Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWissen · Menschen · Zukunft
← Archiv von «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2020 рік

16 S. · 41 Einträge · PDF auf Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Maschinelle Übersetzung aus dem Ukrainischen. Zitate, Namen und Zahlen mit der Originalseite abgleichen.

Der Text wurde aus dem PDF gewonnen und automatisch in Beiträge geteilt. Die Grenzen mancher Beiträge sind redaktionell nicht geprüft: Ein Eintrag kann mehrere Beiträge, nur einen Teil eines Beitrags oder einen Serviceblock (zum Beispiel einen Abo-Hinweis) enthalten. Primärquelle ist die Zeitungsseite im PDF.

Seite · S. 1Originalseite ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 49 (1101), 3—9 grudnia 2020 OLENA BONDARENKO Słońce Prawdy słowa Szewczenki nad Dnieprem: odnowienie rzeźby

Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora Spacerując kijowskim nabrzeżem Dniepru ludzie często zatrzymują się przy interesującym znaku rzeźbiarskim. Jest to znak pamięci przy szosie Nabereżnej w Kijowie, 200 m na północ od mostu metra „Dniepr”. Rzeźba Słońce-Krzyż prawdy Szewczenki została ustanowiona w 1989 roku przez uczestników akcji „Ostatnią drogą Kobziarza” w 175. rocznicę urodzin Tarasa Szewczenki. Właśnie w tym miejscu, podczas powtórnego pochówku Kobziarza w 1861 roku, trumnę z jego ciałem umieszczono na pokładzie parowca „Kremenczuk”, który płynął do Kaniowa. Autorami znaku pamięci, który stanowi wykonany z litej bryły wapienia krzyż o szczególnym kształcie, naśladujący dawne wzory krzyży kozackich i posiadający cechy symbolu solarnego, są lwowski rzeźbiarz Roman Petruk oraz kamieniarz Stepan Odnorih. Całą serię jednakowych znaków pamięci (według zamysłu autora – „słupów milowych”) planowano początkowo ustanowić w wielu krajach świata, jednak zrealizowano to tylko w kilku miejscowościach Ukrainy – Demni, Lwowie, Truskawcu, Żukiwce i Kijowie. Na wszystkich znakach pamięci znajdują się cytaty z poezji Wielkiego Proroka, dobrane przez żonę rzeźbiarza Natalię Petruk. Na cokole postumentu kijowskiego znaku znajduje się cytat z poezji T. H. Szewczenki z 1860 roku (niezwykle aktualny na dzisiejsze czasy!): Zło czyniących powstrzymaj, W kajdany kute nie zakuwaj, W grobowce głębokie nie muruj. A dobroczynnym rękom I pokaż, i pomóż, Świętą siłę ześlij. Zimą 2003/04 r. nieznani wandale zrzucili rzeźbę na ziemię. Za naleganiem społeczności (w szczególności kijowskiej przewodniczki Tetiany Neczaj) znak pamięci został odrestaurowany i 22 maja 2005 roku przywrócony na tym samym miejscu. A w ostatnich dniach, za sprawą mecenasa, który postanowił pozostać anonimowy, odbyło się ustanowienie dwóch czarnych granitowych płyt przy rzeźbie z napisami alfabetem „Rutenia” znanego artysty, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Wasyla Czebanyka, z informacją o historycznym wydarzeniu i twórcach rzeźby-znaku. Z płomiennymi przemówieniami o Wielkim Kobziarzu wystąpili: artysta Wasyl Czebanyk, znana kijowska przewodniczka – Tetiana Neczaj, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki akademik Heorhij Filipczuk oraz znany skrzypek, przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko. Od tej pory na znaku pamięci jaśnieje nad Dnieprem-Sławutą – Słońce Prawdy słowa Szewczenki, grzeje i oświeca ukraińskie serca. P.S. W 115. rocznicę powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki (22 maja 2016 roku) obok znaku pamięci „Słońce-krzyż prawdy Szewczenki” ustanowiono jeszcze jeden – kamienny krzyż. Odsłonięty kosztem wolontariuszy przy wsparciu Pecherskiej rejonowej w mieście Kijowie administracji państwowej. SERHIJ CZYRKOW STEPAN WOŁKOWECKI

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 1Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności jest wypełniany przez płatnika tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Stasyk Julia Iwaniwna — 100 hrywien. 2. Paruboczyj J. S. — 600 hrywien. 3. Suchar Jurij Mychajłowycz — 1000 hrywien. 4. Czystoborodowa Z. S. — 100 hrywien. 5. Czubata Darija Dmytriwna — 500 hrywien. 6. Pyłypczak Wasyl Hryhorowycz — 2000 hrywien. 7. Pazij Iwan Pyłypowycz — 200 hrywien. 8. Topiuk Lina Iwaniwna — 300 hrywien.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 2Originalseite ↗

«Białoruś będzie wolna i niepodległa. Choć – za wysoką cenę…» Rozmowa naszej autorki, pisarki Ołeny BONDARENKO, z Siarhiejem NAWUMCZYKIEM — znanym białoruskim dziennikarzem, publicystą, politykiem.

Notka: Siarhiej Nawumczyk (Siarhiej Nawumczyk) – znany białoruski dziennikarz, publicysta, polityk. Urodził się w grudniu 1961 r. w miasteczku Postawy w obwodzie witebskim. Ukończył wydział dziennikarstwa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Służył w wojsku. Brał aktywny udział w samizdacie. Jeden z liderów Białoruskiego Frontu Narodowego „Odrodzenie” oraz najbliższych współpracowników lidera BFN Zianona Pazniaka. W latach 1990–1996 – deputowany Rady Najwyższej Białorusi, koordynator parlamentarnej Opozycji BFN, członek Komisji Konstytucyjnej oraz komisji parlamentarnej ds. mediów i praw człowieka. Kierował agencją informacyjną „Pawiet”. Brał udział w strajku głodowym deputowanych opozycyjnych w proteście przeciwko zainicjowanemu przez Łukaszenkę referendum w sprawie zmiany symboli państwowych, likwidacji statusu języka białoruskiego jako państwowego, „integracji” z Rosją i faktycznej uzurpacji władzy przez prezydenta. W nocy z 11 na 12 kwietnia 1995 r. deputowani zostali brutalnie pobici przez oddziały specjalne bezpośrednio w sali obrad i wyrzuceni z budynku parlamentu. W 1996 r., w szczytowym momencie terroru wobec opozycji, Siarhiej Nawumczyk wyemigrował z Białorusi. Nakaz aresztowania opozycjonisty, gdy tylko spróbuje przekroczyć granicę, nie został do dziś odwołany. Otrzymał azyl polityczny w USA. Obecnie mieszka w Pradze. Zastępca Przewodniczącego Rady Białoruskiej Republiki Ludowej – najwyższego organu państwowego BRL, działającego od 1919 r. na uchodźstwie (wiadomo, że Rada BRL jest najstarszym z działających rządów na wygnaniu). Członek Białoruskiego PEN-Clubu. Od 1990 r. związany z Radiem „Swoboda”. Książka Siarhieja Nawumczyka „Siedem lat odrodzenia, czyli fragmenty najnowszej historii Białorusi (1988–1995)” została wyróżniona nagrodą im. Alesia Adamowicza Białoruskiego PEN-Clubu. Autor licznych publikacji w wydawnictwach europejskich. O.B.: — Panie Siarhieju, jest Pan jednym z liderów Białoruskiego Frontu Narodowego, który stał się symbolem walki o odrodzenie narodowe i niepodległość Białorusi. Dzięki Państwa heroicznym wysiłkom wytyczono drogę do demokratycznego rozwoju państwa. Jednak z osiągnięć Waszej walki i pracy skorzystał nowo upieczony dyktator, który zrobił wszystko, by zniszczyć te osiągnięcia: brutalnie podeptał Konstytucję, zapewnił sobie nieograniczoną władzę, zniszczył oponentów lub zmusił ich do opuszczenia ojczyzny. Mimo to… na obszarach poradzieckich niemało (znowuż, poradzieckich) ludzi uważa, że Białoruś przez 40 lat panowania „batki” niemalże żyła w raju… Jak mało kto, wie Pan dokładnie, co się wtedy stało, dlaczego tak się stało i dlaczego mit o „kwitnącej Białorusi”, przynajmniej do niedawna, był tak żywotny… S.N.: — Istnieje rozpowszechniony pogląd, że „Niepodległość spadła Białorusinom z nieba”, że Białorusini (w odróżnieniu od swoich sąsiadów – Ukraińców, Litwinów i Łotyszy) nie chcieli suwerenności, że całkowicie odpowiadało im życie w Związku Radzieckim. To nieprawda. Przez dwa stulecia okupacji – najpierw przez reżim carski, a potem komunistyczny – zawsze byli tacy, którzy walczyli o niepodległość od Moskwy. Były też powstania, utopione we krwi, jak powstanie Konstantego Kalinowskiego w 1863 roku czy powstanie słuckie w 1920 roku; były partie polityczne, których liderzy zostali rozstrzelani w Kuropatach; w latach 50. za biało-czerwono-białą flagę ludzi wsadzano do więzienia na 20 lat. Wreszcie, w 1988 roku powstał Białoruski Front Narodowy (BFN), o którym Pan wspomniała – na czele z Zianonem Pazniakiem. Dla tysięcy i tysięcy Białorusinów Niepodległość nie była „deszczem z nieba”, a celem życia. Ale trzeba przyznać, że – nie dla większości Białorusinów. Dwieście lat okupacji zrobiło swoje. Ludność Białorusi w wyniku rusyfikacji została zdenacjonalizowana. W momencie, gdy powstał BFN, w Mińsku i we wszystkich centrach obwodowych nie było ani jednej białoruskiej szkoły! Sytuacja zaczęła się poprawiać na początku lat 90., kiedy BFN stworzył swoją frakcję w Radzie Najwyższej. Nas, deputowanych Opozycji BFN, było tylko 30, a cały skład Rady Najwyższej — ponad 300. Mimo to białorutenizacja i demokratyzacja postępowały. Jak nam się wtedy wydawało, bardzo niemrawo, powoli, ale dzisiaj dziwię się, jak wiele udało się zrobić. W 1993 roku 80% pierwszoklasistów poszło już do klas białoruskich! Gdybyśmy mieli jeszcze 5-7 lat, proces stałby się nieodwracalny. Odczuwały to Moskwa i siły proimperialne, które w kierownictwie Białorusi (w Radzie Najwyższej, w Radzie Ministrów) stanowiły większość. Ich mentalność przez trzy lata Niepodległości nie zmieniła się. Właśnie wtedy przeprowadzono operację „prezydent Łukaszenka”. Maksymalnie zorientowany na Rosję deputowany został wprowadzony na stanowisko głowy państwa. Znam Łukaszenkę od wiosny 1990 roku. Z trudem ukrywał swoją niechęć, wstręt do odrodzenia narodowego, do języka białoruskiego w pierwszych latach, kiedy BFN był na fali wznoszącej. Począwszy od 1992 roku, kiedy reakcja zaczęła brać rewanż, nieustannie atakował opozycję, Pazniaka, pogardliwie wypowiadał się o języku białoruskim. I co najważniejsze – deklarował, że rozpad ZSRR to zbrodnia. Zrobiłem taki historyczny wykład, bo bez niego trudno zrozumieć to, co wydarzyło się podczas wyborów prezydenckich w 1994 roku. Teraz na Białorusi wielu ludzi mówi: jak to mogło się stać, że w 1994 roku wybraliśmy Łukaszenkę? Mam prostą odpowiedź na to pytanie. Dlatego, że nie zależało wam na Niepodległości. Gdybyście zadali sobie pytanie: czy człowiek, który na każdym kroku deklaruje, że widzi swój cel w odbudowie ZSRR, może być przywódcą państwa; czy może człowiek, który chce zniszczyć państwo, być jego prezydentem — nie głosowalibyście na niego. Ale wam nawet taka myśl nie przychodziła do głowy — chcieliście prostych rzeczy: „kieliszka i skwarek”. I rzeczywiście, Łukaszenka przez 25 lat dawał ludności „kieliszek i skwarki”, ludzie mieli pewien — relatywny — dobrobyt bytowy, który im odpowiadał. Tysiące oponentów Łukaszenki straciło pracę, przeszło przez więzienia, kilku zostało zabitych, ale większość była zadowolona z tego minimum, które miała. Ja również słyszałem wypowiedzi (także od Ukraińców), że oto, powiedzmy, na Białorusi jest porządek, tam emerytury są wyższe, zarobek gwarantowany itd. No, po pierwsze, zarobek i emerytury są wyższe o parę dziesiątek dolarów, ale nie o to chodzi. Zazwyczaj w odpowiedzi na takie słowa proponuję Ukraińcom wyobrazić sobie, że mają białoruskie emerytury, ale za to, że wyjdą na ulicę pod niebiesko-żółtą flagą, mogą ich posadzić na 15 dób albo ukarać grzywną w wysokości trzech miesięcznych pensji. Za to, że w obecności funkcjonariusza sił specjalnych czy policjanta odezwą się po ukraińsku, mogą ich albo po prostu pobić, albo pobić i posadzić na te same 15 dób. A kiedy publicznie skrytykują Zełenskiego — mogą ich posadzić już na dwa lata. Oczywiście, po tym nikt nie zgadza się zamienić emerytury na wolność. „Porządek”, który ustanowił Łukaszenka — to porządek obozu koncentracyjnego z poprawką na współczesne realia — w rodzaju Internetu czy podróży za granicę. Tak, możesz wyjechać za granicę, ale potem znów wracasz do obozu koncentracyjnego, gdzie gwarantowanie będziesz otrzymywać swoją „porcję”, ale za to musisz milczeć. Faktycznie, Łukaszenka pod wieloma względami odtworzył ZSRR, z tą różnicą, że w Związku Radzieckim nomenklatura miała o dwa-trzy pokoje większe mieszkania niż zwykły inżynier, a teraz kilkaset osób zbliżonych do Łukaszenki ma pałace, biznesy i miliony na kontach. Choć lepsze porównanie — to dyktatury typu latynoamerykańskiego. O.B.: — Reżim Łukaszenki oszalał ostatecznie. Upokorzenia, tortury, aresztowania, terror, morderstwa… Każda nowa tragedia, każde nowe świadectwo oszałamiają. Całkiem niedawne — męczeńska śmierć Romana Bondarenki, którego zamordowali „tichari” tylko za to, że odmówił zdjęcia narodowych biało-czerwono-białych wstążek… Białoruski naród już ponad trzy miesiące w desperackim zrywie broni swojej wolności i praw. Przychodzą mi na myśl wydarzenia, których uczestnikami byli moi rodzice — powstanie więźniów Kengiru w 1954 roku. Wtedy stacja radiowa, skonstruowana przez powstańców, wołała do świata o ratunek: „Pomóżcie! Nas zabijają!” Ale świat milczał. I przeciwko bezbronnym ludziom ruszyły czołgi… Siergiej Naumczyk i lider narodu krymskotatarskiego Mustafa Dżemilew, 2014 r. Siergiej Naumczyk, deputowany Rady Najwyższej Białorusi, przy mikrofonie (1991 r.)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Może ta analogia nie jest całkiem stosowna. Ale, Pana zdaniem, jak powinna działać światowa wspólnota, jej instytucje – poza wprowadzeniem sankcji przeciwko dyktatorowi i jego poplecznikom – aby wesprzeć białoruski naród? S.N.: — Nie, pani Oleno, analogia z Kengirem jest właśnie bardzo trafna. I wtedy, i teraz jest tu jeden temat: w jakim stopniu demokratyczny świat ma chęć i zdolność realizować swoje postulaty o prawach człowieka, demokracji, wolności w praktyce. Czy to po prostu piękne hasła – czy to zasady, dla których Zachód jest gotowy poświęcać? Nie życie, a przynajmniej własny komfort… Przypominam sobie swoje uczucia w 2014 roku, kiedy Putin napadł na Ukrainę, zaanektował Krym i rozpętał wojnę w Donbasie. W pierwszych dniach wydawało mi się: to dla Putina koniec. Bo teraz i USA, i Wielka Brytania wprowadzą swoje floty na Morze Czarne, wprowadzą maksymalnie surowe sankcje, odetną Rosję od SWIFT (międzynarodowy międzybankowy system przekazywania informacji i dokonywania płatności, — O.B.) itd. A jakże inaczej, skoro wzięły na siebie obowiązki, zgodnie z Memorandum Budapeszteńskim, gwarantować suwerenność Ukrainy w zamian za rezygnację z broni jądrowej? Ale nic takiego się nie stało — Waszyngton i Londyn wyraziły „głębokie zaniepokojenie”, i po kilku tygodniach Obama, jeśli się nie mylę, skierował do Ukrainy pomoc, czy to w postaci suchych racji żywnościowych, czy to koców dla żołnierzy… Tak więc, to samo Memorandum Budapeszteńskie zostało podpisane również w odniesieniu do Białorusi, ponieważ Mińsk tak samo (jeszcze przed Łukaszenką) podjął decyzję o wycofaniu broni jądrowej. Ja, deputowany Rady Najwyższej, tak samo w 1992 roku głosowałem za tym. Dzisiaj, wiedząc, jak rozwiną się wydarzenia, sto razy bym pomyślał, czy warto to robić… Nie mam żadnych wątpliwości, że w odniesieniu do Ukrainy, a teraz i Białorusi, Zachód swoich obowiązków nie wypełnił. Teraz Unia Europejska wprowadziła przeciwko Łukaszence i jego otoczeniu sankcje – zabroniono im przyjeżdżać do Europy. Za 500 torturowanych (to tylko ci, którzy złożyli zeznania i podania) – brak możliwości wypicia kawy na Piazza Navona czy odwiedzenia Luwru? Przeżyją Łukaszenka i jego generałowie bez Rzymu i Paryża. Oni, oczywiście, publicznie oburzają się tymi „sankcjami”, ale między sobą śmieją się z zachodnich polityków. A ogólnie, najskuteczniejszy sposób wpływu na Łukaszenkę – to, jakkolwiek paradoksalnie, wpływ na zupełnie inną osobę. Los Łukaszenki całkowicie zależy od Putina. Gdyby w sierpniu tego roku Putin nie wsparł Łukaszenki – na Białorusi byłby inny przywódca (bo białoruskie siły bezpieczeństwa patrzyły, jak zareaguje Kreml). Dlatego najskuteczniejszy sposób pomocy Białorusi ze strony Zachodu – to nacisk na Kreml. Ale bardzo wątpię, by Zachodowi wystarczyło na to odwagi i siły woli. O losie Białorusi zdecyduje naród. O.B.: — Niedawno Pan, panie STRONA Z HISTORII Lider Białoruskiego Frontu Narodowego Zianon Paźniak — spotkanie u zastępczyni Przewodniczącego RNR Oleny Bondarenko, 1996 r. (właśnie podczas wydarzeń, o których wspomina w wywiadzie Serhij Naumczyk)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 3Originalseite ↗

Białorusini mają swojego przywódcę narodu — Kastusia Kalinowskiego (1838—1864)

Informacja: Ołena Bondarenko — dziennikarka, pisarka, polityk. Urodziła się w sowieckim obozie koncentracyjnym. Córka więźniów politycznych, uczestników powstania w Kengirze w 1954 r. Jedna z założycielek Ludowego Ruchu Ukrainy na Ługańszczyźnie; w latach 1989—1993 — zastępczyni przewodniczącego, przewodnicząca Ługańskiej organizacji krajowej (obwodowej) LRU. W 1991 r. — zaufana osoba Wiaczesława Czornowiła w wyborach Prezydenta Ukrainy, szefowa obwodowego sztabu Ruchu podczas Referendum w sprawie niepodległości Ukrainy. W latach 1994—2001 – zastępczyni Przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy. Redaktor naczelna ogólnoukraińskiego niezależnego czasopisma „Czas/Time” (szef-redaktor – Wiaczesław Czornowił). Deputowana ludowa Ukrainy III—VI kadencji. Członkini Stałej delegacji Rady Najwyższej Ukrainy w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy (2006—2012 r.). Serhiju, zakończyliście pracę nad książką „Dziewięćdziesiąty szósty”, w której mowa o łukaszenkowskim przewrocie konstytucyjnym. Jestem przekonana, że będzie ona w wielu kwestiach pouczająca także dla nas, Ukraińców. Proszę opowiedzieć o tej książce oraz o tym, jak Pan i lider BNF Zianon Paźniak znaleźliście się na emigracji. S.N.: — Wiosną 1996 roku, po wielotysięcznych akcjach protestu, Łukaszenka zażądał rozprawienia się z liderami BNF. Wyjechaliśmy najpierw do Kijowa, stamtąd – do Pragi, potem – do Warszawy. Myśleliśmy, że na kilka tygodni. Następnie byliśmy w Londynie, potem – w Stanach Zjednoczonych. W USA otrzymaliśmy informację, że Łukaszenka nakazał nas aresztować, a dowódca wojsk granicznych – zatrzymać nas na granicy (ten rozkaz trafił nawet do prasy). Dlatego musieliśmy prosić o azyl polityczny w Ameryce. Ale nasz osobisty dramat miał polityczne konsekwencje: staliśmy się pierwszymi obywatelami byłego ZSRR po 1991 roku, którym Ameryka udzieliła azylu politycznego. Tym samym Waszyngton uznał Łukaszenkę za dyktatora i był zmuszony skorygować swoją politykę wobec jego reżimu. Będę do końca swojego życia wdzięczny kolegom z Ruchu, przede wszystkim – świętej pamięci Wiaczesławowi Maksymowyczowi Czornowiłowi – za to wsparcie w Kijowie. Wtedy Prokuratura Generalna Białorusi zwróciła się do Prokuratury Generalnej Ukrainy z żądaniem wydania nas, ale Czornowił zrobił wszystko, co możliwe, aby do tego nie doszło… O.B.: — 11 sierpnia, dwa dni po rozpoczęciu protestów, zapytałam Pana: „Panie Serhiju, jakie są Pana prognozy?” Odpowiedział Pan: „Ciężko powiedzieć. Najważniejsze — żeby z sytuacji nie skorzystała Moskwa”. Minęły trzy miesiące. Czy pojawiła się u Pana inna odpowiedź? S.N.: — Moskwa całkowicie kontroluje Łukaszenkę; jej korzystne jest osłabienie jego reżimu, bo na Zachodzie już go nie przyjmą i pozostaje mu tylko być coraz bliżej i bliżej Putina. Z jednej strony, to rzeczywiście niebezpieczna sytuacja: zagrożenie aneksją pozostaje. Ale z drugiej strony – naród Białorusi radykalnie się zmienił. Przez trzy miesiące zahartował się tak, jak nie zahartował się przez ostatnie 25 lat. Ludzie poczuli wartość wolności, a co najważniejsze – Niepodległości. Zgodnie z badaniami socjologicznymi, w ciągu ostatniego miesiąca liczba zwolenników unii z Rosją zmniejszyła się o 10% — przede wszystkim przez wsparcie Putina dla Łukaszenki. Dlatego wierzę, że Białoruś będzie wolna i niepodległa. Choć, zapewne, za wysoką cenę… On wywodzi się z rodziny szlachcica powiatu grodzieńskiego. Studiował na wydziale prawnym Uniwersytetu Petersburskiego. Powróciwszy na ojczyznę w 1861 roku, wziął udział w przygotowaniu powstania przeciwko władzy Imperium Rosyjskiego, które rozpoczęło się w styczniu 1863 roku. Oddziały powstańcze pod dowództwem Kalinowskiego działały głównie na terytorium obecnej Białorusi. Z więzienia Kalinowski przekazał na wolność swój testament dla narodu białoruskiego — „List spod szubienicy”: „Bracia moi, chłopi moi drodzy. Spod szubienicy moskiewskiej przychodzi mi do was pisać, i może ostatni raz. Gorzko porzucić ziemię rodzinną i ciebie, drogi mój narodzie. Pierś zaciśnie się, zaboli serce, – ale nie żal zginąć za twoją prawdę. Przyjmij, narodzie, szczerze moje słowo przedśmiertne, bo ono jak z tamtego świata tylko dla dobra twojego napisane. Nie ma, bracia, większego szczęścia na tym świecie, jak kiedy człowiek w głowie ma rozum i naukę. Wtedy on tylko będzie mógł żyć w bogactwie, zgodnie z prawdą, wtedy on tylko, pomodliwszy się do Boga, zasłuży na niebo, kiedy wzbogaci nauką rozum, rozwinie serce i rodzinę całą sercem pokocha. Ale jak dzień z nocą nie chodzi razem, tak nie idzie razem nauka prawdziwa z niewolą moskiewską. Dopóki ona u nas będzie, u nas niczego nie będzie, nie będzie prawdy, bogactwa i żadnej nauki, – tylko nami, jak bydłem, obracać będą nie dla dobra, ale na zgubę naszą. Dlatego, Narodzie, jak tylko usłyszysz, że bracia twoi spod Warszawy biją się za prawdę i wolność, wtedy i ty nie zostawaj z tyłu, ale, chwyciwszy za co możesz, za kosę, siekierę, całą gromadą idź walczyć za swoje męskie i narodowe prawa, za swoją ziemię rodzinną. Bo ja ci spod szubienicy mówię, Narodzie, że wtedy tylko zaczniesz żyć szczęśliwie, kiedy nad tobą Moskala już nie będzie. Twój sługa Jaśko-gospodarz spod Wilna.” Przygotował Jurij FOMENKO. Wiec, zorganizowany przez Białoruski Front Narodowy na cześć 85. rocznicy Białoruskiej Republiki Ludowej. Trzeci od lewej — Wasyl Bykow. Drugi od prawej — Serhij Nawumczyk.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

cy, osoby nieżonate, przedstawiciele mniejszości rasowych i seksualnych, bezrobotni lub poszukujący pracy. Właściwie to właśnie te wymienione różnice wartości „grały” na korzyść każdego z kandydatów. Podobnie jak pozycjonowanie każdego z nich. Trump – za tradycyjną rodziną i moralnością, kategorycznym ograniczeniem nielegalnej migracji, modelem gospodarki wolnorynkowej, klasycznym kapitalizmem. Biden – swego czasu to właśnie on doprowadził do legalizacji małżeństw jednopłciowych, model gospodarczy zakłada podniesienie podatków dla klasy średniej oraz zwiększenie funkcji regulacyjnych państwa w relacjach rynkowych, zwiększenie kwoty uchodźców do USA (zwłaszcza z krajów muzułmańskich), kapitalizm o „socjalistycznym obliczu”. Wreszcie jeszcze jedna osobliwość tych wyborów: pandemia COVID-19 i wprowadzenie głosowania korespondencyjnego jako środka zapobiegającego zakażeniom. W praktyce – to właśnie wśród kart do głosowania otrzymanych pocztą okazało się najwięcej „martwych dusz”. Kor. Strasznie było oglądać wiadomości o tym, jak znikają pokazowe symbole demokracji z amerykańskich krajobrazów (pomniki Waszyngtona itp.). Co to oznacza? Chaos czy nadchodzi dyktatura? Kto zaprowadzi porządek – Joe Biden czy Kamala Harris? Pomniki to jeszcze pół biedy, gorzej, gdy znikają ważniejsze symbole demokracji. Takie jak wolność słowa i wyznania. A obalanie monumentów – ulubiona rozrywka próżniaków i niewykształconego proletariatu wszystkich krajów i epok – było wymowne latem. Demonstracją siły, właśnie tej – brutalnej fizycznej. Myślę, że kontynuacji w tym samym duchu nie będzie – niezależnie od tego, kto zostanie gospodarzem Białego Domu. Jeśli Biden, to po prostu nieopłacalna jest dla niego dalsza destabilizacja, musi pokazać, że kontroluje sytuację. Więc komenda „bierz” do wandali nie nadejdzie. Raczej przeciwnie – w najlepszych bolszewickich tradycjach odbędą się pokazowe sądy i „sadzanie” buntowników oraz liderów ulic, którzy niszczyli pomniki, sklepy, restauracje i strzelali do policjantów. Przejawy dyktatury natomiast,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 4Originalseite ↗

Ludmiła PUSTELNYK. Osobliwości amerykańskich wyborów 2020

Kor. Pani Ludmiło, nie po raz pierwszy widzi Pani z bliska wybory prezydenckie w Ameryce, rozmawiając zarówno z demokratami, jak i z republikanami, obserwując „zwykłych Amerykanów”. Jakie są różnice, jakie osobliwości tej kampanii? Co „grało” na korzyść każdego z kandydatów, a co przeciwko? Wybory w USA obserwuję „z bliska” od dawna, po raz pierwszy było to jeszcze w 2000 roku. Osobliwością kampanii 2020 jest niespotykana dotąd polaryzacja społeczeństwa na tle destabilizacji społecznej na ulicach miast kraju, wywołanej śmiercią George’a Floyda. Czy raczej, należałoby powiedzieć, sprowokowanej. Co charakterystyczne – największe zniszczenia i grabieże dotknęły właśnie te metropolie, które od dziesięcioleci są kontrolowane przez demokratów, takie jak Chicago, Minneapolis czy Nowy Jork. Tymczasem ten los ominął duże miasta Południa, gdzie protesty, jeśli w ogóle miały miejsce, przebiegły bez przemocy i wandalizmu. Stąd kolejna osobliwość wyborów 2020: ujawniły one podział wzdłuż orientacji społeczno-politycznych, podobny do tego, który poprzedzał wojnę secesyjną w USA prawie 200 lat temu. Z tą różnicą, że dzisiaj są to tradycyjne, konserwatywne wartości i przekonania przeważającej większości wyborców Trumpa – przeciwko neosocjalizmowi i liberalizmowi przeważającej większości tych, którzy głosowali na Bidena. Mamy więc podział według kryteriów klasowych, rasowych, etnicznych, płciowych i wiekowych. Wyborcy Trumpa, większość: klasa robotnicza i średnia, w wieku od 35 lat wzwyż, mężczyźni, biali, żonaci. Podatnicy, właściciele małych i średnich przedsiębiorstw. To także ta Ameryka, która co niedzielę chodzi do kościoła i posiada broń – realizując swoje konstytucyjne prawo i nie zamierzając z niego rezygnować. Zwłaszcza na tle zamiarów demokratów wprowadzenia dodatkowych ograniczeń i podatków dla właścicieli broni. Wyborcy Bidena: 20-40-latkowie, absolwenci college’ów lub studenci, w 90% – zwolennicy idei liberalnej o lewicowym odchyleniu, którą wyznają niemal wszystkie uczelnie wyższe w USA. To także, przeważnie, kobiety. Obserwujemy to już teraz. To bezczelne i brutalne cenzurowanie informacji w przestrzeni publicznej. Albo naruszanie jednej z najważniejszych zasad amerykańskiej konstytucji, Pierwszej Poprawki (First Amendment), prawa do jakiejkolwiek wypowiedzi obywateli i rozpowszechniania tych wypowiedzi. Tak więc Facebook i Twitter zablokowały już kilkuset blogerów, którzy wspierają republikanów lub Trumpa. Jego samego również blokują. Wpisy, które są sprzeczne ze stanowiskiem demokratów, ogłaszane są „fake newsami” lub po prostu usuwane. Włamują się na strony prawników i senatorów z zespołu Trumpa (jak na przykład strona Sidney Powell kilka dni temu). Tymczasem każda informacja o systemowych naruszeniach w amerykańskich wyborach – wrzucanie kart do głosowania na korzyść Bidena, „głosowanie” na niego zmarłych, kierowanie liczeniem głosów z zagranicznych serwerów itp. – ogłaszana jest nonsensem, „teorią spiskową”, wymysłami niewartymi uwagi. Podobne zjawisko jest bezprecedensowe dla USA i świadczy o głębokim kryzysie politycznym. Który latami przygotowywały siły, nazywające się dziś „partią demokratyczną Ameryki”, ale z prawdziwą demokracją niemające nic wspólnego. W rzeczywistości są to neomarksiści, ideologia i środki jej wdrażania są odpowiednie, znane nam jeszcze z czasów ZSRR. Przykład: już dzisiaj senatorowie z ramienia demokratów, nie wstydząc się, drukują listy czołowych republikanów z wezwaniami, by „rozprawić się z nimi” i „w ogóle nie dopuścić do powrotu trumpistów do polityki”. Bardzo przypomina to rok 1937 w pewnym państwie o niedobrej pamięci. Inny przykład, o którym wspomina się mniej, ale również budzi niepokój: Kamala Harris, kandydatka na wiceprezydenta USA, otwarcie deklaruje niekompatybilność zajmowania się działalnością polityczną i deklarowania przy tym swoich przekonań religijnych. Albo jedno, albo drugie, łączenie tego – zabronione. Czyli pierwszy krok do agresywnego ateizmu i wykluczenia tradycyjnych wartości z porządku dziennego – co nam, którzy nie zapomnieli „uroków” radzieckiego stylu życia, też jest smutno znane. Faktycznie to Harris, nie Biden, będzie sprawować rządy w kraju. Biden jest raczej figurą dekoracyjną, zważywszy na jego wiek i coraz bardziej zauważalne problemy z artykulacją i nie tylko. Lider demokratów to taki Breżniew-light w amerykańskim wydaniu, jego rola w Białym Domu będzie raczej reprezentacyjna i nominalna, jednak realne dźwignie wpływu będą w rękach Harris. A stanowisko wiceprezydenta to gwarantowana trampolina w przyszłych wyborach prezydenckich. Skutki jej rządów mogą okazać się nieprzewidywalne nie tylko dla Ameryki. Kor. Śledziłam reakcję rosyjskich kanałów telewizyjnych na amerykański maraton. Jednoznaczne poparcie Trumpa, demonizacja Bidena i demokratów. Na Ukrainie – aktywizacja wszystkich prorosyjskich sił i ich bezpośredni udział w rozkręcaniu tematu „zewnętrznego zarządzania”, „sorosiatyny i sorosiat”. Proszę o komentarz. Nie zapominajmy, że rosyjskiemu „Gazprom-Media” nie po raz pierwszy zmieniać wektor sympatii wobec amerykańskiego przywódcy czy kandydata na prezydenta. W całkowicie kontrolowanych przez państwo (z kilkoma nieznacznymi wyjątkami) rosyjskich mediach rozgrywana jest klasyczna „wieloruchowa gra” FSB, czyli manipulacja opinią publiczną. Moskwa doskonale rozumie stosunek cywilizowanego świata do siebie i nauczyła się czerpać zyski nawet z odrazy do reżimu Putina. Jeśli politykowi na głos sympatyzują rosyjskie media, czy oznacza to w rzeczywistości, że jest mu przychylny Kreml? Czy może jednak wręcz przeciwnie? W matematyce istnieje sposób rozwiązania zadania – dowód nie wprost, jest on całkowicie stosowalny również do zrozumienia wpływu medialnego w Federacji Rosyjskiej. Zwłaszcza gdy chodzi o graczy zagranicznych. Z mediów społecznościowych wiadomo: chcecie komuś zepsuć życie – nazwijcie go „prorosyjskim”. Ta zasada doskonale działa na Facebooku i jest w stanie wywołać prawdziwe hejterskie tsunami przeciwko oponentowi. Byłoby co najmniej dziwne, gdyby wpojonej masom czyjejś „prorosyjskości” nie obrócili na swoją korzyść spadkobiercy KGB. „Wsparcie” Trumpa w ich mediach dzisiaj jest z tej samej bajki. Maksymalnie zbić z tropu audytorium, pomieszać karty, wywrócić do góry nogami punkty odniesienia i stworzyć całkowicie sprzeczny obraz informacyjny – musimy przyznać, że w Federacji Rosyjskiej robią to profesjonalnie. I kontynuują, wiedząc, jak dobrze łowi się ryby w mętnej wodzie. A teraz przypomnijcie sobie przyjazną ocenę Trumpa w rosyjskiej prasie na początku jego kadencji. Moskiewscy dziennikarze rozpływali się nad sukcesami biznesowymi Trumpa i elegancją pierwszej damy, Melanii. Ta Wizytówka: Ludmiła PUSTELNYK, redaktorka naczelna strony dla ukraińskich migrantów za granicą oraz diaspory Global Village. Absolwentka politologii Uniwersytetu Zachodniego Michigan, Kalamazoo, Michigan, USA (stopień magistra, 2007 r.) oraz komunikacji masowej (stopień magistra, 2012 r.) Uniwersytetu Zachodniego Michigan, Kalamazoo, Michigan, USA. Autorka książek: „Niezależna prasa w rozwijających się demokracjach na przykładach Polski, Ukrainy i Rosji” (The Independent Press in the Emerging Democracies: The Case Studies of Poland, Ukraine, and Russia, 2007), Omniscriptum Gmbh & Co Kg, Niemcy. „Nigdy-nie-Amerykanie?”: Jak komunikacja kształtuje pojęcie samoidentyfikacji i postrzegania amerykańskiej tożsamości wśród studentów międzynarodowych” (2012), LAP LAMBERT Academic Publishing. Mieszka w USA. sympatia szybko zmieniła się w negatywne nastawienie, a nienawiść do Trumpa w mediach Federacji Rosyjskiej osiągnęła szczyt podczas „syryjskiej konfrontacji”. I oto teraz różnorodna „pressa.ru” z jakiegoś powodu znów „zafanatyzowała” Trumpem. Którego jeszcze wczoraj zgodnie przeklinała. Hm... Nic dziwnego, jeśli wziąć pod uwagę jeszcze jeden z czynników. Takie jak stosunki rodziny Bidenów z rządem Chin – bardziej niż ciepłe (szczegóły poniżej), chłodne z Pekinem – u Trumpa, oraz stale rosnącą zależność rosyjskiego rynku od jego największego wschodniego sąsiada. Jeszcze w 2018 roku chiński segment rosyjskiego handlu zagranicznego stanowił 15,5%, liczba ta stale rośnie (https://www.csis.org/). Tymczasem jeszcze w tym samym 2018 roku Trump zaczął wprowadzać dla Chin cła i inne ograniczenia handlowe. Aby „zmusić chiński rząd do rezygnacji z nieuczciwych praktyk handlowych” (wśród nich – kradzieże własności intelektualnej). Chiny są największym, po Unii Europejskiej, partnerem handlowym Rosji. Czy więc opłaca jej się wspierać lidera, który tworzy przeszkody w handlu z Pekinem? Czy może wręcz przeciwnie, tutaj bardzo przydałby się właśnie J. Biden? Wątpliwym wieloletnim interesom Josepha i jego syna Huntera z przywódcami Komunistycznej Partii Chin poświęcona jest niejedna strona raportu Senatu USA „Hunter Biden, Burisma i korupcja: wpływ na politykę rządu USA i powiązane problemy” (Hunter Biden, Burisma, and Corruption: The Impact on U.S. Government Policy and Related Concerns). Jeśli w skrócie, to wystarczająco wymowny jest taki fragment raportu: „Hunter otworzył rachunek bankowy z obywatelem Chin Gongwenem Dongiem, aby opłacać wydatki w wysokości 100 000 dolarów na całym świecie dla siebie samego, a także Jamesa (brata Huntera – przyp. red.) i jego żony Sary. Ponadto Hunter

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

miał relacje biznesowe z Ye Jianmingiem, Gongwenem Dongiem oraz innymi obywatelami Chin, powiązanymi z komunistycznym rządem i armią tego kraju. Te relacje przełożyły się na milionowe przepływy gotówki dla Bidena”. (https://www.hsgac.senate.gov/imo/media/doc/Ukraine%20Report_FINAL.pdf) Wreszcie, właśnie od wdowy po byłym merze Moskwy J. Łużkowie, oficjalnie – najbogatszej kobiety w Federacji Rosyjskiej Jeleny Baturinej, na konto Huntera wpłynęło 3,5 mln dolarów. Przychylny stosunek Putina do działalności biznesowej Baturinej nigdy nie był tajemnicą. Zatem elementy układanki – choć z pewnością nie wszystkie – „dlaczego rosyjska prasa wspiera Trumpa?” powoli składają się w całość. W tym kontekście aktywizacja prorosyjskich sił i ich mediów w Ukrainie nie stała się zaskoczeniem. Obserwujemy w praktyce, jak działa teoria propagandy. Odbiorcom, wraz z informacjami, które chcą usłyszeć – w naszym przypadku jest to krytyka niepopularnego rządu Zełenskiego, „sorosiątka” – podaje się narrację, która ma pracować na korzyść zleceniodawcy (W. Medwedczuka i spółki). Taką jak „zmęczenie wojną”, „konflikt wewnętrzny, a nie agresja wojskowa Rosji”, „źli wolontariusze, źli weterani ATO” itd. Klasyka gatunku propagandowego – wraz z „przynętą” konsument treści „połyka” komunikaty, wielokrotnie powtarzane. One następnie kształtują stałą informacyjną lub przekonania. Oczywiście w przypadku, gdy mamy do czynienia z odbiorcą, który nie przejmuje się zbytnio higieną informacyjną czy kompetencjami medialnymi. Lecz w Ukrainie sytuacja komplikuje się jeszcze tym, że mediów, które są rzeczywiście finansowo niezależne od zachodnich „darczyńców”, jest krytycznie mało. Większość wiodących portali od dawna i solidnie otrzymuje „dotacje” od G. Sorosa, czego nie ukrywają. Powiedzmy, wyjazdy dziennikarzy „Ukraińskiej prawdy” za granicę niejednokrotnie sponsorowała fundacja „Widrodżennia”. Prezenterka telewizyjna Janina Sokołowa swego czasu publicznie dziękowała G. Sorosowi za wsparcie finansowe jednego z jej projektów. Przykłady można mnożyć. W końcu nie tylko w Ukrainie: Soros stale „dożywia” media na całym świecie, podobnie jak Bill Gates. Oboje „wpompowali” miliardy w przemysł medialny. Tymczasem z punktu widzenia profesjonalnej niezależności takie zachowanie – przyjmowanie „podarunków” – jest niedopuszczalne dla dziennikarzy. Tutaj mamy zarówno konflikt interesów, jak i problem etyczny: przyjmując „zachęty” od możnych tego świata, traci się prawo do deklarowania własnej bezstronności. Dlatego nic dziwnego, że większość ukraińskich mediów, śladem swoich amerykańskich kolegów, rzuciła się gratulować Bidenowi zwycięstwa. Zapominając, że zgodnie z jakimkolwiek ustawodawstwem, nie tylko amerykańskim, zwycięzcę wyborów wyłaniają wcale nie media. Kor. Wiadomo, że w całej historii wyborów prezydenckich w USA, obecne są najbardziej masowe. O czym to, Pana/Pani zdaniem, świadczy? Kto – Trump czy Biden i ich otoczenie biznesowe – więcej wie o Ukrainie i jej problemach?

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Kto chce „węgierskiego miru”?

Masowość wyborów świadczy o wspomnianej wyżej polaryzacji społeczeństwa. Informacja, że wielu zwolenników Trumpa nie poszło na wybory, wygląda na wątpliwą, zważywszy na długie, kilkugodzinne kolejki w lokalach wyborczych na Południu. Albo tam, gdzie mieszkam i gdzie tradycyjnie skoncentrowani są wyborcy republikanów. Kto lepiej zna Ukrainę? Chyba jednak Biden, który jest z nią związany „intymnie” – korupcyjnymi relacjami z „Burismą” i przyjacielskimi stosunkami z P. Poroszenką. Jeśli zwycięzcą wyborów jednak ogłoszą Bidena, świat powinien oczekiwać ery globalnego oligarchatu z udziałem bardzo niewielu graczy. Także dewaluacji praw jednostki na rzecz zwiększenia funkcji kontrolnych państwa – co „demokraci” Bidena z powodzeniem demonstrują już dzisiaj. Zarówno Ameryce, jak i światu przyjdzie zatem zapomnieć o uczciwych wyborach – jeśli pozostaną nierozliczone i nieukarane wszystkie liczne naruszenia, które miały miejsce w USA. Stanie się to fatalnym sygnałem dla reszty świata. Mimo wszystko Ameryka ma trwały wizerunek wzorca demokracji, jednak, jak się okazało, można nim bezwstydnie i brutalnie manipulować. Najgorzej, jeśli bezkarnie. Kor. Czy w ogóle dla Bidena będzie aktualna kwestia ukraińska zważywszy na „pejzaż po bitwie”? Nie sądzę, by była aktualna – tak jak, w istocie, nie jest i teraz dla Białego Domu. Ukraina musi pozbyć się złudzeń, że ten czy inny prezydent USA przejmuje się jej interesami. Czy że kwestia ukraińska w ogóle jest aktualna za oceanem. Przeciwieństwo stanie się możliwe tylko pod warunkiem, gdy nasz kraj stanie się pełnowartościowym, choć trochę równoprawnym graczem na świecie, czyli niedługo. Jeśli będzie Biden, to warto spodziewać się przyjemnej dla ukraińskich uszu retoryki na temat drapieżnej Rosji, konieczności zwalczenia korupcji na Ukrainie itd., ale to będzie właśnie retoryka, nie więcej. To samo, co było za czasów Obamy: piękne deklaracje, bardzo mało (jeśli w ogóle było) realnego wsparcia. Przypomnijcie sobie zachowanie Białego Domu, administracji Obamy, podczas aneksji Krymu – wystarczająco wymowne. Tymczasem właśnie za administracji Trumpa Ukraina otrzymała javeliny. Tak, pomoc bronią nie była darmowa, był to całkowicie pragmatyczny krok, ale mimo wszystko był i okazał się pożyteczny. Konkretnie Biden i Ukraina: jeśli teraz, być może, ma on pewne obawy dotyczące rozwoju sprawy „Burismy” – o zamiarach kontynuowania śledztwa w tym kierunku mowa jest także w raporcie Senatu USA o korupcyjnej działalności rodziny Bidenów – to po zwycięstwie Josephowi, rzecz jasna, już można nie przejmować się swoim ukraińskim śladem. W bardziej globalnym kontekście będzie to dalsze narzucanie Ukrainie tych scenariuszy gospodarczych, które są korzystne dla światowych graczy. Innymi słowy, otwarcie rynku ziemi i zwiększenie długu zagranicznego – to daleko nie ostatnie środki ich zewnętrznej kontroli. Rozpytywała Lubow HOŁOTA. Jurij MYCHALCZYSHYN. Przestrzeń informacyjna na zachodnich rubieżach Ukrainy oraz na terytorium sąsiednich Węgier dzisiaj wrze od komunikatów o polarnie przeciwnej tonacji. Węgierskie i prowęgierskie media oraz wojska informacyjne aktywnie atakują ukraińskie władze i służby specjalne z powodu zdecydowanych działań jednostek operacyjnych SBU na Zakarpaciu. Odbył się tam szereg autoryzowanych przez sądy przeszukań w pomieszczeniach organizacji społecznych zakarpackich Węgrów, które są bezpośrednio finansowane przez Węgry i często stanowią instytucje przykrywki dla prowadzenia działalności wywrotowej przeciwko unitarnej ukraińskiej państwowości. Bachanalia z masowym rozdawaniem węgierskich paszportów zakarpackim biznesmenom, urzędnikom państwowym i politykom od dawna nie są tajemnicą. Tak jak regularne wojaże węgierskich „jastrzębi pokoju”, którzy, przywiozłszy pomoc humanitarną, wygłaszają na terytorium Ukrainy przemówienia godne admirała Horthy’ego i wodza węgierskich faszystów Szalasiego. Tak samo od dawna ukraińscy eksperci i funkcjonariusze bezpieczeństwa ostrzegali przed niedopuszczalnością tworzenia pod maską „decentralizacji” jednolitego i zwartego węgierskiego rejonu etnicznego w składzie obwodu zakarpackiego. W Kijowie niektórzy udawali, że nic nie słyszeli. I oto, proszę bardzo, nigdy takiego nie było, i oto znowu! Podczas składania przysięgi przez deputowanych Siurteńskiej hromady (12 km od Użhorodu, między innymi), wybrani przedstawiciele zaśpiewali hymn….Węgier! Może jutro jeszcze i pensję w węgierskich forintach otrzymają? Zrozumiałe, że destrukcyjne siły w Budapeszcie i ich zakarpacka rezydentura rozwinęły aktywną fazę przygotowań do federalizacji Zakarpacia, opierając się na przygotowanych terytorialnych przyczółkach. Ideologema „Wielkich Węgier” była tradycyjnym motorem węgierskiej ekspansji na zachodnioukraińskie ziemie. Ostatni raz taka próba została zrealizowana wiosną 1939 roku, kiedy wojska faszystowskich Węgier zaatakowały Karpato-Ukrainę i, mimo heroicznego oporu kilku tysięcy miejscowych ochotników i nacjonalistów z Galicji, okupowały młode państwo. Węgierskie obozy koncentracyjne, węgierskie zbrodnie wojenne w formie masowych rozstrzeliwań jeńców wojennych i zwykłych cywilnych ludzi, węgierska polityka przymusowej madziaryzacji – wszystko to, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, nakazano zapomnieć i aktywnie wyciera się z podręczników, napisanych za europejskie granty. A właśnie atrybutyka i produkty drukowane z wizualizacją „Wielkich Węgier” zostały ujawnione podczas wspomnianych przeszukań. Wszystko to jest dobrze znane analitykom ukraińskich służb specjalnych, którzy latami zasypywali kierownictwo stosami notatek służbowych dotyczących katastrofalnej sytuacji na Krymie, gdzie Federacja Rosyjska robiła dokładnie to samo, co dzisiaj politycy i urzędnicy Węgier robią na Zakarpaciu. Prawda, 15 lat temu. Ich nie posłuchano. Co z tego wyszło – wiadomo wszystkim. Na zakończenie niewielka notka prawna. Dla miłośników węgierskiego miru może być skrajnie pouczająca, bo wyjaśnia, czym jest zdrada stanu i w jakich formach występuje. Od strony obiektywnej zdrada stanu może przejawiać się w następujących formach: 1) przejście na stronę wroga w warunkach stanu wojennego lub w okresie konfliktu zbrojnego; 2) szpiegostwo; 3) udzielenie obcemu państwu, obcej organizacji lub ich przedstawicielom pomocy w prowadzeniu działalności wywrotowej przeciwko Ukrainie. Udzielenie obcemu państwu, obcej organizacji lub ich przedstawicielom pomocy w prowadzeniu działalności wywrotowej przeciwko Ukrainie polega na wspieraniu ich możliwych lub rzeczywistych wysiłków w celu wyrządzenia szkody bezpieczeństwu państwowemu Ukrainy. Za wywrotową należy uznawać każdą działalność związaną: 1) z próbą zmiany systemu wyższych organów władzy państwowej w sposób nielegalny (mogą to być działania skierowane na siłową zmianę lub obalenie porządku konstytucyjnego albo na przejęcie władzy państwowej, zamach na życie działacza państwowego itp.); nauczyciel; korepetytor; a family – guwerner; to hire a tutor for one's children “wynająć korepetytora dla dzieci”; 2. szkol. mentor, wychowawca; 3. opiekun grupy studentów (na angielskich uniwersytetach); a private tutor “prywatny korepetytor studentów”; 4. amer. młodszy wykładowca uczelni wyższej; 5. praw. opiekun, kurator tutor, v 1. udzielać prywatnych lekcji; 2. nauczać; to tutor a pupil in Latin “uczyć ucznia języka łacińskiego”; 3. kierować; pouczać, instruować (WAUS – Je. I. Horot, L. M. Kociuk, L. K. Malimon, A. B. Pawluk. Wielki słownik angielsko-ukraiński, 2011) Platforma Słowotwir ujawnia kontekstowe użycie tego słowa, co potwierdza jego znaczenie poprzez nasze jednostki leksykalne mentor, wychowawca, wychowawca: “Tutor w razie potrzeby obserwuje dzieci podczas lekcji; konsultuje się z nauczycielami 2) z ingerencją w politykę międzynarodową Ukrainy (na przykład nieautoryzowane przez odpowiednie organy władzy państwowej Ukrainy zerwanie stosunków dyplomatycznych lub konsularnych z innym państwem, zerwanie ważnych negocjacji międzypaństwowych lub globalnych forów międzypaństwowych); 3) z ingerencją w politykę wewnętrzną (powiedzmy, organizacja konfliktów międzywyznaniowych, międzyetnicznych i innych, podsycanie nastrojów separatystycznych wśród ludności poszczególnych regionów, finansowanie, wyposażanie lub inne zapewnianie wsparcia nielegalnym formacjom zbrojnym na terytorium Ukrainy, organizacja ekspansji informacyjnej ze strony innych państw); 4) z próbą zmiany terytorium Ukrainy (organizacja nieprzewidzianych przez Konstytucję Ukrainy referendów itp.); 5) z próbą obniżenia zdolności obronnych Ukrainy (organizacja i dokonywanie dywersji w formie działań skierowanych na zniszczenie obiektów mających ważne znaczenie obronne, podejmowanie decyzji o wstrzymaniu badań naukowych w dziedzinie nauki i techniki wojskowej, świadome hamowanie dostosowywania planów mobilizacyjnych do współczesnych warunków, wynalezienie specjalnych wirusów lub wprowadzanie ich do systemów komputerowych w celu utrudnienia ich pracy lub zniszczenia zgromadzonych na nośnikach magnetycznych informacji ważnych dla realizacji zadań obronnych itp.); 6) ze stworzeniem warunków dla działalności na terytorium Ukrainy obcych wywiadów (werbowanie agentury wśród mieszkańców Ukrainy, dobór kandydatów do werbunku i wcześniejsze przekupywanie urzędników, w szczególności tych dopuszczonych do informacji “szczególnego znaczenia”, przygotowanie lokali konspiracyjnych, udzielanie pomocy w nabywaniu dokumentów przykrycia dla obcych wywiadowców, zatrudnianie ich na stanowiskach związanych z możliwością dostępu do informacji poufnych); 7) z podjęciem działań na rzecz wzmocnienia zależności gospodarczej Ukrainy od innych państw (inicjowanie zerwania więzi handlowych Ukrainy z innymi państwami, podpisywanie w imieniu Ukrainy jawnie niekorzystnych dla niej ekonomicznie kontraktów zagranicznych, dokonywanie dywersji w formie działań skierowanych na zniszczenie obiektów mających ważne znaczenie gospodarcze) itp. w zakresie wyników nauczania i rozwijania umiejętności; analizuje dynamikę osiągnięć edukacyjnych uczniów; organizuje odrabianie zadań domowych przez uczniów podczas godzin samodzielnej pracy; rozszerza środowisko edukacyjne uczniów (organizuje wizyty w teatrach, muzeach, różnorodne wycieczki itp.)” (https://slovotvir.org.ua/). Czyż nasi wychowawcy, mentorzy nie robią tego samego? Słowem, ten anglosnobizm chyba najlepiej ilustruje anegdota: – Lekarzu, co mi jest? I nie po łacinie, a tak, po prostu. – Jest pan leniem i pijakiem. – A teraz proszę napisać to po łacinie, żebym dostał urlop chorobowy. Od redakcji: Prosimy czytelników o zgłaszanie swoich pytań do Iryny Dmytriwny Farion, profesor, doktor nauk filologicznych, stałej autorki "Słowa Proświty".

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 5Originalseite ↗

Podanie 4. TUTOR

Niedawno jedno z źródeł informacyjnych opublikowało 10 modnych słów z dziedziny edukacji (zob. https://education.24tv.ua/mentor- soft-skills-10-suchasnih-sliv-zi-sfe- ri-novini-ukrayini_n1461853). Wśród nich są neologizmy anglicyzmy (trafnie byłoby tak je nazwać): tutor, soft skills, hard skills (prawda, te dwa połączenia wyrazowe przetłumaczono jako „miękkie umiejętności” i „twarde umiejętności”). Czy zatem jest potrzeba używania neologizmu tutor, skoro mamy własnych nauczycieli, wychowawców, wychowawców-opiekunów? Aby się upewnić, rozważmy znaczenie tego słowa w języku angielskim, które należy do kategorii rzeczownika i czasownika: Tutor [`tju:tэ], n 1. domowy (prywatny) nauczyciel

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 6Originalseite ↗

Światowy kryzys koronawirusowy

Serhij KOMISARENKO, akademik NAN Ukrainy i NAMN Ukrainy, akademik-sekretarz Oddziału Biochemii, Fizjologii i Biologii Molekularnej NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Biochemii im. O. W. Palladina NAN Ukrainy, przewodniczący Komisji ds. Bezpieczeństwa Biologicznego i Ochrony Biologicznej przy RBNiO Ukrainy. Zakończenie. Początek w nr 40-45 za 2020 rok. Formowanie odporności przeciwko SARS-CoV-2. Prawdopodobieństwo rozwoju choroby u osoby zainfekowanej koronawirusem zależy od wielu czynników, związanych zarówno z samym wirusem (droga infekcji, zachowanie zdolności do przenikania do komórki, dawka infekcyjna itp.), jak i z organizmem człowieka (genotyp, stan układu odpornościowego, obecność innych chorób, stan narządów wewnętrznych). Od tego, jak układ odpornościowy reaguje na patogen choroby zakaźnej, w znacznej mierze zależy rozprzestrzenianie się choroby. W znacznej mierze nasze wyobrażenie o odporności przeciwko SARS-CoV-2 ukształtowało się nie na podstawie wiedzy o wirusach SARS-CoV lub MERS-CoV, które zainfekowały stosunkowo niewielką liczbę ludzi, a na danych o innych koronawirusach człowieka, które co roku wywołują choroby układu oddechowego, począwszy od zwykłego przeziębienia aż po zapalenie płuc. W wyniku infekcji tymi koronawirusami (obecnie znane są cztery) formuje się odporność (nie zawsze silna) trwająca co najmniej jeden rok. Badania osób, które przeszły SARS lub MERS i przeżyły, pokazały, że po SARS odporność utrzymywała się przez dwa lata, a po MERS — prawie trzy lata. Jednocześnie zdolność neutralizująca przeciwciał przeciwwirusowych (ich zdolność do hamowania replikacji wirusa) stopniowo spadała w ciągu całego okresu badania. Póki co badania nad czasem trwania humoralnej odpowiedzi immunologicznej przeciwko SARS-CoV-2, które były prowadzone, dają niejednoznaczne wyniki. Tak, badanie przeprowadzone przez chińskich naukowców pokazało, że odporność humoralna przeciwko SARS-CoV-2 trwa dość krótko — 2—3 miesiące, przy czym już po 8 tygodniach poziom przeciwciał przeciwwirusowych spada u 13% ludzi, którzy mieli objawy COVID-19, i u 40% ludzi, którzy tych objawów nie mieli. Uzyskane dane stawiają pod znakiem zapytania ideę „paszportów odporności”, które niektóre kraje chcą wydawać ludziom, którzy przeszli COVID-19, mają pozytywne wyniki testu na przeciwciała przeciwwirusowe i rzekomo mogą swobodnie podróżować, pracować i nie przestrzegać ograniczeń kwarantannowych. Badanie przeprowadzone przez islandzkich naukowców z udziałem około 30 tys. osób (w tym ponad 1200 osób, które miały pozytywny test na wirusa i wyzdrowiały z COVID-19) dało bardziej optymistyczne wyniki. Około 90% ludzi, którzy wyzdrowieli, miało przeciwciała przeciwko SARS-CoV-2: poziom tych przeciwciał podnosił się w ciągu dwóch miesięcy po postawieniu diagnozy, a potem pozostawał na tym samym poziomie w ciągu całego badania, które trwało 4 miesiące. Pokazano również, że z wirusem SARS-CoV-2 zetknęło się jedynie 0,9% populacji Islandii. Niedawno we krwi u 20-50% ludzi, którzy nigdy nie zetknęli się z SARS-CoV-2, wykryto komórki pamięci CD4+ T, reaktywne w stosunku do tego wirusa, przy czym udowodniono ich zdolność do reagowania krzyżowego z innymi koronawirusami człowieka i określono 142 odpowiednie epitopy komórek T. Oczywiste jest, że część ludzi w wyniku przebytych koronawirusowych chorób przeziębieniowych wyrobiła odporność, zdolną w pewnym stopniu chronić ich przed SARS-CoV-2, co częściowo wyjaśnia niejednorodność przebiegu COVID-19 u różnych ludzi lub w różnych regionach geograficznych, które różnią się rozpowszechnieniem infekcji wywołanych przez koronawirusy człowieka. Możliwe, że właśnie dlatego populacja krajów rozwiniętych i bogatych przechodzi COVID-19 ciężej niż populacja krajów biednych, która częściej styka się z patogenami chorób zakaźnych, w szczególności z koronawirusami człowieka, przez szereg przyczyn ekonomicznych i socjokulturowych, które prowadzą do przeludnienia, rozprzestrzeniania się warunków niesanitarnych, złego odżywiania itp. Oczywiste jest, że po infekcji SARS-CoV-2 większość ludzi będzie miała przeciwwirusową odpowiedź immunologiczną (u kogoś będzie ona silniejsza, u kogoś słabsza). Można uważać, że ta reakcja immunologiczna zapewni pewną ochronę ludzi w perspektywie średnioterminowej, przynajmniej na rok, a z czasem jej skuteczność może spaść. Jeśli rzeczywiście tak jest, to zarażenie coraz większej liczby ludzi w populacji doprowadzi do formowania się tak zwanej odporności zbiorowej. Jeśli obejmie ona znaczną część populacji (ponad 60%), to nawet bez działań epidemiologicznych wirus nie będzie rozprzestrzeniał się tak gwałtownie. Nawet jeśli wziąć pod uwagę to, że liczba przypadków zachorowań na COVID-19 nie została dokładnie określona przez ograniczoność testowania (jak, na przykład, we Włoszech i niektórych innych krajach, kiedy była ona zaniżona, być może, dziesiątki czy setki razy), to i tak można twierdzić, że większość populacji na świecie wciąż jest podatna na zarażenie i odporność zbiorowa dopiero zaczyna się formować. Jednak nie wiadomo, czy odporność na SARS-CoV-2 będzie trwała u większości populacji. Niedawno udowodniono, że człowiek, który przeszedł SARS-CoV-2, może po kilku miesiącach zainfekować się ponownie. W tym celu przeprowadzono analizę porównawczą genomów dwóch izolatów SARS-CoV-2, wyizolowanych od jednego pacjenta z Hongkongu podczas dwóch epizodów infekcji koronawirusowej (drugi epizod bezobjawowej infekcji zdarzył się po 142 dniach od pierwszego objawowego epizodu). Okazało się, że genomy wirusowe pierwszego i drugiego epizodu znacząco różniły się od siebie. Analogiczne wyniki uzyskano przy badaniu ponownej infekcji SARS-CoV-2 innego pacjenta z Nevady, jednak w tym przypadku przebieg ponownej infekcji był cięższy niż za pierwszym razem. Pytanie o to, czy odporność wpływa na objawy COVID-19 przy ponownej infekcji, jest niezwykle ważne, zwłaszcza w kontekście opracowywania szczepionek. Czy możliwe, że układ odpornościowy nie tylko nie ochronił przed wirusem, ale i pogorszył sytuację? Tak, teoretycznie taka możliwość istnieje. Na przykład, niektóre przypadki ciężkiego przebiegu COVID-19 pogarszają się przez „podstępne” reakcje immunologiczne, które uszkadzają zdrowe tkanki. Ludzie, którzy przeżyli to podczas pierwszej infekcji, mogą mieć komórki odpornościowe, które są gotowe po raz drugi odpowiedzieć jeszcze bardziej aktywnie. Inna możliwość polega na istnieniu mechanizmu zależnego od przeciwciał wzmocnienia replikacji wirusa, przy którym przeciwciała, które powstają podczas pierwszego spotkania z SARS-CoV-2, pomagają wirusowi, a nie walczą z nim podczas ponownej infekcji. Zatem istnieje prawdopodobieństwo, że SARS-CoV-2 będzie mógł kontynuować krążenie w populacji ludzi, pomimo odporności zbiorowej, uformowanej dzięki naturalnej infekcji lub szczepieniu. Cały świat z niecierpliwością oczekuje na szczepionkę przeciwko SARS-CoV-2 i, odpowiednio, przeciwko COVID-19. Dyrektor Narodowego Instytutu Alergii i Chorób Zakaźnych USA (NIAID) oraz główny doradca Białego Domu ds. przeciwdziałania koronawirusowi, profesor Anthony Fauci, jeszcze w marcu 2020 r. ostrzegał, że pierwsze szczepionki staną się dostępne nie wcześniej niż za 12—18 miesięcy. Koalicja na rzecz innowacji w gotowości na epidemię (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations) uważa, że na opracowanie takiej szczepionki w ciągu najbliższych 12—18 miesięcy potrzeba co najmniej 2 mld dolarów USA. Zaproponowano interesującą ideę połączenia wysiłków naukowców z wiodących laboratoriów i firm farmaceutycznych świata na analogię do takich znanych wielkoskalowych projektów naukowych, jak na przykład „Projekt Manhattan” dotyczący opracowania broni jądrowej, projekt „Genom ludzki” lub CERN. Jednak rozwój sytuacji pokazuje, że ta idea na razie nie sprawdza się. Póki co wirus SARS-CoV-2 w porównaniu z wirusem grypy jest stosunkowo stabilny, nieskłonny do znacznej liczby mutacji dzięki posiadaniu przez niego systemu „naprawy błędów” replikacji. Przeszedłszy drogę od Chin do USA, nabył jedynie od 4 do 10 mutacji. I to daje badaczom nadzieję na możliwość stworzenia stabilnej szczepionki, która pozostanie skuteczna przez długi czas. Jedną z pierwszych na świecie szczepionek przeciwko COVID-19 stworzyła amerykańska firma biotechnologiczna Moderna przy udziale NIAID. Jej badanie kliniczne rozpoczęło się już 64 dni po tym, jak opublikowano genom wirusa. 18 maja 2020 r. Moderna ogłosiła pierwsze wyniki badań klinicznych: jej szczepionka mRNA-1273 przeciwko COVID-19 wywołała odpowiedź immunologiczną u ludzi i chroniła myszy przed infekcjami płucnymi wywołanymi przez koronawirusa SARS-CoV-2. Dane, które firma opublikowała w komunikacie prasowym, uważa się za bardzo obiecujące. Prawie jednocześnie z Moderną za opracowanie szczepionki wzięły się też inne wiodące firmy farmaceutyczne oraz instytuty naukowo-badawcze w Wielkiej Brytanii, ChRL, RFN, Francji, później dołączyły do nich placówki z Japonii, Korei, Kanady, Indii i innych krajów. Obecnie wiadomo już o ponad 180 prototypach szczepionek, stworzonych według różnych zasad, z których ponad 35 przechodzi badania kliniczne. Jak wygląda „idealna” szczepionka do profilaktyki COVID-19? W planie klinicznym ważne są trzy główne czynniki: 1) obowiązkowa jest niezawodna odpowiedź immunologiczna, która generuje długotrwałe przeciwciała neutralizujące antygeny SARS-CoV-2 (na przykład białka S i/lub N); 2) szczepionka musi wywoływać potężną odporność limfocytów T; 3) szczepionka nie powinna mieć żadnych poważnych skutków ubocznych, a także wiązać się z takimi zjawiskami, jak cytotoksyczność komórkowa zależna od przeciwciał, choroba układu oddechowego związana ze szczepieniem, „burza” cytokinowa itp. Szczepionki na bazie kwasów nukleinowych. Do tej grupy należy już wspomniana szczepionka mRNA-1273 firmy Moderna (USA) na bazie mRNA, kodująca prefuzyjną stabilizowaną formę białka kolca (spike protein, S), którą firma wybrała wraz z badaczami Centrum Badań nad Szczepionkami (VRC) Narodowego Instytutu Alergii i Chorób Zakaźnych. Główne zalety takich szczepionek polegają na tym, że wywołują niezawodną odpowiedź immunologiczną, można je szybko opracować i wkrótce uruchomić produkcję (rys. 9). Inny kandydat — szczepionka Lead candidate niemieckiej firmy CureVac AG na bazie skonstruowanego RNA, która jeszcze nie została zarejestrowana. Dan Barouch z kolegami z Harvardzkiej Szkoły Medycznej (USA) zbadali szczepionki DNA przeciwko COVID-19. Ten typ szczepionki zmusza komórki biorcy do wytwarzania patogenu lub jego komponentów, co z kolei stymuluje układ odpornościowy. Zgodnie z danymi WHO, dwie takie szczepionki już biorą udział w badaniach klinicznych. Jedna z nich — INO-4800 od firmy Inovio Pharmaceuticals (USA), którą wprowadza się śródskórnie z późniejszą elektroporacją, koduje glikoproteinę kolca. Te szczepionki dają niezawodną odpowiedź immunologiczną, można je szybko i łatwo tworzyć oraz wytwarzać, nie wymagają zimnego łańcucha do przechowywania. Inna szczepionka — BacTRL-Spike firmy Symvivo (Kanada) — to plazmid DNA, który eksprymuje trójwymiarową glikoproteinę kolca i białko hybrydowego transportera z Bifidobacterium longum. Ta szczepionka ma takie same zalety jak poprzednia, a ponadto wprowadza się ją doustnie. Szczepionki na bazie wektorów (rys. 10). Wśród najbardziej znanych i perspektywicznych szczepionek należy wyróżnić AZD1222 (ta szczepionka została zarejestrowana pod nazwą ChAdOx1nCoV-19), stworzoną przez naukowców Uniwersytetu Oksfordzkiego wraz z firmą AstraZeneca Plc. Na dzień dzisiejszy opublikowano bardzo obiecujące wyniki I i II fazy badań klinicznych szczepionki ChAdOx1 nCoV-19 na 1077 ochotnikach. Chińscy naukowcy opublikowali wyniki wczesnych badań innego typu szczepionki Ad5-nCoV (CanSino Biologics Inc., Chiny) na bazie rekombinowanego adenowirusa typu 5 (Ad-5), który również eksprymuje białko kolca. Badania, w których brało udział 108 osób, przeprowadzono w kilku laboratoriach. Po zakończeniu II fazy badań szczepionka CanSino Biologics 25 czerwca 2020 r. otrzymała pozwolenie na użycie jej w ciągu roku dla wojskowych Chin. Jeszcze jednym przykładem szczepionki na bazie adenowirusów, która otrzymała pozwolenie na użycie, jest rosyjska szczepionka przeciwko COVID-19, opracowana przez Narodowy Instytut Badawczy Epidemiologii i Mikrobiologii im. M.F. Gamalei w Moskwie. W tej szczepionce wykorzystuje się dwa różne adenowirusy, które eksprymują białko S SARS-CoV-2: pierwsza dawka szczepionki zawiera adenowirus Ad26 (używany również w szczepionce przeciwko COVID-19 firmy farmaceutycznej Johnson & Johnson i jej spółki zależnej Janssen), druga dawka szczepionki zawiera adenowirus Ad5 (tak jak w eksperymentalnej szczepionce chińskiej firmy CanSino Biologics). Szczepionka została podana 76 ochotnikom na wczesnych etapach w ramach dwóch badań, ale wyniki tych badań oraz innych badań przedklinicznych nie zostały opublikowane. Niespodziewanie 11 sierpnia 2020 r. Prezydent Rosji Władimir Putin ogłosił, że państwowy regulator ochrony zdrowia Rosji stał się pierwszym na świecie, który zatwierdził szczepionkę przeciwko COVID-19 do szerokiego użycia, chociaż badania III fazy szczepionki jeszcze nie zostały zakończone. Naukowcy na całym świecie oraz WHO potępili tę decyzję jako pospieszną, niebezpieczną i nieetyczną, co może nie tylko zagrażać zdrowiu i życiu ludzi, którzy otrzymają szczepionkę, ale także w razie negatywnych skutków podważy zaufanie do szczepień przeciwko COVID-19 i jeszcze bardziej wzmocni nastroje antyszczepionkowe na świecie. Rys. 8. Podejścia do opracowania szczepionki przeciwko SARS-CoV-2: a — główne podejścia; b — rozkład szczepionek-kandydatów w grupach z różnymi podejściami

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 7Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Szczepionki na bazie białek wirusa SARS-CoV-2 (rys. 10). W szczepionce NVX-CoV2373 amerykańskiej firmy Novavax jako antygen wykorzystuje się rekombinowane białko kolca SARS-CoV-2 w stanie prefuzji. Rekombinowane białko jest eksprymowane w genetycznie skonstruowanych komórkach owadzich Sf9. Głównymi zaletami tej szczepionki jest możliwość jej szybkiego opracowania i uruchomienia produkcji. Platforma Novavax była wcześniej testowana w I, II i III fazie kilku badań dotyczących grypy sezonowej, Eboli oraz RSV i wydaje się być bezpieczna. Szczepionki na bazie wirusa SARS-CoV-2 (rys. 11). Wszakże większość obecnie znanych szczepionek stworzono na bazie osłabionego lub inaktywowanego patogenu choroby. Właśnie takie podejście zastosowała chińska firma Sinovac Biotech z Pekinu, która rozpoczęła badania szczepionki CoronaVac (wcześniej – PiCoVacc) na bazie inaktywowanego SARS-CoV-2. III faza badań w Brazylii ma zakończyć się pod koniec 2020 r. Grupa ukraińskich firm farmaceutycznych Lekhim podpisała z Sinovac Biotech ekskluzywną umowę dystrybucyjną na dostawę szczepionki przeciwko SARS-CoV-2 na Ukrainę i już rozpoczęła projektowanie mocy produkcyjnych w Charkowie. Jeszcze jedna chińska firma, Sinopharm, zarejestrowała dwa badania kliniczne szczepionek, opracowanych również na bazie inaktywowanego wirusa, jednak nie wiadomo dokładnie, czy są to badania dwóch różnych szczepionek, czy jednej. Badania skuteczności różnych dróg podawania szczepionki, która koduje białko S SARS-CoV-2, na małpach i myszach transgenicznych posiadających ludzki receptor ACE2, wykazały, że donosowa forma szczepionki może być skuteczniejsza niż forma iniekcyjna. Tak więc u myszy, które zaszczepiono drogą iniekcji, po zakażeniu SARS-CoV-2 w płucach nie znajdowano wirusa, ale wykrywano niewielką ilość wirusowego RNA. W przeciwieństwie do tego, myszy, którym szczepionkę podawano donosowo, miały całkowicie czyste płuca. W ten sposób szczepionka donosowa całkowicie zapobiegała zakażeniu. Specjaliści jednak dość powściągliwie podchodzą do możliwości szybkiego wprowadzenia szczepionki na rynek. Wyjaśniają, że trzeba być ostrożnym ze względu na bezprecedensowo krótkie terminy badań szczepionek stworzonych według zasady „przyspieszonej”, aby nie było potem rozczarowań, jak ze szczepionką przeciwko AIDS, której tak i nie udało się stworzyć ze względu na specyfikę HIV. Właśnie taką opinię szczegółowo i argumentowanie wyłożył w lipcowym numerze czasopisma Scientific American wybitny amerykański uczony William Haseltine, z którym miałem szczęście poznać się na Uniwersytecie Harvarda jeszcze w 1981 r. Podobne obawy opierają się na tym, że dawno znane koronawirusy „zniekształcają” układ odpornościowy tak, że nawet po tym, jak organizm pozbędzie się patogenu, może on ponownie go zainfekować i wywołać chorobę. Budowa SARS-CoV-2 wskazuje na to, że podczas tworzenia szczepionki mogą pojawiać się poważne przeszkody. Tak więc niektórzy chorzy na COVID-19 wytwarzają przeciwciała neutralizujące, zdolne zabić wirusa, ale nie wszyscy. Zatem czy szczepionka będzie stymulować produkcję takich przeciwciał u wszystkich ludzi, do tej pory nie wiadomo. Niejasne jest również, jak długo te przeciwciała mogą chronić przed infekcją. Obawy pojawiają się także w odniesieniu do adiuwantów, które dodaje się do szczepionek, ponieważ wywoływały one poważne skutki uboczne, w niektórych przypadkach nawet u młodych zdrowych ludzi. Taka strategia tylko coraz bardziej wzmacnia sceptycyzm, nastroje antyszczepionkowe i może poważnie zaszkodzić rozpowszechnianiu szczepionki na świecie oraz walce z COVID-19. WHO uważa, że trzeba przetestować jak największą liczbę szczepionek, ponieważ nie można przewidzieć z góry, ile z nich okaże się obiecującymi. Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej dane o drogach i stanie tworzenia szczepionki przeciwko SARS-CoV-2 (czy COVID-19), można dojść do wniosku, że wcześniej czy później szczepionkę mimo wszystko uda się stworzyć, przy czym prawdopodobnie zostanie zaproponowanych kilka dość skutecznych szczepionek. Mamy nadzieję, że takie szczepionki będą dostępne nie tylko w bogatych państwach, które przeznaczają duże środki na ich opracowanie, ale także, jak nalegają ONZ i WHO, na całym świecie, niezależnie od stanu ekonomicznego krajów. Jednocześnie musimy zdawać sobie sprawę, że nawet skuteczne szczepionki będą wywoływać odporność nie u wszystkich zaszczepionych ludzi. Naukowcy mają nadzieję na szczepionkę przeciwko koronawirusowi, która będzie skuteczna co najmniej w 75%, ale będzie ona również akceptowalna w przypadku 50% lub 60% skuteczności. W FDA oświadczyli, że wydadzą zezwolenie na użycie szczepionki przeciwko COVID-19, jeśli będzie ona bezpieczna i skuteczna przynajmniej w 50% (mniej więcej na poziomie szczepionki przeciwko grypie). Ponadto do tej pory nie wiadomo, jak długo będzie utrzymywał się efekt szczepienia i czy nie okaże się konieczne przeprowadzanie szczepień przypominających co roku, jeśli SARS-CoV-2 będzie nadal krążył na świecie. Zauważono, że SARS-CoV-2 rozprzestrzenia się rzekomo wolniej w krajach, w których prowadzono profilaktykę gruźlicy wśród populacji z użyciem szczepionki BCG (BCG-bacillus Calmette-Guerin). Dawno wiadomo, że szczepionka BCG poprawia odporność przeciwko niektórym wirusom. W USA używa się jej do leczenia raka pęcherza moczowego, skutecznie stymulując układ odpornościowy do walki z komórkami nowotworowymi. Niedawno wykazano, że szczepionka BCG obniża śmiertelność z powodu sepsy noworodków dzięki szybkiej indukcji neutrofili. A w eksperymentach in vivo potwierdzono, że BCG powoduje epigenetyczne przeprogramowanie monocytów człowieka, w wyniku którego indukowane są cytokiny, w szczególności IL-1b, co jest ważne dla rozwoju przeciwwirusowych reakcji odpornościowych. Dziecięcy Instytut Badawczy Murdocha w Melbourne (Australia) od 27 marca 2020 r. prowadzi badania szczepionki BCG jako środka profilaktycznego przeciwko COVID-19, w których bierze udział 10 000 pracowników medycznych z Australii, Hiszpanii i Holandii. Jednocześnie publikacje dotyczące efektu BCG na SARS-CoV-2 oraz COVID-19 podają sprzeczne dane. Ideę zastosowania żywej szczepionki przeciwko polio do ochrony przed COVID-19 w USA aktywnie propaguje Konstantin Chumakov – dyrektor oddziału badań nad szczepionkami FDA. Jest on synem znanych radzieckich wirusologów Michaiła Chumakowa i Mariny Woroszyłowej, którzy w 1959 r. po raz pierwszy przetestowali na swoich trojgu dzieciach żywą szczepionkę przeciwko polio, opracowaną przez Alberta Sabina (amerykańskiego wirusologa pochodzenia żydowskiego, który wyemigrował z Rosji w 1921 r.). Następnie przeprowadzili jej zakrojone na szeroką skalę badania w ZSRR i opisali pojawienie się u zaszczepionych tymczasowej ochrony przed innymi infekcjami wirusowymi, prawdopodobnie dzięki stymulowaniu układu odpornościowego. Konstantin Chumakov wraz z Robertem Gallo niedawno opublikowali artykuł w Science, w którym wskazują na możliwość walki z COVID-19 za pomocą szczepionek, które nie są specyficzne dla COVID-19, ale mogą zapobiegać infekcji wirusem SARS-CoV-2 i/lub łagodzić przebieg choroby poprzez niespecyficzną stymulację odporności pacjentów. Do takich szczepionek należą atenuowane (żywe, ale osłabione) szczepionki przeciwko gruźlicy (BCG), krztuścowi lub polio. Nawiasem mówiąc, Robert Gallo to wirusolog, immunolog, onkolog, jeden z najbardziej znanych uczonych świata, który odkrył strukturę wirusa niedoboru odporności człowieka (HIV) i wynalazł interleukinę-2 (IL-2). Modele matematyczne procesu epidemicznego i perspektywy wyjścia z kwarantanny. Pierwsze wyniki rezonansowego badania metodami modelowania zostały przedstawione 16 lutego 2020 r. w raporcie krajowego laboratorium Imperial College w Wielkiej Brytanii. Na podstawie rozproszonego modelu stochastycznego przeprowadzono analizę prognostyczną rozprzestrzeniania się COVID-19 z uwzględnieniem parametrów rozprzestrzeniania się choroby, które zostały zmierzone na początkowym etapie rozwoju pandemii, głównie w Chinach i Korei Południowej. Model wykazał katastrofalne dla systemów ochrony zdrowia USA i Wielkiej Brytanii skutki scenariusza „bez przeciwdziałań” — odpowiednio 2,5 mln i 500 tys. zmarłych, co radykalnie wpłynęło na zmianę polityki państwowej tych krajów w zakresie przeciwdziałania epidemii. Od początku epidemii opublikowano już dziesiątki prac naukowych poświęconych opracowaniu modeli prognostycznych, metod prognozowania rozprzestrzeniania się COVID-19 oraz kalibracji parametrów tych modeli według danych statystycznych dotyczących zachorowań. Za pomocą modelowania oceniono czas trwania okresu inkubacji, co pozwoliło organom ochrony zdrowia na podjęcie decyzji o 14-dniowej kwarantannie (choć do tych wyników należy podchodzić z ostrożnością, ponieważ niektórzy ludzie mogą rozprzestrzeniać chorobę także po 14. dniu). Obecnie modele matematyczne wykorzystuje się nie tylko do szacowania parametrów rozprzestrzeniania się koronawirusa, ale także do badania możliwych przyszłych scenariuszy, retrospektywnej oceny skuteczności konkretnych interwencji oraz określania perspektywicznych strategii. Aktywnie opracowywane są technologie cyfrowe rozpoznawania twarzy w maskach, określania odległości między ludźmi za pomocą echolokacji w celu kontroli dystansowania społecznego itp. Wiele krajów zaczęło obecnie opracowywać i wdrażać programy cyfrowego śledzenia kontaktów osób zakażonych. Działania epidemiologiczne, które obecnie są główną bronią w walce z pandemią COVID-19, wywierają negatywny wpływ na gospodarkę i wywołują znaczne zaniepokojenie w społeczeństwie. Dlatego rządy wielu krajów z wyprzedzeniem opracowały i opublikowały etapowe plany wyjścia z kwarantanny. ...Przyszłość w znacznej mierze będzie zależeć od tego, na ile będziemy przywracać kontakty społeczne i czy zdołamy kontynuować przestrzeganie środków profilaktycznych. Jeśli odporność na wirusa SARS-CoV-2 będzie trwała krócej niż rok, to coroczne fale COVID-19 mogą być obserwowane do 2025 roku lub dłużej. Podczas łagodzenia kwarantanny ludziom wydaje się, że epidemia się kończy, chociaż tak nie jest. W rzeczywistości ryzyko zakażenia jest większe, niż ludzie mogą sobie wyobrazić. Oczekuje się, że wraz z nadejściem zimy w krajach o klimacie umiarkowanym i chłodnym sytuacja epidemiczna związana z COVID-19 może się zaostrzyć, tak jak dzieje się to co roku w przypadku innych wirusów oddechowych człowieka. Suche zimowe powietrze poprawia ich stabilność i transmisję, a także narusza ochronę immunologiczną dróg oddechowych. Ponadto w chłodną pogodę ludzie częściej przebywają w pomieszczeniach, gdzie istnieje duże ryzyko transmisji wirusów drogą kropelkową. Aby powstrzymać pandemię, SARS-CoV-2 musi zostać wyeliminowany na całym świecie, co zdaniem większości naukowców jest prawie niemożliwe, albo ludzie muszą wytworzyć wystarczającą odporność w odpowiedzi na infekcję lub szczepionkę. Jednak wszelkie scenariusze przyszłości pozostają jedynie domysłami, ponieważ z taką pandemią ludzkość styka się po raz pierwszy, a COVID-19 pod względem swoich cech epidemicznych bardzo różni się od grypy pandemicznej. Rys. 9. Zasada działania szczepionek na bazie kwasów nukleinowych Rys. 10. Zasada działania szczepionek na bazie wektorów wirusowych Rys. 11. Zasada działania szczepionek na bazie protein Rys. 12. Zasada działania szczepionek na bazie wirusów

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

A świat powstał już z naszej miłości

* * * Tam nie bywa ani dnia, ani nocy, zegar tyka, jak chce, tam zasypiają w pół oka i nie mówią, lecz pomrukują, i nie odchodzą dalej niż krok. Tam ludzie nie malują granic, żyją bez skóry i odzieży – dotykiem, drżeniem, powietrzem – jak zresztą i należy żyć, według pierwszego Bożego testamentu. Tam nie ma nieszczęśliwych, tam kwitnie to miłość, to śliwa, to wargi w szczęśliwej zgubie, tam wola, wiatr, warkocze, grzywy, i lot, i wydech: „kochana…” „kochany…” * * * Rozłożysty słonecznik przy chacie, a na nim – skrzydlata dziewczynka zamiata podłogę z nasion – za klinem klin, za klinem klin. Drzemie konik na słońcu. A skrzydełka dziewczynki – czerwone, ona je złożyła – i zamiata. Praca dziewczynki jest prosta. A ponadto zbiera nektar i odpędza ptasie stada, i zerka na okno – czy się nie otworzy. A ja siedzę sobie w chacie i patrzę, jak dziewczynka skrzydlata żyje na żółtym słoneczniku i jak nad nią płynie czas… * * * Lata – jak myszy w stodole: podgryzają ciało, drążą duszę. I wobec dnia, i wobec nocy – powoli mnie pustoszą. Lata wolą pustkę: we mnie, w chacie, na podwórku – gdzie i tak tylko wyszczerbiony dzban samotnie szczerzy się do gwiazd. Co jeszcze zostało? Trzy ziarna, ciepło na dwoje i na dwoje – trzy słowa. Reszta – tandeta, plewy. Cień z przegryzionego dnia. * * * … a skrzydła – one jak psy, bez ciebie i bez mnie – nic nie warte, nie mają ani siły, ani lotu, ikony obmieść, portrety – i na nic więcej nie zdatne nasze porzucone skrzydełka, a my i bez skrzydeł nie jesteśmy bez skrzydeł, postawiliśmy chatę na wygnaniu – bez, trochę wiśni, orzechy, sikorka nurkuje pod strzechę, po pieszczotę przychodzą psy – one bowiem bez niej – nic nie warte, a my – jak spalona Troja, drżą wiatry za ścianą, jakby żagle albo skrzydła, które ty dla mnie uszyłaś, niech wołają – dokąd ja bez ciebie, bez ciebie ani Troja niepotrzebna, ani niebo...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Serhij Czyrkow

* * * … miraże, zjawy, cienie i echa, zagłębienia i wyrwy, dokąd nie postąpisz, zerwane pasma, napięte struny, usta miodowe i kubek wody, wypite, przebyte, dusze zdrętwiałe, mniej krzyżyków, a więcej bemoli, co tobie, jak tobie w naszym jasełkowym teatrzyku, gdzie tylko dwie niedograne role, nie nam napisano, żłób pusty, gwiazdy nad stepem nikt nie czyta, my nie mędrcy, jesteśmy tylko wędrowcami, połączyła nas święta prostota, gwizdem wieczornym zanoszą się raki, ślad po nich i zabrzmiał, i przeschnął, tak się już zeszły i linie, i znaki, nie na dłoni twojej, lecz na wargach. * * * Zardzewiała klamka. Stary, wielki pająk. A pajęczyna od krańca do krańca, jakby był złodziejem i naciągnął cięciwę. A za ścianą gra fujareczka, tak smutna, tak niekończąca się… Pusty czajnik kipi oczekiwaniem. Chwila, rozbłysnąwszy, od roku nie ucieka, jakby ją osiedlono w raju. Szczęścia nie da się zjeść jak chleba. Wszystko, co mam, łamię na pół – jak własny głos dzielę na dwoje: łkanie fujareczki i szelest kosy. * * * Świat zasypia. Cicho i smutno. Kto z nas – kum królowi? Czy runa wymówiła głośno, czy jęknęła: – Kochasz mnie? – Kocham… Tak przygniotło, że aż oddychać nie sposób. Daj choć poluzuję pętlę. Miły – niemiły. Miła – niemiła. – Kochasz mnie? – Kocham… Co będzie dalej – nikt nie powie. Dziś zaś – obojgu posłać. Ty sobie się położysz. Ja sobie się położę. – Kochasz mnie? – Kocham… * * * Przebiśnieg. Jutro. O siódmej zero siedem. Wzejdzie, przebije się przez liście i próchno, tęsknoty i żale, i zimna bezsenność, która nawiała jesienią zewsząd. Wzejdzie i stanie między nami i – nami. Czy znajdziemy dla niego słowa – które nie głosem i nie ustami? Kwiat nie wschodzi, a noc dogasa. Wygarniam zmarznięte trzaski. Zielona i biała łodyżka, łza, która spływa po marcowym policzku. Siódma zero siedem czasu kijowskiego. Niebo szarzeje. Dworzec Południowy…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 8Originalseite ↗

Z tomików poezji „Skrypal” (2018), „Poza pozyk”, „Chodimo w raj” (2020)

Poeta, prozaik, tłumacz, publicysta. Autor powieści-podróży „Kowczeh. Kołyskowa dla smerti”, niekryminału w 225 morderstwach i 17 zamachach „Dim-Dom”, zbioru wspomnieniowych mini-esejów „Chto u kłasyky krajnij”, współczesnej chimery „Po toj bik dołoni”, powieści dla młodzieży „Fihnia”, tomików poezji „Na Misiaći ne chodiat po zemli”, „Skrypal”, „Poza pozyk”, „Chodimo w raj” oraz innych wydań prozatorskich i wierszowanych. W ostatnich latach opublikował ponad 400 artykułów politycznych, komentarzy i pamfletów. * * * Raz i na zawsze znaleźć – nie bywa: jabłko spada i w trawach znika; nagle z ręki wyślizguje się ręka; ptaszyna, co pieśnią duszę nam kraje, zrywa się z gałęzi – i gubi się w gaju, pieniądze znikają, i rymy z wersu; dusze, których już nikt nie szuka, nawet ręka z ręki wyślizguje się. Gubi się wszystko. Oto i serce uciekaj spada, ślepe, pod koła tramwaju... * * * Jak spotkam – poznam? Nie wiem. Zapominam ciebie, zapominam. Jak naprzeciw idziesz – zapominam. Jak włosy na ramiona spływają, jak całujesz mnie – zapominam. Jak w oczach twoich słońce gaśnie, i jak wschodzi ono – zapominam. Jak zjawiasz się z wód – zapominam. Jak ręcznik z twoich bioder spada, jak, przeczystą, ciebie obejmuję zapominam – wszystko zapominam. Do drobiazgów ja ciebie zapominam. * * * Obudziłem się – promyczek na ramieniu. Zwinąłem się – i nie chce się budzić. On nie wiadomo jak wszedł do chaty, ogrzać się, a może, odpocząć. Na dworze – biały Sicz szary styczeń. Nam wszystko jedno – promyczkowi i mnie. On ciepło uśmiecha się we śnie i w sen swój, półsenny, woła. I oto już ja zwinąłem się na ramieniu, a drzwi zaplata pajęczyna, tylko słychać, jak Pan Bóg coś lepi z gliny i schnąć składa na piecu. * * * Stereo. Mono. Płyta. Płyta. Stawiam pod igłę – i pieśń wzlatuje, bije o sufit, w szybę i spada. Ptak bez ciebie lecieć nie rada. Igła biegnie przez ścieżkę na przełaj – dopiero początek – i od razu koniec. Chrypi Dassin, milknie Morandi, spada zasłona z okienka werandy… Trzeba do naprawy, odslużył odtwarzacz. Ja zaniosę, słyszysz, droga, nie płacz... * * * … jaki kłębuszek… Boże, jak ty śpisz… ufnie wciśnięta w ramię… Niech ucichnie poranek, włoży kapcie jerzyk, i czas nigdzie stąd nie płynie. To siódmy dzień. W tobie – słodkie zmęczenie. Nasz świat powstał. Po suficie zajączek skacze... Moja. Jedyna. Rodzona. W domu. O, Boże, jak ty śpisz, jaki kłębuszek… * * * Pod łopianem wczorajszy deszcz; zasnął, bo nachodził się miastem. Ja szedłem do ciebie, on – śladem, ja kwiaty niosłem, a on – naszyjnik. Ja – na przełaj, a on – w podwórza –, między ścian, placów, zaułków, to zajrzy pod jawory, to pień skokami wymierzy, a potem rozpuścił sznurek i srebrne wyścielił korale pod każdy ruch twój i krok i runął, uśmiechnąwszy się, dalej. A ja – z rumiankami… One obwisły skrzydełkami, zmokły, ale podobać się chciały. A ty przytuliłaś się do ściany i na mnie spojrzeć nie śmiałaś. * * * My słowo znali. My byli we dwoje. A świat powstał już z naszej miłości. A to, co stworzył wcześniej Bóg, my do miłości widzieliśmy ostatni raz. Naciągnęliśmy niebo – tak, jak chcieliśmy. Rozstawiliśmy drzewa wzdłuż rzeki. Zgęściliśmy noc. Rozwiesiliśmy światła. I pomyśleliśmy zuchwale: na wieki! Objęć nie rozluźniwszy, tworzyliśmy. I coś jednak zapomnieliśmy wznieść – czy może, twardź, żebyś po niej chodziła, czy może dom, gdzie byś nie starzała się… * * * … a łódź płynie, nasza poszarpana łódź, i ja za starszyznę na tej łodzi, starszyzna – nikomu, starszyzna – niczemu, obol za trudy oddają nie mnie, a ja i nie wezmę, a wezmę – nie dowiozę, nam biały motyl rysuje trasę, niech na łeb na szyję oddala się ślimak, i siwy wioślarz przechodzi na rufę, – my już poza pożyczek i poza długami, nam czas do niczego i nigdzie iść, i wcisnął się wszechświat w oddech między nami, spadły w przepaść linowe mosty, nikt niepotrzebny – ani ludzie, ani zwierzęta, i z kalendarza rozleciały się dni. … raj, mówią, dawno nazywa się wyrij, lecz co nam do tego – tobie i mnie… * * * a wiśnie na wiśniach – czerwone, a śliwki, jak to bywa, sine, gniade od urodzenia konie i w tym wcale nie winne, kwadrat u Malewicza – czarny, świat – biały, chociaż i nie biały, a jesień – ona jeszcze nieprędko, żeby w ogródku pożółkło, zielone spadają pokosy na złoto letniego dnia… Jaka ty jesteś – nie wiem dotąd, lecz pewien: moja i jedyna. * * * niech będzie październik, trzeci czy dziesiąty, niech klony wyścielają żółte koło, i kruk podwórzem przechadza się powoli, zapomniawszy o obowiązku liczyć i o tym, że on – odwieczny przewodnik w czarny-czarny, jak on sam, jasyr, i my w tym złotym kole, ty w sukience, ja w koszuli – co trzeba jeszcze w zapowiednim dniu, który teraz – nigdzie i nigdy, i nie będzie ani jutra, ani zimy – tylko my z tobą, droga, tylko my, nikogo i niczego więcej nie trzeba, nie chcę ja ani iść, ani puszczać, niech ten październik, trzeci czy dziesiąty, leży na plecach i patrzy na niebo, a ty – na niego, i brzęczy pszczoła, i siwieje beztrosko ostnica.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 9Originalseite ↗

...I wyprowadzą z podwórza krowę

* * * We śnie moim przyszłaś sobie i śpisz. A ja patrzę niewidzącymi oczami i płynie czas ode mnie nieubłaganie, i nade mną wyrasta rdest… Niech rośnie. Wzdychasz we śnie. W nim – ja śpię, a ty – przyniosłaś zmęczenie. Je ogrzewam w naszym domu; ty zasypiasz; dobrze mi… * * * – pamiętasz? – szepczę, – pamiętam, – ja, ukochana, także nie zapomnę… przerzuciła warkocze na piersi i usiadła, lipiec odsunąwszy, z brzegu, – ty taka… – kładę rękę na rękę, – nam – na wiek, – uśmiecha się cicho… za ścianą i wiatr nie oddycha, i kasztany spadają bez stukotu, – ja nigdy do ciebie nie przywyknę, – ty śmieszny, – i wzrusza ramionami… mokrym śniegiem kończą się zimy, osiadając pyłem na oknach, – gdzież to lato? – czas robi, co chce, – my we dwoje, i w naszym szopkowym świecie… ona wschodzi, jak księżycowy rożek nade mną i przepaścią nocy. * * * Promyczek. Co nim napisać – dla ciebie wiersz czy testament? Na testament nazbierało się lat, lecz ja je pozaganialem do chaty i schowałem między książek i innych dziwów, jeszcze płótnem przykryłem. A wiersz… Posiwiały słowa – no jak takimi mówić! Chyba przesiać na sito, co pustkę spowija, zemleć, napiec naleśników, posmarować, wynieść pod gruszę, obrusem zaścielić duszę – i zewsząd nazwać wróbli, a te już wiedzą, co robić – jak i do kogo mówić. * * * … karooka, jak ty, rudowłosa, rano ściele się, późno wstaje… Nazwę twoim imieniem jesień, która przyszła pod okienko moje. Będę miał jak jesień wołać i szukać w kopce lat. … niebieska wstążka, czerwone szaty i klonowy ogień spod brwi… * * * W żółty jar po żółtą glinę wysyłałem córkę i syna. Ja i sam ją nosiłem od rosy do rosy. Nanosili całą górę, stała góra – na pół podwórza, żółta-żółta, jak ogień spod Pańskich spod dłoni. W niebieski jar po niebieską glinę wysyłałem córkę i syna. Ja i sam ją nosiłem od rosy do rosy. Nanosili – całą górę, stała góra na pół podwórza, niebieska-niebieska, niczym rzeka z Pańskiego stawu. “Tyś zwariował? – pytają ludzie. – Jak po podwórzu chodzić będziesz, marchew znosić, buraki?” Dobrym ludziom nie przychodzi do głowy: żółta glina – na klepisko, niebieska glina – na klepisko. Zbierzemy się szóstego dnia – i nalepimy ludzi. Żółta glina, niebieska glina – i powstanie Ukraina. * * * Syn idzie z wojny do domu – trzeci dzień i piąte zmęczenie, siódmy miesiąc, drugi rok, nie mrużąc powiek. Już pokonał próg i łzy, które spotkały na progu. Już do chaty wszedł, z wargi zlizawszy krew. On tuż-tuż zamknie drzwi i zapyta o wieczerzę. Zrobi krok, jeszcze jeden. Idzie z wojny do domu syn. Już zdejmuje kominiarkę, siwiznę, bezsenność, sławę. Już uśmiech kraje usta. On wróci. Tuż-tuż… Syn idzie. Z wojny. Do domu. Bity gradem, myty gromem. Boże, jak mu dojść z tamtych światów w te światy? Drugi rok idzie nieustannie. Czym ci zaradzić, synu? Przeciąg ściany rozcina. Syn idzie. Idzie wojna. * * * Kiedy dusza zostanie niczyja – już nie moja, ale jeszcze nie Boga – kiedy ona będzie szukać drogi i pomyli się na śpiew słowika, w którym wszystko żywe i wieczorne tonie, i tam pod klonem, w szepcie trawy, zapomniawszy, że teraz bez głowy, ją na tę trawę zrzuci sennie, a potem – wzniesie się, wróci do ciała – zagubiona i nawet trochę zła – bo tyleż lat bez przerwy żyła, aż póki ciało żyć nie chciało – i oto kiedy ogień doje świece, i nadejdzie czas żegnać się ze światem, pozwól swojej duszy moją ogrzać. Ostatni raz. Na drogę. Na wieki. Książki poezji Serhija Czirkowa, wszystkie trzy lub dowolną do wyboru, można nabyć, pisząc na jego adres elektroniczny: profi-[kontakt ukryty] Koszt trzytomnika dla czytelników “Słowa Proświty” – 120 hrywien, koszt jednej książki – 50 hrywien. Serhij OSOKA Nasza wielka rodzina, według ówczesnych miar gospodarskich, zamożna nie była. Ziemi – mało, synów, synowych i wnuków – mnóstwo. Jednak na służbę nie szli, u bogatszych nie parobkowali, pod płotami nie umierali. Obchodzili się swoją pracą. Prababcia wspomina, że za jej dzieciństwa na podwórzu była nawet para wołów i jaka taka pasieka – może dwa, może trzy ule. Był porządny sprzęt rolniczy. Wszystkim tym do czasu kierował mój prapradziad Panas (Otanazy). Kierował sprawnie. Każdego ranka wkładał swoje niezmienne juchtowe buty – lewy but na prawą nogę, a prawy na lewą – i powoli szedł wzdłuż chutoru. Podwórek, w których mieszkali jego synowie z synowymi czy zięciowie z córkami, było we wsi niemało. Otóż Otanazy zachodził do każdego podwórza, rozglądał się dokoła – czy wszystko w porządku, i z nikim nie witając się, nie zwracając na nikogo najmniejszej uwagi, szedł do następnego podwórza. Jeśli gdzie napotkał nieporządek – nieułożoną słomę, niewykopane ziemniaki, nieprzewiezione dynie – wszczynał porządną awanturę. Na jego komendę wszystko szybko się układało, wykopywało i przewoziło. Otanazy szedł do domu, kładł się sobie na piec i czekał następnego ranka, do kobiecych rozmów i do świergotu wnuków specjalnie się nie przysłuchując. Poważny był Otanazy. Mniejsza o to, że buty na odwrót wkładał. I traktowano go w rodzinie należycie. Dla liryki nie było w nim miejsca. Ot chyba już w głębokiej starości wychodził Otanazy wieczorem na ganek, przykładał dłoń do ucha i z żalem wzdychał: “Eeee, nie słychać już, nie śpiewają dziewczęta i parobkowie”. Zaczynały się lata trzydzieste. Do trzydziestego trzeciego roku Otanazy nie dożył. Za to dożyła moja prababcia, najmłodsza jego córka. W trzydziestym trzecim miała akurat dwadzieścia trzy lata. Powinna była wszystko dobrze pamiętać i mi opowiedzieć. Ale tutaj właśnie zaczynają się cuda… Usłyszawszy, już w latach niepodległości, w szkole o Hołodomorze, próbowałem wypytać o to swoją prababcię Jawdoszkę, dowiedzieć się, że tak powiem, z pierwszej ręki. Jeśli w chacie był ktoś jeszcze, twarz prababci stawała się bezradna, wzruszała ramionami, stękała, wzdychała i bełkotała coś o nieurodzaju. Nieśmiało, niepewnie, chowając oczy. Kiedy zaś byliśmy sam na sam, prababcia blisko-blisko przychylała się do mojego ucha i szeptała, jak ogniem przypalała: – Leżymy rano, jeszcze świt nie nastał… aż wchodzą na podwórze dwaj, w czapkach. I do szopy, i do krowy. Wyprowadzają z podwórza, wyprowadzają, Seriożka… Gdzieś tutaj głos jej się łamie, napada ją straszna zadyszka, w piersiach odzywają się śmiertelne piszczałki. – Dość, babciu, nie opowiadaj. Tobie niedobrze! Milcz, nie opowiadaj! – krzyczę do niej i rękami macham, bojąc się, że ona zaraz tak i umrze, wspominając. Uporawszy się z oddechem, moja Jawdoszka kontynuuje, często zerkając na drzwi: – Pszenicę zabrali wcześniej. Całą. Ludzie myśleli – schowamy. Czarta kto schował! Wszystko wykopali i powyciągali! Z tych urywanych wypytywań dowiedziałem się, że w ich wsi z głodu niby nikt nie umarł. W sąsiednich umierali, bo tam odbierali nie tylko pszenicę, ale i wszystkie ziemniaki, fasolę, buraki i inne warzywa. Wtedy bardzo się dziwiłem – dlaczego to tak niejednakowo – a dużo później zrozumiałem, że bardzo często wszystko zależy nie tyle od wyższej władzy, co od “towarzyszy na miejscach”. W naszej wsi nie było tak wielu biedaków, byłych parobków. Bogatych “kułaków” też, według jej słów, nie było. A znaczy to, że nie było też odpowiedniej areny do rozwijania krwawej walki klasowej, jak w innych wsiach. – A w innych wsiach było… Boże mój… – kontynuowała prababcia, już ogarnięta własnymi wspomnieniami. – Jedna kobieta chodziła tutaj… już wiosną, spuchnięta. I mówi – przyszli do nich i nie tylko jedzenie zabrali, ale i płótno spod dziecka wyciągnęli, w kołysce, lalka mała leżała. Ono krzyczy – a on ciągnie, gad. Baba zaczęła lamentować i odbierać, a on ją głową o piec! Ot, Herod, i-i-i-i-i… u nas takiego nie było. Nie słyszałam. Zaklęła się, że nie słyszała. – I co, wy tej kobiecie… daliście jeść? – pytam z lękiem, boję się usłyszeć, że nie, nie dali, bo sami mieli mało. – No, wiosną niewiele co było. Makuch moczyli. I tarli. I gotowali. Już ani fasoliny, niczego. Dali jej. Ona nazbierała tych grudek w zanadrze, usiadła tam, gdzie konie… tam, gdzie mostek teraz, co samochody jeżdżą, i jadła, póki… znaleźli ją na drugi dzień. W rękach jeszcze grudka cała, oczy otwarte, a już zimna. Mówiła lekarka Mila Tymofiijiwna – skręt kiszek. Ona, powiada, głodna była i się nałykała. Takiego dużo było wtedy. – Tak a ryba? Przecież mówiłaś, ryby łowili w jeziorze, w lesie. Czemu wy ryb nie jedliście? – dopytuję się, a sam już mam oczy okrągłe z przerażenia. – Tfu! Przecież mówię, to już wiosną było. Jaka tam ryba! Z tego jeziora trzy wsie łowiły, je sieciami przefiltrowali tak, że tam już nawet kijanki nie zostało… Wiosna była najgorsza. Całkiem. Całkiem-całkiem! – Jawdoszka często i drobno się żegna, oddanie patrzy w górę, tam, gdzie Matka Boska w ręcznikach. Dopytać się o coś o represjach, o kolektywizacji dziadka – właściwie syna prababci – było sprawą niewdzięczną. Urodził się w trzydziestym ósmym. W szkole uczyli go patrzeć na jedno, a widzieć drugie. Ta szkolna nauka tak mocno wżarła się w jego świadomość, że on i w niepodległość, zdaje się, z dziesięć lat nie wierzył, i władzę łajać się obawiał, i prababci, z której czasem wyrywały się jakieś wspomnienia, mówił niezmienne: „A nuż, cicho!”. Na drugim, zdaje się, roku uniwersytetu, podczas jakiejś tam praktyki fonetycznej, postanowiłem wziąć temat Hołodomoru i wypytać wiejskie baby o to – żeby zapisać, żeby jakoś uwiecznić. Nic nie wyszło. Baby, rówieśnice mojej Jawdoszki i trochę młodsze, gryzły rąbek chustki, szczerzyły się i bełkotały coś o nieurodzaju, coś o słabych zbiorach i o suszy. Chowały oczy, czerwieniły się i żaliły, że nie mają czasu ze mną rozmawiać, bo i grządka nie wypielona, i kury nie nakarmione, i krowa ryczy, nie wydojona. Musiałem naprędce zmieniać temat i wypytywać je o obrzęd wiejskiego wesela czy coś takiego… One, te baby, takie jak moja Jawdoszka, wolały milczeć. Ale nosiły to w sobie do śmierci. Ja już nawet nie mówię nic o przysłowiowych okruchach, które zmiatały ze stołu po obiedzie i wkładały sobie do ust. Ten ruch mam do dziś przed oczami. Ale nie tylko… Przed śmiercią moja prababcia Jawdoszka zaczęła powoli tracić zmysły. Od grządki, którą pieliła jeszcze w wieku osiemdziesięciu z hakiem, syn z synową ją odsunęli. Nawet w ostatnich latach nie pozwalali worków łatać i buraków czyścić. Jej zdrowa chłopska podstawa, jej światopogląd, oparte na nieprzerwanym rocznym cyklu wszelkich prac, jej ręce i dusza, które żadnego innego sensu życia, oprócz tych prac, nie znały – zaczęły podupadać, wykrzywiać się, degenerować, cierpieć nieunikniony krach. …siedziałem na krześle i patrzyłem na prababcię Jawdoszkę w niewoli wizji. Kiedy ją dopadały, przestawała nas rozróżniać i poznawać. Godzinami półmarzyła, półspała. W tym czasie wykrzykiwała coś zupełnie niespójnego, rozpaczliwego i strasznego. O jakichś wozach z ludźmi, o Niemcach, o kamieniach, o wirach, o umarłych z żywymi, żywych z umarłymi, o zamarzniętych pszczelich rojach, o krowach, które wyprowadzają z podwórza wujkowie w kaszkietach. A kiedy zaczynała wychodzić z tego półsnu i mówić już spójnymi zdaniami, kiedy poznawała wreszcie mnie, to najczęściej prosiła… nakarmić rodzinę domowników na strychu, bo sama wczoraj niby nosiła im zupy, ale mało, i oni, pewnie, już pomarli z głodu. I dzieci – „domaczki!” – pomarli. Głaskała mnie po rękach i prosiła zanieść im „barszczyku w żeliwnym garnku”… Posłusznie hałasowałem w kuchni naczyniami i wychodziłem do sieni… A kiedy, postawszy w sieniach kilka minut, wracałem, prababcia patrzyła na mnie z ukojeniem i szeptała: „Ot i niech… teraz oni nie są głodni… byle żeby nie byli głodni… niech”. W ostatnich latach życia moja Jawdoszka zaczęła kraść z kuchni jedzenie i chować pod poduszkę. Do dziś pamiętam ten przerażający obraz – kawałki smażonej ryby, kurzęce nogi z barszczu, okruchy… Baba Nina wytrząsa wszystko to z łóżka, a po nim zostają na pościeli plamy, których już nie spierze żaden na świecie Tide. Przekonać ją, że jeść w domu jest, że głód raczej nie jest przewidywany, było niemożliwe. Zgadzała się, kiwała, uśmiechała. A w nocy, kiedy wszyscy zasną, wychodziła do kuchni i znów nosiła jedzenie do łóżka. I dalej marzyła o głodnych domownikach i o krowie, wyprowadzonej z podwórza przez obcych złych ludzi. – Spójrz. Ona, chyba, już wszystko…, – obudził mnie wcześnie rano dziadek pewnego letniego poranka. Dotknąłem jej ręki. Jawdoszka była jeszcze całkiem ciepła, właśnie przed chwilą odeszła. Dziadek przeżegnał się i wszedł szukać prześcieradła – zasłonić lustro. Chciałem przykryć Jawdoszkę i zauważyłem, że coś ściska w ręce. Przyjrzałem się. W maleńkiej, aż ptasiej garści bielał cukier. Około stołowej łyżki. Od tego samego dnia, dnia śmierci mojej drogiej Jawdoszki, zacząłem właśnie wierzyć w to, że nasza przeszłość nigdzie nie znika. Ona tylko odchodzi na jakiś czas, żeby potem znów powrócić. Kiedy myjemy się, jemy obiad, czytamy wiadomości, wychodzimy do supermarketu, wynosimy śmieci, kłócimy się czy obejmujemy ukochanych, ona wygląda w nas zza ramienia. Kiedy kładziemy się spać, staje w głowach i stoi tam do rana. Ptaszyna, która nagle uderzyła w szybę, – to ona. Wietrzyk, który porusza włosy w cichą pogodę, – ona. Domowe zwierzątko pośród ciemnego lasu, które rzuciło nam się pod nogi, – też ona. I nigdzie my od niej nie schowamy się. Lepiej uszanujmy ją, zapalmy świeczkę na okienku… Z autorskiej strony na FB

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 10Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Przewodniczący iwanofrankiwskiej „Proświty” Stepan Wołkowecki, były ambasador w Republice Azerbejdżanu (2006–2008), udzielił wywiadu w sprawie wydarzeń w Górskim Karabachu dla telewizji OTB „Halychyna”, w programie „Przy filiżance kawy”, dziennikarce Oldze Babij. Proponujemy Państwu tekst tej rozmowy. Żelazem i krwią... – Tematem naszej rozmowy będą wydarzenia międzynarodowe, które mają miejsce w krajach, w których Pan pracował, w szczególności mam na myśli Azerbejdżan. Przecież wojna w Górskim Karabachu to kolejne wyzwanie. Również dla nas, bo o czymkolwiek byśmy nie mówili, zawsze chodzi o Ukrainę, o ten aspekt, w którym musimy i powinniśmy widzieć siebie. – Naprawdę mam co powiedzieć w tej kwestii, ponieważ pracowałem w Gruzji, jako ambasador reprezentowałem Ukrainę, a później, za prezydentury Wiktora Juszczenki, pracowałem w Republice Azerbejdżanu. Znam ten problem – być może nieco lepiej niż inni. Mam własny pogląd na to, w jaki sposób rozwiązanie problemu w Karabachu może zostać wykorzystane jako przykład rozwiązania tak zwanego konfliktu w Donbasie, w szczególności. – Stepanie Wasylowyczu, właściwie Pańskie doświadczenie, Pańska wizja tego problemu są dzisiaj niezwykle ważne… – Najpierw zacząłbym od swojego wrażenia na temat konfliktu. Chcę zaznaczyć wysoki poziom wrogości między Ormianami a Azerami. Takiego poziomu wrogości nie ma nigdzie! Chciałbym przytoczyć kilka przykładów. Pierwszy przykład: przypominam sobie, że była międzynarodowa konferencja w Baku, brała w niej udział delegacja z Kijowa. Skierowałem konsula na spotkanie i po jakimś czasie dzwoni do mnie, mówi „są problemy”. W czym problemy, pytam? A właśnie w tym, że człowieka o nazwisku kończącym się na „jan” (są takie ukraińskie nazwiska, na przykład Słobodian i inne) nie przepuszczają pogranicznicy. Pytam, czym motywują? Motywują tym, że nie mogą zagwarantować bezpieczeństwa i tak dalej. Skontaktowałem się z wiceministrem spraw zagranicznych, który prowadził Ukrainę i pytam, z jakich to przyczyn? A on odpowiedział bardzo delikatnie, przecież nasze stosunki były wtedy na naprawdę wysokim poziomie i takie pozostały. Odpowiedział, że Azerbejdżan rzeczywiście nie może zagwarantować bezpieczeństwa i mówi: przepraszam, ale ta kwestia nie może zostać rozwiązana. I co myślicie? Odesłali go do Kijowa i nie brał udziału w konferencji, ten Ukrainiec z nazwiskiem kończącym się na „jan”. Wiceminister powiedział mi: nie możemy do każdego członka delegacji przydzielić ochrony. Taka sytuacja. Naprawdę taki poziom wrogości. Drugi przykład. Moja rezydencja ambasadora była niedaleko cmentarza. Ten cmentarz jest teraz już zrównany z ziemią. Z żoną od czasu do czasu przychodziliśmy na cmentarz i zauważyliśmy taką rzecz: każdy grób, gdzie nagrobki mają nazwiska kończące się na „jan”, był przewrócony, każdy grób. Specjalnie obszedłem i popatrzyłem. Rzeczywiście, tak było. Odniosłem wrażenie, że Ormian w Azerbejdżanie w ogóle nie ma, a w Górskim Karabachu nie ma Azerów, tak wysoki jest poziom wrogości. To jedna kwestia. No i druga, że przez 30 lat ten konflikt w Górskim Karabachu uważano za zamrożony, ale Azerbejdżan w tym czasie wzmacniał swoją armię, zdolności obronne, kupując uzbrojenie, także na Ukrainie. Mogę to stwierdzić, tak właśnie było. A potem – w Rosji. No a później – w Turcji. – Stepanie Wasylowyczu, ta wrogość, czy ona trwała historycznie, czy przez te 30 lat się zwiększyła? – Starcie między Ormianami a Azerami ma głębokie korzenie historyczne. Rzecz w tym, że na tym terytorium w dawnych czasach było wielkie Królestwo Armenii, gdzie mieszkali głównie Ormianie. Później tę kartę wrogości między Ormianami a Azerami rozgrywała Rosja. To naturalne, ona zawsze tak robi. W ten sposób Azerbejdżan, mając poważne zasoby ropy i gazu, zbudował rurociąg naftowy Baku-Tbilisi-Ceyhan do Turcji, zbroił się przez te wszystkie 30 lat (według niektórych danych przeznaczając nie mniej niż 1 mld dolarów na obronę), budował armię według standardów NATO z pomocą Turcji. Jestem przekonany, że odzyskanie terytorium Górskiego Karabachu przez Azerbejdżan może być dobrym przykładem dla Ukrainy w odniesieniu do Donbasu i Krymu. W historii ludzkości nie było przykładów, żeby w wyniku negocjacji okupant opuszczał zdobyte terytoria. Tutaj warto wspomnieć słowa Ottona von Bismarcka, kanclerza Niemiec: „Terytoria zdobywa się żelazem i krwią”. Brzmi dość okrutnie, ale polityka to w ogóle taka rzecz, wiecie, że nie znosi sentymentów i bywa bardzo okrutna i często bywa cyniczna. – Stepanie Wasylowyczu, ale kiedy spojrzeć na ten konflikt Azerbejdżanu i Armenii – Azerbejdżan obronił swoje terytorium, nie zważając na nic. Według mapy, według granic, które są uznane za nienaruszalne – to terytorium Azerbejdżanu. – Jest rezolucja Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych o tym, że granice Azerbejdżanu, które były za czasów Związku Radzieckiego, uważa się za nienaruszalne. I tak, tutaj jest absolutna legitymność działań Azerbejdżanu. Cokolwiek by nie mówiono, jakiekolwiek by tam historyczne korzenie i przyczyny nie były, to nie może być podstawą do tego, żeby Armenia uważała Górski Karabach za swoje terytorium. Bo zgodnie z prawem międzynarodowym jest to terytorium Azerbejdżanu. – Stepanie Wasylowyczu, ale Wolfgang Ischinger, przewodniczący Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, wygraża palcem Ukrainie i mówi: nie myślcie używać jakichś podobnych przykładów. To jakieś podwójne standardy? Czy nie tylko podwójne – jednym wolno, innym – nie wolno. – Jestem przekonany o tym, co już powiedziałem, chciałbym jeszcze raz powtórzyć: innego sposobu, oprócz militarnego z użyciem siły, nie istnieje w przyrodzie. Czyż to nie ukraińscy wolontariusze, ukraińska armia kosztem wielu tysięcy ofiar i ukraińskiej krwi zatrzymali moskiewskie wojsko, zakamuflowane pod dźwięczną nazwą „rosyjskiej wiosny”, która groziła utratą ukraińskiego państwa! Ich, wolontariuszy i weteranów wojny, zapytajcie o to, oni wam dadzą prawdziwą odpowiedź. I to widzieliśmy nie tylko w Górskim Karabachu, ale i w Kosowie, i w Bośni, gdzie wojska NATO wkroczyły i w ten sposób rozwiązały konflikt. I światowa historia, w końcu, potwierdza tę myśl. Tak, dyplomacja odgrywa swoją rolę, ale wtedy, gdy opiera się na sile. Mimo wszystko terytorium zdobywa się żelazem i krwią. – Ale tak dużo naszej krwi i tak dużo rosyjskiego żelaza w Donbasie? – Wtedy pytanie brzmi: po co ta dyplomacja, proces miński, czwórka normandzka, formuła Steinmeiera, projekty Krawczuka itd. Jasne, że tam bez krwi i w tym jest przewaga, jest platforma do rozwiązywania takich kwestii jak wymiana jeńców, ale jest jeszcze inny moment. Moim zdaniem, one są po to, żeby problemu Donbasu nie zapomnieć. Jest takie pojęcie w praktyce międzynarodowej jak aktualność problemu. Aktualność polega na tym, żeby o niej mówili, żeby ona, ten problem, była na ustach. I ona naprawdę jest warta – skala strat Donbasu, okupacja Krymu i wszystko inne – ona jest warta tego i w tym jest sens dla Ukrainy, żeby ją kontynuować. Nikt przecież nie mówi o tym, żeby odrzucać drogę dyplomatyczną. Ale jej rozwiązanie, czyli odzyskanie okupowanych terytoriów, nie może odbyć się drogą negocjacji. O tym już wiele razy mówiłem w różnych audytoriach, mówiłem o tym, że od samego początku, wydaje się, była błędna taktyka, za dużo mówiliśmy o pokoju i stawialiśmy sobie za cel jego osiągnięcie. Musimy rozumieć, że osiągnąć pokój przy putinowskim reżimie na Kremlu można tylko na warunkach Kremla. Pokojowość oznacza pogodzić się, przynieść pokój oznacza pogodzić się. Zamiast tego powinniśmy byli od początku stawiać sprawę inaczej – my godzić się będziemy wtedy, i tylko wtedy, kiedy odzyskamy terytorium. – Prezydent Zełenski mówi o tym, że Ukraina musi przygotowywać się do odzyskania kontroli nad granicą. Na ile to wydaje się Panu realistyczne? – Wydaje się absolutnie nierealistyczne. Tak jak projekty pierwszego prezydenta Krawczuka, do którego mam szacunek jako do pierwszego prezydenta, ale tutaj absolutnie się z nim nie zgadzam. Uważam, że będzie to iluzja, jeśli te rzeczy będą traktowane poważnie przez naszych polityków. Nie można ich traktować poważnie, ponieważ jest to kontynuacja tej linii, o której mówię, czyli linii na to, żeby ten problem Donbasu był aktualny. To właśnie stara się robić, są tam różne propozycje, ale one, według mojego przekonania, są absolutnie nierealne. Moskwa nigdy nie zgodzi się oddać kontroli nad granicą. My z wami rozumiemy, że przekazanie Ukrainie kontroli nad granicą oznacza, że wtedy i całe terytorium Donbasu trafi pod naszą kontrolę. Tym bardziej nie można mówić o wyborach. Najpierw aspekt bezpieczeństwa musi być zapewniony, żeby tam były odpowiednie warunki do przeprowadzenia wyborów. No, a potem, żeby były zapewnione europejskie standardy i tak dalej. Czyli wydaje mi się, że to absolutnie nierealne, tym bardziej, kiedy mowa o wiośnie, a o ile wiem, o tym była mowa. Ale po to, żeby podtrzymywać aktualność tematu, to całkiem dobrze. Co powinna najpierw zrobić władza? Władza, najpierw prezydent Zełenski, powinien jasno dla siebie uświadomić to, że terytoria zdobywa się „żelazem i krwią”, czyli siłą. Armia, jej finansowanie, doprowadzenie do standardów NATO – na pierwszym miejscu. Innego wariantu nie ma, wszystko inne jest pomocnicze. Dyplomacja nigdy nie zdobywała terytorium. Terytorium zdobywały armie, zdobywała siła militarna, która opiera się na silnej gospodarce, zdobywały udane działania wojenne. – Dzisiaj mamy agresora, który dyktuje swoje prawa siłą i mamy jakieś nie do końca zrozumiałe wycofanie wojsk, i oddawanie tych samych terytoriów, oddawanie pod inną kontrolę. Z drugiej strony, kiedy patrzeć na to, że możliwe są wybory, jak mówi dzisiaj niektórzy politycy, to jakie wybory? W jaki sposób Ukrainiec o nazwisku tam Zełenko, Dowżenko czy jeszcze jakiś „enko” pójdzie głosować tam, gdzie będzie automat, gdzie okupacyjna rosyjska agresywna broń, będzie grupa agresywnie nastawionych ludzi. Jakże tam głosować, jakie wolne wyrażenie woli? – Dla mnie odpowiedź jest oczywista, już o tym mówiliśmy. To wszystko są rzeczy ze sfery fantazji. Ale chciałbym jeszcze wrócić do Azerbejdżanu. Jaka jest tutaj rola Rosji? Wielu obserwatorów mówi, że Rosja wygrała. Wychodzi na to, że Rosja tutaj, mówiąc brutalnie, „wystawiła” Armenię. Wszystkim przecież wiadomo, że za plecami Armenii stała Moskwa. Pytanie: dlaczego oni to zrobili? – Azerbejdżan silniejszy? Azerbejdżańska ropa? – Myślę, że tutaj jest kilka przyczyn. Jedną z przyczyn jest to, że Putinowi nie podoba się Nikol Paszynian. Jego siła polityczna wygrała wybory, on przyszedł na fali rewolucji, a dla autorytarnego reżimu Putina jest to absolutnie nie do przyjęcia. Drugie. Paszynian pozwolił na działalność pozarządowych organizacji międzynarodowych. To dla Putina tak samo nie do przyjęcia. No i trzecie. Dla Kremla bardzo ważne są związki z Turcją. Azerbejdżanowi pomagała Turcja. Pomagała bronią, instruktorami i innymi środkami. W czasie mojej misji dyplomatycznej popularny był pogląd, krążyło tam takie powiedzenie, a prezydent Alijew, któremu wręczałem listy uwierzytelniające, oraz inni wysocy rangą urzędnicy powtarzali je: „Dwa państwa, a jeden naród”, czyli uważają się za jeden naród z narodem tureckim, ale dwa państwa. Rozgrywały się tu takie interesy geopolityczne: z punktu widzenia Moskwy ten interes jest bardzo poważny, a Putin najwyraźniej uznał, że trzeba po pierwsze postawić Armenię na miejscu, aby była bardziej zależna, i ona rzeczywiście teraz na pewno będzie bardziej zależna, o co mu chodziło. No i po drugie, nie stracić kontaktów z Turcją. – Ale jednocześnie odegrał tu rolę czynnik silnego sojusznika, z którym liczy się Moskwa, który może wpływać na te procesy. Obecnie w tych stosunkach dyplomatycznych, w stosunkach międzypaństwowych, na ile dla Ukrainy ważne jest zachowanie poważnych silnych sojuszników, europejskiego wsparcia, światowego wsparcia i jak, Pana zdaniem, czy nie zachwiały się tutaj nasze pozycje za prezydenta Zełenskiego? – Myślę, że jednak się zachwiały. Prezydentowi Poroszence udało się zorganizować poważne wsparcie państw europejskich, potem to wsparcie zmniejszyło się dość znacząco. Ale jest tu jeszcze jeden moment. Wydaje mi się, że jest on związany z wyborami prezydenta Stanów Zjednoczonych Ameryki. – Właśnie na tym bardzo proszę Pana, aby się zatrzymać. Jak wybory prezydenta Ameryki wpłynęły na stan spraw na Ukrainie oraz między Ukrainą a Rosją? – Myślę, że wpłyną absolutnie pozytywnie. Przy czym w dwóch kierunkach. Pierwszy i główny: Biden nigdy nie ukrywał swojego stosunku do Kremla, stosunek jest absolutnie negatywny i uważa on, a w jego kampanii wyborczej wybrzmiała teza o tym, że sankcje przeciwko Moskwie należy zaostrzać. To jeden kierunek. I drugi kierunek. Biden, w odróżnieniu od Trumpa, zamierza ściślej współpracować ze strukturami europejskimi. To również jest pozytywne dla Ukrainy, ponieważ oznacza to, że będzie ściślejsza współpraca USA z NATO. Zapewne nikt nie ma wątpliwości, że Biden jednak zostanie prezydentem. A to będzie pewnym bodźcem do tego, aby pozycja amerykańskiego prezydenta, jako wiodącego kraju świata, wpływała na pozycję krajów europejskich w stosunku do Moskwy. – Jeśli się nie mylę, z ust piątego prezydenta Poroszenki często padała fraza „Nasz przyjaciel Joe Biden”. – Tak, to było. Osobiście znając wielu prezydentów, powiedziałbym, że w planie polityki międzynarodowej prezydent Poroszenko był niedościgniony. Nie jestem gotów zgodzić się z wieloma jego rzeczami w polityce wewnętrznej, w szczególności w reakcji na agresję w Donbasie, ale to już co innego. A w planie polityki zagranicznej, w planie tego, że udało mu się niemal niemożliwe: zorganizować opór państw europejskich i faktycznie jeśli nie blokadę, to jednak sankcje przeciwko Kremlowi. No i potem oceny polityczne. Mogę porównywać, ponieważ pracowałem i bezpośrednio komunikowałem się z pierwszymi trzema prezydentami Ukrainy. Takich precyzyjnych ocen politycznych, w tym również w języku angielskim, jak robił to prezydent Poroszenko, wcześniej nie było. Wręczenie przez Stepana Wołkowieckiego listów uwierzytelniających prezydentowi Azerbejdżanu Ilhamowi Alijewowi. 30 stycznia 2006 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Poetycki los na tle książęcego krajobrazu

Oksana SZALAK Kto chce zrozumieć poetę, musi odwiedzić jego kraj. Te słowa wielkiego Goethego zawsze potwierdzały, że ziemia, która rodzi poetów, może o nich powiedzieć najwięcej. Łąki i pagórki, zakola rzeki, drzewa na horyzoncie… – cały wspaniały krajobraz, który kształtował światopogląd, każde niepozorne zioło, które dodawało woni niepowtarzalnym metaforom, każdy ptak, który gnieździł się w najbardziej nieoczekiwanych miejscach między wierszami poety… Autobiograficzna dokumentalna opowieść „Książęcy krajobraz z Łysej Góry” to przede wszystkim próba poety, prozaika, tłumacza, pedagoga, historyka sztuki i działacza społecznego Dmytra Czerednyczenki, który dziś obchodzi 85. urodziny, by przemyśleć własne życie i twórczość poprzez powrót do swoich korzeni. Rodzinna wieś Miżyricz w powiecie kanowskim (obecnie obwód czerkaski), gdzie się urodził i gdzie pamięta go nawet zmienna woda w wiecznej Rosawie, stała się przedmiotem najbardziej drobiazgowych wspomnień – pamięć wyściela to, co najdroższe, ukryte na samym dnie, wybiera to, co najbliższe i najbardziej bolesne. Niech nikt nie dzieli Twoich ziem, nie rozrywa, Bo jesteś jedna, Ukrainо, Bo na świecie mamy tylko jedną… Dopiero później, po ukończeniu Miżyryckiej szkoły średniej (1953), nastąpią studia w Kijowskim Instytucie Pedagogicznym (1953–1957), wyprawa dialektologiczna na Czernihowszczyznę (1955) oraz pierwszą ukraińską ekspedycję antropologiczną po Ukrainie, Mołdawii, Białorusi, Rosji (1956). Dalej – nauczanie na Kijowszczyźnie i Wasylkowszczyźnie (1957–1963), pierwsze publikacje poetyckie i tłumaczeniowe, praca dziennikarska i wydawnicza (1963–1982), znajomość z Maksymem Rylskim, przyjaźń z Hryhorijem Tiutiunnykiem i Wiktorem Blizniecem, redagowanie czasopisma etnograficznego dla ukraińskiego szkolnictwa „Żywa woda” (1991–2002), wieloletnie kierowanie stowarzyszeniem literackim „Radosyń”, stworzenie wspólnie z pedagogami na bazie ośmioklasowej szkoły w Hnidyni w rejonie boryspilskim obwodu kijowskiego Małej Akademii Sztuk Ludowych im. Pawła Czubynskiego, gdzie po raz pierwszy na Ukrainie wprowadzono naukę tradycyjnych rzemiosł, prowadzenie lekcji etnografii, nagrywanie i rekonstrukcję przez uczniów ludowych świąt i obrzędów, miejscowego folkloru (1987)... A tymczasem – pierwsze uniwersytety pasterskie, które pozwalają zrozumieć to najważniejsze w księdze życia: „I był niepisany pasterski zakon – bierzesz z tego obrusa uprzejmie i z szacunkiem, nie krępując się. A jakże – pasterze wykonują ciężką, a tak potrzebną pracę. Dzięki nim przeżywa i bydło, i ludzie w tę ciężką godzinę”. Dzieciństwo Dmytra Semenowycza przypadło na taką „ciężką godzinę” II wojny światowej i głodnych powojennych lat, kiedy każdy „objeźczyk” mógł się znęcać za zerwany kłosek lub strąk grochu, kiedy trzeba było nosić na sobie i siano, i słomę, a potem jeszcze „iść do żaren”: „Inne dzieci idą do kina, a ja – do wujka Fedia kręcić żarna. Wysiedzisz jakąś kolejkę, a potem zasypiasz. To jeszcze dobrze, że u Fedia Wiktorowicza żarna z kołem zamachowym…”. Te żarna zapewne nauczyły też mielić nieszczęścia i cenić, chronić to, co najważniejsze – ród, ojczystą ziemię, ojczystą kulturę. Dmytro Czerednyczenko – autor licznych zbiorów poetyckich dla dorosłych oraz książek poetyckich i prozatorskich dla dzieci, ukraińskiego elementarza „Materynka” (1992), szkolnych czytanek „Jaskółka”, „Biała chata”, „Pysanka” (1992), „Zielona niedziela” (1993), „Krótkiego biograficznego informatora o autorach tego elementarza i czytanek” (we współautorstwie z żoną Halyną Kyrpą pod wspólnym pseudonimem Oksana Wieres); trzytomowej czytanki-chrestomatii dla przedszkola „Ukraiński ogródek” (1997–1998, we współautorstwie z H. Kyrpą), kilkutomowej antologii poezji ukraińskiej diaspory „Listek z wyraju” (ks. I, 2001; ks. 2, 2002), „Żurawiki” (ks. 3, 2011), przekładów „Słowackich ludowych bajek” (1982, 1990), litewskich ludowych bajek „Czarodziejski pierścień” (2006), a także wierszy, poematów, powieści i opowiadań z języków czeskiego, słowackiego, białoruskiego, litewskiego, łotewskiego. Autor badań o P. Czubynskim, S. Wasylczenku, W. Suchomlynskim, K. Stecenku, o rodzie Symyrenków, szkiców o ukraińskich i litewskich pisarzach, artystach i pedagogach, Dmytro Czerednyczenko wniósł znaczący wkład w odnowienie pamięci folklorysty, etnografa i działacza społecznego P. Czubynskiego na jego ojczyźnie i w ogóle na Ukrainie. To on odnowił grobowiec P. Czubynskiego w mieście Boryspol, napisał scenariusz filmu dokumentalnego „Ród” z okazji 150. rocznicy (1990) urodzin uczonego, ponad 30 lat pracował nad gruntownym badaniem „Pawło Czubynski” (Kijów, 2005), w którym odsłonił okoliczności kształtowania się i rozwoju dramatycznej postaci poety i tłumacza, działacza społecznego, autora ukraińskiego hymnu, uczonego o światowym imieniu. Nie na darmo Dmytro Czerednyczenko – laureat nagrody im. Pawła Czubynskiego! Jak i wielu innych – ważnych i nieprzypadkowych, a także kawaler Orderu Wielkiego Księcia Litewskiego Giedymina III stopnia (1996), Orderu Krzyża Rycerskiego – „Za zasługi dla Litwy” (2003) oraz litewskiej nagrody im. św. Hieronima (2015) za liczne przekłady. „Książęcy pejzaż…” i ujawnia to najgłębsze, najbardziej wymarzone, co ukształtowało charakter, odsłoniło zakres twórczej osobowości, ukazało niepowtarzalność poetyckiego stylu Dmytra Czerednyczenki. Ziemia i ludzie na tej ziemi – oto co w tym życiu waży najbardziej. A nie tylko w życiu, także w twórczości – tak samo. Jak śpiew kobzarza Nykona Prudkiego, który dociera do poety również dziś, spoza czasu: „Ludzie podchodzą coraz bliżej, cicho słuchają kobzarza. Dzieci zasłuchane. Babki ocierają łzy… Ten śpiew brzmi, porusza, dotyka…”. Poeta wyznaje, że zawsze miał szczęście do „dobrych (i nie tylko!), ciekawych, sławnych ludzi”. Krąg przyjaciół i współmyślących dla Dmytra Czerednyczenki to krąg-amulet, który ratował od samotności, dodawał pewności, tworzył niezapomnianą aurę: Petro Zasenko, Hryhir Tiutiunnyk, Dmytro Onkowycz, Wiktor Bliznec… Z jak wielkim ciepłem wspomniano każdego z nich! „Lubiłem redagować twory Wiktora. Właściwie czym było to redagowanie? Były to rozmowy o subtelnościach słowa, jego uroku, celowości i mocy. Radziliśmy się, czasem i spieraliśmy, które słowo dokładniej wyraża ten czy inny odcień, myśl. O takim redagowaniu można było tylko marzyć. I on dopominał się, by jego utwory redagowałem ja. I znów toczyły się nasze rozmowy o świecie i ludziach, o ojcu i matce, o dziadku i babci, o ich pachnącej mowie i niepowtarzalnym usposobieniu…”. Bilet do rodzinnej wsi, kiedyś kupiony dla Wiktora Bliznecia – na podróż, która nie odbyła się na czas – to wymowny symbol nie tylko wiernej przyjaźni, ale i najbardziej przejmująca metafora powrotu do źródeł, do książęcego pejzażu, który rozpościera się z wysokiej góry losu Dmytra Czerednyczenki. Niech więc ten bilet na zawsze ogrzewa pamięć, która chroni najbliższych, strzeże tego, co najdroższe!

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Twój oddech – zawsze ze mną

Drogi Dmytro Semenowyczu! „Wszystko przeminie – i marność, i korony, i bomby – jak zrodziło się nie w łonie, // tak poza nim i przepadnie. // Pozostanie zielona łąka i kwiaty, i studnia, i miłość. // Pozostanie wysokie żyto, // biały koń // i matka. Jak by tego nie zgubić w drodze?”. Dziś, witając Pana w dniu wspaniałego Jubileuszu, muszę przyznać, że w pogoni ścieżkami, które wydają się ważne, a okazują się w większości zwodnicze, ciężko zawiniłem, bo nie dość zrobiłem, aby jak najszersze kręgi dowiedziały się o renesansowej skali Pana twórczości, o Pana życiu jako naturalnej twórczości, o sile i mądrości, o dobroci i pięknie, które napawały ciepłem na cały wiek niejedno pokolenie, a „gdy oddech do oddechu – // nie wydziobie oka drapieżny ptak”. Pana oddech – zawsze ze mną i z wieloma uczniami-czytelnikami – od elementarzy i czytanek oraz chrestomatii literatury światowej (wspólnie z Pana mądrą żoną Hałyną Mykołajiwną, której słowami Justinasa Marcinkevičiusa Pan wyznał: „wszystkie kobiety tylko powtarzają, miła, ciebie”) do monumentalnych antologii poezji litewskiej i baśni, od „Lat” klasycznego Kristijonasa Donelaitisa do wierszy pobratymca-ukrainisty Vladasa Braziūnasa, od piśmiennictwa białoruskiego do słowackiego, od licznych odkryć w czasopiśmie „Żywa woda” do pierwszego życiorysu Pawła Czubynskiego, od „Szczedryńca” do „Wędrówek żołędzia”, od „Otawy” do „Dotyków” – ponad półwieczna Odyseja poszukiwań i odkryć, alchemiczne zwieńczenie jeszcze nieocenionego dorobku autorskiego, rozpraw historycznych, literaturoznawczych i kulturoznawczych, artystyczne i fotoartystyczne olśnienia... „Mój dziad był skrzypkiem na cały kraj, // a skrzypce jego – na wszystkie kraje”. A ile imion przywrócono ukraińskiej kulturze, a ile wyhodowano w literackiej kuźni „Radosyni”, ile rękopisów puszczono w świat, ile bram otwarto dzięki Pana światłu – na czele twórczego stowarzyszenia tłumaczy, w doborowym gronie Nagrody Rylskiego, ponad Dnieprem i Niemnem, kiedy to właśnie z Pana lekkiej ręki Ukraina nabrała sił dzięki litewskiemu przykładowi dla Ruchu... Ale nie wierzmy w pełni gorzkim i prawdziwym słowom, że „Poeci zawsze są samotni, // jak światło dalekiej gwiazdy, // która dawno już spłonęła do cna. // I tylko gdy ta gwiazda // naszą duszę i drogę oświeci, // zrozumiemy, że ona była”. Wierzmy natomiast, że – oddech do oddechu – z woli Najwyższego uda się pobłogosławić w świat zbiór Pana utworów, przekładów, rozpraw, wspomnień, materiałów artystycznych i archiwalnych, aby ukazać to światło jak najszerszym kręgom – i nie na dzień przemijający. Wszak słusznie mówi Pana słowem Antanas A. Jonynas: „moja ręka ale twoje czoło // moje słowo ale twój słuch // moje łóżko ale twoja noc // moja ale twoja”. Drogi Nauczycielu, nasz wielce cenny Mistrzu! Wybrał Pan właściwą drogę – nieustającej służby, i dlatego – mimo ciężkich prób – otworzyło się Panu wiele i te skarby obowiązkowo znajdą koneserów. „Oczy – wędrowne łodzie, // i tysiące lat – bezdennego echa”. (Mykolas Karčiauskas. „Poezja”). A tak – „nad duszą – przybysz, // nad rzeką – otawa, // nad studnią – kryn”. Niechże, drogi Dmytro Semenowyczu, w Pana utalentowanej rodzinie, w wielogłosowej gromadzie drogich sercu Twórca darzy tworzyć Panu jeszcze długie, pełne sił, błogie lata – „po serce w żytach”! Zawsze z Panem – Dmytro Czystiak, wszak, jak i Pan, „kocham ścieżki. Tam chodzą ludzie. Jeszcze żywi”. Ale bywają i żywsi od innych, kiedy mówią: „Ja tak kocham, że nie będę mógł porzucić”, bo przecież nie rozwiewa się Miłość „od morza jasnego, do morza dźwięcznego...”.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 11Originalseite ↗

Tłumacz z Krzyżem Rycerskim

Serhij PANIZNYK. Czterdziesty piąty rok minął od czasu, gdy w Mikołajowie na Ukrainie poznałem poetę Dmytra Czerednyczenkę. Mikoła Malauka, Aleś Razanau i ja zostaliśmy zaproszeni na spotkanie poetów republik związkowych. Dmytro Czerednyczenko starał się pokazać nam uroki ukraińskiej ziemi, a ja, ze swojej strony, pokazałem mu nieco później moje rodzinne Nadźwinie, historyczne miejsca Białorusi. Poeci i tłumacze — Dmytro, jego żona Hałyna Kyrpa, córka Olana — zrobili wiele dla przeniesienia czarów białoruskiej poezji na ukraiński kontynent. Dmytra. republik. 30.06.–7.07.1968 r. Mikołajów. Ale jest u Dmytra Czerednyczenki szczególny żagiel, pod którym on już od trzydziestu lat płynie w objęcia Vincasa Krėvė-Mickevičiusa, z rodzinnej Rusi nad Niemen. I nie tylko dlatego, że jego mama, urodzona na Czernihowszczyźnie, czuła się Litwinką. Dmytro zyskał na współczesnej litewskiej ziemi wielu twórczych pobratymców, współpracuje z litewską diasporą. Dlatego też ma za zasługi przed Litwą Krzyż Rycerski. A póki co — na przedłużenie twórczej przyjaźni i wzajemnej pracy translatorskiej — mój oddźwięk z Kijowa: na wsparcie obolałego serca. Dmytro — na Drugim festiwalu młodych pisarzy bratnich

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

I w tej chwili was

I obecnie w Ukrainie znajdują się tacy, którzy nie uznają Hołodomoru lat 1932-1933. Którzy nie widzą straszliwego ludobójstwa narodu ukraińskiego, dokonanego na co najmniej 7 milionach Ukraińców zabitych głodem i nienarodzonych w wyniku tej tragedii. Obecnie putinowska Rosja w pełni wybiela stalinizm, a co za tym idzie, usprawiedliwia tę zbrodnię. Nie pozwolimy na to. I nie zapomnimy… Wieczna pamięć wszystkim Ukraińcom, którzy zginęli w wyniku terroru głodem, zorganizowanego przez Moskwę… Po czasach Centralnej Rady zlikwidowano niemal wszystkich. Ja wspominam rozszarpanych, okaleczonych, upokorzonych Twoich poetów, mój narodzie. Na tych majdanach słyszeli oni złoty gwar wolności. Wyrwano im serce. Ja wspominam Twoją narodową twórczą, naukową, medyczną i techniczną inteligencję, która znalazła się w centrum masowych aresztowań i systematycznego terroru. Hojnie wyznaczono im kwotę na śmierć. Ja wspominam nasze zniszczone cerkwie i duchowieństwo. Niszczono je bezlitośnie, aby dobrać się do samej duszy i jej wiary. Ja wspominam kolosalne i niepojęte ofiary wojen. Ten huragan był w stanie położyć nam kres. Totalitaryzm i bolszewizm przerwał w Ukrainie historyczną więź – historyczną więź pokoleń, ducha, pamięci, naszej mentalności, kultury i naszego języka. Pośród poszarpanego i, w istocie, podmienionego narodu zasiano strach, którego żniwa zbieramy do dziś. Stąd, od tego niekończącego się strachu, pochodzą nasze obecne polityczne i społeczne choroby, lęk przed powrotem do narodowych korzeni, ponieważ przynależność do nich była przyczyną śmierci milionów ludzi. Stąd pochodzi nasza ciężka i skomplikowana droga do siebie nawzajem, do porozumienia i, właściwie mówiąc, do jedności. Zbrodnie bolszewizmu i stalinizmu są tożsame ze zbrodniami nazizmu i hitleryzmu. Ich natura jest jedna: nienawiść do człowieka. Wiaczesław Kyryłenko

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Z wystąpienia w 2007 r.

Wiktor JUSZCZENKO, prezydent Ukrainy. Przeciwko nam szło zło. Jego imię – ludobójstwo. Świadoma, zaplanowana i wcielona w życie próba ujarzmienia narodu. Jego organizator i wykonawca – totalitarny reżim komunistyczny. To – główny morderca. Zwyrodniała wataha nie miała litości dla żadnego narodu, każdy zniewolony naród zalały krwawe rzeki. Na naszej ziemi Stalin – według dobrze przemyślanego planu – wybrał na ofiarę ukraińskie chłopstwo jako jądro, jako podstawę, jako oparcie narodu. „Bez chłopskiej armii nie bywa i nie może być potężnego ruchu narodowego. Kwestia narodowa jest w istocie rzeczy kwestią chłopską”. W tej frazie Stalina – odpowiedź na to, dlaczego umarły miliony Ukraińców. Terror był rozwijany planowo i konsekwentnie. W latach 1932–1933 na Kremlu odbyło się 69 posiedzeń Biura Politycznego KC, na których tylko w bezpośrednim ujęciu rozpatrzono 270 kwestii dotyczących Ukrainy. Oni pracowali nie szczędząc sił. W szczytowym momencie Hołodomoru na Ukrainie na dobę umierało 25 tysięcy ludzi. Musimy znać każdy fakt, każdy rozkaz, każde imię – od ofiary po morderców. Poszukiwania prawdy nie da się zatrzymać, on się nie zatrzyma. Początkowo skonfiskowano żywność. Potem wojskami otoczono terytorium Ukrainy i Kubania. Jedną trzecią naszych wsi wpisano na „czarne tablice”, przekształcono je w getta głodu – na długo przed Hitlerem. Cały urodzaj masowo szedł za granicę, ziarno, 28 listopada 2020 r. Błogosławiony Światosław, Zwierzchnik UKGK, oraz Błogosławiony Epifaniusz, Zwierzchnik PCU, wspólnie z hierarchami i kapłanami, pomodlili się za ofiary Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego. Panichidę odprawiono w Kijowie, na terenie Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa, przy znaku pamięci „Świeca pamięci”. Po zakończeniu modlitwy w nagraniu wybrzmiało słowo prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, który zaznaczył, że co roku w ostatnią sobotę listopada do naszych serc przychodzi straszny gość – to wspomnienie o zbrodniach, które pozbawiły życia miliony Ukraińców. „Czcimy naszych przodków i wspominamy czarne karty historii naszego narodu. Jak można pragnąć zniszczyć cały naród? Dlaczego i za co? Nigdy nie będziemy w stanie tego zrozumieć, zapomnieć i wybaczyć” – podkreślił głowa państwa. Następnie ogłoszono ogólnonarodową minutę ciszy, które mogło uratować miliony, przerabiano na wódkę. Szansy nie było. Ludzie zaczęli jeść trupy. Hołodomor – to nie tylko ból i rana. To – czarna dziura naszej historii, która mogła bezpowrotnie pochłonąć nie tylko Ukrainę, ale i każdą najmniejszą nadzieję na życie. Proszę, abyśmy dzisiaj wspomnieli wszystkich. Słowem i modlitwą proszę wspomnieć nasze kierownictwo państwowe, które 100 lat temu ogłosiło i utwierdziło niepodległość. Oni stali się pierwszą ofiarą. Z 800 członków. Pamiętamy! 2007 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

«My nie baliśmy się już śmierci»

W Połtawie zaprezentowano książkę wspomnień o Hołodomorze-ludobójstwie oraz film dokumentalny „Powstanie przeciwko głodowi”. Książkę wspomnień o Hołodomorze-ludobójstwie „Powiedz o szczęśliwym życiu...” oraz nowy krótkometrażowy film dokumentalny „Powstanie przeciwko głodowi” zaprezentowały Połtawska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa im. I. Kotlarewskiego oraz Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN). O Hołodomorze – zbrodni ludobójstwa narodu ukraińskiego, zorganizowanej przez Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego, o strasznej karcie ukraińskiej historii, która nie ulega przedawnieniu i zapomnieniu, mówiła prowadząca prezentację, kierowniczka działu obsługi użytkowników biblioteki Nina Kłymko. Przedstawiła ona publikację. Książka „Powiedz o szczęśliwym życiu...” została wydana przy wsparciu UIPN. Jej podstawą są wspomnienia Anastasiji Łysyweć (1922–2011) o trudnych czasach lat 1932–1933. Łączą one w sobie prostotę i szczerość opowieści wiejskiej dziewczyny, której udziałem stały się tragiczne doświadczenia, a jednocześnie – błyskotliwy talent pisarski, doskonałe wyczucie kompozycji, niezwykle dokładne i przejmujące poczucie detalu, żywej frazy, dramatycznej sytuacji. Anastasija Łysyweć urodziła się i przeżyła Hołodomor w miasteczku Berezań w obwodzie kijowskim. Jako dziesięcioletnia dziewczynka straciła prawie całą rodzinę. Tak opisuje swoje dzieciństwo: „Latem 1932 roku zabrano nam krowę i białą klacz. Żeby ojciec przypadkiem znowu nie przyprowadził ich do domu, przewodniczący kołchozu kazał wysłać naszą krowę i klacz do rzeźni. Mykołka był jeszcze całkiem mały i ciągle dopytywał się, gdzie nasza biała klacz. Ojciec nie wytrzymywał niekończących się pytań sześcioletniego syna i odpowiadał: — Białą klacz, synku, kołchozowy przewodniczący zjadł...”. „Dni stawały się coraz cięższe i cięższe. Choć do żniw, do pierwszego dojrzałego kłosa, do pierwszego bochenka chleba czas się skracał, to sił było coraz mniej i mniej i wszyscy już myśleliśmy, że umrzemy. Początkowo baliśmy się, że nie wystarczy desek w skrzyni na trumny dla wszystkich, a potem przestaliśmy się nawet tego bać, stało się nam wszystko jedno. Nie baliśmy się już śmierci, chcieliśmy, strasznie chcieliśmy jeść”. Swoimi przemyśleniami podczas bezpośredniego połączenia przez Skype z Kijowa podzielił się pracownik działu analizy reżimów totalitarnych Zarządu Zabezpieczenia Naukowego Polityki UIPN, autor jednego ze wstępów i komentarza końcowego do wydania „Powiedz o szczęśliwym życiu...” Witalij Ohijenko. Naukowiec uważa tę książkę za „unikalną, ponieważ to nie wspomnienia świadka, a wspomnienia ofiary”. „Od 2021 roku Instytut Pamięci Narodowej planuje przetłumaczyć i wydać książkę w języku angielskim, polskim, niderlandzkim, niemieckim i innych językach Unii Europejskiej” – poinformował Witalij Ohijenko. „Anastasija Łysyweć pisała do szuflady, pisała w czasach dominacji reżimu komunistycznego, był to okres rządów Leonida Breżniewa, pisała nie spodziewając się, że mogą one zostać upublicznione. To dodaje napisanemu przekonującej mocy jako ważnemu dokumentowi historycznemu” – powiedział regionalny przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Przekazał on 20 egzemplarzy książki do Połtawskiej Biblioteki Obwodowej i poinformował, że obecnie, gdy w okresie pandemii odwiedziny w bibliotekach są ograniczone, każdy chętny użytkownik internetu może pobrać elektroniczną wersję książki na oficjalnej stronie UIPN. Pustowhar położył nacisk na ważną lekcję historii, którą istotne jest zrozumieć obecnie, w czasie nowożytnej wojny rosyjsko-ukraińskiej o niepodległość: „Drogą bezpośredniej okupacji ze strony bolszewickiej Rosji została zniszczona Ukraińska Republika Ludowa, proklamowana w 1917 roku. Hołodomor to bezpośredni skutek utraty państwowości. W Moskwie sięgnięto po przerażające narzędzie – zabójstwo głodem, aby ostatecznie stłumić ruch wyzwoleńczy i zniszczyć Ukraińców jako naród, który mógł postawić kwestię odnowienia niepodległego państwa”. Julian Matwijczuk, weteran wojny rosyjsko-ukraińskiej (pułk „Azow”), radny Rady Miejskiej Połtawy podkreślił, że nie mamy prawa zapomnieć i wybaczyć Hołodomoru, i wszyscy musimy zdawać sobie sprawę z tego, że było to ludobójstwo narodu ukraińskiego. Przeprowadzając paralelę z teraźniejszością, pan Julian zaznaczył, że jedność Ukraińców jest bardziej niż kiedykolwiek potrzebna dla pokonania wszystkich trudności. Podzielił się także planami dotyczącymi rozbudowy strefy memorialnej wokół już ustawionego znaku pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa w Połtawie. Obecni obejrzeli również nowy krótkometrażowy film dokumentalny „Powstanie przeciwko głodowi”, który powstał przy wsparciu UIPN w ramach kampanii edukacyjnej na 87. rocznicę Hołodomoru na Ukrainie. Północno-Wschodni Międzyregionalny Oddział UIPN

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 12Originalseite ↗

Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen

Zwierzchnicy UKGK i PCU wspólnie modlili się za ofiary Hołodomoru

ciszy, po której rozpoczęła się ogólnoukraińska akcja „Zapal Świecę Pamięci”. Do akcji dołączyli także zwierzchnicy Kościołów oraz wszyscy uczestnicy wspólnej modlitwy, zapalając swoje świece pamięci. W swoim słowie na Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru Błogosławiony Światosław podkreślił, że w kolejną rocznicę tej tragedii mówimy sobie i światu: pamiętamy, świat uznaje. Zwierzchnik UKGK wezwał do pamiętania o bólu, ale także do działania. „Wspominając te tragiczne wydarzenia, powiedzmy sobie i światu: nigdy więcej!” Departament Informacji UKGK, zdjęcie: Ołeksandr Sawranski

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

będzie przyjeżdżał do nas do Kijowa. I przez całe życie będzie niósł pamięć o braciszku i siostrzyczce, których zjedli sąsiedzi... Mój mąż nie będzie znał swojego dziadka Mykoły Juchymowycza, a teściowa Hałyna Mykołajiwna prawie nie będzie pamiętała swojego ojca, którego zabije głód. Nie będę znała swojego wołyńskiego dziadka Mykoły Danyłowycza, ojca mojego ojca, i ja. Bo, jakież to koleje losu! – jesienią 1932 roku dziadek Mykoła zawiezie na wschód ziarno… Przekroczy polską granicę w Biłohirji. W drodze przeziębi się, bo była chłodna jesień. I ja już nie znam szczegółów tej historii. Ale po furmance na granicę z ziarnem na głodną Ukrainę, dziadek Mykoła zachoruje i jesienią umrze, nie doczekawszy się narodzin swojego syna, a mojego ojca... Dwaj nasi dziadkowie, pradziadkowie naszych dzieci, – jeden na Ługańszczyźnie, Mykoła Juchymowycz Biłokobylski z wielką rodziną, drugi na Wołyniu – Mykoła Danyłowycz Daciuk, – zostali zabici głodem – bezpośrednio i pośrednio. I wczoraj, i co roku, zapalając świecę pamięci, myślę o tym, że nie ma na Ukrainie ani jednej rodziny, której nie dotknęła tragedia ludobójstwa. Która wypaliła naszą pamięć, zasiała strach, pozbawiła człowieczeństwa, zniszczyła miłość, zachwiała tradycję, zacisnęła usta na wiele lat. I ileż musimy zrobić, żeby znów stać się Sobą! I nie zapomnieć! I nie wybaczyć! (Te fotografie rodziny Biłokobylskich z Ługańszczyzny, 1930 r. Wkrótce wypali je głód i wojna. Tak jak ludzi na nich...)

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

Pradziadowie naszych dzieci...

W Norwegii inicjują petycje w sprawie uznania Hołodomoru za ludobójstwo oraz budowy memoriału dla Ukraińców, którzy zginęli w latach II wojny światowej słucha Pan Bóg!!! Takimi ważnymi wynikami zakończyła się ukraińsko-norweska konferencja online „Uczymy się z przeszłości dla przyszłości”, poświęcona dwóm szczególnie ważnym dla Ukrainy tematom, które mają również znaczenie światowe – Hołodomorowi lat 1932–1933 oraz wkładowi narodu ukraińskiego w zwycięstwo nad nazizmem. Webinar, którego współorganizatorami byli Ambasada Ukrainy w Norwegii oraz norweska organizacja społeczna „Wsparcie narodu Ukrainy”, odbył się 26 listopada 2020 roku. Ważne wsparcie w przygotowaniu konferencji zostało również udzielone przez aktywistów ukraińskiej społeczności Norwegii. „Tematy tej konferencji dotyczą wydarzeń historycznych różnego charakteru, ale zarówno skala zbrodni Hołodomoru przeciwko Ukraińcom, jak i niezrównane ofiary narodu ukraińskiego podczas II wojny światowej pomagają lepiej zrozumieć międzynarodowe znaczenie tego, co rozstrzyga się na Ukrainie dzisiaj” – podkreślił Ambasador Ukrainy w Norwegii Wiaczesław Jacjuk w swoim wystąpieniu podczas otwarcia webinaru. Ukraiński dyplomata wyraził nadzieję na przyłączenie się Norwegii do grona państw, które już uznały Hołodomor lat 1932–1933 na Ukrainie za ludobójstwo narodu ukraińskiego, a także wezwał do wsparcia budowy w mieście Oslo memoriału dla Ukraińców, którzy zginęli w latach II wojny światowej na terytorium Norwegii. Z prezentacjami na temat roli narodu ukraińskiego w zwycięstwie nad nazizmem, w tym także w wyzwoleniu północnej Norwegii spod nazistowskiej okupacji, wystąpili: starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy Jana Prymaczenko, kierownik działu Europy Wschodniej i Azji Środkowej Norweskiego Komitetu Helsińskiego Berit Lindeman, profesor Norweskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych Jakub Godzimirski. Podczas drugiej części webinaru Dyrektor Generalna Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa Ołesia Stasiuk, amerykańska dziennikarka i pisarka Andrea Chalupa, sekretarz naukowy Ukraińskiego Narodowego Muzeum Rewolucji Godności Łesia Onyszko oraz przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Witalij Ohijenko opowiedzieli o lekcjach Hołodomoru lat 1932–1933 na Ukrainie oraz o ważności jego międzynarodowego uznania za akt ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu. Webinar wywołał wzmożone zainteresowanie ze strony jego uczestników, wśród których byli norwescy politycy, przedstawiciele instytucji państwowych Norwegii, naukowcy, dziennikarze, członkowie norweskich i ukraińskich organizacji społecznych. W wyniku zainteresowanej dyskusji moderatorzy webinaru – założyciel organizacji społecznej „Wsparcie narodu Ukrainy” Per-Kåre Holdal oraz ukraińska badaczka Oksana Huk – zaproponowali przygotowanie petycji społecznych do Stortingu i Rządu Norwegii w sprawie uznania przez Norwegię zbrodni Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego oraz należytego uczczenia pamięci Ukraińców, którzy zginęli w latach II wojny światowej na terytorium Norwegii, w tym także podczas wyzwalania jej północnych regionów. Ambasador Ukrainy zaprosił wszystkich nieobojętnych Norwegów do przyłączenia się do tegorocznej międzynarodowej akcji „Zapal Świecę Pamięci!” dla uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru, która odbędzie się 28 listopada 2020 roku. Wiaczesław Jacjuk wezwał również do przyłączenia się do inicjatywy ukraińskich organizacji Norwegii dotyczącej zapalenia świec na placu przed Stortingiem Norwegii 28 listopada 2020 roku o godzinie 12:00 czasu lokalnego. Inf. Ambasady Ukrainy w Królestwie Norwegii Stalin chciał zatrzeć tożsamość Ukraińców, ale oni przetrwali – oświadczenie Trudeau o Hołodomorze Premier Kanady Justin Trudeau wystąpił z mocnym oświadczeniem w Dniu Pamięci Ofiar Hołodomorów, wzywając rodaków do uczczenia ofiar Hołodomoru na Ukrainie w latach 1932–1933. Oświadczenie kanadyjskiego premiera zostało opublikowane w sobotę 28 listopada, donosi „Europejska Prawda”. „Od 1932 do 1933 roku totalitarny reżim radziecki Józefa Stalina stworzył na Ukrainie straszliwy głód – ludobójstwo, mające na celu złamanie ducha narodu ukraińskiego, zatarcie jego tożsamości i powstrzymanie jego dążenia do wolności i niepodległości. Miliony zmarły z głodu, wielu z nich to dzieci, inni byli aresztowani, deportowani lub straceni w ramach tej okrutnej kampanii” – oświadczył Justin Trudeau. W obliczu takiego okrucieństwa Ukraińcy przetrwali, podkreślił kanadyjski premier. „Mocno trzymali się swojego języka i swojej kultury, nie zważając na wszystkie próby reżimu, by ich tłamsić i prześladować. W 1991 roku, po ponad pół wieku radzieckiego ucisku i rządów, Ukraina ogłosiła niepodległość” – podkreślił szef rządu Kanady. Przez dziesięciolecia złowieszcza rzeczywistość Hołodomoru była negowana, a cierpienia Ukraińców ukrywane przed światem, podkreślił. „Jesteśmy zobowiązani pamiętać historie zmarłych i poszkodowanych rodzin. Musimy przyjąć te surowe prawdy i wziąć na siebie zobowiązanie, by zawsze działać, gdy prawa człowieka są zagrożone. W tę ponurą rocznicę wzywam wszystkich Kanadyjczyków do uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru i uznania wkładu, jaki ukraińscy Kanadyjczycy wnieśli w budowę lepszego kraju dla nas wszystkich. Potwierdzam również niezachwiane wsparcie Kanady dla wolnej i niepodległej Ukrainy” – czytamy w oświadczeniu premiera Kanady. Ambasador Unii Europejskiej na Ukrainie Matti Maasikas w Dniu Pamięci Ofiar Hołodomorów oświadczył, że reżim stalinowski zabił miliony niczemu niewinnych Ukraińców. Halyna DACIUK W te dni naszemu ojcu stuknęłoby 88 lat. Już po jego odejściu na Ukrainie zaczną zapalać świecę pamięci za ofiarami Hołodomoru. I urodziny ojca staną się dniem naszej wspólnej modlitwy. Ojciec urodził się 26 listopada 1932 roku na Wołyniu, za Polski, gdzie nie było władzy radzieckiej, ale i tutaj Wielki Głód wypalił jego życie jeszcze przed narodzeniem. To wyjaśnimy, kiedy na nasze wesele w 1980 roku przyjedzie z Ługańszczyzny mama męża z rodziną. Zostaną na Święta Bożego Narodzenia i przy bogatym stole z bogatą kutią po raz pierwszy usłyszę o głodzie… O tym, że rodzinę Biłokobyłskich w Harmasziwce w rejonie biłowodskim w 1932 roku rozkułaczą, zabierając wszystko do ziarenka. I gospodarz, Mykoła Juchymowycz, ojciec teściowej, umrze z głodu prosto pod płotem. Przedtem umrą dziadek Juchym z babcią Pryśką, wujek Iwan z żoną Hanną, którym zabiorą nawet chatę. Polina Kuzmiwna z opuchniętą siedmioletnią Halą przeżyją. A małych siostrzeńców-bliźniaków Poliny w sąsiedniej Łymariwce zwabią do chaty sąsiedzi… I brat Stepan, szalejąc, zobaczy w sąsiedzkim piecu wielki kocioł z galaretą… O swojej siostrzyczce Saszy i braciszku Ławrze opowie nam wtedy, w 80-tym. Stepan Kuzmowycz przeżyje, pójdzie na front drugiej wojny światowej, będzie ciężko ranny, będzie leczył się w szpitalach dla weteranów, będzie...

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 13Originalseite ↗

W oknach kamieńczan – ogniki pamięci i żałoby

Iryna Szelepnicka Kamieniec Podolski 28 listopada schylił głowę w modlitwie za niewinne ofiary bolszewickiej zbrodni – Hołodomoru w latach 1932–1933. Choć w tym roku ze względu na przestrzeganie obostrzeń kwarantannowych nie zwołano zgromadzenia, ludzie się zebrali. Nowo wybrany burmistrz Myhajło Positko oraz część przedstawicieli rady miejskiej, członkowie miejskiej Proświty, mieszkańcy miasta i okolicznych wsi zgromadzili się przy znaku pamiątkowym Ofiarom Hołodomorów w skwerze przy moście Nowoplanowskim. Odbyła się panichida, wygłoszono krótkie przemówienia. Wszystkie widowiska teatralne ze względu na kwarantannę odbyły się w formie wideo i zostały udostępnione do obejrzenia w sieci. Burmistrz wezwał kamieńczan, by wieczorem zapalili w każdym domu świecę pamięci. Co roku czynił to jako lider miejscowych swobodowców – i od wielu lat w tym dniu w oknach mieszkańców miasta i mieszkańców Kamieniecczyzny migocą ogniki pamięci i żałoby…

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

w ramach programu Berlinale Special jubileuszowego Berlińskiego Festiwalu Filmowego z udziałem ekipy twórczej. Obraz otrzymał przychylne recenzje od honorowych gości i krytyków, którzy szczególnie podkreślali utalentowaną grę aktorską oraz przerażającą, proroczą aktualność wydarzeń filmu we współczesnym świecie. W ramach pokazów przedpremierowych do Kijowa film zdążono zobaczyć w Odessie, Lwowie i Iwano-Frankiwsku. A stołeczna premiera odbyła się na największym ekranie kinowym stolicy w kinie „Kijowska Ruś”. Jako pierwsi film zobaczyli przedstawiciele mediów. Po pokazie odbyła się konferencja prasowa z udziałem ekipy twórczej. Co prawda autor sztuki i współreżyser filmu Ołeh Sencow nie mógł być na niej obecny, ponieważ w Krzywym Rogu kręci obecnie swój kolejny pełnometrażowy film „Nosorożec”. Pierwszymi wrażeniami z lektury sztuki podzielił się współreżyser filmu Achtem Sejtabłajew: „Sztuka bardzo mi się spodobała, w zasadzie lubię teatr absurdu. Bardzo mocno przypomniała mi sztukę „Czekając na Godota” Samuela Becketta. Jakoś od razu wydawało mi się, że wiem, o czym jest każda scena. I dość jasno zobaczyłem, co kieruje postaciami tej historii. To na swój sposób bardzo namiętni ludzie, którzy pragną zmienić świat wokół siebie i znaleźć to, co pomogłoby znaleźć odpowiedzi jeśli nie na wszystkie pytania, to chociaż na jedno: „kim jestem?”. Producentka Anna Pałenczuk opowiedziała o początku współpracy z Ołehem Sencowem: „Wiosną 2018 roku Ołeh poprosił mnie o zajęcie się wystawieniem sztuki „Numery”, którą napisał na długo przed aresztowaniem i wszystkimi tymi wydarzeniami historycznymi, których świadkami i uczestnikami byliśmy i jesteśmy. Przeczytałam tekst i byłam poruszona jego aktualnością. Zaczęłam pracować nad poszukiwaniem zespołu, finansowaniem. Uświadomiłam sobie, że wystawienia w teatrze nie zrobimy, ale jak wtedy dotrzeć z tym utworem do szerokiej publiczności? I pomyślałam, żeby przenieść spektakl do pawilonu, przestrzeni, która jest dla mnie jako producentki bardziej zrozumiała niż scena. Napisałam o tym pomyśle do Ołeha, zgodził się. Tak zaczął się równoległy do teatralnej inscenizacji projekt – ekranizacja sztuki „Numery”. Aktor Wiktor Andrijenko, który wcielił się w rolę najwyższego władcy Zera, opowiedział o swojej postaci: „Mój bohater postrzegał numery jak swoje małe dzieci, które nie rozumieją, co się dzieje. W pewnym stopniu eksperymentuje z nimi, stara się skierować w określonym kierunku. I kiedy jednemu z numerów dzieje się krzywda, jest to dla niego taki sam szok, jak dla innych. Czułem, że on nie może być gruboskórny, on również odczuwa ból. I kiedy w finale okazuje się, że numery w niego nie wierzą, to prawdziwa tragedia”. mi. I najważniejsze w tej historii – nigdy nie opuszczać rąk. Bohaterowie spektaklu to zwykli studenci, którzy przychodzą zdawać zaliczenie. Mają na sobie niby zwykłe ubrania, ale muszą one być teatralne. Widać, że jeden ze studentów to sportowiec, założyli mu spodnie dresowe, trampki. Inny – muzyk, przychodzi na zaliczenie z gitarą. Dekoracje – trzy parawany, niczym kącik krajoznawczy, gdzie wiszą różne ukraińskie przybory. Także stół wykładowcy, wszystko bardzo prosto. Z Teatrem na Podole przyjaźnimy się od dawna. Ihor Sławynski stał u podstaw tego teatru, przepracował tu prawie 30 lat, wystawił wiele spektakli. Część absolwentów Warsztatu Teatralnego Mykoły Ruszkowskiego pracuje obecnie w tym teatrze. Jesteśmy wdzięczni dyrektorowi artystycznemu Teatru na Podole Witalijowi Małachowowi, który nas przyjmuje. Pokazujemy spektakl „Jakoś to będzie” prawie każdego miesiąca. Przez trzy lata zmienił się. Początkowo była to praca dyplomowa studentów. Przez cały ten czas szukamy jakichś detali, uzupełniamy charaktery, znajdujemy nowe rozwiązania. Ci, którzy widzieli nasze pierwsze spektakle, mówią, że dorośliśmy jako aktorzy. W Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa pracujemy obecnie nad projektem na podstawie utworów Mykoły Hohola. W planach – spektakl o Lesiu Kurbasie. A w dalszej perspektywie chcemy zwrócić się do twórczości Ołeksandra Dowżenki. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Film, który kręcono z więzienia

Do ukraińskich kin wszedł film „Numery”. Film został wyreżyserowany zdalnie i jest unikatowym zjawiskiem w ukraińskim przemyśle filmowym. U podstaw obrazu leży sztuka „Numery”, napisana przez Ołeha Sencowa jeszcze przed uwięzieniem. Nad obrazem pracował tandem dwóch reżyserów – Ołeha Sencowa, który przebywał w kolonii karnej nr 8 „Biały niedźwiedź” w mieście Łabytnangi, oraz Achtema Sejtabłajewa, który pomagał wcielać zamysł w życie na planie zdjęciowym razem z producentką filmu Anną Pałenczuk. Sztukę „Numery” Ołeh Sencow napisał w 2011 roku. A w 2018 roku wystawiono spektakl, nad którym pracowali reżyserka-wystawczyni Tamara Trunowa oraz scenograf Jurij Łarionow. Premiera na „Scenie 6” w „Dowżenko-Centrum” odbyła się przy pełnej sali. W tym samym roku odbyła się pierwsza prezentacja projektu filmu pełnometrażowego na podstawie sztuki w ramach pitchingu Odeskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego, gdzie producentka Anna Pałenczuk przedstawiła list Ołeha z zamiarem udziału w produkcji filmu zza krat. Achtem Sejtabłajew pomagał wcielać zamysł w życie na planie zdjęciowym razem z producentką. Proces pracy Ołeh i Achtem omawiali w listach. W sumie O. Sencow wysłał ponad 60 listów do ekipy filmowej ze szczegółowymi wskazówkami dotyczącymi różnych aspektów produkcji. Obraz opowiada o uwięzionym społeczeństwie, które próbuje przezwyciężyć swoje strachy i uzyskać wolność. W świecie numerów wszystko jest podporządkowane surowemu systemowi i najwyższemu władcy – Zeru. Dziesięciu bohaterów przyzwyczaiło się już biegać w kółko i robić wszystko zgodnie z księgą Zasad. Nie mają możliwości wyboru, jak żyć i kogo kochać. Ale życie zmienia się wraz z pojawieniem się nowego mieszkańca, któremu nie są znane obowiązujące prawa. To burzy spokój biernej władzy. Nagle niezachwiana wiara numerów rozpada się na kawałki. Chcą samodzielnie decydować o swoim losie, otrzymać imiona i stworzyć nowy świat, w którym będą panować ich prawa. Zdjęcia do filmu odbywały się w pawilonie, wewnątrz którego została zbudowana unikatowa dekoracja przez scenografa Kyryła Szuwałowa (obrazy „Łagodna”, „Donbas”, „Szczęście moje”, „We mgle” Serhija Łoznyci, „Miły Hans, drogi Piotrze” Ołeksandra Mindadzego). Film składa się z pięciu aktów. Pierwsze cztery kręcono w tych samych dekoracjach. Do nakręcenia piątego aktu tę dekorację rozebrano, a nową zbudowano w dwa dni. Kilka ciekawych faktów dotyczących tworzenia filmu. W kompozycji muzycznej w finałowych kadrach filmu brzmi głos Swiatosława Wakarczuka. Swiatosław odwiedził studio Miłosza Jelicia, kompozytora „Numerów”, kiedy ten pracował nad muzyką do filmu, usłyszał utwór i zaproponował dodanie wokalu. Lalka, która wykonuje w filmie rolę niemowlęcia, została zrobiona na zamówienie i podarowana Ołehowi po zwolnieniu. Nad choreografią finałowej sceny w filmie pracowała Ołena Szoptenko na zaproszenie współreżysera filmu Achtema Sejtabłajewa. Było to pierwsze doświadczenie pracy Ołeny w kinie i z nieprofesjonalnymi tancerzami. Role w filmie wykonują znani aktorzy: Wiktor Andrijenko (Zero) – zasłużony artysta Ukrainy, Wiktor Żdanow (Trzeci) – zdobywca nagrody „Złoty Dzyga” za rolę w filmie „Wulkan”, Maksym Dewizorow (Jedenasty) oraz Marija Smolakowa (Dziesiąta) – gwiazdy serialu „Pierwsze jaskółki”. Aktor Ołeksandr Behma, który wykonuje w filmie rolę Dziewiątego, na prośbę Ołeha Sencowa podczas zdjęć przestrzegał głodówki. Wykonawca roli Siódmego Ołeh Czernikow w krótkim czasie udoskonalił swój język ukraiński, ponieważ jest rosyjskojęzyczny i do tej pory pracował wyłącznie po rosyjsku. Operator obrazu Adam Sikora – polski operator, nominowany do nagrody Europejskiej Akademii Filmowej, wykładowca szkoły filmowej im. Krzysztofa Kieślowskiego w Katowicach, również jest byłym więźniem politycznym, ponieważ w wieku dwudziestu lat brał udział w protestach politycznych w Polsce i odbył rok więzienia. Światowa premiera filmu odbyła się w lutym 2020 roku w ramach

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 14Originalseite ↗

Ostap Wysznia od trzynastych

W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu wystawiono spektakl „Jakoś to będzie” na podstawie utworów Ostapa Wyszni. Spektakl jest projektem Warsztatu Teatralnego Mykoły Ruszkowskiego, który powstał z absolwentów trzynastego roku aktorskiego ludowego artysty Ukrainy Mykoły Mykołajowycza Ruszkowskiego. Pomysł stworzenia własnego teatru zaczął kiełkować w przyszłych aktorach, gdy byli jeszcze na drugim roku Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego. Uwierzyć we własne siły pomogły pierwsze sukcesy inscenizacji scenicznych. Z czasem pojawiły się spektakle dyplomowe „Dziwacy” według Wasyla Szukszyna, „Antygona” według Jeana Anouilha, „Czwarty” według Konstantina Simonowa, „Karaluch” według Kornieja Czukowskiego i inne. A już po zakończeniu nauki repertuar uzupełniły „Neutralny pas” Włodzimierza Wysockiego, „Osioł musi być chudy” Siergieja Dowłatowa, „Ostatni dzień ludzkości” według sztuki Martina McDonagha, Baśnie Andersena oraz muzyczno-poetycki spektakl „Po ulicy mojej…”. Pierwszymi, którzy wsparli przyszły teatr, byli dyrektor Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu, Kijowski Narodowy Akademicki Młody Teatr oraz inne teatry stolicy. Niektórzy zajmują się działalnością pedagogiczną. Oprócz biblioteki imienia Łesi Ukrainki swoje spektakle pokazują w Teatrze na Podolu, przed kwarantanną dużo koncertowali. Byli na festiwalach „Melpomena Tawrii” w Chersoniu, „Grudniowe wieczory” w Czernihowie, byli także gośćmi w Mikołajowie, Odessie, Charkowie. – Spektakl na podstawie utworów Ostapa Wyszni powstał dzięki naszemu pedagogowi Ihorowi Sławynskiemu, którego niestety już z nami nie ma – opowiada kurator projektu, aktor Ołeksandr Suhak. – Był wykładowcą scenicznej maestrii od pierwszego roku, razem wystawiliśmy trzy spektakle. Ihor Mykołajowycz bardzo cenił ukraińską literaturę, szczególnie bliski był mu Ostap Wysznia. Poglądy naszego pedagoga były bliskie poglądom pisarza. On tak samo starał się patrzeć na życie z humorem, lubił opowiadać anegdoty, niósł ludziom radość. Proces pracy nad spektaklem był dość długi. Szukaliśmy, braliśmy do pracy różne opowiadania Ostapa Wyszni. Trudno było stworzyć z nich jedną całość. Początkowo myśleliśmy, że wydarzenia spektaklu będą rozgrywać się w muzeum i będziemy rozpatrywać „czuhraińską” historię. Potem, że będzie to ekspedycja archeologiczna, podczas której znajdujemy artefakty „czuhraińców”. Ihor Mykołajowycz zawsze czekał na pomysły od nas. W końcu razem doszliśmy do wniosku, że będzie to zaliczenie z historii takiego dziwacznego narodu jak czuhraińcy. W spektaklu bierze udział większość aktorów naszego warsztatu – Kostiantyn Stojanczew, Roman Szczerbak, Kostiantyn Temlak, Jewhen Kowyrzanow, Anastasija Zerkałowa, Darja Jakuśewa, Ołeksandra Epsztejn i Ołeksandra Syzonenko, którzy grają studentów, a ja wykładowcę, który przyjmuje zaliczenie. Wzięliśmy opowiadanie „Czuhraińcy” i kilka utworów ze zbioru „Myśliwskie uśmiechy”. Organicznie się połączyły i obecnie wyglądają jak jedna historia. Znaleźliśmy pomysł, który jest poparty słowami samego Ostapa Wyszni: „Samoironia jest oznaką zdrowego narodu”. Autor wylicza 5 głównych, nie najlepszych cech „czuhraińców”, ale one są. Więc kiedy sami znamy swoje wady, to łatwiej nam z nimi walczyć, pracować nad sobą, aby stać się lepszymi.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

każdy z nich na swój sposób unikalny i niepowtarzalny. Bardzo lubił też malować słońce, od rana był już przy sztalugach, gdzie rodziły się jego płótna „Poranna paleta”, „Poranek”. Szczególne miejsce na wystawie zajmuje obraz „Jabłkowy Spas”. Namalował go u siebie na daczy w 2018 roku, kiedy był już bardzo chory. A już całkiem niedługo śmierć zabrała Wasyla Iwanowicza od nas… – Prezentujemy twórczość mojego ojca od jego pierwszych profesjonalnych prac, aż po obrazy, które stworzył w ostatnich latach swojego życia – opowiada syn Wasyla Hurina, artysta Wołodymyr Hurin. – Zebrano tu wszystko, co najlepsze z jego dorobku artystycznego, to, dzięki czemu na wieki wszedł do historii ukraińskiej sztuki plastycznej. Nieprzypadkowo wybrano na miejsce wystawy Narodowe Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów”, panuje tu niepowtarzalna atmosfera, przesiąknięta duchem twórczości. Właśnie w takich galeriach należy prezentować twórczość znaczących ukraińskich artystów, jednym z których był Wasyl Hurin. Wychowywałem się w atmosferze twórczości i nie wyobrażam sobie, że mógłbym być kimś innym niż artystą. Staram się godnie kontynuować zapoczątkowane przez ojca tradycje i rozwijać je. — Wasyl Iwanowicz Hurin to człowiek duchowo piękny i szczery, takimi też są jego dzieła. Zawsze wyróżniał się dobrym humorem, wyrafinowanym smakiem, głębokim zrozumieniem materii malarskiej. Ciekawa, pouczająca i obszerna jest ta wystawa, wiele płócien pokazano po raz pierwszy. Warto zaznaczyć, jak udanie zbudowana jest ekspozycja (autorką koncepcji której jest historyczka sztuki Ołena Borymska). Wrażenie robi też szerokość zakresu stylistycznego dzieł mistrza – widać, jak kształtował się i rozwijał jego styl jeszcze od lat 60. ubiegłego wieku. Ekspozycja jest bardzo przydatna do obejrzenia dla studentów, którzy wybrali sztuki plastyczne jako swój zawód, ponieważ przedstawiona jest tu wielka szkoła malarstwa – zaznaczył zasłużony działacz sztuki Ukrainy, uczeń Wasyla Hurina, Roman Petruk.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

Malarstwo Wasyla Hurina

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Urodził się Wasyl Iwanowycz na Krymie. Kształcił się w Symferopolskiej Szkole Artystycznej u M. Pysanky, Kijowskim Państwowym Instytucie Sztuki (pracownia edukacyjno-twórcza K. Trochymęki) oraz w pracowniach twórczych Akademii Sztuk ZSRR pod kierunkiem S. Hryhorjewa. Od 1966 roku aktywnie zajmował się działalnością wystawienniczą. Pracę pedagogiczną w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy rozpoczynał jako wykładowca, potem docent, a z czasem otrzymał wysoki tytuł profesora. Od 1989 roku aż do ostatnich dni życia był kierownikiem katedry malarstwa i kompozycji, a od 1993 roku – także kierownikiem pracowni edukacyjno-twórczej malarstwa sztalugowego. Ołeksandr Fedoruk pisał o mistrzu: „…Wasyl Hurin jest dla mnie w sztuce poszukiwaczem tego, co prawdziwe, być może nie dla wszystkich akceptowalne, nie wszystkim do gustu, bo jego przeżycia są w palecie, na płótnie, z jego niemłodym sztalugą, kiedy o wschodzie słońca wychodzi nad sławną dla wszystkich artystów-malarzy rzekę Kozynkę… To jest dla niego poranna modlitwa, samooczyszczenie, jak i dla każdego twórcy, malarska spowiedź w samotności, i tę poranną modlitwę on, artysta, wkrótce przeniesie z przejmującym wzruszeniem na płótno i zachowa tę jego wrażliwą pojęciową nazwę „modlitwa” – tajemnicę jego rozśpiewanej duszy. Artysta znajduje swoje równe miejsce w etudowości, kiedy z nastrojowości wyłania się nastrojowość i kiedy „oddech” natury napływa strumieniami fal na jego „oddech”… Nie należy szukać tajemnic poetyckości w skomplikowanych medytacjach o narodzinach poetyckiego: ono jest w odczuciu-postrzeganiu Kozynki i wszystkiego tego, co w niej, z nią i poza nią – w ostatnich poetyckich poszukiwaniach plenerowych Hurin zrozumiał: szczodrość kolorystycznej palety tkwi w umiejętności patrzenia na świat i umiejętności ten świat postrzegać. Zatem Wasyl Hurin reprezentuje poetycko-liryczną warstwę kijowskiej palety malarskiej, gdzie profesjonalne gruntowne wyszkolenie jest nieodłączne od emocjonalnego postrzegania. Niemało w jego biografii twórczej portretów, kwiatów, martwych natur – wszędzie za każdym razem jest „o-kej”, bo jest artystą i zna swoje rzemiosło… Za swoją wesołą, uśmiechniętą naturą Hurin ukrywa emocjonalny odblask wewnętrznych przeżyć, które szczodrze wylewa na płótna, kiedy sam na sam stoi na brzegu swojej ulubionej Kozynki, gdzie jego myślom jest spokojnie, te myśli są ciche, wyciszone, rozbłyskują w godzinach plenerowych barwami, i wtedy zgadzamy się z nimi, w tych płótnach obecne są ład i harmonia”. Wśród zwiedzających wystawę – bliscy, przyjaciele, koledzy z pracy, dawni studenci Wasyla Iwanowycza, szerokie grono wielbicieli ukraińskiej sztuki plastycznej. – To wielkie wydarzenie, że syn Wasyla Hurina, Wołodymyr, zorganizował wystawę prac swojego ojca – jest przekonana ludowa artystka Ukrainy, profesor, akademik Wira Barynowa-Kułeba. – Nasza twórcza przyjaźń z Wasylem trwała od 1959 roku. Właśnie w tym roku wstąpiliśmy do Kijowskiego Instytutu Sztuki (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy). Oboje byliśmy dziećmi chłopskimi, dobrze pamiętaliśmy wojenne nieszczęścia. Razem sześć lat studiowaliśmy w instytucie, razem broniliśmy prace dyplomowe. Po tym przyjęto nas do pracowni twórczych Akademii Sztuk ZSRR, którymi kierował Serhij Hryhorjew. Także przez wiele lat razem wykładaliśmy w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Na wystawie zaprezentowano jedną z wczesnych prac Wasyla Hurina, gdzie widzimy ojca, który powrócił z frontu do domu. Pamiętam, kiedy ten obraz po raz pierwszy zaprezentowano szerokiej publiczności. Wtedy wszyscy byli poruszeni. Także widzimy tutaj portret jego pierwszej żony Hałyny, cały szereg innych portretów, stworzonych w ciągu lat 60. – 70. ubiegłego wieku. Na początku nowego tysiąclecia namalował wiele lirycznych obrazów. Na jednym z nich przez jesienne liście ledwo prześwitywały portrety tych artystów, którzy już od nas odeszli: Jabłońskiej, Prymaczenko, Płamenećkiego i innych. Każdemu z nich poświęcony jest osobny listek, a największy listek – muzyce. Na obrazie „Ukraińska noc” przedstawiony jest Hohol, tutaj wybitny pisarz jest w czymś podobny do Wasyla Iwanowycza. Na obrazie „Weteran” z jednej strony widzimy weterana wojny, a z drugiej – przedstawicieli tej części młodzieży, która nie szanuje pamięci czasów wojennych. Chociaż od czasu stworzenia tej pracy minęło już wiele lat, ale nie straciła ona swojej aktualności. Pamiętam, jak Wasyl Hurin malował portret Lenina, ale wizerunek „wodza” nie zadowalał ideologów od kultury, wtedy artysta zamalował to, co zrobił, i stworzył na tym płótnie autoportret, który stał się jedną z jego najlepszych prac. Inny autoportret prawdopodobnie wystawiany jest po raz pierwszy, przynajmniej ja go wcześniej nigdy nie widziałam. Artysta często bywał we wsi Kozynka, gdzie miał daczę. Tam stworzył cały szereg pejzaży, które… Jarosław TRINCZUK Ukraińskie malarstwo dla Ukraińców jest terra incognita. Co najwyżej możemy znać treść obrazów, technikę oraz jeszcze kilka definicji z zakresu historii sztuki. Nierzadko – banalnych. Tysiące arcydzieł naszych artystów nie są zobaczone, nie są zrozumiane, nie są odczytane. Setki mistrzów są przeciętnemu Ukraińcowi nieznane. Współczesna władza na Ukrainie odnosi się wrogo do ukraińskiej sztuki. A ona, sztuka, jest oparciem, na którym wyrosła i trzyma się cywilizacja. W pierwszej kolejności – świadomość narodowa, wartości, które są akceptowalne w wolnym świecie. Twórczość Kateryny Biłokur jest zintegrowana z naszym społeczeństwem. Filmy, albumy, artykuły, książki (lepsze jeszcze będą) – są dostępne niemal dla każdego. W muzeach obrazy – przy chęci można zobaczyć oryginały. Jednak ile zagadek jeszcze kryją w sobie jej arcydzieła… Weźmy „Kwiaty i brzezinki wieczorem” (1950). Technika, kompozycja, światło, cienie, gama kolorystyczna – opisane już treściwie i dobrze. A oto to, „co za kadrem”, idee, semantyka idei jeszcze wymagają odczytania. Narodowe Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów” prezentuje retrospektywną wystawę prac akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, ludowego artysty Ukrainy, profesora Wasyla Hurina (1939–2018) – malarza, autora obrazów tematycznych, portretów, martwych natur, cykli pejzażowych.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 15Originalseite ↗

ZNAKI DO NIEROZWIKŁANYCH KODÓW DZIEŁ KATERYNY BIŁOKUR

Oto co o tym obrazie mówi filozof Chadeken Ulrichson (Hadeken Ulrichson). „Pnie drzew – to poczucie bezpieczeństwa. Dwie brzózki i kwiaty – oparcie dla harmonii umysłu i duszy. Kwiaty – wdzięczność przyszłości wobec przeszłości, która dała przyszłości możliwość zaistnienia… Postrzegamy kwiaty Kateryny Biłokur jako fenomen estetyczny, a w rzeczywistości jej obrazy – to przesłanie do innych cywilizacji, które obserwują rozwój ziemian. To kod, za pomocą którego goście z dalekich planet zrozumieją człowieka lepiej niż wszystkie traktaty filozoficzne”. Chadeken widzi na obrazach nie tylko kwiaty. Widzi, jak niepowtarzalna twórczość artystki cementuje społeczeństwo, kreśli przyszłe życie w honorze i godności. I w bezpieczeństwie. Trudno się z filozofem nie zgodzić. Kwiaty Kateryny Biłokur nie są milczące. Zdają się podpowiadać: jeśli będziemy w waszym sercu, to będziemy też w waszym życiu i w waszym losie. Te kwiaty są nie tylko przewodnikami z przeszłości w przyszłość, one są duchowym przewodnikiem, który odsłania treść tej przyszłości. A w niej – godność człowieka, jego czyste myśli, szacunek do życia, poczucie wdzięczności wobec Stwórcy tego życia. Niewielkie arcydzieło „Wszystko przemija”. Stary zmurszały pniak. Grzyby. Niektórzy dostrzegają w tym ideę śmierci. Nie. Po prostu przyroda odpoczywa. Nadejdzie czas – i zakwitnie znowu. Na to wskazują drobne szczegóły. W lewym dolnym rogu maleńki kwiatek bielunia, w prawym – koniczyna. Wręcz doskonała interpolacja w nasze dzisiejsze społeczeństwo. Bieluń – to deputowani i urzędnicy, którzy utracili sumienie (albo nigdy go nie mieli); koniczyna – wojownik, wolontariusz, lekarz. Wszyscy, którzy zachowali honor, poczucie odpowiedzialności za życie i za przyszłość. Czy artystka zdawała sobie sprawę z tego, co maluje? Oczywiście, że nie. Choć bielunia wokół niej było zbyt wiele. Twórczością artystki kierowała podświadomość. A właśnie podświadomość ma najściślejszy związek zarówno z przeszłością, jak i z przyszłością. (To przecież tylko fizyka kwantowa) Niewiadomo, dlaczego twórczość Katerynę Biłokur zalicza się do malarstwa naiwnego, a nawet do prymitywistów. Że nie otrzymała profesjonalnego wykształcenia? Ale przecież sama się wyuczyła! Genialna samouczka, pracując nieustannie, opanowała rzemiosło nie gorzej niż absolwent akademii. Jednak żadna szkoła nie nauczyłaby jej tworzyć tak, jak ona tworzyła. Nasze malarstwo to dla filozofów, znawców sztuki, literatów i dziennikarzy prawdziwy Klondike. Jego badanie i włączenie do społeczeństwa musi stać się priorytetowym zadaniem władz. Naród ma oparcie. Ignorować je – to zdradzać siebie, potomnych, przyszłość.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt

Już nie ten, już nie to… Ale powiem wam dla żartu, Że zmarszczek splot gęsty Portret mój czyni niestandardowym.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Nie zgub siebie w sobie!

A to zapewne najważniejsze… Nie oglądając się na daty, Stare pióro, nie porzucaj mnie, Żebym jeszcze zdołał coś napisać. I w czas słony i gorzki, Przemielony tłumem – Proszę, nie wypadaj z ręki, Żebym pozostał sobą. Pięćset kar zeszło się razem W czasie wirusa siedzę w domu, Włóczę się z kąta w kąt. Co będzie dalej – nie wiadomo… Gdzie prawda, a gdzie mgła plotek? Telewizor cedzi wiadomości, Splata święte z grzesznym… Koronawirus może trafić – U tych, którzy mają pomarszczone lata. A ja – z tej właśnie kompanii, Gdzie może się rozliczyć on. Dlatego siedzę: oswoiłem siebie Między czterema molowymi ścianami. Pięćset kar zeszło się razem. I nie mówmy – nie uwierzę. Zło wylazło ze skorupy, Bo my mu na to pozwoliliśmy. Pszczoła już nie przynosi miodu, Stoły stoją obnażone… A może Bóg nas ostrzegł, Żebyśmy byli inni?! Życie, jeśli się zastanowić… Życie, jeśli się zastanowić, to oczekiwanie Miłości, radości, pieniędzy czy pociech. Moje oczekiwanie przeszło w milczenie, Schowawszy w kąt i śmiech, i grzech. Mnie by tylko jedno – spojrzeć w niebo, Poczuć, że w duszy jeszcze jest ciepło, I ucieszyć się za kogoś i za siebie, Gdy własna pieśń stanie na skrzydle. A wszystko ostatnie – jakby złudzenie, Które mnie nie grzeje, nie pali. Byleby ta pieśń – wiosenny ptaszek Komuś cichutko usiadła na ramieniu.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Wadym KRYSCZENKO.

Rozważania na temat teraźniejszości Dlaczego mamy tak mało patriotów, A wrogów domowych – bez liku? Czemu boimy się otworzyć usta, By prawdy usłyszeć fanfary? Jeszcze sto pytań zadać mogę, Lecz odpowiedź, niestety, jedna: Że stało się tak niegodziwie – Narodzie mój, twoja to wina. Nie możesz dorosnąć do prawdy, Zgubiłeś gdzieś przodków dumne zawołanie. Pokornie słuchasz rad Wrogich, chytrych oblicz. Ukraińcy, trzeba wierzyć w siebie, Jeszcze odrodzić przygasły gen – I odpadnie wstrętna potrzeba Kłaniania się cudzym sztandarom. Nie bądźmy cisi i zgięci, Nie bardzo słuchajmy możnych. Nam trzeba mnożyć własne siły I wiarę mnożyć także. Jednoczmy własny talent i pracę W prawdzie – dzwoni metal: Kogo szanują i się boją – Ten nie odda swego piedestału. Przyjść w tę jesień Macha październik: żegnaj, On w oddali już zimę widzi. Życia jesienny kołacz Kładzie do rąk moich drżących. A czy odezwie się jeszcze do mnie To święto barw, obfitych odcieni?.. Drzew powabne ognie, Niczym łagodne spojrzenie kobiety. Lata, lata… Już napatrzyłem się Na złote szaty sadu, Na jesieni minorową wysokość I kaliny radosną urazę. Na opadłe liście z wysokich wież… Już napatrzyłem się. I niby dosyć. Ale tak chce się mimo wszystko Chociaż jeszcze raz przyjść w tę jesień. Kiedy przyjdzie przejrzenie Nie należy nagłaśniać smutku, Że winien ktoś w naszych biedach, Że zrzuci ktoś ciężar z ramion I poniesie za nami w ślad. A spodziewać się na kogoś – Choroba dawna, jak katar. Żeby wszystko się spełniło, żeby się ziściło – Poczujmy własną przynależność. Dlaczego my tak nieudolnie Zaplątaliśmy się w swoich pragnieniach? Toż nie sprzedajmy się za grosz, Tracąc wiarę i pokutę. Dlaczego przycichł chód? Jakiej jeszcze czekamy daty?.. Był czas kamienie rozrzucać, A teraz czas je zbierać. A pozostawajcie ludźmi Nie zostawiłem testamentu – Nie myszkujcie w szufladach spraw. Wszystko, co było – poszło z wiatrem, Dawno je już rozdałem. Zostawiłem na chleb, zostawiłem na wodę… A co mi potrzeba więcej? Rodzinne słowo i pieśń dumną Duszą grzeję pod płaszczem. Jest miska, łyżka i kanapa. I jeszcze została garstka sił. Szeptam łzie: nie trzeba kapać – Ja jeszcze nie w cieniu mogił. Ja jeszcze żyję… Idę, kuleję I nie chowam majątku w sklepach. Jeszcze są słowa, które mam Powiedzieć, spadkobiercy, wam: Ja szanowałem chleb powszedni, Nie biegłem pochlebczo za pieniędzmi. I wy – nie bądźcie zachłanni, A pozostawajcie ludźmi. Nie zgub I znów zwątpień chłodna chmura, I znów niepewność drapie… Wśród kar – największa kara Utracić w sobie siebie. Kiedy nie ten, co był wcześniej, W zamian łzy tylko… „hi-hi”. I już niezdolny własnym wierszem Uwydatnić nastroje głuche. Fałszywym głosem nie można Do radości wołać czy żałoby. Ja znów powtarzam trwożnie: – Siebie w sobie nie zgub! Przy lustrze Czegoś czekam ja z myślą, Ono zaś poszło – i nie przychodzi. Życie spowalnia chód Na czole bruzdy kreśli. Nieraz w lustro patrzę, Nie poznaję siebie w nim: Był mężczyzna, a stał się dziadek, W jakimś marynarce starej. Stare pióro Ja nie wpisałem się w ten świat, Wielkich innowacji nie udźwignę. Pod ciężarem przeżytych lat Już nie pojmę nowego stylu. W moich rękach pióro proste Nie umie śpieszyć się bardzo, Lecz mimo wszystko znajduje słowo to, Które porusza ludziom dusze. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 1 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Poligraf”,

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na 3 miesiące 61 hrywien 29 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Maschinelle Übersetzung

Seite · S. 16Originalseite ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Maschinelle Übersetzung

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn