! Ось лише деякі а них Алейников, Сврсюково Євтухов. Дімаров,
брецьона, Войтович,
пова,
халішченкно, мкапца, Кармазін, Клос,
«аірпа, Мостіоков, Кулініч, Пасєка,
'ябоконь, Решетилов, Сотников.
Стронський, Струж і несть ім числа
А хіба Шк колоніальним гавром
АГРРУЕЗЕРУВЕ ГО СО 11121 ІНМІТІ Є ГАКИиИХх ССІйВнНИ
пюдей, як Драгоманов |лібов, До
РЕЛІО»ВІ, за ОРИЦЬКкИйИ,
( рр МІ ()1).
| у-у морольов, Свенціцький зеройв,
ІШепнкін та інши?
АПпО віІдьмІМ ВІДОМІ
ГНКкКі Ї РРСУДІТМ ри
інформації, яких тепер називають | не прізвище, як Кульчицький, Воно
мас-медіа На ВСЮ Україну звуча ПОХОЛИТІ нід низпи славного села
ли по радіо 1 телебаченню такі Мільчичі, що під Самбором, звідки -бо то го ся " анна? ш-ьтюютж-о' ьо - г Р ; зай - к
МОВААЄРИАЗІ з
ДВОМОВНІСТЬ -- ЩО ВОНО ТАКЕ
подірних пей може урватиєм» Бо таких І! ПОМ
зум
«дрібниць», які ро АЛДАЮНУЄСЕЯ КЛ ють свідомість ЛЮДСМ, мак Уа багато Відмахуватисіь ВШ зано З жуть пише люди, далекі від розу пважливост в ПОРрУДОМІ держави
4 серпня 1997 р кабінеї Щ України атаердив КОНЦепціІюЮ « га0| національної мережі Міжнародних Зі спортних коридорів Цим зранне РАМН передбачена реконс грукція! мод! ї М мережі, а також споруди! мережі чзнопим КОМ | МІЖНО
Минист рів
Менні
трам
ІСНУЮЧОЇ нової транспортно!
| у, плексом інфраструктури зпдих
жодними стандартами | Д вже 20 березня 1998 р. Кабмім 39
твердив Програму створення та функціонування національної мережі міжнародних транспортних коридорів в УКРаПЧи розписавши цю велику роботу по отапах з прогнозними обсягами Фінансування, термінами виконання, відповіІДГальНИМмМИ ТО головними її виконавцями
А хіба на порядку денному нашо! держави стоять лише завдання, які випливають з названої! Програми? Ясна річ, ні. 8 кожній галузі роботи непочатий край Саме через це й здаються занадто «дрібними» справи, про які йшла мова на початку. Хоча це далеко не так
Головне полягає в тому, що для вирішення справ, пов'язаних з «дрібницями», не потрібні такі зусилля і кошти, як для втілення в життя згаданої вище Програми уряду. Потрібні лише розуміння, воля та вимогливість, котрих у наш чах бракує Всюди, на кожному місці
На нашу думку, передусім треба припинити безпідставні розмови про якусь «двомовність» у державі, Конституція, Закони наші не дають для таких розмовп ніяких підстав. Тому до Дня Конституції (28 червня), а вінших випадках -- до Дня
б нан зе
| родом герой Відня Юрій Кільчицький та славні гетьмани Петро Сагайдач
ний 1 Марко Жеиайло Масу: слова вживали 1 досі
старші люди цього села, а всієї Самбірщини ії Дрогобиччини, А тата! назви, як Кульчиці, Мальчиці та Львівські Кривчиці є
| засобах масової інформаці 1. науки 1 літератури Прикро, що й радіопередачі «Слово» виправдову ІОтТЬ ШоОдіІ подібні перекручення. Так 19 січня 1997 р, диктор салли. пріавище «Алексієнко;
ПСО ЙОГО нОсСІЙ |з Слобожан пит Але ми ана МО. утераїнських
І110
прізвищ С
побожаніии ни русифісопвано
Греба, щоб можна Було бі грудношии ниптран ІРІММО
прізвищі, адусо ги
р УСНКИХ
«Кальчичі, Кільчицький». бо саме ті НОГИ ПОІО"ТІ,
епоОольеними, але ще й досі чомусь їх вжитваютгі, у
диктори
правильне,
ортІВРеВОВО "г"
ІТИ | ЯРА АТ І1И|
1.11» СЇзІСЇ | ОС РОГ ри 1ь1СЇ
тво
(лово ПРОСВІТІ
|І|сзапежнос "4 серпня) ць - Ллеровгет оз привє» мо у МІДНОМІДНІ г, до з
усе, що «Тосується напис Де | »
НОЮ їїОДОІкКАХ ук Р.1РА« 3 наз ма " і й " Є
станцій 1). ПГпуУумкТО м М«НААнНИцях юрі | "
морських портпе, портгопих пунктів
територип У кронни
риє ТМ «ПІД
упату І ' АИКОММНм Пп"ОПоОжені | ) УКОнаі про Герб, препор та геральдику в
симпопам минулого вже д,
оонамултемних ПОдДНІр ях Урядой: треба доручити пим о00 еспеціантпниопаниюм
доспіДНИим ух І«НОПОМО Д
гормін роаробити КОатапоги чи реєа і піДПОВІДНОЮ ДО них кодифікацію и
| пстаноплювали 0 єдину систему ри
ор клі поОпи нази або еталонних найменут, «нь пержавних установ, міст, селищ їНЦ) | | Ми
поселень у державі насамперед
а) запідничних пуазлій, ( Ом "УПпинмо
них пункта, Пере пантажуювальних |! розвентажувальниу майданчики, пункти терміналів
або роз ізних
умначень, інших піІДПриємст та ПІДрозділі
дтОочнИимиИ їх МО тами україни зКОЮ мопрою а поруч, зурахуванням української бимо. пи Подати Ці наеазши патинськими "ерами Важливість цього заходу матиме спох особ пипе значення при органтаци горго ПОП ІО СКОНОМІЧНИХ ХП МАКІЙ иМоземними державами, партнерами;
5) теж саме робити РИ пІДПРрИємстау га установах ашоційного, морського річкопого, аЗтомобіІЛЬНОГО Та ІМИШИХ Видів транспорту
с; написи назо ми ТО ПО епЛеніь, СТАНІ, порив, на дорожніх тнаках іт і Потрібно рорити пльки українською мопою круп чо - українською, малим шрифтом, нижче | застосуванням латинського алфавіту в ПЦДПОМДНОСТЙ ЦІЄЇ ! уСТОноплоеною сталонною термінолопеою "Передуам Це попинно ДІЛЯНКах маршрута Мережі Міжнародних рам лгетедицімь, Коридорій ПО пом територип держани
рі! 11511
оути ма
ниоОцональиної
роблено
Володимир ЯРОШ,
кандидат економічних маук, підполковник у відстааці, учасник Друго! світової війни га бойопих дій
| "ЖК'ора, Миша, Спста, Сланисі т. д С що Паша» 0 СА
ітаїої покручиі, лях «Пора»,
це п України, де слопо «пиши:
підніжимй корм для худоби) ТАН
"Пен
ГАКІ
"Тому Б не повернути
градиціи ні Бен, (Бенедьо), Золодьо (Володько), Васько, Гаврись Геник Даньо ( Да ко). Демко, «УСмьо (емик), Ми рик, Летсо (Левчик), Миємво (Мисько, Михасм), Приць (Проць, | Іроци, ( ені»
(Сеник) Та їм
мети, МІ
(ГП априлісо), | риці»,
ГТ алла
(ІіСЛИ ПпОМИ пен
коли України
Є ПД
Гичини який підри зд
вро |).,
| лди рула
пня цариаму 57 іо МПентральної
"І адсОО ВГОМОВ'ЛКРОВНОНИІВ ДОСЛ і. ІСОГО Гим ІЛ | солоніальмм
| () УЮРІД у сІсинУмУн г сег х: ЧТпрО, піцписцьмніши СПОЄМ У орати з що СУМІ Ддрссупан ТОЙ ІИСТИ і Гичиншну, й Тичимі |
Гол МИ у)учишпиимосЬ пт
вимо" ї,
птеміюм"
АСУ ЛТОРИ А ЛПОНОГО М МІ!»
Мих родимої ДАМИ рИРИМІ НРУ ВІВ МО, окупанти теж без ри "ких трудногув о пОомертгиимоОСсЬь дО (жерея нашим мерекручували іх ТІб Ссрпиій ил ІГрл слайнми прелкії Ати упери и щі м А, РАН МУФТИ 1 СВОЇ МАМЛ ИН «ИСИ РРО МАТІмМООТМ | Іїого | писали рмя ТАТ роми о «ЛА КОМСІСОмМ) ДОГІДЛИВІСТН) 1) /лніс ми маднириаими орілору" -й ІСОЛОМИ аторам ще М і Р) м рю мкаймо
і І ГУТІ | Ті: ЇМ " І буУЛИЙИ 111, ЩО Самі ДІ ПИКЕГВУРИМІВИ АОРМерУ У ГИСІ народж ЧЕР І МІ КЕРРІ РУТА "и МоОСсКопс,киЙй ТТ и пу Ї | її " "1, і "ЗАТ і СО "РУВИЩИ, НІ Ук гиалині М Ії, | | | Іл іммери от провдя | СУп олди гай ДЛОХТО СО РІРУЇ ЛІМІТ Є | Мі)лЯ Ворона ПОМИННИ нд роми і, ии Норонмотв Ворони м бором Й бе На аль ГРИЦЯ А При ще зарам Керр ДИМ Та ме р мемського Оп | стли Баранопим шилем та оо діто"» МО ЛоргіЛл ний бра осів іна нен СО єредху і г Льй!? ПУТ Ж золи Млии рми /| "Р; ж. зле - -ФВй зр чаю р . їагар ль й ве» - 2 400 кино рн 5 но кра
ання ПБНИКЬИННХХ С сійних нний бони" «інно 0 20 іні -
РАНИ ЗОРУ нь
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
ZE BOGIEM I UKRAINĄ W SERCU
Jak już informowaliśmy, 3 czerwca br. w Czernihowie z inicjatywy obwodowych organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hrihorija Waszczenki, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, Związku Ukrainek, Ogólnoukraińskiej Ligi Ukraińskich Kobiet oraz obwodowego zarządu oświaty odbyła się konferencja naukowo-praktyczna «Pedagogiczna spuścizna Hrihorija Waszczenki i jej znaczenie w duchowym i narodowym odrodzeniu Ukrainy».
W obradach konferencji wzięli udział: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki, profesor, doktor nauk filologicznych Anatolij Pohribnyj; dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa, profesor, doktor nauk filologicznych Petro Kononenko; odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Mykoła Nesterczuk; profesorowie, doktorzy nauk pedagogicznych Iwan Zajczenko i Anatolij Aleksiuk; zasłużeni nauczyciele Ukrainy Olha Hrebnycka i Halina Sazonetko; przewodnicząca Czernihowskiego oddziału Związku Ukrainek Raisa Reszetniuk; pisarka, członkini Centralnego Zarządu «Proświty» Kateryna Motrycz.
Publikujemy refleksje uczestnika tej konferencji, naszego specjalnego korespondenta Mykoły Łytwyna.
Hrihorij Waszczenko zaczynał jako ukraiński prozaik i dramaturg (w latach 10. naszego stulecia wyszło kilka jego książek, które od razu zauważyli czytelnicy), lecz odczuwszy, że na obecnym etapie historii Ukrainie bardziej potrzebni są pedagodzy niż pisarze, stał się oraczem zachwaszczonej ukraińskiej niwy oświatowej. Urodził się on 18/65 r. we wsi Bohdaniwka w rejonie pryluckim obwodu czernihowskiego (wówczas gubernia połtawska), naukę średnią zdobywał w Połtawskim Seminarium Duchownym, a wyższą — w Moskiewskiej Akademii Duchownej. W wieku 26 lat po raz pierwszy stanął na progu szkoły i życzył ukraińskim dzieciom dobrego dnia, szczęścia i zdrowia nie w języku moskiewskim, lecz w swoim rodzimym języku.
Szczególnie bujnie rozkwitł jego talent pedagogiczny w okresie Ukraińskiej Republiki Ludowej. H. Waszczenko wychowywał państwową naród ukraiński za pomocą oświaty w Romnach, Pryłukach, w Połtawskim Instytucie Pedagogicznym, w założonym przez niego seminarium nauczycielskim we wsi Biliki koło Połtawy. Będąc już profesorem, napisał wiele rozpraw i artykułów na tematy pedagogiczne i psychologiczne. W 1929 r. wydał podręcznik dydaktyki «Ogólne metody nauczania».
Podczas zainscenizowanego przez GPU USRR, OGPU, Stalinowski KC KP(b) procesu wobec tak zwanej Spilki Wyzwolenia Ukrainy, oskarżonej o «wrogość wobec narodu», H. Waszczence jakimś cudem udało się uratować. Znajduje schronienie w Carycynie–Stalinogradzie (obecnie Wołgograd), a kiedy stalinowska maszyna represji nieco zwolniła obroty, wraca na Ukrainę. Wojna zastaje H. Waszczenkę w Połtawie, skąd w 1943 r. wyruszył wbrew własnej woli na „przeklętą obcyznę”. Jego stałym miejscem życia aż do śmierci (1967) staje się Monachium (RFN). Tutaj H. Waszczenko pracuje jako profesor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu i profesor-rektor Ukraińskiej Akademii Teologicznej, aktywnie zajmuje się wychowaniem ukraińskiej młodzieży zrzeszonej w SUM-ie.
Hryhorij Waszczenko jest autorem wielu fundamentalnych prac w dziedzinie ukraińskiej pedagogiki. Dwie z nich, «Ogólne metody nauczania» oraz «Ideał wychowawczy», ukazały się niedawno staraniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. H. Waszczenki. To Towarzystwo przygotowało do druku 10 tomów naukowej spuścizny wielkiego ukraińskiego oświatowca-prosvitiela. Jeszcze kilka lat temu nazwisko H. Waszczenki, które za granicą chętnie stawiano i stawia się w jednym rzędzie z nazwiskami genialnych ukraińskich edukatorów-prosvitelów Zofii Rusowej, Jakowa Czepihi, Wasyla Suchomlinskiego, w jego ojczyźnie zostało wycofane z obiegu naukowego i wychowawczego. Jego podręcznik «Ogólne metody nauczania», według którego uczyły się w latach 1920–1930 niemal wszyscy ukraińscy nauczyciele i pedagodzy (a ci nauczyciele i pedagodzy, którzy wciąż depczą życiową drogę, do dziś z wdzięcznością wspominają), został wycofany ze wszystkich bibliotek URSR i zniszczony.
Dopiero wraz z narodzinami Państwa Ukraińskiego Hryhorij Waszczenko powrócił na Ojczyznę. I okazało się, że w wsi Bohdaniwka pamięć o swoim wielkim rodaku świętnie strzeże się, wypełniając jego nakaz, że tylko przy istnieniu narodowego Kościoła w Ukrainie możliwe jest samodzielne państwo. Bohdaniwka stała się żyznym wysepką na morzu parafii tak zwanego Kościoła Ukraińskiego Patriarchatu Moskiewskiego, nie bojąc się stać się «samosijnikami» 1 «rozłamowcami», przysięgła wierność Kościołowi Ukraińskiemu Patriarchatu Kijowskiego, zatem 1 samodzielności Ukrainy, za którą do ostatniego tchnienia walczył Hryhorij Waszczenko. W Bohdaniwce wkrótce stanie pomnik wielkiego rodaka, a obwodowy zarząd oświaty planuje na bazie miejscowej
ненаннинни ПЕР нні ню пт війн ШЕЕЮААЕЕ па
В ан незеннаннном ПЕРЕ иа б
oporną szkołę w celu poznania i wdrożenia wiedzy 1 pedagogicznego dziedzictwa Hryhorija Waszczenki. W szkołach obwodu, jak zaznaczyła w swoim referacie na naukowo-praktycznej konferencji «Pedagogiczno-wychowawcze dziedzictwo Hryhorija Waszczenki i jego znaczenie w duchowym 1 narodowym odrodzeniu Ukrainy» szefowa Czernihowskiego Obwodowego Zarządu Oświaty pani Hanna Tymoszko, aktywnie wcielane są w życie pedagogiczne idee H. Waszczenki — wychowywać na podstawie wysokich ideałów, zwłaszcza miłości do Boga i ziemi ojczystej, osobowość integralną, zdolną, gdy zajdzie potrzeba, oddać za Ukrainę to, co najdroższe — własne życie. Pani Tymoszko wymieniała zespoły pedagogiczne obwodu, które już odeszły od «sowieckich» stereotypów w procesie wychowawczym. Są to szkoła nr 20 w Czernihowie, Awdijiwska SP powiatu sosnickiego, Żurawska SP powiatu warneńskiego, Horodnianska SP nr 2 powiatu horodnianskiego, Jużnenska i Monastyryszczenska SP powiatów iczniańskich. I bardzo dobrze, że wreszcie zaczynamy wychowywać naszą młodzież nie w miłości do komunistycznej partii i jej krwawych wodzów 1 wodzików, lecz w miłości do Ukrainy i Boga. Bo nie tylko Hryhorij Waszczenko, ale i nasz naród mówi, że bez Boga — ani do progu. Dlaczego więc w Czernihowie nie tylko na ulicach, lecz także na młodzieżowych tusowkach panował język rosyjski i nadal panuje? Dlaczego Czernihowszczyzna z uporem, godnym lepszego zastosowania, głosuje w wyborach do Rady Najwyższej, rad obwodowych i miejscowych przede wszystkim na «wiecznie wczorajszych» komunistów i innych im podobnych? A to ta Czernihowszczyzna, która dała Ukrainie wyborne grono wielkich synów i córek, zaangażowanych dosłownie we wszystkie sfery 1 życia społecznego! Zatem wniosek nasuwa się jeden: wciąż za mało pedagogów nie tylko Czernihowszczyzny, ale całej Ukrainy wprowadza w życie wychowawcze ideały Waszczenki.
I jeszcze jedno. Dlaczego konferencja, nazwana naukową i praktyczną, odbyła się nie w przestronnych salach miejscowego teatru czy filharmonii, lecz w ciasnej, nieprzystosowanej do takich imprez sali Muzeum Literacko-Memorialnego im. Michaiła Kociubyńskiego? Dlaczego jej słuchaczami była nie szeroka opinia publiczna sławnego Czernihowa, z państwowymi kierownikami na czele, lecz przede wszystkim studenci Czernihowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki! A taka impreza zdecydowanie zasługuje na uwagę państwa, jeśli budujemy Ukraińskie państwo narodowe. Niestety, mężowie stanu miasta i obwodu, z wyjątkiem pani Tymoszko, zignorowali ją.
Ale bądźmy optymistami, nie traćmy nadziei. Rok 1998 ogłoszono Rokiem ukraińskiej pedagogiki, 1 Hryhorij Waszczenko wraz ze swoimi wielkimi współtowarzyszami i jednomyślnymi, Zofią Rusową i Jakowem Czepihą, chcą tego nasi, w większości rosyjskojęzyczni politycy czy nie, pewnie kroczy rodzinną ziemią. Już odbył się wielki wieczór,
«OSWIĘCONI SZEWCZENKOWYM IMIENIEM»
W Ługańsku ukazał się szkic literaturoznawczy kierownika katedry literatury ukraińskiej Instytutu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki, członka Związku Pisarzy Ukrainy Oleksy Iwanowicza Nieżywego «Oświeceni Szewczenkowym imieniem» (esej publicystyczny o pisarzach urodzonych na Ługańszczyźnie, którzy zostali laureatami Nagrody im. Szewczenki).
Autor w porywającej formie, treściwie opowiada o życiowej i twórczej drodze poetów Wołodymyra Sosiury, Mykoły Rudenki, Iwana Switłycznego, Wasyla Hołobородька, prozaika Hryhorija Tiutiunnyka, dziennikarki Nadiji Switłycznej. Treść książki znacznie wzmacniają utwory tych pisarzy; dobrze uzupełniają je wiersze-dedykacje ukraińskich poetów dla laureatów Nagrody im. Szewczenki. Te utwory wraz z refleksjami autora stanowią znakomitą chrestomatię z literackiego krajoznawstwa. Nie przypadkiem naukowo-metodyczna rada instytutu pedagogicznego zarekomendowała to wydanie jako podręcznik dla studentów specjalności filologicznych. Może ono przydać się również nauczycielom i uczniom starszych klas.
Oprócz znaczenia dydaktyczno-metodycznego książka Oleksy Niżywoho ma także spory potencjał wychowawczy. Nie da się bowiem bez ukraińskich pisarzy, którzy w ciężkich warunkach zrusyfikowanego Donbasu w składzie kolonialnej «Ukraińskiej SRR». Zapoznawanie się z życiem Sosiury, Hryhorija Tiutiunnyka, Mykoły Rudenki, Iwana i Nadiji Switlyczmych, Hołoborodki wychowuje u uczniów i studentów poczucie patriotyzmu, dumy z ziemi Ługańszczyzny, która wydała nieustraszonych bojowników o słowo ojczyste, których serca przeznaczano «na kule i na rymy».
Ale nie tylko patosem obywatelskim przepojona jest praca «Poświęceni imieniem Szewczenki». Wspaniała poezja najczulszego śpiewaka Ukrainy Wołodymyra Sosiury odsłania przed czytelnikiem całe bogactwo uczuć ludzkich. Estetyka liryki Sosiury wznosi się na wyżyny światowej muzy:
Dni minęły... Odleciała trwoga... Tylko miłość, jak bagnet w sercu...
Ty od dawna jesteś żoną innego, Ja zaś — znany ukraiński poeta.
Z wzruszeniem czytać o losie... utworami Wołodymyra Wasyla
Badania Oleksy Niżywoho («Ługańszczyzna literacka», «Od słowa do pieśni»), jak i wcześniejsze prace literacko-krajoznawcze Oleksy Niżywoho, ta książka stała się ważnym krokiem na drodze do poznawania i popularyzacji ukraińskiego procesu literackiego na Ługańszczyźnie. Należy odnotować tytaniczny charakter pracy poszukiwawczej Oleksy Niżywoho.
W dobrą drogę,
poświęcona jego pamięci, w budynku, gdzie obradowała Centralna Rada (obecnie — kijowski miejski dom nauczyciela). Już odbyły się uroczyste akademie we Lwowie, Odessie, Połtawie, Mikołajowie, Kirowohradzie. Pedagodzy obwodu mikołajowskiego i kirowohradzkiego, ograbieni przez władzę do ostatniej nitki (nauczyciele po kilka miesięcy nie otrzymują wynagrodzenia), zdobyli się na wydanie książek poświęconych systemowi wychowawczemu Hryhorija Waszczenki.
Na podstawie zarządzeń celowego kompleksowego programu «Nauczyciel», zatwierdzonego wspólną decyzją kolegium Ministerstwa Oświaty Ukrainy i Prezydium Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy z 29 października 1997 r. (protokół nr 20/6-5 1 1-7/10-103), Kijowski Międzyregionalny Instytut Doskonalenia Nauczycieli im. Borysa Hrinczenki opracował spójny system wyróżniania szczególnych osiągnięć pracowników pedagogicznych w rozwoju oświaty pedagogicznej i nauki Ukrainy. Jego częścią staną się pieć imiennych medali wybitnych pedagogów Ukrainy. Hryhorij Waszczenko zajmuje w tym zaszczytnym wykazie trzecie miejsce. Po Zofii Rusowej i Borysie Hrinczence.
Mykoła LYTWYN
POBICIE UKRAIŃCÓW
Wieczorem, 25 maja, w Charkowie, niedaleko ogromnego gmachu obwodowych zarządów Służby Bezpieczeństwa i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Ukrainy, nieznani przestępcy brutalnie pobili zastępczynię przewodniczącej miejskiego kulturologicznego towarzystwa «KS Padszina», pisarkę, członkinię zarządu Charkowskiego Obwodowego Zrzeszenia «Proświta», pracownicę Ukraińskiego Ośrodka Kultury Walentynę Owod.
Podczas pobicia bandyci wykrzykiwali: «Banderówa! Nacjonalistka! Wszystkich was, chachłów, znamy!»
W wnioskach sądowo-medycznej ekspertyzy zaznaczono fakty odniesienia poważnych obrażeń, co potwierdza badanie lekarskie. Pani W. Owod przebywa w szpitalu.
Pobicie znanej charkowskiej działaczki społecznej i kulturalnej stało się kolejnym ogniwem w długim łańcuchu «nierozwiązanych» przestępstw przeciwko Ukraińcom w naszym mieście.
Na przykład przedstawiciele prorosyjskiej szowinistycznej partii «Słowiańska Jedność» 24 września 1996 roku rzucili butelki z łatwopalnym płynem w okna RUCHU, a 4 grudnia tego samego roku – w okna «Proświty», wywołując pożary w pomieszczeniach. Sprawców zatrzymano dopiero dlatego, że pół roku później dokonali podobnego ataku na izraelskie centrum kultury w Charkowie.
20 grudnia 1997 r., również niedaleko
...już wcześniej wspomnianego Zarządu SBU i MSW Ukrainy, nieznani barbarzyńcy uszkodzili dopiero co wzniesiony za środki ukraińskiej opinii publicznej pomnik kilkuset ukraińskim kobzarzom, rozstrzelanym przez NKWD w 1934 r. Sprawców, jak zwykle, nie znaleziono.
W 1997 r. Charkowska Rada Miejska wbrew artykułowi 113 Konstytucji Ukrainy, uchwaliła nadanie językowi moskiewskiemu statusu języka urzędowego. I chociaż Dzierżyński Sąd Rejonowy w Charkowie uchylił tę antykonstytucyjną uchwałę, Charkowski Sąd Obwodowy uchylił wyrok sądu rejonowego.
Ta i wiele innych przykładów (w tym wielokrotne uszkodzenia powszechnie znanego pomnika T. Szewczenki) świadczy o tym, że Ukraińców w Charkowie (a może nie tylko w Charkowie) zamieniono w najbardziej prześladowaną i najbardziej bezbronną mniejszość narodową. Czy organy ochrony porządku znowu nie mają nic do powiedzenia?
Jurij KISIELOW,
przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Organizacji «Młoda Proświta»
Anatolij KINDRATENKO, przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Zrzeszenia «Proświta»
Maschinelle Übersetzung
Właśnie tymi słowami Pawła Hrabowskiego, który niemal sto lat temu łączył nimi współmyślących, chciałoby się rozpocząć opowieść o działalności Wołyńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Swoją historię zaczęło ono jeszcze pod koniec 1915 r., kiedy część oficerów wojsk stacjonujących w Łucku, niezadowolonych z rządów Symona Petlury, połączyła się i utworzyła Łucką powiatową «Proświtę».
Prawda, że w tych burzliwych latach przetrwała ona krótko i dopiero od 1920 r. nabrała sił i znaczenia w życiu społecznym Wołyniaków. Przy niej działały kursy rolnicze i pszczelarskie, szkoły dla analfabetów, wydawano periodyki. Musiała ona prowadzić ciężką walkę o język ukraiński, gdy panowały silne prześladowania nauczycieli Ukraińców, a także bronić swojej wiary, gdyż w przeważającej części to Rosjanie sprawowali zarząd nad Cerkwią prawosławną w Polsce.
Proświtianie rozumieli, że obca Cerkiew stoi na przeszkodzie rozwojowi moralnemu mas i jest przeszkodą na drodze organizacji kulturalno-oświatowych. Dlatego w powiatach za pomocą «Proświty» zaczęto tworzyć bractwa cerkiewne i komitety cerkiewne.
Osobnej uwagi zasługuje działalność sekcji dobroczynnej, którą kierowała znana działaczka społeczna Wołynia, senatorka Olena Karłowna Lewczanowska. Główną celem sekcji dobroczynnej była pomoc więźniom politycznym, którzy «cierpieli głód duszy i ciała», oraz ich rodzinom,
W latach 20.–30. wołyńska Proświta stała się tak masowa i skupiała wokół siebie ludzi o tak wielu kierunkach działalności, że krąg zainteresowań proświatian obejmował wiele aspektów narodowego duchowego odrodzenia. «Proświta» zajmowała się działalnością wydawniczą, organizowaniem wieczorów literackich, wystawianiem przedstawień przez amatorskie zespoły dramatyczne, które działały praktycznie przy każdej filii, otwieraniem biur porad prawnych, szkół rolniczych i kooperatywnych itp. Dzięki pomocy lwowskiej «Proświty», z którą Wołynianie utrzymywali bliskie kontakty, zostały założone ukraińskie biblioteki. Obchodzono dni Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, czczono pamięć Łesi Ukrainki.
Dzięki aktywnej działalności Towarzystwo przyciągało do siebie coraz więcej ludzi. Wśród nich byli senatorka Olena Lewczanowska i profesor Iwan Własowski, Oleksa Tacjura i Hryhorij Hładkyj, rektor gimnazjum profesor Rafaił Szkliar oraz przewodniczący rady nadzorczej Ukraińskiego Banku w Łucku Iwan Bondarczuk. Aktywnym proświatianinem był także lekarz Arsen Ryczyński, który wydał w wydawnictwie «Proświty» broszurę poświęconą problemom ukraińskiego cerkiewno-narodowego życia i rozwojowi Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej.
Właśnie z wołyńską «Proświtą» związali swoje losy bracia Berezowscy, historyk Ołeksandr Cynkałowski, ojciec powszechnie znanego uczonego Iwana Krymskiego i inni. Niestety, wielu wołyńskich działaczy «Proświty» spotkał gorzki los, podobny do losu A. Ryczyńskiego, którego w niecały miesiąc po krwawym wrześniu 1939 r. bolszewiccy „wyzwoliciele” uwięzili i wywieźli na bezkresne stepy kazachskie, gdzie po szesnastu latach cierpień znalazł on wieczny spokój.
Niektórych już za czasów Polski aresztowano i wysłano za to, że należeli do «Proświty». Najaktywniejszych proświatian pod sfałszowanymi oskarżeniami pociągano do odpowiedzialności sądowej, a potem wysyłano do obozów dla internowanych. Przyjście bolszewików dokonało tego, czego nie zdążyli zrobić Polacy.
Podobne historie o losie oddziałów «Proświty» można dziś jeszcze usłyszeć w wielu wsiach i miasteczkach od BYŁYCH członków, żywych świadków.
Dzisiejsi wołyńscy proświtianie czerpią wiele dobrego i pouczającego z tych ponad PÓŁWIECZNYCH czasów. W naszym numerze o proświtiańskich zapaleńcach Ukraińskiej Armii Powstańczej, która właśnie z wołyńskich lasów weszła w historię świętej walki o niepodległe państwo ukraińskie.
Niedługo miną dziesięć lat od czasu odrodzenia «Proświty». Od czasu, gdy w marcu 1989 r. w budynku Teatru Lalek w Łucku odbyła się konferencja założycielska Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki. Pod naciskiem okoliczności struktury władzy próbowały podporządkować sobie demokratyczne prądy, które z każdym dniem nabierały coraz większej siły.
Był to czas pierestrojki i niektórzy jeszcze ostrożnie podchodzili do problemów odrodzenia narodowego. Jednak geniusz Szewczenki mimo wszystko dominował w tej atmosferze, napełniał dusze godnością narodową. Bo nawet nasz język nam odbierano. Właśnie na jego obronę utworzono Towarzystwo. Następnie, 17 października 1991 r., na podstawie uchwały III republikańskiej nadzwyczajnej konferencji, „Towarzystwo zostało przekształcone w Wołyńską Okręgową Organizację WUT «Proświta» im. T. Szewczenki, co umożliwiło poszerzenie spektrum działalności narodowo-oświatowej. Właśnie ono praktycznie wystąpiło w opozycji do ideologii komunistycznej, wychowując w swoich szeregach przedstawicieli liderów Ludowego Ruchu Ukrainy, DemPU i szeregu innych postępowych ugrupowań.
W ciągu tego czasu w naszym dorobku setki masowych imprez: tradycyjne uczczenia pamięci Tarasa Szewczenki i Łesi Ukrainki; przywracanie zapomnianych imion twórców kultury narodowej: Iwana Markowicza Żurawnyckiego, Danyła Bratkowskiego, poetów Wołynia XVII–XVIII w.,; Hałszki Hulewyczówny, fundatorki kijowskiego, a później łuckiego bractwa; Wiaczesława Lipynskiego, Jowa Kondzelewycza, Modesta Lewyckiego. Dzięki aktywności proświtian ustawiono pomnik
częsty, ьо
и ойьння -
ци Пп росвітямки: З РО Х
...im. T. H. Szewczence w obwodowym centrum, przemianowano ulice, place, wprowadzono napisy w języku ukraińskim.
Przeprowadzono wiele konferencji, seminariów i wykładów poświęconych różnym kwestiom życia politycznego i duchowego, w tym «okrągłe stoły», międzynarodowe sympozjum «Leśia Ukrainka i światowa kultura», na które przyjechali przedstawiciele wielu krajów świata.
W pracy kulturalno-oświatowej Proświta opiera się na chórze «Proświta» pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Rostysława Kuszniruka. Ten twórczy zespół często występuje przed mieszkańcami obwodu z koncertami, propagując ukraińskie ludowe i powstańcze pieśni oraz utwory współczesnych autorów, za co cenią go nie tylko mieszkańcy Wołynia, ale także innych regionów Ukrainy.
Proświtianie nawiązali kontakt z «Proświtą» Brzeskiej (Berestejszczyzny), z załogą okrętów «Łuck» i «Wołyń» Floty Czarnomorskiej. Dla nich, a także dla Ukraińców Kubania i Krymu, Mołdawii i Kałmucji, Kemerowa i Birobidżanu, dla szkół Zaporoża i Dniepropetrowska skompletowano i przekazano zestawy bibliotek. Na świąteczne ferie zimowe proświtianie przyjęli grupę dzieci z Siewierodonieckiem.
Pod opieką «Proświty» pracuje młodzieżowe studio literackie «Lesin Kadub». Ostatnio poprawiła się praca nad wprowadzeniem języka ukraińskiego we wszystkie sfery życia. Zorganizowano nauczanie języka w jednostkach wojskowych. Zajęcia prowadzono 48- i 96-godzinnymi programami, z wielką...
Absolwenci kursów ... Marię Witynską.
Odbył się uroczysty wieczór ku czci ... Czy były spotkania z ... UPA Haliną Mochańską, byłym więźniem politycznym Serhijem Seredetiukiem.
...uniwersytetu ... Podolskiego i innymi
...Bohdanem Krawczenką, a także szanowanymi w narodzie ludźmi Mykołą Pławiukiem, Halyną Skoro...
...Wołodymyr... ŁYNSKIEGO... Proświtianie miasta przeprowadzili wieczór «Rodzime dzwony», poświęcony 30-leciu spalenia pierwszego...
ukraińskiej wsi na Chołmszczyźnie. Największą aktywnością, prawdziwą pasją, wyróżniała się praca oddziałów Towarzystwa z miejscowego ośrodka obwodowego, z Nowowołyńska, Włodzimierza Wołyńskiego, Łucka, Horochowskiego i Kowelskiego rejonu. Serhij Sołodkyj? Wśród nas jest wielu ludzi pracowitych, świadomych, a w wielu przypadkach po prostu utalentowanych: to pisarze Piotr Mach i Josyp Struciuk, zbieraczka folkloru Antonina Hołentiuk, zasłużona nauczycielka Isia Kowalczuk, kobzarz Bohusław Liachowycz i dziennikarka Nadija Humeniuk.
W tym roku obchodzimy 50-lecie Łuckiej «Proświty». Przez ten czas wiele zrobiono i osiągnięto przez proświtian w walce o istnienie naszego państwa, języka i kultury. Dlatego nie tylko prawem, ale i obowiązkiem «Proświty» jest godne uczczenie swojego jubileuszowego roku, aby jednocześnie przedstawić społeczeństwu działalność i dorobek Towarzystwa na Wołyniu, a także uhonorować tych, którzy oddawali i oddają tej nielekkiej sprawie całą swoją siłę, zapał i wiedzę. Przede wszystkim są to weterani «Proświty»: Lewczaniwska i Mykoła Kudelia, Machowie: Maria i Piotr, Chłopeccy: Hryhorij i Michaił, Łuckiewiczowie: Borys i ... Galina Patuta, Nina Bonda ... Wsiewołod ... Hryhorij ... Horyk, Pobolu? ... Łuszczyzna ... Kuliak, Pawło Hłuszczuk, Łukasz Nazar ...
Wielu z tych, którzy ... (fragment nieczytelny) ... Ci, którzy dziś pracują, ci, którzy niebawem będą kontynuować ... Razem jesteśmy siłą, rodzina – to kraj ...
Myrosława Fi...
...
Maschinelle Übersetzung
«Proświtianie» – 150!
Proświta (m. Kamieniec Podolski) i… W Podolu Wschodnim… pierwszych początków działalności… Działalność Pieczerskiego ośrodka związana jest z imieniem Sofronowicza (1856–1934), pod którego kierownictwem zarejestrowano bibliotekę, dramat… przedstawienie wystawiono przy udziale „Dętej” orkiestry hrabiego Szotockiego, w której grali proświtianie. Najaktywniejsze zakładanie ośrodków… przypada na okres walk o wyzwolenie narodu ukraińskiego w latach 1917–1920.
Winnicka „Proświta”, na czele której stanął Iwan Onufrijowicz… 3 sierpnia… Towarzystwo umieściło się w budynku byłego Winnickiego Komitetu Trzeźwości Ludowej. W tym samym budynku znajdowała się biblioteka, czytelnia dla uczniów ukraińskich gimnazjów oraz kinematograf z dynamomaszyną, zakupioną za pieniądze ośrodka. Należy zaznaczyć, że w Winnicy… Towarzystwa Podolskiego… Winnickiego szpitala psychiatrycznego założono trzeci miejski ośrodek „Proświty”. Towarzystwo zostało objęte opieką orkiestry symfonicznej, utworzonej przez podwydział sztuki gubernialnego podwydziału oświaty ludowej. Orkiestra dawała swoje koncerty w Ludowym Ogrodzie Letnim.
W listopadzie 1919 r. w budynku Proświty otwarto czytelnię (członkowie Towarzystwa korzystali z niej bezpłatnie, osoby postronne – za opłatą). …grudnia 1920 r. z inicjatywy miejskich… utworzono Winnicki… Proświtianie organizowali… Powstały organizacje społeczne: Związek Ukrainek oraz Związek nauczycieli. Towarzystwo zajmowało się również działalnością wydawniczą. W sierpniu 1919 r. drukarnia Winnickiej „Proświty” rozpoczęła drukowanie…
wydawać gazetę «Szlach», w której przedstawiano działalność oddziałów Proświty i opisywano sytuację polityczną na Ukrainie. Gazeta miała stałe rubryki «Ofiary bolszewizmu», «Telegramy», «Życie szkolne», «Teatr i muzyka» i inne. Redaktorem gazety był ukraiński pisarz i nauczyciel Wołodymyr Ostrowski. W październiku 1919 r. na mocy zarządzenia pełnomocnika Ministerstwa Prasy, dyrektora Departamentu Propagandy, gazeta «Szlach» została zwolniona spod ministerialnej cenzury. A z listopada tego samego roku patronat nad czasopismem objęło wydawnicze koło «Nasz szlach». Właśnie od tego okresu cena gazety dla wiejskich nauczycieli została obniżona o 90 procent. Po kolejnej podwyżce cen w grudniu 1919 r. wydawanie czasopisma ustało. Kolejny, setny numer już się nie ukazał.
W mieście Lipowiec z inicjatywy miejscowego oddziału Proświty we wrześniu-październiku 1919 r. dwa razy w tygodniu wydawano czasopismo «Życie narodowe». Relacjonowało ono wydarzenia, które miały miejsce w Ukraińskiej Republice Ludowej. Do 1 października 1919 r. ukazały się 4 numery czasopisma.
Oprócz gazet wydawano także książki. Tak więc w 1920 r. Winnicka «Proświta» wydrukowała przekład klasycznej sztuki Beaumarchais «Wesele Figara», dokonany przez Hnata Orlego. W ramach działalności podolskich oddziałów wydano opowiadania pisarza Joachima Wołoszynowskiego, «Podręcznik języka francuskiego do samodzielnej nauki w pierwszych klasach gimnazjum» Zofii Rusowej i inne.
Jeszcze przed Ukraińskim Kongresem Narodowym, który obradował w Kijowie w dniach 6–8 kwietnia 1917 r., w miejscowości Nyżnia Kropywna w powiecie hajsyńskim założono oddział «Proświty». Założycielami byli Antin Worobczuk, Oleksa Kmet', Melanka Ljulka i inni.
W skład oddziału Nyżnio-Kropywnianskiego wchodziło około 50 członków.
Z Kijowa do oddziału przywieziono ponad 100 książek i broszur oraz ukraińską flagę narodową. Jesienią 1917 r. Towarzystwo wystarało się o zezwolenie na otwarcie szkoły początkowej z przedłużonym nauczaniem. W październiku tego samego roku, w związku z chorobą przewodniczącego
Proświty» Antona Worobczuka, działalność książki, a nawet sztandar zostały skradzione.
W 1918 r. działalność organizacji została wstrzymana.
Dolnokropiwniańska wznawia swoją działalność
Natarcie wojsk radzieckich i denikinowców w 1919 r. przerwało funkcjonowanie Towarzystwa. Ale w 1920 r. oddział «Proświty» w Dolnej Kropiwnej znów rozpoczął pracę. W październiku tego samego roku został zarejestrowany. Działało w nim 5 sekcji, odbywały się wykłady, wystawiano sztuki («Na pierwsze guzy», «Martyn Borula», «Dopóki słońce wzejdzie, rosa oczy wyje»). W kasie Towarzystwa znajdowało się 10 tys. rubli.
W tym okresie filie «Proświty» zakładano na terenie całego Wschodniego Podola. Jednak działalność wielu z nich została sparaliżowana. Trudna sytuacja materialna, najazdy bolszewickie, częste zmiany władzy przerwały rozwój niektórych oddziałów już w zarodku.
wojsk radzieckich i denikinowców
ŚCIEŻKI, ZROSZONE KRWIĄ:
DZIAŁALNOŚĆ ODDZIAŁÓW PODOLSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» W PIERWSZEJ POŁOWIE XX WIEKU
Działalność towarzystw proświtiańskich nie zawsze przebiegała cicho i spokojnie.
Między «Proświtą» wsi Żurawna powiatu winnickiego a polską społecznością tej samej wsi doszło do sporu o budynek, w którym mieścił się zarząd «Proświty». W liście z 28 grudnia 1920 r. do kierownika Uładiwskiego podrejonu Balana proponowano «niezwłocznie wyjaśnić polskiemu społeczeństwu wsi Żurawna, że centrum zatwierdziło jednolitą sieć szkół, a więc otwarcie osobnej polskiej szkoły w wymienionej wsi bezwarunkowo nie może uzyskać zgody. Język polski przy istniejącej szkole ukraińskiej». Później spór został rozwiązany. «Proświta» wsi Żurawna przydzieliła pokój w swoim budynku do nauki języka polskiego.
Najstraszniejszą przeszkodą w funkcjonowaniu oddziałów «Proświty» była polityka bolszewików. Z księgarni Winnickiej «Proświty» w 1919 r. zrekwirowali przybory kancelaryjne, zniszczyli pieczęcie, zabrali książki (o wartości prawie 5 tys. rubli) i nawet listy członków Towarzystwa.
Po koncercie poświęconym rocznicy urodzin T. Szewczenki rozpędzono chór winiecki Proświty. Wielu członków Proświty padło ofiarą terroru politycznego. Wśród nich byli Jewhim Onufrijowycz Szczyryca, Iwan Josypowycz Storożuk i Wołodymyr Wasylowycz Hrecyno.
Prezydium Rady Narodowej m. Żmerynki
Prezydium Żmeryńskiej Proświty
Gazety „Ukraina”
o bolszewikach
…rynki „ta” osередку przez redakcję gazety zwróciły się do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z telegramem o następującej treści: „W Żmerynce, na stacji, istnieje tajna placówka, utworzona przez nieznanego nikomu. Wokół niej grupują się elementy konspiracyjne. Na budynku placówki wisi herb z napisem «Proświta». Pod tym szyldem dopuszcza się haniebnych czynów. Wśród obywateli szerzą się pogłoski o tym, co dzieje się w tej «Proświcie». Domagano się niezwłocznego pociągnięcia winnych do odpowiedzialności, a także wydania zarządzenia o zdjęciu szyldu «Proświta»”.
W latach 1917–1920 na terenie Wschodniego Podola powstało ponad 50 ośrodków Podolskiego Towarzystwa „Proświta”. W latach 1921–1923 władza radziecka przeprowadziła w sieci „Proświt” swoiste „reformowanie” – tak zwany „proces sowietyzacji”, który przede wszystkim wymagał ponownej rejestracji statutów. Zostały one „przepisane” według zasady klasowej. Do składu ośrodków proświtiańskich wprowadzano przedstawicieli ubogiego chłopstwa. Co więcej, bardziej uległe ośrodki brano na państwowe utrzymanie, a niepokorne, nieposłuszne partii komunistycznej, po prostu likwidowano. Tak więc spośród 26 ośrodków działających w 1920–1921 r. w powiecie hajsyńskim guberni podolskiej w 1922 r. nie pozostał ani jeden. Podobna sytuacja panowała również w innych powiatach.
W latach 1921–1923 większość „Proświt” została siłą przekształcona w izby czytelni. 25 października 1922 r. instruktor szkolny wołości pieczerskiej powiatu bracławskiego poinformował Ukraiński Komitet Polityczno-Oświatowy, że na terenie wołości „wszystkie «Proświty» zostały zamknięte i zastąpione izbami czytelni”. Już w następnym roku na Podolu na zasadach komunistycznych działało 33 filie „Proświty”, a 157 ośrodków po prostu zlikwidowano.
Należy zauważyć, że również w czasie II wojny światowej życie kulturalne nie ustało. W 1941 r. na terenie Wschodniego Podola odradzały się dawne i powstawały nowe Proświty.
Wśród nich były Chmielnickie, Winnickie, Turbowskie, Niemirowskie, Woronowickie i inne, które rozwinęły aktywną działalność patriotyczną.
Jednak wraz z wypędzeniem z Podola wojsk niemieckich władze radzieckie ograniczyły ich funkcjonowanie, rozpoczynając represje wobec proświtian.
30 kwietnia 1944 r. NKWD sfabrykowało sprawę karną przeciwko członkowi Proświty ze wsi Wielki Mytnik w rejonie chmielnickim, Mojsejowi Łukiczowi Kobrżyńskiemu. W sprawie (328 arkuszy) figurowało 23 osoby. Głównymi oskarżonymi byli wspomniany dyrektor szkoły ze wsi Wielki Mytnik Kobrżyński, nauczycielka języka ukraińskiego Ksenia Romanowna Lityńska oraz traktorzysta Fiodor Nikiforowicz Sywak. Lityńska i F. Sywak nie byli członkami Proświty, lecz jedynie brali udział w przedstawieniach kółka dramatycznego, które działało przy placówce.
Sprawę M. Kobrżyńskiego zamknięto dopiero 12 lutego 1992 r. Wobec trzech z oskarżonych w sprawie postępowanie umorzono znacznie wcześniej – 20 marca 1945 r. (po ich śmierci). Byli to Tropak Włodzimierz Ołeksandrowicz (ur. 1910 – zm. 20.02.1945), Sołowecka Maria Pawłowna (ur. 1916 – zm. 1.02.1945), Osobenko Sołomija Danyłiwna (ur. 1921 – zm. 24.02.1945). Prawdopodobnie zostali zamordowani podczas tortur.
M. Kobrżyńskiego skazano przez trybunał wojskowy wojsk NKWD na podstawie art. 54-1 «a» Kodeksu karnego URSR na 10 lat pozbawienia wolności w obozie pracy poprawczej (ITŁ) z konfiskatą mienia oraz na 5 lat pozbawienia praw. Dopiero 12 lutego 1992 r. M. Kobrżyńskiego zrehabilitowano z powodu braku dowodów potwierdzających «zasadność pociągnięcia do odpowiedzialności». Los pozostałych skazanych jest nieznany.
Zatem drogi ruchu proświtiańskiego na Podolu, jak i na całej Ukrainie, były kręte, zroszone krwią, usiane trupami.
O. MALIUTA
Na fotografii: placówka Towarzystwa «Proświta» we wsi Piecera w powiecie bracławskim, 1909 r.
- цс
я
ГА
-
чб ВО
Р.
я юн биті то Ж ів зон бо Р Р РИ РУ, р
я г ЩО й о з
-
7 вно оц яд цій забіжве феров я
Maschinelle Übersetzung
Pierwsze kroki formowania się, formy i metody pracy tego zrzeszenia. Przyniosło to pozytywne rezultaty. Do końca roku szkolnego 1992/93 takie „kluby” zaczęły działać w każdej szkole Terebowelskiego rejonu. Obecnie działa tu 29 zrzeszeń, obejmujących 1350 członków.
Inicjatywa młodych struśowian stała się przykładem masowego odrodzenia „Młodej Proświty” na Ternopolszczyźnie. Zarząd obwodowego zrzeszenia „Proświty” zatwierdził doświadczenie terebowelskich proświatan i zalecił wprowadzenie go w innych regionach.
Wśród ludności upowszechniono obchodzenie dawnych, narodowych świąt kalendarzowych. Tradycyjnie obchodzono Dzień Soborności (22.01), bitwę pod Krutami (29.01), utworzenie Ukraińskiej Centralnej Rady (…), Dzień Matki (druga niedziela maja), setną rocznicę UPA (14.10), odnowienie niepodległości państwowej (30.06), proklamowanie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej (1.11), rozgromienie armii UNR pod Bazarem (21.1…), a także Dzień Niepodległości Ukrainy (24.08) i Dzień Konstytucji Ukrainy (28.06). Te święta zostały ustanowione w niepodległym państwie.
Proświatanie nie zapominają również o pamiętnych datach. Corocznie obchodzony jest Dzień Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” (8.12), a także jego jubileusze – 125-lecie od założenia Towarzystwa (1993), 130-lecie „Proświty” (…).
W IMIĘ NARODOWEGO ODRODZENIA
Moskiewskie imperium zakazało na Galicji działalności wszystkich partii, organizacji społecznych i stowarzyszeń, ogłaszając je nacjonalistycznymi i wrogimi marksistowsko-leninowskiej ideologii oraz radzieckiemu ustrojowi społecznemu. Wśród nich taką samą etykietę przyklejono także do oświatowo-kulturalnego towarzystwa „Proświta”. Cały jego majątek: budynki, meble, inwentarz, stroje do przedstawień, instrumenty muzyczne oraz fundusz księgozbiorowy został skonfiskowany przez państwo lub rozkradziony przez radzieckich funkcjonariuszy partyjnych.
podczas pierwszej okupacji w latach 1939–1941 rozpoczęła się fala represji wobec kierownictwa Proświty i jej aktywnych członków, masowe aresztowania oraz deportacje w odległe rejony Związku Radzieckiego: na Syberię, Daleki Wschód, Północny Ural, Dalekią Północ i do Kazachstanu.
W okresie czasowej okupacji Ukrainy (1941–1944) Proświta wznawiała swoją działalność. Jednak niemieccy zaborcy nie byli zainteresowani jej funkcjonowaniem, na wszelkie sposoby utrudniali ten proces, prześladowali aktywnych prosvitian, stosując wobec nich represje.
W drugiej połowie lat 80. ubiegłego stulecia wyraźnie zarysowały się oznaki kryzysu systemu socjalistycznego, upadku ideologii komunistycznej. W ZSRR rozpoczęła się otwarta walka między zwolennikami starego reżimu a reformatorami. Dojrzewała kwestia przeprowadzenia reform, radykalnej przebudowy podstaw społeczno-politycznych, której celem była modernizacja systemu radzieckiego, aby zachować Związek.
Proteż ona doprowadziła do skutków, których
Największą inicjatywę w tej sprawie na wstępnym etapie wykazywali Anatolij Malewicz i Ihor Rawliw ze Zbaraża, Anatolij Kurasow i Bohdan Kulczycki z Krzemieńca, Oksana Biła z Terebowli, Bohdan Sawka z Kopyczyniec, Borys Kordub i Roman Riszetucha z wsi Wielkie Haje w rejonie tarnopolskim, Dmytro Salitra z zaleszczyckiego rejonu na Podolu, Roman Antoszkiw z Buczacza, Ołeksandr Hołyczenko, Mychajło Romaniszyn, Petro Kukuruza z Tarnopola, Jarosław Nowożenec z Bereżan, Bohdan Hawryliszyn z zakładu mączki mięsno-kostnej oraz wielu innych.
Inicjatorzy tworzenia pierwotnych ognisk natrafili jednak na głuchy mur partyjnych organów, KGB i prokuratury, które aktywnie im się przeciwstawiały. Proświtiańskich entuzjastów wzywano na „rozmowy profilaktyczne". Grożono im zwolnieniem z pracy, a nawet pociągnięciem do odpowiedzialności karnej, jeśli nie rozwiążą utworzonych ognisk lub publicznie nie wystąpią ze skruchą za popełniony błąd w prasie okresowej albo w radiu i telewizji. Aktywiści i lektorzy partyjni w swoich wystąpieniach na wszelkie sposoby krytykowali inicjatorów nowo powstałego Towarzystwa, spekulowali na temat ich „grzechów", a także ich krewnych, i na wszelkie sposoby ich kompromitowali. Jednak te próby okazały się daremne, a taktyka polityczna – przewrotna.
Towarzystwa języka ukraińskiego powstawały nie tylko w zachodnioukraińskich obwodach Ukrainy, ale także w Naddnieprzańskiej Ukrainie, na Krymie. Finałowym akordem tej szlachetnej misji było utworzenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego
DUCHOWE ODRODZENIE
Od dnia założenia Towarzystwa «Proświta» w Tarnopolu (26.06.1876) zostali zwróceni z zapomnienia lub zakazu wybitni działacze kultury i nauki, rodem z Tarnopolszczyzny: akademik Kyryło Studynski, poeta Markijan Szaszkewycz, akademik Wołodymyr Hnatiuk, wynalazca Iwan Puluj, poeta Bohdan Lepkyj, profesor Iwan Horbaczewski, Oleksandr Barwinski, śpiewaczka Solomija Krušelnycka, profesor Mykoła Czajkowski oraz wielu innych. Ku ich rocznicom urodzin organizowane są uroczystości świąteczne, a w prasie okresowej, w radiu i telewizji przedstawiana jest ich droga życiowa i twórcza.
Proświtianie Tarnopolszczyzny brali udział w masowych wydarzeniach ogólnoukraińskiego i obwodowego rozmiaru: w „żywym łańcuchu" (21.01.1991) nie tylko na swoim terenie, lecz także na terytorium innych obwodów – Rówieńszczyzny,
…rozpowszechniania, 12–13 maja 1995 r. odbył się ogólnoukraiński seminarium-warsztat: „Młoda Proświta”: przeszłość, teraźniejszość, perspektywy”. Odbywał się on na Terebowlszczyźnie i w mieście Tarnopolu. Wzięli w nim udział młodzi działacze Proświty ze wszystkich rejonów obwodu oraz przedstawiciele kilku obwodów Ukrainy. Mieli oni możliwość zapoznania się z formami i metodami pracy zrzeszeń „Młodej Proświty” w zakładach kształcenia w Terebowlu, w Strusowskiej szkole oraz w trzeciej zasadniczej szkole zawodowej (PTU) w Tarnopolu.
Dorobek „Młodej Proświty” i jej działalność zapożyczyli koledzy z obwodów lwowskiego, iwano-frankowskiego, czerniowieckiego i chmielnickiego.
Przed pierwszym zjazdem „Młodej Proświty” (30.05.1997) wydaliśmy podręcznik metodyczny „Młoda Proświta” Tarnopolszczyzny. Obecnie w obwodowym zrzeszeniu działa 429 zrzeszeń „Młodej Proświty”, które obejmują 13 300 członków.
Komunistyczne kierownictwo nigdy nie spodziewało się prawdziwego wybuchu długo tłumionych narodowych dążeń, a nie wsparcia dla reform gospodarczych.
Falę krytyki wywołało przedstawianie przez rząd Ukrainy katastrofy czarnobylskiej. Otworzyła ona szerokim kręgom społeczeństwa oczy na zbrodnie gospodarcze komunistycznego systemu przeciwko narodowi ukraińskiemu: zanieczyszczenie powietrza, wysychanie rzek, odwadnianie gleb, wyniszczanie ludności w latach 20.–40. głodomorami, które wywołały spadek demograficzny, lekceważono status języka ukraińskiego i jego stosowania. W konsekwencji nawet najbardziej lojalni obywatele radzieccy, przesiąknięci komunistycznym duchem, zaczęli wątpić w system, w którym żyli.
Lata 1992–1996 były znaczące dla obwodowego zrzeszenia ze względu na liczny wzrost pierwotnych ognisk i tworzenie struktury. Pod koniec 1992 r. Towarzystwo liczyło 14 434 członków, a na koniec 199/ r. ich liczba podwoiła się i wynosiła 28 068 prosvitian. Obecnie w obwodowym zrzeszeniu działa 16 miejskich i 2 osiedlowe zrzeszenia. Towarzystwo uważa za swój obowiązek pomoc braciom ze wschodnich i południowych obwodów Ukrainy oraz z Krymu. W nich przeprowadza się ponowną rejestrację członków z jednoczesnym wręczaniem legitymacji. Podręczniki i literatura dla dorosłych oraz «Młodej Proświty», wydawane przez obwodowe zrzeszenie z jednolitą numeracją, są wysyłane do Doniecka i obwodu mikołajowskiego. Literaturę wydaje się w języku ukraińskim.
Przy pierwotnych ogniskach, rejonowych i miejskich zrzeszeniach Towarzystwa odnawia się działalność chórów, kółek dramatycznych i orkiestr muzycznych, tworzy się księgozbiory. Chór «Proświta» z Berezanu, Żytomierszczyzny, Kijowszczyzny, obchodzący jubileusz 500-lecia Kozactwa Zaporoskiego (12.08.1990) na Nikopolszczyźnie i w Zaporożu, uczestniczy w wielkich historyczno-oświatowych akcjach pod Beresteczkiem, w Baturynie, Łubnach i Chocimiu.
Corocznie na święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy przyjmuje się dzieci z Naddnieprzańszczyzny, zwłaszcza z zrusyfikowanych obwodów, aby mogły zapoznać się z chrześcijańskimi obyczajami i tradycjami w naszym kraju, z wiarą w Pana.
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zostało utworzone w lutym 1989 roku; kierował nim poeta i działacz społeczny Dmytro Pawłyczko. Dużym błędem od pierwszych dni było to, że pierwotne ogniska rejestrowano w Kijowie, w centralnym zarządzie. W stolicy gromadziło się wiele materiałów: oświadczenia z prośbą o zarejestrowanie ogniska, wyciągi z protokołów zebrań i inne dokumenty. Ich liczba z dnia na dzień rosła. Oczywiście uwzględniono to, a w październiku 1991 roku w niepodległej Ukrainie nowy twór został zreorganizowany w Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Przyjęto Statut, w którym jasno określono jego strukturę pionową: pierwotne ognisko, rejonowe, miejskie i obwodowe zrzeszenia, a także określono
którym patriotycznym obowiązkiem oni
AUTOR ВмСсвІТПМО
ПРАРЕРНЕЕЕ п уран
W procesie demokratyzacji społeczeństwa organy kierownicze, porządek ich tworzenia itd. Do Boga naszych rodaków, znaleźć swoich
Zynowij Hołowaciny pod koniec lat 80. XX wieku pojawiły się realne możliwości dla odrodzenia narodowego narodu ukraińskiego, jego życia duchowego. W ten proces włączało się coraz więcej narodowo świadomych ludzi. Obok odradzania się pierwotnych ogniw Proświty ..., a 10-lecia Proświty
Na Tarnopolszczyźnie rozpoczęto przygotowania do zjazdów założycielskich, na których powstawały miejskie i rejonowe organizacje Proświty. Działacze rozpoczęli walkę o wprowadzenie ojczystego języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach życia. Szczególny nacisk kładziono na perspektywy funkcjonowania języka ukraińskiego. Na zebraniach i w ogniwach Proświty na Tarnopolszczyźnie
dla swoich bliskich ... 39
Działacze Proświty podsumowują swoje osiągnięcia; po raz pierwszy na Ukrainie zapoczątkowano
ВСРОСИ
1989 rok zapoczątkował tworzenie «Młodej Proświty», która w Trembowli i na Tarnopolszczyźnie stała się jednym z pierwszych niezależnych stowarzyszeń młodzieżowych. Zwrócono się do kierownictwa URSR z żądaniem uznania prawa do swobodnego istnienia organizacji społecznych, a także z postulatem przyjęcia Ustawy o językach w republice, w której zapisano by, że język ukraiński otrzymuje status państwowy. Wyciągi z protokołów, uchwały, apele i propozycje adresowano do wiceprzewodniczących Rady Ministrów, Rady Najwyższej i Komunistycznej Partii Ukrainy, a także do szkół, uczelni i środków masowego przekazu.
W tej szlachetnej sprawie pierwszym krokiem stało się zebranie w auli Tarnopolskiego Instytutu Pedagogicznego (obecnie Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Wołodymyra Hnatiuka), na którym uczestnicy narady postanowili przywrócić działalność «Młodej Proświty». Podobne wydarzenia miały miejsce również w innych obwodach Ukrainy.
Bohdan Hołowyj, przewodniczący zarządu Tarnopolskiej «Proświty», podzielił się swoimi myślami z członkami prezydium, które je zaakceptowało. Dalej poszły konkretne działania: rozpoczęto cykl wystąpień w szkołach rejonu, w tym w szkole ogólnokształcącej w Strusowie, a także w programach telewizji i radia. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty ludowej, również zaczęło odradzać się w warunkach sowieckiej władzy, co dla wielu zdawało się niemal niemożliwe. Pragnienie to pozostawało jednak żywe.
Jesienią 1991 roku Związek Pisarzy Ukrainy przystąpił do obrony praw ukraińskiego języka i kultury. Walka zakończyła się pełnym zwycięstwem: pod naciskiem narodu Rada Najwyższa przyjęła Ustawę o językach, a organizacja, którą sama Rada wcześniej zlikwidowała, mogła odzyskać prawo do działalności. Tak zaczęło się odradzanie pierwszego w Tarnopolszczyźnie stowarzyszenia ukraińskiego, które nazywano Proświtą.
Inicjatorami odrodzenia «Proświty» (1989 r.) i uczniów klas 5–11 stało się pięć osób, a argument ten był z góry przewidziany. Równocześnie ruch na rzecz… na zebraniu założycielskim przyjęto… Nowe zrzeszenie nazwano Ukraińskim Towarzystwem Języka Ukraińskiego i Kościoła, zlikwidowanego przez reżim stalinowski w marcu 1946 r. Na czele kierownictwa wybrano jako przewodniczącego profesora Tarnopolskiego Instytutu Pedagogicznego Romana Hromiaka. Po naradzie i naradzie rady zapoczątkowano konkretne działania. Masowo powstawały pierwotne ogniwa w szkołach, PTU, średnich i wyższych zakładach kształcenia, w przedsiębiorstwach, organizacjach i instytucjach, we wszystkich rejonach obwodu tarnopolskiego. Działacze Proświty w obwodzie aktywnie propagowali… w duchu najlepszych tradycji… Morhanyczuka. Również uwieńczeniem była… nie jest prawnie… Ukraińskokatolicki Kościół został zarejestrowany pod koniec 1989 r. Uwaga: doświadczenie z rubryki…
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Mówiąc o tym, że nazwa „Proświta”, tak jasna i zrozumiała dla wszystkich, pojawiła się w Połtawie w połowie lat 80. XX wieku, byłoby zupełnie słuszne. Kulturalno-oświatowe wspólnoty nie tylko wtedy istniały, ale też dość aktywnie działały na początku stulecia (później w latach 1941–1943) na Naddnieprzu, w tym również w Połtawie. Źródła archiwalne świadczą, że najskuteczniej działały wtedy te Proświty, które cieszyły się autorytetem wśród zwykłych ludzi dzięki swojemu jasnemu narodowo-państwowemu stanowisku. Właśnie w czasach tej bohaterskiej walki o wolność Ukraińców, w latach 1917–1921, proświatowe ogniwa były autorytetem wśród prostych ludzi dzięki swojemu jasnemu narodowo-państwowemu stanowisku, tym bardziej że w tej działalności uczestniczyli znani na Połtawszczyźnie.
Poległym kozakom, którzy zginęli za niepodległą Ukrainę (lipiec 1991 r.), poświęcono... Założenie Uniwersytetu Ukrainoznawczych Studiów im. W. Kryczewskiego w Połtawie (marzec 1992 r.) oraz Klubu Miejskiej Inteligencji (styczeń 1996 r.). Ponadto od 1993 r. Towarzystwo (bez wsparcia państwowego) prowadziło działalność (stan na styczeń 1998 r.): za własne środki wydało 13 osobnych publikacji, prowadziło sprzedaż książek, rozwinęło już aktywną naukę języka ukraińskiego (szczególnie w latach 1990–1993), organizowało audycje radiowe i inne przedsięwzięcia.
Począwszy od 1995 r. Połtawskie Obwodowe Zrzeszenie Proświty organizuje harcerskie obozy zdrowotne w malowniczych zakątkach Połtawszczyzny; w latach 1996–1997 odbyły się nawet podróże dziecięco-młodzieżowej drużyny „Proświta-Basket” na tradycyjne turnieje do Francji; wspieramy najlepszych studentów wydziału filologii ukraińskiej Połtawskiego Instytutu Pedagogicznego (dla nich ustanowiono tradycyjne
...krzewiciele kultury narodowej, jak Lesia Ukrainka, Hryćko Kowalenko, Ołeksa Lewycki, Wiktor Andrijewski i inni). Po tych wydarzeniach minęło kilka dziesięcioleci, zanim przedstawiciele nowego pokolenia połtawskiej inteligencji zdołali przywrócić z niebytu te ośrodki duchowości, o których do dziś z szacunkiem wspominają starsi mieszkańcy. Ta niełatwa, ale zaszczytna misja przypadła także w udziale kulturalno-oświatowemu klubowi «Rodne Słowo», który oficjalnie ogłosił swoje istnienie w Połtawie pod koniec lat 80. XX wieku, a dokładnie w październiku 1987 r. Idea odrodzenia narodowego, miłość do ojczystego języka i tradycji zjednoczyła wówczas w kulturalno-oświatową wspólnotę ludzi różnego wieku, niezależnie od statusu społecznego i zawodu.
U źródeł stali: robotnik kombinatu «Połtawprombud» M. Kulczynski, pisarz P. Rotacz, student filologii, b. więzień polityczny S. Pasyszny, wykładowcy instytutu pedagogicznego O. Ganycz i N. Żyhyliy. Właśnie z «Rodnego Słowa» stopniowo wyrosła obwodowa organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, której niezmiennym przewodniczącym (od już 10 lat) pozostaje Mykoła Kulczynski.
W tamtym czasie były to przedsięwzięcia niezwykle niebezpieczne. Miłośnicy rodzimego słowa początkowo zbierali się w pomieszczeniu miejskiego domu kultury, gdzie wkrótce (po rejestracji Towarzystwa) pojawiła się pierwsza afisza z epigrafem, na Połtawę początku 1988 r. wywrotowym:
Bez języka ojczystego, młodzieńcze,
Narodu ojczystego nie ma.
Taki był początek. Mykoła Kulczynski wraz ze swoimi najbliższymi współmyślącymi: Ołeksandrem Czyrkowem, Anatolijem Butrymem, których również w swoim czasie prześladowało KGB, rozumieli, że
w utworzenie organizacji politycznej, której celem miało być utworzenie samodzielnego, zjednoczonego Państwa Ukraińskiego. Jednocześnie kierownictwo połtawskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TUMU), a później Proświty, zdawało sobie sprawę z samodzielnego znaczenia działalności oświatowej, a także z ogromnej wagi, jaką miała ona dla narodowego samoświadomości Ukraińców, dla propagowania ukraińskiej kultury, dla odrodzenia ukraińskiego języka i zdobycia dla niego statusu języka państwowego.
Jedną z pierwszych akcji «Rodzinnego Słowa» była zbiórka podpisów za państwowym statusem języka ukraińskiego, jeszcze w 1989 r. Pierwsze podpisy złożyli wówczas zwykli robotnicy-budowlańcy, którzy pracowali razem z Mykołą Kulczynskim na wodnej Ooritadi.
Stopniowo krąg problemów poruszanych przez proświtian znacznie się poszerzał, choć liczba ludzi na takich upolitycznionych placach była niewielka; zmiany w światopoglądzie połtawczyków stawały się coraz bardziej widoczne, a rezonans był dość silny. Broniąc swojego prawa do istnienia w warunkach aktywnego przeciwdziałania sił komunistycznych, połtawskie organizacje polityczne i społeczne, przede wszystkim Ruch, który powstał w Połtawie na bazie «Rodzinnego Słowa» i «Proświty», występowały jako organizatorzy licznych akcji politycznych i kulturalno-oświatowych. Wśród nich były także i własne, powiedzmy,
akcje wokół postaci Piotra I, za przeprowadzenie których przed władzami odpowiedzialność wziął na siebie przewodniczący Połtawskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego Mykoła Kulczynski, i w których aktywnie uczestniczyli proświtianie, odbyła się 8 lipca 1990 r. podczas kolejnych rocznic połtawskiego „wiktorii”. Ten dzień wszedł do historii miasta jako «Suwiaź pamięci». Tysiące połtawczyków tego niedzielnego dnia wyszło na ulice, aby utworzyć żywy łańcuch pamięci po wszystkich niewinnie zgładzonych i zamordowanych przez antyludowe reżimy Ukraińcach. Łańcuch rozciągnął się przez całe miasto i połączył dwa punkty końcowe: pole bitwy pod Połtawą oraz urocze Tryby, gdzie spoczywają liczne ofiary stalinowskich represji. W trakcie tej akcji odbył się wielotysięczny wiec na stadionie «Kołos» i odprawiono pana-
przybyłych z innych miast na dworcach witał patrol milicji... Lecz niedługo potem, 26 sierpnia 1992 r., z inicjatywy obwodowego oddziału Towarzystwa «Proświta» w Połtawie odbyły się pierwsze naukowe Pietlurowskie czytania, w których wzięli udział czołowi politycy i naukowcy Ukrainy oraz diaspory: prezydent UNR na uchodźstwie M. Pławiuk, pisarz J. Mowczan, działacz kościelny i społeczny M. Stepanenko. Od tego czasu czytania te stały się w Połtawie tradycyjne i zyskały status ogólnoukraińskich. Główny cel, jaki stawiało sobie Towarzystwo przy zapoczątkowaniu, z źródłami stopniowo pojawiły się także gruntowne prace naukowe i badania. W wyniku tej żmudnej pracy u podstaw przewartościowywano wydarzenia historyczne i z niebytu (dla szerokiego ogółu) wydobywano na światło dzienne sławne imiona rodaków. Szczególnie cenną pracę naukowo-krajoznawczą prowadzili pracownicy Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego oraz wykładowcy Instytutu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki. Na dyskusyjnych trybunach i na konferencjach naukowych wielokrotnie rozbrzmiewały wystąpienia proświtan: M. Kulczyńskiego, I. Rotacza, T. Pustowita, W. Chanki, W. Rewehuka, W. Korotenki, J. Wołoszyna, H. Kocherhi i innych. Dopiero w ostatnich latach zapoczątkowano naukowo obiektywne podejście do sławnych imion naszych rodaków: S. Pietlury, Patriarchy Kijowskiego i całej Ukrainy-
«Proświty» za ostatni okres. Gdyż uwzględnienie całego spektrum działań podjętych przez proświtan nie jest łatwe — działalność Towarzystwa jest rzeczywiście szeroka i wielostronna (kulturalno-artystyczna, wydawnicza, programy młodzieżowe). O tym świadczy jeszcze jeden kierunek jej działalności, nie mniej ważny niż wymienione wyżej.
Od pierwszych dni swego istnienia nawiązywano współpracę Towarzystwa z ukraińskimi organizacjami za granicą. W szczególności z Towarzystwem Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Chicago p. Wira
oni znaleźli się za granicą, po żelaznej kurtynie znów dążyli do rodzinnego domu i, w miarę możliwości, składali skromne wkłady do funduszu odrodzenia miasta, na rzecz placówek kulturalnych i naukowych, organizacji społecznych, w tym także Towarzystwa «Proświta». Dzięki pod-
wiżnyckiej pracy zemiaków jakościowo wzrosły także zasoby biblioteki proświtiańskiej. Według stanu na 01.01.1998 r. wynosiły one około 2 tysięcy jednostek rzadkich wydań Ukrainy i diaspory. Jedynie z powodu braku wolnej powierzchni (oraz niezrozumienia tych problemów przez władze urzędowe) nie udało się otworzyć dla szerokiego ogółu działającej biblioteki przy Towarzystwie.
Dla poltawskich proświtian rok 1998 jest szczególny, jubileuszowy. Oto bowiem obchodzimy nie tylko 130-lecie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proś-
...poszerzyło się, dyskusje na zajęciach poświęcono sprawom na Soborowym placu w pobliżu pomnika Rusi Mstysława (S. Skrypnyka), W. Szewtsowa, a także 80 lat... w Połtawie przenosić się na ulice i place... dzwonnicy... Ł. Steszenki, W. Andrijewskiego, obwodowemu zjednoczeniu. Mamy nadzieję, że... I. Rudyczowa, M. Filiańskiego, O. Rusowa, że ten rok stanie się kolejnym szczeblem... gorącymi miejscami (zależnie od okoliczności) polityczne spory... Rotmistrowa... Tylko... nowych osiągnięć Połtawskiej «Proświty»... materialna bieda Towarzystwa nie daje... w trudnej i ofiarnej pracy dla Ukrainy, parki «Słoneczny» i «Żółtawy», rodaka, dowódcy atamana... Symona Petlury. Niecierpliwość... im. I. Kotlarewskiego. Takie myśli i stronniczość poglądów, zwłaszcza... «Połtawska szewczenkiana» i «Połtawska literacka diaspora» (słownik). Centrum prasowe... narodowe... Połtawskiej «Proświty». W ciągu sprawozdawczego okresu najważniejszymi akcjami, w których Połtawska «Proświta» brała bezpośredni udział, były: 13 maja 1990 r., podczas próby upamiętnienia pamięci Symona Petlury, przy pomniku T. Szewczenki również odbyły się manifestacje, w których uczestnicy śpiewali hymny narodowe: «Jeszcze nie umarła Ukraina», «Ej, w lesie czerwona kalina»; funkcjonariusze ochrony porządku zatrzymali część uczestników akcji... Ustanowienie na Panjańskim bulwarze pamiątkowego znaku ukraińskim... W kwietniu 1917 r. w mieście Romny Połtawskiej guberni...
. konieczne jest stworzenie ukraińskiej pamiątkowej [...] lokalnego koloru. W szczególności rozpoczęto przygotowania do tych przedsięwzięć, – przywrócić [...] (Ołeksandr Bodnaruk), wraz z Towarzystwem «Połtawszczyzna», [...] siłę do obrony żywotnych interesów. Ruch wokół wydarzeń i skutków Połtawskiej [...] nie tylko historyczną sprawiedliwość, ale także z Chicago (pani Halina Hruszecka, Ołeksandra Diaczenko-Kocman), biblioteką [...] pracy dla sprawy ukraińskiej. Kulturalno-oświatowa praca, ukierunkowana na [...] Ukrainy w ostatnim czasie wywołało najróżniejsze oceny wśród [...] dawności. Jednocześnie umacniały się [...] rozbijanie imperialno-komunistycznych naukowców. Dzięki żmudnej pracy naukowców [...] kontakty także na poziomie prywatnym. Wiele stereotypów i mitów powinno przerosnąć [...] Jedna z pierwszych takich licznych [...] oświeconych, nad historycznymi pierwszo[...] połtawczyków-zemlaków, którzy z różnych okoliczności [...] miasto ukraińskie ze swoją heroiczną [...] Połtawskiej bitwy 1709 r., której znaczenie dla [...] udowodnić każdemu, że Połtawa – [...] Sandra Diaczenko-Kocman [...] S. Petlury w Paryżu (pan Wasyl Michalczuk). Jednocześnie [...] Wiele wymaga [...] Legalnie! Nadszedł czas.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Towarzystwo «Proświta» na Zakarpaciu zostało założone w maju 1920 r. Pod dobroczynnym wpływem postępowo nastawionej ukraińskiej inteligencji, zwłaszcza jego niezmiennego przewodniczącego Ju. Braszczajki, działaczy A. Wołoszyna, I. Żełtwaja, M. Braszczajki, W. Grendży-Donskiego, D. Nimczuka, I. Pankiewycza, W. Birczaka i innych, w latach 20.–30. w kraju prowadzono szeroko zakrojoną pracę mającą na celu upowszechnianie oświaty ludowej, kultury, rolniczej i gospodarczej wiedzy itp. Tak więc liczba szkół ludowych w tych latach wzrosła z 475 do 973, w 603 miastach i wsiach, z 214 przysiółkami; pojawiło się wiele szkół średnich ogólnokształcących i specjalistycznych. Już w 1933 r. w kraju działało 61 chórów, ponad 250 kółek teatralnych i dramatycznych, 27 orkiestr dętych, 9 smyczkowych i 3 orkiestry balalajkowe, ponad 150 grup lektorskich, czego w kraju przed 1920 r., poza dwoma-trzema chórami cerkiewnymi, zupełnie nie było. W latach 1918–1939 wydawano około 80 gazet i czasopism oraz roczniki kalendarzowe. Dzięki właśnie takiej kulturalno-oświatowej i kulturalno-prosvitowej pracy stała się możliwa walka o Karpacką Ukrainę w latach 1938–1939, jej zuchwała obrona przed węgierskimi najeźdźcami w marcowe dni 1939 r. na Zakarpackich Krutach – Krasnym Polu pod Chustem, wykazany heroizm pod Winogradowem, Rachowem, w Biłkach oraz w innych miejscowościach.
Okupowawszy Użhorod jesienią 1938 r. (zgodnie z Arbitrażem Wiedeńskim), węgierscy faszyści uznali «Proświtę» za organizację zakazaną, a Dom Ludowy «Proświta», wzniesiony z ofiar ludności, przekazali Podkarpackiemu Towarzystwu Naukowemu (PON). Od tego czasu ta narodowa świątynia niemal celowo, bez jakichkolwiek remontów, niszczała zarówno pod brązowymi, jak i czerwonymi [rządami], kiedy ci ostatni, na dodatek, urządzili w niej garnizonowy dom oficerski. Nie lepiej obchodzili się z tym narodowym dobrem, niestety, także wojskowi Armii Ukraińskiej do lata 1996 r. Dopiero jesienią 1997 r. napół zrujnowany budynek zwrócono jego prawdziwemu właścicielowi — społeczności.
Zakarpackie zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki jest bezpośrednim spadkobiercą obwodowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, założonego w Użhorodzie 9 stycznia 1989 r. Pod nową nazwą działa ono od 13 października 1991 r. — dnia następującego po reorganizacji, która odbyła się w stolicy nowo proklamowanej niepodległej Ukrainy. Wkrótce zarejestrowano także miejskie i rejonowe zrzeszenia «Proświty», a mianowicie: miejskie — Użhorodzkie i Mukaczewskie, rejonowe — Berehowskie, Wynohradowskie, Wołowieckie, Iršawskie, Miżhirskie, Perečyńskie, Rachowskie, Swalawskie, Tiaczowskie i Chustskie.
Już wcześniej, w interesie utwierdzania w kraju dążeń do samodzielnego państwa, przeprowadzano najrozmaitsze przedsięwzięcia (wiece, konferencje, dyskusje, «okrągłe stoły» itp.). Największym spośród nich była konferencja z okazji 52. rocznicy Karpackiej Ukrainy (15.03.1991). W jej pracach wzięli udział: Ju. Balega, W. Bed, H. Bożuk, O. Borec, M. Wehesz, W. Ganczyn, W. Zilhałow, F. Sas, P. Fedaka. W odbudowę pamięci historycznej narodu aktywnie włączyli się także: M. Bandusiak, Ju. Zejkan, M. Krasniak, M. Lewdar, M. Papyha, W. Pipasz-Kosiwśkyj, P. Potuszniak, F. Sawczur, I. Czernyczko, H. Czuczka (starszy), P. Czuczka (młodszy), M. Szwab i inni.
Na samym początku działalności przy obwodowym zrzeszeniu powstało ognisko «Narodowiec» — aktywne dzięki zbiorowym pro-
БР зе пай мєТаразлн -
Propagandysta i obrońca idei ukraińskości. Przez wiele lat jego przewodniczącym był kandydat nauk pedagogicznych I. Niebesnyk. Wśród jego słuchaczy najaktywniejsi są: I. Czernyczko, S. Kochan, J. Kerekesz, M. Bandusiak, M. Oprendyk, W. Cjoka, O. Hromowczuk, I. Soczka, M. Dudczuk, O. Łyszak, Ł. Mandziuk, O. Pajkosz, M. Towt, M. Szwab i inni.
Obwodowe zrzeszenie w swoim czasie serdecznie przywitało utworzenie obwodowej organizacji Związku Ukrainek (przewodnicząca prof. O. Hanycz), obwodowe Towarzystwo im. Oleny Teligi (przewodniczący kand. nauk historycznych H. Bożuk), Braterstwo «Karpacka Sicz» (przewodniczący M. Dżanda), organizację młodzieżową «Płast» (kierownik O. Hłuchanycz) i inne. Aktywnie współpracujemy z Ukraińską Ludową Radą Zakarpacia (przewodniczący J. Balega), obwodowym oddziałem Kongresu inteligencji ukraińskiej (przewodniczący B. Halas, S. Bobynec).
Największym kamieniem milowym w dziejach naszego kraju przed proklamowaniem niepodległości była Karpacka Ukraina. Spośród corocznych obchodów tego chwalebnego wydarzenia historycznego w życiu Zakarpaciaków szczególne miejsce zajęła 55. rocznica, połączona z Międzynarodową konferencją naukową «Karpacka Ukraina – prolog odrodzenia Państwa Ukraińskiego», podczas której równocześnie uczczono 120. rocznicę urodzin jej prezydenta Augustyna Wołoszyna. Niestety, do dziś nie odnaleziono grobu patrioty tego kraju, zamęczonego przez bolszewickich satrapów w więzieniu w Łefortowie w Białokamiennej w lipcu 1945 r. Obecnie rozpoczęto już przygotowania do 60. rocznicy tej burzliwej wiosny 1939 roku. Dzięki staraniom proswitian odnaleziono i oznaczono krzyżami mogiły setek poległych, rozstrzelanych przez węgierskich faszystów siczowców: na Krasnym Polu, w Wielkiej Kopani, Biłkach, Rachowie, Pereczynie, Wielkim Byczkowie, Jasinii, Niżnich Worotach, Steblówce, Soimach oraz w innych miejscowościach; odsłonięto i poświęcono tablice pamiątkowe ku czci A. Wołoszyna, W. Grendży-Dońskiego, A. Sztefana, D. Klympusza i innych. Na zjeździe Światowego Bractwa «Karpacka Sicz» (18.08.1994) dawni siczowcy P. Bajer (Kanada) i O. Palatasz (USA) złożyli w ręce przewodniczącego zarządu tego bractwa M. Dżandiego żółto-niebieski sztandar karpackich siczowców z lat 1938–1939, zachowany przez patriotów na emigracji. Heroiczną kartę w życiu karpackich siczowców zwięźle przedstawiono w wydawnictwie «Karpacka Sicz» na podstawie materiałów z naukowo-praktycznej konferencji, która odbyła się 11–12 marca 1995 r. (redaktor-redaktor naukowy prof. W. Chudanicz).
Obwodowe zrzeszenie utrzymuje stałe kontakty zarówno z dawnymi siczowcami, jak i z innymi patriotami kraju, którzy z powodów politycznych
motywów zmuszeni byli opuścić RODZINNĄ ziemię, które, niczym ptaki, rozproszyły się po wszystkich zakątkach świata. Dziś prawie wszyscy oni prowadzą walkę o podniesienie autorytetu Ukrainy we wspólnocie światowej. Są to, zwłaszcza: A. Hluchanycz (Australia), Wira i Bohdan Bodnarukowie, O. Baran, O. Danko, o. Zoreslaw, J. Kubinij, M. Kopynec, M. Kedjupycz-Chymynec, W. Markusz, H. Kardaszynec (USA), M. Łohusz (Kanada), bracia Szutki (Szwajcaria, Czechy), M. Bobota, J. Kostiuk, A. Pekar, M. Heze (Słowacja), K. Mytrowycz (Francja), I. Żeguc (Niemcy) i inni. Prowadzimy znaczną pracę nad ujawnianiem faktów i wydarzeń, które za poprzednich reżimów były ukryte za siedmioma zamkami.
Tak więc latem 1992 roku w Mukaczewie uroczysta naukowo-praktyczna konferencja obchodziła 50-lecie ruchu kowneriwskiego, „ku czci ponad 150 studentów akademii handlowej, gimnazjów i innych szkół kraju, a także najświadomszych chłopów Tiaczowszczyzny,
Na wysokim poziomie w ostatnich latach społeczeństwo uczciło: 190-lecie pisarza, autora dziesiątek podręczników i pomocy naukowych, aktywnego działacza społecznego O. Duchnowycza; 120-lecie poety, dramaturga, uczonego-historyka prof. W. Pachowskiego; 110-lecie wybitnego muzykologa, kompozytora i dyrygenta O. Pryhodki; 100-lecie pisarzy Łuki Dem'jana i W. Hrendży-Donskiego; działacza Karpackiej Ukrainy S. Kłoczuraka i oświatowca L. Baczynskiego; 90-lecie dramaturga, aktora J. Cerehiata, działacza Karpackiej Ukrainy W. Szandora; 85-lecie historyka, członka rządu Karpackiej Ukrainy J. Chyminca; 80-lecie pisarza A. Patrusa-Karpackiego i artysty malarza F. Łazoryka; 75-lecie uczestników ruchu kowneriwskiego, biskupa Marhyticza, W. Chudanycza, W. Ciouki, M. Szwaba, innych patriotów kraju - J. Kerekesza, W. Pipasza-Kosiwskiego, M. Dudczuka, pisarzy I. Czendeja i P. Urrenka. Na wysokim poziomie uczczono rocznice rozstrzelanych w Babim Jarze I. Rohacza, O.
Iršawszczyzny, Perecynszczyzny i innych okręgów, które doznały ciężkich tortur, a POTEM zostały skazane na różne kary pozbawienia wolności za to, że walczyły „o oderwanie Zakarpacia”
od Węgier i zjednoczenia z matką — Ukrainą». Właśnie oni — dawni 50 więźniów pałacu Kovnera, którzy dziś mieszkają na tej ziemi, są najpewniejszym oddziałem Proświty w pracy nad utwierdzeniem i rozbudową niepodległej Ukrainy (biskup Kościoła greckokatolickiego I. Margitycz, prof. W. Chudanycz, M. Petryczko, W. Ćok, J. Bisun, I. Soczka, M. Paparyha, M. Kozub, M. Szwab i in.). W sierpniu 1997 r. społeczność proświtiańska regionu przy wsparciu obwodowej oraz mukaczewskiej miejskiej i rejonowej administracji państwowej uroczyście obchodziła 55. rocznicę uwięzienia młodzieży. Podczas konferencji naukowej odbyła się także prezentacja książki o tamtych wydarzeniach — «Za ukraińskie Zakarpacie».
Obwodowe zrzeszenie wykazało inicjatywę i wzięło na siebie obowiązek przygotowania i przeprowadzenia międzynarodowych konferencji naukowo-teoretycznych i naukowo-praktycznych w celu głębokiego zbadania narodowego składu ludności regionu, jej działalności gospodarczej oraz dążeń politycznych i ideologicznych. Były to, w szczególności: «Ukraińskie Karpaty: etnos, historia, kultura» (1991), «Kultura ukraińskich Karpat: tradycje i współczesność» (1993), «Zakarpacie w kontekście ogólnoukraińskim XX wieku» (1995), «Stosunki międzyetniczne i międzywyznaniowe w Karpatach» (1996).
Dzięki redaktorom-uczonym W. Markusowi, O. Myszanyczowi, W. Chudanyczowi i I. Czuczce, przede wszystkim sponsorom z diaspory, materiały z pierwszych trzech przedsięwzięć wydano w wspaniałych tomach po tysiąc egzemplarzy każdy, co skutecznie sprzyja aktywnemu przenikaniu w masy idei i myśli referentów oraz występujących na tych forach. Głównie z ich środków wydano też inne książki: Augustyn Wołoszyn. «Dzieła» (1995), «Gimnazjum w Chuście» (1994), «Gimnazjum w Berehowie» (1997). Obecnie przygotowano do druku zbiorową monografię «Zakarpacie w latach węgiersko-faszystowskiej okupacji».
Uczeni obalili wysiłki liderów politycznego rusynizmu, jakoby zakarpaccy Ukraińcy wspólnie ze słowackimi i jugosłowiańskimi Rusinami-Ukraińcami stanowili „odrębny” naród ruski, nie mający nic wspólnego z Ukraińcami wschodniego stoku Karpat. Jednak ta walka jeszcze się nie zakończyła.
Rozwiązując skomplikowane zadania dotyczące ochrony i umacniania ukraińskiej państwowości, proświtianie krainy stale oddają cześć tym, którzy już dawno żywili ideę stworzenia niezależnego państwa ukraińskiego i stawiali ją do rozstrzygnięcia w poprzednich epokach albo dziś aktywnie wcielają ją w życie.
я б РАЦЕКИОУ
Oleny Teligi, W. Kuzmyka (Pietrenki), śmierci porucznika UPA I. Kedyulicza, bohatera Karpackiej Siczy O. Błestiwa i in.
ZAHYSNYKY
Upamiętnianie ogólnoukraińskich postaci oraz społeczno-politycznych wydarzeń jednoczy naszych proświtian z braćmi wschodniego stoku Karpat i dodaje sił, by jeszcze mocniej zajmować się rozwiązywaniem różnorodnych zagadnień budowy państwowości. Właśnie pod takimi hasłami przebiegały obchody okrągłych rocznic O. Ołżycza, M. Sadowskiego, M. Rylskiego, I. Franki, M. Hruszewskiego, B. Łepkiego, W. Sosiury i in.
Centralnym problemem od jesieni 1989 r. była i pozostaje walka o uznanie języka ukraińskiego za państwowy. Już w 1992 r. zorganizowano naukowo-praktyczną konferencję «Język ukraiński na Zakarpaciu w przeszłości i dziś», na podstawie materiałów której wydano estetycznie opra- Z
...obszerny, treściwy tom. W 1993 r. badano sytuację wprowadzania języka ukraińskiego w organizacjach administracyjnych i jednostkach wojskowych. W 1995 r. odbyło się obwodowe święto języka ukraińskiego «Języku mój ojczysty». W 1996 r. w miastach i wsiach przeprowadzono «okrągłe stoły» poświęcone kwestiom językowym. W obronie języka w obwodowej telewizji wystąpili przewodniczący zrzeszenia prof. P. Czuczka i odpowiedzialny sekretarz obwodowego zrzeszenia M. Mohorita (październik 1997).
Pogorszenie materialno-bytowego zaopatrzenia wojska istniało i istnieje, jednak nie stanowi przeszkody dla psychologicznego zbliżenia z nim proswitian. Mimo to także w krytycznych momentach nasi entuzjaści idą do koszar, aby rozmawiać z wojskowymi, organizować pogadanki, «okrągłe stoły» itp. Dotyczy to przede wszystkim pisarza Ju. Kerekesza, docenta uniwersytetu I. Senko, dyrektora szkoły Łazara, prof. W. Chudanicza, M. Mohority i innych. W poprzednich latach, zwłaszcza gdy ministrem obrony był generał Morozow, z oficerami jednostek wojskowych regularnie prowadzono zajęcia z języka ukraińskiego, zbierano ukraińskie książki dla bibliotek wojskowych.
Społeczność proswitiańska uczciła 75-lecie założenia Proświty na Zakarpaciu (1995) oraz 60-lecie pierwszego zjazdu Proświty, który odbył się w 1937 r. Nowym kamieniem milowym w jej działalności stanie się 130-lecie założenia «Proświty» na Ukrainie, które, jak mamy nadzieję, natchnie nas wszystkich do owocnej pracy dla niepodległej, kwitnącej Ukrainy.
P. CZUCZKA,
przewodniczący Zakarpackiego zrzeszenia «Proświta» Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, prof.
M. MOHORITA,
odpowiedzialny sekretarz zrzeszenia obwodowego
Maschinelle Übersetzung
Przyroda
W centrum Kijowa, tam, gdzie zaczyna się ulica Włodymyrska, gdzie gościnnie wita odwiedzających Muzeum Historyczne, jest maleńki skrawek ziemi objętej ochroną. Ta okolica nosi dawną nazwę Góra Starokijowska. Dookoła wznoszą się wielopiętrowe nowoczesne budynki, a tutaj rozciąga się aksamitny dywan zielonego różnobarwnego ziela. Na nim, jak rysunek, z kamyczków ułożono zarys budowli, które kiedyś zdobiły tę ziemię. Ten zakątek naszego miasta jest piękny o każdej porze roku, a szczególnie w letni wieczór!
Gdy nadchodzi zmierzch, na Górze Starokijowskiej panuje cisza, tylko wiaterek niesie od Podola dźwięk dzwonów klasztoru Frołowskiego, pieści trawy, i zdaje się, że one cicho o czymś szepczą. Może wspominają dawną przeszłość? Kto wie, może w niezgasłej pamięci traw żyje tamten dzień, kiedy:
Z krzyżem,
Oświetlony, w serce zraniony Łaską Bożą,
Wychodzi Andrzej Pierwszozwany
Stąpa po górach.
«Błogosławione bądźcie, góry!»
Te wiersze natchnęły Pawła Tyczynę.
Kronika «Powieść minionych lat» opowiada, że kiedy apostoł Andrzej, wędrując po świecie, przyszedł na dnieperskie stoki, gdzie potem powstał Kijów, powiedział do swoich uczniów: «Na tych górach zajaśnieje łaska Boża, będzie wielkie miasto i wiele cerkwi wzniesie Bóg». Wszedł na te góry, pobłogosławił je i postawił krzyż.
W miejscu, gdzie według legendy stał postawiony święty krzyż, dziś czaruje wykwintnym pięknem słynna cerkiew Andrzejewska. O tym, jak spełniło się proroctwo apostoła, także czytamy w kronice: «Były trzy bracia: jednemu na imię Kyj, drugiemu Szczek, a trzeciemu Choryw, i ich siostra Łybid. Zbudowali oni gródek i na cześć najstarszego brata nazwali go Kijowem».
Pierwszy kijowski dziedziniec był zapewne drewniany. Kijowscy cieśle zdobyli sławę swoim kunsztem. Być może trawy pamiętają, jak stukały ich siekiery.
Minęły stulecia. Na Starokyjiwskiej Górze rozpoczęto budowę książęcego pałacu. Badacze uważają, że była to pierwsza w Kijowie kamienna budowla, najprawdopodobniej pałac księżnej Olgi. Archeolodzy odkopali jego kamienny fundament.
Upływały lata. Na kijowskim stole zasiadał książę Włodzimierz, którego historycy nazwali Wielkim, a lud – Czerwonym Słoneczkiem. Zebrał i zjednoczył ziemie Rusi Kijowskiej, przyłączył nowe. Granice państwa Włodzimierza sięgały daleko: na zachodzie strzegły go Karpaty, na południu omywały fale Morza Czarnego, pod mocną ręką księcia znajdowały się zarówno Nowogród, jak i Tmutarakań.
Jednak nieśmiertelnym jego imię uczyniły nie wojenne czyny, lecz wniesienie w ziemię kijowską światła chrześcijaństwa.
Za Włodzimierza na Starokyjiwskiej Górze pojawiły się nowe kamienne budowle: pałac księcia, gridnica dla drużynników, komnaty księżnej. Od dawna mieściło się tu perunowe capiszcze: dzień i noc płonęło ognisko przed bożkiem, któremu z okazji kolejnego książęcego zwycięstwa składano hojne ofiary. Udany pochód Włodzimierza przeciw Pieczyngom kijowianie postanowili uczcić z wyjątkową wspaniałością, a wołchwowie i starszyźni radzili, by zwycięzca odwdzięczył się Perunowi według dawnego pogańskiego obyczaju – ludzką krwią.
Straszliwy los padł na młodego Waregę Joanna, który wraz z ojcem Fiodorem, drużynnikiem Włodzimierza, mieszkał niedaleko. Obaj byli chrześcijanami. Wysłuchawszy okrutnego wyroku, ojciec rzucił się, by błagać kijowian, aby odstąpili od fałszywego kultu drewnianego bałwana i zwrócili serca ku prawdziwemu Bogu – Chrystusowi. Rozwścieczony tłum odebrał jego słowa jako obrazę Peruna. Ludzie jakby oszaleli – ojca i syna zamordowano na śmierć. Później Fiodora i Joanna Cerkiew prawosławna zaliczyła do świętych.
Od dawna u chrześcijan istniała tradycja budowania świątyń na mogiłach
Ochrzciwszy się, książę Włodzimierz pragnął gorliwie przestrzegać obyczajów i kanonów swojej nowej wiary. Dlatego pierwszą w Kijowie kamienną świątynię, zamyśloną przez niego w 989 roku, postanowił zbudować na miejscu śmierci męczenników Fiodora i Jana. Ta wspaniała budowla miała stać się nie tylko symbolem utrwalenia chrześcijaństwa na Rusi Kijowskiej, ale też głównym kościołem i metropolią.
Budowali cerkiew zaproszeni do Kijowa Bizantyjczycy oraz swoi, miejscowi mistrzowie. Kierowanie budową książę powierzył protopopie Anastazemu Korsuńczykowi. Połączenie bizantyjskiej sztuki architektonicznej z wysokim poziomem umiejętności i budowlaną tradycją kijowskich rzemieślników dało światu świątynię o zdumiewającym pięknie.
Oto nadszedł dzień jej poświęcenia. Stało się to tysiąc lat temu, w 996 roku. Wyobraźmy sobie tę wydarzenie.
Świątecznie ubrany tłum już otoczył cerkiew, a ludzi, jak wody w powodzi, przybywa i przybywa. Szczere okrzyki zachwytu zlewają się w jeden radosny gwar. A jest czym się zachwycać!
Wielkości i harmonii nowej budowli dodawały porfirowe okładziny ścian, cokół z polerowanego czerwonego granitu, wyszukane wzory murowania z ciepłej różowej cegły. Oto daję cerkwi i od mojej posiadłości, i od moich ogrodów dziesiątą część».
Tak się zaczęło. W pamięci ludowej pozostała i w kronice utrwaliła się nazwa «soborowej marmurowej», czyli Przenajświętszej Bogurodzicy Dziesięcinnej cerkwi. Jeszcze kilka wieków później, nawet w XIII stuleciu, kijowianie chodzili modlić się do «Bogurodzicy u Dziwowi», łącząc chrześcijańską Przeczystą z poganskimi «Dziwami», które w dawności budziły niezmienny podziw ich dalekich przodków.
Pozostała też pamięć o «wielkim święcie», urządzonym przez Włodzimierza w dniu poświęcenia cerkwi Dziesięcinnej: «Wszystkich szczodrze obdarował książę — bojarów, starców miejskich, ubogich i wam rozdał wiele dobra» — tak opowiada kronikarz.
Żadnego rysunku Kościoła Dziesięcinnego z czasów Włodzimierza Światosławicza nie zachowało się. Jego wygląd zewnętrzny i bogate wnętrze pomogły zrekonstruować liczne znaleziska archeologiczne: pozostałości marmurowych ozdób, mozaik, kolorowych płytek, fragmenty fresków. Szczególnie uderza fragment freski z częścią twarzy świętego lub anioła: duże czarne oczy
18/78 /2//1/41 8
Do 1000-lecia Kościoła Dziesięcinnego
płyt. Ogólne zdumienie budzi miedziana kwadryga, a ludzie tłoczą się wokół zdumiewających kamiennych «Diw» – posągów, stworzonych zapewne jeszcze w czasach antycznych. To trofea, które Włodzimierz Wielki wywiózł ze zdobytego Chersonezu. Na wzór władców Rzymu i Konstantynopola książę ozdobił nimi główny plac swojej stolicy. Oto fala przetacza się przez tłum, a w otoczeniu wspaniałego orszaku pod sklepienie cerkwi wstępuje sam Włodzimierz Czerwone Słoneczko. Pewnym krokiem idzie książę obok majestatycznych marmurowych kolumn, ozdobionych rzeźbieniem kapiteli, pod koronkowymi łukami, mijając strzeliste pilastry, które przechodzą w wysokie sklepienia. Światło słoneczne, przenikając przez wąskie okna, igra na ścianach, gdzie splot mozaik i inkrustacji obramowuje oblicza świętych aniołów, oświetla greckie litery napisu na ścianie. W jasnym blasku płonie jak kosztowny dywan mozaikowa kamienna podłoga, na której w czarownym wzorze połączyły się czerwone porfiry, śnieżnobiały marmur i wielobarwne płytki. Na środku podłogi, podobnie jak w świątyniach Chersonezu i carogrodzkich pałacach, znajduje się obowiązkowy omfalos, koło z wielobarwnych współśrodkowych pasów – materialne wyobrażenie pępka, środka ziemi, symbol, który przeszedł do chrześcijan ze świata antycznego. Cieszą oko zabrane w Korsuniu cenne ikony, krzyże i naczynia, zdobiące nową cerkiew, spadkobierczynię przepychu bizantyjskich świątyń. Tak, nowo wzniesiona nie ustępuje tej carogrodzkiej Sofii, w której «nie wiesz, czy jesteś w niebie, czy na ziemi»! W dniu konsekracji wzruszony książę zwrócił się do Boga takimi słowami: Panie Boże, spójrz z niebios na tę cerkiew, którą ja, niegodny sługa Twój, wzniosłem ku czci Przenajświętszej Dziewicy Marii Bogurodzicy.
Patrzą przez wieki z taką siłą wyrazu, że nie sposób oderwać od nich wzroku. Mistrzostwo artysty świadczy o zdolności oddania złożonej gamy ludzkich uczuć.
wspaniała świątynia, wielka metropolia, Cerkiew Dziesięcinna była także kryptą książąt kijowskich. Zamysł Włodzimierza dotyczący narodowego panteonu urzeczywistniał zarówno sam książę, jak i jego potomkowie. Przeniesiono tu z kopca Askolda szczątki pierwszej kijowskiej księżnej-chrześcijanki Olgi. Pochowano tu samego Włodzimierza, jego żonę Annę, ich dzieci. Z cerkwią Bogurodzicy Dziesięcinnej wiąże się także fakt bezprecedensowy w historii prawosławia: Jarosław Mądry rozkazał wykopać, ochrzcić i ponownie pochować w niej szczątki swoich stryjów, Olega i Jaropełka, zmarłych poganami.
Ciągnęli do katedralnej świątyni ze wszystkich stron wierni, rozchodziła się dawna sława jej piękna i bogactwa.
Niestety, nie zawsze Cerkiew Dziesięcinna była miejscem uroczystości i świątecznych nabożeństw. Czarnymi chmurami nadciągali na Kijów po łup połowcy i pieczyngowie, żony ruskich książąt. Najbardziej niszczycielskie dla Dziesięcinnej były najazdy wojsk Andrzeja Bogolubskiego, Mścisława Andrejewicza, Ruryka Rościsławicza: grabieżcy deptali przepiękną mozaikę posadzki cerkiewnej, zostawiali brudne ślady na cennym marmurze omfalosu.
Ograbiona, zbezczeszczona, Cerkiew Dziesięcinna jednak odradzała się. Lecz zbliżał się fatalny rok 1240. Na Kijów szedł Batu.
Kijowianie wiedzieli, jak straszliwy wróg im zagraża. Miasto przygotowywało się do obrony, a broń chwytał każdy, kto mógł. Oto z wież strażniczych dozorcy dostrzegli wojsko tatarskie. Rozpoczęło się oblężenie Kijowa.
Chan planował wkroczyć do miasta przez główną, Złotą Bramę. Jednak mu się nie udało. Tatarzy wdarli się do Kijowa przez Lądzką Bramę. Nastał ranek 6 grudnia 1240 roku. Miasto płonęło. Tych, których nie brano do niewoli, mordowano. Ci, którzy jeszcze pozostawali przy życiu, rzucili się do Dziesięcinnej cerkwi. Sklepienia Bożej świątyni od czasów dawnych były ostatnim miejscem ostatniej nadziei na ratunek. Ludzie biegli do cerkwi, a wrogie strzały dopadały nieszczęśników. Obraz strasznej tragedii przekonująco odtworzyły współczesne znaleziska archeologiczne, a wśród nich chyba najbardziej uderzające – szkielet dziecka wraz ze szczątkami kotki. Być może maluch chciał uratować ukochane zwierzątko, lecz oboje zginęli razem...
Ten, komu udało się dobiec i schronić za grubymi murami, być może już odetchnął z ulgą, lecz Batu, dla którego nie istniały pojęcia ani miłosierdzia, ani świętości świątyni, ani nietykalności sanktuarium, kazał podciągnąć maszyny burzące mury. Druzgocące uderzenia sypały się bezlitośnie. Mury Dziesięcinnej nie wytrzymały, runęły, tworząc wielki zbiorowy grób.
Przez kilka wieków życie na Starokijowskiej Górze zamiera. Wre tylko gwarny handlowy Podił. O Kijowie w XVII–XVIII wieku dowiadujemy się od takich świadków, jak historyk T. Gwagnini z Werony, niemiecki kronikarz R. Heidenstein, australijski dyplomata E. Łasota, wojskowy inżynier Polak W. Beauplan. Ten ostatni pozostawił po sobie pierwszy «Opis Ukrainy», datowany na rok 1640. Wszyscy, których los lub sprawy służbowe przywiodły w tamte czasy w nasze strony, są zgodni co do tego, że «nawet ruiny zniszczonych cerkwi i klasztorów potwierdzają dawną niezrównaną wspaniałość i rzeczywiście królewski majestat» dawnej stolicy Ukrainy-Rusi.
Nie lata, lecz ludzie goją rany swoich miast. Odrodzenie narodu zaczyna się od odrodzenia jego świętości, i o to przede wszystkim mają dbać duchowi pasterze. Kijów miał szczęście: wśród jego metropolitów byli wysoko wykształceni ludzie, prawdziwi humaniści-oświeceniowcy. I wśród nich – Petro Mohyła, Rafał Zaborowski, Eugeniusz Bołchowitinow.
Piotr Mohyła wspiera odbudowę soboru Sofijskiego, cerkwi Spasa na Berestowie i Złotych Bram. To także on rozpoczyna pierwsze wykopaliska archeologiczne na miejscu ruinowiska Dziesięcinnej. Następnie metropolita wznosi tu niewielką cerkiewkę, do której konstrukcji organicznie wmurowano pozostałości południowo-zachodniej ściany świątyni zniszczonej przez Tatarów. Ta cerkiewka, niepodobna do Włodzimierzowego „sadu Bożego”, przetrwała prawie 200 lat, dopóki nie została rozebrana z powodu zniszczenia.
Pałeczkę po Piotrze Mohyle przejmuje władyka Jewhenij (Bołchowitinow). W 1824 r. zleca archeologowi-amatorowi, kijowianinowi Kindratowi Łochwyckiemu, rozpoznanie na terenie wspomnianej cerkiewki. Prace Łochwyckiego, mimo niskiego poziomu metodycznego i dyletanctwa, zasługują na pozytywną ocenę. Pobudzały ciekawość historycznej przeszłości Kijowa, dobitnie pokazały niewyczerpane możliwości właśnie badań archeologicznych dla poznawania kijowskiej starożytności.
W XVIII–XIX wieku zgłaszano kilka propozycji budowy nowej świątyni w miejscu dawnej świętyni. W 1828 r. cesarz Mikołaj I zleca projektowanie architektowi W. Stasowowi. Nowa cerkiew w stylu quasi-bizantyjskim niestety nie miała nic wspólnego z Dziesięcinną Włodzimierza, choć zachowała jej nazwę. Ta świątynia przetrwała do 1935 r. W straszliwej stalinowskiej epoce, gdy niszczono zabytki starożytności, szczególnie związane z religią, Dziesięcinną cerkiew rozebrano.
Ale pamięć o pierwszym kamiennym kościele chrześcijańskim Ukrainy jest żywa. Niczym oczyszczający requiem dla Najświętszej Bogurodzicy w Dziesięcinnej cerkwi zabrzmiało latem 1996 r. w Kijowie wielogłosie Międzynarodowej konferencji, poświęconej tysiącleciu konsekracji świątyni, a także liczne wystawy, audycje telewizyjne i radiowe oraz publikacje w prasie.
Wieczór. Cisza na Starokijowskiej Górze. Ostatnie promienie słońca oświetlają kamienny krzyż, który wznosi się na aksamitnym dywanie różnotrawia. Krzyż jest pomnikiem kijowian, którzy 6 grudnia 1240 roku zginęli pod gruzami swojej świątyni. Na krzyżu znajduje się napis: «Jedyny kielich śmierci pijąc, wszyscy razem martwi leżeli». Pokłońmy się przed tym pomnikiem i pamiętajmy, że postawiono go w chronionym miejscu, gdzie kiedyś wznosiły się mury cerkwi Bogurodzicy Dziesięcinnej.
Paola Utewska, Natalia Sazonowa
Na zdjęciach: ruiny Dziesięcinnej cerkwi w Kijowie na początku XIX wieku; mozaikowa posadzka Dziesięcinnej cerkwi.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Wołodymyr Ołeksandrowycz Panczenko urodził się 3 lutego 1973 roku w Kijowie. Już w latach szkolnych przejawiał zainteresowanie literaturą ukraińską, etnografią, naukami historycznymi, a zwłaszcza heraldyką. Wyższe wykształcenie zdobył na wydziale filologicznym Uniwersytetu Kijowskiego, gdzie obecnie kształci się na studiach doktoranckich przy katedrze historii języka ukraińskiego, a także równolegle przy katedrze archiwistyki i specjalnych dziedzin nauki historycznej wydziału historycznego, nie porzucając nowych poszukiwań w dziedzinie ukrainoznawstwa historycznego. W latach 1994–1997 pracował na stanowisku starszego pracownika naukowego Muzeum Hetmaństwa w Kijowie. Opublikował kilka artykułów z zakresu heraldyki w gazecie „Weczirnij Kyjiw” oraz czasopismach „Kyjiwśka starowyna” i „Siwerjanśkyj litopys”. W 1993 roku w wydawnictwie „Fotowideoserwis” przy Uniwersytecie Kijowskim w serii „Biblioteka ukraińca” wydał książkę „Sobornyj herb Ukrajiny”, poświęconą historii ogólnonarodowej i ziemskiej heraldyki Ukrainy. W 1997 roku w tej samej serii ukazały się również broszury „Pawło Skoropadśkyj i Ukrajina” oraz „Istorija ukrajinśkoji hrywni” (obie napisane we współautorstwie). W latach 1991–1995 pracował nad monografią „Herbownyk mist Ukrajiny”, która ukazała się drukiem w 1996 roku w wydawnictwie „M. P. Koć” (Kijów–Nowy Jork). Poezję zaczął pisać jeszcze w latach szkolnych; podczas studiów na uniwersytecie dwukrotnie (1994 i 1995) zdobywał pierwsze miejsce w wydziałowym konkursie młodych poetów. Utwory zaprezentowane na tych konkursach publikowano w gazecie „Kyjiwśkyj uniwersytet”. W 1997 roku opublikował wybór sonetów na temat „Starodawny Kijów” w gazecie „Słowo Proświty”. SELMA LAGERLÖF. Z cyklu „Bajkopisarze” Nie w czarownym śnie, nie przez drzemkę – W świetle słońca widziała ona, Jak rozlała rodzinna strona Światami błękit jezior i złoto zbóż. Jak chłopiec ten, co z dzikimi gęsiami Wędruje w kraj surowej zimy, Patrzyła ona, i lasy, bagna, Morza, jeziora, zamki i miasta – Cała Szwecja kochana i święta – Wszystko bajką w myślach powstawało, Gdzie przytuliły się przedwieczne dni, – Jak z brązu figury królów, Od słowa czarodziejskiego ożywały. SŁOWO ŚWIĘTEGO MATEUSZA W Kafarnaum wiek swój młody Marnowałem nad wstrętnym cłem, Którym cielę złocone nienasycone Z rąk cesarza żywiło żołądek świata. Nie słyszałem jeszcze, synu Alfeusza Mateuszu, Słów Tego, kto, rozniósłszy Słowo światem, Na litery faryzeuszy i lewitów W odpowiedzi słał Prawdy znak święty... Lecz oto pojawił się On. „Idź za mną!” – Usłyszałem wezwanie i ścieżką wąską Powędrowałem za Nim wśród braci... „Tyś grzeszny!” – faryzejską słyszałem mowę, Lecz nie zważałem, bo wiedziałem, że nie zdrowym, A chorym duszom trzeba lekarzy. DROGA NA WASYLÓW Indykty, miesiące, lata mijają, Stulecia płyną – dziesięć bliźniąt... A wy, jak i dawniej, w Wasylowie Droga wojom i bojarom się ściele. Przed tymi, co w dawnych mamach łodyg rozmaju, Gdzie gotycki kościół 3861, Wdzięczy się 3618, On, prastary, do rodzinnych teremów Książąt z pobojowiska wywołuje. Przez cień epok, przez zapomnienie ludzi Do Basilewskiego dworu M. Hruszewskiego – Projekt herbu UNR, zaproponowany w 1917 r. znów – Gdzie fala Stuhny plusk swój szybki W nurtów splocie, uroczysty i jasny, Z dzwonami trójgłowego soboru. Kiedy mostami czarodziejskiego kraju Kiedy na niebie złota zorza, Niby odwieczna wolnościowa marzenie, Gdzie już nie sto lat w szmaragdach czarnych Chowa duch niewoli zgodę i pokój, Gdzie słowo „niewolnik” w księgę dawnych czasów Zuchwale wpisują Habsburg z Schönbornem, I żadna siła w niej nie przewróci Tych arkuszy piętnowanych patyną, – I wiem ja: spotka myśl moja Wieniec dobra i szczęścia złoty Za dawną trójwierzchową górą. SAKIMA. Karpacki etiud Sierpniowy dzień. Karpaty. Jesieniuje, Chowa barwy tajemniczy świat... Motyle ostatnie różowieją. Tam, nad strumieniem, błotny ogród, Potomek wąsaczy-siczyków I dawnego pułkownikowskiego rodu, Półpanek powiatu hetman żwawy, Pod piórem niezmordowanym odrodził Duch charakterstwa, duch rycerstwa i sławy, Dziwny duch, który ewshan białawy Wznosi ponad kobiercem stepów... Gdzie duch ten, gdzie? W niespełnionym śnie, I niepokornych pradziadów pieśń Zabija już wałujewskie czernidło, Z ciemnym królestwem czarów wiedźm i trolli. ANDERSEN. Z cyklu „Bajkopisarze” Wrodziwszy się między perliczkami i indykami Brzydkim długoszyim kaczątkiem, Oddawszy myśli marzeniom i bajkom, Nad światem drobnomieszczańskim i stołecznym, Gdzie oszuści kładą fałszywy len Na płaszczu urojonym królom, Gdzie zabawka staje się twórcą wielkim... I wiesz, widzisz: to daruje nam Ostatni uśmiech z wrześniowych snów.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
пранні
А | кре
ря м/
«Мстислав, старший син Володимирів,
сів настолі в Києві замість отця свого місяця травня у двадцятий день |! коли почули про це вороги-половці про смерть Воло-
димирову,
то присунулися до городів
Баруча г до Бронькняжа, сказавши:
«Візьмемо торків їхніх» Та була про це
вість Ярополку Володимировичу, | повелів
він гнати руських людей І торків у Баручі в інші городи Вороги ж, наскочивши, не ДОСЯГЛИ НІЧОГО, намір.»
-- Бог звів на НІЩО ІХНІЙ
Цими неспокійними рядками з
Київського літопису розпочинається Історія Баришівки Переяславській землі, сотенного міста Переяславського полку, містечка Переяславського повіту и, нарешті,
княжого городища в позаштатного
нинішнього районного центру Київщини, містечка над річкою Трубежем.
Різні ппотези існують щодо походжен:- ня назви «Баришівка». Дехто виводить 1! від слова «бариш», тобто грошова вигода, зиск, прибуток. Дехто вбачає в ній пам'ять про одного з найперших святих Київської держави князя Бориса, знище: ного | заздрісним братовбивцею Святополком | Таємниця коренів назви містечка поки що схована у глибинах століть, -- адже щойно згадана ліТОПИСНа
онажиннниннннниния 0 0|0нюююняюнння. 0 сени
ХУ століття Все частіше й частіше на українські землі налітали татарські орди Недарма кримський хан Менглі-Прем, Який мало не щороку зі своїми загонами пустошив Поділля, Волинь та Китвщину, зажив серед українського люду слави, пршої и сумнішо! за Батиєву
зажурилась Україна,
що ніде прожити ге
Витоптала орда кіньми
маленькі! ДІТИ, | Лунали тоді над Україною журливі Пісе" Але 1471 року, над річкою Тетеревом, недалеко від стародавнього ЖИТОМИР, татарським напасникам уперше перетну Ла шлях невелика безіменна мешканці якої були озброєні, як
лтописи, лише трьома гарматами й двом
Пищалями Та стільки завзяття було 8 ду" СТІЛЬКИ
ніх серцях, зброєю Ім
Шах цих українських ВОЯКІВ,
праведного гніву зібралося В !х ЩО навіть із цєю скромною
фортеця, говорять
юн НН чайткацесьс
Р ЕР. у
мулЯ лл9СЧії А КР А
хо ра
ро
рр РРЕР
звістка про Баришівку, тоді ще «город баруч», датована 1125 роком! буремними були для містечка й на-
«Ттупні десятиліття. Знову перегорнемо
-ТОрінки літопису -- и знову перед нами напад половців: «Навіть і до Києва вони прийшли, і взяли Городець 1 Ніжатин, І села запалили, Баруч запалили в день Святого Андрія Первозванного». Це вже 135 рік А ось звістка з 1171 р. -- й знову половецька навала: хани Кобяк і Кончак вирушили походом на Переяслав. Та не вдалося тоді напасникам похазяйнувати в землях русичів: біля Ворокли їх перестріла
дружина Ігоря Святославича -- князя,
оспіваного в «Слові про Ігорів похід».
«Пустошили ж вони, -- говорить літопис,
кни ПР нні зрос. заниенлни. з
ШОМИТОРІСІ8 СІМІТАТІ ВАВІ5О», що збереглася в архіві історика О М Ла: заревського. На гербі, який прикрашав цю печатку, було зображено святу покровительку баришівських міщан Варвару Великомученицю
Як г інші невеликі містечка, в першій половині ХМІЇ століття Баришівка неодноразово переходила з рук у руки Від Станіслава Жолкєвського вона перейшла до його дочки -- Софії Даниловичевої, далі -- до маєтностей шляхтичів Лоховських. Але прогриміли над Україною постріли гармат Богдана Хмельницького, «гетьмана-батька козацького», -- и українське козацтво, за словами українського історика ХМІЇЇ ст. Опанаса
БАРІЛШІВКА
- коло города Серебряного й коло города Баруча. Дружина ж (ігорева, настигнувши їх, тих побила, а інших захопила. Ї так поміг Бог християнам у день святого пророка Іллі».
Але пролетпла чорною хмарою над Україною-Руссю монголо-татарська навала -- і зникла з літописів звістка про городище Баруч, яке колись боронило Переяславську землю від половецьких зайд. Лише 1603 року в документах знову згадується «городище Баришівське», тепер уже як володіння всевладного польського коронного гетьмана Станіслава Жолкєвського. Очевидно, Баришівку, як І інші міста й містечка Переяславщини, що були зруйновані підчас монголо-татарськот: навали, -- Лубни, Пирятин, Прилуки, -- було відбудовано наприкінці ХМ! -- на початку ХМІЇ століття, коли на південних кордонах Речі Посполитої! споруджувалася ціла смуга укріплених оборонних форпостів, які мали захищати володіння польських королів від вторгнень кримських татар. Тоді ж, іМОВІрно, містечко дістало и магдебурзьке право, що дозволяло міщанам мати власніратушу, суд, ремісничі цехи, проводити торги. Свідченням того, що Баришівку було наділено магдебургією, є стародавня печатка містечка з латинським написом «5 1СІЇ -
пощастило відбити хижацький напад, І ханським зайдам чи не вперше довелося вертатися з-під Тетерева, з України ні з чим. Легенда говорить, що литовський князь Казимир, дізнавшися про це, звелів ци маленькій фортеці зватися Чудновом, -- адже лише Боже чудо, гадав він, могло допомогти мешканцям містечка подолати татар!
У ХМІ столітті Чудновом заволодів один із найславетніших тоді українських шляхетських родів -- князі Острозькі. Невтомні будівничі не лише укріплень та фортець, але й друкарень та академій, Острозькі заснували в містечку оборонний замок
руїни цього замку, що бачив на своєму віку й татарські напади, и Хмельниччину, я Коливщину, стояли над Тетеревом ще в минулому столітті «На замковій горі досі є чотирикутний вал, за валом іще стоїть кілька каменів залишків колишнього замку, дощенту знищеного», -- відзначали близько ста років тому польські краєзнавці Містечко швидко зростало и уже 1506 року вважалося однією з найбільших за числом мешканців маєтностей княжого роду Острозьких
У першій половині ХМІЇ століття рід Острозьких вимер, І Чуднів, як Інші міста, що належали цій родині, перейшов у спадок до їхніх родичів литовських князів Сангушків 1660 року, за доби Великої Рутни, місто знову почуло біля своїх мурів брязкіт шабель - - війська царя Олекая гакороля Яна Казимира, щоніяк не могли поділити між собою стражденні українські землі, зчепилися тут у битві Польське
--|
чудніВ
Шафонського, «свій образ правління й судочинства на всіх без винятку мешканців поширивши, воїнами й суддями в одній особі стало». Містечко стає центром сотні Переяславського полку, зберігаючи цей статус аж до скасування царським урядом полкової адміністрації в Україні.
За роки козацького самоврядування Баришівка помітно зросла. За ревізією 1/81 р. у містечку налічувалося 60 козаків та 283 селяни. Ремісники об'єднались у цехи, середяких особливу славу мали шевський такушнірський. Тричіна рік - на новорічне свято, на Миколи Весняногота на Воздвиження -- збиралися до містечка наярмарки селянита крамаріз баришівських околиць | навіть із Нової Басані та Яготина. «і! купують на них взаємно один від одного коней, рогату худобу, овець, наїдки й напої та різні господарські дерев'яні речі, як-от вози, плуги, сохи, борони, заступи, лопати, відра, колеса, діжки й таке інше», -- зазначалось у документах ХМІЇЇ століття. Справжньою прикрасою Баришівки стала за часів Гетьманщини барокова Благовіщенська церква.
На печатках Баришівської сотні, ЯК І давніше на ратушних, було викарбувано старовинний герб містечка -- постать святої Варвари з келихом та пальмовою галузкою в руках. Зразок такої печатки з
військо врешті здобуло перемогу, й Чуднів, як т вся Правобережна Україна, ще більш як на сто років залишився у володіннях Речі ПОСПОЛИТОЇ.
Князі Сангушки ревно дбали про поширення в містечку католицької віри Продовжували цю справуи іхні наступники -- князі Любомирські, нащадки богуславського старости, якому 1/53 року Януш Сангушко подарував Чуднів. 1789 року тут діяли вже два костьоли та монастир бернардинів Проте українські міщани, попри вс дії польських магнатів -- Любомирських, а згодом Понінських, Потоцьких та Ржевуських, до яких містечко перехо-
дило пізніше, твердо трималися предківської православної віри. того ж 1/89 року поряд із двома костьолами в Чуднові діяли п'ять православних церков Крім того, 17/77 року чуднівські міщани одержали від короля привілей на проведення п'ятьох ярмарків, які помітно пожвавили господарське життя міста
1/93 року Житомирщина відійшла до володінь Російської імперії, Чуднів було проголошено одним із одинадцятьох повітових міст новоутвореного Волинського намісництва. 22 січня 1/96 року він діставі герб, символіка якого відтТвВоОрювала згадані на початку нашо! розповіді події ХМ століття: «У верхній частині щита герб Волинський. У нижній, оскільки, за свідченням старожилів, місто се було названо так на пам'ять про захист мого малим числом людей від татар, на блакитному тлі срібна фортеця, посеред якої озброєна мечем рука».
написом «ПЄЧАТЬ СОТЄННА БАРИШОВ- СКА», датований іще 1/53 роком, також зберігся донині в архіві О. М. Лазаревського.
Але 1781 року за імператорським наказом було скасовано козацьку адміністрацію в Лівобережній Україні -- й Баришівку було перетворено на позаштатне містечко Остерського, а від 1802 р -- Переяславського повіту. Було розпущено сотенну адміністрацію, цехи, вийшов ів ужитку герб. Лише гамірніярмарки «з дрібним крамом та Іншим» нагадували про давню славу козацького міста...
Бурхливого 1920 року в Баришівській середній школі почав працювати новий учитель історії. Здавалося б, нічим не прикметний факт, але саме того року в Києві вийшла друком книжка «Антологія римської поезії» з обкладинкою роботи геніального Нарбута. Перекладачем творів, уміщених у ній, був той самий учитель -- поет-неокласик Микола Зеров. Рятуючися від голоду й тифу, знайшов він собі тимчасове пристановище в «болотяній Лукрозі» -- так поет охрестив містечко від латинського слова «Іцсгит» -- «бариш»?. Із сумним гумором Зеров описував тогочасну Баришівку:
З двох сторін -- канавами -- дві річки,
З третьої -- переліски й лани;
Посередині -- базар, крамнички |
/ нежданий псть з старовини --
Благовіщення струнке бароко;
А навколо, де не візьме око,
Купа давніх / ПІСНИХ ДОМКІВ |
/ невидимо солом'яних дахів...
Але навіть у найскрутніші часи, в наитяжчі дні й літа свого життя старовинне містечко не забувало свого княжого й козацького минулого. | віриться, що недарма баришівські ратники сміливо виступали в бій проти половецьких зайд, що недарма баришівські козаки виймали шаблі проти «ляшків-панків» у добу Хмельниччини, що недарма Микола Зеров та його товариші-неокласики в «болотяній Лукрозі» своїм поетичним словом «сіяли пашню на неродюче лоно», -- що дух цей живе й доа, -- його треба лише пробудити, нагадавши про предківську славу освяченого образом Варвари Великомучениці скромного містечка над Трубежем.
Але вже наступного, 1/97 року містечко
було позбавлено повітового статусу. Для Чуднова потяглися довп десятиліття буднів провінційного містечка. Як і раніше, пану-
вали тут польські магнати -- графи Ржевуські, нащадки покатоличеного українського роду Ревух. Повільно розвивалися промисли -- винокуріння, млинарство, кушнірство. Проте вони часто приносили й вигоду -- у друпи половині
ХІХ століття скромна гуральня переросла у винокурний завод, поряд із яким запрацював щей завод маслоробний, а число ярмарків збільшилося до дванадцяти. В деяких документах Чуднів уже визначався як «посад».
У 1880-х роках населення містечка Житомирського повіту Чуднова становило таку кількість: поляків -- 280 осіб, українців -- 1130, євреїв - 22/5.Численність єврейської громади зумовлювалася, зокрема, тим, що містечко, як і все українське Правобережжя, входило тоді до «межі оалості» -- території, де єврейським родинам дозволялося жити без «права мешкання». Недарма окремі події творів класика єврейської літератури Шолом- Алейхема відбуваються саме в Чуднові..
Понад п'ятсот років проминуло з дня, коли українські вояки «Божим чудом» відбили напад татар біля річки Тетерева; понад триста -- коли під Чудновом вирішувалася доля розкраяної навпіл Гетьманщини. Алемістечко живе й досі. Живе яскравими й повчальними подіями своєї давнини, живе тим лицарським нескореним духом, що втілився у малюнку чуднівського герба, де оружна рука здіймає шаблю над мурами фортеці, немов нагадує проте, що варто лише згадати колишні славетні часи -- й навіть це неве-
лике українське містечко буде готовим дати пдну відач будь-якому зайді-воро- ГОВІ.
Володимир ПАНЧЕНКО
о нн пн рр
' і ЧІ ЛРУ ВИ
РА Я "в '-ь.Т
4 Мт
ча Р
цій - і ї
цк о РЕМ Дн
РА р - - пет , ь
"САТ М
У
РОС
ой ЙО і
п
як-чії
4 Ен
чі
гро іа й
ч
к
' зи - "ді
- -ч
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
Nazwa „Ruś" przyciąga uwagę również dzisiaj i pozostaje największą zagadką historii Ukrainy, a nie tylko Ukrainy. Mimo licznych hipotez, których liczba sięga już dwudziestu (ES, s. 120–124), oraz prób podejmowanych przez wiele stuleci, nie osiągnięto tu szczególnego sukcesu. Stąd, najwyraźniej, wniosek: trzeba szukać i wprowadzać w obieg naukowy nowe źródła i fakty, które rzuciłyby dodatkowe światło na ten problem i pozwoliły znaleźć nowe podejście do interpretacji tej nazwy oraz wielu innych nazw, mających zasadnicze znaczenie dla historii Ukrainy. Takie źródła istnieją; obecnie jest ich co najmniej trzy, niezależnych od siebie.
Po pierwsze, to „Księga Welesa" – zabytek piśmiennictwa z IX w., stosunkowo niedawno wprowadzony w Ukrainie w szeroki obieg naukowy.
Po drugie, to źródła bizantyjskie, zazwyczaj dość późne. Były one mniej więcej wykorzystywane, ale fakty z nich interpretowano dowolnie i powierzchownie, toteż wnioski wyciągano niedostateczne, a czasem wręcz błędne.
Po trzecie, są to źródła indyjskie i irańskie oraz fakty, które bardzo rzadko i jakby niechętnie były wykorzystywane i są wykorzystywane do naświetlenia tej kwestii — czy to z powodu braku indologów i iranistów, czy po prostu z obawy przed tym, że zostanie się wystawionym na złośliwe szpilki, jak czasem dzieje się i dziś: dlaczego Indie i Iran, a gdzie Ukraina, i jaki może być między nimi związek. Tymczasem na Ukrainie od najdawniejszych czasów żyły liczne plemiona, poświadczone przez autorów antycznych, przede wszystkim Herodota. Tylko na Taurydzie, czyli dzisiejszym Krymie, rzymski historyk Pliniusz Starszy notuje ponad trzydzieści plemion, z których 23 żyły we wnętrzu Półwyspu Krymskiego. Co do Herodota, to nie tylko przekazał wiadomości o etnosach północnego Причерноморья, lecz także w pewnym stopniu skomentował je w odpowiednim kontekście historyczno-etnograficznym. Na Ukrainie poświadczone są również plemiona indoirańskie, aryjskie; nie odeszły one z Ukrainy, część z nich pozostała i wzięła udział w etnogenezie narodu ukraińskiego, a ślady ich pobytu na Ukrainie zachowały się w wielu miejscach na różnych poziomach. Ponadto Indusi i Persowie mają «Rigwedę» i «Awestę», «Mahabharatę», «Szahname» i «Ramajanę», gdzie w piśmie zachowało się wiele tego, co u innych narodów indoeuropejskich zaginęło lub przetrwało jedynie fragmentarycznie w folklorze.
Jednym z takich źródeł, które można nazwać nowym, jest «Księga Wielesa». Właśnie w niej znajduje się niezwykle ważne dla naszej rozmowy stwierdzenie na deszczułce: «My — korowicze, Scytowie, Antowie, Rusowie, Borusowie, Surożanie» (KW, 160). Jak widzimy, do «korowiczów» autor «Księgi Wielesa» zalicza także Rusów, którzy bezpośrednio odnoszą się do nazwy Rusь, a także etnonimów rusicze i Rusini.
Przytoczony cytat można rozumieć na dwa sposoby:
1) że wskazane plemiona czciły krowę, była ona dla nich zwierzęciem świętym, lub że plemiona te wywodziły swój rodowód od Świętej Krowy;
2) że każde wymienione plemię zawiera w swojej nazwie komponent o znaczeniu «krowa», przez co wszystkie są «korowiczami».
tzn. w takim razie wychodzi na to, że każda nazwa plemienna, w tym także «rusi», sama tłumaczy się jako «korowiczi» albo zawiera komponent o znaczeniu «krowa». Tu należy wprowadzić jedno istotne uściślenie.
Termin «korowiczi» może też oznaczać «byczyczi», PONIEWAŻ, jak świadczą fakty, w dawnych czasach na oznaczenie krowy i byka używano jednego i tego samego słowa. Na przykład można to powiedzieć o sanskryckim go: ma ono znaczenie zarówno «krowa», jak i «byk». Na gruncie słowiańskim wymowny jest język polski, zwłaszcza jego północne gwary, gdzie słowo gu także oznacza zarówno «krowę», jak i «byka». Polski fakt jest tym ważniejszy, że jest spokrewniony z terminem «korowiczi», użytym w «Księdze Wełesa».
Słowa «Księgi Wełesa» o rusach-korowiczach / byczyczach potwierdzają źródła bizantyjskie. Niezwykle cenne są tu słowa Joanna Cecesa, autora XII wieku. Mówi on, że etnonim rusy jest synonimiczny, to znaczy znaczeniowo tożsamy z etnonimem tawrowie. «Żywot Jerzego Amastridzkiego», który, podobnie jak «Księga Wełesa», odnosi się do XI wieku, przedstawia ruś jako bezpośrednich potomków tawrów, którzy mieszkali na Krymie. Źródła bizantyjskie w ogóle najczęściej nazywają rusów tawrami albo tawroskitami. Wielki kijowski książę Światosław jest przez Leona Diakona, świadka wojny rusko-bizantyjskiej 970–971 lat, określany mianem wodza tawroskitów.
W takim razie wychodzi na to, że etnonim ruś, tożsamy z etnonimem rusy, musi zawierać w sobie znaczenie «byk» albo «krowa», ponieważ etnonim tawrowie wywodzi się od greckiego tauros – «byk» i w takim razie oznacza «byki» albo «byczyczi».
Znany badacz starożytności scytyjskich M. Rostowcew przypuszcza, że etnonim Tauroi to hellenizacja miejscowej nazwy ludu. Inny badacz, O. M. Liesków, uważa, że nazwa taurowie to zhellenizowany etnonim, którego rodzima nazwa nie jest dokładnie znana. Znany skifolog W. I. Abajew wyraża przypuszczenie, że na Naddnieprzu żyło plemię czczące Świętego Byka i że właśnie z tym plemieniem wiążą się taurowie. Abajew zakłada także, że etnonim taurowie nie jest zapożyczeniem leksykalnym, lecz przekładem na język grecki nazwy plemiennej, która znaczyła „byki” albo „ci, którzy czczą byka”.
Zatem ci badacze są zgodni co do tego, że etnonim taurowie jest greckim przekazem, przekładem na greckie nazwy, która w oryginale brzmiała zupełnie inaczej, choć niosła to samo znaczenie. Jakie dokładnie znaczenie niosła, dziś wiemy mniej więcej: „byki”, „bycze”, „krowie”, „ci, którzy czczą krowę/byka”. A ponieważ, według Jana Tzetzesa, etnonim „o zu Son” jest synonimiczny, znaczeniowo tożsamy z etnonimem taurowie, to najwyraźniej etnonim ruś jest tą rodzimą nazwą, z której powstał jej grecki wariant, czyli tav-ry. Tym bardziej że „Księga Wełesa” nie wymienia Taurów wśród „krowiczów”, choć wiele miejsca poświęca Krymowi i krymskim realiom. Ale to właśnie na Krymie, dawnej Taurice, Tawridzie, mamy najwcześniejsze i najliczniejsze poświadczenia nazw Rus-/Ros-. Znany badacz O. M. Trubaczow zauważa:
«Pod koniec VIII – na początku IX wieku datują się wzmianki o plemieniu Rus, Ros w Tawridzie, na brzegach Morza Czarnego, w żywotach Jerzego Amastryjskiego i Stefana Surożskiego. Dotąd brzegi Pontu i Meotydy pozostają miejscem, gdzie to plemię (ruś – ROS) występuje przed nami w udokumentowanej historii, na 300 lat przed wezwaniem Waregów»
Oto więc kilka faktów z tej udokumentowanej historii: syryjski autor Pseudo-Zachariasz wspomina pod koniec VIII wieku w Przyczarnomorzu lud ros. W „Żywocie Stefana Surożskiego”, dziele anonimowego autora z X wieku, wspomniany jest ruski książę Bravlin; on też pojawia się w „Księdze Wełesa”. Surož to dzisiejszy Sudak na Krymie, któremu „Księga Wełesa” poświęca wiele stron.
Około 821 r. Geograf Bawarski wymienia Rusów obok Chazarów.
861 r. Cyryl-Konstantyn, przyszły twórca słowiańskiego piśmiennictwa, odkrył na Krymie Ewangelię i Psałterz pisane ruskimi literami. Zapoznał się również z nosicielem języka ruskiego, przyswoił sobie jego wariant mowy potocznej i odczytał „pismo”.
IX w. Perski historyk Farh ad-Din Mubarakszah donosi, że u Chazarów istnieje pismo, które pochodzi od ruskiego; Chazarzy rzekomo zapożyczyli je od Rusów, „gałęzi Rumijczyków”, którzy mieszkają w pobliżu Chazarów.
Około 867 r. Patriarcha Focjusz w tzw. „Okólniku” donosi o chrzcie Rusów. Do roku 868/869 odnosi się pisemna wzmianka o eparchii na Krymie, w mieście Rosija (obecnie Kercz).
IX w. Szereg wschodnich autorów przekazuje opowieść o Rusach, którzy żyją na wyspie „w trzy dni drogi” (około 100 km).
Początek X w. Arabski autor Masudi wspomina o Ruskiej rzece i Ruskim morzu, które najprawdopodobniej oznaczają: u niego Cieśninę Kerczeńską (dawniej Bosfor Kimmeryjski) oraz Morze Czarne.
1048 r. Do Jarosława Mądrego przybyło poselstwo od Henryka I z Francji, prosząc o rękę Anny, córki kijowskiego księcia. Posłowie odnotowują rozpowszechnienie w Rusi Kijowskiej kultu świętego Klemensa, którego relikwie w swoim czasie wywiózł z Krymu Cyryl-Konstantyn, pierwszonauczyciel Słowian.
I wreszcie najwcześniejsza wzmianka, która odnosi się do VI w. p.n.e. W Księdze Ezechiela, wchodzącej w skład tzw. proroczych ksiąg Biblii, wymieniony jest lud Rosz. Tę wzmiankę niektórzy badacze traktują dość sceptycznie. Lecz gdyby taki lud nie istniał, to raczej nie wprowadzono by go do greckiego wariantu Starego Testamentu przez siedemdziesięciu doświadczonych tłumaczy. Także lud Rosz podany jest w jednym kontekście z Kimmeryjczykami i Scytami, którzy w VII–VI w. p.n.e., czyli właśnie wtedy, gdy powstawała Księga Ezechiela, odbywali wyprawy do Azji Mniejszej. Co więcej, wszystkie trzy etnonimy – Rosz, Kimmeryjczycy, Scytowie – przypisuje się do jednego obszaru – północnego Przyczarnomorza. Przy tym w Bizancjum ten rzekomo mityczny lud Rosz bardzo często utożsamiany jest z realnym ludem Rosów lub Rusów.
Tak więc wybrzeża Morza Czarnego rzeczywiście okazują się najdawniejszym obszarem, na którym pisemnie utrwalono plemienną nazwę rosów lub rusów. Różne źródła, przede wszystkim bizantyjskie, podają wiadomości o nich przez długi okres, a mianowicie o tych, którzy zamieszkiwali Krym lub przyległe terytoria. Właśnie utożsamienie rusów/rosów z Taurami albo tawroskitami świadczy o tym, że Bizantyjczycy uważali ich za miejscową ludność, przynajmniej za taką, która od dawna żyje w rejonie Morza Czarnego. Właśnie z krymskimi rusami/rosami Bizantyjczycy weszli w kontakt jako pierwsi, a sam termin rusi/rosi używają także na określenie naddnieprzańskich rusów. Ogólnie rzecz biorąc, źródła bizantyjskie nie rozróżniają Rusi Nadczarnomorskiej i Rusi Naddnieprzańskiej — traktują obie Rusi jako dwie części jednej całości.
Co do samego etnonimu Tauri, jego znaczenie już w starożytności próbowali wyjaśnić autorzy antyczni, na przykład Stefan Bizantyjski w VI wieku. Mówi on, że na Taurydzie bóg Ozyrys zaprzągł woły i zaorał ziemię, a od tej właśnie pary wołów lud otrzymał nazwę — Tauri. Z tym bóstwem wiąże się także dawna nazwa Taurida, Gawrika, ponieważ świętym zwierzęciem Ozyrysa był byk, po grecku — tauros. Diodor Sycylijski zaś mówi, że złote runo strzegli Tauri i ich ziejące ogniem byki. Przy okazji przypomnijmy, że autorzy antyczni utożsamiali indyjskiego Sziwę z Dionizosem, czyli Ozyrysem.
Właśnie w Taurydzie, według legend, Ozyrys, tożsamy z Dionizosem, nauczył ludzi uprawy winorośli i rolnictwa. Z Taurami i Artemidą wiąże się bogini Artemida, która miała epitet Tauropola. Samewona przeniosła do Taurów młodą Ifigenię, córkę mykeńskiego króla Agamemnona, gdzie ta została kapłanką w taurydzkiej świątyni bogini. Z ręki Ifigenii prawie ginie jej brat Orestes, który przybył potajemnie, by ukraść posąg Artemidy. Został schwytany, obaj zostali strażnikami. Siostra ratuje Orestesa, a on wraz ze posągiem bogini powraca do Grecji. Tam Ifigenia nadal służy Artemidzie, ale już w greckiej świątyni.
Tauryjczycy krymscy czcili Dziewicę-Artemidę, która ma wszystkie archaiczne cechy matki-krowy. Na terakotowej tabliczce, znalezionej w 1946 r. w Chersonezie (pod Sewastopolem), przedstawiono kobietę z głową krowy. Tamże znaleziono także monety, na jednej stronie których wizerunek przedstawia boginię Dziewicę, obrończynię i opiekunkę Chersonezu, a na drugiej — byka.
Greckie mity same zaznaczają, że Dziewicę Artemidę do Grecji wykradziono właśnie z Krymu, i uczynił to Orestes, brat Ifigenii! Z tego wynika, że Dziewica-Artemida na Krymie jest autochtoniczna, że jej świątynia i ołtarz ofiarny istniały tu od wieków. Bo rzeczywiście, po co byłoby przenosić Ifigenię, przeznaczoną na ofiarę, aż na Krym, gdyby ojczyzna Artemidy znajdowała się gdzieś bliżej Grecji? Inne mity mówią, że Artemida urodziła się w Grecji przypadkowo, bo jej matce Leto (naszej Ładzie) przypadło urodzić ją na Delos właśnie wtedy, gdy wracała ze swoich północnych krajów, z Hiperborei. A właśnie w Hiperborei szczególnie rozpowszechniony był kult Dziewicy-Artemidy, jak i Apollina, i Orata. Hiperborejczycy zaś mieszkali na północ od Morza Czarnego, to znaczy na terytorium dzisiejszej Ukrainy.
Pod każdym względem tauryjska Dziewica-Artemida zgadza się z indyjską Dewi — „Boginią", żeńską ipostacią Sziwy-Rudry, najwyższego bóstwa, tożsamego ze słowiańskim Rodem. Antyczni autorzy znają Sziwę pod imieniem Dionizosa, a Sziwa
nierozerwalnie związany z białym lub siwym bykiem. Jego emblematem jest byk: siedzi on na bykach, sam jest bykiem, podczas gdy jego żona utożsamiana jest z krową. Że nasi przodkowie czcili te bóstwa, świadczą liczne fakty. W szczególności napisy z imionami Śiwy znaleziono w Odessie i w Białogrodzie Dniestrowskim; datuje się je na II–I w. Kult Diwy-Artemidy odbił się w takich nazwach na całej Ukrainie, jak Dziewka, Dziewucha, Dziewica, Dziewoszyn, Dziewczyn, Dziewocza, a szczególnie na Krymie: Parfenija, Parfeniusz, Nimfej, Dia, Kyz-Kule, Kyz-Tasz, Kyz-Kermen, Kyz-Aul itd. Sanktuaria taurydzkiej Diwy, jak indyjskiej Dewi, położone były na wzniesieniach i skalistych urwiskach, co również znalazło odbicie w toponimii Ukrainy, gdzie mamy liczne Dziewicze i Dziewicze Góry, na przykład w Trypolu, Kaniowie, Sachniwce.
Tajemnicza Mokosz, jedyna bogini w pantonie pogańskim Włodzimierza, to w rzeczywistości indyjska Maheszi – „Wielka Bogini”, żona Śiwy, który pod imieniem Wiełesa stał na brzegu Poczajny. Jednym z licznych imion Śiwy, z których dwa znaleziono na Ukrainie na wapiennych stelach, jest Wriszа, co w sanskrycie oznacza „Byk”. Dokładnie to imię odpowiada imieniu słowiańskiego bóstwa – Wles-Wieles. Obydwa imiona są etymologicznie tożsame, mają wspólne pochodzenie i jednakowe znaczenie. Zatem również na tym poziomie ujawnia się tożsamość indyjskiego Śiwy-Wriszy i słowiańskiego Wlesa-Wiełesa. Obydwa bóstwa są bogami bydła w swoich mitologiach, a znaczenie ich imion jako „Byk” najlepiej odpowiada ich statusowi; zatem mamy trzecie imię Śiwy, poświadczone na terenie Ukrainy. Z imieniem Wieles – „Byk” spokrewnione jest także imię chrześcijańskiego patrona bydła – świętego Wlasa, Wlasija; właściwie chrześcijaństwo zapożyczyło to imię od pogańskiego Wlesa. Komponent Wrisz występuje w niektórych epitetach Śiwy, takich jak Wriszapati – „Byk-Władyka”, „Byk-Władca”, Wriszadhwadźa – „Zdobywający przez byka” (na jego sztandarze przedstawiono byka), Wriszanka – „Symboliczny byk” (jego symbolem jest byk), Wriszawahana – „Wożony przez byka” (wozi go byk), Wriszabhagati
«Bykoizdnyj» (ten, który jeździ na byku), a także Vryszanczan, Vryszaparvan, Vryszakapi, Vryszajana i inne.
Oprócz Szivy-Rudry, który jest tożsamy ze słowiańskim Rodem i Włesem, na Ukrainie mamy liczne ślady czci, jaką dawni Ukraińcy oddawali takim bóstwom jak Wiszny i Kriszna. Również «Księga Wielesa» (inaczej «Księga Szwina») wymienia je wśród bóstw średnich, choć pod imionami Wyszeń i Kryszeń. Te bóstwa mają imiona i epitety zawierające składnik «Byk». Na przykład Vrisza, Vryszatanka, Vryszniharbha,
Vrisz –
Vryszabhakeszava, Varszneja i inne w «Księdze Wielesa». Sanskryckie słowo vriszan,
ВріІ кФЕ1
oraz wyjątkowo popularne imię Vryszan-dra, również wspominane,
a także w imionach mędrców Vryszaka,
królów i bohaterów eposu Vryszasena, Vryszamitra, Vryszakapi,
ій
Maschinelle Übersetzung
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Ї ріжьрео сезон де фФ УЧ рН
ваше чілі моні фківопіргзамііу і савані?
(ново ПРОСВІТИ
бгадева, Врішакангі, Вріш
«ттам ТаїМ наявне воно в тОПпоОнІМАах ріш азабгаВвВрішапраєстха Що уумти висновок про винятко
40 воляє Зі
означення
України, а переклад грецькою назви, яка,
(МОВІрніше за все, звучала як рос/рус Що є |
с-г нн вже
-
нь низ- ЕР нниивьнцья
ПП АЄЛоЯ Я С АМОКРИТУ
ее ою остан м
ою
І,
о Бонн но пан
РР:
давніх насельників Криму й
слов'янською видозміною сан:
му важливість пова ВріІШ наїндімс ькому скритського в ріш -- «бик» чхнт. А оскіЛлЬКИ ІНДООрійсСькі племена в Ак
відбитися Й ТУ! навіть якби подібне може Зникати Наприклад санск вріпоклоніння оикові не Обуловластиве давнім шабг а -- «бик» може мати Й ау Р іукраїнцям А воно оуло ПМ зластиве шабг аа укр. врожа Й подекудимає о Особливо важливо те, що компоненті Форму рожай Якім'я Вла дислав в рі ш- ВХОДИТЬ ! В Деякі етноніми, про які може мати форму Ладислав, аВо: згадують ІНДійськ! джерела | то саме подимир-- форму Лад Й мир гтноніми, Оезпосередньо пов язаніз Швою індійське бОрахман -- слово на та Вішну КкріШшною це, окрема, етнонімИи означення жерця на слов'янському врішШні Го М ахавріша з етноніМОМ грунті спершу придбало вигляду врахврішниі ПОВ'ЯЗУЮТЬСЯ ОСООЛИВО Крішна ман, атоді рахман | так увійшло в (мого старший Орат Бальвір (інші їмена фразеологізми, назви та прізвища українців.
Бальдев, Бальрам, бальогадра чи просто Баль) про них ми детальніше роз: повідали В «Слові Просвіти» (статті «Індійські Ссувіри м українські овери у, « Оде санаїндоаріиському тлі України» та «Про витоки славного прізвища Мазепа "це номери за серпень 199/ та за лютий І березень 1998 рр.). Саме слово вріш -
закономірно в
Ко аа скритському вріш Рша, Рьсь, Рось, Ж с Тобтой назва Рось має значення «4 и
к». Це пригОНаЯ має також назву теж, по суті,
Тож санскритське в | Шш цілком повідає слов'янському рус/ це добре ілюструє річкова назва
слов'янський відповідник сан-
о С
о Роська, амець,
підтверджує І те,
Бик. Основа вріш, що маєтрізновид вар ш,
окрім поняття «бик», означає ще й «ДОЩ».
Р ЕЕ РЕ ЕЕ і БА рн рин
а НН А Й о НИ ПЕЕЕНЕННИИНЕРАНЕНЕНЕННИДСОЇЦЮЇЕ жан с-г
нІ ДОСЛІВНО Означає " мужній » «ХО об. бий», «відважним» (пор укр слова буйний, ярии, які теж сходять до поняття «бик» г утворені ВІД СЛІВ із значенням
«бик», абик - завжди уособлення відваги, мужності й снаги воїна). Ім'я Врішні мав предок Крішни и Бальвіра -- родоначальник племені врішніив, через що и сам Кршна маєєтм'я В аршнеєея, досл
«Принаджений до Врішні», «З роду Врішні». | | Другии індійським етнонім - махав-
оіша дослівно означає «великий бик» І пов'язується дослідниками з Шівою-Руд-рою. Рудра, тотожний нашому Родові, у
Водночас ця основа, окрім значення «іти дощеві», має ще значення «осипати дарами». Тобто сама ця основа пов'язується з поняттям про родючість, урожай і водночас -- Із вологою, дощем. Недарма ідол Влеса /Велеса стояв не на Горі біля двору теремного, а на Подолі, на березі Почайни Тодіяк иого дружина Мокоша, тотожна ІНДІЙСЬКІЙ МакАЛІВИ Велика Богиня»), стояла на Горі й була єдиним жіночим божеством у язичницькому пантеоні вепикого китвського князя Володимира. Що
«р Іі і
«Рігведі» означається як «Бик, супроводжуваний марутами», де марути - божества 8пру и бурі (вони у «Велесовій КНИЗІ? називаються марицями,ав «Слові о полку Ігоревім» -- це «вітри -- Стрибожу
Внуки») З чого випливає, що Сстрибог . ще одне з імен Шіви-Рудри на слов янськОму грунті Якщо відкинути компонен! КОЮ у цьому імені, то Перший компонент -- Ст рі /або С т р теж Сходить до індоєвропейського слове 19 значенням «бик» (пор авест діаога, гої зІіуг англ 5 е е г, давньослов'Я0НСЬКкКе СтТавр (Ставр Годинович), грец. 128: Виняткова важливість основи в р'ш" на Індійському грунті, наявність божеств, В імена яких ця основа входить, Не українському грунті ДОЗВОЛЯЄ СПІВВІДНЄ СТИ " з основою р у с/р о с, рясно засвідченою в топонімії та ПДРОНІМ'! України Навіть більше. можна З певністю казати, що рясна топонімія на РУС /Ро и особливо в Криму, є залишком назв, Мет
та етнонімів, споріднених із санскритсь Ким вріш І тоді цлком певно виходите,
гаври справді не первісни
ЩО назва
засвідчує її виняткову важливість у ньому Отже, при такому тлумаченні етнонім
рус мирно си цілком узгоджується зі
сповами Їоана Цеца, що етнонім руси значеннєво тотожним етнонімові таври | водночас відпОВІДає ТВердженню «Велесової книги», що руси-це коровичі інакше--бичичиі Тобтоетнонім
у си, які ЙОГО збірна форма русь,які мого симантичний двійник -- етнонім гаври маєзначення «бики», або «ті, що поклоняються бикові» 3 чого напро-
шується висновок, що и назва ТГаври да, Таврика семантично тотожна назві
Русь означає «Країна Бика», «Країна Священного Бика» Так самотназва Ук ратгнапізніша трансформація подібного значення, але вже від основи кар в», корв- Зчого випливає, що термін кравенци,ужитий у «Велесовій книзі», не
що інше, як предок сучасного терміну ук: д оскільки «Велесова книга»
ратїнц! створена слов'янськими волхвами ще в ЇХ
димиром християнства, то саме до часу створення ціє! пам'ятки відноситься І перша писемна фіксація етноніма україн-
ці, Хоча, безперечно, він Існував набагато раніше від цієї першої писемної згадки, принаймні в усному вигляді Тобто функціонування термінів україтнці// кравенци итерміну Україна,що виявляється семантичним двійником назв Таврика, Русь, Волинь тощо, відсувається принаймні на кілька СТОЛІТЬ углиб історії. Тобто всіціназви -- Таврика. Волинь,Русь, Укратна-- семантичні двійники, різні передачі одного й того самого ареалу, населеного людністю, яка поклонялася Священному Биков.
Таке тлумачення підтримують 1! деякі інші факти Украй цікаво, що астрологи всіх часів розміщують Україну під знаком Тельця, тобто Бика, який по-санскритському й називається Вріш, словом, зяким виявляє спорідненість слов'янське Русь На найдавнішій астрогеографічній карті Іст. до н. е саме цим знаком позначена Скіфія -- Північне Причорномор'я, Наддніпрянщина, а скіфів автор «Велесової книги» також відносить до «коровичів». Є підстави вважати, що назва Гаврика вдавніх джерелах стосувалася не лише Кримського півострова, але и усієї материкової! території сучасно! України.
У ряді міфологій (шумерській, єгипетській, хеттській, індійській, іранський) бик -- земне втілення бога або його атрибут, у давньому Дворіччі, Середній Азії ІП--«П тис. до н. е. в давньоїндіиській та давньоїранській традиціях бик -- образ місячного божества. Бик також -- символ бога грози. У єгипетських міфах Бик Неба -- син Небесної корови й батько теляти, яке вона народжує Особливе поширення культ Священного Бика мав у цивілізації долини Інду, так званій хараппській
ивілізації, І тис до н е. Бик як символ опв -- Шіви-Рудри, Індри, які добре віДдОМІ й насельникам Давньої України, надзвичайно поширений в індійській міфологі. На Криті існував культ Священного Бика. За Прокопієм Кесарійським (М! ст), слов'яни жертвували биків богу -- «творцеві блискавок», тобто богові грози У східних слов'ян приносили в жертву бика на день Іллі-пророка, котрий замінив давнього бога-громовержця Індру . Яків хараппській культурі, культ Бика и Корови особливо виразний у трипільській культурі В шарах цієг культури на річці Рось знайдено глиняну модель храму, прикрашену бичачими рогами. Посуд трипільці робили з вушками, схожими на роги, чотири ніжки нагадували коров'яче вим'я, На посуді зображалися й бики в запрягу. Костяна пластинка, що мала вигляд бичачої чи коров'ячої голови, містить на собі пунктирне зображення Богині: Матері, яка часто сама зображена з рогами. Роги -- дуже поширений сюжет у трипільській образотворчості. Гро це свідчать численні роги-букранії -- наліпи на посуді, ручки ложок черпаків у вигляді рогів. Роги зображено на спинках кріселець, де сидить Богиня-Мати. Трипільці закопували під долівками черепи з рогами биків або корів чий просто тримали їх у хаті на почесному місці. Весільний коровай теж рогатий, що засвідчують і весільні сучасні пісні, тобто теж пов'язується з биком | коровою Саме слово «коровай» виявляє спорідненість із цими тваринами бики и корови приносилися в пожертву ще в доскіфським період Насельники часів Високої Могили оформлювали по: ховальніями у вигляді розгорнутої бичачої шкури, що, очевидно, символізує, сузір'я
Тельця, як вважають деякі дослідники. Неподалік Іншої відомо! археологічної пам'ятки Кам'яної Могили знайдено
кам'яну посудину із зображенням по вінчику бичачих голів. Шоста досипка у Високій Могилі за формою -- голова бика. Курган біля Новоолекаївки на Херсон: щині, всуціль викладено бичачими кістками Ча думку археологів, зображення бичачих голів у причорноморських курганах сягають ІМ--ІЇЇ тис дон. е.
Культ Сонця -Бика, бога скотарів воїнів, виявлявся не лише в тому, що люди приносили в жертву биків, побожно споживали чи виліплювали з тіста бичків чи корівок Люди бачили світяк велетенського бика. Наші колядки згадують турів золоторогих, корів золотохвостих із зірками по боках Бик в українському фольклорі -- символ творіння, парубок, віл - ЧОЛОВІК, Телиця -- дівчина, корова -- жінка, земля. Така символіка переповнює
наші весільні пісні й приповідки Коли сняться воли -- має статися щось гарне | радісне.
оняття «бик» невіддільне від во-
інського стану, бо уособлює доблесть, мужність, снагу. Саме з биком найчастіше порівнюють воїнів, богатирів, царів чи богів Таке порівняння звичайне в бага: тьох міфологіях та епосах. Властиве воно
идавньоукраїтнським пам'яткам! варто згадати хоча б «Слово о полку Ігоревім» і порівняння в ньому князів з яр-туром чи буий-туром. У шумерській міфології слово із значенням «бик» вживається в розумінні «воїн», «герой», «богатир», Як відзначає відомими перекладач «Махабгарати» Борис Смирнов, у деяких текстах слово рішабга-- «бик» повністю втратило свій початковий зміст «бик», «тур» і означає тільки «ватажок», «князь», «цар» Аслово рішабга, первісно врішабга, тотожне санскритському в ріш та слов'янському русь. | Поширене в багатьох народів Сходу, особливо ранців, ім'я Рустам, що його має найпопулярніший персонаж «Шахнаме», теж містить компонент Р у с-із значенням «Бик» А всетм'я перекладається як «Найдосконаліший бик», бо -стам -- суфікс, що передає вищий ступінь якості основного слова. Ім'я устам етимологічно (тобто походженням | значенням) тотожне санскритському В р 1 - шоттам, де бачимо, що санскритське В р т ш -- на гранському грунті має відповідник Р у с-.Аїмена Врішоттам, Рустам, у своючергу, значеннєво тотожні імені Готам, що иого, зокрема,
мав Будда, сам виходець, як свідчать джерела, із саків/ / шаків, тобто скіфів. Так що всі ці три імені мають однакове значення.
Рясно відбите поклоніння Священному
Бикові й у назвах на території сучасної України. Назва Б о с по р, тепер Керченська протока, яка відділяла країну таврів -- Таврику від Таманського
півострова, де колись жили анди, «індійське плем'я», тлумачиться як « Мерепрана /Брід/ Водопій / Шлях Бика». Назва Боспор виявляє семантичну тотожність із назвою
Ексампеий, прояку згадує ще Геродоту Мст.дон.е. який був загальноскіфською реліпиною святинею. Ця назва розкладаєьсяна Ексам " пей, де Ексам споріднене з індоїранським укшан// уксан-- «бик»,а - пей -- тотожне нашому -пій условах водопій, напій тощо. У свою чергу, ці обидві назви значеннєво тотожні назві Оксфорд, де О кстеж маєзначення «бик» і споріднене з санскру кшан таїгран. ухшан. Ексампеи розташовувався на Південному Бузі, давня назва якого - Гіпанієс, тотожна назві Кубань. І Гіпаніє, іКубань означають «Бик-ріка» (пор. санскр го -- «бик» та пані--«вода», «ріка»). Індоранське укшан/ухшан відбилося ! в давній назві на означення Чорного моря. Ця назва, з колонізацією греками Північного Причорномор'я, була потрактована ними спершу як Понт Аксинський -- «Негостинне море», а потім -- як Понт Євксинський -- «Гостинне море». Так греки пристосовували первісну, існуючу до них назву, хоча насправді обидві грецькі назви лише переосмислення! при-
лизне звучання грецькою місцевої!
скіфської чи ще давнішої назви Чорного моря, яка означала те саме, що й Богспор,Ексампеий, Оксфорд, тобто «Шлях Бика» чи «Море Бика». | таке
значення давньої назви Чорного моря зберегла і писемно зафіксована пізніше слов'янська назва Чорного моря -Руське море, в якій зберігся компонент із значенням «бик». Пов'язується з поняттям «бик» щназва Росія, теперішня Керч | колишній Пантикапей, столиця могутньої Боспорської держави, яка кнувалана півдні України впродовж майже тисячоліття (МІ стдоне-- ІМ ст.н е.). Цілком можливо, що сучасна назва давнього Пантикопея -- Керч, літописне Керч ев, означає «Місто Бика», «Биків», тим більше що не менш давня Г му таракань на сусідньому Таманському півострові, де жили анди, споріднені з таврами, тлумачиться як «Місто Чорного Бика», А Тмутараканей в Україні -- до десятка аким чином, зі сказаного напрошуються два важливі висновки. Перший стосується «Велесової книги», яка ще раз виступає як джерело, що заслуговує цілковито! довіри. Водночас ця пам'ятка містить поки що найдавнішу, яка сходить щонайменше до ЇХ ст. писемну фіксацію етноніма українці у формі кравен ци. Що принаймні на кілька століть відсуває цей етнонім углиб Історії, хоча він існував і задовго до цієї писемної згадки. ругий висновок той, що назви Таврика, Русь, Україна, Волинь виявляються семантичними двійНИКами, несуть однакове значення, виражене різними лексичними засобами | словосполучення «Україна-Русь», у такому разі, не штучне сусідування двох випадкових, малозначущих означень, а поєднання двох абсолютно рівноцінних, сповнених глибинного змісту соціального статусу назв, які мовби дублюють, доповнюють і пояснюють одна одну. І значення кожної, що відбиває падавиоаниє архаїчні уявлення насельників Давньої України, -- «Країна Священної Корови//Крагна Священного Бика».
ЕС -- Етимологічний словник літописних птоовачИИО назв Південно! Русі -- К, 1985 К -- Белесова книга. -- К 1985
Сгтелам НАЛИВАЙКО
рр он
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...w bzie zamieszkał. Choć właściwie to nawet nie zamieszkał, bo tam mieszka od tego czasu, odkąd ten niezgrabny krzak przy stodole wyrósł, wybujał w drzewo. Tylko Strilczuczka nie nazywa go bzem, lecz babą.
Kiedy to diabelskie zielsko na obejściu się pojawiło, ona nie pamięta. Mówi, że jej babka, po ulicznemu Tiahula, widziała je od małego w tym samym miejscu, a jeszcze jej prababka to samo opowiadała.
Jeśli jednak wierzyć im wszystkim, to od czasów Adama to diabelskie ziele tu się zaczęło. I kiedy Strilczuczka przechodzi obok niego, zawsze się przeżegnuje i szepcze: „Fuj, zgiń, nieszczęsna, zgiń, nieszczęsna...”
Ale gdzie tam, nie ginie: wiosną bez, nie zważając na żadne gadanie ani przekleństwa, pieni się białym kwieciem, jakby manna z nieba spadła na zielone liście. Zapach wtedy stoi tak odurzający i słodki, że aż odurza powietrze wokół.
I do nanaszki Czornej przez płot przechyla się gałąź, sięga do jej okien. Bo ta za kieliszek gorzałki gotowa każdemu duszę oddać...
Ach, jak my z Strilczukiem małym gonimy po podwórku, unosząc kurz. Wystarczy tylko, że w zapamiętaniu wpadniemy pod bez, a już uciekamy stamtąd, byle nie dopadł nas ten krótkoogonny i nie ruszył rogami. Choć widzimy, że tam babcina kwoka lubi się usadawiać. Ot, upatrzyła sobie miejsce! I kwoka tak gdacze, jakby ją diabeł drapał, i jeszcze głębiej wciska się w rozdarty pazurami grunt. A żółte kurczątka piszczą, te zaś zupełnie cichną i chowają się pod skrzydło kwoki.
Pytamy babcię, dlaczego kwoka diabła się nie boi. A ona mówi nam, że na kury napadła kurza ślepota, dlatego one nie widzą nieczystego. A jeszcze, mówi, mają swojego, kurzego boga, który je chroni przed czarownikiem. Ale czy ten bóg, choćby i kurzy, może naprawdę siedzieć razem z diabłem w bzie?
A krzew bzu bujnie rośnie w górę i na wszystkie strony. Kiedy kwiatu na nim jest pełno jak ulewy, kiedy ten kwiat opada na ziemię i kiedy dojrzewają czarne, czarniutkie jagody bzu. I takie spokój i błogosławieństwo rozlewają się wokół, że nie sposób tego słowem opowiedzieć.
Tylko podczas burzy w krzakach jakby coś w niej huczy w nocy, sowy pohukują stamtąd. Pozłażą, przeklęte, w najciemniejsze, najgłuchsze kąty i wieszczą nieszczęście, wróżbitki.
Może byśmy i nie wierzyli babcinym bajkom o diable, ale spróbuj nie uwierzyć. Tylko stara wypuści Laskę i Szuta ze stajni, a wy zawołajcie ze dziesięć razy: «Buzina, buzina!...» – i od razu się przekonacie. I krowa, i byk natychmiast unoszą ogony jak trąby i skaczą,
Ranній й. й зо з. нні «З пьзгентуі»
У
Фейєга
С
jak szalone, a w otwartą furtkę wiatr ich niesie, dopiero przy starej Kaziczce za wsią się uspokoją, wywieszając języki. Kto bowiem, jeśli nie diabeł, za ogony ich chwyta, szarpie i cieszy się, dopóki mu się ta zabawa nie znudzi. Bo przecież on nie może wiecznie siedzieć bezczynnie. Takie już zajęcie nieczystej siły – szkodzić ludziom.
A w nocy –ucztuje. I to nie sam: wszystkie wiejskie wiedźmy i upiory zlatują się pod bez na sabatową wieczerzę. Ludzie mówią, że i Nastia Horbaczuczka, i Malwina Jaszcza, i Karolka Sieniuczka tam jagodami się raczą i swoje czarodziejskie moce tak odnawiają. A potem mleko od bydła zabierają. Bo nie raz widziano, jak choćby ta sama Malwina sypała sól po krowich śladach, pomijając jeden...
Można by i wykorzenić ten krzew, ale Strilczuczka nie pozwala, boi się ściągnąć nieszczęście. «Bo i nieczysta siła – też od Boga, jako próba dla LUDZI» – mówi ONA poważnie.
A wujek Mytro, jej syn, nam nie raz robił piszczałki z gałązki bzu. Tylko dziwna jakaś muzyka z nich wychodzi – trembitowa, tęskna. Pewnie i tu nie obyło się bez nieczystego. Tylko że to już jego smutek, zapewne, wylewa się przez muzykę. Bo dorastają małe dzieci i przestają w niego wierzyć, a czyż miło, gdy wam mówią, że go nie ma, kiedy oto istniejecie?
I nie taki on znowu zły. Bo oto kukułka często przyleci między gęste gałęzie i tak długo wyprowadza swoje «kuku». Kuka – na długie i szczęśliwe lata. Tylko nie sposób pojąć – komu. Czy bzowi, czy diabłu w nim, czy nam, przemijającym na tym świecie, czy tej wierze, która wyrosła z krzewu?
Kuka sobie, i tyle...
РР а с 0 РР ПЕ ст-
ЕЕ
Był karmazynowo-czerwony, jak zachodzące słońce, jak krople kaliny na śniegu... Był, bo nie mógł nie być w tym przytulnym, nagrzanym, zdaje się, przez samego Boga kąciku.
Krzyżak okna przecinał słońce, które zaglądało do szyby i dalej budziło go każdego ranka. Ale radości tej, która była dawniej, już nie było. Chata wyglądała wciąż tak samo śnieżnobiała, uroczysta, choć ubrana skromnie. Dębowy stół z niezmienną ławą u nóg. Łóżko na piecu, wyściełane pasiastą derką, na której jednakowo były białe i czarne pasy. Góry haftowanych puchowych poduszek, aż pod sam sufit...
Madonna w kącie pokoju, z lampką, która przygasła w oczekiwaniu na świt, patrzyła smutno, jak zawsze. Z niepokojem czekała na Syna z Golgoty.
Tu też jakiś zaporoski charakternyk zabłądził w wieczne objęcia pięknej z tarniowymi oczami, i tak zastygli oboje w wiecznej tajemnicy miłości, wśród bujnych róż, które kwitły po bokach barwnego kilimu.
Kredens z glinianymi miskami i półmiskami, konewka z wodą na ławie, czysta płachta z grubego płótna na klepisku wysmarowanym gliną – taki dobytek.
Oto wszystko, co pamiętał przez całe swoje życie.
Jeszcze skrzynia z tęczami-siedmiobarwnymi, wyhaftowanymi na koszulach i rękawach. W niej tylko jedna koszula, wyszyta czarnymi nićmi smutku, ubyła niedawno.
Zmarła babcia Orysia po mnogotrudnym i, jak sama uważała, mnogogrzesznym życiu. Po ziemskiej drodze, usłanej bardziej cierniem niż podeptnikiem i macierzanką, ozdobionej zmarszczkami i odciskami...
Odleciała w daleki wyraj, skąd nikt nigdy nie wracał i nawet listu nie przysyłał. Pozostawiła jednak po sobie ślad – czerwonego koguta na ścianie, nad przypiecem, w mareniu dziwacznych kwiatów...
Wspomnienia dusiły go swoją przemijającą urokliwością, bo dni tych pięknych, które były kiedyś, już nie wrócą, choćby krzyczeć wniebogłosy.
Czerwony kogut kurczył się na swoim kominie, chował głowę w płomień ciała, zbierał pod siebie iskry piór. A groza
Szczególnie nieznośnie było w nocy. Czer-
które od niedawna zadomowiły się w pokoju, ściskały mu gardło. Nie mógł już nawet budzić świtów. A i dla kogo? Po co?.,
Nachodziły też od czasu do czasu chwile przejaśnienia...
.Pamiętał siebie jeszcze od narodzenia, z tego samego dnia, gdy młoda
kiedyś Oryszka nakładała pierwsze pociągnięcia, pierwsze rysy jego wizerunku. W chacie unosił się wtedy zapach świeżego wapna i kadzidła. Działo się to, zdaje się, sto lat temu, tuż przed samą Wielkanocą.
Młody gospodarz krzątał się przy oborze, dzieci szczebiotały na ulicy, w świątecznych nowych ubraniach. Dopiero potem on, wąsaty zdrowiak, rzuci się w objęcia zimnej
wojny, a śmierć-kostucha bezlitosną kosą skosi te delikatne kwiaty w głodnym 4/-tym...
Oryszka wkładała w to zajęcie całą swoją jasną, czystą duszę, całą swoją czerwono-purpurową miłość. Półń ożywał, dumnie prostując skrzydła i wyciągając szyję, lśnił na całą izbę, i zdawało się, że lada chwila zerwie się do lotu, zapieje. Na szczęście, na zdrowie, na długie lata i na Chrystusowe Zmartwychwstanie.
I Najświętsza Panna, zdaje się, na chwilę promieniała, ożywała, wychodziła ze swojego wiecznego smutku.
Dzielił z gospodynią wszystkie radości i niedostatki, których zawsze było wielokrotnie więcej. Żyli to w biedzie, to niedojadając. Ale zawsze, co roku, na Wielkanoc u Oryszki znajdowało się trochę farby, i kogut odradzał się jak feniks, odmładzał się w oczach. Tylko ona wciąż więdła, starzała się, zginała ku ziemi, jakby tylko jej chciała opowiedzieć o tym, co przeżyła: o 33-cim, 4-tym i 4/-tym...
Ale znów był świt, i była noc w swoim wiecznym kołowrotku.
Lśniły też pisanki na stole, nęciły oko słonecznymi znakami, a dumny był czerwony kogut, że i kurzy ród ma swój udział w świętach. Ale bywało, i to często, czerwieniał ze wstydu, gdy baba Oryszka przeganiała sąsiedniego nadgorliwego koguta-hultaja, mrucząc bez złości, że trzeba będzie jej «koguta» wsadzić do garnka. Więc kiedy baby nie było w chacie czy w obejściu, zeskakiwał ze swojej wiecznej grzędy, wylatywał przez uchylone drzwi czy okno na ulicę, pokrzykując do swoich różnobarwnych kurek. Grzebień w
MOME, TO MIŁOŚĆ?..
Ach, płakały chaty, jakby też łamały ręce.
Błękitnymi źrenicami pochłaniały niebo aż po samo dno.
Wysoko podwinąwszy spódnice, mieszały wokół siebie glinę, napełniając powietrze zapachem świeżego końskiego obornika.
Tańczyły swój ostatni taniec...
Dziwowały się sąsiadki Hanny:
— I po co wy swoją chatę, jak młodą, stroicie?..
A ona jakby nie słyszała. Białym, aż wzrok oślepia, wapnem szyła dla chaty nową koszulę.
Bociany, przyzwyczajone do starej, skołtunionej na dachu i zbitej śniegami oraz ulewami słomy, na próżno rozcinały ciszę gardłowym płaczem.
każdą grudkę rozcierała palcami. Wapno wgryzało się w skórę, zostawiając
na dłoniach czerwone pęknięcia. A gdzieś z głębi duszy jękiem wypływała jakaś daleka melodia, kiedyś usłyszana spod «kapelusza» radia na słupie:
Powiedz, przemów
Czułymi słowami:
Może to miłość
Chodzi między nami...
Łzy jak groszki toczyły się po twarzy, ginęły w szepcie rdestu i macierzanki.
Stara jak świat grusza przy chacie pochyliła się pod ciężarem dojrzałych owoców, które miodem skapywały w czarną, spękaną ziemię. A malwy ze zdziwieniem podnosiły głowy ku słońcu, otoczywszy wydeptaną bosymi nogami ścieżkę |
Wszystko żywe się radowało
Obeszła jeszcze raz chatę dokoła, zacierając ślady szczotek, a potem zabrała się do pieszczenia gliny. Najpierw wysmarowała przyzbę, a potem całą podłogę w izbie.
dopiero potem zaśpiewały czerwone koguty nad piecem
Otworzyła stary kufer, nadgryziony przez czas i mol. Zawiało młodością i weselnymi rękami
rushnykami
Ale zapach naftaliny nagle przerwał pieśń, która wciąż brzmiała w duszy:
ГІС РОВОРІЯТО|
chodzi między nami
jak chora, podpierała chatę, nawet nie Р
zapiąwszy zasuwkę na haczyk. НКіавицо:
wcześniej nigdy od nikogo chaty nie pamiętała
rn еі| Ла
|ОЖ | іштпчогОо зсобоюмк не брала. ПА
z goryczą
Wszystko zostało TAM
WIEŚ POCHŁANIAŁO SZTUCZNE
Maschinelle Übersetzung
Tego dnia płonął jak wulkan. A to dopiero słońce myśli, czy wypuścić swoją pierwszą strzałę przez szybę, jak kogut wyciągał się na długich nogach na ścianie, podnosił głowę do góry i natchniony wywodził swoje niezmienne „ku-ku-ryku-u-u”. Sen, który coraz rzadziej nawiedzał długimi nocami Oryszkę, pędem uciekał gdzieś pod przyciecze, tylko mrugał stamtąd oczami czarnego kota. Owijała wełnianą chustką przeziębiony krzyż, wychodziła na podwórze, gdzie jeszcze nie zdążyły się schować płochliwe gwiazdy. Skrzypiała korba u studni, rdesty spijały chłodną rosę, gdzieś szczekał pies. Zaczynał się nowy dzień. Wiecznie coś robiła w ogrodzie, gdzie nawet łodyżki jakiejś zbędnej nie było. To zajrzy do chaty, zatrzyma wzrok na kogucie, coś wspomni, łzę uroni, zetrze nieproszoną i dalej pracuje. Smuciła się wiecznym smutkiem Przeczysta w kącie. Zniżył się kogut na ścianie, ale niedługo. Słońce wygrywało w jego szkarłatnym pierzu i życie znów wydawało mu się piękne. Haj-haj, dobrze, jak jest komu co przyjemnego wspomnieć, ale niedobrze samemu wieku dożywać. Czuła Oryszka, że niedługo już będzie stąpać po ziemi. Więc ożywał kogut na ścianie, rodził się ostatni raz. Znowu był zapach świeżego wapna i kadzidła, i był świt, i była noc. Ale skądś CZYM TŁO NA KAMIENIU I u mamy twojej, Olgi, zapewne taki sam, na uwięzi. Nie posadzisz go przecież pod obrazami, – uśmiecha się. – Wszyscy my, kobiety, musimy takiego mieć, żeby było z kim długimi nocami gwarzyć. I u Justynki jest, i u Parasułki, i u Weronki Kapczychy, i u, królestwo jej niebieskie, Doćki Wurwulychy był... Wzdłuż ulicy wszyscy mężczyźni w „wiśnie” się przesiedlili... A wy wszystko po miastach więcej. A my tutaj, od Nicławy o krok... Płyniemy... A dlaczegoż to, synku, do swojego taty na pogrzeb nie przyjechałeś?.. Czy już te samoloty wasze nie nadążają czasu przechwycić?.. – W Jakucji, wujno, byłem, złota szukałem, – spóźniłem się... Geologia... – Tak wy całe życie czegoś szukacie, miejsca sobie nie znajdujecie, jak ten Ahaswer – Wieczny Żyd... Czyż chleb w domu gliniastszy?.. Jedni my nadążamy – i całą robotę przerobić, i posiwieć, i was, nierozumnych, czekać... Hryhorij, tata twój, też wszędzie nadążał i wszystko umiał zrobić. I światło naprawić takim, jak my, wdowom, i taboret zmajstrować, i dopiero zauważyłem, jak niedaleko pojawiła się jakaś niby znajoma kobieta. A może i naprawdę – zjawa?.. Stoi przy kamieniu, po kolana w zimnej wodzie, a obok, na brzegu, miednica z łachmanami, koromysło, wiadra, kijanka... Naprężam pamięć i zmazuję skąpą, nieoczekiwaną łzę... Tak to przecież Maria z Jaru przyszła pogwarzyć ze mną, – olśniło mnie nagle... – Jednak poznałeś mnie, synku, – przechwytuje moją myśl. – Długo błądziłeś ty po świecie... Wykręca bieliznę, bo tylko przy robocie i pogadać można... A co ja jej powiem? Że błądziłem od małego? Mówcie już wy za mnie, wujno... – A co opowiadać, dziecko? Wy więcej widzicie między ludźmi. A co ja?.. Żyłam tu, sokole, i sto, i dwieście, i tysiąc lat temu, i, daj Boże, jeszcze by tyle... A i do Nicławy z Jaru ręką dosięgnąć. To wam wszystko świata w oknie mało... – Zamyśla się na chwilę. Porusza bladymi, wyblakłymi ustami, przezroczysta wobec słońca. Pasma srebrzystej siwizny spadają na śnieżnobiałą lnianą wyszywaną koszulę. Czarnym na białym... Czarnym na białym... Łowi mój wzrok. – Jak i teraz pamiętam, że i u babki twojej, Dmytrychy, królestwo im niebieskie, taka na śmierć w skrzyni schowana była... Jak młodzi oni w trumnie leżeli, chociaż i po ziemi osiemdziesiąt lat stąpali... A dzwony we wsi i nie dzwoniły, bo języki im powyrywali, mędrcy... Salę gimnastyczną w cerkwi zachcieli... – zagląda mi w oczy, w samo serce. Kto ty jesteś, podróżny? Czym zawiniłeś przed światem tym, że niesiesz samotnie w zbolałych rękach świecę życia swojego? Przykrywasz ją dłonią od złego oka, a tego i uświadomić sobie nie możesz, że warto tylko jednego własnego, nieostrożnego oddechu, żeby ona nakładał się jeszcze i smutek, uświadomienie bliskiej samotności. „Stało się całkiem nieznośnie. Jeszcze nie zdążyły rozejść się starsze kobietki, które poschodziły się z kąta na czterdziestodniowe żałobne spotkanie, jak uczucie bezwyjścia przepełniło po brzegi zbladłego koguta. Jako tako przeżył ten dzień. Słońce już nie ogrzewało go, jak wcześniej. A czarna noc z łapami pełnymi strachów nasuwała się do chaty. Wydawało się, że jakieś czarne, włochate, niewidzialne ręce ściskały mu gardło. Siląc się wyrwać, spróbował krzyknąć: „Ratujcie!!”. Ale gdzie tam... Już i nie pamięta, jak później znalazł w sobie siły uwolnić się z objęć nocy, odkleił się od ściany, pędem rzucił się w sienie. Stamtąd zleciał na strych, w jednym kącie którego migotały, sypiąc się w dół, gwiazdy. Wyskoczył na słomianą strzechę i przeraźliwie zapiał, oświetliwszy szkarłatną łuną cały kąt. Naechali strażacy z miasta, złapali koguta. Posadzili niepokornego w klatkę i zawieźli w nieznanym kierunku. Osiedlili na jednym z pięter miejscowego muzeum miejskiego. Do ziemi niedaleko, do wsi niedaleko. Słońce i nie zajrzy, bo chowa się za dziewięciopiętrowym „Chmurodrapem”. Stał się obojętnie spokojny, jak skazany na śmierć. Już i dawna samotność rajem wydawała się. Utraconym rajem. Ale kiedy daleko na przedmieściu rozbrzmiewało „ku-ku-ryku-u-u” jego dalekiego szkarłatnorodnego pobratymca, rozpościerał zbladłe pióra, próbując i sobie powitać dzień nowy. Ale tylko chryp wydobywał się z jego utrudzonych piersi – BYŁA NOC tobie zgasła... Mruga, oj mruga, a jeszcze i kopci, woskowana, puszczając pajęczynki do samego nieba, jakby miała nadzieję związać ziemskie życie ze spodziewanym rajem... Stąpasz po ruchomym piasku, po śniegu stąpasz, a Wiatr Czasu zamiata ślady twoje. I kim staniesz się – czy w ogóle staniesz się ty? – dla potomków swoich. Łap wiatr w polu, chwytaj za grzywę jego, – oj, nie złapiesz. Obwiewa nas czasem zewsząd, płynie przez palce... Jak oto ta Nicława, która wypływa z mojej pamięci. Gdzie i kiedy wzięła swój początek – czyż wybadasz? Dla mnie istnieje wieczność, ale czy i do końca świata pozostanie ze mną?.. Ile śladów – zatartych i świeżych, dalekich i bliskich – stąpało po brzegach jej, i tylko odzywają się teraz melodyjnymi dzwoneczkami ich zabłąkane głosy... Dziesiątki, setki, tysiące głosów... Tajemnicze twoje wierzby, Nicławo! Schylam się nad korytem rzeki, opuszczam ręce w chłodną, aż lodowatą wodę, i naraz czuję, jak drętwieją palce, ciało drętwieje, a z nimi – i dusza.
Co mogę rzec? Czym odkupię cudzy grzech? Nie milczcie chociaż wy, ciociu Mario, opowiadajcie za mnie. Przecież najbliżej Nichławy mieszkacie, nad samym potokiem, bliżej serca ziemi. Wiecznie żyjecie, póki my przemijamy...
-- Bo diabła pod pachą wygłaskałam, dziecino, i go przyuczyłam. On jest i pomocnikiem, i doradcą. Myślicie, że łatwo samemu w chacie wiek skracać. Bo ile razy mojego Michałka zabito, i Turkami, i Tatarami, i Teutonami, i jezuitami -- obcymi i swoimi -- rozpinano... A dzieci -- dudkami po światach rozleciały się, wszystko po cudzych żłobach... Ot, przywiązuję go do kanapy za nóżki, a on mi i mruczy, jak kotek.
...drzewo posadzić... Ot tylko przeżyć długo nie zdołał...
-- Sadziłam, ciociu, wszędzie, ale korzenie wyschły...
-- Haj-haj, jak toczydło... A Nichławę już w bród przejść można, woda po kostki... Jaki pożytek z was, kiedy rzeki wysychają...
-- Wybaczcie mi, ciociu... -- niby modlitwę wyszeptał, czy usłyszała... Bo już tylko pod górą zobaczył ją z nosidłami na ramionach. Od zachodzącego słońca złocisty nimb nagle zajaśniał nad głową kobiety. Wiatr poruszał siwizną, rozwiewając ją w różne strony... Tak
...poszła... Z prądem...
-- Dokąd wy?! -- krzyczę w ślad.
" Di-wo!.. Di-wo!.. -- odrzuciło biczem, niby drwiąc, echo, spłoszywszy niebo. Bo nagle po nim przemknął ognisty rydwan, rzuciwszy w kamień, gdzie stała kobieta, błyskawicą, stawiając tam swoją matkę... Na wieki.
-- Bozia obwarzanki wiezie, -- usłyszałem znajomy głos Marii z Jaru, ale nie zobaczyłem już nikogo. Zaczęła się ulewa...
A nad ranem NICHAŁA wystąpiła z brzegów.
...co wy tu robicie, ciociu?" -- tylko
POZY DZIEŃ
Zabłąkane źrebiątko ssie zielone wymię Ziemi | Re Niezgrabny, śniadooki kłębuszek z bujną grzywą -- krucze skrzydło -- ciągnie się do niej wilgotnymi wargami, parska figlarnie. Osypują się perłowe kropelki-łzy na rozleniwiony od snu grunt, przelewają się srebrnymi dzwoneczkami i gasną, zgubione w trawach. Ziemia oddycha ciężko, niby położnica. Skibka nocy, jak skibka żytniego chleba, utuliła tylko na chwilę jej pragnienie spoczynku i zmęczenie codzienne. Paruje, stygnąc, parne świtanie. Złota moneta Księżyca tonie w nim i, chwytając się urwanego skraju Nocy, jeszcze próbuje wyłonić się na powierzchnię. Dwa żołędzie w nowiutkich kapeluszach właśnie opuściły ojca -- potężnego dęba, pożegnawszy się z nim przed lotem w nieznane światy; być i synom dębom miedzianymi, zdrowymi. Daj im siły, Ziemio-matko. Szorstkie wargi źrebiątka całują trawę, a ona figlarnie łaskocze go w nozdrza. Zwierzątko przygina poszczególne źdźbła do dołu, obskubuje je: «Nie rusz, bo mamie powiem!» | 2 Sili się wspiąć na tylne, żeby zobaczyć czerwoną tarczę Słońca, która zaraz stoczy się z nieboskłonu i rozsypie na mnóstwo złotych odłamków. Ale nieumocnione nóżki miękko zapadają się w pluszową łatkę mchu.
MLEKO
Pierwsze hańskie strzały wypuszcza Jaryło w gładź też parującego niedaleko jeziora, które zaszumiało-zaprotestowało, naciągając luksusową kołdrę z trzciny na same oczy: «Nie budź tak wcześnie, daj pospać...»
Przeciągnęło się, splasnęło w dłonie.
Przerażone porozlepiały senne oczka lilie, ale i znowu przymrużyły się, kołysząc.
«Spaść... Spać...» -- protestowała cisza.
W królestwie jeżyny coś zaszeleściło, i zwierzątko drgnęło, nastroszyło uszy, przysłuchując się głosowi samego gospodarza sennego pra lasu -- Ocha. Podeszło ostrożnie, obwąchało krzak, zostawiając na ustach krwawo-fioletową plamę. «Ładna ty, JAGÓDKO, ale nie dla mnie łakocie».
Zwyczajem zadarło wargę i poskakało dalej. Skubnęło jeszcze w skoku trawki, aż zielona krew popłynęła, pieniąc się.
Gdzieś trzepnął skrzydłami puszczyk, chowając się w dziupli.
«Spaść! Spać...» -- i sobie zawołał.
Gorzałka ognista toczyła się, coraz bliżej i bliżej do Ziemi, strasząc czworonożne maleństwo. Ono wbiegło w schronienie dębu, futbolując na oślep żołędzie dalej od ojca i jeden od drugiego, a tarcza już przetoczyła się gdzieś z boku, obejmując łaskawymi promieniami cały świat. «Niechybnie dopadnę, uszczypnę za uszy!», Promień ślizgnął się po lśniącym ciele źrebiątka.
-- 7 Ź-RE-RE-RE-RE.., -- nagle zagłosowało zaniepokojone echo, i gwałtownie rozbudzona cisza rzuciła się do ucieczki. Zaśmiało się z niej leśne ptactwo. «Fić-fić...» -- niby biczem podgoniło je. Źrebiątko, ominąwszy jeżynowisko, pospieszyło naprzeciw mamusi. Ona już spokojnie skubała trawkę, zauważywszy swojego psotnika-pierworodnego. Szorstki od czułości pocałunek i łaskawe jabłko oka, w którym odbił się cały otaczający dobry, zielonooki świat, uspokoiły małego. On zrozumiał, że mamusia nie gniewa się, wybaczyła nieposłuszeństwo. Przymrużywszy i wyciągnąwszy szyję, źrebiątko znalazło życiodajne źródło i poczuło ciepły strumień mleka w gardle. Mama tymczasem szeptała coś rozleniwionej ze snu Ziemi. Zapewne, też dziękowała za spoczynek i dzieliła się z nią swoją zatajoną radością. Raz po raz z zachwytem oglądała się na swojego grzywacza. W łzie radości brzmiały jasne iskierki słońca. Słońce zaś jeszcze raz figlarnie pogroziło pięścią małemu, ale źrebiątko już nie zobaczyło tego, bo popłynęło w błękitne światy, kołysząc się na ciepłych falach snu i matczynej łaski.
...żołędzie przycisnęły się do Ziemi, i ciała ich napełniły się niezgłębioną dotąd błogością. «Mamuniu...» -- zaszeptały.
Świat budził się, a im to spać i spać w łonie matki i jeszcze długo-długo ciągnąć się zielonymi rączkami-pędami naprzeciw swojemu nowemu dniowi.
Wołodymyr HERMAN
ilustracje autora
Maschinelle Übersetzung
Zapewne wspomnienie o tym położyło cień uśmiechu na jego wargi, bo ten, który gorliwie pracował za kierownicą nowiutkiego samochodu, Wołodymyr Pyszhnyk, zadźwięczał krótkim, radosnym śmiechem... jechało troje takich pyszhników, których wspólnego wieku nie dało się zsumować do lat potrzebnych do tego, co Bóg dał człowiekowi. Siedemdziesiąt. Dotąd, idąc przez dni, dzielili tańce i hipodrom, sady i las, radość z tego, że bywali razem. I nagle jeden z nich wpadł w kłopot! W nieszczęście! Jeśli z całej jego istoty jakby miotłą zmiotono złocistą poświatę, pyłek radości z życia i zwycięstw, to w tym czasie miał już pięć książek. I oto areszt, kilka dób w więzieniu śledczym, tym we Lwowie na ulicy Mira. I... droga się ścieliła, ten, kto siedział za kierownicą, oderwał oczy od drogi i spojrzał, mówiąc przy tym: «Hryciu, nie poznaję cię!» I zaniósł się szczerym, młodzieńczym śmiechem. Jakby mówił: czego to nie bywa w
lizać serce tego, kogo wieziono na zbawienie na Dorę. Dziesięć lat temu opublikował powieść, w której wydrukowano cztery wiersze tej pieśni. Słowa znał, ale usłyszeć, nigdy nie słyszał. Kiedy zaś zaprosili go na imieniny do studenckiego akademika, skorzystawszy z tego, że przy stole nie jeden i nie dwóch głośnych śpiewaków, poprosił o zaśpiewanie «Czerwonej kaliny»... pieśń wybuchła donośnym ogniem, który, jak się zdaje, wichrem przeleciał z Majorówki aż na ulicę Dzierżyńskiego, gdzie mieścił się lwowski KGB.
Gnali do mostu przez Dniestr. Żeby ukoić ten żar, wskazał gdzieś na brzeg: «Tam płonął przywiązany Taras Bulba!» No, rzeczywiście, z ognia w płomień! Samochód nagle jakby zwolnił. Obejrzał się... z przodu dwóch w mundurach milicji. Podpłynęli do nich bezszelestnie. Ten, który trzymał pałkę, zajrzał do samochodu i powiedział: «Most wymaga…»
Tamada — wieczór. Ja)
Pod oknem mignął cień. Po chwili na progu stanął przyjaciel... trzeba było wychodzić. Wyszedł. Stał wiśniowy samochód osobowy. Nowiutkie «Żiguli», a nie biały «Moskwicz» przyjaciela. Za kierownicą siedział jego kuzyn, nazwiskiem Pyszniak. Obie prawe drzwiczki, szeroko otwarte, czekały, aż wsiądą do samochodu. Usiadł na przednim siedzeniu, obok kierowcy. Jeszcze męczył się z pasem bezpieczeństwa, gdy trzasnęły tylne drzwi i samochód ruszył…
Hryna Wilde okazała się na daczy, trzeba było skoczyć na górę Dora, pod Jaremczem. Trzeba było przejechać nie tylko Lwów i obwód lwowski, lecz prawie cały obwód iwano-frankiwski. Zobowiązanie o niewyjeździe, które od niego wzięto, dawało prześladowcom prawo ponownie wtrącić go do więzienia. Przez jakiś czas w samochodzie panowała czujna, napięta cisza. I wciąż ważyli, czy warto było ryzykować... nowiutki samochód czołowo skierował się na Halicz – Iwano-Frankiwsk, krótszą drogą. I nieustannie pochłaniał, pochłaniał drogę. Powoli Lwów przycichł i odpadł. Przed nimi rozciągała się bezmiar przestrzeni, upragnionej jak wolność po więzieniu. Przed nim rozciągała się droga do wiecznego szczęścia, szczęścia, które podarowała mu Hryna Wilde, pytając kiedyś: «Hryciu, myślisz po ukraińsku? Nie? No powiedz, jak będzie... no, mała rzeczka, pulsujące źródełko, nie źródło, lecz to, co od niego?». Czego on nie nazywał, to nie przystawało. W końcu znana pisarka pokiwała głową, zanim powiedziała: «Nie byłeś w Karpatach! Nie znasz... Ticzok! Jedź. Spójrz, a potem inaczej nie powiesz!» Wilde podarowała mu Karpaty.
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wyraża głębokie współczucie
członkowi Centralnego Zarządu
Iwanowi Pylypowyczowi Ioszczukowi w związku z ciężką stratą – śmiercią żony Olgi Michajliwny
Słowo Proświty
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r.
Założyciel – Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Redaktor odpowiedzialny Lubow Gołota
życia. Zbliżało się rozwidlenie: z asfaltu w prawo, na Winnicę, odchodziła droga, a w stronę gór – na Halicz. «Patrz lepiej przed siebie. Bo czasem przeskoczysz».
Zwolniwszy, podekscytowany, radosny szoferek skręcił na inny kierunek. Wyrównawszy bieg, zapytał: «A co, zdarzyło się i tak?» I obejrzał się na brata, który rozwalił się na tylnym siedzeniu, jakby nie chciał widzieć, jak Pyszczyk prowadzi… Dobrze wiedział, ile dróg przemierzyli przyjaciele najpierw na motocyklu, potem na białym «Moskwiczu». «Zdarzyło się. Rzeczywiście… ale z nim!»
Siostry poprosiły, by zawieźć je do Jaremcza. Na dworcu autobusowym wsiadły do taksówki z numerami iwanofrankiwskimi. Wyjechawszy z Lwowa, leniwie rozmawiały z siostrami. Chociaż on siedział obok kierowcy, młodego chłopaka, rzadko się do niego odzywał. Aż do chwili, gdy… droga na Iwano-Frankiwsk pozostała z tyłu. Spojrzał – kierowca zasnął. Po cichu podniósł rękę. Ścisnął ramię. «Co?!» – poderwał się i szarpnął kierownicą. Maszyną lekko szarpnęło. Obudziwszy się do końca, wszystko zrozumiał. Hamując, cofnął. Ustawił samochód tak, jak trzeba. Niebezpieczeństwo minęło, ale nie całkowicie. Po kilku minutach powiedział: «Zatrzymaj się!»
«Wołga» zjechała z asfaltu, zgrzytnęła żwirem przydrożnym i stanęła. Kierowca wyszeptał błagalnie: «Pozwól mi pospać dziesięć minut!» On, dostrzegłszy zgodę, wybiegł i rzucił się w trawę. Sen zmorzył go w tej samej chwili.
– Zatrzymaj się! – «Żiguli» zahamowały z hukiem na żwirze. Wysiadł, po kolana wszedł w trawę, nie odszedł do drzew, a jakoś się zatrzymał. Chwilę stał… gdzieś nieopodal siostry zbierały wiosenne polne kwiaty. Wyczerpany taksówkarz z każdym oddechem, z chwilą głębokiego snu, nabierał sił. I nie minęła godzina, gdy wszyscy wrócili do samochodu i szczęśliwie dotarli do Jaremcza.
-- Rzeczywiście... Rzeczywiście... -- Tak i nie stanąwszy na wietrze, wrócił do samochodu. Powróciło do niego uczucie wielkiego szczęścia, które przytrafiało mu się nie raz, nie dwa razy.
-- Wszystko w porządku? Naprzód, bracie? -- I wtedy, wciskając gaz, zaśpiewał piosenkę.
A my tę czerwoną kalinę...
Niechcący rozpalił ognisko i rozdmuchał wielki płomień, który zaraz zaczął
Redaktor naczelny Pawło Mowczan
Kolegium redakcyjne: Jarema Hojan, Anatolij Żurawski, Anatolij Pohribnyj,
Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk
-
A «RR - --
remontu. Ostrożnie!» -- i machnął pałką, przepuszczając naprzód.
Podjechali do Iwano-Frankiwska i bez przygód wyjechali z niego. Po godzinie, dojechawszy do Jaremcza, zaczęli wypytywać o Dorę. Zmrok wyszedł im naprzeciw i najpierw minęli potrzebny dom na górze.
-- Ticzok! -- nagle krzyknął. -- Oto ty jaki... -- Ucieszył się, jakby już widział tę, do której, mimo wszystko, jechał.
Wpatrując się w tylną szybę, kierowca zawrócił samochód, tam, gdzie była furtka. Rzeczywiście. Od furtki ścieżka wiodła obok jabłoni, które uginały się pod owocami, do wielkiego drewnianego domu na górze. W jednym oknie paliło się światło. Oni jeszcze się wahali, czy tu, czy nie tu, gdy podeszła Huculka z wiadrem: albo zbierała opadłe owoce, albo kopała kartofle... «Tak, tak!» -- i wskazała ręką w stronę światła w oknie.
Ledwie stanął na ziemi, a drugi przesiadł się na przednie siedzenie i trzasnął drzwiami. «Zaraz wracamy. Tylko do pana... do sklepu!» Oni pomknęli do Jaremcza. Jemu zaś wypadało zacząć pokonywać ścieżkę do Dory.
Dawno temu, czując, że sam nie zdoła przezwyciężyć oporu wydawców, zaczął starannie ważyć, do którego z pisarzy się zwrócić. Jeszcze żył Myhajło Jaćkiw, sławny europejsk-
ШуИРСУ
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wyraża szczerą wdzięczność Koordynacyjnemu Komitetowi Pomocy Ukrainie (USA) za tę
...ski prozaik. Petro Kozłaniuk. Wołodymyr Hżycki. Inni... Uznawszy, że nie może powierzyć swego losu tylko Irynie Wilde, zadzwonił. Poprosił o zgodę na przyjście. Raz przyszedł i chodził, i chodził. A to znaczyło, że znana pisarka czytała i czytała. Uczyła go nie tylko języka, nie tylko rzemiosła.
— „Hrycku, myślisz, że my tu, w trzydziestym trzecim, nie wiedzieliśmy, co się tam u was działo? Nie słyszeliśmy o głodzie?!”
I oto na kartach jego powieści trupa aktorska jeździ po wsiach, dając przedstawienia.
„Ostatnie żyto zabierasz, dla cara swego czy dla kogo? Powiedz, co my mamy robić z dziećmi przez całą zimę?!”
W odpowiedniej chwili Iryna Wilde wezwała do siebie Oleksandra Iwanowycza Biełowa, dawnego dyrektora wydawnictwa „Kamenyar”. W potrzebnej chwili napisała rekomendację do przyjęcia do Związku Pisarzy. Przyjęli. Postawiwszy przy jego nazwisku literackim — Lwów. Dobrodzieje pojechali do Kijowa z protestem. Mianowicie: my go nie rekomendowaliśmy.. Ówczesny kierownik Związku Pisarzy Oles Honczar kazał podać mu sprawę. I odpowiedział: „No i co, Iryna Wilde — to nie Lwów?”. I przeszedł do następnej sprawy.
Oto do kogo on wchodzi. Iryna Wilde przygląda mu się. Bardzo schudł. W duszy ma jeszcze mniej spokoju, niż zwykle...
— „Co się stało?”. Wysłuchawszy, zapytała, co zarzucają — polityczne? Nie?
Uśmiechnęła się..
Na dole było słychać, jak nadchodzą głosy młodych ludzi. Mężczyźni / kobiety — moja synowa z Tarnopola! — powie Irena Dmytriwna. — To moi bracia. Łemkowie.
Iryna Wilde, przypomniawszy sobie, że jest gospodynią, odsuwa się, by wydać polecenia co do kolacji. W kuchni troje rąk czyściło ziemniaki, ogórki i cebulę. Wróciła. Usiadła obok...
— „Jak tam?”
— „Nie raz patrzyłem zza krat na ludzkie okna. Wyobrażasz sobie, jak ludzie ciągle patrzą na więzienie?!”
Długo patrzyła na niego, łza zalewała jej oczy. Żeby odzyskać wzrok, zdjęła okulary, mówiąc przy tym: „Oni nic nie widzą!”. Wziąwszy zeszyt i pióro, zaczęła układać swoje „Za zbawienie”.
Przy późnej kolacji mówili właściwie nic takiego, ale dla niego to był najwyższy sąd. W drodze powrotnej bracia często się zmieniali. Podwieźli do Lwowa jakąś młodą kobietę... Pasażerowie radośnie rozmawiali, a on spał, spał za wszystkie te dni i obudził się dopiero wtedy, gdy obudził go brat: samochód stał pod oknami.
Щ | 111
і ЙТИ ї Ж 1 ПЛ
ЧІ 1)
ГР
перу Ї
І
до
ря і
й
одюроте) ооАЩНИЄААМЬ НУЛЕМ»
ТЛО ЛЯ
ДВО ГО
ТЛІ
І
|
Hryhorij KOLISNYK
wdzięczni
паро сзлвннко оо дона рос? реггі ДУТО Я МОВО ЗГОРИ
za bezinteresowną pomoc, której Komitet stale udziela nie tylko «Proświcie», ale i Ukrainie w całości.
Dzięki finansowemu wsparciu tej organizacji na Ukrainie przeprowadzono już kursy ukraińskiego języka biznesowego w 25 grupach organizacji państwowych, w tym takich jak:
– Gabinet Ministrów, Sąd Najwyższy, Rada Najwyższa, Prokuratura Generalna; – ministerstwa: gospodarki, finansów, spraw zagranicznych i handlu, transportu itd.
Przeprowadzenie takich kursów stało się możliwe jedynie dzięki temu, że 75 procent kosztów nauki opłacono przez ККДУ.
Niedawno Centralny Zarząd «Proświty» otrzymał kserokopiarkę, co pozwoliło nam normalnie pracować, drukować nasze listy i apele dużym nakładem oraz rozpowszechniać je po całej Ukrainie.
Posiadanie sprzętu powielającego sprzyja szybkiemu informowaniu oddziałów i wzmacnia strukturę organizacyjną Proświty.
Nowoczesna technika znacznie wspomaga pracę oświatową, mając na celu połączenie naszych wysiłków w obronie idei niepodległości, ukraińskości i demokracji.
– п БР З б
tel. 228-01-30; E-mail: ЗІ.ОУО (Ф Indeks 30616 Zam. Me
Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa Ukrainy»
жо пон с-г ніжно Р а -ь ії п - бі о о ні он УРНИ -
- | |
Adres «Słowa Proświty»: 252001, Kijów-1, zaułek Muzejny, 5; Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
РКОЗИІТТА. іпієгсот. КІЕУ. (СА | 0331207 Nakład 3000
наван пеіннннх нн інн -- - ж б - б Р - нині Р ен НО др в Й
Maschinelle Übersetzung