Zdjęcie: Ołeksandr Łytwynenko
Petro ANTONENKO
Wreszcie w 80. dniu po wyborach do ukraińskiego parlamentu zakończyły się koalicjada, spikeriada i premierjada. Taki ponad dwumiesięczny okres dla wszelkich „…ad” stał się, niestety, realiami ukraińskiej polityki. I przez cały ten czas trwały próby, w istocie, rewizji wyborów, tego samego „przeglądu woli wyborców”, z powodu którego właściwie doszło do rozwiązania parlamentu i przedterminowych wyborów — po raz pierwszy na Ukrainie. Czyli 80 dni prób zerwania utworzenia koalicji, zniszczenia właśnie utworzonej. Kiedy my wreszcie nauczymy się wyciągać wnioski? A do tego trwało „deryban”. Wbrew przysłowiu „Przed śmiercią się nie nadziwisz”, starokoalicjanci i ich rząd grabili do ostatniego dnia. Nie przypadkiem w krótkim przemówieniu, z którym wystąpiła kandydatka na premiera, Julia Tymoszenko, dwukrotnie użyła słowa „banda”. Zbyt emocjonalnie? Mało prawdopodobne, bo chodziło o grabież — do ostatniej chwili! — przedsiębiorstw, złóż ropy i gazu i niemal w przeddzień posiedzenia parlamentu udaremnioną jednak próbę przekazania atomowych elektrowni Ukrainy (połowy energetyki!) w obce ręce, za granicę! Czy więc warto się dziwić astronomicznym sumom, oferowanym na przekupstwo deputowanych? Że po raz pierwszy w historii Ukrainy wyrażono nieufność wobec elektronicznego systemu głosowania „Rada”, za pomocą którego przez ponad dekadę przyjmowano setki, tysiące ustaw i uchwał? I po raz pierwszy zastosowano metodę jawnego imiennego głosowania. Przy tym całkowicie legalną, przyjętą w wielu państwach świata. Każdy deputowany głosował osobiście, w sali ujawniając swoją wolę. Fiksowały to nagrania wideo i audio, wpisywała do protokołu z podliczeniem komisja skrutacyjna. Tego widzieliśmy po raz pierwszy. Nie tylko my, dziennikarze w parlamencie, lecz cały naród. Za to zobaczyliśmy każdego, a nie tę hańbę, gdy deputowany „głosuje” kilkoma cudzymi kartami. Nowych zdrajców w pomarańczowej
POKOLENIE WOLNOŚCI
MINIATUROWE OBRAZKI MARII LUDKEWYCZ
„ANTOLOGIA UKRAIŃSKIEGO MITU”
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...koalicji parlamentarnej nie udało się znaleźć. Za premierem Julią Tymoszenko zagłosowali wszyscy obecni na sali członkowie koalicji, choć napięcie sięgnęło szczytu: czy w ostatniej chwili nie pojawi się nowy Judasz? „Za” — wszystkich 226. Wyjaśnię, dlaczego wszystkich. Koalicja w wyborach zdobyła 228 mandatów (BJuT — 156, NUNS — 72). Deputowany Iwan Spodarenko (NUNS) był nieobecny z powodu choroby. Zarejestrowało się 227. Wstrzymał się, czyli nie głosował „za”, jedynie Iwan Pliusz. Ale kilka dni wcześniej wykluczono go z frakcji NUNS. Choć zachował prawo do rejestrowania się i głosowania. I pozostaje deputowanym — taka, niestety, jest ustawa. Ale dwie frakcje w wyjątkowo ważnym momencie okazały się jednomyślne, wolne od nowych „pliuszów”. Co wydarzyło się potem na sali obrad? Następnie nastąpiło zdenerwowane pożegnalne przemówienie poprzedniego premiera Janukowycza (zamiast pięciu minut, zgodnie z regulaminem, przewodniczący Jaceniuk pozwolił mu mówić 14). To przemówienie — mieszanka pochwał dla swojego rządu, kolejnych oświadczeń, że przedterminowe wybory, zainicjowane przez siły pomarańczowe, a w konsekwencji zmiana rządu — to „konfrontacja”, „kontynuacja kryzysu”, a nie jego przezwyciężenie itd. A do tego przypomnienie o rozłamie w obozie pomarańczowym sprzed dwóch lat. I dziwna mieszanka życzeń powodzenia nowemu rządowi w pracy dla Ukrainy i jednocześnie snucia przypuszczeń, że temu rządowi nic się nie uda. Cóż, każdy życzy sobie i „prognozuje” to, czego chce. Warto jednak zauważyć, że poprzednia koalicja i rząd zrobiły wiele, by takie przypuszczenia i prognozy się pojawiły. O „derybanie” w państwie już powiedziano. Nie mniej problemów czeka na nową koalicję i nowy rząd na każdym kroku w gospodarce, w sferze duchowej i społecznej. I wiele tu będzie zależeć od współpracy koalicji pomarańczowej i rządu z Prezydentem. Wreszcie od tego, czy siły Majdanu wyciągnęły jakieś wnioski z gorzkich lekcji lat 2005—2006. Igrać z zaufaniem narodu nie ma już ani czasu, ani możliwości. Dlatego obecnie można stwierdzić na razie jedno: ukraiński przełom dokonał się politycznie. Czyli po raz pierwszy w najnowszej historii państwa — na poziomie parlamentarnym, gdzie my wszyscy — deputowani, wyborcy, którzy ich wybrali i którzy stoją za nimi, wreszcie cały naród — dopiero uczymy się demokracji. Ale łudźmy się, że od tego politycznego przełomu rozpocznie się przełom we wszystkich kierunkach. Czyli Ukraina wreszcie stanie się silnym, zamożnym państwem o godnym poziomie życia.
Tego samego dnia, we wtorek 18 grudnia, Wierchowna Rada Ukrainy, oprócz wyboru nowego premiera, rozpatrzyła jeszcze trzy punkty porządku obrad i metodą jawnego imiennego głosowania przyjęła odpowiednie uchwały: o odwołaniu Wiktora Janukowycza ze stanowiska premiera Ukrainy, o dymisji Gabinetu Ministrów Ukrainy, a także o zatwierdzeniu nowego rządu – Gabinetu Ministrów Ukrainy na czele z premier Julią Tymoszenko.
KANIW I „FARBOTONY”
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodyna”, rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ – 829 371 hrywien 00 kopiejek
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
ста кілометрів замість 50 — to fragment jest niepełny w oryginale, dlatego tłumaczę go dalej według treści:
...stu kilometrów zamiast 50 przekaźników nadawczych przypisanych do niej na podstawie licencji. Z drugiej strony przewodowe nadawanie zostało zaniedbane przez Ukrtelekom jako nierentowne i skazane na zapomnienie. Perspektywa Radia Ukraińskiego (UR) jest zatem niepocieszająca. Już dziś przypomina ono spektakl teatralny z opuszczoną kurtyną. A to pomimo tego, że właśnie ono, UR, w czasach istnienia nadawania przewodowego wniosło być może największy wkład w uzyskanie przez Ukrainę niepodległości państwowej, a dziś ze względu na treść swoich programów jest unikalnym wyrazicielem narodowych interesów naszej Ojczyzny, rodzimym strażnikiem ukraińskiej kultury.
Na koniec przypomnimy, że na wspomniany wyżej nasz wcześniejszy list Pan, Szanowny Panie Prezydencie Ukrainy, zareagował szybko. Jednak Pańskie osobiste wystąpienie do Premiera Ukrainy z 11 czerwca 2007 roku, który z kolei polecił Ministerstwu Finansów i Państwowemu Komitetowi Telewizji i Radiofonii wznowić transmisję programów UR w paśmie średnich fal, pozostało jedynie dobrym życzeniem. A szkoda. Bo nasuwa się smutny wniosek. Młode państwo ukraińskie w latach kształtowania się straciło wiele. Wygląda na to, że może stracić także swojego wiernego i niezawodnego rzecznika. Aby do tego nie dopuścić, uznajemy za konieczne po raz drugi zwrócić się do Pana, Szanowny Wiktorze Andrijowyczu, z prośbą o podjęcie odpowiednich kroków, aby powstrzymać destrukcyjne działania tych, którzy powinni stać na straży interesów państwowych.
Z poważaniem
Wołodymyr Lytwyn, Iwan Dracz, Mykoła Żulynski, Wołodymyr Jaworiwski, Mychajło Słaboszpycki, Les Taniuk
najdroższą. A czym był dla Ukrainy? Jeszcze długo nie uświadomimy sobie, kogo straciliśmy. Jedną lekcję z jego śmierci musimy jednak wyciągnąć. Ciągle narzekamy na nieudolność naszych przywódców. Niejednokrotnie słusznie. Ale umiejętność kierowania zakłada także umiejętność podporządkowania się. Musimy uczyć się szanować i chronić naszych liderów. Gorzkie refleksje: na Konowalca — bomba, na Banderę — kula, na Czornowoła — kamaz na szosie boryspilskiej. Bądźmy mądrzy. Bądźmy jeden dla drugiego. Nie zdołaliśmy zjednoczyć się wokół żyjącego Czornowoła, więc zjednoczmy się przynajmniej wokół jego pamięci. W imię siebie, w imię swoich dzieci, w imię Ukrainy. Taki testament mędrca i proroka. Pozostanie z nami w brązie i granicie, wieczny i niezłomny, niestrudzony budziciel narodu. Jego życiorys będzie w podręcznikach historii, bo on sam jest historią. Ale najwspanialszym pomnikiem dla niego musimy stać się my sami, przysłuchując się jego dumnemu testamentowi: „Ukraina ponad wszystko”.
Wiaczesława Czornowoła kochano wszędzie, także na Prykarpaciu. Niedawno jego imieniem nazwano główną ulicę Iwano-Frankiwska, odsłonięto brązowy bareliefu. Iwano-Frankiwski rzeźbiarz Iwan Wilszuk umieścił na czarnym marmurze bareliefu Czornowoła w rozdartej jedności, symbolizującej Ukrainę, którą polityk i obrońca praw człowieka tak pragnął zjednoczyć. W budynku Proświty odbyła się wystawa mistrzyń haftu artystycznego ze Związku Ukrainek, na której zaprezentowano ponad 20 prac poświęconych W. Czornołowi. Artykuły i opowiadania dokumentalne naszych rodaków o tym synu Ukrainy zostały niedawno zaprezentowane na książkowej wystawie proświtiańskiej.
WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE
NARÓD TRACI PAŃSTWOWE RADIO
Maschinelle Übersetzung
Jak pogodzić pracę oświatową z polityczną? Jak do ukraińskiej idei narodowej odnoszą się wybrani przedstawiciele narodu? Na te pytania odpowiadają proswitianie — deputowani nowego składu parlamentu.
Wiktor TEREN: „BARDZO WIELU DEPUTOWANYCH JEST DALEKICH OD IDEI NARODOWEJ”
Wiktor Teren — znany ukraiński pisarz, deputowany Rady Najwyższej kilku kadencji, przedstawiciel frakcji BJuT w obecnym parlamencie:
— Wielu osobom praca oświatowa nie łączy się z polityczną. Właśnie dlatego Ukraina nadal pozostaje jedynie terytorium, na którym kiedyś żyli Ukraińcy. Ja również będę do tego podchodził bardzo sceptycznie, dopóki do Rady Najwyższej będą przychodzić cwaniacy, dla których Ukraina to po prostu przestrzeń kosmopolityczna. Dlatego tutaj bardzo trudno cokolwiek robić dla utwierdzania idei narodowej. Wielkie nadzieje pokładam w nowym rządzie — że będą tam pracować osobistości, którym Ukraina naprawdę nie jest obojętna. Na razie jednak sytuacja jest ciemna i beznadziejna.
— Czyli wielu deputowanym bezcelowo mówić o idei narodowej?
— Większości korpusu deputowanych. Bo ludzie, którzy do głębi nie rozumieją, czym jest Ukraina, niestety są także w naszej frakcji.
Olena Bondarenko — z zawodu dziennikarka (ukończyła wydział dziennikarstwa stołecznego uniwersytetu im. T. Szewczenki), poetka, polityczka, była niegdyś zastępczynią W. Czornowoła na stanowisku przewodniczącego Ruchu Ludowego Ukrainy. Deputowana z frakcji BJuT. — Łączenie pracy w Proświcie z pracą polityczną w naszym parlamencie, niestety, jest dość trudne, ponieważ znaczna część deputowanych to ludzie dalecy od idei narodowych, od dążenia do utrwalenia języka ukraińskiego jako języka państwowego. Wielu moich kolegów z frakcji BJuT nie jest Ukraińcami ani Rosjanami. Powiedzmy, nasz kolega, Ormianin z narodowości, w ciągu dwóch miesięcy nauczył się języka ukraińskiego. Dlatego jestem absolutnie przekonana, że tak zwani „russkojazyczni” deputowani, którzy twierdzą, że bardzo trudno im nauczyć się ukraińskiego, delikatnie mówiąc, kłamią. Wystarczyłaby chęć. Bo to jest naruszenie Konstytucji i ustawodawstwa o językach — gdy z trybuny parlamentu i na posiedzeniach komitetów mówi się w języku obcym. To jest niedopuszczalne. Dlatego deputowani, którzy bronią wartości narodowych, a przede wszystkim języka jako jednego z najważniejszych czynników państwa i samoidentyfikacji narodu, powinni nad tym pracować. W poprzedniej kadencji w Komitecie Praw Człowieka przedstawiciele Bloku Julii Tymoszenko i „Naszej Ukrainy” nalegali, aby posiedzenia odbywały się po ukraińsku. I przewodniczący Komitetu Leonid Gracz prowadził posiedzenia po ukraińsku. — A na ile trudno przeprowadzić w parlamencie decyzje, które mają na celu utrwalenie ukraińskiej idei narodowej? Powiedzmy, nie udało się nawet podjąć decyzji o obchodach jubileuszu Iwana Bahrianego. — Tak, w sprawie jubileuszu Bahrianego się nie udało. Jednak są rezultaty naszej pracy już w tej kadencji. Podejmowaliśmy decyzje o wykazie komitetów parlamentarnych i przedmiocie ich właściwości. I w szczególności przedstawiciele Partii Regionów próbowali przenieść kwestię języka z kompetencji Komitetu ds. Kultury i Duchowości do Komitetu Praw Człowieka. A po co to robili? Odpowiedź leży na powierzchni: by dalej rozwijać temat drugiego języka państwowego. Wtedy dwie frakcje naszej koalicji zagłosowały przeciw i kwestia językowa pozostała w gestii Komitetu ds. Kultury i Duchowości. Bo najbardziej bolesnym problemem dla nas dzisiaj jest obrona języka ukraińskiego. — Czy zatem można liczyć na to, że w parlamencie uda się coś zrobić dla utrwalenia idei narodowej? — W koalicji są ludzie świadomi swojego obowiązku, w tym także w zakresie obrony języka ukraińskiego. O tym często mówi także liderka naszej siły politycznej Julia Tymoszenko.
Rozmawiał Petro ANTONENKO
Maschinelle Übersetzung
Wielce Szanowny Panie Wiktorze Andrijowyczu!
My, pracownicy nauki i kultury, działacze społeczni i państwowi, dobrze znający stan rzeczy w Radiu Ukraińskim (UR), ponieważ od dawna prowadzimy tu swoje autorskie audycje, wyrażamy głęboki niepokój o dalsze losy tego, bez przesady, strategicznego obiektu informacyjnego naszego kraju. Nie ulega wątpliwości, że Narodowa Radiokompania Ukrainy (NRKU) znalazła się pod realnym zagrożeniem swojego istnienia z powodu krótkowzroczności kierownictwa właściwych urzędów i resortów rządowych. Ani oficjalne listy w tej sprawie, kierowane do najwyższego kierownictwa państwa, ani publikacje w prasie, pełne nagłówków w rodzaju „Radio Ukraińskie po raz kolejny woła: »SOS!«”, ani zapytania parlamentarne nie spotkały się ani razu z najmniejszą reakcją urzędników wobec kryzysowych zjawisk w NRKU, której budżet, nawiasem mówiąc, wynosi około 5 % (?) budżetu Polskiego Radia!
Na początku czerwca bieżącego roku w otwartym liście na Pański adres, wielce szanowny Panie Prezydencie, już informowaliśmy Pana o niedopuszczalnym ataku na UR ze strony, co nie jest zaskoczeniem, samego państwa. Chodziło o nieuzasadnione znaczne obcięcie tegorocznych środków budżetowych na nadawanie audycji NRKU, co nastąpiło po ich przydzieleniu na poziomie Państwowego Komitetu Telewizji i Radia (Derżkomteleradio). W takich warunkach, zaznaczyliśmy w liście, UR jest zmuszone zrezygnować z usług ośrodków nadawczych w Charkowie, Browarach i Lwowie, które rozprowadzają sygnał, między innymi na falach średnich, a całkowicie z usług ośrodka w Mikołajowie.
W tym samym liście podkreślaliśmy, że w wyniku takiej przymusowej rezygnacji, która spowoduje niewykorzystanie zasobu fal średnich, pojawi się realne zagrożenie dla bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy, ponieważ powstanie podstawa do przydziału częstotliwości na poziomie międzynarodowym na nowo, a nasze państwo straci ten zasób częstotliwości oraz perspektywę wdrożenia w nim technologii cyfrowych. I jak w wodę patrzyli! W roli swoistego ekspropriatora bezcennego dobra kraju wystąpiła (kto by pomyślał!) Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii, która swoją decyzją pozbawiła UR licencji na szereg przydziałów częstotliwości w tym samym zakresie fal średnich. Takie działania bez wątpienia wykraczają poza granice zdrowego rozsądku. Niedopuszczalne jest bowiem, aby jedna instytucja państwowa ograniczała środki na rozpowszechnianie programów, co spowodowało zmniejszenie zasięgu sygnału radiowego na terytorium Ukrainy niemal o połowę, a inna, państwowa, choć pozaresortowa instytucja, wykorzystując sytuację czasowego nieobsadzenia częstotliwości, odbierała je państwowemu radiu w celu odsprzedaży komuś innemu, kto zapłaci. Rzekomo działamy zgodnie z prawami rynku. Ale to już nie jest rynek, kiedy pod jego przykrywką struktury państwowe lekceważą interesy narodowe i „rozkradają” strategiczne obiekty własnego państwa. To już więcej niż niepokojący sygnał o bezsensownych działaniach na szczeblu państwowym! Przy tym należy mieć na uwadze, że pozbawienie UR przydziałów częstotliwości następuje w warunkach gwałtownego ograniczania zakresu rozpowszechniania programów państwowego radia w sieci tzw. radiofonii przewodowej, która za czasów radzieckich była podstawowa i zakładnikiem której okazała się NRKU. Przypomnijmy, że łączna liczba punktów radiowych zmniejszyła się z 16,6 mln w 1991 roku do 5,4 mln na początku 2007 roku. Ponadto Narodowa Rada wydała ponad 400 licencji na radiofonię przewodową innym organizacjom telewizyjno-radiowym. Tymczasem próby Radia Narodowego, by wyjść ze swoimi programami na wyższe zakresy UKF (FM), praktycznie nie przynoszą rezultatu — częstotliwości wystawione na konkurs trafiają do komercyjnych stacji radiowych, a projekt programu modernizacji sieci rozpowszechniania audycji NRKU, przesłany do uzgodnienia Nazwa Rady, pozostaje bez rozpatrzenia. Ponadto przydziały częstotliwości odebrane Radiu Ukraińskiemu są przekazywane innym stacjom radiowym, całkowicie obojętnym na ochronę interesów narodowych państwa. Tak, nadajnik o mocy 50 kilowatów w Pietrowcach w obwodzie odeskim, który na częstotliwości 765 kHz retransmitował Pierwszy program UR na obwód odeski, Naddniestrze i część Mołdawii, obecnie znajduje się we władaniu Odeskiej Akademii Prawniczej i rozpowszechnia audycje „Radia »Maiak«”, „Deutsche Welle” i „Radia »Swoboda«”. Na odebranej częstotliwości 106,8 MHz w Połtawie nadawane jest „Vzroslое radio”. Przytoczone przykłady są jaskrawym dowodem na to, że jeden z rodzajów współczesnego nadawania — eter — staje się niedostępny dla UR. W szczególności popularny Trzeci program UR („Radio »Kultura«”) jest rozpowszechniany jednym nadajnikiem UKF na częstotliwości 72,86 kHz o zasięgu do
Maschinelle Übersetzung
Stepan BOJKO, członek Proświty z Iwano-Frankiwska
W Dekrecie Prezydenta Ukrainy „W sprawie upamiętnienia 70. rocznicy urodzin Wiaczesława Czornowiła” podkreśla się ważną rolę tego wybitnego działacza politycznego i społecznego w kształtowaniu współczesnej państwowości ukraińskiej, a także zwraca uwagę na konieczność godnego czczenia pamięci liderów ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego.
24 grudnia 2007 r. Wiaczesław Czornoł ukończyłby 70 lat. Społeczność Iwano-Frankiwska uczci pamięć wybitnego działacza politycznego, składając kwiaty pod pomnikiem W. Czornoła na ulicy jego imienia, i przeprowadzi uroczystości w Muzyczno-Dramatycznym Teatrze im. I. Franki oraz w wielu miastach i wsiach naszego kraju. Już 8 sierpnia 1965 roku W. Czornoł we wsi Szeszory na Huculszczyźnie po raz pierwszy publicznie wygłosił ostre przemówienie antykomunistyczne podczas odsłonięcia pomnika T. Szewczenki. Od tamtej pory W. Czornoł znany jest u nas jako bojownik o niepodległą Ukrainę. Ukrainie tego rycerza ducha podarowała ziemia Szewczenkowska w złowieszczym 1937 roku, kiedy herody z „czarnych woronków” zabierali wszystkich tych Ukraińców, którzy mieli własne zdanie i poczucie godności. Syn nauczyciela, aktywista komsomolski – zdawałoby się, że Czornołowi zapewniono błyskotliwą biografię „właściwego” działacza czasów sowieckich. Ale bystry umysł, buntownicza natura, wolnościowe pradziadowskie kozackie geny bardzo szybko wyceniły tamtejszą rzeczywistość. Złoty medalista, o włos od aspiranta, błyskotliwy dziennikarz staje się „ty” ze swoim losem i „wy” wobec systemu. Wiaczesław Czornoł wydawał pozacenzuralny „Ukraiński Herold”. Od 1979 r. – członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. Od 1992 r. – przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy. Jego książka „Nieszczęście z rozumu” szybko obiegła kraje Europy Zachodniej. Wraz z Iwanem Switłycznym, Iwanem Dziubą, Wasylem Stusem, Ałłą Horską Wiaczesław Czornoł kształtował nową epokę, wywalczał ukraińską niepodległość. Jego imię przekazywano szeptem z podwórka na podwórko, z duszy do duszy, z serca do serca w latach 70. Zabrzmiało ono głośniej w społecznościach Złoczowa i Lwowa oraz na łamach kijowskich gazet pod koniec lat 80. To imię wzniosła na skrzydłach narodowej nadziei na małych i wielkich zgromadzeniach na początku lat 90. Jak bolało, gdy ludzie, którzy nie zdążyli stać się narodem państwowym, znów zbijali się w tłum i przy pierwszych trudnościach wyrzekali się przewodnika, którego jeszcze wczoraj czcili. A on został deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy, kierował obwodem lwowskim, przewodniczył partii, wydawał gazetę „Czas-Time” i był pewnym oparciem dla narodowo-demokratycznych sił. Uparcie, bezinteresownie orał skrzypiącym ukraińskim pługiem, bruzda za bruzdą, bo była wiosna ukraińskiej państwowości, więc nie można było tracić ani minuty. I znów pisał, rozumiał, analizował, był esencją i solą ukraińskiej ziemi. Sięgnijmy do jego ostatniej pracy „Próby rozłamu Ruchu. Przyczyny. Wykonawcy. Zleceniodawcy”. Czornoł boleśnie szukał odpowiedzi na te pytania, bo wewnętrzne sprzeczności ktoś zręcznie wykorzystał i skierował w odpowiednie koryto. Kto i czyje interesy skropił krwią Wiaczesława Maksymowicza, nadal pozostaje tajemnicą. Ale jak obecnie opisują postępowi komentatorzy, motywy zabójstwa mają kilka aspektów. A zleceniodawców warto szukać nawet poza granicami Ukrainy. Po pierwsze, Ruch stał na przeszkodzie zmafiowanemu zagranicznemu kapitałowi, który chciał wykupić ukraińską własność. Po drugie, Ruch jako najbardziej aktywny i najkonsekwentniejszy wyraziciel idei narodowej działał na całym terytorium Ukrainy, a to nie odpowiadało niektórym. Po trzecie, Czornoł postawił sobie za cel budowę Ukraińskiej Samodzielnej Soborowej Republiki i krok po kroku szedł ku niej. I w tym, że Ukraina powstała, przede wszystkim jest także jego, Czornoła, udział pracy i walki. Ukraina dla niego była
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
czy ono nadejdzie? Nikt nie zagwarantuje, że dla każdego z nas będzie ono wolne, dostatnie, interesujące. Chodzi o szczęśliwą przyszłość, bilet do której należy kupować ceną codziennej pracy, wytrwałości, wiary we własne siły. Wspominam lata szkolne, swoich nauczycieli. To właśnie oni skłaniali do rozumienia pojęcia wolności, w którego podstawy wkładali uczciwość wobec samego siebie. Pojęcie moralności wpajali mi także rodzice, uczyli odpowiadać za własne czyny. Dlatego te oczywiste prawdy, które otrzymałam od autorytatywnych dla mnie ludzi, przekażę swoim dzieciom. Sukces życiowy to samorealizacja, możliwość samorozwoju. Co więcej, pojęcie to obejmuje z jednej strony aspekt materialny, gdyż osiągnąwszy pewną pozycję w społeczeństwie, człowiek uważa się za osobę sukcesu. A z drugiej strony — to czynnik duchowy, kiedy kieruje się wewnętrzny potencjał w sferę duchowego wzrostu jako człowieka. Dla mnie sukces życiowy polega na harmonijnym współistnieniu obu aspektów. Jest to także możliwość ciągłego samodoskonalenia. Uważam, że pojęcia „państwo” i „wybór” nie są równoważne. Wybór jest, ale możliwości wyboru nie ma. Wolny duchem Ukrainiec to człowiek, który czuje moralny obowiązek wobec dobrobytu państwa, swoich rodaków. Chciałabym wspomnieć Iwana Mazepę, który dążył do niepodległości Ukrainy od Rosji, tworzył warunki dla rozwoju kultury i edukacji. Współczesnych wymienić nie mogę, bo na pierwszym miejscu u wszystkich są własne ambicje. Nikt nie odda życia za Ojczyznę. Wolni duchem Ukraińcy to odważni patrioci, atamani i kozacy, którzy odeszli w heroiczną przeszłość. Ludmiła PRYBLUDA „Karaś lubi, żeby go smażono w śmietanie. Wiedzą to wszyscy, oprócz karasia. Jego nawet nie pytają nie tylko o śmietanę, ale i o to, czy w ogóle lubi być smażony. Taka jest siła powszechnej opinii”. Koźma Prutkow, nr 95. A ilu takich „karasi” jest wśród nas, którzy pozwalają dokonywać wyboru za siebie!.. Żyjemy w wielowariantowym świecie, miotamy się w oceanie możliwości. Codziennie przed nami staje problem wyboru. Co godzinę i co minutę dokonujemy wyboru. Na przykład większość z nas włącza telewizor, żeby obejrzeć wiadomości, choć jest alternatywa — można przeczytać gazetę. Ubieramy się cieplej wraz z nadejściem chłodów, włączamy światło w ciemnych porach doby. To uwarunkowany wybór, którego często dokonujemy odruchowo. Jest też nieuwarunkowany wybór, którego człowiek po prostu nie może nie zauważyć. Niewybrany wariant tonie w nieskończoności niezrealizowanych możliwości. A jak trudno czasem dokonać właściwego wyboru i nie pomylić się, nie żałując rezultatu! „Błogosławiony ten, kto nie osądza siebie za to, co wybiera” — twierdzi Biblia. Jakkolwiek by nie wyglądał nasz wybór, daje nam on możliwość bycia sobą, wzrastania, wyciągania wniosków. Właśnie w sztuce wyboru zawarta jest podstawa twórczości życia. Twórzcie swoje życie! Bądźcie godni swojego wyboru. Zoja HONCZAROWA
Maschinelle Übersetzung
Nadia ONYSZCZENKO, m. Niżyn „Wszystko mi wolno, ale nie wszystko przynosi korzyść. Wszystko mi wolno, ale nie wszystko powinno mną władać”. Z listu apostoła Pawła do Koryntian. Na te pytania odpowiadali studenci Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mikołaja Gogola, ci, którzy dorastali w już niepodległej Ukrainie. Ich rozumienie wolności opiera się na wiedzy zdobytej w szkole, na uniwersytecie, z podręczników historii i filozofii, w kontaktach ze starszymi krewnymi, nauczycielami i rówieśnikami. Próbują analizować okoliczności, w których przyszło im żyć, aby znaleźć swoje miejsce w tym świecie. Dla Ludmyły Prybłudy wolność to przede wszystkim odpowiedzialność. Anna Kałynyczenko wolnego duchem Ukraińca znalazła w swojej rodzinie. Właśnie w sztuce wyboru zawarta jest podstawa twórczości życia, twierdzi Zoja Honczarowa. Serhijowi Serdiukowi udało się porównać osiągnięcia ukraińskiej i niemieckiej demokracji. Od 1 marca do 1 sierpnia 2007 roku odbywał międzynarodową praktykę parlamentarną w ramach programu niemieckiego Bundestagu. Co roku niemiecki Bundestag we współpracy z berlińskimi uniwersytetami daje stu młodym ludziom z 25 krajów świata możliwość odbycia kilkumiesięcznej praktyki w biurze jednego z deputowanych niemieckiego Bundestagu, zapoznania się z procesami podejmowania decyzji w niemieckiej polityce oraz zdobycia doświadczenia w sferze działalności parlamentarnej. Celem programu jest zwiększenie zainteresowania młodzieży demokracją, życiem w takim społeczeństwie. Niżyński student wygrał stypendium dzięki znajomości języka niemieckiego. W biurze deputowanego Martina Gerstera musiał redagować teksty po niemiecku — wystąpienia deputowanego na posiedzeniach parlamentarnych. Dzięki wsparciu partii reprezentowanych w najwyższym organie ustawodawczym Niemiec stypendyści odwiedzili inne kraje Europy: Francję, Belgię, Austrię. Trzeba było nauczyć się nawet tańczyć hopaka, aby zaprezentować Ukrainę. JA NIE JESTEM SZARĄ MYSZKĄ… Pojęcie wolności dla współczesnego Ukraińca obejmuje dwa aspekty: wolność kulturową i wolność gospodarczą. Kiedy w społeczeństwie istnieje wolność myśli, prasy, komunikacji, każdy ma możliwość rozwijania się jako osobowość. Nie bez powodu pewien filozof mówił: „Żyć — oznacza rozwijać się”. A rozwijać się człowiek będzie mógł tylko wtedy, gdy nie będzie odczuwał nacisku nad sobą i rzeczywiście będzie czuł się wolny. Do pojęcia „wolność” należy także swobodne przemieszczanie się, czyli takie, które nie zna granic. Udało mi się to przeżyć, odczuć na własnym przykładzie podczas odbywania praktyki w niemieckim Bundestagu. Właśnie dzięki wolności i prawu do swobodnego przemieszczania się wielu stypendystów, a w przeszłości studentów, pracowników firm, przez pięć miesięcy praktyki miało możliwość poczuć się wolnymi. Prawdopodobnie rzadko kiedy będą mogli tyle podróżować: wyjazdy do Holandii, Francji, Austrii, Belgii, Danii oraz podróże po Niemczech zapamiętają na długo. Jeśli chodzi o wolność gospodarczą, to należy tu zaliczyć istnienie wolnego rynku, który nie miałby żadnego związku z państwem i istniał samodzielnie, niezależnie od niego, a także powstawanie i działalność prywatnych przedsiębiorstw. Bardzo się cieszę, że żyję w tym czasie. Zadowala mnie mój sposób życia, to, co robię. Nie czuję się „szarą myszką” w społeczeństwie, ponieważ staram się coś zmienić i tylko poruszać się do przodu, nie oglądając się za siebie. Moja przyszłość jest w moich rękach i to, jaka będzie, zależy ode mnie samego, od moich pragnień i wysiłków. Będzie wolna, zabezpieczona, nie mogę powiedzieć, że prosta, ale niezwykle interesująca. Moje rozumienie wolności drastycznie różni się od wyobrażeń moich rodziców i nauczycieli. Nasi rodzice wyrośli w innym czasie i dlatego inaczej postrzegają wolnego człowieka. Moim zdaniem ich światopogląd jest nieco ograniczony. Wiemy z historii, jak władza prześladowała ludność za próby swobodnego wypowiadania się i działania. Prawdopodobnie z powodu takiego przygniecenia przez władzę pogodzili się z tym, co mieli, i nie liczyli na lepsze. Ale dzisiejsze zmiany świadczą o tym, że nasz naród zaczyna myśleć inaczej. Najważniejsze to pragnienie i wewnętrzny zryw. Mój życiowy sukces przedstawiłbym w postaci budynku z czterema kolumnami, z których każda jest pewnym składnikiem mojego sukcesu w życiu. Najważniejszą rolę odgrywa dla mnie harmonia w rodzinie. Na drugim miejscu stawiam zdrowie, które zapewnia normalną fizyczną i moralną egzystencję. Obok zdrowia — czynnik duchowy, czyli uświadomienie sobie swojego przeznaczenia na ziemi. Zawód — jeden z decydujących składników mojego życia. Sądzę, że obecnie w naszym państwie jeszcze nie ma wolnego wyboru, właściwego innym państwom europejskim. Aby coś mieć, trzeba do tego dążyć. Jest wiele przeszkód, które pojawiają się na drodze wolnego wyboru. Mój niemiecki rówieśnik, odwiedziwszy Ukrainę, powiedział, że tutaj mogą żyć tylko wielcy patrioci. Zaznaczę, że z mojego miesięcznego stypendium ze środków Bundestagu 450 euro na jedzenie wystarczało 150 euro. Niemieccy emeryci uważają za normę dwa razy w roku wyjechać za granicę. Bundestag wzywa swoich obywateli do bycia tolerancyjnymi wobec imigrantów, którzy wykonują w Niemczech ciężką i nisko płatną pracę. Ludność Niemiec ma możliwość łatwego przemieszczania się po Europie. Reżim wizowy jest bardzo prosty w przypadku wyjazdów do Francji czy Włoch w sprawach osobistych lub zawodowych. A aby otrzymać wizę na Ukrainie, trzeba przygotować szereg dokumentów, poświęcić dużo czasu. Po wszystkich perypetiach i bliskim zapoznaniu się z ambasadą nie chce się jechać za granicę. Wydaje się, że to drobnostki, ale właśnie od nich zaczyna się wielkie. Dlatego nie warto odkładać ich na bok. Serhij SERDIUK DLA MNIE MÓJ DZIADEK JEST PRAWDZIWIE WOLNYM DUCHEM UKRAIŃCEM Ołeksandr Wasylowycz Wernydub mieszka w Użhorodzie. Przeszedł bardzo ciężki udar. Lekarze mówili: „Miesiąc-dwa mu zostało”. Nawet żona się z tym pogodziła, choć płakała codziennie. Ale dziadek ma silnego ducha i wielkie pragnienie życia. Zdołał pokonać chorobę. Codziennie wstaje o piątej, chodzi w góry, wykonuje ćwiczenia jogi, odżywia się według własnej metodyki, cieszy się każdym dniem i twierdzi, że życie człowiekowi daje Bóg. W czasach radzieckich dziadek nie wierzył w idee socjalizmu i komunizmu. Mówił, że żyć trzeba w zgodzie z sumieniem i prawdą. Jako prawdziwy patriota przejmuje się losem Ukrainy. Boleśnie reaguje na wydarzenia, które u nas zachodzą. Ale nie krytykuje, lecz rozmyśla. W wieku 77 lat Ołeksandr Wasylowycz zna się na fizyce, matematyce, zna język angielski, niemiecki, hiszpański, chociaż ma tylko dyplom technikum. Ten człowiek żyje według wysokich praw moralnych i zależy tylko od siebie. Anna KAŁYNYCZENKO ŻYCIOWY SUKCES TO SAMOREALIZACJA Wolność, moim zdaniem, to dość abstrakcyjne pojęcie. Dla każdego Ukraińca ma swój sens. Każdy człowiek wkłada w nie to, co najważniejsze, czym kieruje się w życiu i do czego dąży. Nie czuję się wolnym człowiekiem, ale nie uważam tego za wadę. W pojęcie „wolność” wkładam odpowiedzialność przed kimś lub czymś, a przede wszystkim przed samą sobą. Mam moralny obowiązek wobec rodziców, państwa, przyszłej (niech jeszcze nie stworzonej) rodziny. Właśnie on skłania do realizacji nadziei i oczekiwań. Mijają lata, a my z niepokojem patrzymy w przyszłość. Jaką
Co oznacza wolność dla Ukraińca? Czy czuje się Pan/Pani wolnym człowiekiem? Czy rozumienie wolności przez Pana/Panią różni się od rozumienia go przez Pana/Pani rodziców, nauczycieli? Czy w naszym państwie stworzono warunki do wolnego wyboru? Serhij Serdiuk, Ilona Postemska, Switłana Postryhan, Oksana Jaszczuszak, Julija Dmytrijewa z ukraińską flagą obok niemieckiego Bundestagu
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
mieszkańcy wolnego stepu — niekozacy — wydawali się Moskwie niepokornymi bojownikami o wolność i niepodległość. Rzeczywiście, ich reputacja wcale nie dodawała otuchy centrum. Właśnie tutaj, w stepie, przeważnie pod wodzą kozaków, miały miejsce główne powstania chłopskie XVII—XVIII w. W XX w. historia się powtórzyła, wzmocniona nowymi elementami w miastach (ruchem robotniczym). Dla Moskwy obraz wolnego stepu był czymś więcej niż tylko mitem. …Nawet za reżimu sowieckiego step w ogóle, a Donbas w szczególności, dawał schronienie pozbawionym praw politycznych, zwłaszcza kułakom, którym skonfiskowano majątek i którzy ratowali się przed kolektywizacją oraz głodem… Grozę i atrakcyjność Donbasu dobrze opisał pisarz Borys Antonenko-Dawydowycz, który przyjechał tu w 1929 r. Szerokie otwarte przestrzenie donbaskiego stepu, usiane wysokimi hałdami, tak różniły się od Donbasu z jego fantazji, że nie wywoływały w nim żadnego uczucia, żadnej „historycznej romantyki”, tak ściśle związanej z Dzikimi Polami. Jednak wydało mu się, że tutaj rodzi się jakaś nowa historia, jakaś nowa szczególna romantyka. Być może tutaj nawet powstawała no
Maschinelle Übersetzung
Teilübersetzung: Ein anderer Teil dieses Beitrags wird noch auf Ukrainisch gezeigt
Original auf Ukrainisch · Übersetzung wird aktualisiert
Володимир ЯВОРІВСЬКИЙ
Продовження. Початок у ч. 50 за 2007 р.
“Козацька верхівка стала дворянами та урядовцями. Козакам загалом був наданий особливий юридичний статус (вони стали окремим станом), і, що найважливіше, ко0 закам не треба було платити подушну по0 дать і відбувати трудову повинність чи спла0 чувати податки грошима. Одне слово, коза0 ки стали важливою воєнною силою імперії. За іронією долі, саме тому революціонери вбачали в козаках опору контрреволюції. Одначе Москва й боялася притаманного козакам палкого прагнення незалежності. Участь запорозьких козаків у повстанні се0 лян (гайдамаків) 1768 р. на Правобережній Україні (Коліївщина) стала приводом для розпуску їхнього війська. Вихідцями з дон0 ського козацтва було багато керівників ши0 роких селянських бунтів: Стенька Разін (1672 p.), Кондратій Булавін (1707—1709 pp.), Омелян Пугачов (1792—1794 pp.). Стосунки між царями і козаками були таки0 ми важливими, що коли Микола І призначив першого верховного отамана, він приїхав зі своїм сином до Новочеркаська, столиці донського козацтва, для церемонії пред0 ставлення. Після Миколи І кожний наступ0 ний цар старався здійснити принаймні один офіційний візит на Дон, де існувала найбіль0 ша і найдавніша козацька громада. В уяві простих людей козаки також “уособлювали прагнення кращого світу і своєрідної анар0 хістської свободи”. Козацькі бойові традиції найповніше ви0 явилися під час громадянської війни, що ви0 бухнула після Жовтневої революції 1917 р. Донбас став театром воєнних дій, де, як описано у знаменитому романі Михайла Шолохова про Дон, багато донських козаків боролося на боці білих. Бойові традиції ко0 заків допомогли і червоним (про це йдеться в романі Шолохова та оповіданнях Ісаака Бабеля), проте навіть червоні козаки неохо0 че підкорялися більшовицькій владі. Про це яскраво свідчить доля героя громадянської війни, офіцера козацької Червоної армії Пи0 липа Миронова, чиє незалежне мислення викликало підозри в Москві, тож його за0 арештували і стратили. Як і інші прикордонні реґіони, російсько0 український південь мав тенденції до відок0 ремлення. Він традиційно приваблював старовірів і сектантів, які шукали тут свобо0 ди. За словами одного кубанського козаць0 кого отамана, росіян завжди вабив південь. 1919 р. цей отаман звернув на це увагу ко0 мандира білої армії Денікіна, який утік на вільний південь із півночі, захопленої біль0 шовиками. Козацької войовничості або їхньої ле0 гендарної сили боялися навіть у 19600х ро0 ках. При першій звістці про знаменитий страйк 1962 р. у Новочеркаську, на краю Донбасу, радянське військове командуван0 ня Північного Кавказу відреагувало заявою: “взбунтовались казаки”. Гнів народу проти Москви був таким, що люди побили жінку і вирвали їй волосся лише тому, що вона ма0 ла прізвище Хрущова, як радянського ліде0 ра в Москві. Навіть на колишній землі запорозьких ко0 заків громадянська війна, здається, оживила їхні бойові традиції у формі широкомасштаб0 ної анархістської селянської війни (махнов0 щина), яка захопила Донбас. Упродовж гро0 мадянської війни, яка тривала з 1918 до 1921 pp., більшовики закидали українським селя0 нам те, що в них “надзвичайно чітко викрис0 талізувалася індивідуалістична свідомість і міцні анархістські тенденції”. Українські се0 ляни, що не приєдналися ані до радянської влади, ані до білої армії, були не схожі на своїх російських колег. А загалом козацька спадщина становила основу української на0 ціональної свідомості і, в очах Москви, по0 роджувала сепаратистські прагнення віль0 ної, незалежної України. Отже, за радянської влади академічні дослідження українського козацтва були дуже обмежені, а “інколи були практично табу”. Всі українські політичні групи, зокре0 ма й молода Українська радянська респуб0 ліка, використовували козацьку символіку. І коли нещодавно вималювався і став ре0 альним шанс здобути незалежність, ко0 зацьке минуле стало “фокусом національ0 ного самоототожнення”. Як показує утворення козацького вій0 ська, Дикий степ відіграв важливу роль в іс0
Донбас близько 1950 р. Взято з видання: Shabad Theodore. Geography of the USSR: A Regional Study. Columbia University Press, 1951
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
historii Ukrainy i Rosji. Wielu kozaków było początkowo zbiegami, poszukiwaczami wolności. Poeta Tymko (Choma) Padura (1801–1870) śpiewał:
Kozak pana nie znał od wieku,
Bo narodził się na stepach.
W ciągu lat do kozaków na stepie przyłączali się liczni chłopi, którzy uciekali przed politycznym i ekonomicznym uciskiem na północy. Na przykład słynna oprycznina Iwana Groźnego zadała krajowi wielkie spustoszenie i wielu chłopów znajdowało schronienie na stepie. Częściowo w odpowiedzi na żądanie obszarników, by powstrzymać przesiedlanie ich chłopów na wolny step, na południe i do innych regionów, Państwo Moskiewskie w XVI–XVII w. wprowadziło poddaństwo. Step przyciągał także przestępców i politycznie lub religijnie prześladowanych ludzi, którzy szukali schronienia; tu „czuli się jak ryby w wodzie”. Rozwój gospodarczy na stepie, zwłaszcza w drugiej połowie XIX w., przyciągnął tu wielu ludzi z Centralnej Rosji i Ukrainy, którzy szukali wolniejszego i lepszego życia. Obecność możliwości ekonomicznych skłaniała do osiedlania się tu także wielu Żydów, przy czym zasiedlali oni również ziemie na zachód od obwodu Wojska Dońskiego, które znajdowały się w granicach strefy osiedlenia. Po uwłaszczeniu w 1861 r. wzmocniły się gospodarstwa drobnej szlachty majątkowej i kurkulów. Rzeczywiście chłopi, z których większość stanowili Ukraińcy, uprawiali znacznie większe przydziały ziemi niż rosyjscy chłopi na północy, a w przededniu 1905 r. zaległości w spłacie wykupu ziemi w Donbasie były wielokrotnie mniejsze niż, dajmy na to, w Tule. Dlatego miejscowi Ukraińcy znacznie niechętniej szli do pracy w kopalniach i zakładach. Tak samo „wolny” step nie zawsze sprostał swojej reputacji w aspekcie politycznym. Na przykład formalnie demokratycz-
Mieszkańcy ziemianki. Gryszyne, 1934 r.
nie rządzenie donskich kozaków w formie kół i atamanów było w dużej mierze mitycznym, tracąc tę małą część realnego, jaka w nim była, zanim kozacy znaleźli się pod władzą Moskwy. Romantyczny obraz stepu również nie był właściwy Donbasowi. Ten, kto przyjeżdżał na Donbas, byłby rozczarowany, nie znajdując tu „słodkiej goryczy piołunu”, którą tradycyjnie wiąże się ze stepem. Donbas pachniał pyłem i dymem. Wszędzie było „to samo — step, zakłady, kopalnie, step”. Mitologia (i obraz) wolnego stepu wpłynęły także na politykę. Dokładnie jak kozacy, … Ukraina. Mimo wszystkich ucisków władzy sowieckiej Donbas zachowywał aspekt wolności. Częścią „dzikości” stepu były konflikty międzyetniczne. Na stepie przebywało tyle różnych grup etnicznych, że stał się polem bitwy nieustannych wojen międzynarodowych. Nawet wtedy, gdy Imperium Rosyjskie zdobyło południe i skolonizowało je przeważnie ludnością słowiańską, step (i Donbas także) wciąż zachowywał wielonarodowy charakter”. Zgodnie z pierwszym powszechnym spisem z 1897 r. skład „etniczny” ludności Donbasu (w powiatach bachmuckim, słowiańskosierbskim i mariupolskim) był następujący (w procentach): Ukraińcy — 52,4; Rosjanie — 28,7; Grecy — 6,4; Niemcy — 4,3; Żydzi — 2,9; Tatarzy — 2,1; Białorusini — 0,8; i Polacy — 0,4. „Jak etnicznie różnorodny był Donbas, można zobaczyć na przykładzie ukraińskiego poety Wołodymyra Sosiury (1898—1965), który urodził się w mieście Debalcewe na Donbasie. Wśród swoich przodków liczył co najmniej sześć narodów: Serbów, Węgrów, Żydów, Ukraińców, Francuzów i Karaczajów”.
Z wydania „Plakaty A. Strachowa”. Charków, 1936
PRAWDA O WSCHODNICH ZIEMIACH Japońskie nazwisko Hiroaki Kuromia coraz bardziej staje się bliskie rozsądnym i dociekliwym Ukraińcom, którzy chcą poznać swoją uczciwą, przez nikogo niezniekształconą, ale też nieuładzoną historię. Japończyk Kuromia, podobnie jak Syryjczyk Chalebski, wchodzi nie tylko do naszej pamięci, lecz także do świadomości. Tak właśnie być musi. Jeśli nie pisali swoich dzienników nasi leniwi pisarze, to dobrze, że znaleźli się przynajmniej pedantyczni obcokrajowcy. Jeśli ideologiczni szarlatani przekłamali i w jednolity czerwony kolor pomalowali historię Donbasu, to dziękujmy dziwacznemu Japończykowi, który wpadł na pomysł, by napisać prawdę o wolności i terorze w Donbasie, i zrobił to, oddając Ukrainie dziesięć
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Ziemianki górnicze. Kopalnia im. Szewczenki, Hryszyno, 1927 r.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von «ГЕОПОЛІТИКА», S. 4
Teilübersetzung: Ein anderer Teil dieses Beitrags wird noch auf Ukrainisch gezeigt
„stale popadali w konflikty” z miejscowymi Ukraińcami, głównie z powodu kobiet. W przedrewolucyjnym Ługańsku istniała stała wrogość między jego trzema dzielnicami — samym miastem, gdzie mieszkali rosyjscy robotnicy, lewobrzeżną wsią Kamiany Brid i prawobrzeżną Husyniówką, gdzie mieszkali rzemieślnicy (wielu z których było Żydami). Nienawidzili się nawzajem tak bardzo, że niebezpiecznie było przekraczać granicę innego rejonu. W wyniku rozwoju przemysłowego powstała wielka liczba osiedli robotniczych i kolonii. Były to typowe osiedla, które mieściły się na terytorium określonego przedsiębiorstwa przemysłowego, gdzie prawie wszyscy byli związani z tym przedsiębiorstwem i ono zarządzało prawie wszystkim”. * * * Przepraszam pana Kuromiję, że przerwę jego opowieść. Więc oto skąd wzięła się ta straszna i prymitywna praktyka budowy osiedli, przywiązanych do jednego zakładu, fabryki, kopalni czy rudni. Reżim komunistyczny podchwycił tę faktycznie antyludzką metodę i nabudował tysiące takich, naprędce, pod chwilową potrzebę produkcyjną, osiedli robotniczych, które dzisiaj stały się gigantycznym problemem dla Ukrainy. Rudnia czy kopalnia wyczerpały swoje złoża, a osiedle czy miasteczko od razu staje się martwe. Nie ma w nim więcej miejsc pracy, jest smutek i porzucenie, stoją one w regionach przemysłowych jak śmiertelne widma. Świat dawno odrzucił takie niewolnicze przywiązywanie ludności do jednego przedsiębiorstwa. A teraz mówcie Pan, panie Kuromija. „Wtedy, jak i dzisiaj, przestępczość w Donbasie była wysoka w porównaniu z innymi regionami przemysłowymi. I wtedy, i dzisiaj szeroko rozpowszechniona była wiara w to, że Donbas przyciąga przestępców. W latach przedrewolucyjnych w Donbasie wszędzie działały bandy przestępcze: na przykład w Juzówce największymi były bandy Małachowa i Sibiriakowa, które stale walczyły między sobą. Lud opiewał życie bandytów. Na przykład w latach 20. XX wieku wśród młodych górników popularne były „czysto chuligańskie pieśni”, które zawierały wiele słów ze złodziejskiego żargonu. Mimo całej swojej przemocy, Donbas żył według własnych praw moralnych. Jak pisał jeden przedrewolucyjny mieszkaniec miasteczka we Wschodnim Donbasie, „ich [ludzi z Donbasu] kodeks postępowania moralnego był wysoki, kradzieży prawie nie było ani w mieście [Kamieńsku], ani w sąsiednich osiedlach górniczych, chociaż do kopalń zawsze przyjeżdżało wielu nowych ludzi”. Jeden rosyjski inżynier pisał o górnikach z Donbasu: „Wydawało się, że w samej swojej istocie ci ludzie nie mieli czegoś głównego, mocnego i podstawowego — być może chłopski byt gospodarczy nie dał im żadnego gospodarczego „wychowania”, tego głównego, podstawowego korzenia chłopskiej psychiki; porażali elementarnym ignoranctwem — wydawało się, że ani religia, ani byt nie zostawiły w ich duszach żadnego śladu, w wielu sprawach były to zupełnie ciemne i jeśli nie puste, to niczym nieporuszone dusze, które żyły bardziej instynktem niż rozumem”. W 1897 r. populacja (współczesnego ukraińskiego) Donbasu wynosiła mniej niż 700 000, jednak wzrosła do ponad dwóch milionów w 1920 r. i prawie do siedmiu milionów w 1959 r. Chociaż górnicy Donbasu wykazywali przejawy pewnego patriotyzmu, w dobie rewolucji wykazali oczywistą nieznajomość czy obojętność wobec polityki narodowej. Interesy ludzi Donbasu polegały na ochronie ich wolności oraz terytorium, które ją gwarantowało. Nie interesowała ich ani „klasowa” ideologia (reprezentowana przez bolszewików w rosyjskich stolicach), ani „naród” (reprezentowany przez ukraińskich nacjonalistów w Kijowie). Oczywisty brak poglądów politycznych u mieszkańców Donbasu wprawiał w zakłopotanie i drażnił zarówno bolszewików, jak i nacjonalistów, a ich dążenie do wolności wywoływało wybuch terroru ze strony kontrrewolucjonistów. Wielu obserwatorów zaznaczało, że w takich miejscach jak kopalnie Donbasu, gdzie piśmienność była minimalna, a elementów nowoczesnej polityki i społeczeństwa obywatelskiego prawie nie było, rozkwitały plotki i demagogia. W Hryszynie, na przykład, ogólny nastrój był tak antybolszewicki, że bolszewicy nie mogli otwarcie prowadzić działalności politycznej. Nad bolszewikami, jeśli ich rozpoznano, dokonywano samosądu nawet bez najmniejszego ku temu powodu. Według słów jednego świadka, tak było na znacznym terytorium Donbasu. Antywojenna kampania bolszewików była tak niepopularna wśród górników i chłopów, że w Juzówce tłumy ludzi karały bolszewików samosądem. W Donbasie siły antybolszewickie napiętnowały bolszewików jako niemieckich szpiegów, którzy dążyli do klęski Rosji i usunięcia od władzy cara. Stale wspominali „oplombowany wagon” Lenina. Taka demagogia, według słów obserwatorów, „zbijała robotnika z tropu, giął się i na prawo, i na lewo. W tamte dni [marzec 1917 r.], cokolwiek by mu nie powiedzieli, wszystko jest poprawne i wszystkim klaszcze”. Wiece robotników często miały „pogromowy nastrój”: „Bij bolszewików!”. Bolszewickich agitatorów witano pobiciami, trzeba było ich ratować przed samosądem tłumów, w których panowały „pogromowe” nastroje. W Juzówce, mienszewickim centrum, jak nazwał ją W. M. Mołotow, górnicy z kilofami prześladowali swoich towarzyszy, którzy byli bolszewikami, zmuszając wielu aktywistów do wyrzeczenia się swoich poglądów. Później, na wygnaniu, Lew Trocki próbował zrozumieć ten pozornie sprzeczny proces poszukiwań tożsamości politycznej w Donbasie: „Znakomitym przykładem jest przysięga, którą na początku lipca 1917 roku złożyło 2000 donieckich górników, na kolanach, z odkrytymi głowami, w obecności pięciotysięcznego tłumu i z jego udziałem. „Przysięgamy naszymi dziećmi, Bogiem, niebem, ziemią i wszystkim świętym, co jest dla nas na ziemi, że nigdy nie oddamy krwią zdobytej 28 lutego 1917 roku wolności, wierząc w eserowców i mienszewików, przysięgamy nigdy nie słuchać leninowców, dlatego że oni, bolszewicy-leninowcy, prowadzą swoją agitacją Rosję do zguby, podczas gdy eserowcy i mienszewicy razem, w jednym sojuszu, mówią: ziemia — ludowi, ziemia bez wykupu… Przysięgamy iść naprzód za tymi partiami, nie odstępując nawet przed śmiercią”. Skierowana przeciwko bolszewikom przysięga górników prowadziła w rzeczywistości prosto do przewrotu bolszewickiego”. Ciąg dalszy nastąpi. Wyciąg z protokołu trójki Donieckiego obwodowego NKWD z 15 listopada 1938 r. Czaszki ofiar terroru 1937—1938 r., wykopane w Rutczenkowie. Donieck, 1989 r. Ze zbiorów Donieckiego Muzeum Krajoznawczego
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
lat swojego życia, poznawszy nasz język i historię. Oto co pisze do mnie słuchacz radia Wasyl Kliewcow z Mariupola: „Uważaemyj Władimir! Gdzie Pan wykopał tego pracowitego „japoszkę”? Nie wierzę, że taki istnieje naprawdę, wydaje mi się, że Pan go wymyślił na złość naszym historykom-pisarzynom, którzy klepią lipne rozprawy o internacjonalizmie na Donbasie. Sam Pan tę historię ułożył. Po co my jesteśmy potrzebni jakiemuś Japończykowi? Nie, czy naprawdę on przyjechał z Japonii i napisał książkę o komunistycznym terrorze w naszym Donbasie? Często słucham Pańskich audycji, nie zgadzam się z Panem we wszystkim, ale Panu wierzę. Proszę powtórzyć przez radio, że taki Japończyk rzeczywiście istnieje i że napisał tę książkę po ukraińsku. Jeśli uczciwie to Pan potwierdzi, szybko nauczę się języka ukraińskiego i będę mówił po ukraińsku na złość „kacapom”. Jestem Ukraińcem, z donskich kozaków, ale zrusyfikowanym. Klewiec to po kozacku „młotek”. A ja jestem Kliewcow. Chociaż dajcie mi znać przez radio, choćby намекiem, że taki japoński istnieje naprawdę. Wszelkiego dobra Panu, szanowny deputowany”.
Szanowny Wasylu! Daję Panu do zrozumienia wszelkimi możliwymi sposobami: oto przede mną ta książka, wydana w wydawnictwie Solomii Pawłyczko „Osnowy” w 2002 roku. Adres wydawnictwa: Kijów 133, bulwar Łychaczowa, 5. Proszę się do nich zwrócić, a oni przyślą Panu ją pocztą. Nakład jest niewielki, będę się starał wydać ją ponownie w większym nakładzie, żeby więcej Ukraińców mogło ją przeczytać, Wasylu. Napisać taką książkę ja po prostu nie zdołałbym. Po pierwsze, nie posiadam tego ogromnego materiału historycznego, który opanował Hiroaki Kuromija, przerzuciwszy stosy archiwalnych dokumentów i literatury historycznej. „Swobodę i terror w Donbasie” napisał po angielsku, którym swobodnie wykłada na amerykańskim uniwersytecie. Rękopis na język ukraiński przełożyli Halina Kiorian i Wiaczesław Ahiejew. Na okładce — dokumentalna, przejmująca fotografia: wychudzona, wyczerpana kobieta w kirzowych butach ciągnie z małym dzieckiem starą taczkę, na którą załadowano cały ich dobytek. Właśnie odjechali od progu rodzinnej chaty, z której wyrzucił ich enkawudzista stojący w drzwiach tej lepianki. Teraz posłuchajmy samego Kuromiji: „W Donbasie mówiono wieloma językami, lecz głównymi były rosyjski i ukraiński. Donscy kozacy mówili „językiem kozackim”, rosyjskim z elementami ukraińskimi… Niektórzy mniej wykształceni mieszkańcy Donbasu mówili (i do pewnego stopnia mówią do dziś) rosyjsko-ukraińskim surżykiem. Często ludzie w pogranicznych regionach ukraińsko-rosyjskich nie utożsamiali się ani z Ukraińcami, ani z Rosjanami, nazywając siebie perewertniami albo pierewiercziszami. Jednak współistnienie międzyetniczne prawie nieuchronnie oznacza konflikty międzyetniczne. W pro
...mysłowym Donbasie Tatarzy i muzułmanie często byli ofiarami Słowian. W 1902 r. na kopalni węgla Jakobenki rosyjscy górnicy, rozdrażnieni pogłoskami, że ich niskie zarobki są wynikiem napływu tatarskich robotników, wtargnęli do ich baraków, pobili ich i poranili. Stosunki między Rosjanami a Ukraińcami bywały czasami napięte. We wsiach żyli bardzo podobnym życiem, jednak wsie były albo rosyjskie, albo ukraińskie i prawie się nie mieszały. Wydaje się, że w miastach i robotniczych osiedlach stosunki były jeszcze bardziej napięte. Rosyjscy górnicy
Maschinelle Übersetzung
Mychajło SOPIWNYK, kierownik centrum informacyjnego Sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Międzynarodowe Stowarzyszenie „Kozactwo” oraz klub turystyczny „Robinson” przeprowadziły „okrągły stół” poświęcony Ukraińskim Strzelcom Siczowym. W słowie wstępnym p.o. Najwyższego Atamana MS „Kozactwo”, generał-pułkownik kozactwa Mychajło Sztytyj nakreślił historyczną drogę i ciągłość ukraińskiego wojska od kozactwa, przez Strzelców Siczowych, żołnierzy UPA, aż po dzisiejsze Siły Zbrojne Ukrainy. Biorąc pod uwagę pragnienie uczestników „okrągłego stołu” (a byli to członkowie klubu „Robinson”, uczniowie szkół rejonu dnieprowskiego stolicy), aby dowiedzieć się więcej o Ukraińskich Strzelcach Siczowych, a w szczególności o bitwie pod Motowyliwką w grudniu 1918 roku, swoje wystąpienie przygotował pisarz Andrij Moroz. Podkreślił on szczególną oddajność siczowców sprawie ukraińskiej, ich rycerskie wychowanie, uprzejmość, uczciwość i duchowość. Temat historii powstania Ukraińskich Strzelców Siczowych rozwinął w swoim wystąpieniu autor publikacji i prowadzący „okrągły stół” Mychajło Sopiwnyk. Opierając się na wspomnieniach dr. Kyryła Trylowskiego, założyciela i organizatora towarzystw „Sicz”, „Ukraińscy Strzelcy Siczowi”, 13 marca 1913 roku to historyczna data powstania wojskowego towarzystwa „Ukraińscy Strzelcy Siczowi”. Ukraińscy Strzelcy Siczowi ochraniali wszystkie instytucje państwowe, w szczególności Centralną Radę, brali udział w walkach pod Krutami, w walkach w Kijowie podczas bolszewickiego powstania w Arsenale i warsztatach kolejowych w styczniu 1918 roku, w zaciętych walkach o Korosteń w lutym 1918 r. 10. i 11. dywizja Strzelców Siczowych walczyły w składzie Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, utworzono Korpus Strzelców Siczowych pod dowództwem pułkownika Jewhena Konowalcia. O heroicznych walkach Korpusu Siczowców o Ukraińską Republikę Ludową wiele powiedziano we wspomnieniach generała Ołeksandra Udowyczenki, szefa Sztabu Generalnego ukraińskiego wojska okresu URL. O bitwie Ukraińskich Strzelców Siczowych o wieś Litky z bandami Murawjowa, które parły do Kijowa w styczniu—lutym 1918 roku, opowiedział proświcianin, generał chorąży MS „Kozactwo” Mykoła Ocun. Pamięć ludowa przechowuje wspomnienia o tamtej bitwie i o miejscu pochówku Strzelców-kozaków. Na miejscu pochówku usypano, zgodnie z kozackim zwyczajem, mogiłę, lecz bolszewicko-komunistyczny system nie mógł dopuścić do istnienia takiego pomnika i mogiłę rozkopano. Jednak mieszkańcy wsi odnowili ją i ustawili kozacki krzyż na miejscu pochówku bohaterów. Za to został ukarany zesłaniem na Sybir wiejski cieśla Stepan Oberemek. W 1996 roku mogiłę odnowiono ponownie i ustawiono krzyż, a w 2001 roku uporządkowali ją miejscowi litkiwscy patrioci Wołodymyr Czepur, Wasyl i Lidija Szusti, Wiktor Tereszczenko, Wiktor i Ołeksandr Muzyczenkowie, Mykoła Własenko, Mykoła Sadowyj, Ołeksej Szowkun, Ołeksandr Omelczuk. Należy zachować i przekazać kozacką i strzelecką sławę młodzieży, aby przyszłych obrońców Ojczyzny wychować na świadomych narodowo potomków rycerskiego męstwa. Petro ANTONENKO. Podczas niedawnej wizyty roboczej w Baturynie Prezydent Wiktor Juszczenko wyraził zaniepokojenie powolnym tempem odrodzenia hetmańskiej stolicy i postawił zadanie zakończenia głównych prac renowacyjnych do listopada przyszłego roku, 300. rocznicy tragicznej daty — zniszczenia miasta przez wojska moskiewskie. Prezydent i na jego polecenie rząd przyjęli szereg ważnych decyzji dotyczących Baturyna. Przede wszystkim dekretem głowy państwa historyczno-kulturowemu rezerwatowi „Baturyn — hetmańska stolica” nadano status Narodowego. Oprócz tego, decyzją Gabinetu Ministrów główny obiekt historyczny Baturyna — Pałac hetmana Kyryła Rozumowskiego przekazano z własności komunalnej obwodu na własność państwową. Pałac podporządkowano Ministerstwu Kultury i Turystyki Ukrainy z włączeniem go w skład Narodowego rezerwatu „Baturyn — hetmańska stolica”. Prezydent polecił również Rządowi rozpatrzenie kwestii nadania osiedlu typu miejskiego Baturyn statusu miasta. Oczywiście, w tym celu muszą zostać zakończone rozpoczęte w ostatnich latach znaczne prace związane z gazyfikacją, budową, rozwiązano wiele innych kwestii społecznych. Głowa państwa poleciła również Czernihowskiej obwodowej administracji państwowej oraz Ministerstwu Obrony Ukrainy rozpoczęcie przygotowań do utworzenia w Baturynie liceum wojskowego. Są wieści także z jeszcze jednego świętego dla całej Ukrainy i światowego ukraiństwa miejsca — z Krut. Dopóki trwa śledztwo w sprawie znieważenia pomnika Bohaterów Krut, w celu niedopuszczenia do takiego barbarzyństwa na terenie memoriału zainstalowano całodobowy monitoring wideo. Być może to powstrzyma nowych barbarzyńców. Choć, oczywiście, prawo musi ukarać wrogów naszej państwowości. Wskazywano na potrzebę godnego uwiecznienia tego ważnego wydarzenia historycznego i na jubileuszową 90. rocznicę podpisania umowy ustanowić w tym miejscu nowy znak pamiątkowy według projektu fastiwskiego rzeźbiarza Anatolija Drewieckiego oraz ustawić w centrum miasta pomnik Jedności, a także uwiecznić to wydarzenie w nazwach ulic miasta. Ale aby zamierzenia się ziściły, potrzebne jest nie tylko pragnienie nieobojętnej społeczności, ale i pomoc organów władzy w osobie radnych miasta, którym należy, nie zwlekając, zwrócić się do centralnych i obwodowych organów władzy z prośbą o wydzielenie z budżetu centralnego i obwodowego środków na realizację projektów oraz zaplanować w budżecie miejskim pewną sumę na częściowe finansowanie uroczystości jubileuszowych. Nam, fastiwianom, warto sławić swoje miasto, swoją historię, szczycić się naszą wiekopomną przeszłością, która inspirowałaby i kształtowała następne pokolenia.
Maschinelle Übersetzung
Wiaczesława Czornowoła i Mychajła Horynia odsłonięto tablicę pamiątkową. W 2001 roku, na 10-lecie Niepodległości, na terenie stacji z inicjatywy działacza społecznego Wiktora Bojki, przy aktywnym udziale Anatolija Korczaka i wsparciu kierownictwa Kolei Południowo-Zachodniej powstało fastowskie miejskie społeczne „Muzeum na kołach”. W zrekonstruowanym wagonie kolejowym odtworzono anturaż tamtych pamiętnych wydarzeń, a znak pamiątkowy, znajdujący się obok, opowiada o tym, co dokładnie wydarzyło się w tym miejscu w grudniu 1918 roku. Dlatego 1 grudnia wszyscy nieobojętni zebrali się przy „Muzeum na kołach” i złożyli kwiaty pod znakiem pamiątkowym, czcząc czyn Ukraińców z obu brzegów Zbrucza. Dyrektor muzeum na zasadach społecznych i przewodniczący organizacji społecznej o tej samej nazwie, która opiekuje się muzeum, Anatolij Korczak opowiedział fastowianom i gościom — studentom uniwersytetu „Ukraina”, którzy wraz z wykładowcą przybyli na to wydarzenie, o historii, teraźniejszości i problemach niezwykłego muzeum, opowiedział o historycznych materiałach archiwalnych, które są w nim eksponowane, a także pokazał film „Fastów — miasto soborne”, nakręcony przez krajan Witalija Karpeliuka i Wasyla Portiaka. Na improwizowanym wiecu radni miejscy, działacze społeczno-polityczni i krajoznawcy podkreślili. Ołeksandr CZERNYSZENKO Zdjęcie autora. Większość z nas wie o Dniu Jedności, który Ukraina obchodzi 22 stycznia na cześć uroczystego podpisania umowy o zjednoczeniu ziem Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej w jeden organizm państwowy w styczniu 1919 roku w Kijowie na placu Sofijskim. Ale niestety nie wszyscy na Ukrainie (a nawet w Fastowie!) wiedzą o umowie fastowskiej, którą zawarli przywódcy URL i ZURL w naszym mieście w tamtych burzliwych, niespokojnych czasach. To właśnie w Fastowie 1 grudnia 1918 roku przedstawiciele Ukraińskiej Republiki Ludowej — Wołodymyr Wynnyczenko, Panas Andriewski, Fedir Sweć, Symon Petlura oraz Łonhyn Cehelski i Dmytro Łewycki z Sekretariatu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej zawarli przedwstępną umowę o zjednoczeniu — połączeniu dwóch państw ukraińskich w jedno. I zobowiązali się wcielić tę umowę w życie w najkrótszym czasie. Te wydarzenia w Fastowie miały wielkie znaczenie historyczne, gdyż chyba po raz pierwszy od czasów epoki książęcej Ukraińcy, którzy przebywali pod władzą innych państw, wyrazili chęć zjednoczenia się w jeden organizm państwowy i przypieczętowali to pragnienie pisemną umową. W czasach radzieckich informację tę przemilczano, dopiero wraz z nadejściem Niepodległości wielu fastowianom otworzyły się te ważne fakty historyczne. W celu upamiętnienia tamtych wydarzeń 5 grudnia 1993 roku z inicjatywy fastowskiego deputowanego Witalija Szewczenki na terenie stacji kolejowej Fastów przy udziale ówczesnych liderów Ruchu Ludowego
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
państwa panuje w telewizji. Urzędnicy państwowi posługują się językiem rosyjskim. Na Ukrainie jest więcej rosyjskich szkół, niż potrzebują ich obywatele narodowości rosyjskiej. Na Ukrainie jest nadmierna liczba rosyjskojęzycznych uczelni wyższych. Podstawowym warunkiem przyjęcia na stanowisko wykładowcy szkoły wyższej powinna być doskonała znajomość języka ukraińskiego. Dobrze wiadomo, że w żadnym kraju nie przyjmą do pracy człowieka, który nie zna języka narodu tytularnego. Czy ma prawo pracować w szkole wyższej Ukrainy wykładowca, który na pytanie, dlaczego nie rozmawia po ukraińsku, ze złością odpowiedział: „Ja nienawidzę tego języka!” Żadne państwo świata nie pozwoliłoby takiemu człowiekowi pozostać na stanowisku wykładowcy, co więcej — wydalono by go poza granice kraju. Podstawą podstaw rozwoju państwa jest człowiek, wspólnota ludzka. Twórcą dóbr materialnych i duchowych jest narodowo świadomy, społecznie aktywny człowiek. Wychować takich patriotycznych, działających ludzi, zdolnych zorganizować życie społeczne i rozwój państwa, nie sposób w obcym języku. Język rosyjski to język wielkiego narodu, język państwowy Rosji. Ukraińcy w Rosji dobrze władają rosyjskim i posługują się nim w codziennym życiu. Co więc przeszkadza Rosjanom i ludziom innych narodowości, którzy urodzili się i żyją na Ukrainie, posługiwać się ukraińskim? Na Ukrainie nie ma wrogów języka rosyjskiego. Oburzenie wywołuje fakt, że wrogowie Ukrainy używają tego języka jak łopaty grabarza, aby zakopać nasz ojczysty język, a wraz z nim — także naród ukraiński. Bez języka ukraińskiego nie ma narodu ukraińskiego. Dobrze rozumieją to ukrainożercy i dlatego ostrze wściekłej nienawiści kierują przeciwko językowi ukraińskiemu. Godząc się na dwa języki państwowe, Ukraina podpisze na siebie wyrok śmierci. Zatem i w niepodległej Ukrainie trwa lingwocyd narodu ukraińskiego, wymierzony w jego serce — w język ukraiński. Aby zachować Ukrainę, trzeba zachować język ukraiński jako jedyny państwowy. Mamy nadzieję, że wystarczy nam na to siły i talentu. JĘZYK JEDEN
Maschinelle Übersetzung
Wasyl ANTONIW, akademik, m. Moskwa
Historia Ukrainy zna niemało tragedii, ale Hołodomor lat 1932—1933 pod względem tragizmu nie ma analogii nie tylko w historii Ukrainy, ale i w historii ludzkości. W ciągu kilku miesięcy w granicach jednego kraju, w czasie pokoju, głodem zniszczono około 10 milionów ludzi — obywateli tego kraju. Rosja uznaje fakt głodu, ale nie uważa go za ludobójstwo narodu ukraińskiego, bo przecież głód był nie tylko na Ukrainie, szalał on także w wielu regionach Rosji. Prokomunistyczne siły w Rosji i na Ukrainie tej strasznej tragedii narodu ukraińskiego nie uważają za sztuczną i starannie zaplanowaną, tłumacząc jej powstanie przypadkowym zbiegiem okoliczności. Ale fakty świadczą o czymś innym. Zaraz po zakończeniu wojny domowej i utworzeniu ZSRR na Ukrainie oraz na ukraińskich ziemiach etnicznych ogłoszono ukrainizację. W regionach zwartego zamieszkania Ukraińców (Wschodnia Słobożanszczyzna, Kubań, Południowe Powołże, Ałtaj, Daleki Wschód) otwarto ukraińskie szkoły, które Ukraina w tamtych niełatwych czasach zaopatrywała w podręczniki i nauczycieli (teraz niepodległe państwo ukraińskie nie robi tego, a i w nim panuje język rosyjski). Ukraińcy tych regionów zaczęli wydawać w języku ukraińskim gazety, czasopisma, drukować książki, otwierać ukraińskie teatry. Tak przebiegle, podstępnie ukrainożercy określili, gdzie na bezkresnych przestrzeniach imperium Ukraińcy pozostali Ukraińcami, gdzie zachowali swoją tożsamość narodową. Właśnie w tych regionach poza granicami Ukrainy w latach 1932—1933 miliony ludzi zmarły z głodu. Zatem prawdą jest, że głód był nie tylko na Ukrainie, był on także w Rosji, ale umierali przeważnie Ukraińcy. Bez wątpienia ta straszna tragedia nie była przypadkowa, lecz zaplanowana i celowa. Hołodomor lat 1932—1933 to jedno z najbardziej tragicznych ogniw łańcucha ludobójstwa narodu ukraińskiego. Głęboka rana na ciele narodu nie zagoiła się, ona do dziś ropieje i krwawi. Na terenach szerokiego pasa osadnictwa Ukraińców od Morza Azowskiego, przez Kubań do Oceanu Spokojnego (Zielony Klin) rozrzucone są setki, jeśli nie tysiące, wsi i miasteczek o czysto ukraińskich nazwach. W większości z nich, zwłaszcza w Dolnym Powołżu, próżno szukać choćby śladów Ukraińców — ukraińskich nazwisk, zwyczajów, nie mówiąc już o samych Ukraińcach. Nazwy tych wsi na znakach drogowych odbiera się jak epitafia na nagrobkach Ukraińców, którzy zasiedlili te ziemie, ogrzali je swoją pracą i żyli tu do lat 1932—1933… Ilu ich wtedy w męczarniach pożegnało się z tym światem? Bez wątpienia nie jeden i nie dwa miliony, bo przecież wiadomo, że do 1930 roku w ZSRR mieszkało do 80 milionów Ukraińców. Oczywiste jest, że ponad 20 milionów z nich mieszkało w granicach obecnych granic Rosji. Teraz jest ich w Rosji około czterech milionów. Gdzież oni się podziali? Zniszczono ich fizycznie hołodomorami, GUŁAGami, rozstrzeliwaniami oraz deportacjami, pod strachem śmierci przymusowo rusyfikowano. We wschodniej części Polski na etnicznych ukraińskich ziemiach od wieków żyli Ukraińcy (Łemkowszczyzna, Nadsanie, Chełmszczyzna, Podlasie). Zachowali oni dialekty języka ukraińskiego, zwyczaje, modlili się do Boga w zadbanych cerkwiach i świątyniach. Po przymusowej krwawej deportacji lat 1944—1946, zaplanowanej przy udziale Moskwy, i nie mniej okrutnej akcji „Wisła” z 1947 roku w tych miejscach zamiast kwitnących, gęsto zaludnionych wsi pozostały tylko przydrożne tabliczki z nazwami ukraińskich wsi w języku polskim. I tutaj odbiera się je jak epitafia. Stosunkowo czysty genofond Ukraińców zachował się w północno-wschodnich rejonach Wołynia i na Polesiu. Lecz po katastrofie czarnobylskiej tysiące ludzi zginęło od choroby popromiennej. Po 5—6 latach od awarii ludzie (przeważnie dzieci i młodzież) zaczęli ginąć od patologii tarczycy, od nowotworów złośliwych dróg oddechowych, chorób krwi. W ciągu 20 lat liczba chorych nieustannie rośnie. Skala tej katastrofy nie jest jeszcze znana, podobnie jak jej skutki. Jakie przewlekłe choroby radiogenne czekają mieszkańców tego regionu? Jak objawi się długotrwały kontakt z małymi dawkami promieniowania, z radionuklidami, które trafiają do organizmu z powietrzem, wodą i żywnością? Jak zmieni się kod genetyczny człowieka pod wpływem mutagennego działania promieniowania? Nie wiadomo, czego mamy oczekiwać od przyrody, ale wiemy, że wrodzone i dziedziczne choroby od wpływu promieniowania — jeszcze przed nami. Co więc wspólnego mają Hołodomor, przymusowa deportacja Ukraińców z etnicznych ukraińskich ziem, które teraz znajdują się w granicach Polski, oraz katastrofa czarnobylska? Te tragiczne wydarzenia to ogniwa w długim łańcuchu etnocydobójstwa (ludobójstwa) narodu ukraińskiego. Niestety, ludobójstwo Ukraińców trwa. W niepodległej Ukrainie nabiera ono nowych podstępnych form. Pod sztandarem Ukrainy, przy wsparciu zewnętrznych antyukraińskich sił, prowadzą je potomkowie komunobolszewizmu, wnuki i prawnuki tych, którzy w latach 1932—1933 zaplanowali i przeprowadzili niesłychany na świecie Hołodomor oraz deportacje Ukraińców. Jedną z form obecnego ludobójstwa jest lingwocyd — okrutna wojna przeciwko językowi ukraińskiemu. Przeważająca większość gazet, czasopism i książek wychodzi w języku rosyjskim, język rosyjski
W Ukraińskim Centrum Kultury w Moskwie otwarto wystawę „Odsekretarzowana pamięć” z okazji 75. rocznicy Hołodomoru lat 1932—1933 na Ukrainie. Na wystawie można zapoznać się z odsekretarzowanymi przez Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy dokumentami, które są niezaprzeczalnym świadectwem tego, że ta straszna tragedia była zawczasu zaplanowana i przeprowadzona z niewiarygodnym okrucieństwem.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła HNATYSZ, osiedle typu miejskiego Kalinówka, rejon wasylkowski, obw. kijowski
Ukraińcy zawsze byli ludźmi o wysokiej moralności, jednak z upływem czasu w społeczeństwie narasta coraz więcej okrucieństwa. Nasza mentalność — dobroć i szczerość, czułość i hojność — zmienia się na naszych oczach. Naród ukraiński od wieków wyróżniał się życzliwością. Ukraińcy nie handlowali ludźmi na targach niewolników, nie poddawali w niewolę sąsiadów, nie wyrzynali kazańskich Tatarów, nie równali z ziemią czeczeńskich wsi. Dobroć i miłosierdzie uciemiężony naród ukraiński stracił za caratu w moskiewskim „więzieniu narodów” i na drodze do komunistycznego raju, ponieważ społeczeństwo sowieckie kształtowano metodą przemocy i terroru. Dziś z niewiarygodną łatwością grabi się i zabija ludzi. Sprzedaje się dzieci i ludzkie narządy, wyrzuca na śmierć głodową zwierzęta domowe. Wszystko to jest wynikiem moralnego ubóstwa.
Skąd zatem biorą się korzenie okrucieństwa? Państwo moskiewskie rozwijało się w łonie tatarsko-mongolskiego jarzma, więc przejęło azjatyckie okrucieństwo, a z Moskwy zostało ono częściowo przeniesione na ukraińską ziemię. Okrucieństwo pochodzi też od samego wodza proletariatu. Lenin wprowadził czerwony terror, zorganizował głód na Ukrainie w latach 1921–1923. Wszystko w leninowskiej nauce sprzyjało wszczepianiu w świadomość społeczeństwa nienawiści i okrucieństwa. Moralność i kulturę, wypracowane przez stulecia, komunistyczna ideologiczna inkwizycja zniszczyła, a nowej nie stworzyła. W komunistycznym „Internacjonale” śpiewa się: „Cały świat przemocy zniszczymy”, lecz w historii świata nie było straszliwszego reżimu niż leninowsko-stalinowski. W latach pięćdziesiątych, czytając opowiadanie Turgieniewa „Mumu”, dziewczynki płakały. Płakały też uczennice, czytając poemat T. H. Szewczenki „Katarzyna”. Dzieci potrafiły współodczuwać. A już w latach siedemdziesiątych, przerabiając te utwory, nie płakały, lecz się śmiały. Starałem się znaleźć przyczynę moralnego upadku młodzieży i doszedłem do wniosku, że w rodzinach w latach pięćdziesiątych wciąż żyła moralność kościelna, którą rodzice wpajali dzieciom. A w latach siedemdziesiątych leninowsko-stalinowski ateizm zniwelował duchowość. Cerkiew zrobiła bardzo wiele dla duchowego rozwoju społeczeństwa. Była źródłem kultury, przyjaźni, miłosierdzia, wzajemnej pomocy.
W jednym z podwórek Kijowa obserwowałem taki obrazek. Dziewczynka w wieku około siedmiu lat, nadepnąwszy nogą na smycz psa, biła go i w takt uderzeń powtarzała: „A zamknij się, zamknij się”. W dziecięcym wózku, który młody tata zostawił przed sklepem, rozpłakało się dziecko. „Przestań wyć, bo jak dam, to od razu ucichniesz” — zagroził tata synkowi, który miał jakieś dwa i pół roku.
Ludowe przysłowie mówi: „Co posiejesz, to i zbierzesz”. Okrucieństwem można wychować tylko okrucieństwo. Za krwawego reżimu wykształciła się obojętność wobec potomstwa, nasiliło się kobiece okrucieństwo. Niedawno na peronie kolejowym stacji „Małiutianka” milicja podniosła świeżo urodzone martwe dziecko, a matki nawet w pobliżu nie było. Ptaki i zwierzęta starannie karmią i pielęgnują swoje potomstwo. A ludzie, których dusze zrujnowano, bezlitośnie postępują ze swoimi dziećmi.
Nie najmniejszą rolę w zaszczepianiu w świadomości ukraińskiego społeczeństwa okrucieństwa i przemocy odgrywa telewizja. Każdego dnia emituje się programy o rabunkach, bandytyzmie, morderstwach, filmy propagują kult przestępczości. A przez szesnaście lat władze Ukrainy nie podjęły kroków, aby powstrzymać to moralne deprawowanie. Państwo powinno sprawować nadzór nad radiem i telewizją i kierować ich pracę na przezwyciężanie ciężkiego dziedzictwa komunistycznej przeszłości, na odrodzenie moralnego zdrowia narodu i likwidację zła. Rodzina i szkoła powinny wychowywać człowieczeństwo, współczucie dla człowieka, zwierzęcia, rośliny. Od przemocy i okrucieństwa świat ocali dobro.
Maschinelle Übersetzung
Projekt „Grafika języka ukraińskiego” założył w październiku 2001 r. członek Narodowego Związku Artystów, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Wasyl Jakowycz Czebanyk. Projekt zatwierdziła Rada Naukowa NAOMA, a eksponowano go na pięciu wystawach.
Wasyl Czebanyk, artysta, grafik, m. Kijów
Celem projektu jest stworzenie widzialnego obrazu języka ukraińskiego — alfabetu cyrylickiego opartego na historycznie istniejącym „alfabecie ruskim”. Przez 300 lat język ukraiński zapisywano rosyjską abecadłem — „cywilną czcionką” Piotra I — które, według definicji moskiewskiego specjalisty od czcionek Ju. Gordona, „nie ma nic wspólnego z fundamentalną cyrylicą”. Cyrylica powstała na bazie greckiego pisma i jest funkcjonalnie doskonalsza od swoich poprzedniczek — posiada idealną właściwość: „Jak piszemy, tak czytamy”. Reforma Piotra I nadała językowi rosyjskiemu własną grafikę, przekreślając cyrylicę i, oczywiście, zupełnie nie przewidując istnienia języka ukraińskiego. Język, który utracił swój alfabet (środek wizualnego przedstawiania), jedynie brzmi i skazany jest na istnienie w formie dźwiękowej. Kto widział język ukraiński? Który z zagranicznych turystów, przebywając na Ukrainie i odbierając informacje wizualne w gazetach, czasopismach, reklamach, na szyldach instytucji, powie, że nie znajduje się na terytorium Rosji, skoro wszystko to towarzyszy mu w języku rosyjskim na ulicach, w instytucjach, a nawet w Radzie Najwyższej?
Nadszedł czas, by podjąć realne kroki na rzecz ochrony języka ukraińskiego — zwrócić mu własny alfabet, uczynić go materialnym. Pierwszym zadaniem jest nadanie językowi ukraińskiemu alfabetu komputerowego — to jedyna demokratyczna droga, która pozwoli narodowi samodzielnie określić swój stosunek do tego problemu. Odrodzony cyrylicki alfabet ukraiński pomoże ukształtować ideę ukraińską, da uczniom możliwość identyfikowania się jako obywateli państwa, na terytorium którego żyli ich przodkowie, zobaczenia w swoich elementarzach alfabetu podobnego do tego, którym pisali ich praojcowie („Izbornik Światosława”, „Słowo o wyprawie Igora”, „Powieść minionych lat”). W duszach małych obywateli Ukrainy kiełkuje ziarno prawdziwego patriotyzmu i lepiej zrozumieją, czym jest Ojczyzna.
Zatem trzeba pomóc językowi ukraińskiemu urzeczywistnić się — w widocznych, atrakcyjnych, samodzielnych i skutecznych formach. Projekt „Grafika języka ukraińskiego” ma na celu pokazać, że język ukraiński żyje i powinien być widoczny w książkach, prasie, na ulicach. Alfabet — niezbywalny państwowy symbol suwerenności Ukrainy obok herbu.
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
opowiadał, a ja pokochałam to, co on, wybrałam zawód artystyczny” — powiedziała pani Switłana. Mieszka z rodziną we Florencji, pracuje jako artysta konserwator. „Oryginał Memorabilia napisany jest w języku angielskim — pisze we wstępie do ukraińskiego wydania Marta Jenkała. — Prawdopodobnie Memorabilia przeznaczona jest nie tylko dla Switłany, ale dla całego pokolenia ukraińskiej ludności w diasporze. I tym być może Memorabilia jest cenna: opisuje szczegóły życia, codzienności, a później — przeżyć i ciężkich prób Hłuwki i jego rodziny. Ludzie pochodzenia ukraińskiego, urodzeni w diasporze (a także młode pokolenie, które dorasta na Ukrainie), być może nie do końca rozumieją, jak „normalne” było życie w niewielkim mieście na przedwojennej Ukrainie, nie wiedzą, jak ludzie żyli, pracowali, bawili się”. Rostysław Hłuwko odznaczał się głębokimi przekonaniami narodowymi, zdołał w warunkach emigracji zaszczepić córce świadomość narodową, nauczył ją swobodnie mówić i pisać po ukraińsku. W ojczystym języku ojca Switłana Hłuwko występowała w tym roku na jubileuszowych uroczystościach, rozmawiała z krzemieńczanami i gośćmi. Po wielu latach syn ziemi krzemienieckiej powraca ze sławą i uznaniem do rodzinnego miasta. Rostysław Hłuwko urodził się 8 maja 1927 roku i pierwsze 13 lat życia spędził w historycznym i kulturalnym centrum Wołynia, Krzemieńcu, w rodzinnym domu, który do dziś stoi przy ulicy Szumskiej u podnóża Góry Zamkowej. Dziadek ze strony matki — rosyjski właściciel ziemski Ołeksij Petrow, miał majątki na Ukrainie i Litwie, a babcia — zrusyfikowana Ukrainka. Dziadek zmarł jeszcze przed narodzinami Rostysława, a babcia wychowywała go, wyróżniając swoją miłością spośród innych wnuków. Największy wpływ na formowanie małego Rostyka miał jego ojciec Ołeksandr Hłuwko (1902—1979). Pochodził ze Smygi, pracował w Liceum Krzemienieckim jako księgowy. W swoich wspomnieniach Rostysław tak pisał o ojcu: „...Był jaśniejącą latarnią mojego życia. W krótkim okresie zdołał wlać we mnie wszystkie ideały, które były mu drogie, nauczył mnie być człowiekiem, który wie, kim jest i czego chce, i dokonywać bez wahania wyboru, gdy wymagały tego okoliczności. Rozstaliśmy się na zawsze, gdy miałem trzynaście lat, a mimo to nie pozostało już nic istotnego, czego jeszcze musiałbym się nauczyć i co jakoś zmieniłoby moje formowanie. Ojciec wychował mnie na ukraińskiego patriotę, którym sam był przez całe życie. Nieustannie się uczył. Książki i wykłady z uniwersytetów przybywały codziennie, a cały swój wolny czas spędzał na nauce. Godzinami rozmawiał ze mną o ukraińskiej literaturze i historii, rozpalając we mnie miłość do wszystkiego, co nasza ziemia nam dała...”. Ołeksandr Hłuwko kochał muzykę i grał na wielu instrumentach. Jego największą pasją była bandura. Miał pięk
Maschinelle Übersetzung
Valentyna Szpak, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Krzemieniec. W Krzemieńcu, w obwodzie tarnopolskim, działa oddział rejonowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Powiatowa „Proświta”, zorganizowana w mieście jeszcze w 1920 roku, miała na celu „rozbudzenie w narodzie ukraińskim uczuć obywatelskich, dobrej nauki oraz rozwoju umysłowego” i rozwinęła aktywną działalność oświatową, biblioteczną, wydawniczą, teatralno-muzyczną w mieście i wsiach. Pracą krzemienieckiej „Proświty” kieruje żarliwa patriotka, wielka entuzjastka Lilia Adamiwna Sledzińska. Jest ona organizatorką pracy wśród ludzi starszego pokolenia oraz z „Młodą Proświtą”. Wielka biblioteka proświatowa, spotkania, kąciki muzealne, wieczornice, dni szewczenkowskie, działalność wydawnicza i prezentacja książek, opieka nad grobami patriotów, udział w konferencjach, świętach – to pole działalności krzemienieckiej „Proświty”. W tym roku minęło 80 lat od narodzin ukraińskiego grafika, malarza, ikonografa Rostysława Hłuwki. W Krzemieńcu, mieście, w którym minęły jego dziecięce lata, uczczono pamięć znanego artysty. Jubileuszowe uroczystości zainicjowała i zorganizowała Lilia Sledzińska przy udziale powinowatej artysty Hałyny Szwydkiw oraz instytutu humanistyczno-pedagogicznego. Odbyła się konferencja naukowa „Poświęcił się sztuce”, odsłonięto tablicę jubileuszową na budynku dawnej szkoły, w której uczył się artysta, odprawiono panichidę na jego grobie. W uroczystościach wzięli udział naukowcy: Dmytro Stepowyk, doktor nauk o sztuce, doktor nauk filozoficznych i teologicznych (Kijów), Roman Jaciw, kandydat nauk o sztuce (Lwów), Tetiana Prokopowycz, kandydatka nauk o sztuce (Równe), Wołodymyr Rożko, historyk-archiwista, członek rzeczywisty Instytutu Badań Wołynia w Winnipeg (Kanada), jego przedstawiciel na Ukrainie, profesor honorowy Wołyńskiego Uniwersytetu Państwowego im. Łesi Ukrainki (Łuck) oraz inni. Uczestnikami jubileuszowych uroczystości byli krewni Rostysława Hłuwki Orest Jaworski i Iryna Stepanok (Kijów), Nina Masłowska, koleżanka szkolna artysty (Krzemieniec). Mile widzianymi gośćmi krzemieńczan stała się córka artysty Switłana Kławdija z mężem i córeczką, którzy przybyli na zaproszenie przewodniczącej krzemienieckiej „Proświty”. Rostysław Hłuwko napisał książkę wspomnień Memorabilia. Switłana zainicjowała tłumaczenie na język ukraiński. Marija Jaciw, wykładowczyni katedry języka angielskiego Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego (Lwów), dokonała przekładu i książka ujrzała światło dzienne we lwowskim wydawnictwie „Afisza” w 2003 roku. Sam autor w Memorabilia pisał: „Oprócz osiągnięć artystycznych, w moim życiu było jeszcze jedno osiągnięcie – nasza córka Switłana. Od pierwszych dni mieliśmy relacje wzajemnego zaufania i szacunku. Zawsze traktowałem ją jak osobę, nawet w dzieciństwie, i ona instynktownie odpowiadała mi tym samym… Była inteligentnym dzieckiem, starannym i wytrwałym, bez trudności zdobyła średnie wykształcenie i ukończyła Uniwersytet Edynburski. W każdą sobotę przez wszystkie dziesięć lat prowadziłem ją w dzieciństwie do ukraińskiej szkoły w Londynie”. Artysta zajmował się wychowaniem swojej córki – ukraińskim i artystycznym. „Dzięki ojcu pokochałam sztukę, wszędzie zabierał mnie ze sobą, pokazywał,
Maschinelle Übersetzung
Wnuczka i córka R. Głuwko na odsłonięciu tablicy pamiątkowej ku jego czci. Miał przyjemny głos, lubił śpiewać pieśni ludowe i dumy. Ta miłość do muzyki przeszła na syna. Już w dzieciństwie nauczył się grać na skrzypcach. Swietłana Głuwko, opowiadając o ojcu, wskazywała, że w jego życiu były dwie muzy — sztuka plastyczna i muzyka. Analizując spuściznę artystyczną R. Głuwki, kandydat nauk o sztuce Roman Jaciw zauważał: „…Muzyka zintegrowała się z samą materią jego dzieła… Na poziomie strukturalno-obrazowym muzyka wyłania się w drugim planie w ogólnym duchowo-intonacyjnym nastroju wielu jego utworów”. W czasach polskich Ołeksandr Głuwko prowadził aktywną działalność społeczną i oświatową. Nie podobało się to władzy, przeniesiono go do Krakowa, jednak i tam kontynuował sprawę ukraińską. W 1939 roku O. Głuwkę aresztowali Polacy i torturowali w więzieniu w Korcu. Groziła mu egzekucja, lecz początek II wojny światowej dał możliwość wyjścia na wolność. Choć nie na długo. W 1940 roku aresztowali go bolszewicy i wywieźli na Syberię. Bardzo kochał mamę — Nadiję z rodziny Sawyckich, która całkowicie poświęciła się rodzinie i wychowaniu dzieci. Po aresztowaniu Ołeksandra Głuwki jego żonę z dwojgiem dzieci wywieziono do Kazachstanu jako rodzinę „wroga ludu”. Rostysław Głuwko wspomina Krzemieniec, jego uliczki, malownicze okolice, warunki życia i pracy ludzi, odwiedziny cerkwi, Poczajowskiej Ławry, tradycje rodzinne, spacery, wyjazdy rodziny na wypoczynek. Wyjechał z miasta mając trzynaście lat, lecz wrażenia z dzieciństwa pozostały jasne i wyraźne, jakby oglądał wszystko zupełnie niedawno. Do wspomnień dzieciństwa wracał w swojej twórczości artystycznej przez całe życie.
Nie udało się Rostysławowi Hluwce przyjechać za życia na Ukrainę, którą kochał miłością syna, ale zapisał, by pochować go w rodzinnej ziemi. Córka Switłana przywiozła prochy ojca w urnie do Krzemieńca i jego szczątki spoczęły na zawsze na Tunickim cmentarzu, obok grobu ojca, wśród przyjaciół, znajomych i rodaków. W Kazachstanie rodzina O. Hluwki, podobnie jak rodziny innych „wrogów ludu”, była zmuszona ciężko pracować, żyć w głodzie i zimnie. Jedyną szansą przetrwania w „radzieckim raju” dla Rostysława było ogłoszenie się Polakiem i wyraził on chęć wstąpienia do polskiej armii pod dowództwem brytyjskim. W ramach specjalnego oddziału dotarł do Iranu, a dalej do obozu przejściowego w Gabonii, przeprawił się przez Transjordanię i dotarł do Palestyny, gdzie przebywał do 1947 roku. Odbył wycieczkę do Jerozolimy, odwiedził miejsca biblijne, zamki krzyżowców, pozostałości kościołów, odwiedził Święte Miasto przed Wielkanocą 1943 roku, był na nabożeństwach wielkanocnych, spotkał się z duchownym ukraińskim i prawosławnymi Ukraińcami, poczuł, że nie jest na świecie sam, że ma przyjaciół wyznających tę samą wiarę, rodaków. Rostysław Hluwko przebywał w Egipcie, a potem wraz z innymi przez Morze Śródziemne, Gibraltar i Zatokę Biskajską dotarł do Anglii. W Londynie Rostysław zwrócił się do Związku Ukraińców, spotkał się z rodakami. Na początku lat 60. stał się poddanym brytyjskim. Uczył się w Hammersmith School of Art and Crafts, szkole dekoracyjnego i użytkowego rzemiosła, która miała szeroki program kształcenia zawodowego. Wolny czas poświęcał muzyce, teatrowi, kinu i poezji — wszystkiemu, co kształtowało bogaty świat duchowy. Młody artysta wędrował po londyńskich parkach i przedmieściach, znał wszystkie kościoły i galerie, a zbiory Muzeum Brytyjskiego przestudiował w szczegółach, zwłaszcza sale sztuki Egiptu, Syrii, Grecji. Wkrótce wszystko to znalazło wyraz w jego twórczości artystycznej. Był pilnym studentem, chętnie studiował sztukę, specjalizował się w grafice użytkowej. Po trzech latach nauki Rostysław Hluwko został artystą komercyjnym. Włączył się w działalność Sekcji Ukraińskich Artystów przy Ukraińskim Katolickim Uniwersytecie w Londynie, a później stanął na jej czele. Przez ponad 20 lat pracował w dziedzinie grafiki książkowej. Wiele książek ukazało się drukiem, ozdobionych jego oryginalnymi okładkami
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
eksperymentował, stosując różnorodne materiały — akryl, farby olejne, akwarele, temperę. Wykorzystywał szerokie spektrum środków wyrazu plastycznego, co odzwierciedlało „pragnienie ojca, by zrozumieć wszystkich i wszystko wokół siebie, zainteresowanie pełnym zgłębieniem różnych metod, technik i stylów poprzez ich wypróbowanie” — uważa córka artysty. Obrazy „Akropol”, „Gondola”, „Wenecja”, „Laguna wenecka”, „Słonecznik”, „Grecka wioska”, „Sardyńska matka” zbudowane są na wrażeniach z natury oraz improwizacji formą, kolorem i płaszczyzną. Jednym z najbardziej wyrafinowanych portretów autorstwa artysty jest „Switłana”, wizerunek córki. Rostysław Hłuwko zawsze pozostawał Ukraińcem, pasjonował się historią, legendami i sztuką narodu ukraińskiego, co znalazło odzwierciedlenie w jego twórczości malarskiej: „Kozak na żółtym koniu”, „Kozaka niosą”, „W niedzielę rano”, „Hamalija”, „Alegoria wojny”, „Kozak Mamaj”, „Marusia Czuraj”, „Mazepa”, „Hetman”, „Pogrzeb Pantełejmona Kulisza” oraz inne obrazy. Fascynował się sztuką bizantyjską, właściwą ukraińskiemu malarstwu i kulturze, kiedy chrześcijaństwo z Bizancjum rozpowszechniło się na Rusi Kijowskiej. Ponadto artysta studiował sztukę bizantyjską w Jerozolimie. Skłoniło go to do pisania ikon. Dmytro Stepowyk, doktor nauk o sztuce, doktor filozofii i nauk teologicznych, zauważył: „Jako 50-latek niespodziewanie zaczął malować ikony domowe, które widział jeszcze w dzieciństwie w Krzemieńcu… W latach 70. XX wieku stał się ikonopisarzem o szczególnej manierze. …Naśladował ikony bizantyjskie i ukraińskie, starał się podążać za dawnymi mistrzami. Na wystawach jego ikony przyciągają wzrok koneserów…”. Są to „Zbawiciel”, „Jezus”, „Matka Boża”, „Maria”, „Święty Paweł”, „Borys i Hlib”, „Święty Mikołaj”, „Anioł Złote Włosy” oraz inne. Jego ikony eksponowano w Detroit, Manchesterze, Bradford, wielokrotnie w Londynie, na Światowej wystawie ukraińskich artystów w Kanadzie oraz w innych miastach. Za granicą zachwycano się obrazami i ikonami artysty. — Jego palety nie spaliło słońce dalekich, cierniami usłanych dróg. Rostysław Hłuwko tworzył w okresie, gdy ojczysta ziemia przeżywała kryzys duchowy, masowe niszczenie wszystkiego, co święte i narodowe — zaznaczyła wykładowczyni Julia Janczuk, która bada twórczość swojego krajana. — Moralny wyczyn artysty polega na tym, że nic nie zdołało zniszczyć jego szacunku do ukraińskiej kultury, języka i zwyczajów. Pozostawał człowiekiem świadomym narodowo, twórcą, który wzbogacił sztukę ukraińską o bezcenne osiągnięcia z tematyki wołyńskiej. POSTACIE
Maschinelle Übersetzung
Ernst. Wiele eksponatów kupował za własne pieniądze, często odmawiając sobie ubrań, a nawet jedzenia. Wielką zasługą Danyła Szczerbakiwskiego jest to, że uratował od niechybnej zagłady (czasem wyrywając z płomieni) setki unikalnych przedmiotów, przebywając na frontach I wojny światowej, w latach rewolucji i wojny domowej, podczas antyreligijnych kampanii. „Smutek i groza ogarniają na myśl, ile jeszcze musi zginąć zabytków historii w tak bogatym w przeszłość kraju, jak Ukraina” — z bólem w sercu mawiał Danyło Mychajłowycz. Uczonego jeszcze za życia nazywano najbardziej autorytatywnym znawcą ukraińskiej sztuki, ludowego obyczaju, etnologii, folkloru, staroukraińskiego języka i literatury, muzyki, teatru, śpiewu. D. Szczerbakiwski, niestety, napisał i opublikował niewiele z tego, co tak gruntownie znał i co przy sprzyjających okolicznościach mógłby zrobić. Na przeszkodzie stawało ciągłe obciążenie pilną codzienną pracą, wyjątkowa wymagalność wobec siebie (skrupulatnie sprawdzał każdy fakt potrzebny do pracy naukowej). Jego życie wcześnie się urwało. Zdołał napisać jedynie badania naukowe „Kozak Mamaj”, „Oprawy książek u kijowskich złotników XVII—XVIII w.”, „Symbolika w ukraińskiej sztuce”, „Ukraiński portret”, „Ukraiński dywan” itp. Płodna działalność twórcza D. Szczerbakiwskiego wielu się nie podobała. Doświadczywszy bezpodstawnych oskarżeń kierownictwa muzeum, współpracowników, donosów do GPU, zaszczuty za pryncypialność, uczciwość w pracy i poglądach, w chwili rozpaczy popełnił samobójstwo. Śmierć Danyła Szczerbakiwskiego wstrząsnęła kulturalną opinią publiczną Kijowa, Ukrainy. Początkowo oficjalnie wyrażono współczucie z powodu tragedii, ale później władza, „wyjaśniwszy”, po swojemu zareagowała na śmierć uczonego. Zmarłego oskarżono o to, że przeciwstawił się kolektywowi, narodowi, zboczył w nauce na manowce ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu. Przez długi czas jego imienia zabraniano nawet wspominać. Pochowano D. Szczerbakiwskiego na terenie Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu, niedaleko wejścia do głównej dzwonnicy. Dopiero w latach Niepodległości Ukrainy przywrócono historyczną sprawiedliwość wobec pamięci Danyła Mychajłowycza Szczerbakiwskiego. Teraz próbuje się należycie ocenić jego wkład w ukraińską kulturę. Świadectwem tego są publikacje w wydawnictwach naukowych, periodykach. Imię Szczerbakiwskiego znajdujemy w encyklopediach, informatorach kulturoznawczych, brzmi ono na konferencjach naukowych, sympozjach. Na 130-lecie od dnia urodzin Danyła Szczerbakiwskiego w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę książkowo-ilustracyjną, na której zaprezentowano autorskie publikacje, a także materiały o jego życiu i działalności. Maria z dzieckiem. Na grobie Ołeksandra i Rostysława Hłuwków. Mykoła HŁAMAZDA. Danyło Szczerbakiwski. Są ludzie, którzy potrafią ofiarnie służyć wybranej sprawie. Nie liczą się z niczym, oddając się jej do końca. To święte powołanie, los. Właśnie takim był Danyło Szczerbakiwski. Urodził się 130 lat temu, 17 grudnia 1877 roku, we wsi Szpyczynci na Kijowszczyźnie (obecnie obwód żytomierski) w rodzinie księdza. Matka chłopca zmarła, gdy nie miał jeszcze ośmiu lat. Wychowywał Danyła i jego starszego brata Wadyma ojciec. Ojciec Mychajło, człowiek wysoko wykształcony, patriotycznie nastawiony, przyjaźnił się z członkami Starej Kijowskiej Hromady, brał udział w religijnym i społecznym życiu. Zapalił w sercach swoich synów niegasnącą miłość do rodzinnej ziemi, głębokie zainteresowanie ukraińską historią, literaturą, ludowymi zwyczajami, obrzędami. Danyło i Wadym Szczerbakiwscy poświęcili życie ojczystej kulturze. Wadym od 1922 roku żył na emigracji, prawie 11 lat pracował na uniwersytetach Pragi, Monachium. Autor licznych publikacji naukowych z ukraińskiej historii, sztuki. Zmarł w Londynie w 1957 roku. Zdumiewająco szeroka sfera działalności Danyła Szczerbakiwskiego: historia, archeologia, etnografia, kulturoznawstwo, muzealnictwo, oświata, pedagogika. W każdej z nich zrobił tak wiele, że jest to odczuwalne do dziś. Choć, zaczynając od połowy lat 30., przez pół wieku jego imię było wykluczone z kontekstu ojczystej kultury, to dokonane przez Danyła Szczerbakiwskiego nie może zniknąć bez śladu. Jeszcze w latach młodzieńczych, studiując na Kijowskim Uniwersytecie imienia św. Włodzimierza, on, ulubiony uczeń profesora Włodzimierza Antonowycza, zafascynował się poszukiwaniem i zbieraniem cennych z punktu widzenia historycznego i artystycznego treści i formy rzadkich przedmiotów, starożytności. Przez swoje niedługie życie zebrał, sklasyfikował i naukowo opracował około 30 tysięcy eksponatów. Od 1910 r. do końca życia kierował historycznym i etnograficznym oddziałem Kijowskiego Muzeum Artystyczno-Przemysłowego i Naukowego, był członkiem kilku komisji Ukraińskiej Akademii Nauk. W znacznej mierze właśnie na podstawie jego kolekcji stworzono i funkcjonują Narodowe Muzeum Historii Ukrainy, Narodowe Muzeum Sztuki, Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej. Oddział „Stary Kijów” można uważać za prekursora Muzeum Historii Kijowa. Eksponaty, które zebrał, zaprezentowano także w Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki, innych muzeach państwowych. Kolekcje starodruków i rękopiśmiennych ksiąg, rycin, portretów, wyrobów dekoracyjno-użytkowej sztuki, znalezisk archeologicznych, przedmiotów dawnego obyczaju D. Szczerbakiwski zebrał w licznych ekspedycjach, kiedy „wychodził — pieszo i konno, objechał pociągiem i parostatkiem dosłownie całą Ukrainę” — wspominał jego starszy kolega Fedir z rysunkami i ciekawymi ilustracjami. Najwyżej specjaliści oceniają anglojęzyczne wydanie „Tysiąclecie chrześcijańskiej kultury na Ukrainie”, które ukazało się w Londynie na pamiętną datę chrztu Rusi. R. Hłuwko był prawdziwym artystą, w szczególności małych form. W katalogu wydawniczym znajdujemy ogromną spuściznę naszego rodaka: to znaczki z wizerunkami historycznych herbów miast Wołynia, blok znaczków „Cerkwie na Wołyniu”, znaczki poświęcone 400-leciu Biblii Ostrogskiej, blok znaczków pod tytułem „Ubiór Wołynia i Wołyńskiego Polesia. Początek XX wieku”. Rostysław Hłuwko odnalazł się jako artysta także w pocztówkach dużego i małego formatu. Aktywnie pracował jako wolny grafik-projektant i artysta, ekspe
Maschinelle Übersetzung
Można z pewnością powiedzieć, że Maria Ludkewycz prowadzi bogate życie twórcze. Z powodzeniem zadebiutowała w 1981 roku tomikiem „Ciepłe gniazda”. Od tego czasu pisarka wydała 15 książek dla dorosłych i dzieci. Maria Ludkewycz jest laureatką nagrody literackiej „Błahowist” za tomik liryki intymnej „Krótkie lato w raju”, nagrody imienia Markijana Szaszkewycza za tomik liryki duchowej „Błogosław, Mario”. W 2001 roku pisarka została laureatką nagrody imienia Łesi Ukrainki za książkę wierszy dla dzieci „Domownik bez butów”. Czytelnikom „Słowa Proświty” przedstawiamy inną stronę twórczości pani Marii — miniaturowe obrazki, które zachwycają kompozycją fabularną, a jednocześnie są poetyckie. Liryka w prozie... Właściwie, w stylu Marii Ludkewycz...
Maria LUDKEWYCZ, m. Lwów
ŚWIATŁO BIAŁYCH BRZOZ Rzeka Prut… Białe brzozy w marcu aż oślepiają oczy, skrawki białego śniegu na przebudzonej słońcem ziemi. I my, stadko dziewcząt, tutaj w niedzielny dzień też jak cieniutkie brzózki. Święto dziewictwa, oczekiwanie cudu, miłosnego spotkania i czegoś tajemniczego, co zostaje tylko w myślach, choć kręci się na języku, ale jeśli powiesz o tym na głos przyjaciółkom, wszystko przepadnie. Więc nie chodzisz, a latasz między białymi brzozami, białymi skrawkami śniegu i błękitnym niebem, które swoją błękitnością wypala oczy. Nie wiem dlaczego, ale światło tych brzóz przychodzi do mnie znienacka po kilkudziesięciu latach i cieszy moje zmęczone serce nieoczekiwaną radością. I w pamięci wypływają czyjeś wierszowane wersy: Brzoza biała, brzoza biała, a listeczki zielone. Cicho szumiała, cicho szumiała, szeptała coś do mnie.
PSALMY I NIEZAPOMNIANE SPOTKANIE Jesteśmy w tłumie ludzi na lwowskiej ulicy Wołodymyra Wełykoho, którą jedzie „papamobile”. Papież macha nam na znak powitania i jednocześnie błogosławi. Wspominam tę chwilę ukojenia, pokory, a serce ściska się z żalu i miłości do Bożego świata, a na rzęsach drżą łzy. Bo to dotyk boskości i wielkości, którą nam, prostym śmiertelnikom, ciężko pojąć. Papież Karol Wojtyła w młodości pisał poezje. Poruszenia jego duszy pragnęły piękna słowa, rytmu, metafory… Osiągnął szczyt duchowości. Dwa tygodnie przed przyjazdem papieża do Lwowa leczyłam się w Schidnyci i napisałam poetyckie psalmy „Nie spóźniaj się, Panie”. Pisałam tak, jakby ktoś dyktował mi za plecami. Dziękuję ci, drogie natchnienie!
ZAKLĘCIA WĘŻY Opowieść znajomego U nas we wsi był taki przypadek: chłop kosił siano i ukąsiła go w nogę żmija. Do rejonu do doktorów jechać daleko, a noga od razu spuchła jak kłoda. Co robić? Zawiozła go rodzina do Iwana, szwagra mojego przyjaciela, który umiał zaklinać ukąszenia żmij. Kto wierzył, kto nie, ale jak bieda, to trzeba się ratować. Iwan coś nad nogą poszeptał, dał napić się poszkodowanemu wody i kazał jechać do domu zjeść obiad i dalej iść kosić. A i rzeczywiście, póki ci ludzie przyjechali do domu, noga zeszła, a kosiarz po obiedzie znowu stanął do pracy. Różne legendy po wsi o Iwanie krążyły. A raz, to czysta prawda, zimą to było przy gościnie, ktoś powiedział: „Iwanie, a czy zdołasz żmiję wywołać dzisiaj, o tak teraz?” — „A dlaczego nie, na chwilkę zdołam”, — odpowiedział tamten. Odszedł na bok, coś poszeptał… i zdziwieni goście zobaczyli głowę żmii, która pokazała się spod śniegu i zniknęła. Iwan już umarł, ale nikomu z rodziny nie przekazał swojego niezwykłego daru — mieć władzę nad żmijami, być ich czarownikiem i ratować ludzi od biedy. Może nikt nie miał takiego jak on przeznaczenia albo ten magiczny związek musiał się urwać.
TRZEBA SIEBIE POKOCHAĆ Lekarze lubią powtarzać chorym: „Pokochajcie siebie, a staniecie się zdrowi”. Jak psuje się nastrój, kiedy spojrzysz w lustro — i siebie nie poznasz. Niby inna smutna osoba patrzy na ciebie stamtąd, bo ją wiele rzeczy boli, serce krwią się zalewa, pogoda wstrętna, w zeszłoroczną spódnicę nie mieścisz się, a o tajemnicach nie ma co mówić. A kiedy nieoczekiwanie, wziąwszy się w garść, zaparzasz zioła, podstawiasz twarz słońcu, wsłuchujesz się w siebie, aż wulkan niepokoju przestanie bulgotać, wtedy spojrzysz w lustro — i zdziwisz się: oczy błyszczą, skóra niby aksamitna, a serce żar-ptak łaskocze różowym piórkiem… Radość wylatuje z kącików ust, oczekiwanie czegoś dobrego tai się w oczach. Teraz wiem, co oznacza fraza: trzeba siebie pokochać.
JAK DZIECI BYŁY MAŁE Starzy ludzie wywołują we mnie szacunek i litość. Do nas na salę oddziału kardiologicznego przywieźli babcię, która miała już ponad osiemdziesiąt lat. Miała dobrą pamięć, opowiadała różne ciekawe historie ze swojego życia, mówiła, że teraz często bywa w szpitalu: serce boli od przeżytego, niepokojów i wieku. Jakoś podniosło jej się ciśnienie do krytycznego poziomu. Wpadłszy w rozpacz, babcia poprosiła mnie, pokazując ręką na brzuch: „Jak umrę, tutaj są dolary, w kieszonce majtek. Schowałam, żeby wnuk nie roztrwonił. To na pogrzeb, zadbajcie o mnie”. Uspokajam staruszkę, jak mogę, proszę na wszelki wypadek napisać na papierze, który leży na szpitalnej szafce, telefony bliskich osób. Żeby było dla uspokojenia duszy. Kiedy kryzys minął, babcia przyszła do siebie. Rozgadaliśmy się. I zapytałam ją, kiedy była najszczęśliwsza. — Kiedy dzieci były małe. Młoda matka — największe szczęście na ziemi, — odpowiada cichym głosem stara kobieta i czule uśmiecha się do wspomnień. — Tulisz dzieciątko do serca, całujesz, kołyszesz je na rękach, chronisz od niedobrych oczu, bo to twój największy skarb życia, maleńki aniołek. Powspominawszy, babcia odwróciła się do ściany i więcej przez cały wieczór nie wypowiedziała ani słowa.
OBOK Psy lubią kalekich i niemocnych, bo oni współczują sobie nawzajem. Szczególnie jest to zauważalne w szpitalach, kiedy chorzy serdecznie sympatyzują psom i dzielą się z nimi kawałkiem chleba. Kiedy zaś przyjeżdżają do szpitala rehabilitacyjnego chorzy bardziej odpocząć od domowych trosk, aniżeli się leczyć, pierwszymi to czują czworonogi. Psy wtedy sierocieją, bo o nie nikt nie dba. One samotnie biegają ścieżkami, wypatrują przy stołówce kogoś, żeby wybrać sobie na pewien czas towarzysza. Wtedy można odprowadzać go na zabiegi, czekać przy schodach, chodzić za nim na spacery do lasu i tulić się do nóg. Reksy, Kuzie, Browki… Jak ich tylko uprzejmie nie nazywają, bo oni są obrońcami tego chorego ludu, który utyka, opierając się na kulach, z nadzieją wyjść stąd na własnych nogach, wyprostowawszy plecy i rozpuściwszy żagle nadziei. Psy stróżujące szpitala, nawet już podślepiałe i głuche, nie stają się żebrakami, bo to im nie przystoi. Im bardziej do gustu przypada powiedzenie „Biedny, ale dumny”. Tak i żyją obok ci, którzy rozumieją i współczują sobie nawzajem.
PEWNEGO RAZU, albo Prawdziwy smak życia Wiatr ucichł, nadciągnęła chmura i zaczął padać deszcz. Słucham jego monotonnego kapania i smucę się, bo czas jest nieubłagany, on w każdej chwili przybliża nas do końcowego przystanku na ziemi. Ale ja nie chcę o tym nic wiedzieć, bo kocham wiosenny deszcz, który przywodzi na myśl sprzeczne myśli.
Przy deszczowej muzyce zapadam w półsen. I wtedy widzę salę operacyjną, a do niej, niczym do centrum ratunku, na wózkach wiozą setki chorych, którzy potrzebują pomocy. Kto szybciej? Komu się poszczęści? Kto przeżyje? I wszyscy pragną jednego: dotrzeć tam, gdzie przedłużają życie, gdzie ratują, dają nadzieję. Człowiek czuje się wtedy zależny od wszystkiego, co go otacza, bo trzyma się życia jak promienia miłości. Cóż za cudowny dzień, jeśli nie męczy ból, nie gryzą duszy dzikie wątpliwości, nie rozdzierają serca mętne uczucia! Więcej by takich szczęśliwych dni! I niech sobie padają smutne deszcze czy niemiłosiernie piecze słońce — wszystko ma swój sens. Lecz wiem na pewno, że nie zaznawszy silnego bólu i nie stanąwszy pewnego razu nad przepaścią, nie poznasz i nie poczujesz prawdziwego smaku życia, bo przychodzi on z poczuciem ostrego niebezpieczeństwa i straty, wtedy, kiedy zaczynasz doceniać każdą przeżytą chwilę…
NIEPEWNOŚĆ Skrawki białego śniegu, smugi czerni, rozjeżdżone błoto śladami podeszew i kół. Ptaszki chciałyby wydziobać śnieg, żeby zmienić otaczający krajobraz. Ptaszki — niebiańskie dusze — zawisają między niebem a ziemią na sennych gałązkach i śpiewają coś swojego, ptasiego. A mnie wcale nie chce się śpiewać, a słuchać, jak ktoś śpiewa, przeszkadza niepewność nastroju, szare obramowanie ludzkiej egzystencji, kiedy trzeba samej sobie coś wymyślać, aby przeżyć czy po prostu istnieć. Więc wymyślam słońce, bo ono też nie chce wyłazić na świat Boży zza naburmuszonych chmur. Kupuję krepżorżet koloru żółtego w rozkwitłe słoneczniki, owijam się nim jak kokonem — i przemieniam się w kobietę-słonecznik, która zagląda w wielkie lustro i czeka na cud. Ale nic się nie dzieje. I chowam jaskrawą tkaninę do szafy, żeby nie raziła oczu swoim oślepiającym pięknem. Wiem, że muszę nauczyć się żyć i wtedy, kiedy nie ma słońca i nadziei, kiedy pod nogami szarość i codzienność, a wokoło — nuda i pustka, i, jak powiedziałby poeta, „kiedy dusza zagubiona w przestrzeni i czasie”.
KIEDY ZAKWITA PELARGONIA Kiedy czerwonym kwieciem zakwita niewybredna pelargonia, w domu jest przytulnie i spokojnie. Nikt nie zamierza nawet chorować, nie mówiąc już o umieraniu. Wszystko, jak zawsze, po domowemu ciepło i zwyczajnie. Za firanką czerwieni się w doniczce zwykły wiejski kwiat. Zapominano go podlewać, nie było czasu się nim dziwić, mówić mu czułe pieszczotliwe słowa, a on przeżywa i wybucha radością, i cieszy nas jaskrawoczerwonym kwieciem i przyjemnym aromatem. …Na werandzie, przywarłszy listkami do szyby i mdlejąc od letniego upału, patrzą na podwórko siostry-pelargonie w różnych doniczkach, glinianych i plastikowych. Im tutaj ciekawie, bo one wszystkich widzą i wszyscy się nimi zachwycają. I nawet trzmiele z ogrodu przylatują i wchodzą w szpary-pętle firanki, a potem od kwiecia i zapachu tracą głowy — i trzmielowato brzęczą nad czarownymi pelargoniami. To swoista wiejska cisza i spokój, kiedy czas płynie powoli i mądrze, nie strasząc niespodziankami i katastrofami, złymi przeczuciami czy sennymi marami. Czas, który żyje według praw słońca. — O Boże! Jaki dzisiaj długi przyjemny poranek! — woła przez płot sąsiadka do matki, nabierając do wiadra wodę ze studni. …Idą z pastwiska drogą krowy i zmęczone dzwonią miedzianymi dzwoneczkami. Każda wchodzi w swoje wrota, idzie do obory, żeby odpocząć i schować się przed piekącym słońcem i dokuczliwymi giezami. A czas po południu ciągnie się tak długo, że nie wiesz, gdzie się podziać, aż dopóki nie zacznie się wieczór. Wtedy chłód opadnie na skoszone trawy, wzejdzie pierwsza gwiazda. A słońce złotym kółeczkiem zahaczy o wysokie drzewa w naszym bukowym lesie za wsią, poświeci jeszcze trochę stamtąd na Ziemię i zniknie, schowa się za horyzont. Wtedy już zacznie się prawdziwy wieczór, wypełniony tajemnicami i wróżbami, strachami i takim pięknem, że aż serce zatrzymuje się w piersiach, bo tak piękny jest wokoło biały świat. Siadam na werandzie i razem z siostrami-pelargoniami długo słucham natchnionej melodii letniego wieczoru, którą ktoś nieznany gra na mandolinie. I od tego oczarowania zaczynam cichutko podśpiewywać: A w naszym ogrodzie Zakwitła pelargonia. Pyta się kozak dziewczyny: Czemu taka smutna? Pieśń brzmi w powietrzu srebrnego wieczoru. Echo zabiera jej delikatną przeciągłość i znika na dole w naszym ogrodzie, gdzie sennie chlupocze rzeka. Cisza pije chłodną wodę, a potem siwymi kłębami mgły toczy się dolinami, ludzkimi barwnymi pachnącymi łatami ogrodów. Wyjdę za dom i patrzę w dal. Nic nie widać, tylko gdzieniegdzie po drugiej stronie rzeki błyskają srebrne kopuły wiejskiej cerkwi, niby skrzydła Bożego ptaka, które zastygły w locie między niebem a ziemią. Błogosławione chwile, które nie zapominają się nigdy.
Maschinelle Übersetzung
Lubow PONOMARENKO, pisarka, obwód połtawski Zdjęcie autorki Siedzi babcia Iwdza w słońcu i myśli o wiośnie. Kiedy zielenią się łąki i wygon, i drzewa, które czubkami sięgają horyzontu. Trwożliwie krzyczą gęsi, gdzieś za chatami i ogrodami kipi wielkie życie. Kiedy orzą grządki, ziemniaki puszczają pędy, w słoiczkach i miseczkach kiełkują nasiona. Każda trawka i źdźbło świętuje narodziny. A ileż ona przesadziła przez swoje lata! Oto już i sto cztery minęło. Jej cienkie małe ręce pamiętają korzonki, bulwki, ziarna. Zapach dojrzałej roli. Pamiętają pędy i listki, które przebierała palcami. Wiosnę kocha najbardziej. Iwdza Iwaniwna opowiada, jak na pół ogrodu miała kiedyś bujny kwietnik. – Urodziłam się w 1902 roku, na Boże Narodzenie. Matka umarła, jak miałam dwa lata. Ojciec wziął macochę Sańkę. Zatem według nowego stylu urodziłaby się w 1903 roku. Więc zimą Iwdzy Sirij stuknęły 104 lata. Przeszłość pamięta w detalach, opowiada, jakby malowała słowem. Ojciec miał woły, konie, krowę, cztery dziesięciny ziemi. Macocha przyprowadziła ze sobą dwóch synów. Więc w gospodarstwie potrzebne były kobiece ręce. Iwdzy nie puszczono do szkoły, a zmuszano prząść. – Mnie to płótno niepotrzebne było. W skrzyni leżało 20 sztuk matczynego, a tam 25 arszynów. Ojciec wszystko wyprzedał, a płótna nie brał. Matczyny zapas przydał się później, kiedy dziewczyna wyszła za mąż. – Miałam chłopaka, ale on z jakiegoś powodu zapisał się z inną. I na drugi dzień, kiedy tamten się ożenił, Siryj przysłał do mnie swatów. Weszli do chaty Iwan z kuzynem. Stoją przy progu, a Iwan mówi: – Wuju, zgadnijcie, po co przyszliśmy? – Powiecie – odpowiada ojciec. – Oddajcie nam Iwdzę za gospodynię. Usiedli do kolacji. Dziewczyna pomyślała: Iwan młodszy, ale bardzo pracowity, gospodarny. Wyjdę za niego za mąż. Po weselu na saniach w środku zimy 1926 roku przeprowadziła się na chutor Siryj, który był kilka kilometrów od Iskiwiec. Nowa rodzina ma pięć dziesięcin ziemi. W chacie teść i dwie córki, a teściowej nie ma. Została Iwdza gospodynią. Żyli biednie, ale zgodnie, nie obrażał jej nikt – teść przyjął jak własne dziecko. Po ścianie wiszą portrety, gdzie Wasyl i Maria jeszcze młodzi. Oprawione w ramki fotografie ze wszystkich lat – tutaj wielka rodzina zawsze w komplecie. Kwitną na ścianach ręczniki, które Maria wyszywała jeszcze w panieństwie. Na łóżku – prześcieradło z drobnym wzorem. I kiedy zapada cisza, kobieta zamyślona patrzy za okno. Znużone ręce cicho poruszają się, jakby przypominały sobie wykonaną pracę. Wasyl Pawłowycz – rdzenny, orżycki. Urodził się w 1917 roku, kiedy w Rosji grzmiała rewolucja. Do małej wsi w pobliżu Hrebinki na Połtawszczyźnie wielkie fale historii docierały nie od razu. Po szkole uczył się w pierwszym technikum w Sumach. To był głodny trzydziesty trzeci rok, uczniom technikum wydawali na dzień czterysta gramów chleba, gotowali jakąś ciecz z pokrzywy i łobody. A jeszcze dawali bilet na drogę, kiedy trzeba pojechać do domu. Wyuczył się, wrócił do rodzinnej wsi, mając już w rękach kawałek chleba – mógł prowadzić traktor i maszynę. Jak usiadł za kierownicą w dalekich latach trzydziestych, tak całe życie swojej profesji nie zdradzał. Miał zaledwie siedemnaście lat, kiedy w Tepliwce w rejonie pyriatyńskim pierwszy raz zobaczył Marię. Niewysoka, chuda czarnobrewa dziewczyna, która była sprzedawczynią, bardzo spodobała się kawalerowi i postanowił nie zwlekać z ożenkiem. „Bałem się, że zabiorą mi ją”, – uśmiecha się Wasyl Pawłowycz. Jej rodzina ciężko zniosła głód. Matka suszyła w piecu liście, gniotła, piekła placki. Młodsze dzieci te placki porównywały do krowich placków na drodze, pokazywały matce: „Widzisz, takie same te placki, ich nawet nie przełkniesz”. A rodzice w tym czasie już spuchli z głodu. Te słowa piekły ich jak żar. Maria łaziła po drzewach, darła korę, wyciągała jajka z ptasich gniazd. Ojciec pilnował w młynie, przynosił mały racjonik. Tę garść mąki zaparzali, dzielili na wszystkich. Najmłodszy chłopczyk od razu mówił: „Mnie mniej nie sypcie!” Płótno, które dostało się od matki, poszło na odzież dla wielkiej rodziny. W 1930—1932 roku zaczęła się kolektywizacja. Chutor Siryj odmówił zapisywania się do kołchozu i chutorzan postanowiono ukarać grzywną. Iwdza przeniosła do ojca do Iskiwiec odzież, sprzęty domowe. A tutaj ojca wyrzucili z kołchozu. Wszystko, co było w jego domu, zabrali i wyprzedali. Małżeństwu Sirych urodziło się siedmioro dzieci. Czworo z nich zmarło jako małe. Jeszcze jeden syn opuścił ten świat w wieku osiemnastu lat. Dwa lata temu zmarł syn Mykoła… Kiedy człowiek doświadcza dużo smutku, to z latami już nie krzyczy i nie lamentuje. Wydaje się, że piętno wielkiego smutku na zawsze kładzie się na jego istocie i cokolwiek by robił, dokądkolwiek by szedł, ten smutek wyświeca z jego duszy. Tylko długie życie i wielkie nieszczęścia mogą nauczyć człowieka takiego trwożnego spokoju. Bo choć przemijające jest wszystko na tym świecie, ale jakiż on piękny i jakim szczęściem jest pobyć z nim jeszcze choć chwilę! Kiedy Iwdza Iwaniwna milknie, oczy wpatrują się w przyszłe wiosny. Gdzie trzepocze i rozprostowuje się na wietrze żółtawy listek. W trzydziestym czwartym roku Maria spotykała się z innym, ale znajoma poradziła – wychodź za Wasyla, będzie dobrym mężem. Posłuchała i nie żałuje. – U nas była wielka rodzina, dziesięcioro dzieci, – wspomina Maria Tychoniwna. – Matka – nie leniwa i nas nie leniuchować nauczyła – kiedy wychodziłam za mąż, to było dwadzieścia ręczników, koszule, chusty. Wszystko było. Młoda – piękność nad pięknościami, brwi jak sznureczek. Jak należy, założyła gorset i wyszywaną koszulę. Co prawda, wianków wtedy we wsi nie było, ale ładna kwiecista chusta się znalazła. Pobrali się na Zielone Świątki 1934 roku. Dwa tygodnie po znajomości wsiedli na wóz, pojechali do rady wiejskiej i zarejestrowali ślub, potem powiedzieli rodzicom. Wesele huczało tydzień. Przywieźli Graje zeszłoroczna łodyżka, ruda, aż biała – jaka kropla deszczu albo garść wiatru ją złamie? …Na chutorze Siryj było z pół setki chat, ale ludzie żyli między sobą zgodnie. Jako tako młoda kobieta nauczyła się czytać i liczyć. Dzięki temu, że dzielili się kawałkiem chleba i kroplą mleka, w trzydziestym trzecim nikt nie umarł. Kiedy nastała Wielka Wojna Ojczyźniana, Iwana Stepanowycza Siryjego zabrali na front. W 1943 roku trafił do szpitala w Połtawie z rannymi nogami, a wkrótce Iwdzy Iwaniwnie powiadomiono, że mąż zmarł. Wtedy postanowiła, że innego męża u niej nie będzie nigdy. Minął około rok i pojechała do Łubni na rynek. Tam stał ślepy, który opowiadał los każdego, kto zapragnie. Miał wielką książkę, dotykając palcami stron, nieznajomy otwierał przyszłość. Iwdza bardzo się zdziwiła, ale o jej przeszłości opowiedział prawdę tak, jakby wiedział o niej wszystko. Powiedział, że syn umrze w wieku osiemnastu lat (potem tak się stało). I jeszcze dodał: „Twój mąż żyje. Związał się z pielęgniarką tego szpitala, gdzie się leczył”.
mu rzadko, cały czas niepokoił się, jak żyje rodzina. W 1943 roku zmarł jego ojciec, Pawło Kahałyk. Trzej bracia Marii Tychoniwny zginęli. A ona po wyzwoleniu wsi zaczęła pracować jako brygadzistka w kołchozie. Obudzi się o świcie, obiegnie ludzi, powie, komu gdzie do pracy. Dwa razy dziennie chodziła do Sajiwki, cztery kilometry. I wszystko biegiem, biegiem, wszędzie trzeba zdążyć. A kołchoźnicy — kobiety, babcie i nastolatki, ich to rękami siano, pielono, zbierano, żnięto i wiano. Wojna dla żołnierza zakończyła się w czterdziestym piątym roku sto kilometrów od Berlina. 19 listopada został zdemobilizowany. Kiedy o szóstej rano zapukał w okno, matka i żona zamarły z zaskoczenia. I rodzina, i sam Ona nie szukała Iwana. Przekonywała siebie, że to nieprawda. A potem — skoro on ma inną rodzinę, to w nowym życiu miejsca dla niej nie ma. — Pracowałam w ogniwie, póki lata minęły. Całą pracę trzeba kochać, wtedy będzie ona radością. Zdarzyło się tak, że synowi Mykole zmarła żona, zostawiając dzieci: syna pięciomiesięcznego i córkę dwuletnią. Ja wychowałam te dzieci. A potem syn powiedział: „Wy mnie i moje dzieci wychowaliście, ja powinienem was dożywić”. Ale nie wyszło, jego wcześniej zabrakło. Kobieta opowiada, że nie miała wrogów. Z synowymi zawsze się godziła. Co prawda, pierwsza bardzo się kłóciła, ale z czasem okazało się, że jest chora. Raz Mykoła przyjechał z Łazyrok, gdzie odwiedzał żonę w szpitalu, i mówi: „Paraska powiedziała: Niech matka ugotują barszcz”. — „A jaka matka?” — pyta Jiwha Iwaniwna. „No, Panią prosiła”. Niedługo przed śmiercią synowa powiedziała, że ona jest jej bliższa niż rodzona matka. Babcia żyła bez leków, dzieci wszystkie urodziła w domu, ale dodaje: „Niedawno krzyż rozbolał, musiałam dwanaście tabletek wypić, zastrzyki dawali”. Mieszka ona z wnukiem Mykołą, jego żoną Szurą, a jeszcze obok prawnuczka Żenia z mężem Romanem i praprawnuczka Hannusia. Jest w szafie mały kieliszek, na trzydzieści gramów, to babcia może pół kieliszka przy stole wypić. A jeszcze sprząta w domu, pomaga w tej małej, niezauważalnej pracy, której dużo w każdym domu. Może cebulę obrać albo fasolę wyłuskać. W zeszłym roku zaczęli kopać ziemniaki, kiedy i babcia Jiwha na ogród: — Będę z wami kopać. — Ale nie trzeba, idźcie do domu, co ludzie powiedzą? — Nie, ja tak wielkich ziemniaków jeszcze nie widziałam. Na Donbasie mieszka córka Jiwhy Iwaniwny Hałyna, która ma ponad siedemdziesiąt lat, a jeszcze ma czworo wnuków, osiemnaście prawnuków. Babcia Jiwha wszystkim jest rada, dla każdego u niej znajdzie się odrobina ciepła. Oto i praprawnuczka Hannusia jasną główką się przytuliła. Mała, a dobroć czuje! wać cała rodzina, w której siedmioro wnuków, 12 prawnuków, czworo praprawnuków. Jest w rodzie sławna tradycja — rodziny żyją w parach, w zgodzie. I nic dziwnego, wszak wychowaniem dzieci, a potem i wnuków, prawnuków przeważnie zajmowała się Maria Tychoniwna, która ma swoją „pedagogikę”: — Nigdy nie nakrzyczałam na żadne dziecko, — dzieli się doświadczeniem kobieta, — starałam się opowiedzieć, pokazać, żeby ono zrozumiało. I teraz, kiedy bliscy przyjeżdżają w gości, babcia przekazuje im sekrety rodzinnej zgody: „Ty ustąp, kiedy trzeba, swojego wierzchem nie bierz”. A co najważniejsze — trzeba kochać i żałować jedno drugiego. Ta miłość i trzyma ich na świecie. Szczególnie nie może nachwalić się babcia Mania wnuczki Hali: „Ja jej wszystko pokazywałam, opowiadałam, uczyłam pod deseczkę smarować, piec. A teraz, jak Olha (wnuczka) z Hałką (córką Kahałyków) zbierają się piec paschy, to mówią, że trzeba Hałynę wołać, niech przybiegnie. Ona i zarobi, i powyrabia, takie paschy się udadzą!”. Hałyna i Mykoła Witrowie mieszkają niedaleko i najbardziej pomagają staruszkom. Swoją drogą, córka Wasyla Pawłowicza i Marii Tychoniwny, Hałyna, w tym roku z mężem świętować będzie złote wesele. Dziewięćdziesięcioletni dziadek żartuje — jeszcze by nic, żeby tylko nogi nie bolały. Bez kul chodzić nie może. A babcia, która obecnie ma dziewięćdziesiąt trzy lata, w wieku osiemdziesięciu lat pasła stado, i jej krowa uderzyła — od tamtej pory osłabła, chodzi zgięta. Oboje podcięło smutek — pochowali starszego syna. Lat sześć temu jeszcze kozy trzymali. „To rok, — uśmiecha się wnuczka Hałyna, — babcia próbowała buraki i cebulę przerywać”. A jak zawiosennieje na dworze, to Maria Tychoniwna mówi: „Gdyby wiedzieć, że jeszcze będę żyć, kaczęta można wziąć”. I jej młode zielone oczy jaśnieją dobrem dla całego świata.
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
skrzynię, tam była też poduszka, płaszcz i wszystkiego było dużo: w swoim domu urządziła chatę teściów. Wkrótce wrócili do Teplówki, gdzie oboje mieli pracę. W 1936 roku urodziła się Halina, w 1938 – Mykoła. Tego samego roku Wasyla wzięto do armii zawodowej, trafił na wojnę fińską. Tam przez długi czas musiał siedzieć w błocie, przeziębił nogi i z biegiem lat choroba dawała o sobie znać. W 1940 roku, po powrocie z wojska, zabrał rodzinę do Orżycy. Ojciec był wtedy już chory, a w starej chatce znalazło się miejsce dla wszystkich. Pracowali w kołchozie „Czerwona Ukraina”. A od pierwszego dnia wojny w 1941 roku wraz z samochodem został wzięty na front. Eszelon jechał na zachód, ale pod Równem został zbombardowany. Wasyl pozostał przy życiu, a sprzęt został zniszczony. Mąż przez całą wojnę był kierowcą przy sztabie 2. Frontu Białoruskiego. Trzeba było wozić Rokossowskiego. Listy otrzymywał z domu, a frontowcy tylko modlili się o takie szczęście – wrócił do domu żywy i zdrowy. Dzieci, które wychowywały się bez ojca, długo nazywały go wujkiem. Pracował na punkcie buraczanym Jagotyńskiej Cukrowni, w kombinacie spożywczym. W 1947 roku urodził im się syn Iwan. W 1964 roku wraz z synem Mykołą zbudowali dom pod jednym dachem, z dwoma wejściami. – Zapytałem go: „Gdzie chcesz mieszkać?” On mówi: „Tam, z tamtej strony”. Tak się wprowadziliśmy – wspomina Wasyl Pawłowicz. Sprawy rodzinne zawsze staraliśmy się rozwiązywać za zgodą. – Nie kłóciłam się z teściami – opowiada Maria Tychonowna. – Bywało, że i krzyczeli, i litowali się, pilnowali moich dzieci. Żyli w zgodzie. Zdarzało się, że mąż na nią krzyknął, a ona coś odpowiadała. Ale zaraz zapominali o nieporozumieniu. A dziś jasna chata dziadka Wasyla i babci Mani jest przytulna i gościnna. Tu lubi bu
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
dot” poświęca “Borysfenowi” niemal stronę, wyjaśniając, jaki on, Borysfen, jest “urodzajny” i “płodny” (“Kijów” — “Rodeń”, a “Danapr” — od indoeuropejskiego “dhana” — “rodzić”). Jakże tego nie zauważyli uczeni? Należy również pamiętać: do Cyryla i Metodego języków słowiańskich do Pisma Świętego nie dopuszczano. Wyczyn twórcy “Słowa o wyprawie Igora” polega na tym, że swoim sakralnym, wyważonym tekstem ubezpieczył “Słowo” przed zniszczeniem najpierw przez cenzorów kościelnych, a potem — wielkomocarstwowych. Ostatnie odnotowane spalenie ksiąg miało miejsce w 1169 roku na targowisku w Kijowie i stało się to za życia autora, jeśli nie na jego oczach. Nieostrożnego rostowskiego biskupa Teodora, bratanka głowy kijowskiego bojarstwa Piotra Borysławicza, niemiłosiernie, okrutnie okaleczono i wywieziono na Pesią wyspę, a jego księgi spalono. Walka przeciwko istnieniu pradawnej nazwy “Ukraina” w dobie chrześcijańskiej oraz próby zastąpienia w kronikach nazwy “Ukraina” (zob. zapis z 1187 r. — “Ukraina” oraz zapis z 1189 r. “Galicyjska Ukraina”) nazwą “Ruś” (“O, Ruska ziemio, już nie Szelomieniem jesteś!” — “już nie Siczą jesteś!”) wiąże się z próbą kościoła zniszczenia pamięci historycznej oraz przedchrześcijańskiego światopoglądu narodu — “rolę wojskową skolotów” można uzupełnić współczesnym — “Ukraińcami” (gr. “krainoo” — krainoo). Kiedy mowa schodzi na wiek Państwa Ukraińskiego, znowuż trzeba zwracać się do “Historii” Herodota. Dlaczego, opowiadając o Scytii, Herodot zwraca naszą uwagę na rzekę i kraj o nazwie Eksampeja? Rzeka Południowy Bug nazywa się także “Bóg”. Księga Welesa tę rzekę nazywa “Diwuń-rzeka” (porównajmy łacińskie “Diva” — Bogini, “Div” — “Bóg”). Eksampeja-rzeka w naszych czasach nazywa się “Syniucha”. To słowiańska nazwa od greckiego “Synecha”, co po ukraińsku oznacza “Państwo” (stara nazwa hetmańskiej buławy — “Państwo”). Naprzeciwko Syniuchy do Południowego Bugu wpada rzeczka Selnycia, albo Przestolna (dla porównania: łacińskie “Sella” — “przestwór”). Zwróćmy uwagę na państwową rzekę Syniuchę. Ma ona dopływy Kunyla (got. “kuni” — “rodzić”; kazachskie “kun” — “słońce”) i Wyś (ukr. “wyś” — “góra”, “niebo”). Oprócz tego, że rzeka Syniucha wraz z dopływami Kunyla i Wyś tworzą Trójząb Posejdona, dwa dopływy wskazują na kolory państwowej flagi: jeśli Kunyla nazwana jest od gockiego “kuni” (rodzić), to kolorem “Rodu” uważa się “czerwony”, a “Wyś”, albo “Horyń” symbolizuje Przewodnią gwiazdę (Hodegetrię), której kolor jest “żółty” (ognisty, oświatowy), wszak dawny miesiąc “ryueń” obecnie nosi nazwę “październik”. “Niebieski kolor” oznacza sama rzeka “Syniucha” (Państwowa). Ukraińscy czytelnicy powinni zwrócić uwagę na świadectwo Jordanesa o kraju “Oium”, który rozciąga się na południe od Prypeci: “qui aptissimas sedes locaque dum quereret con grua, peruenit ad Scythiae terras, quae lingua eorum Oium uocabantur” — “podczas gdy on (Filimer, albo Dobrynia — Aut.) szukał najbardziej dogodnych miejsc zamieszkania i odpowiednich terenów, przybył do ziem Scytii, które nazywają się w ich języku Oium”. Król Berig (gockie “bairgs” — kraj, wierzchołek, góra, czub) przybył do współczesnych Prus Wschodnich, a stąd przez Grodno (postój, stan), Pińskie błota przeszedł na Ukrainę (nazwa “Oium” jest jednoznaczna z nazwą “Wołyń”). Nawiasem mówiąc, przybył Berig od ziemi o nazwie Uckermark w ziemiach Ukrainy. Wandale Godigiskila (“wendowie” Księgi Welesa) opuścili ziemię czarnomorską i poszli z “wizygotami”. Ale i “wizygoci” zachowali wierność bogini Kii, Diwie, a nad Dunajem do dziś zachowano Wojwodiny — w Serbii, w Bośni i Hercegowinie, na Węgrzech i w Austrii (ziemia styryjska — Wojwodina). Znaczenie “Wojwodina” ma Chorwacja (chorwowie — kohorty). Zatem, pomimo tabuizacji przez chrześcijańską ideologię kościelną przedchrześcijańskich obrazów mitologicznych, ich staroukraińska sakralna istota ujawnia się także poprzez tłumaczenia na starogrecki, łacinę i gocki. Mam nadzieję, że czytelnicy będą mogli uzupełnić moje krótkie szkice do dawnej historii Ukrainy swoimi spostrzeżeniami o dziedzictwie pozostawionym przez naszych przodków w toponimii, hydronimii i etnonimii Ukrainy. różnych indyjskich realiów. Jedno z imion Kryszny Gopa “Obrońca krów, bydła, Pasterz”. Imię Stepan (pol. Szczepan, hiszp. Esteban), które zazwyczaj uważa się za greckie (Stefan) i tłumaczy jako “Wieniec, Wieniec”, w rzeczywistości ma korzenie indoirańskie. Składają się na nie stha “miejsce, kraj, kraina” + pan, a oznacza ono “Obrońca kraju/krainy”. Jego bliski krewny — sanskryckie Sthapati (stha+pati) “Obrońca, Władca, Ojciec kraju/krainy”, “Przywódca, Wódz”. Sanskryckie sthapana (hindi sthapan) — “strażnik kraju” i sthanapati/sthanpati “rządca miejscowości/kraju”, tożsame z terminem sthanik. Semantyczny bliźniak słowiańskiego Stepana — romańskie Steward (Steward) i Stewart (Stewart), gdzie znaczenie “obrońca” mają ward i wart, spokrewnione z ukr. warta, wartować, wartownik, wartownia. W imieniu Howard też obecne jest ward “obrońca, strażnik”, imię wywodzi się od pierwotnego go (ang. cow) + ward “strażnik krów/bydła, pasterz”. Tutaj też pasuje słowo gwardia (ang. to guard — pierwotnie “strzec krów/bydła”). Zatem ukr. Stepan, pol. Szczepan oraz hiszp. Esteban — to etymologiczne bliźniaki (mają wspólne pochodzenie i jednakowe znaczenie), a już ich semantyczne, czyli znaczeniowe bliźniaki — Steward i Stewart. Ciąg dalszy nastąpi.
Maschinelle Übersetzung
Oksentij ONOPENKO, m. Moskwa. Zakończenie. Początek w nr 45, 46, 47 za 2007 r. Podsumowując, możemy wyciągnąć wniosek, że czasownik „krainoo” oznacza władzę; zatwierdzenie ludzkich zamysłów (decyzji); umożliwienie ich realizacji. Właściwie jest to prawo i funkcja „bycia obdarzonym władzą wykonawczą”, „bycia władnym”, albo też „bycia Howerlą”, „bycia Państwem”. Nawiasem mówiąc, tytuł „hetman” (w dialekcie mykeńskim języka starogreckiego „getas”) — wódz, a w doryckim „ge tes”, „geites” — ziemioposiadacz, tak jak Posejdon, władca Trójzębu — Ziemioposiadacz. Zatem, przez pryzmat starogreckiego „krainoo”, „krainoo” nazwa „Ukraina” odczytuje się jako „realizować”, „wypełniać”, „prowadzić do realizacji”, a także „być głową”, „królować”, „rządzić” z jedną bardzo ważną cechą — „z woli sił wyższych”. Na ziemi taka „wola” przejawia się w „woli narodu”, albo rady „jako organu wybranego przez wolę narodu”. Bardzo trafnie nazwę „Ukraina” oddano w języku angielskim — „Ukraine”, gdzie „u” nadaje czasownikowi w rdzeniu nazwy „sprawczość” (np. „rządzić” — „rząd”, „wypełniać” — „Najwyższa”, albo „Hochlandia”, „Ukraińcy” — „chachły” — „wyszatycze”): „krainoo” — „Oukraina” („Basileia” — „Państwo” — „Ukraina”). Stąd też nazwa Herodota — „scytowie królewscy”, albo „przyziemna” nazwa „paralaty” — „Ukraińcy”. W tych znaczeniach czasownik „krino” można porównać z „krainoo” — „wypełniać”, „przewodzić” („kraj królewski”) oraz łacińskimi słowami „cerno” (por. „Czernihów”) i „crevi”, „crene”, „creo” — „widać”, „rozważać”, „tworzyć”. W „Słowie o wyprawie Igora” obraz ziemi „Gerros” przekazuje nazwa „Szełomiań” (porównajmy z ang. „Shell” w znaczeniu „pancerz”, „tarcza” oraz „strzelać”, „bombardować”, w szczególności niebiańskim gromem (oraz z niem. „schellen” — trzask gromu). Bardziej precyzyjną dla znaczenia greckiego słowa „krino” inną grecką nazwą jest „Tmutorokań”, gdzie „temenos” i „toros” mają wszystkie cechy ziemi, związane z boginią gromu Pirohoszczą. Chodzi o ziemię poświęconą bogini gromu i błyskawicy „Siczy” (Szełomiań). Zatem „Stare słowa” autora „Słowa o wyprawie Igora” opowiadają nam o przeszłości pradawnej kozackiej Ukrainy Scytii. Nazwę „Ukraina” w obcojęzycznych wariantach wspominają Herodot („Eksampeja”), Pliniusz („Eningia”, albo współczesna nazwa „Uckermark”), Jordan („Ojum”). Dlaczego nie wspomniano samej nazwy „Ukraina”? Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa jako oficjalnej religii wszystkie antyczne kroniki przepisywano w klasztorach. Dzisiaj czytamy „Historię” Herodota, poprawioną zgodnie z postulatami kościoła, zwłaszcza jeśli chodzi o ziemie i narody Scytii. Teksty takich kronik należy czytać uważnie i dostrzegać wyjaśnienia. Tak, „Hero UKRAINA I SANSKRYT
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
drużyny w państwie”, jak rozumie się to w nazwie „Ukraina” („Uecker Reїn” — „Res publica”). Tak wymagały dogmaty nowego wyznania oraz feudalizacja życia społecznego w kraju, wprowadzenie dziedziczności władzy i ziemi. Prawdy nie ukryjesz, choćby nie wiem jak ją szkalowano. W dobie pisania „Słowa o wyprawie Igora” szkalowano „stare słowa” Ukrainy — „ukraińskie wiece Trojana”, ówczesną „władzę wiecową”. Stąd, być może, u rosyjskich historyków podświadomy „syndrom nieakceptacji” nazwy „Ukraina” jako dawnej nazwy oraz twierdzenie, że nazwa powstała dwieście lat temu. Takiego zdania trzyma się nie tylko dyrektor Instytutu Historii RAN A. Sacharow. A ojciec i syn Tołoczkowie widzą Ukrainę jako niemowlę. Być może nie wiedzą, że imiona państwom (krajom, metropoliom cerkiewnym), tak jak ludziom, nadawano na cześć ich niebiańskich patronów, niekiedy — za wielkie łapówki. Swoją drogą, konstantynopolski Patriarcha pozwolił przenieść do Włodzimierza nad Klaźmą jedynie rezydencję, ale nie Patriarchat. Kijów, jak był, tak i pozostaje Patriarchą (Kijów — Rodeń, miasto matki Rodu). A co warta replika Roja Miedwiediewa o tym, że Ukraina nie miała swojego „szlachectwa”? A po co to „szlachectwo” w cywilizowanym demokratycznym kraju? Ukraina przeciwstawiła owemu szlachectwu społeczne „bractwa” i „wolności”. Wzmianką o „bractwie” („filadelfii”) rozpoczyna się „Słowo o wyprawie Igora” — „Nie sławnie by nam było, bracia, zacząć starymi słowami trud naszych opowieści!”. Swoją drogą, nazwa „szlachta” powstała od ukraińskiej nazwy „szlach” — „droga” („wodzowie” jako „przewodnicy”). Czyli dawni „szlachcice” byli „wodzami”, „wojewodami”, a „szlachectwo” („ogrodzenie dworu”) — dworska czeladź, służba dworska. Przypomnijmy etnonimy-synonimy do nazwy „Ukrainiec” z uwzględnieniem starogreckich „krainoo”, „krainoo” (kraiainoo, krainoo) — „postanawiać”, „rozstrzygać”, „podejmować decyzje”. Wniosek z porównania tych słów można wyciągnąć taki: choć etnonim Ukrainiec w języku ukraińskim zbiega się ze znaczeniem „kraina”, „Ukraina” jako „państwo”, „oikumena”, niesie on w sobie także znaczenie dawnego słowiańskiego etnonimu „radymicze” i odpowiada nazwom-etnonimom „Scytowie” (łacińskie „scitum” — „postanawiać”, „rozstrzygać”) oraz „Skoloci” (łacińskie „scola”, „schola” — „rada”, „naradzać się”, „towarzystwo”, „gromada”). Zatem twierdzenie Herodota: „Scytami ich nazywali Grecy, a sami siebie nazywali...”. 4. Słowo pan i dawne słowiańskie terminy Indyjskie i irańskie fakty rzucają światło na niektóre dawne i dotąd zagadkowe słowiańskie terminy. Tak, podstawowa najmniejsza jednostka administracyjna u Słowian X w. — terytorium rodu, z jednej lub kilku osad, i grodziska — rodowego centrum. Ród prowadził wódz, ze starszyzną rozstrzygał wszystkie sprawy, a w razie potrzeby prowadził także wyprawy wojenne. Zazwyczaj nazywano go starosta, starszyzna, wójt, synonimem których niekiedy występuje dawny słowiański termin żupan. U Słowian bałtyckich i naddunajskich rody łączyły się w związki — żupy. Żupy były u Czechów i Serbów, a termin żupan na oznaczenie wodza takiego związku utrzymywał się do XII w. Wodzowie-żupani, jak uważają, reprezentowali najbardziej szanowane rody. Termin żupan wspomina Konstantyn Porfirogeneta w X w., a jeszcze wcześniej (VIII w.) wspomina go dokument klasztorny. Pochodzenie terminów żupa i żupan dotąd nie jest wyjaśnione. Według czeskiego slawisty Ludvika Niederlego, słowo żupan jest pochodzenia turko-tatarskiego. Jednak fakty przeczą temu. Przede wszystkim zwraca uwagę perskie shuban (shoban, shaban), tadżyckie szubon „pasterz”, które wywodzi się od awestyjskiego fshupan „strażnik, pasterz owiec”, gdzie fshu „owce”, a pan — „obrońca, strażnik”. Zdjęcie Jewhena Buketa. Sobór Borysa i Gleba w Czernihowie. XII w. pa i żupan. Go-gu w tych terminach oznacza „krowy-byki, bydło”. Go pan-gupan — synonimy do gopa, go pala, gopat (jest irańskie bóstwo Go-paszah), gopta, goptar „strażnik, dozorca, stróż”, pierwotnie też „strażnik bydła, pasterz”. Indyjskie gopta, goptar widzimy w ukraińskich nazwiskach Chopta, Hoptar, a gopal gopala — w Hupal, Hupalo, Hupalow, Hupaliuk, Hupalenko, nazwach Hupaly (Wołyń), Hupaliwka i Hupaliwszczyna (Dniepropietrowszczyzna). U W. Dala hubowina — starodawne słowo o znaczeniu „kraj, kraina, okręg, włość, osada, posiadłości, dwór”. Termin huba „terytorialno-administracyjna jednostka w Dawnej Rusi” — „okręg sądowy”. W. O. Kluczewski twierdzi: najmniejszy „kryminalno-policyjny okręg, w którym prześladowanie złych ludzi powierzano samej gromadzie, nazywał się huba”. I ukraińskie nazwiska Huban, Hubenko, Hubczenko, Hubski, należy sądzić, związane są przede wszystkim z dawnym terminem huba, tym bardziej że mamy ukraińskie nazwiska Hapon-Hopan, Hupal-Hupalo, Żupan, Żupanski i in. Na Ukrainie są nazwy Hubnyk, Hubśke, Hubiwka itp. Ciekawa jest nazwa jednego z tak zwanych miast bołochowskich — Hubyn. Nazwy tych miast (Hubyn, Kobudź, Kudyn, Bożesk, Derewyczi, Czerentyn, Biłobereżżia i Diadkiw) mają wyraźne indoaryjskie zabarwienie i wykazują styczność z
Maschinelle Übersetzung
Rubrykę prowadzi Stepan NALYWAJKO, orientalista-indolog, kierownik działu badań porównawczych naukowo-badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa. Czyli ukr. czaban i irań. fshupan są tożsame, nasze czaban oznacza “strażnik owiec, pasterz”, gdzie cza wywodzi się od fshu, a ban odpowiada pan. Awest. fshu odpowiada sanskr. pashu “bydło”, z nim związane jest bóstwo Pashupati (Pashupa) “Władca bydła”, które posiada bóg Śiwa-Rudra, “bydlęcy” bóg w mitologii indyjskiej. Zatem żupa jest spokrewniona z irań. fshu pa i ind. pashupa, których pierwotne znaczenie “obrońca bydła, pasterz” rozwinęło się do znaczeń “wojownik, władca, król”. U Irańczyków i Azerbejdżan są imiona Czupan, u Tadżyków — Szubon, u Tatarów — Czaban, gdzie widzimy i pan, i ban, i bon. Obficie odzwierciedlony jest ten termin w ukraińskich, mołdawskich i rumuńskich nazwiskach oraz nazwach. Drobna jednostka administracyjna (okręg) w dawnych i średniowiecznych Indiach nazywała się gopa. Według “Arthashastry” (traktat o zarządzaniu państwem), urzędnik gopa, go pan zarządzał kilkoma wsiami, ewidencjonował ludzi i ich majątek, zbierał podatki. “Arthashastra” radzi wyznaczać urzędnika-gopę na 5—10 wsi, czyli okręg-gopa obejmował do dziesięciu wsi. Dawnoindyjskie miasto dzieliło się na cztery części, każdą zarządzał urzędnik — sthanik (por. ukr. nazwisko Stanyk). Podlegał mu gopa, gopan, gupan, w gestii którego znajdowało się 10, 20 lub 40 rodzin. Zatem terminy gopa, gopan-gupan odpowiadają słowiańskim żu
Maschinelle Übersetzung
Poznaj prawdę — wejdzie wtedy w twoją krew Słońce. Hryhorij Skoworoda
Czytelnikom, którzy o Walerym Wojtowyczu słyszą po raz pierwszy, powiem, że zyskał on uznanie w 2002 roku, kiedy podarował Ukrainie zebraną po ziarenku z bogatego dziedzictwa ludowego „Ukraińską mitologię”. Jest to praca o objętości do siedmiuset stron. Książka swoim pojawieniem się postawiła kropkę w sporach historyków, którzy próbowali „skrócić Ukrainie wiek”. „Antologia ukraińskiego mitu” — to ułożony według rozdziałów zbiór mitologicznych legend, kolęd, zagadek, wierzeń, opisów obrzędowości rodzinnej itp. Ale chyba najbardziej ucieszył Walery Wojtowycz tych, którzy interesują się dziedzictwem ludowym — zaprezentował monografię „Genealogia bogów dawnej Ukrainy” z dodatkiem-schematem, nad którym pracował dobre dziesięć lat. Wszystkie wymienione książki w ogólnoukraińskim rankingu wydawniczym uznane są za najlepsze nie bez powodu. Są one wydane na najlepszej podstawie poligraficznej. Oprócz tego Walery Wojtowycz — jest autorem nie tylko tekstu (oprócz „Antologii”, gdzie wystąpił jako redaktor), ale i grafik każdego mitologicznego bohatera. Starannie dobierał ilustracje dawnych znalezisk archeologicznych, które potwierdzają hipotezy dotyczące istoty i znaczenia tego czy innego bóstwa. Na podstawie zebranych charakterystyk, opierając się na pracach badaczy minionego i przedminionego stulecia, odtworzył bogów i patronów, którym od dawna kłaniali się nasi przodkowie, we własnej bogatej wyobraźni i podarował potomnym. A jeszcze jako umiejętny artysta-projektant sam złożył swoje książki. Dzieło wyszło godne podziwu. Trudno nawet uwierzyć, że wszystko to stworzył jeden człowiek — dziwak, ogarnięty wielką miłością do rodzinnej ziemi i pragnieniem przekazania prakorzeni swojego narodu — kręgosłupa, który wiąże w jedno łańcuch wszystkich pokoleń od wieków i do teraz, potomnym. Jak mu się to udało? Walery Wojtowycz chętnie dzieli się sekretami swoich odkryć. — Dlaczego książka nazywa się „Ukraińska mitologia”? Dlaczego nie słowiańska? Przecież materiały, położone u jej podstaw, przyszły z prawieków. Historycy uważają, że Ukrainy wtedy nawet być nie mogło. — Zrobiłem to świadomie. Przecież ta podstawa, na której opiera się badanie, — to właśnie ukraińskie wierzenia ludowe, obrzędy, zabobony, które tworzyły się tysiącleciami, ich spadkobiercami jest wiele różnych plemion, a Słowianie — to tylko jedno z tych plemion. Bohaterowie, opisani w „Mitologii”, nie są wymyśleni, a znalezieni w naszych kolędach, ich do dziś razem z bohaterami „jasne słoneczko”, „drobny deszczyk” oraz „jasny miesiączek”, z motywami o tworzeniu świata z wody i ognia można zapisać w naszych poleskich wsiach. Jak zaznaczają uczeni, takie kolędy mają ponad dziesięć tysięcy lat. Prawda, wziąłem na siebie odpowiedzialność dania życia poszczególnym bohaterom. Jednak nie po prostu tak, a opierając się na wierzeniach ludowych, zwyczajach i dorobku badaczy. To zmusiło w pewnej mierze do uogólnienia wiedzy z mitologii plemion i narodów, które zamieszkiwały tereny dawnej Ukrainy, i zrobienia na podstawie źródeł historycznych, które właściwie stanowią szkielet takiej rozprawy, próby naukowej rekonstrukcji światopoglądu przodków, w szczególności panteonu ich bogów. — Od dzieciństwa wiedzieliśmy o istnieniu mitologii greckiej i rzymskiej. Szeroko znane są też mity skandynawskie, starochińskie, sumeryjskie. Niemało mitów znajdujemy w staroindyjskich „Wedach” oraz jeszcze u wielu narodów świata. Na czym polega swoistość naszej mitologii i czy rzeczywiście jest ona starsza od wszystkich wymienionych? — Droga do zrozumienia jedynego Boga u każdego narodu jest inna. Nie mamy dokąd uciec od tego, że jesteśmy poganami. Przeciwnie, z tego warto być dumnym. W odróżnieniu od mitologii innych narodów, staroukraińscy bohaterowie żyją nie na jakimś nieosiągalnym Olimpie, a wśród ludzi: w polu, lesie, wodzie, mieszkaniu. Wszystko wokół żyje, jest uduchowione i pełne sił. Światło i ciemność, ciepło i chłód, dzień i noc, narodziny i śmierć — to nie tylko początek i koniec, ale i wieczna walka bogów: Białoboga, boga białego dnia, i Czarnoboga, boga ciemnej nocy. Swaróg — to nie tylko bóg ognia dla ziemi i ludzi, ale i tego ognia, który płonie w piecu. Naród nadał bogom pewne funkcje, zdolności, dał im charakterystyki. Jedynym bogiem naszych praojców była Przyroda. Dażbóg — to przyroda. Bogini wody — Dana. Bogini wszechświata — Łada. Do dziś Święto Jordanu nazywają Ordan (Jordan). Jednak mało kto domyśla się pochodzenia tej nazwy: Or — to Słońce, a Dana — Woda. Chodzi o tworzenie świata. Kolada — opiekun Słoneczka, które dopiero się rodzi. Wieczerza wigilijna po to, aby wesprzeć Koladę, żeby ciemne siły nie zaszkodziły Słoneczku się narodzić. Śpiewali „Raduj się”, bo „Ra” — to Słońce. A kutia — to jedzenie dla duchów, przodków. Każdy z mitycznych bohaterów ma swoją niepowtarzalną duszę. Jak i każdy z nas. Jak rodzina i naród. To jedność, na której bazuje światopogląd przodków. U nas, w odróżnieniu od innych narodów, nie zachowały się pompatyczne świątynie. Jednak naród zachował kolędy, które mają do 14 tysięcy lat, w nich upoetyzowano bohaterów mitologii. Poetyckie piękno mitu dość wyraźnie objawia się też w bajkach, legendach, podaniach, obrzędach ludowych. Oczywiście, mit, jak i każdy rodzaj twórczości ludowej, przez wieki nabrał niemało nawarstwień. Zaznacza się na nim wpływ różnych epok historycznych. Ale wszystko to zlewa się w jedną całość. A co do tego, czyje mity są starsze, to uważam, że nasza mitologia jest starsza od greckiej o około 2—3 tysiące lat. Ołeksandr Znojko w swoich badaniach przekonująco pokazał Ra-Synskie (synowie Słońca) pochodzenie większości greckich bogów. Istnieje mit, że protoplaści naszej rasy posiadali pozaziemską wiedzę, energię i możliwości oraz dali impuls dla rozwoju światowej cywilizacji na wszystkich kontynentach. Opisy wyglądu zewnętrznego bogów w dawnych mitach, ich zwyczajów, a nawet ubioru są identyczne z opisami Ra-Synów u dawnych Greków czy opisami ich u innych narodów. Oto jak opisano boga w jednym z kodeksów azteckich: „Jasnowłosy i rumiany mężczyzna z długą brodą, wysokim czołem, wielkimi oczami, który przybył zza morza na łodzi, która płynęła sama z siebie bez wioseł”. Praojczyzną naszych wielkich przodków była Hiperborea, której istnienie na miejscu dzisiejszego Oceanu Lodowatego naukowo potwierdził indyjski uczony Tilak w fundamentalnym badaniu „Arktyczna ojczyzna w Wedach”. O tym, że „naród ukraiński — to jeden z młodszych synów w rodzinie narodów indoeuropejskich”, zaznacza też Iwan Neczuj-Łewycki. Niestety, bardzo wczesne chrześcijaństwo w Kijowie, wczesna bizantyjska oświata „skierowała życie narodu ukraińskiego na inną ścieżkę i zmarnowała wiele ciekawego dla nauki w ukraińskiej mitologii”. I my straciliśmy ten kod. Pisanki, rysunki, symbolika ornamentu, którą można czytać… Dopiero teraz zaczynamy do tego dochodzić. — I mimo wszystko badaczy mitologii nierzadko lekceważąco nazywają „bajkopisarzami”… — Nie ma na świecie nic bardziej realnego niż mit. To ten duchowy kręgosłup, dzięki któremu przetrwaliśmy. Może właśnie dlatego, że nasi przodkowie w swoje mity święcie wierzyli i przekazywali te wierzenia z pokolenia na pokolenie, toczy się tak nieprzejednana walka przeciwko naszym mitom, które odkrywają prawdę historii… I dziś trwa podstępna walka przeciwko ukraińskim tradycjom nie tylko za pomocą pseudokultury telewizji, ale i środkiem współczesnego „bukietu” ludobójstw, co prowadzi do wymierania narodu. — Walery, podstawą dla twojej mitologii jest twórczość ludowa i wierzenia. Czyż nie zachowały się zabytki kultury materialnej, które potwierdzałyby to, co zachowała pamięć pokoleń? — To całe skarby! Oto na okładce „Mitologii” przedstawiono czerniczkę, źródło kobiecej energii. To zapinka do ubrania z XII wieku, znaleziona w Peresopnicy. Jakaś kobieta z książęcej szlachty wiedziała, dlaczego nosiła taki symbol. Są zabytki kultury trypolskiej — figurki Oranty, Madonny z dzieckiem oraz wizerunek Wszystkowidzącego Oka albo Bogini Ptaka. Znajdujemy w dawnym eposie i wizerunek Yin-Yang, i olbrzyma Puruszy z dwoma tułowiami, który tworzy Wszechświat. Na malowidłach naczyń są wizerunki bóstw nieba i wody, model świątyni (Słońce i Księżyc). W kurhanie Sołocha pod Nikopolem znaleziono unikalny grzebień, który datują na IV wiek p.n.e. Uczeni uważają, że to wizerunek wojny między młodymi i starymi Scytami. A ja przyjrzałem się i zinterpretowałem inaczej: górna część grzebienia — to wizerunek w postaci trzech wojowników (Ranek, Południe, Wieczór) bóstwa Słonecznego, a dolna część, właściwie grzebień — to uosobienie Księżyca, który co 19 lat zajmuje to samo miejsce na niebie (w grzebieniu jest 19 zębów). W Kamiennej Mogile, która jest w pobliżu Melitopola, znaleziono kamienną czuringę, na której przedstawiono bestię, która jedną paszczą połyka Słońce, a drugą — wypuszcza… I takich zabytków jest niemało. — Podczas prezentacji książek w bibliotece obwodowej ty powtór
powtórzył kilka razy: “Szanujmy przodków, a siła ich pozostanie z nami do końca…” Bogowie i przodkowie — jaki jest tu związek? — To słowa z Księgi Welesa. W tym powiedzeniu tkwi wielka mądrość i siła. Tylko ten naród zachował własną tożsamość przez wieki, który strzeże swoich mitów, wierzeń i tradycji, historii, pamięci o bohaterach. To daje świadomość tego, kim jesteśmy, skąd pochodzimy, i siłę, by nie rozpuścić się w morzu innych, być może silniejszych zdobywców. A jeśli chodzi o przodków, to praukraińcy święcie wierzyli: nasi bogowie — to właśnie nasi przodkowie… Wyraźne potwierdzenie znajdujemy w “Słowie o wyprawie Igora”: “Ginęło życie wnuka Dadźboga”, “Bojanie, wnuku Welesa”… — Jak tworzyło się drzewo genealogiczne bogów? Jak można określić hierarchię bóstw? — Schemat ten budowałem dziesięć lat. Kiedy zaczynałem pracę nad genealogią, myślałem, że będzie to mała książeczka. A wyszło 554 strony. To wielka odpowiedzialność nie tylko przed sobą, ale i przed przyszłością. Walerij Wojtowycz (z zawodu inżynier) ofiarnie poświęcił na realizację swojej misji — zrekonstruowanie dla przyszłych pokoleń ogromnej warstwy dawnej kultury — całe życie. Wszystkie wydane przez niego książki to owoc 25-letniej niestrudzonej pracy. Kiedy pracował nad “Mitologią”, zamknął się w pracowni przed wszystkimi — rodziną (żoną i dwoma synami), bliskimi, przyjaciółmi. Nigdzie nie pracując, tworzył coś o jakichś niezrozumiałych pogańskich bogach. Przeżywał dzięki temu, że od czasu do czasu sprzedawał jakiś obraz. Kto mógł to zrozumieć?! Zatem naturalne, że żona, porzuciwszy takiego dziwaka, wyszła za mąż, a synowie zrozumieli ojca dopiero po kilku latach, kiedy stali się całkiem dorośli, a książki ojca ujrzały światło dzienne. Walerij sam nie był pewien, czy to, co pisze, jest warte tak wysokiej ceny, ale wsparł go pewien mądry człowiek — pisarz, redaktor, krytyk literacki, uczony krajoznawca, którego twórcza elita nie bez powodu nazywała Nauczycielem, — Hryhorij Semenowycz Demianczuk. Niestety, nie dożył czasu, kiedy książki Wojtowycza ujrzały światło dzienne, a tak to szczerze radowałby się ze swojego wielkiego ucznia i przyjaciela. Wieczna mu pamięć. Przykro, że nasze społeczeństwo nie rozumie ani książek, ani samego Walerija Wojtowycza. Badacz ukraińskiej mitologii jest tak skromnym i niepublicznym człowiekiem, a sfera jego badań tak daleka od zgiełkliwego życia i polityki, że o nim i jego dorobku wiedzą daleko nie wszyscy, którzy powinni wiedzieć. Walerij Wojtowycz wskrzesił Ukrainie jej mitologię. Jeden, według słów naukowców występujących na prezentacji jego książek, pracuje za całą Akademię Nauk. Bez wynagrodzenia, bez żadnych świadczeń socjalnych, nierzadko, jak twierdzą przyjaciele, przeżywając od pierwszego do pierwszego. I na hańbę władzy i nam wszystkim, ten niezwykły pracownik gnieździ się w małej komórce, którą mu kiedyś przydzielono na pracownię. A i z tej rok temu nieżyczliwi postanowili go eksmitować. Niedobra, z pozwami sądowymi krzątanina wokół półpiwnicznego mieszkania, gdzie żyje i tworzy nieśmiertelność Ukrainy Walerij Wojtowycz, trwa i dzisiaj. Dziwnie i paradoksalnie, ale z jakiegoś powodu naprawdę wielkich artystów, poetów, uczonych oceniają i szanują dopiero po ich śmierci. A kiedy geniusze żyją pośród nas, to nie dość, że ich nie uznają, to jeszcze, zazdroszcząc, niemiłosiernie odcinają im dopływ powietrza: oczerniają, prześladują, nękają… W maju tego roku Walerij Wojtowycz świętował swój 55-letni jubileusz. Godny daty zaprezentowany dorobek. Na takie coś stać chyba jednostki. Ukraina powinna być dumna z Wojtowycza. Jest jeszcze młody, pełen zapału do pracy i sił, planów — więcej niż książek na stole. A po to, by czuł się szczęśliwy i tworzył, potrzeba całkiem niewiele: udzielenia nieoprocentowanego kredytu na wydanie książek (za “Genealogię” W. Wojtowycz zadłużył się w lwowskiej drukarni na ponad 30 tysięcy hrywien) i choćby elementarnych ludzkich warunków do pracy. Rozmawiała Ludmyła MARCZYK, m. Równe
Maschinelle Übersetzung
Fortsetzung von einer früheren Seite — Seitenausschnitt
Po Kijowie krążą pogłoski, że miejsca i budynki na zjeździe zostały już dawno rozdzielone i rozdane. W budynku nr 34-B mieszczą się pracownie członków Związku Artystów Ukrainy. Mam tu pracownię od 30 lat i ten budynek stał się dla mnie i moich kolegów drugim domem, miejscem twórczych spotkań artystów i ich wielbicieli. Pamiętam, jak ćwierć wieku temu, w czasach przebudzenia świadomości narodowej, jeszcze za epoki Gorbaczowa, zaczęto urządzać święta artystyczne na Andrzejowskim Zjeździe. Razem z przyjaciółmi-artystami wychodziliśmy na ulicę, by pokazać swoje prace. Wynosiłem prasę drukarską i drukowałem grafiki pod gołym niebem. Przedstawiały one utracone zabytki Kijowa. Wtedy żyliśmy nadziejami na odrodzenie ukraińskiej kultury i duchowości. Kochamy nasz budynek także dlatego, że jest on patriarchą zjazdu. Wzniósł go polski pisarz i poeta, znany i dość popularny współczesny Puszkina i Mickiewicza, który był z nimi zaznajomiony, Michał Grabowski. O tej ciekawej, nieprzeciętnej postaci opowiadają w Muzeum Jednej Ulicy. Niedawno czasopismo „Kijów” wydrukowało artykuł poświęcony domowi Grabowskiego. Budynek i posiadłość w swoich opisach Kijowa wspominał Mychajło Maksymowycz, który dobrze znał tego Polaka, badającego historię Ukrainy, a w 1850 roku wydał książkę w języku polskim „Ukraina dawna i teraźniejsza”, brał udział w wykopaliskach kurhanów Perepet i Perepetycha pod Fastowem, a ponadto był jednym z założycieli szkoły ukraińskiej w poezji polskiej. Grabowski był znajomym, a nawet współpracował z Kuliszem i Szewczenką. To właśnie Pantełejmon Kulisz przedstawił Tarasa polskiemu literatowi jeszcze podczas jego pierwszego przyjazdu na Ukrainę w 1843 roku. Wtedy razem odwiedzili majątek Grabowskiego w miasteczku Ołeksandriwka w pobliżu Czehrynia. Ten niezwykły Polak dobrze znał historię Ukrainy, posiadał bogatą bibliotekę, kolekcję dokumentów archiwalnych. Szewczenko liczył na jego pomoc w napisaniu tekstów objaśniających do zamierzonego wydania w Warszawie. Zarówno Kulisz, jak i Szewczenko bez wątpienia bywali u Grabowskiego. Już później, po śmierci głowy rodziny w Warszawie, w drewnianym dwupiętrowym budynku mieszkała jego wdowa Paulina z dziećmi. W archiwum historii Kijowa zachowały się dokumenty: jej prośba do komitetu budowlanego o zezwolenie na wykonanie przybudówki (ciekawe, że ta przybudówka się zachowała), a także opisy i plan budynku. Był on typowym przykładem architektury Kijowa połowy XIX wieku i właśnie dlatego powinna się na nim znaleźć tablica pamiątkowa. Już później budynek sprzedano, a z czasem znacjonalizowano (już za władzy radzieckiej). Mieszkali tu ciekawi ludzie, o których można wiele opowiadać. Andrzejowskim Zjazdem z Podola na Górne Miasto i z powrotem chodzili obok tego budynku Maksymowycz, Kulisz, Kostomarow, Biłozerski. Jest to jedyny budynek tutaj, który przechowuje pamięć o nich. Zauważmy przy okazji, że w Kijowie nie ma obecnie nawet tablic pamiątkowych im poświęconych, chociaż stali oni u źródeł formowania idei narodowej, żyli i pracowali w Kijowie. I w naszym budynku można by, po przeprowadzeniu renowacji, otworzyć wystawę czy nawet muzeum Kulisza, cyrylo-metodyjczyków, właściwie tego ukraińskiego kręgu, którego duszą był Taras. Na zjeździe znajduje się muzeum Michaiła Bułhakowa, w domu, w którym jego rodzina wynajmowała mieszkanie. Nie mam nic przeciwko temu muzeum, ale powiem, że powinniśmy utwierdzać ukraińskość na jednej z najstarszych ulic miasta. A jeśli już mówić o bazarze artystycznym, to jaki związek mają z nim „rosyjskie matrioszki”? I oto znów myślę o losie naszego domu: czyżby i jemu było pisane odejść w niebyt? „W Kijowie szukasz Kijowa…” Na szczęście można go jeszcze dzisiaj znaleźć, aby poprzez jego ulice i budynki poczuć więź pokoleń. Aby podróż po naszym Wiecznym mieście nie zamieniła się w wycieczkę po Kijowie, którego już nie ma.
Maschinelle Übersetzung
Mykoła STRATIŁAT, zasłużony artysta Ukrainy. Moskal powiał… Spopielały sady wiśniowe. Niczym kruk, na czarnym kamieniu mogiły rechocze przeklęty Basawriuk. Ten rechot duszę na wskroś wyjadł, kiedy (nie lato, nie zima) w Kijowie szukasz Kijowa, a w Kijowie go nie ma. Jurij Kowaliw. Tak właśnie żyjemy. Fabuła nie jest nowa. Jeszcze mój imiennik, pisarz Mykoła Leskow, który bardzo kochał Kijów i mieszkał w jego współczesnym centrum na Kozim Błocie (obecnie Majdan Niepodległości) przez osiem lat, wyrażał żal z powodu zmian, które zachodziły na jego oczach. Miasto zmieniało swój wizerunek, z przytulnego, “sadami spowitego i topolami uwieńczonego”, zaczęło przekształcać się w urzędowe i nieprzyjazne… Kiedy do Kijowa przybył nowy gubernator Dmytro Hawryłowycz Bibikow (“bezręki” — tak nazywali go kijowianie), miasto mu się nie spodobało i wszystko to, co tworzyło jego czarujący wizerunek, drażniło urzędnika. Bibikow od razu zaczął wprowadzać nowości, choć w ogóle był wrogiem wszelkiego postępu. Przebudował miasto na swój gust. A wzorem był Petersburg… Zaczęto burzyć domy kijowian. Ale przedtem na malowniczych białych domkach z drewnianymi okiennicami wywieszano tablice, które ostrzegały przed wyburzeniem, nazywano je nawet — “bibikowskie tablice”. Na każdej był napis: “Zburzyć w takim to a takim roku”. Otóż te “bibikowskie tablice” wprawiały pisarza w “smutek i nudę”, o czym pisał w opowiadaniu “Pieczerskie antyki”. A dom, w którym mieszkał sam pisarz i do którego w 1859 roku zawitał Taras Szewczenko i nawet sfotografował się u swojego przyjaciela Iwana Wasylowycza Hudowskiego, zburzono już stosunkowo niedawno, za innych, “sowieckich władców”. Tym władcom piękno wiecznego Kijowa zawsze stało ością w gardle. I na domach, które podlegały zniszczeniu, już nikt nie wywieszał żadnych tablic, nawet memorialne nie mogły ich ochronić przed bezlitosnym, bezmyślnym niszczeniem. Każda epoka ma swoich basawriuków. W totalitarne czasy zburzono wiele domów związanych z nazwiskami wybitnych ludzi ukraińskiej historii i literatury. Jeśli mówić tylko o szewczenkowskich miejscach, to jest to już wspomniany dom kupca Smirnowa na Chreszczatyku, gdzie otwarto pierwsze w Kijowie atelier fotograficzne, i dom pedagoga I. D. Jurkewycza-Kraskowskiego na ulicy Irynińskiej, gdzie bywali wszyscy cyrylo-metodyjczycy, i dom księdza Juchyma Botwynowskiego w zaułku Heorhijiwskim, tutaj Taras spędził kilka dni, ostatni raz przebywając w Kijowie w sierpniu 1859 roku. O tym można jeszcze wiele mówić, zrzucając wszystko na komunistyczny reżim, któremu narodowe symbole były do niczego niepotrzebne, chociaż utworzono Towarzystwo Ochrony Zabytków. A co mamy obecnie, w czasach niepodległości i demokracji? Niedawno pojawiły się doniesienia w prasie o pożarze w domu na Andrijiwskim Uzwozie nr 34-B w noc z 17 na 18 listopada 2007 roku. Przyczyna jego, jak chcą przekonać opinię publiczną, — niedbalstwo lub niedopatrzenie. Lecz wszyscy są pewni, że to umyślne podpalenie, aby “wypędzić” twórczych ludzi z ich pracowni. Są na to przekonujące dowody, które już przytaczaliśmy. Wszystkim kijowianom od dawna wiadomo, że ulica artystów nie daje spokoju “kolesiom”, którzy chcieliby pobudować tu kawiarnie, restauracje, kasyna, bo jedna z najstarszych ulic miasta jest bardzo popularna wśród zagranicznych gości. Media często poruszają kwestię rekonstrukcji Andrijiwskiego, ale rzekomo to właśnie artyści w niej przeszkadzają. Spójrzcie na kawiarnię pod nazwą “Edem na Uzwozie” (rosyjskojęzyczni czytają “Edem na Podole”) — jaki brak smaku i w samej nazwie, i w tej, powiedziałby Taras, “jarmarczności” wystroju, którą wydają za ukraińską. Komu co do tego — byle pieniądze płacili. Ulica katastrofalnie traci przytulny, oryginalny wygląd, niepowtarzalną aurę i, choć ogłoszona pieszą, dla “kolesiowskich” zagranicznych samochodów prawo nie istnieje, i dlatego z irytacją trąbią na powolnych pieszych, którzy rozglądają się na Cerkiew Andrijiwską, opuszczony dom Richarda i święte Kijowskie Góry. Andrijiwski Uzwóz, dom Hrabowskiego. Druga połowa XIX w.
Maschinelle Übersetzung
Walentyna Dawydenko
Mistrzów pędzla można cytować na podstawie ich najważniejszych dzieł, podobnie jak poetów, którzy uwiecznili siebie genialnymi strofami. I jeśli niezapomnianego, spersonifikowanego słonecznika znają dziś kolejne młodsze pokolenia, bo miał on „ręce i nogi, // ciało szorstkie i zielone”, to „Trzcinowa” i „Dziwny zwierz” – płótna malarki Ludmiły Zadorożnej – również uwieczniły obrazy, które już stały się aforystyczne. Więc, być może nieprzypadkowo, autorzy, których się cytuje, spotkali się na prezentacji wystawy Ludmiły Zadorożnej w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Poeta Iwan Dracz oczywiście nie pominął uwagą obrazu, na którym były jego ulubione słoneczniki, ale wielka indywidualna wystawa tej artystki prezentowała zarówno znane wielu płótna, jak i nowe. Zdumiewające, ile stworzyła i z jakim poświęceniem pracuje artystka w różnych gatunkach i technikach. Pewnego razu wyznała mi: „Gdybym mogła, nawet nie traciłabym czasu na sen, tak bardzo chce się malować”. Od 1965 roku artystka bierze udział w wystawach – było ich ponad 60. Oprócz tego miała 14 wystaw indywidualnych. Prace Ludmiły Zadorożnej oglądano w Niemczech i Stanach Zjednoczonych, na Majorce w Hiszpanii oraz w Sofii. Jej płótna znajdują się w kilku ukraińskich muzeach i galeriach sztuki. Ja zaś wyobrażam ją sobie jako strażniczkę naszych przyrodniczych skarbów, która nie zerwie kwiatu, lecz przeniesie z troską i miłością jego wizerunek na płótno, podobnie jak te błyski jeziornych zwierciadeł w leśnym gąszczu, szmaragdowe trawy i grzebienie wodne, gdzie króluje jej „Trzcinowa” – żabka, a w rzeczywistości okrągłolica dziewczynka-piękność. Na tej wystawie również dużo przyrody z nieutraconą aurą ozonową i barwami, które rozjaśniają wzrok nawet duszom zasmuconym i przygaszonym przez męczące bycie. Być może rzeczywiście zabrzmiała w nich nuta nastrojów obrazów Kateryny Biłokur, której twórczość tak wysoko ceni. Znawcy sztuki dostrzegają dwie linie w twórczości Ludmiły Zadorożnej: tradycyjną, w której odczytuje się podłoże ludowo-dekoracyjnej sztuki, oraz indywidualną, poświadczającą jej swobodną orientację w narodowym, kulturowym i światowym dziedzictwie artystycznym. Jak każda oryginalna artystka, dąży ona do osiągnięcia własnej obrazowości malarskiej i kształtotwórczości. Malarstwo jest dla niej przede wszystkim świętem barwy, i hojnie obdarowuje nim wszystkich, którzy z szarej, pochmurno-zimowej gamy przychodzą na wystawę. Ponad wszystkie chmury świecą tam jej słoneczniki…
Maschinelle Übersetzung
Walentyna DAWIDENKO Zdjęcie Marjana PINIAKA
Dowiedziałam się, że Taras Hryhorowycz Szewczenko, według świadectw współczesnych, miał głos o wspaniałym brzmieniu — tenor lub wysokie nuty basu i lubił śpiewać przyjaciołom, a nawet na salonowych przyjęciach. Był dobrze obeznany z europejską muzyką nowego czasu, czasami wykonywał przy własnym akompaniamencie gitary fragmenty romantycznych oper oraz ukraińskie pieśni ludowe. Przypuszcza się, że poezje swojego „Kobziarza” również podśpiewywał, zatem był jeszcze pierwszym autorem własnych pieśni. A już później muzykę do jego wierszy napisali kompozytorzy różnych czasów i narodów. Pierwsze utwory muzyczne pojawiły się jeszcze za jego życia. „Okrągły stół” na temat „Interpretacja poezji Szewczenki w muzyce” odbył się w ramach IX Międzynarodowego festiwalu muzyki akademickiej i współczesnej „Farbotony”, który nosił nazwę „Żywa dusza poety święta…” i był poświęcony twórczości Tarasa Szewczenki. Organizator festiwalu — kompozytor, wykonawca, pedagog Iwan Taranenko ma nadzieję zwrócić uwagę na rezerwat Szewczenkowski oraz na rodzinne miasto artystów, działaczy społecznych, polityków, którzy czciliby imię wielkiego Kobziarza nie tylko podczas oficjalnych świąt. Kaniów powinien stać się duchową i
Wadym Borysiw oraz Inna Butrij artystyczną Mekką, a do tego potrzebny jest ruch nie tylko stołecznych entuzjastów, ale i miejscowej społeczności. Na obecny festiwal zaproszono wybitnych uczonych, pisarzy, śpiewaków, muzyków. Szczerze mówiąc, ci ostatni okazali się najbardziej zorganizowani, inni honorowi goście z różnych przyczyn nie mogli odwiedzić grudniowego Kaniowa. Ale żeby na podobne akcje przyjeżdżali wszyscy, prawdopodobnie potrzeba, aby fora takiej rangi odbywały się nie epizodycznie (wiem, ile wysiłku musieli włożyć organizatorzy w poszukiwanie finansowania), a i o warunki przeprowadzania koncertów i spotkań powinni pomyśleć przedstawiciele władz lokalnych. Zimne sale mało przyciągają publiczność, nie mówiąc o stanie chórzystów i muzyków, którzy spędzają do dwóch godzin na scenie w strojach koncertowych. Hotel bez ogrzewania i ciepłej wody, i, oczywiście, sakramentalnie znany stan kaniowskich dróg. Jeśli doprowadzi się do porządku infrastrukturę, to i zagraniczni goście oraz turyści będą tu przyjeżdżać nie tylko w pogodne majowe dni. Ale jest jeszcze jedna cecha, na którą nie bezpodstawnie wskazał przy „okrągłym stole” miejscowy etnograf. Niestety, właśnie kaniowianie, a w szczególności młodzież, pozostają na uboczu znaczących zjawisk duchowych i kulturalnych, które odbywają się w ich mieście wysiłkiem stołecznych gości. Wystarczy wspomnieć akcje „Farbotonów”, obliczone na najszerszy ogół. „Okrągły stół” „Nowe odczytanie Szewczenki przez współczesność”, spotkanie twórcze „Szewczenko — artysta”, salon literacko-muzyczny „Grudniowy wieczór przy świecach”, koncerty z udziałem miejskiego chóru akademickiego „Kijów”, tria folklorystycznego „Złote klucze” (w składzie ludowych artystek Ukrainy Niny Matwijenko, Marii Mykołajczuk i Walentyny Kowalśkiej), zasłużonego artysty Ukrainy bandurzysty Romana Hrynkiwa, solistki-bandurzystki Łarysy Dediuch, laureatów międzynarodowych konkursów Inny Butrij i Wadym Borysiwa, wirtuoza akordeonisty Pawła Feniuka, zasłużonego działacza sztuki Wasyla Dowżyka. W poszczególnych akcjach wzięły udział także miejscowe siły twórcze. Na grudniowym wieczorze przy świecach występowali nie tylko goście z Kijowa, ale i miejscowi poeci, a nawet zastępca mera Kaniowa, który również pisze wiersze. Jak wyjaśnił inicjator projektu Iwan Taranenko, różnorodna paleta, która została zaprezentowana na festiwalu, podkreślała upodobania Tarasa Szewczenki. „Na przykład, bardzo lubił instrumenty strunowe — skrzypce, wiolonczelę. Dlatego zabrzmiały i takie utwory, a także tematyczne, powiedzmy, „Oj, trzy szlaki szerokie” lub „Płacz Jarosławny”. Paweł Feniuk zagrał moją pieśń „Przyczynna”, którą pokazywał już w wielu krajach, ona po-nowemu zabrzmiała na tej ziemi. I to nie jest hołd dla tradycji czczenia pamięci poety, a stały stan duszy, który powinien być w takim miejscu. W pierwszym dniu festiwalu, kiedy występował chór kameralny „Kijów”, część koncertu stanowiły dawne utwory duchowe, a w drugiej połowie były opracowania dawnych pieśni ukraińskich kompozytorów”. — Jak zareagowali kaniowianie na to wydarzenie artystyczne? — To złożony problem: kiedy chleb jest darmowy, mniej się go ceni. Ale to był już dziewiąty festiwal i dał on jakiś impuls, poszedł rozgłos. Miejscowi biznesmeni już zaczęli przywozić do Kaniowa spektakle kijowskich teatrów, Opery Narodowej, niedawno odbył się spektakl Czerkaskiego Teatru Dramatycznego, i kiedy usłyszeli, że będzie festiwal „Farbotony”, sami zaproponowali pomoc. Czyli przy całej obecnej kulturalnej biedzie w naszym państwie ludzie na miejscach zaczęli już się budzić. W tym roku widzów było więcej przynajmniej na ostatnich koncertach. Kiedy uczestnicy chóru „Kijów” brali udział w składaniu wieńców na grobie Szewczenki, uderzały ich oczy, przepełnione głębokim szacunkiem do jasnej pamięci ukraińskiego geniusza; bo to miejsce jest święte, ono natchnie każdego człowieka. Kiedy u nas był piąty festiwal, to uczestnicy — pianiści i kompozytorzy mówili: „Dla nas nie jest ważne, jakie będą nagrody, ważne, gdzie gramy”. Tak samo, kiedy Lidija Szutko z Ołeksandrem Kozarenkiem zagrali koncert ukraińskich kompozytorów — to było na jednym tchu. Kiedy nawet stoisz na tej górze o każdej porze roku, widzisz całą Ukrainę, to daje możliwość poczuć się inaczej. — Czy takie akcje jakoś zmienią życie kaniowskiej młodzieży? Przecież wszystkie problemy społeczne, które istnieją w innych miastach, są też w Kaniowie: problemy zatrudnienia, wypoczynku, alkoholizmu, narkomanii. — Nie powiedziałbym, że Kaniów jest najbardziej depresyjnym miastem na Ukrainie, a mimo to jest na pierwszym miejscu w obwodzie pod względem poziomu narkomanii wśród młodzieży. I uważam, że to problem przede wszystkim duchowości. Rodzice zarabiają pieniądze, a wychowaniem moralnym się nie przejmują. To zbrodnia na szczeblu państwowym, kiedy ludziom robi się pranie mózgu innymi priorytetami, a do tego jeszcze show-sztuką w cudzysłowie.
Opinię Iwana Taranenki podziela muzykolog Iryna Sikorska: — Kilka lat temu prezydent sąsiedniego państwa chwalił się sukcesami swojego kraju i powiedział, że na prowincji można kupić te same towary, co w Moskwie. Rzeczywiście, jakieś dżinsy czy gumy do żucia możemy kupić i na wsi. Ale utracono coś ważnego. Dawniej Richtera można było usłyszeć w Kirowohradzie, a nawet w Aleksandrii w obwodzie kirowohradzkim. I ludzie zapamiętali to na całe życie. A wraz z niszczeniem uporządkowanych systemowych organizacji koncertowych koncerty ustały i wyrosło pokolenie, które nie słyszało nie tylko żywej orkiestry, ale może nawet żywego brzmienia skrzypiec czy fortepianu. To nie jego wina, lecz nieszczęście. Ono nie wie, co traci. Nie można nie kochać tego, czego się nie zna. Wszystkie najlepsze siły koncentrują się w stolicy. Dobrze, że Ukraina otworzyła granice, z Ukrainy pochodzi czterdzieści procent składu światowych orkiestr symfonicznych, trzydzieści pięć — teatrów operowych, to nasze najlepsze siły instrumentalne i wokalne. Ale to wykrwawia to, co nazywamy macierzą. Czyli prowincja cierpi z powodu braku wysoko wykwalifikowanych muzyków i niemal rozwalonego systemu edukacji muzycznej. Dawniej dziecko przychodziło do szkoły muzycznej czy studia, a tam kolejka — edukacja muzyczna była prestiżowa. Jest ona potrzebna teraz nie tylko po to, by rozwijać system przygotowania zawodów artystycznych, ale by także reszta dzieci nabywała ogólnej kultury artystycznej. Obecnie życie koncertowe przeniosło się do strefy festiwali. Dlatego tak ważne są „Farbotony” dla Kaniowa. To łyk świeżego powietrza, obcowanie z najwyższymi wzorcami naszej i światowej kultury muzycznej. Unikalność festiwalu tkwi w jego syntetyczności. Nie tylko muzyka brzmi, ale zachodzi synteza sztuki malarzy, poetów, dziennikarzy. Ten stop jest bardzo ważny, bardzo cenny — i nie tylko dla Kaniowa. To wzajemne wzbogacanie się artystów z Kijowa, Lwowa, Krymu, którzy przyjeżdżają na festiwal. To jak raport przed Szewczenką, sprawdzenie siebie pod kątem autentyczności: czy osiągnąłeś sukces, czy jesteś taki, jaki jesteś, bez żadnych upiększeń. I odpowiednio, tej ziemi chcesz się tak samo otworzyć i zrealizować, na co cię stać. Organizator festiwalu Iwan Taranenko. Miło, że przy „okrągłym stole” „Interpretacja Szewczenki w muzyce” byli specjaliści z Kaniowa Nadija Dołhych i Zinajida Tarchan-Bereza. A Switłana Bryżycka wydała monografię „Nie jestem samotny. Narodowe samostanowienie Tarasa Szewczenki i jego wpływ na kształtowanie tożsamości narodowej Ukraińców”. Dziś jest to bardzo ważne dla formowania narodowej, patriotycznej idei wychowania naszej młodzieży. Z jednej strony wyrosło pokolenie, które nie wie, czym był Związek Radziecki, i to dobrze. Ta młodzież to obywatele Ukrainy, a z drugiej strony nie potrafi ona dla siebie sformułować, po co powstała niepodległa Ukraina. Dlatego gratuluję Iwanowi Taranence projektu, który nie jest przypisany do konkretnych okrągłych dat — od święta do święta — a oddaje hołd Szewczence. — Na ile delikatna wydaje się Pani współczesna interpretacja poezji Szewczenki w muzyce? — W czasach radzieckich bardzo wielu kompozytorów zwracało się do Szewczenki, może ponad setka: czasami z obowiązku, albo jako oznaka dobrego tonu, czy z powodów koniunkturalnych. Oczywiście, w ten sposób podkreślano postawę obywatelską, z Szewczenki robiono rewolucjonistę-demokratę, a ci, którzy stali z boku głównych nurtów, zwracali się ku liryce. W czasach radzieckich stworzono kolosalną warstwę liryki. Zarówno w pieśniach solowych, jak i w romansach oraz chórach. Proszę wspomnieć, w szczególności, chóry Latoszynskiego, Bohdany Filc. Współcześni kompozytorzy zwrócili się ku psalmom Szewczenki. Ten temat wcześniej zakazywano. W dramatycznych wzburzeniach poezji Szewczenki próbują znaleźć i adekwatne rozwiązanie, i odpowiedzi na dzisiejsze pytania. Bardzo ciekawa jest strona „Szewczenko i rock-muzyka, kultura młodzieżowa”. Z „Czerwonej Ruty” impuls dał Andrij Sereda z grupą „Komu wnyz” ze swoim „Subotowem”. Dalej ten temat wcielił się w utworach grup „Zymowyj sad”, „Mandry”, „Tartak”. A w muzyce akademickiej zwracanie się do Szewczenki to prerogatywa kompozytorów starszego pokolenia. W Kaniowie powtórzono prawdę, że do Szewczenki, najwyraźniej, jeszcze trzeba dorosnąć, stać się mądrym. Minusem naszych kompozytorów jest to, że na forach muzyki młodych Szewczenki nie ma. A z drugiej strony, Szewczenko wymaga wysokiego profesjonalizmu, nie jest przedmiotem eksperymentatorstwa i to może nawet plus.
Maschinelle Übersetzung
Stali czytelnicy naszego tygodnika przekonali się, że na jego łamach publikowane są aktualne materiały na tematy językowe, oryginalne opracowania historyczne, ekskluzywne wywiady, bezkompromisowe dziennikarskie śledztwa dotyczące ostrych sytuacji, szeroko relacjonowana jest młodzieżowa muzyka i działalność koncertowa wiodących artystów Ukrainy, a paleta barw mistrzów pędzla mieni się wszystkimi kolorami… W przyszłym roku, drodzy czytelnicy, będziecie mieli możliwość prowadzić dialog z tymi, którzy żyją Ukrainą i dla Ukrainy, bronić wspólnie z nami wartości narodowych. Prenumerujcie „Słowo Proświty” sami i zachęćcie do tego swoich przyjaciół, sąsiadów, nauczycieli, bibliotekarzy — wszystkich, na których zależy sprawie ukraińskiej! Razem zwyciężymy!
UKRAIŃSKI ZWYCZAJ
Maschinelle Übersetzung
Drodzy czytelnicy! Zakończyła się prenumerata Ogólnoukraińskiego Proświtiańskiego tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty” na 2008 rok (indeks pocztowy — 30617, 71 strona w „Katalogu”). Gazetę można zamówić na 11 miesięcy — od 1 lutego 2008 roku. Prenumeratę przyjmują wszystkie oddziały „Ukrposzty”. Koszt prenumeraty łącznie z kosztami pocztowymi: na 11 miesięcy — 38 hr 34 kop.; na pół roku — 21 hr 64 kop.; na 3 miesiące — 11 hr 32 kop.; na 1 miesiąc — 3 hr 94 kop.
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI
Maschinelle Übersetzung
Der Anfang dieses Textes kann unvollständig sein — mit der Originalseite abgleichen
...sprzyjania MMS „Swiczado”. Ten wyjątkowo udany scenariusz muzycznej baśni dziecięcej, spektakl z opowieściami, bajkami, wierszami i piosenkami, przybliża słuchaczowi życie jednej rodziny w przededniu święta Świętego Hierarchy Mikołaja. Również na święto Mikołaja Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki zorganizowało w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek dziecięcy spektakl „Iwasyk-Telesyk”. 25 grudnia odbędzie się konferencja naukowa „Ukraińskie Boże Narodzenie”. A dalej — parada szopek, kolęda na Majdanie, marsz kozodojów, rytuał palenia diducha i inne. Zaś główna tradycja powitania Nowego Roku, jak zwykle, wiąże się z powszechnym przekonaniem: „Jak Nowy Rok powitasz, tak go i przeprowadzisz”. Ludzie oczekują od tego święta cudów, nowych sukcesów, szczęścia i witają je w podniesionym nastroju, w gronie rodziny i przyjaciół. I najważniejsze — nie zapomnieć o złożeniu życzenia, gdy zegar wybija dwunastą. Wtedy szczere marzenia unoszą się ku niebu, a twój anioł je słyszy. On zawsze jest przy tobie: rano, wieczorem i w nocy.
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279 49 47 Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279 49 47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji
Natalia SKRYNNYK 278 01 30 (tel./faks)
Maschinelle Übersetzung
Ołena TUNIK Zdjęcia Witalija MOROZA Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270 55 57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270 55 57 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZYŁHA 278 63 69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278 63 69 Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK Księgowość 279 41 46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10HB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301251 Nakład numeru — 9000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 7 0 5 1 4 820095 780016 W noc andrzejkową młodzi proświcianie urządzili wieczornice. Dom zastąpił Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. M. Drahomanowa. Na początku wieczornic kogut uciekł ze sceny (nawet “gospodarz” go nie złapał). Kiedy dziewczęta weszły do chaty, “gospodyni” wygoniła z domu “gospodarza”, żeby nie przeszkadzał. A same zaczęły wróżyć. Za “gospodarza” robił Serhij Wasyluk, lider zespołu “Tiń Soncia”. Na sali zebrał chłopaków i poszli razem podglądać, co też dziewczęta wywróżą. Najpierw puszczano świeczki na wodę. Cudem to było czy zwykłym zbiegiem okoliczności, ale dwie świeczki jednak przywarły do “brzegu”, jedna została pływać pośrodku, a czwarta całkiem zgasła. Dalej brano cztery miski, pod którymi “gospodyni” schowała chleb, wstążkę, kwiat oraz pierścień. A dziewczęta już wybierały: cieszyła się Oksana, która wyciągnęła pierścień, a oto Tetiana natrafiła na kwiat — jeszcze będzie panienką, jednak rozczarowania nie było, bo w wieku 18 lat za wcześnie na zamążpójście. Potem ktoś z sali przyniósł jednak koguta. Postawiono dla niego miskę z wodą, nasypano ziarna i położono lusterko. Każda z dziewcząt puszczała go, a kogut szedł tam, dokąd go ciągnęło. U Oksany i Marii poszedł do ziarna — pracowity będzie mąż, a oto u Kateryny poszedł całkiem w bok: jaki to będzie mąż — kto go tam wie. Dobrze, że do żadnej nie poszedł do wody czy lusterka, bo mąż byłby pijakiem albo leniem. Ledwo dziewczęta zdążyły powróżyć z kogutem, jak przyszli chłopcy z “gospodarzem”. Przynieśli kołacze, a dziewczęta poczęstowały ich oraz gości z sali pierogami — z kaszą jaglaną, makiem i rodzynkami. Choć nie były postne, nikt nie odmówił. Kilka pierogów było z kwaśnymi jabłkami — żeby chłopakom “dosolić”, ale oni nawet nie zrozumieli, że to zrobiono umyślnie. Dziewczęta wyniosły kałytę, przywiązały czerwoną wstążką do kołka, który był zamiast belki stropowej. “Gospodarze” zaczęli wybierać z sali pana Kałytyńskiego, który trzymał “belkę” z kałytą, oraz pana Kociubyńskiego, który wjeżdżał na salę na “kociubie”, czyli pogrzebaczu. Pożałował Kałytyński wszystkich Kociubyńskich — wziął zamiast sadzy śmietanę, żeby było smaczniej: Dobry wieczór, Kałytyński! Dobry wieczór, Kociubyński! Przyjechałem kałytę gryźć! A ja będę po wargach pisał! A ja ugryzę! A ja wpiszę! Pierwszy gryzł Witalij Moroz, jego nie ominęła łyżka ze śmietaną, która pisała po wargach za to, że się śmiał. Nikt nie powstrzymał się od śmiechu przed groźnym Kałytyńskim. Kiedy śmietany prawie nie zostało, dziewczęta zdjęły kałytę i podzieliły między uczestników i gości. Potem wbiegł na salę zaproszony gość, współczesny bajarz Sasza Lirnyk. Zostawił mnóstwo pozytywnych emocji, opowiedziawszy swoje bajki.
Maschinelle Übersetzung
Bohdana MOROZ Słyszysz dzwonki wesołe — to już blisko Nowy Rok, W trójce koni wjeżdża znowu do ciebie na próg. Dzwonią podkowy srebrne po zaśnieżonej ziemi, Kryształowym dzwonem płyną życzenia złote… Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN W tradycji kulturowej ludzkości Nowy Rok jest chyba jedynym znaczącym wydarzeniem, które przez stulecia corocznie obchodzi się na wszystkich kontynentach. W każdym kraju istnieją swoje osobliwości świętowania Nowego Roku. Na Ukrainie wraz z nadejściem kalendarzowej zimy rozpoczął się cykl śnieżno-mroźnych świąt (od Wprowadzenia do Świątyni Przenajświętszej Bogurodzicy do Ofiarowania Pańskiego). W tym roku wystartował Ogólnoukraiński festiwal sztuki i kultury duchowej “Ukraińskie Boże Narodzenie”. 7 grudnia w Muzeum Iwana Honczara odbyły się “Wieczornice na Katarzyny”, 13 — “Wieczornice na Andrzeja”. Tradycyjne zabawy, które organizowali młodzi proświcianie z Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa oraz Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Technologii Żywności, odbyły się w korpusie humanistycznym uniwersytetu pedagogicznego. Program wieczoru okazał się wesoły i ciekawy. Goście mieli okazję odbyć podróż w przeszłość i poczuć się nie tylko widzami, ale i uczestnikami widowiska. Dziewczęta w ukraińskich strojach narodowych opowiadały o historii święta, a weseli kawalerowie zabawiali wszystkich dowcipami. Głównym bohaterem był piękny kogut, za pomocą którego dziewczęta wróżyły. Następne najbardziej oczekiwane święto — Mikołaja Cudotwórcy. Z tej okazji grupa z Tarnopola “Wielkanocne ziarenka” wydała swoją drugą płytę “Czekam na ciebie, Mikołaju” za
Maschinelle Übersetzung