Kolaż Olesia Dmytrenki
Dokończenie na str. 7
Inicjatywna grupa rodziców 16.02.2011 roku rozpoczęła akcję głodową, władze miejskie przeprowadziły zebranie wybranych rodziców oraz rozszerzone posiedzenie rady szkoły, na którym żądano, aby rodzice niezwłocznie napisali wnioski o przeniesienie do innych szkół. Od grudnia do kwietnia z inicjatywy wydziału edukacji miasta ani razu nie zwołano ogólnoszkolnego zebrania rodziców, na którym ogłoszono by zamknięcie placówki i wykazano zasadność tego przedsięwzięcia. 28 kwietnia na polecenie naczelnika miejskiego wydziału edukacji w każdej klasie przeprowadzono nadzwyczajne zebrania rodziców, na których specjaliści wydziału odczytywali decyzję rady miejskiej, odpowiedzi prokuratora miasta i żądali od rodziców wypełnienia wcześniej wydrukowanych wniosków o przeniesienie do innych placówek oświatowych miasta. Zgodnie z odpowiedzią sekretarza rady miejskiej pana W. W. Rodczenki, na „dwóch sesjach Krasnołuckiej Rady Miejskiej z udziałem społeczności rodzicielskiej szkoły ogólnokształcącej nr 15 osiągnięto porozumienie”. Dlaczego nikt poza władzami miejskimi o tym nie wie? Dlaczego nikogo nie zapoznano z zarządzeniem o likwidacji szkoły? Dlaczego od rodziców żąda się wniosków o dobrowolne przeniesienie do innych szkół? Kiedy 11 lat temu na bazie naszej szkoły rozpoczęto eksperyment z wprowadzeniem języka ukraińskiego jako języka nauczania, u nikogo nie pojawiło się pytanie, dlaczego w sierpniu rodzice wycofywali wnioski do pierwszej klasy i przenosili dzieci do innych szkół? Dlaczego w rosyjskojęzycznym regionie rodzice nie chcieli uczyć swoich dzieci w języku ukraińskim? I czy nie w tym tkwi przyczyna małej liczby uczniów w szkole dzisiaj, braku klasy 11 i nielicznej klasy 10, którą otwarto dopiero po skargach rodziców? Dlaczego przez te 10 lat, kiedy liczba uczniów w szkołach katastrofalnie spadła, aparat wydziału edukacji wzrósł kilkukrotnie? Na pensje urzędników, na remonty pomieszczeń dla specjalistów wydziału edukacji zawsze są środki w deficytowym budżecie miejskim. W tym samym czasie
PYTANIA ZADAJĄ CZYTELNICY „SP”
BRONIMY PRAW DZIECI DO NAUKI W RODZIMEJ SZKOLE!
CZY ZBUDUJEMY CERKIEW TARASA?
Traducción automática
Zwracamy się do wszystkich środków masowego przekazu, do urzędników wszystkich szczebli, do wszystkich nieobojętnych obywateli państwa z nadzieją, że nas usłyszą i zrozumieją. Decyzją sesji rady miejskiej nr 20 z 28.12.2010 roku od 1.09.2011 r. nasza szkoła ma zostać zlikwidowana, z czym rodzice kategorycznie się nie zgadzają. Wielokrotnie zwracaliśmy się do organów władzy wszystkich szczebli. Wszystkie odpowiedzi na nasze pisma powtarzają te same liczby i fakty, które nie w pełni odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. Z odpowiedzi, które nam przekazano, wynika, że 240 uczniów w 11 klasach daje średni wskaźnik 16(!) uczniów. Przyczyną zamknięcia szkoły nazywa się to, że rzekomo nasi uczniowie wymagają większych nakładów niż średni wskaźnik w mieście. Jednak podane liczby, które miały nas przekonać o konieczności zamknięcia szkoły, wzbudziły jeszcze więcej pytań i zdziwienia w związku z funduszem wynagrodzeń oraz opłatami za usługi komunalne w Szkole nr 15. Część budynku szkoły na okres sezonu grzewczego jest wynajmowana Krasnoluckiemu Technikum Budowy Przyrządów (44 % całkowitej powierzchni szkoły), opłata za usługi komunalne jest pobierana proporcjonalnie do zajmowanej powierzchni, jednak przy rozliczeniach dotyczących szkoły te koszty nie są uwzględniane. Nawet jeśli wszystko, co nam mówią, przyjąć za czystą monetę, to oszczędność z likwidacji szkoły wyniesie, zdaniem władz, zaledwie 315 tys. hrywien. Prokurator miasta pani L. W. Iwanowa oraz zastępca gubernatora pan R. W. Mirosznyk obiecali włączyć do kontroli sytuacji finansowej i podziału środków budżetowych Szkoły nr 15 specjalistów z Państwowej Służby Kontroli Finansowej, jednak aktów kontroli nam nie przekazano. 4 marca z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy minister oświaty i nauki, młodzieży i sportu pan D. Tabacznyk oświadczył, że osobiście odwiedził m. Krasnyj Łuch i że problem Szkoły nr 15 jest wyssany z palca i upolityczniony. Czy urzędnikowi państwowemu tej rangi przystoi składać podobne oświadczenia, wprowadzając w błąd mieszkańców kraju? Czy wizyta ministra w małym górniczym miasteczku jest tak zwyczajnym zjawiskiem, że nikt o niej nie słyszał i nie wiedział? Nie chce się z nami prowadzić konstruktywnego dialogu, na wszystkie pytania jest jedna odpowiedź: „Pieniędzy nie ma, dzieci nie ma, szkoła zostanie zamknięta!” Propozycja rodziców, by zwrócić się do premiera Ukrainy pana M. J. Azarowa o pomoc finansową, wywołuje gromki śmiech wśród miejscowych „sług narodu”. Miejscowe władze otwarcie drwią z nas, kierowniczka wydziału oświaty miasta odpowiedziała nam, że gdziekolwiek byśmy się zwrócili, do kogokolwiek byśmy pisali, odpowiedzi będzie udzielać ona sama i takie, jakie uzna za potrzebne. Podejmując decyzję o zamknięciu szkoły, nikt nie wziął pod uwagę zdania kolektywu pedagogicznego, rodziców uczniów, mieszkańców mikrorejonu, na terenie którego znajduje się szkoła. Po tym, jak inicjat
LEONID MUŻUK O PRZESTRZENI TELEWIZYJNEJ
JAK ŻYĆ DŁUGO I SZCZĘŚLIWIE
Traducción automática
Wszczęcie sprawy karnej przeciwko Leonidowi Kuczmie za współudział w zabójstwie Georgija Gongadzego wywołało niejednoznaczną reakcję w społeczeństwie. Niektórzy pochlebnie wypowiadają się o działaniach władzy, mówiąc, że wobec prawa wszyscy są równi i trzeba odpowiadać za swoje zbrodnie. Inni współobywatele, a takich jest chyba większość, przyjęli to dość sceptycznie, jako przejaw walki na szczytach władzy. Ale są też tacy, którzy kategorycznie nie akceptują pociągnięcia byłego prezydenta do odpowiedzialności karnej, ponieważ uważają go za całkowicie niewinnego. Argumentacja jest dość prosta: takie coś, czyli współudział w zabójstwie dziennikarza, nie mogło mieć miejsca, bo nie mogło mieć miejsca. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Petro ANTONENKO
Ruch protestu, czy to naturalny, czy inspirowany, powoli nabiera tempa. Pojawili się „fani” i „grupy wsparcia” Kuczmy, którzy występują z listami i oświadczeniami w jego obronie. Zaznaczmy, że sprawa ta nie jest nowa. Swego czasu, po tym jak wybuchł skandal z kasetami, do wsparcia ówczesnego głowy państwa angażowano Bohaterów Pracy Socjalistycznej, sportowców-olimpijczyków i, oczywiście, chętną inteligencję. Nie brakuje podobnych działań i teraz. W obronie Kuczmy wystąpili niedawno generałowie. Przy czym niektórzy z nich swego czasu „zaznaczyli swoją obecność” także w obozie demokratycznym. Apel do Prokuratora Generalnego Ukrainy napisało dziewięciu ludowych artystów Ukrainy i byłego ZSRR. Ten dokument warto by zacytować: „Dobrze znamy Leonida Danyłowicza jako wybitnego działacza społecznego i państwowego, człowieka przez duże „C” i prawdziwego patriotę Ojczyzny”. Dalej autorzy listu zaznaczają, że Kuczma poprzez swój fundusz „Ukraina” wspiera młodych utalentowanych artystów. A co do istoty samej sprawy karnej: „Jesteśmy głęboko przekonani, że tak wrażliwy, dobry i szczery człowiek, jak Leonid Danyłowicz Kuczma, nie jest zdolny do popełnienia jakiegokolwiek przestępstwa, tym bardziej tak ciężkiego, o które go oskarżają”. Do obrony Kuczmy podłączyło się (lub zostało podłączone) także chłopstwo pracujące. W obronie swojego ziomka postanowili wystąpić mieszkańcy jego rodzinnej wsi Czajkyne w obwodzie czernihowskim, gdzie urodził się i dorastał przyszły prezydent. Przesłuchania Kuczmy w prokuraturze tak oburzyły wieśniaków, że są gotowi wysłać do stolicy grupę obrońców. Niektórych już świerzbią pięści i są gotowi z takimi jak major Melnyczenko rozprawić się „po męsku, po chłopsku”. A jak inaczej. Oto co mówi jedna z koleżanek z klasy Danyłowicza: „Jego u nas zawsze stawiano za przykład i szanowano. Zawsze był skromny, pomagał w klasie tym, którzy czegoś nie rozumieli z historii czy geografii. Nigdy nie mógłby zrobić tego, o co go, biedaka, oskarżają”. Co na to powiedzieć? Można przywołać słowa bohatera opowiadania Czechowa „Orator”: „Takie rzeczy o żywym człowieku można mówić chyba tylko w ramach drwiny”. Można zaznaczyć, że pomoc koledze z klasy z historii czy geografii ponad pół wieku temu nie gwarantuje niczego w dalszym życiu. Można przypomnieć banalną prawdę, jak zmieniają człowieka władza i pieniądze. Ale najlepiej po prostu przerwać teraz bezprzedmiotowe debaty i bezzasadne oświadczenia w stylu: „tego nie mogło być”, powstrzymać się od dyskusji na temat winy czy niewinności byłego prezydenta. No, chociażby dlatego, że jak mówi moja ciotka na wsi: „co tam było, nie wiemy, ale wiemy, że tam mogło być wszystko”. Więc nie warto przeceniać poinformowania obywateli w naszym, zdawałoby się, oplecionym kanałami telewizyjnymi i Internetem społeczeństwie. Nie warto też liczyć, że kropki nad „i” postawi wymiar sprawiedliwości. Właśnie w to ludzie wierzą najmniej. Jaki by nie był werdykt wymiaru sprawiedliwości w sprawie Kuczmy, mało kto mu uwierzy. Jeśli sąd uniewinni byłego prezydenta, ludzie powiedzą: „A czego oczekujemy od tak przekupionego wymiaru sprawiedliwości?”. Jeśli (zróbmy to fantastyczne założenie) sąd wyda wyrok skazujący, a nawet — o dziwo! — z karą więzienia, mieszczanie odbiorą to jako przejaw klanowych „porachunków”. Dlatego warto przenieść akcent dyskusji na inną płaszczyznę, ważniejszą. A mianowicie: ocenę Leonida Kuczmy jako drugiego Prezydenta Ukrainy, ocenę tego ponad dziesięcioletniego prezydentury, okresu, systemu, który nazywają kuczmizmem. Jeśli w cytowanych oświadczeniach nazwano byłego prezydenta „wybitnym działaczem społecznym i państwowym, człowiekiem przez duże „C” i prawdziwym patriotą Ojczyzny”, to taka ocena nakłada się także na jego prezydenturę. Ale czy jest ona adekwatna do naszej niedawnej historii, czy nie dochodzi, mimowolnie lub świadomie, do aberracji społecznego spojrzenia? Ocena ta musi być wyjątkowo obiektywna. Przypomnijmy, że nie chodzi o miesiące, czy rok lub dwa, a o dziesięć i pół roku! To ponad połowa z dwóch, jak na razie niepełnych, dziesięcioleci naszego niepodległego państwa. Swoją drogą, kto zapomniał niedawną historię, dodatkowy rok prezydentury Kuczmy jakoś po cichu namalował się po uchwaleniu Konstytucji w 1996 roku, a potem jeszcze dodatkowe prawie pół roku — przez wyznaczenie wyborów na jesień 1999 roku i przeciągającą się „wyboriadę” 2004 roku. Nie mówiąc już o tym, że w tym samym 2004 roku szykowano nawet próbę kandydowania Kuczmy na trzecią kadencję. Słowem, jest co analizować. Przy okazji także takie rozważanie. Zawsze brakowało nam i brakuje analizy naszej historii, dawnej i współczesnej. I krótkotrwałej, uciętej niemal o połowę prezydentury Krawczuka. I jeszcze czeka na szczegółową analizę niedawna prezydentura Juszczenki. Nie mówiąc już o tym, że przez 20 lat nie zdobyliśmy się ani na szczeblu państwowym, ani społecznym na przeprowadzenie „Norymbergi-2”, społecznego sądu nad komunistycznym reżimem. Zatem, dziesięć z okładem lat prezydentury Kuczmy. Trudno teraz nie utonąć w lawinie wydarzeń, faktów, oceniając naszą niedawną historię. Czym to w ogóle było? Bolesnym przejściem od bezpaństwowości do państwa, od systemu totalitarnego do demokratycznego? Tym, co działo się także u naszych sąsiadów i współwięźniów obozu socjalistycznego. Czy była to próba konserwacji półdemokratycznej półkolonii? Czy stadium tak zwanego dzikiego kapitalizmu? Najprawdopodobniej wszystko razem. I z tej, zdawałoby się, kipiącej mieszanki wywarło się dziesięciolecie nowożytnego bagna i zastoju. Na finiszu rządów Kuczmy, na początku lat 2000., jakbyśmy cofnęli się o 20—25 lat wstecz, kiedy leciały lata i nie zmieniało się nic. W związku z tym podstawowa ocena — to było stracone dziesięciolecie imitacji zmian w stronę prawdziwej państwowości i demokracji. Albo, jak dość grubiańsko, ale trafnie mówią w narodzie, dziesięć lat „psu na budę”. Najbardziej przystępne porównanie — spojrzeć na zmiany u naszych europejskich sąsiadów. Różnica jest uderzająca, nawet jeśli mówić nie tylko o Polsce, Czechach, Słowacji, Węgrzech, ale i byłych republikach tego Związku, gdzie byliśmy i my — Litwie, Łotwie, Estonii. Jeszcze w 1999 roku, w roku drugiego wyboru Kuczmy, wszystkie te kraje stają się członkami NATO. W 2004 roku, na finiszu kuczminej dziesięciolatki, kraje te zostały przyjęte do Unii Europejskiej. Jeśli zapytać, na ile przez tę dziesięciolatkę Ukraina zbliżyła się do tych głównych europejskich struktur, odpowiedź będzie po prostu smutna. Zamiast tego aktywnie działał przeciwny, rosyjski „wektor”. Mimo oświadczeń Kuczmy, że „Ukraina — to nie Rosja”, że „Jeszcze jednego socjalizmu Ukraina nie wytrzyma”. Dziesięciolecie kuczmizmu — to otwarta polityczna, gospodarcza, humanitarna ekspansja Rosji przeciwko Ukrainie. Właśnie w tym okresie, w 1997 roku, zawarto międzypaństwowy Traktat między Ukrainą a Rosją, który trudno nazwać równoprawnym. Choćby ze względu na ten sam skandaliczny temat przebywania, wbrew naszej Konstytucji, Sił Zbrojnych Rosji na Ukrainie: chodzi o utrwalone z jakiegoś powodu aż na 20 lat przebywanie na Krymie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. Właśnie w tym okresie rosyjscy i ukraińscy oligarchowie posadzili nasze państwo na narkotyczną rosyjską gazową „igłę” i nie podejmowano realnych prób ani rozwijania własnego kompleksu paliwowo-energetycznego, ani dywersyfikacji zakupu nośników energii. Właśnie w tym okresie Rosja opracowała i hojnie finansowała program swojej duchowej ekspansji na tereny byłego Związku, zaczynając, oczywiście, od Ukrainy. Nasza przestrzeń informacyjna, w szczególności telewizyjna, sfera prasy, radia, wydawnictw książkowych, wszystko to było w takim stopniu wypełnione importem od północno-wschodniego sąsiada, co jest niedopuszczalne w europejskich demokratycznych społeczeństwach. Właśnie w tym okresie powstała przepaść między władzą a narodem, zakorzeniło się głębokie nieprzyjmowanie przez ludzi władzy, zwłaszcza jeśli na jej czele stoi taki prezydent (nie chce się teraz uciekać do osobistych wycieczek). Jeśli wszystkie te rozważania dla kogoś będą zbyt wysokimi materiami, to można porozmawiać i o bardziej przyziemnych: tematach społecznych, poziomie życia ludzi. Przy zewnętrznych oznakach wzrostu majątku, jak dziesiątki kanałów telewizyjnych w każdym domu, telefony komórkowe w kieszeniach uczniów, kupowanie sprzętu AGD, czy mogą miliony zwykłych ludzi powiedzieć, że przez te 10 lat zaczęli żyć lepiej? Czyżby niektórzy już zapomnieli, że właśnie za Kuczmy i Łazarenki na Ukrainie pojawiły się masowe półroczne, roczne(!) długi z tytułu wypłat dla nauczycieli, medyków, innych budżetówek? Czy to, że proces nie życia, a przetrwania odbierał milionom zwykłych ludzi ostatnie siły i nadzieje. Że coraz bardziej uderzający stawał się kontrast między poziomem życia u nas a w rozwiniętych krajach demokratycznych. A co najważniejsze — wyrastała, pogłębiała się nie po prostu przepaść, a otchłań między poziomem życia „na górze” i „na dole”. To ostatnie, bez wątpienia, oznaka, marka kuczmizmu. Właśnie w tamtym dziesięcioleciu została uformowana polityczno-biznesowo-kryminalna struktura, dla której politologia z trudem dobrała nazwę — oligarchokracja. Wytworzyło się potworne splątanie brudnego kapitału i struktur władzy, społeczeństwo, gdzie miliarderzy, mimo wszelkich kryzysów gospodarczych, w ciągu roku podwajają, potrajają swój majątek. Kto przed 1994 rokiem słyszał choćby takie nazwiska, jak Achmetow, Firtasz, Kołomojski, tenże Pinczuk, zięć Kuczmy? Skąd i jak wzięli się ze swoimi miliardami, pyta mieszczanin. A wzięli się wtedy, w tamtym dziesięcioleciu. Szczęśliwie przetrwali kilkuletnią prezydenturę Juszczenki, tę nieśmiałą próbę likwidacji oligarchokracji, i radośnie wrócili do obecnego systemu „Kuczma-2”. Winny czy niewinny Kuczma w zarzucanym przestępstwie, ustali nie nasz wymiar sprawiedliwości, pokaże nieubłagany czas. Wina jego, a także jego otoczenia, które zawsze gra króla, wina apologetów i adwokatów tamtej dziesięcioletniej prezydentury leży w czymś innym: w tym, że zamiast silnego demokratycznego państwa my, jak i wcześniej, grzęźniemy w bagnie o nazwie „Nijakie”. I tak szkoda tych dziesięciu nijakich lat, o które postarzeliśmy się my wszyscy i nasze młode państwo. A jeszcze szkoda, że do niektórych to tak i nie dotarło…
Traducción automática
ODWOŁANIE
My, wielotysięczna społeczność członków Proświty z obwodu iwanofrankowskiego, członkowie najstarszej organizacji społecznej Ukrainy, zwracamy się do Pana, Panie Prezydencie, w sprawie możliwego wprowadzenia w tym roku rynku ziemi. Wiemy, że w krajach rozwiniętych znaczna część gruntów rolnych jest towarem i jest to całkowicie normalne dla gospodarki rynkowej. Jednak w naszych ukraińskich realiach, gdy główny kapitał znajduje się w rękach garstki oligarchów, a główna masa chłopów jest zubożała i gotowa sprzedać swoje działki za bezcen, przy obecnej bazie prawnej jest zupełnie oczywiste, że ziemia — główne bogactwo Ukrainy — bardzo szybko stanie się własnością ukraińskich dorobkiewiczów i kapitału zagranicznego. Dla jednych i drugich interesy ukraińskiego chłopstwa i państwa ukraińskiego jako całości są obce. Jednocześnie, przy braku spójnego państwowego programu rozwoju wsi i produkcji rolnej, który przewidywałby szeroką samoorganizację i wsparcie producenta rolnego, stworzenie środowiska i warunków, w których chłopu opłacałoby się prowadzić gospodarstwo i produkcję na sprzedaż, dziś dla szerokiej masy ukraińskiego chłopstwa jako właścicieli ziemi nie istnieje żadna zachęta do działania. W takich okolicznościach zniesienie moratorium na sprzedaż ziemi nieuchronnie doprowadzi do utraty przez zasadniczą część ukraińskich chłopów ich ziemi i prawa do niej, do dalszego zubożenia chłopstwa, upadku i degradacji ukraińskich wsi. Czy może stawiać sobie taki cel Prezydent, który pragnie dobra swojemu narodowi? Dlatego żądamy przedłużenia moratorium na sprzedaż ziemi do czasu przeprowadzenia kompleksowych i systemowych reform na wsi, wspieranych w społeczeństwie.
Z upoważnienia Zarządu Iwanofrankowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Przewodniczący S. WOŁKOWECKI
Zatwierdzono na poszerzonym posiedzeniu Zarządu 07.04.2011 roku
Traducción automática
APEL My, wielotysięczna społeczność członków Proświty z obwodu iwanofrankiwskiego, członkowie najstarszej organizacji obywatelskiej Ukrainy, zwracamy się do Pana, Panie Prezydencie, w sprawie dobudowy dwóch bloków w Elektrowni Atomowej w Chmielnickim. Wstrząsające fakty wybuchów i zniszczeń na obiektach atomowych w Japonii pokazały, że wysoki poziom technologii, w tym także zabezpieczeń, charakterystyczny dla tego kraju, nie może zagwarantować bezpieczeństwa przed katastrofą nuklearną. W związku z tym swoje programy nuklearne w energetyce wstrzymały Niemcy, Szwajcaria, Brazylia i inne państwa. Natomiast Ukraina, która przeżyła i nadal cierpi z powodu skutków największej katastrofy technogennej na Elektrowni Atomowej w Czarnobylu, postanowiła nadal kontynuować budowę obiektów jądrowych. Specjaliści wątpią, czy te bloki w ogóle są potrzebne. Nie jest jasne, dlaczego Rząd zdecydował się na technologie rosyjsko-radzieckie, związane z katastrofą czarnobylską. Biorąc pod uwagę, że na mocy umowy, ratyfikowanej przez Radę Najwyższą, realizacja i kredytowanie projektu będą prowadzone przez rosyjskie struktury, to rozwiązanie jest zatem korzystne dla Rosji i stanowi kolejne ogniwo w długim łańcuchu obsługiwania interesów sąsiedniego państwa kosztem Ukrainy. Domagamy się rewizji decyzji o dobudowie dwóch bloków w Elektrowni Atomowej w Chmielnickim w imię przyszłości naszego narodu i bezpieczeństwa obywateli.
Z upoważnienia Zarządu Iwanofrankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Przewodniczący S. WOŁKOWECKI Zatwierdzono na rozszerzonym posiedzeniu Zarządu 07.04.2011 roku
Traducción automática
Olga RIZNYCZENKO, literaturoznawca, miasto Charków
Charkowscy dziennikarze żywo dyskutowali o działaniach władz przed przyjazdem zwierzchnika RPC do „pierwszej stolicy” 8 maja. Wielu zastanawiało się, jak zostanie zaaranżowana scena na tzw. największym placu w Europie: kanonicznie od wschodu, twarzą do wodza światowego proletariatu, czy od heretyckiego zachodu, plecami do Ilicza. Moim zdaniem jednak obydwa warianty dotyczące pomnika Lenina, w wykonaniu „patriarchy typu putinowskiego” Cyryla Gundiajewa, którego w rosyjskiej prasie nazywa się „kremlowskim ministrem ds. zbawiania dusz” i „ambitnym misjonarzem-miliarderem w sutannie”, były uzasadnione i głęboko symboliczne. Na tle markowego w ideologicznym paradygmacie „russkiego mira” Zwycięstwa można mówić zarówno o historycznej roli RPC w ustanowieniu dyktatury proletariatu, jak i o owocnej współpracy RPC z NKWD-KPZR-FSB, kiedy to płynnie przekształcała się ona w awangardowy oddział partii władzy „jednoroscy” na całym terytorium dawnego Związku Radzieckiego. Główna intryga: czy „praworządni” Kernes z Dobkinem zdążą przed tym „pamiętnym” spotkaniem przystroić plac w triumfalne czerwone barwy. Otóż to. To naprawdę bardzo interesujące pytanie: o wspólną czerwoną istotę rosyjskiego prawosławia i bolszewickiej ideologii. Wystarczy przejrzeć prace kanonicznych rosyjskich historyków Tatiszczewa, Karamzina, Kluczewskiego, Sołowjowa, a przed tobą otworzy się obraz, od którego włosy stają dęba: historia RPC przesiąknięta jest krwią, torturami i terrorem. „Kuszącą herezją antychrześcijaństwa pod rozdartymi szatami rosyjskiego prawosławia” nazwał RPC rosyjski myśliciel I. Iljin, przekształconą w „idealne zło Lenina” i „realne zło Stalina” według M. Bierdiajewa, z jej dzisiejszą fazą w Rosji – „prawosławnym bolszewizmem”. Służbą „idealowi sodomskiemu”, „budową wieży babilońskiej” nazywał ks. G. Florowski Moskwę Trzeciego Rzymu i Moskwę Trzeciej Międzynarodówki – dwie przepaście. O przekształceniu czerwonego faszyzmu w nowy nacjonalistyczny militarny faszyzm, eurazjatycki z wyrazu twarzy i prawosławny w duchu codziennego wyznawstwa; jednopartyjny, z obowiązkową dla wszystkich obywateli historiozofią, z azjatyckim pogardzaniem osobą, z zaciekłym odrzuceniem wszelkiej wolności w imię tytanicznego mesjanizmu jednej szóstej świata, pod odnowionym imieniem „świętej Rusi”, pisał F. Stiepun. Jaskrawą ilustracją ocen RPC przez wybitnych rosyjskich filozofów może dziś służyć fakt, że to właśnie z Patriarchatu Moskiewskiego dziś płyną propozycje zaliczenia do grona świętych najokrutniejszych seryjnych morderców „świętej Rusi”. „Aż chce się wreszcie wykrzyknąć (o Stalinie): »Święty sprawiedliwy Józefie, módl się za nami do Boga«”, pisał w moskiewskiej gazecie „Zawtra” kapłan RPC Dmitrij Dudko. I to jest całkowicie niesprzeczny obraz, zważywszy na fakt, że Józef Dżugaszwili był inicjatorem odnowienia RPC w 1943 roku i na jego cześć w cerkwiach śpiewano toasty, a po śmierci „wodza narodów” 9 kwietnia 1953 roku przed panichidą patriarcha moskiewski i całej Rusi Aleksy powiedział dosłownie następujące słowa: „Nie stało się Wielkiego Wodza naszego narodu, Józefa Wissarionowicza Stalina. Zniknęła wielka siła, MORALNA, społeczna: siła, w której nasz naród odczuwał własną moc, którą kierował się w swoich twórczych pracach i przedsięwzięciach, którą pocieszał się przez wiele lat. Nie ma dziedziny, do której nie przenikałoby głębokie spojrzenie wielkiego Wodza. Ludzie nauki zdumiewali się jego głęboką wiedzą naukową w najróżniejszych dziedzinach, jego genialnymi uogólnieniami naukowymi; wojskowi – jego geniuszem wojskowym; ludzie najróżniejszej pracy niezmiennie otrzymywali od niego mocne wsparcie i cenne wskazówki. Jako człowiek genialny odkrywał w każdej sprawie to, co było niewidoczne i niedostępne dla zwykłego umysłu. My zaś, zebrani na modlitwę za niego, nie możemy przemilczeć jego zawsze życzliwego, troskliwego stosunku do naszych kościelnych potrzeb…”. Także Patriarchat Moskiewski istnieje dziś absolutnie w tej samej postaci, w jakiej został ukształtowany za czasów Stalina, Chruszczowa i Breżniewa: pielęgnowany przez komunistów i funkcjonariuszy GPU czerwonopopowszczyzna pod maską dostojnego prawosławia. Ilustrują to, nota bene, oświadczenia patriarchy Cyryla podczas jego ubiegłych wizyt w Kijowie, na przykład to, że nie wolno porównywać stalinizmu do faszyzmu, Stalina do Hitlera, ponieważ naród rosyjski poniósł w wojnie wielkie ofiary. Te oświadczenia patriarsze, tożsame z putinowskimi, trafnie komentuje rosyjska działaczka praw człowieka Walerija Nowodworska: „Dla każdego chrześcijanina jest niedopuszczalne dozowanie dobra i zła, dzielenie zła na domowe, czerwone, lepsze i obce, czarne, gorsze – to pełne bluźnierstwo. Chrześcijaństwo jest bardzo dogmatyczną nauką. Chrześcijanin nie może głosić, że zbrodnia jest dopuszczalna i że ma jakieś jej uzasadnienie”. Poparcie dla sowieckich mitologemów jest zgodne wyłącznie z agresywnym charakterem RPC, który przejawia się w popieraniu przemocy. RPC pochwala wojny, mordy, błogosławi głowice nuklearne. Pod kierownictwem prawosławnych kapłanów RPC, pod hasłami „obrony chrześcijaństwa na Rusi”, okresowo w Rosji, a zwłaszcza w Moskwie, dochodzi do krwawych rzezi. Zapewne żaden zachodni przywódca kościelny, od papieża rzymskiego do Billy’ego Grahama, nie odważyłby się dziś, po II wojnie światowej, powiedzieć tego, co powiedział Cyryl pilotowi wojskowemu, którego dręczyło sumienie z powodu bombardowania Afganistanu: „Wojskowy odpowiada tylko za wykonanie rozkazu. Przysięga i ślubowanie zwalniają go od pytań etycznych. A Kościół ma mu w tym pomóc”. Zapewne w tym momencie czerwonego batiuszkę w Gundiajewie zastąpiło jego prawdziwe „Ja” oficera KGB, agenta wpływu Michajłowa, o którym wspominał na łamach „Komsomolskiej Prawdy” inny były agent KGB archimandryta Augustyn (Gundiajew zaczynał jako proboszcz genewskiej parafii MP i doniósł na starszego kapłana): „A genewski protoprezbiter-sekretarz, który podstawił protoprezbitera, do dziś mignie w »pudle« i uczy nas z ekranu patriotyzmu…”. „Jakkolwiek obrzydliwy byłby bolszewizm, można sobie wyobrazić coś jeszcze obrzydliwszego – bolszewizm w imię Chrystusa – tak jakby przewidując przyszłość Rosji początku XXI wieku, pisał znany rosyjski myśliciel pierwszej połowy XX wieku G. Fiedotow. – Metody GPU w służbie Kościoła byłyby tysiąc razy obrzydliwsze niż te same metody w służbie bezbożności”. Czyż nie tymi samymi czekistowskimi metodami: naciskiem, intrygami, nagonką na innowierców i inaczej wierzących, podkładaniem pod stołem prowokacji międzywyznaniowej wrogości na tle wystawnych przemówień przed zmanipulowanym tłumem, patriarcha czarnej sotni wprowadza kremlowską neookupacyjną ideę „russkiego mira” podczas swojego kolejnego najazdu na Ukrainę?! I może w tym również jest jakiś głębszy podtekst, że dokonuje on tego „najazdu” na psychikę swoich charkowskich wielbicieli właśnie na placu, który przez niejedną dekadę nosił imię założyciela CzK-GPU-NKWD-KGB Dzierżyńskiego! Tradycyjnie w swoich wystąpieniach przed szeroką publicznością Cyryl, wypełniając tradycyjną dla RPC „ochronną” funkcję, popiera oficjalną oligarchiczną władzę, nazywając oburzenie ludzi istniejącym totalitaryzmem grzechem zazdrości i złości. Na ten sam grzech wskazuje się dziennikarzom, kiedy pytają o zegarki na rękach kapłanów wartych dziesiątki tysięcy dolarów i o jego nieposkromioną miłość do luksusowych samochodów… Ci sami dziennikarze, którzy pozwalają sobie zapytać Cyryla o jego pierwotną akumulację kapitału w postaci handlu tytoniem i wódką, nieobłożonym podatkami dzięki przynależności do Kościoła, są nazywani nie inaczej jak „Judaszami”. Z tego niezależne rosyjskie portale internetowe wyciągają wniosek, że jedynym Bogiem dzisiejszej RPC są Pieniądze. Patriarcha Cyryl od dość dawna zarekomendował się jako zwolennik połączenia władzy świeckiej i kościelnej – niebezpiecznej tendencji, która grozi odebraniem ludziom podstawowych wolności i przekształceniem RPC w totalitarną instytucję tłumienia praw i wolności człowieka i obywatela. Nawiasem mówiąc, M. Bierdiajew tak opisał tę koncepcję zasadniczego monizmu w relacjach między Cerkwią a państwem: „…państwo rozumiane jest jako funkcja i organ Kościoła, a państwo nabiera ogarniającego znaczenia. Zasadniczy dualizm dwóch porządków – Kościoła i państwa, Królestwa Bożego i królestwa cezara, który przetrwa do końca świata, nie jest uznawany, zostaje zatarty. To jedna z wiecznych pokus, czyhających na świat chrześcijański, i na jej podstawie powstają utopie przybierające różne formy – od teokracji papieskiej i cesarskiej po komunizm i eurazjatyzm. Eurazjaci nazywają to nie teokracją, lecz ideokracją. Ideokracja to panowanie wyodrębnionej kasty rządzącej, która pretenduje do bycia nosicielem prawdziwej ideologii komunistycznej”. Właśnie wychodząc z ciągłości prawosławno-cywilizacyjnego eurazjatyckiego modelu Orda–Moskwa–Imperium Rosyjskie–Sowdepia–Russkij Mir (Eurazja), realizowana jest dziś rosyjska strategia geopolityczna, której istotę doskonale oddał rosyjski poeta XIX wieku A. Tołstoj:
I nadejdzie czas,
Nasz chan ustąpi chrześcijanom,
I znów powstanie naród rosyjski,
I ziemię jeden z was zbierze,
Lecz sam nad nią stanie jako chan!
Czyli Moskwa, która wyszła z Ordy i która wchłonęła ideę wschodniego despotyzmu i pogańskiego ubóstwiania wodza, a potem, z przyczyn politycznych, przyjęła bizantyjską obrzędowość, nigdy nie zmieniła swojej istoty: ani w epoce opriczniny Iwana Groźnego, ani za czasów „Wszechpijanych soborów” Piotra Pierwszego, ani w dobie triumfu „Prawosławia, Samodzierżawia, Narodowości” dynastii Romanowych, ani w czasach czerwonego terroru Lenina-Stalina, ani dziś, gdy uporczywie ciągnie do swoich objęć nasz kraj, podczas gdy Ukraina, mentalnie, psychologicznie, z właściwym sobie indywidualizmem, kodeksem prywatności, mnogą dyskretnością i soborowo-prawną świadomością kościelną, jest absolutnie obca i nie do przyjęcia dla tego wschodnio-despotycznego modelu rozwoju. A jak zauważa jeden z obecnych ideologów doktryny eurazjatyckiej S. Pichtin: „Współczesnej rosyjskiej świadomości… powinna być obca filozofia pokojowego współistnienia, …polityczna strategia odrodzenia Rosji nie może być niczym innym jak realizacją polityki imperializmu. Uznania zasługuje tylko taki pokój, który jest wynikiem, kontynuacją i potwierdzeniem rosyjskiego zwycięstwa”.
Czy to nie właśnie ten przekaz o „russkiej Pobiedzie” niesie dziś do wiernych UPC MP w Charkowie patriarcha Cyryl?
Traducción automática
Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświta” im. T. Szewczenki. Niedawno w Domu Ludowym Towarzystwa „Proświta” w Użhorodzie odbyła się konferencja założycielska Zakarpackiego Związku Greckokatolickiego imienia władyki Iwana Marhitycza. Wśród prawie stu osób, które przyjechały z wielu rejonów obwodu, byli zarówno duchowni, jak i świeccy. Jakiż jest powód tego, że zakarpaccy mieszkańcy w wiosenny sobotni dzień, kiedy jest niemało prac gospodarskich, odłożyli wszystko i na własny koszt udali się do centrum obwodowego? Rzecz w tym, że aktualną okazała się idea zjednoczenia ukraińskiej społeczności greckokatolickiej obwodu. Oto niektóre przyczyny, o których mówiono na konferencji. Pierwsza. O tym, że prawosławie na Ukrainie jest rozbite na trzy wyznania — wiadomo wszystkim. Jednak mało kto wie, że rozbita w naszym państwie jest także Cerkiew Greckokatolicka. Bo oprócz UKGK funkcjonuje jeszcze Mukaczewska Eparchia Greckokatolicka (MEGK). Status „sui iuris” („swojego prawa”) MEGK, jako tymczasowy, został przyjęty na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, kiedy Zakarpacie przeżywało wybuch separatyzmu, zorganizowanego przez służby specjalne niektórych obcych państw. Jednak z jakiegoś powodu ta „tymczasowość” aż nadto się przeciągnęła. Co więcej, w ostatnich latach w Watykanie, absolutnie nie wiadomo z czyjej inicjatywy, MEGK z jakiegoś powodu zaczęto nawet nazywać „Rusińską cerkwią greckokatolicką”. Jeśli jeszcze kilka lat temu na ukraińskich nabożeństwach w zakarpackich świątyniach greckokatolickich wspominano pierwszego hierarchę UKGK, to teraz nie, bo okazuje się, że do księży dotarły od biskupa Milana Szaszika aż dwa cyrkularze z zakazem takiego wspominania. Nawiasem mówiąc, istnienie w jednym państwie dwóch wyznań greckokatolickich uniemożliwia nadanie Cerkwi Greckokatolickiej na Ukrainie, która jest największą na świecie pod względem liczby wiernych, statusu patriarchatu (a taki mają dziesiątki razy mniej liczne cerkwie greckokatolickie). Druga. Jeśli we wszystkich cerkwiach greckokatolickich świata zwracają się do Boga w zrozumiałych językach narodowych, wszak prawo do tego dał Sobór Watykański II, na przykład w UKGK liturgie prowadzone są w języku ukraińskim, grekokatolicy Węgier modlą się po węgiersku, Słowacji — po słowacku, Rumunii — po rumuńsku, w metropolii pittsburghskiej USA — po angielsku itd., i tylko w jednej greckokatolickiej „konfesji” — Eparchii Mukaczewskiej, na wszelkie sposoby nie tylko konserwuje się, ale i narzuca służbę w „martwym”, niezrozumiałym języku cerkiewnosłowiańskim. Komu to potrzebne? W seminarium użhorodzkim nauka odbywa się wyłącznie po cerkiewnosłowiańsku. Więc nie ma co wątpić, że tylko w tym martwym języku będą mogli służyć młodzi księża po zakończeniu nauki. Co więcej, w ostatnich latach nawet duchownym tych świątyń, w których w latach 90. ludzie wywalczyli służbę po ukraińsku, kierownictwo eparchii „zaleca” prowadzenie jeszcze jednej — cerkiewnosłowiańskiej. Nawiasem mówiąc, o aktualności tego pytania może świadczyć i to. Na konferencji podeszła do mnie uczestniczka — etniczna Węgierka, grekokatoliczka. Pragnie ona, aby służba była w języku ukraińskim. Dlaczego tak? Chce, aby jej dzieci pozostały grekokatolikami. Jednak one nie rozumieją cerkiewnosłowiańskiego. Więc mówią, że może wtedy powinny chodzić do kościoła rzymskokatolickiego, bo tam służba jest w zrozumiałym języku węgierskim. Matka jest przeciwna! Bo wszyscy przodkowie to grekokatolicy, to ich pradziadowska wiara. Dlatego prosi, aby służbę Bożą prowadzili po ukraińsku, który jej dzieci doskonale rozumieją. Trzecia. Potrzeba odrodzenia chrześcijańskiej duchowości, kultury, edukacji, praca naukowo-badawcza. Wszak ze strony niektórych antyukraińsko nastawionych „naukowców” ze statusem osób duchownych trwają niejednokrotne próby przekręcenia historii cerkwi na Zakarpaciu, w tym okresu katakumbowego, oczernienia działalności Ukraińców grekokatolików, w szczególności pracy władyki Iwana Marhitycza, który był nie tylko wybitnym działaczem cerkiewnym, ale i społecznym, patriotą i bojownikiem o Wolność Ukrainy. Zadziwiające, ale takie „badania” są finansowane przez eparchię. Przed zatwierdzeniem dokumentów założycielskich Związku i wyborem jego organów kierowniczych, prelegenci i występujący zaznaczali, że organizacja nie zamierza walczyć przeciwko komukolwiek, „przyłączać”, zdejmować czy mianować. Głównym celem jest bycie usłyszanym, wysłuchanym, poprzez społeczeństwo obywatelskie mieć możliwość wyrażenia opinii. Zadaniem Związku, zgodnie ze statutem, jest wspieranie zjednoczenia Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej z Ukraińską Cerkwią Greckokatolicką, z perspektywą przekształcenia tej ostatniej w Ukraiński Patriarchat Greckokatolicki, popularyzacja ukraińskiej kultury duchowej, utwierdzanie języka ukraińskiego podczas nabożeństw, praca naukowa, edukacyjna, wychowawcza, propagowanie wartości chrześcijańskich, tradycji narodowych, zdrowego stylu życia. Uczestnicy konferencji zatwierdzili Statut i wybrali organy kierownicze organizacji. Na jej czele stanęło dwoje współprzewodniczących: ks. Wasyl Danyłasz — dziekan dekanatu wielkoberezniańskiego eparchii oraz Lubomyr Bełej — dyrektor Instytutu Naukowo-Badawczego Ukrainistyki im. M. Molnara, doktor nauk filologicznych, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego. Zarządem kierować będzie autor tych słów. W przeddzień konferencji ukazał się próbny numer biuletynu grupy inicjatywnej ds. utworzenia związku pod wymownym tytułem „Aby wszyscy byli JEDNO”. Planowane jest jego dalsze wydawanie jako kwartalnika.
Traducción automática
Konferencja Założycielska Zakarpackiego Związku Greckokatolickiego imienia władyki Iwana Margitycza postanawia: 1. Zwrócić się do pierwszych hierarchów UKGK oraz Mukaczewskiej Eparchii Greckokatolickiej z apelem o rozpoczęcie procesu zjednoczenia w jedną Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką. Istnienie MEGK sui iuris w warunkach niepodległej Ukrainy jest przykrym anachronizmem, który stał się przyczyną sztucznego podziału grekokatolików Ukrainy i jest sprzeczny z ustaloną pozycją Watykanu, by wyznaczać granice terytorialne poszczególnych cerkwi z uwzględnieniem obowiązujących granic państwowych, uznanych przez społeczność międzynarodową. 2. W celu przezwyciężenia sztucznego podziału między grekokatolikami Zakarpacia i Ukrainy, zrodzonego przez stuletnie bezpaństwowe istnienie Ukraińców, zwrócić się z propozycją do kierownictwa UKGK oraz MEGK o nawiązanie aktywnych wzajemnych kontaktów zarówno na poziomie wiernych, jak i duchownych, propagowanie pielgrzymek wiernych do greckokatolickich świątyń całej Ukrainy, organizowanie „goszczenia” księży i mnichów itp. 3. Prosimy kierownictwo MEGK o włączenie się do przeprowadzenia ogólnoukraińskiej akcji „Moja cegiełka na budowę soboru patriarszego” w Kijowie, której przeprowadzenie na terenach Zakarpacia ma symbolizować soborową jedność grekokatolików Ukrainy, a także ciągłość i niezniszczalność włodzimierzowej tradycji chrześcijańskiej. 4. Wezwać kierownictwo MEGK do niedopuszczania do przejawów nietolerancji i ukrainofobii, na które pozwalają sobie niektórzy duchowni eparchii, a także do istotnego wzmocnienia współpracy ze specjalistami (językoznawcami, historykami) w celu wypracowania takiej polityki językowo-kulturowej eparchii, która nie dopuszczałaby do dyskryminacji potrzeb duchowych i godności narodowej Ukraińców jako narodu tytularnego Zakarpacia. 5. Zwrócić się z prośbą do kierownictwa MEGK o zapewnienie nauczania dzieci i młodzieży katechizmu katolickiego w języku ojczystym. 6. Prosić kierownictwo MEGK o wycofanie własnych dwóch rozporządzeń o zakazie wspominania w Liturgiach pierwszego hierarchy UKGK. 7. Wspólnie z kierownictwem MEGK zwrócić się do Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej z żądaniem zakazania samowolnej przebudowy murowanych świątyń Zakarpacia, którą masowo przeprowadza się pod przykrywką ich rekonstrukcji. W Użhorodzie, 9 kwietnia 2011 r. Pański.
Traducción automática
Wasyl SZAJTANIUK, Lizbona (Portugalia) Produkcja zboża na Ukrainie w minionych czasach zawsze była kwestią bardziej polityczną niż ekonomiczną i pozostaje taką za obecnej władzy, która demonstruje całemu światu swoją niezdolność do zarządzania gospodarką Ukrainy, co może bardzo szybko doprowadzić do krachu w tej branży. Chociaż wraz ze wzrostem ceny chleba na świecie wytworzyła się bardzo sprzyjająca sytuacja dla podniesienia gospodarki Ukrainy, jako że w minionych latach Ukraina weszła do trójki światowych liderów producentów zboża, wyprzedzając Rosję. Globalizacja procesów ekonomicznych zmusza gospodarki wszystkich krajów do integrowania się ze światową gospodarką, czyli w danym przypadku do zaproponowania na eksport swojego produktu narodowego. I chcemy tego czy nie, ale innego wariantu już nie ma. Ale Rząd Ukrainy zrobił wszystko co możliwe i niemożliwe, aby nasz producent rolny nie mógł sprzedać swojej produkcji za granicę. Początkowo brutalnymi działaniami struktur siłowych sparaliżowano dostęp zboża do przyportowych elewatorów (niektóre statki pozostały częściowo załadowane), a potem wprowadzono osławione kwotowanie wywozu zboża ze skorumpowanym systemem rozdzielania kwot, na co niejednokrotnie wskazywały zagraniczne media, ambasadorowie wielu krajów, których firmy pracują na ukraińskim rynku. Tak przy otrzymaniu zbiorów w minionym 2010 roku ukraiński producent miał możliwość sprzedać około 15—20 mln ton zboża na eksport po cenach światowych w wysokości 300—320 $ za tonę. Ale z wiadomych przyczyn zboże można było zrealizować tylko na rynku wewnętrznym w cenie około 200 $ z VAT. Czyli faktycznie około 180 $, chociaż rynek wewnętrzny nie był w stanie pochłonąć tyle zboża. Oprócz tego, w porę niezrealizowana produkcja pozostawała w spichlerzach i na elewatorach, co doprowadziło do strat przy przechowywaniu, a część uprawianej kukurydzy pozostała na polach. Według informacji różnych mediów ta liczba wynosi około 1 mln ton. Nawiasem mówiąc, eksport kukurydzy również został wstrzymany według tego samego schematu. Gabinet Ministrów Ukrainy motywuje swoje zachowanie tym, że trzeba było utrzymać niską cenę chleba dla ludności, a rolnicy produkujący chleb samodzielnie nie są w stanie samodzielnie sprzedać swojej produkcji na światowym rynku i zmuszeni są zwracać się do struktur pośredniczących. Dlatego została stworzona firma „UKRAGROBUD”, która faktycznie prawie jednoosobowo sprzedawała ukraińskie zboże na światowym rynku. Ale spójrzmy na tę sytuację z pozycji zdrowego rozsądku. — Producent zboża nie jest winien państwu nic poza terminowo opłaconymi podatkami i ma prawo zrealizować swoją produkcję samodzielnie, wychodząc z własnych przemyśleń. — Państwo powinno być zainteresowane tym, aby producent sprzedał swoją produkcję na eksport i otrzymał maksymalny zysk. Dlatego że podatek dochodowy zapewnia wpływy do budżetu. — Kosztem wpływów do budżetu kompensowana jest cena chleba dla ludności. Na przykład w postaci rekompensaty dla producentów chleba na niektóre lub wszystkie gatunki chleba. Po to, aby niewielkie przedsiębiorstwa rolne miały możliwość formowania statkowych partii zboża w wysokości 10—20 tys. ton, w Europie działa system kooperacji. Stworzone są liczne spółdzielnie, stowarzyszenia, które łączą producentów z prawem realizacji swojej produkcji na rynku wewnętrznym i zewnętrznym. Przy czym każdy członek takiego zrzeszenia sam decyduje, po jakiej cenie sprzedać swoją produkcję i tylko zgoda na cenę wszystkich 100% członków takiego zrzeszenia daje możliwość formowania odpowiednich partii produkcji. Czyli pełna ochrona przed korupcją czy machinacjami. Na Ukrainie natomiast narzuca się myśl, że tylko państwo jest zdolne sprzedawać zboże za granicę i w tym celu została stworzona wyżej wspomniana firma „UKRAGROBUD”, która obecnie faktycznie jest monopolistą, bo nie otrzymały kwot nawet takie światowej sławy firmy jak „NIBULON”, a niektóre transnarodowe firmy w ogóle opuściły rynek Ukrainy, jak na przykład „CARGILL”. Ale przecież w nowo utworzonej
Traducción automática
N. MELNYCZENKO, wykładowca kształcenia podyplomowego, Kijów. W art. 10 Konstytucji Ukrainy zaznaczono, że „językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”. Zatem zastanówmy się, czy w przestrzeni, która nosi zaszczytne miano języka państwowego, rozwiązaliśmy pilne i palące problemy? Jest ich zbyt wiele. Moje niedawne rozmowy z kierownikami działów redakcyjnych kilku wiodących ministerstw i urzędów dają podstawy twierdzić, że w oficjalnym języku urzędowym panuje całkowity chaos. Jest to również brak jednolitego, wyważonego i uargumentowanego Standardu Państwowego, który obejmowałby wszystkie kluczowe kwestie oficjalnego języka urzędowego (zarówno pisemnego, jak i ustnego), standaryzację utartych zwrotów i konstrukcji stosowanych w oficjalnym języku urzędowym (jako osobny podręcznik naukowy, zatwierdzony w Ministerstwie Oświaty i Ministerstwie Sprawiedliwości), ponieważ zarówno w procesie redakcyjnym, jak i urzędowym — jako procesach twórczych — przeważa czynnik ludzki. Jednak styl oficjalno-urzędowy opiera się nie na autorstwie, a na ściśle określonej normie. Chociaż i utrwalenie podlega zmianom w czasie i uzupełnieniom: „uznać za możliwe” (wcześniej — „uznać możliwym”); „podjąć środki” (wcześniej — „podjąć środki”); „wejście w życie ustawy” (wcześniej — „wejście w życie ustawy”) itd. Kto na szczeblu państwowym musi śledzić to, że w oficjalnym języku urzędowym przeważają wąskie standardy instrukcji wewnątrzresortowych nad wymogami ogólnopaństwowymi, skoro nikt nie pełni funkcji kontrolnej państwa? Część resortów w żaden sposób nie oderwie się od przestarzałej „Przykładowej (neologizm czasów językowego „socrealizmu”. — N. M.) instrukcji kancelaryjnej w ministerstwach, innych organach władzy centralnej, Radzie Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu, miejscowych organach władzy wykonawczej, zatwierdzonej uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 17 października 1997 roku nr 1153, a inne resorty biorą pod uwagę nie w pełni kompleksowy „Państwowy ujednolicony system dokumentacji. Wymogi dotyczące sporządzania dokumentów”, wydany przez Państwowy Komitet Archiwów Ukrainy 17 listopada 2003 roku. Jednolitych wymogów nie ma i dotyczy to tylko sporządzania dokumentów, czyli ich rekwizytów. A standaryzacja terminologiczna, a ujednolicenie stylistyczne, a sprowadzenie do wspólnego mianownika we wszystkich ministerstwach, resortach, a także środkach masowego przekazu form zapisu aktów prawnych, gdzie nawet przecinek ma znaczenie prawne?! Przecież wszystko to w poszczególnych resortach przybiera całkowicie dowolną formę. Kto więc konkretnie będzie odpowiadał za tak ważną dziedzinę, jak oficjalny język urzędowy w państwie? Kto będzie śledził język urzędowy w mediach? Kto będzie przeprowadzał analizę i pociągał do odpowiedzialności? Kto na szczeblu państwa będzie opracowywał i zatwierdzał niezwykle ważną i od lat nierozwiązywaną kwestię norm produkcyjnych dla redaktora literackiego, korektora, operatora składu komputerowego resortów — a stąd i ciągłe problemy kadrowe… Przecież oficjalny tekst urzędowy, przesycony aktami prawnymi i dokumentacją prawniczą, różni się od tekstu publicystycznego czy artystycznego, pod względem złożoności zbliża się do naukowego. Czy te „węzły” rozwiąże Gabinet Ministrów Ukrainy? Czy weźmie na siebie kiedyś taką odpowiedzialność Państwowy Komitet Standardów? Naszym zdaniem nadszedł czas na kwestię powołania Instytutu Rozwoju Języka Państwowego przy Prezydencie Ukrainy. Dlaczego właśnie instytutu, przecież była już taka struktura jak Komisja ds. Uregulowania Kwestii Językowych? Jednak funkcją tej jednostki była tylko identyfikacja językowa ustawodawstwa pod kątem ukraińskiej pisowni, czyli sprowadzenie go do wspólnego mianownika lingwistycznego, a w żadnym wypadku nie wynajdywanie norm, zasad, zatwierdzanie standardów państwowych dotyczących kontekstu kancelaryjnego języka państwowego. A to jest niezwykle trudna praca i zwykły lingwista-naukowiec pogubi się wśród licznych funkcji prawnych dokumentu, wśród jego rekwizytów, terminologii i w ogóle ortografii ustawodawczej. Do instytutu należy zaprosić redaktorów-praktyków z ministerstw i resortów, którzy w trakcie swojej działalności redakcyjnej stykali się z różnymi źródłami, różnymi interpretacjami tych samych kwestii, aby znaleźć racjonalne odpowiedzi na liczne pytania. A pojawiają się one tylko przy braku ściśle uargumentowanych norm i zasad, oficjalnie zatwierdzonych standardów, wobec których przez instytucję państwową stawiane byłyby surowe, jasne wymogi. Nie widzimy bacznej uwagi językoznawców również w odniesieniu do publicznych wypowiedzi osób politycznych, pracy dziennikarzy w mediach. A to nie tylko należy poddawać analizie, ale i inicjować pociąganie do odpowiedzialności — zarówno za niewykonanie 10 artykułu Konstytucji Ukrainy, jak i za naruszenia „Ukraińskiej pisowni”. Póki co nikt w tym kierunku nawet palcem nie kiwnął. Myślenie naukowe w państwie pokryło się lodem „nieczułości”. Ale ktoś przecież musi nie bać się niepokoić biurokratów wszystkich szczebli, którzy w swojej działalności naruszają artykuły Konstytucji Ukrainy?! „Aby zamienić porażkę w zwycięstwo, trzeba ją przemyśleć”, — uspokajała nas Lina Kostenko. Przemyśleliśmy. Czy nie czas podjąć jakieś konkretne działania, kiedy na oczach odbywa się demontaż tej delikatnej harmonii językowego bytu, którą tak trudno udało się osiągnąć? Obecnie działające instytucje językowe są zbyt bierne i nieskuteczne. Funkcją kontrolną Instytutu Języka Państwowego przy Prezydencie byłoby surowe i pryncypialne podejście (aż do pociągnięcia do odpowiedzialności) wobec urzędnika państwowego w kwestii wykonywania przez niego ustawodawstwa językowego. Ale przedtem należy jasno określić wymogi, angażując do tej pracy wszystkich kierowników działów redakcyjnych ministerstw i resortów, aby sformułowali najważniejsze wymogi, kluczowe kwestie, od których należy zacząć. Celowo byłoby otworzyć stronę internetową, być może przeprowadzić konferencję z udziałem zarówno naukowców, jak i pracowników Państwowego Komitetu Standardów Ukrainy, być może „okrągły stół”, gdzie można byłoby zapoznać się z doświadczeniem działalności specjalistów w dziedzinie oficjalnego języka urzędowego. I nasz ciężki ukraiński byt z jego dawnymi i współczesnymi nieszczęściami, problemami po trochu się uporządkuje. Anton STUPAK, Łuck. W dyskusjach publicznych, które dotyczą niepowodzeń w polityce językowej, zwłaszcza w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, mało uwagi poświęcono dokumentacji, którą sporządzają przedsiębiorstwa przemysłowe. A szkoda, bo obliczona jest ona na masowego konsumenta, ściślej mówiąc, nabywcę produktów. Czy ukraiński nabywca, kupując wyrób produkcji ukraińskiej, ma możliwość zapoznania się z instrukcją jego obsługi w języku państwowym? Znalezienie tam czegoś po ukraińsku poza literami na pieczątce jest często daremnym trudem. Tym grzeszą nawet producenci produktów wysokotechnologicznych, którzy sporządzają dokumenty obliczone na przeciętnego nabywcę. Dla przykładu, w sercu Ukrainy, w kraju Szewczenki, w mieście Humań znajduje się przedsiębiorstwo OAO „Megommetr”. Autorytatywny monopolista w produkcji środków pomiarowych oporu elektrycznego. Oto dokument tego towarzystwa: „MEGAOMMETRY CS0202. Rukovodstvo po ekspluatacyi Ba 2.722.062 RZ”. W „Rukovodstvie po ekspluatacyi” (dalej — Instrukcja) ani jednego słowa po ukraińsku, nawet na jego pieczątce. Co to: oszczędność pieniędzy?
„Rosyjskiego nauczyłbym się tylko za to…” — niegdyś w przypływie miłości, poddaństwa i wdzięczności wykrzyknął poeta. Nie ma ani przypływów miłości, ani wdzięczności w ignorancji wobec Ukrainy, jej błogosławionej, przebogatej ziemi, jej gościnnych, cierpliwych ludzi. Być może my, członkowie Proświty, jesteśmy najbardziej winni braku miłości i szacunku do nas samych — czyż zrobiliśmy wszystko, aby udowodnić: i dusza, i ręce, i rozum nasz godne są miłości i szacunku?! Obecnie przynajmniej rozumiemy, że odbywa się nieumotywowany, niekwalifikowany atak na język ukraiński jako język instytucji państwowych, politycznych, społecznych, gospodarczo-finansowych, edukacyjnych, kulturalnych. Tymczasem o krzyczących, latami nierozwiązywanych problemach w języku urzędowym — ani pary z ust!
Traducción automática
Mykoła Cywirko
Zbieranie rozmaitych wpadek i językowych błędów, które „prześlizgują się” w programach radiowych i telewizyjnych, zwłaszcza z ust komentatorów sportowych, albo w prasie drukowanej, stało się na Ukrainie ulubionym hobby wielu filologów. Nie można powiedzieć, że takim wirtualnym zbieractwem zajmują się wyłącznie emeryci, którym nie ma co robić, ale to nie tak. Ilu znacie korektorów, redaktorów językowych, a nawet dziennikarzy z przydomkiem „były”? Właśnie o to chodzi, że starym kadrom nie pozwala się odejść na zasłużony odpoczynek. Redagować teksty wyciągnięte z Internetu i byle jak skompilowane ktoś jednak musi. „Dajosz dorohu moloді!” — powiecie? Dajemy. Ale nie bardzo chętnie się biorą. Z jednej strony absolwenci krajowych uczelni wcale nie ustawiają się w kolejce po stanowisko korektora czy redaktora językowego. Praca jest ciężka, by nie rzec katorżnicza. A płacą… Z drugiej strony poziom znajomości języka i stylistyki świeżo upieczonych fachowców, łagodnie mówiąc, pozostawia wiele do życzenia. Otóż jeśli, dajmy na to, szefowie agencji reklamowych postanawiają oszczędzać na redaktorach, to od razu to widać. Jak w tym przypadku, o którym będzie mowa. Wraz z takimi pojęciami, jak super-, mega- i hipermarket, weszło do naszej codzienności i ściśle z nimi związane „flaer”. Latająca ulotka reklamowa — jeśli przetłumaczyć to na język ludzki. To właśnie ją chłopcy i dziewczęta wciskają wam zazwyczaj bez słowa niemal przy każdej stacji metra albo po prostu w miejscach zatłoczonych. I oto ktoś tam postanowił, że flaer ma odpowiadać europejskim standardom. To znaczy mieć nowoczesny i atrakcyjny wygląd. Nie najmniejszą rolę przy tym ma odgrywać — tak przynajmniej podpowiada elementarna logika — również treść tekstowa flaera. Nam, „narodowo zaniepokojonym”, chciałoby się, żeby była ona ukraińska. Ale może być też rosyjska, angielska, esperancka… Zatem pewna ukraińska organizacja postanowiła rozpocząć wydawanie wysokiej jakości flaerów na poziomie europejskim i ogłosiła to dość mocno i skutecznie — w formie billboardów. I trzeba sądzić, że billboard przy wyjeździe z Syreckiego Haju, obok przystanku trolejbusowego „Wulycia Saratowśka”, jest tylko jednym z wielu w Kijowie. „ЕВРОФЛАЄРА”… Zwięźle i zrozumiale, czyż nie? Nie licząc dwóch liter — pierwszej i ostatniej. Najpierw o pierwszej. Czyżby za dziennikarzami kanału STB ktoś chciał popisać się najnowszymi „eurropejskimi” nurtami w ukraińskiej filologii? Etera? Katedra? Bloк? Jeśli tak, to czym wytłumaczyć rażącą nieznajomość własnej gramatyki, o czym świadczy litera ostatnia — końcówka rzeczownika drugiej deklinacji w liczbie mnogiej? Może szanowni poligrafowie postanowili jednocześnie popisać się także czymś innym? Na przykład umiejętnością „na fєnє botat”? Bo kto zaprzeczy, że to „flaera” powstało pod wyraźnym wpływem słowa „fraєra”? Czym inaczej uzasadnić ten rusyzm morfologiczny, niedopuszczalny nawet w stylu potocznym? A poza tym jedno to język, który funkcjonował w 12. wydziale Kijowskiej Fabryki Lotniczej, gdzie autor tych wierszy pracował na początku lat 70. ubiegłego stulecia, a zupełnie co innego — ogromne napisy na billboardach, które stanowią ważny element oprawy stolicy. Nasz starszy majster Dmytro Iwanowycz Dehtiarenko „grzeszył” perełkami w rodzaju: „слєсаря”, „токаря”, „вєдомостя”, „областя”, „очередя” — i to raziło w uszy, budziło sprzeciw… Czyżby w 12. roku niepodległości Ukrainy uzakonniono nienormatywne słownictwo 12. wydziału? Ach, nie pozwolą nam przejść na emeryturę, nie pozwolą. A my zresztą nie mamy nic przeciwko dorabianiu, tym bardziej że emerytury rzadko kto z filologów ma rozmiary „deputackie”. Byle tylko producenci flaerów nie byli „fraerami”, to znaczy nie oszczędzali na języku i gramatyce.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
na druk dokumentu po ukraińsku albo po prostu lekceważenie „pospólstwa”. Taka sytuacja zmusza kupującego do marnowania czasu roboczego na tłumaczenie dokumentacji, szukanie słowników, zastanawianie się, na ile precyzyjne jest jego tłumaczenie, czyli do wykonywania pracy producenta urządzenia. Poza tym „Instrukcja” powinna być nie tylko propagatorem nowatorskich idei w dziedzinie pomiarów oporu elektrycznego, lecz także, zgodnie z wymogami ukraińskiego ustawodawstwa, zbiorowym agitatorem na rzecz języka ukraińskiego w tej dziedzinie. Jeśli ukraiński producent wysokiej klasy wytwarza produkcję, której nie towarzyszy język państwowy, to powstaje iluzja, że język Janhela i Korolowa jest nierozwinięty i nie ma specjalistycznej terminologii. Ale tak wcale nie jest. Zatem krajowi producenci nie zakładają, że z „Instrukcji” mogą korzystać Ukraińcy, dlatego nie zadają sobie trudu opracowania jej wersji ukraińskojęzycznej. Europa, do której rzekomo zmierzamy i na którą powołują się ukrainofobi wszelkich szczebli i maści, dawno rozwiązała problem wielojęzyczności dokumentacji eksploatacyjnej przeznaczonej dla masowego nabywcy w różnych państwach. Na przykład niedawno kupiłem importowaną szlifierkę kątową, do której dołączono broszurkę z instrukcjami obsługi w 26 językach. I wśród tej różnorodności — znakomity wykład po ukraińsku. Tak producent okazuje szacunek kupującemu, zasadom UE, a to jest także jakby reklama, potwierdzająca, że towar sprzedaje się w wielu krajach. Uważam, że producent-monopolista urządzenia do pomiaru oporu elektrycznego powinien stać się wzorem wcielania języka ukraińskiego i jego terminologii w swoim segmencie produkcji. Ta terminologia jest opracowana i wymaga jedynie wcielenia na nośniki papierowe — jako przejaw szacunku kierownictwa Towarzystwa dla małego Ukraińca (wiem, że wszyscy mali wobec oblicza Ukrainy), przestrzeganie art. 10 Konstytucji Ukrainy. Komu opłaca się taki stan dokumentacji technicznej? Oczywiście walczącym z rzekomą „ukrainizacją”, o której nawet nie ma mowy. Jutro ukrainofobi powiedzą, że małorosjanie (chochły) nie potrafili wydać choćby jednego dokumentu po ukraińsku. Trzeba będzie drapać się po czole. Mając elektroniczną wersję Instrukcji w języku rosyjskim, wykwalifikowany inżynier, znający specyfikę pomiarów elektrycznych, łatwo przerobi ją na elektroniczną wersję ukraińską w ciągu kilku godzin. Byle była chęć. Nie lekceważmy dokumentacji technicznej, bo kupujący może nie czytać literatury pięknej, ale papiery dotyczące eksploatacji tego czy innego wyrobu musi przeczytać. Czy rozumie to producent, w którego „Руководстве по эксплуатации” (Instrukcji obsługi) jest napisane, że miasto Uman leży na terytorium państwa — „Ukrajna?” A ktoś myśli, że chodzi o Ukrainę. Dodam: certyfikat Ukrainy dla wyżej wymienionego megaomomierza sporządzono, oczywiście, w języku niepaństwowym. Wydany został jednak nie przez spółkę akcyjną Umański Zakład „Megomometr”, lecz przez organ państwowy Ukrainy, który nosi nazwę (jak podano na stronie 19 „Руководства по эксплуатации” na fotokopii certyfikatu): „Państwowy Komitet Ukrainy ds. Regulacji Technicznej i Polityki Konsumenckiej”. Stop, już dojechaliśmy!
Traducción automática
Mykoła CYMBALUK Dla młodego pokolenia „Czarnobyl” kojarzy się obecnie z międzynarodową konferencją, na której światowa wspólnota wreszcie przekazała Ukrainie pół miliarda dolarów na budowę nowego sarkofagu nad Czarnobylską Elektrownią Jądrową; kilkoma powolnymi, „głębokomyślnymi” i powielanymi przemówieniami gwaranta podczas obchodów (!?) 25-lecia tragedii. Oraz udawanym, pobożnym molebnem w intencji zmarłych i wciąż żyjących likwidatorów, odprawionym przez moskiewskiego rzecznika „ruskiego świata” Cyryla w cerkwi św. Eliasza w Czarnobylu. Pisarze tacy jak Lina Kostenko, podobnie jak Jurij Szczerbak, kulturoznawczyni i profesor Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Oksana Pachlowska, doktor nauk historycznych Jurij Szapował czy Włoszka Francesca Lomastro mają swoje własne, humanistyczne paralele tej strasznej klęski. Wyryli je w wydanej właśnie w języku włoskim książce „Gwiazda o imieniu Piołun: pamiętając Czarnobyl”, która ukazała się nakładem rzymskiego wydawnictwa „Viella”. Została ona wydana ze środków włoskich. Do zbioru weszły materiały z konferencji, która odbyła się w mieście Vicenza (Włochy) w Instytucie Studiów nad Historią Społeczną i Religijną. To wydarzenie intelektualistów „dało impuls do przemyślenia problemów Czarnobyla z humanistycznego punktu widzenia”. Zamieszczono tu przekłady wierszy oraz scenariusza „Czarnobyl. Tryzna” autorstwa Liny Kostenko. Książka jest ilustrowana rysunkami dzieci, które były naocznymi świadkami strasznej katastrofy. Do książki dołączono płytę z nagraniem audio, która obrazuje przebieg konferencji. Uzupełnieniem stały się wystawy płócien Anatolija Hajdamaki i Igora Kostina, sfilmowane przez włoskich reżyserów. „Ta książka to swoiste okno dla Włoch na temat Czarnobyla, na postrzeganie Ukrainy nie tylko jako części europejskiej cywilizacji, ale także jako części ogólnoeuropejskiej”. Oleg WEKLENKO, profesor Charkowskiej Państwowej Akademii Projektowania i Sztuki, uczestnik likwidacji awarii w Czarnobylskiej EJ Minęło 25 lat od czasu, gdy wybuchł 4. blok Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. Zniszczony reaktor, wyrzucając z siebie radioaktywną chmurę, spowodował największą katastrofę technogeniczną ludzkości. 25 lat później skutki czarnobylskiej klęski odczuwają nie tylko ci, których bezpośrednio dotknął Czarnobyl, ale także kolejne pokolenia. Katastrofa czarnobylska wiele nauczyła, po niej zaistniały liczne procesy społeczne w społeczeństwie, polityce, nauce i kulturze. Do dziś Czarnobyl pozostaje ważnym punktem dla określenia strategii rozwoju energetyki, ochrony przyrody i zdrowia człowieka. A jednak, ogólnie rzecz biorąc, właściwych wniosków nie wyciągnięto. Nowa awaria jądrowa w japońskiej elektrowni atomowej „Fukushima-1” to udowodniła. Właśnie dlatego aktualnym wydarzeniem artystycznym jest międzynarodowa akcja plakatowa „25x25”, która jest eksponowana w pomieszczeniach Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. Inicjatorem jej przeprowadzenia jest organizacja społeczna „Stowarzyszenie Projektantów-Grafików »4. Blok«” z Charkowa. Do udziału w akcji zaproszono 25 najsłynniejszych projektantów świata, wśród których są: Jan Rajlich mł. (Czechy), Ahn Sang-soo (Korea Południowa), Kari Piippo (Finlandia), Majid Abbasi (Iran), Alex Jordan (Francja), Luba Lukova (USA), Witalij Szostia (Ukraina), Lin Horn-Jer (Tajwan), Jochen Fiedler (Niemcy), Wołodymyr Lesniak (Ukraina), Joao Machado (Portugalia), Jurij Gulitow (Rosja). Lakoniczna symbolika, metaforyczność, głębia i wyrazistość znalezionych rozwiązań porażają nawet widza nieprzygotowanego na odbiór współczesnego języka plakatu. W pracach wybitnych projektantów świata nie znajdziesz optymizmu zdobywcy przyrody — człowieka, który okiełznał żywiołową siłę atomu i zmusił ją do służenia pokojowym celom. Jak to było charakterystyczne dla plakatu epoki radzieckiej. Przeciwnie — oto na plakacie Luby Lukovej (USA), na jaskrawożółtym tle, Laokoon z synami, owinięty atomowym wężem — uosobienie okaleczonej ludzkości, która beznadziejnie zaplątała się w elektronicznych orbitach podstępnego atomowego gada. Niepokojące wrażenie pozostawia lakoniczny plakat Yossiego Lemela (Izrael). Na czarnym tle dwie żółte taśmy, którymi zazwyczaj oznacza się miejsca awarii i katastrof, z napisami Czarnobyl, Fukushima. Słowa przekreślają się nawzajem i jednocześnie kompozycyjnie łączą się na przecięciu taśm jedną literą, jedną istotą: śmiertelne niebezpieczeństwo. Oksana Pachlowska: „...bolesnego bólu, europejskiego zagubienia, europejskiego strachu i wiary w to, że wspólnie można pokonać tę biedę” — zaznaczyła Oksana Pachlowska. Ukraińska prezentacja wydania nie jest pierwszą. Trzy wcześniejsze odbyły się już we Włoszech. Wszystkie cieszyły się dużym zainteresowaniem tamtejszej opinii publicznej. A wkrótce odbędzie się także w Rzymie. Rozmowa o „Gwieździe o imieniu Piołun...” stała się analizą skutków i przyczyn, które doprowadziły do ukraińskiej klęski. Lina Kostenko na spotkaniu opowiedziała więcej, niż zdołała wyrazić w książce. Wspomniała w szczególności o tym, co widziała podczas licznych ekspedycji „ekstremalnego krajoznawstwa” do Zony. W pamięci wypłynęła ta sama poleska cerkiew. Stara-stara, drewniana, z pociemniałym ikonostasem i pełnymi smutku obliczami świętych. Za każdym razem, przyjeżdżając tam, odwiedzała ją. A obok parafianie — stare babcie z pooranymi zmarszczkami twarzami i spracowanymi rękami. To było jeszcze niedawno. Teraz wszystko się zmieniło. Ubyło znajomych twarzy. Pewnego razu, zajeżdżając tam, zobaczyłam odremontowaną, lśniącą nową farbą tę samą cerkiewkę. Nawet kopuła, i ta błyszczała nową blachą. Tam, gdzie szeroko kiedyś były otwarte drzwi, wzniesiono wysoki ganek — teraz nie tak łatwo wejść tam staruszkom. Zresztą i w środku coś się zmieniło: bliżej ołtarza przepychają się teraz krępi „pachołkowie” z charakterystyczną fryzurą i krótkimi, pofałdowanymi karkami. Kiedyś odprawiał tu batiuszka, nie o wiele młodszy od samej świątyni. Miał gdzieś dziewięćdziesiąt lat. Często, po odprawieniu molebna, zakładał marynarkę z ikonostasem medali bojowych, orderów i szedł odprowadzać zmarłych. Teraz jest tam inny. A wokół cerkwi tłoczą się same „mercedesy” i „bentleye” — tak po prostu nie przejść. Za każdym razem, przejeżdżając przez Ładyżycze za Prypecią, obserwowała starą babunię na skrawku ziemi. Sama jedna, a wokół martwa wieś. Zapytałam: czy ktoś pani pomaga? „Japończycy — mówi — przyjechali i przywieźli jakąś tam pomoc humanitarną”. „Humanitarkę” osadnikom wiozą i Niemcy, i Francuzi, i Włosi. Przypomniała sobie jeden przypadek, kiedy towarzyszyła dwóm dużym samochodom,
Lina Kostenko były całkowicie załadowane taką pomocą z zagranicy — Anglii. Bez przeszkód przekroczyły całą Europę, dziesięć granic. Na punkcie kontrolnym, zdaje się w Zielonym Przylądku, je zatrzymano. Nasi. Za nic dalej nie przepuszczają. Zaczęli żądać jakichś dodatkowych dokumentów, opłaty celnej. Długo zawracali głowy zagranicznym dobroczyńcom. Sprawdzali (nie tak jak legalność obłąkańczo-cudownego wzbogacenia naszych oligarchów!). W końcu, kilku kobietom: Ukraince z Wielkiej Brytanii, kijowskiej dziennikarce telewizyjnej, Linie Wasyliwnie, a także inżynierowi i fotografowi przyszło samodzielnie ładować paczki. A hycle sobie stali… Znikają wsie, odchodzą na tamten świat ludzie. Wsie tam są martwe, a cmentarze — żywe. Z porzuconych, zarośniętych wyżej głowy chwastami, ze zmatowiałych fotografii na krzyżach patrzy Ukraina. Na święta zmarłych ona ożywa, przystraja się. “Taką piękną ojczystą mowę tylko tam usłyszysz, — z żalem kręciła głową pani Lina. — W Kijowie takiej już nawet w przybliżeniu nie ma”. Ludzie, straciwszy małą ojczyznę, przypomnieli sobie, jakiego są rodu-korzenia. Ale nie wszystkim przypada w udziale leżeć w ziemi praojców. Dwudziestu siedmiu likwidatorów leży w obcej, zalanej betonem na cmentarzu Mitińskim. Raz w roku starzy ich rodzice, pokonując ciężką i długą drogę, na własny koszt docierają do nich. Moskwa i tutaj skłamała przed światem: oto, powiadają, jaka sława spoczywa u nas, wybawcy ludzkości! A kilkuset rubli na przejazd ich bliskich u nich nie ma. Czyżby tylko u nich? A nasi lepsi? Nie, nie jest godna władza swojego narodu! “Dyskretne szczepienie łajdactwa”, — nazwała Lina Kostenko to, co obecnie dzieje się na Ukrainie. I niedaleko — u sąsiadów. Z łaciny “dyskretne” oznacza przerywane, co przeciwstawia się ciągłemu, skokowe. Może to być skutkiem wybuchu atomowego dla ludzkości (ale duch ludzki może go pokonać). Znacznie straszniejszy jest dla nas duchowy Czarnobyl, który niesie dla Ukrainy, dla świata tsunami imperialno-szowinistycznej polityki “ruskiego miru”, rodząc duchowo-zmienione potwory “nowego porządku”. Jako przypomnienie, jako ostrzeżenie jest książka “Gwiazda o imieniu Piołun…” dla Europejczyków. Czarnobyl — to nie “Fukushima-1”. Przez ćwierć wieku ani Ukraińcy, ani świat nie usłyszeli przeprosin za dokonane od Moskwy. Tokio zaś zrobiło to po miesiącu. I nawet doświadczając własnej klęski, Japończycy pozostają ludźmi. Oni nie odmawiają nam pomocy. Moskwa zaś…
ły się prawie jednocześnie w Kijowie, Charkowie, Czerkasach, Moskwie, Norylsku, Krasnojarsku. Osobna ekspozycja akcji plakatowej “25x25” będzie przedstawiona na VIII Międzynarodowym Triennale Plakatu Ekologicznego “4-ty Blok”-2011 w Charkowie. Akcja artystyczna “25x25” — to godny hołd pamięci tym, którzy, ryzykując życiem i zdrowiem, obronili świat przed czarnobylską klęską. Organizatorzy mają nadzieję, że ona środkami sztuki przyczyni się do dalszego pogłębienia uwagi do jednego z najbardziej bolesnych problemów Ukrainy — katastrofy czarnobylskiej i jej wpływu na środowisko. Pamiętajmy o Czarnobylu!
Lin Horn-Jer (Tajwan)
Pamięć ludzka jest asocjacyjna. Na słowo “Czarnobyl” u starszego pokolenia w wyobraźni pojawia się 26 kwietnia 1986 roku: fałszywe i skąpe komunikaty o wybuchu na czwartym reaktorze Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej; gorączkowa mobilizacja do likwidacji awarii ludzi i techniki; zbrodnicza pierwszomajowa parada pod radioaktywnym pyłem na Chreszczatyku. I kłamstwo, kłamstwo i obłuda ówczesnych wysokich kierowników kompartyjnych Ukrainy i ich protektorów z Moskwy.
Traducción automática
Plakat jakby ostrzega — ludzkość powinna poważnie się nad tym zastanowić. Zatrzymuje nieoczekiwane graficzne rozwiązanie wybitnego francuskiego projektanta Alexa Jordana. Czyste niebo jest w połowie zasłonięte chmurą. Słońca już nie widać, ale jego promienie jeszcze przebijają się w kontrze konturu chmury. Na jasnym błękitnym tle bezkresnej przestrzeni surowy, lakoniczny napis: „Promieniowanie zabija”.
Zwraca uwagę proste, ale emocjonalnie nasycone rozwiązanie typograficzne tematu rosyjskiego projektanta Jurija Gulitowa. Przez plątaninę chaotycznych linii kreślonych, przypominających tory cząstek elementarnych i niemal wizualnie odtwarzających procesy fizyczne rozpadu atomowego, można dostrzec napis „Czarnobyl” i znak promieniowania.
Kolejny Rosjanin, Ihor Hurowycz, poświęcił swój plakat likwidatorom katastrofy, którzy oddali życie i zdrowie, broniąc świata przed jądrowym piekłem Czarnobyla. Na jego kartce przedstawiono serce. Nie, to nie płonące serce Danki. Dotknięte serce na plakacie dymi, przejmując na siebie śmiertelne promieniowanie płonącego reaktora.
Rzuca się w oczy także plakat naszego rodaka, Narodowego Artysty Ukrainy, akademika NAMU Witalija Szosti. 25 kartek notesu służbowego, rozłożonych na czarnym tle, pozostało czystych. Prosta i brutalna arytmetyka napisu: 1986+25=Czarnobyl, gdzie znak dodawania przekształcił się w krzyż nagrobny, wyjaśniona lakonicznym hasłem: CZAS MIJA, PROBLEMY POZOSTAJĄ.
Istota akcji polegała na tym, by otworzyć w różnych miastach podobne wystawy plakatu właśnie tych autorów i zapoznać z nimi jak najwięcej ludzi. I wystawy rzeczywiście odbu-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ko, Marii Ludkewycz, Oksany Chłopiaczej, innych znanych autorów, a także odegrali fragmenty sztuk na podstawie utworów Iwana Karpenki-Karego „Bondariwna”, Lwa Tołstoja „Wojna i pokój”, Janine Worms „Sól”. W tym studiu dzieci głębiej zapoznają się z klasyką ukraińską i światową, utworami współczesnych pisarzy. Niektórzy studenci, przychodząc tutaj jeszcze w klasach początkowych, nie porzucają swojego „Marzenia”, nawet zostawszy studentami. Aktywna uczestniczka studia, obecnie studentka Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. P. Drahomanowa Kateryna Duchno opowiedziała: „Bardzo lubię recytować wiersze, grać w przedstawieniach, które rozwijają, moralnie uszlachetniają, dają pożywkę dla umysłu. W szczególności podobają mi się ukraińskie przedstawienia, które są bardzo ciekawe w treści, smutne i wesołe jednocześnie, wypełnione pięknem ukraińskich strojów. Switłana Kostiantyniwna jest bardzo demokratycznym kierownikiem, zawsze wsłuchuje się w nasze opinie, kochamy ją i szanujemy”. Znana piosenkarka, kompozytorka, kierowniczka zespołu „Wołynianka” Hanna Makowśka wykonała własne piosenki o rodzinie do słów znanych autorów. Poetyckim słowem przywitali obecnych członkowie literacko-artystycznego zrzeszenia „Duchowy skarbiec”, które działa przy Kijowskim Miejskim Pałacu Weteranów. Ciepłemu, szczeremu spotkaniu obecnych w audytorium sprzyjała nawet pogoda — po ostatnich pochmurnych dniach w okno świeciło słoneczko, łagodne, jak uśmiech mamy. I wszyscy zgodzili się z wersami wiersza pracownicy muzeum, poetki Oksany Chłopiaczej: „Na kobiecych dłoniach trzyma się cała planeta i cała Galaktyka”.
Traducción automática
Nadia KYRIAN Zdjęcie Olesia DMYTRENKI Tradycja obchodzenia Dnia Matki jest bardzo dawna i głęboka. Jego zwiastunem były wiosenne obchody Matki wszystkich bogów jeszcze w Starożytnej Grecji. Na początku lat 1600. zaczęto czcić matki w czwartą niedzielę Wielkiego Postu, w „Niedzielę macierzyństwa”, w Anglii. Wraz z rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa w Europie zaczęto obchodzić święto „Matki Kościoła”. Z czasem wydarzenia te splotły się, zaczęto obchodzić oba święta — i Kościoła, i Matki. 10 maja 1908 roku z inicjatywy Amerykanki Anny Jarvis, na znak szacunku dla jej przedwcześnie zmarłej matki, Dzień Matki obchodzono w Filadelfii, a w 1914 roku Kongres USA podjął decyzję o tym nowym święcie państwowym. Z czasem zaczęto je obchodzić w Europie. Wśród społeczności ukraińskiej Dzień Matki po raz pierwszy zorganizowały członkinie Związku Ukrainek Kanady w 1928 roku. Potem to święto obchodzono we Lwowie, na Tarnopolszczyźnie. Organizowały i szeroko obchodziły je towarzystwa „Proświta”, „Ridna Szkoła”, „Płast”, „Sokił” i inne. W 1939 roku władza radziecka zabroniła obchodzenia Dnia Matki. Dzięki wysiłkom organizacji społecznych święto to odrodzono i od 1999 roku obchodzi się je w całej Ukrainie. Byliśmy w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy na tradycyjnym posiedzeniu „Klubu weekendowego”, które tym razem było poświęcone Dniowi Matki. Zastępczyni dyrektora muzeum ds. naukowo-oświatowych Raisa Siennikowa opowiedziała o historii święta, tradycjach jego obchodzenia w Ukrainie, gdzie czci się jednocześnie Matkę — Berehynię rodu, Matkę Boską i Matkę Ukrainę. Uczestnicy studia teatralnego „Mrija” przy Narodowej Bibliotece Ukrainy dla dzieci (kierownik Switłana Kopjowa) przeczytali poezje o kobiecie-matce Iryny Żyłen- W pięknym czasie wiosennego kwitnienia, odrodzenia przyrody, w drugą niedzielę maja obchodzimy Dzień Matki. Chociaż w czasach władzy radzieckiej to święto, jak wiele innych, było zakazane.
Traducción automática
Dokończenie. Początek na str. 1. Nauczycieli zobowiązuje się do brania urlopów bezpłatnych „na własne życzenie”, a remonty szkół przeprowadzane są kosztem portfeli rodziców. Kto zdecydował się przeprowadzić na uczniach w obwodzie ługańskim kolejny eksperyment z przesunięciem ferii wiosennych? W lutym i marcu dzieci uczyły się po 6 dni w tygodniu, w szkole podstawowej obciążenie wyniosło 30 godzin, co jest niedopuszczalne. Od 1 kwietnia uczniów wysłano na 18 dni ferii, potem były święta wielkanocne i pierwszomajowe, Dzień Zwycięstwa, a od 10 maja zaczynają się sprawdziany dla klas 5–8, o których dowiedziano się dopiero w marcu. Proponowaliśmy, aby na bazie naszej szkoły stworzyć eksperymentalny kompleks dla dzieci 5-letnich, dla których wprowadza się obowiązkowe wychowanie przedszkolne, ponieważ na dwa najbardziej zaludnione mikrorejony działa tylko jedno przedszkole i choć przygotowuje się do otwarcia jeszcze jedno, to oficjalna kolejka do placówek przedszkolnych w mieście sięga ponad 1000 dzieci i to przedszkole nie rozwiąże problemu z edukacją przedszkolną. Jednak władze nie mają środków nawet na to, a grupy przygotowawcze postanowiono zorganizować na bazie szkoły położonej na obrzeżach miasta, w pobliżu której nie ma ani jednego działającego przedszkola. Mieszkańcy mikrorejonu mają własny pogląd na problem zamknięcia szkoły: solidny budynek w centrum mikrorejonu z autonomiczną kotłownią, wybudowaną zresztą kosztem budżetu państwa, przyciąga biznesmenów chętnych do nabycia za bezcen mienia komunalnego. Szkołę budowano według nowych projektów, przewidujących obecność basenu, który został wybudowany, ale przez wszystkie te lata nie działał. Zgodnie z odpowiedzią prokuratora miasta Krasny Łucz L. W. Iwanowej nr 022-46s11 z 18.03.2011 r., decyzją 19. sesji Rady Miejskiej Krasnego Łucza piątej kadencji nr 11 z 18.04.2007 r. z basenu zdjęto status części budynku szkoły i przekazano go w dzierżawę organizacji miejskiej „Region-młodzież”, opłata za dzierżawę wynosi 1 hrywnę rocznie. Dlaczego i przez kogo podjęto decyzję, że ta organizacja ma ważne znaczenie społeczne dla miasta i dzierżawi 283 mkw. na prawach organizacji budżetowych? Dlaczego nasi urzędnicy nie badają cudzych doświadczeń, a wolą przeprowadzać eksperymenty na własnym narodzie? Zamykanie szkół, coroczne zmiany programów nauczania i terminów nauki, wprowadzanie na dwa miesiące przed końcem roku szkolnego egzaminów-testów przeniesieniowych nie może sprzyjać poprawie jakości wiedzy. Jesteśmy przekonani, że od jakości edukacji zależy także jakość życia, niewykształcone społeczeństwo nie może zbudować silnego państwa. Zwracamy się do wszystkich, którzy mają podobne problemy, z propozycją połączenia naszych wysiłków. Bronimy praw dzieci do nauki w rodzimej szkole, praw nauczycieli do pracy, praw rodziców do udziału w rozwiązywaniu spraw bolesnych dla całej społeczności. Wierzymy w szczęśliwą przyszłość naszych dzieci i naszego narodu, naszej Ukrainy! Z upoważnienia rodziców uczniów Szkoły Ogólnokształcącej nr 15 w Krasnym Łuczu w obwodzie ługańskim O. O. ALIOCHINA, N. W. OSIPOVA
Traducción automática
Oleś DMYTRENKO Zdjęcia autora
W Kijowie, w Memoriałowym Kompleksie „Państwowego Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941–1945”, otwarto wystawę fotograficzną „66. Żywe legendy”. Na wolnym powietrzu zaprezentowano na niej portrety weteranów II wojny światowej, którzy byli piechurami i artylerzystami, czołgistami i lotnikami, marynarzami, podziemnymi bojownikami i partyzantami. Jedni z nich walczyli od 1941 roku, inni trafili na front później, ale wszystkim im udało się dożyć Zwycięstwa. Autora projektu, młodego fotografa Andrija Sarymsakowa, na pomysł wystawy naprowadziły wspomnienia jego dziadka-frontowca, i tak bardzo zafascynował się fotografowaniem, że zamiast 66 portretów weteranów II wojny światowej, jak planowano, wykonał 84.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
krajobrazu. Apel do możnych tego świata był umotywowany: Rezerwat Szewczenkowski został zapoczątkowany uchwałą Rady Komisarzy Ludowych USRR z dnia 20 sierpnia 1925 roku „O ogłoszeniu grobu Tarasa Szewczenki Rezerwatem Państwowym”. Państwo radzieckie wzięło na siebie zobowiązanie budowy Muzeum, schodów, hoteli dla gości, przystani. Wtedy też ogłoszono terytorium rezerwatu wielokrotnie mniejszym, niż przewidywał projekt ustawy Symona Petlury, złożony do Centralnej Rady w kwietniu 1918 roku, a mianowicie: ponad dwa tysiące dziesięcin — „…wywłaszczyć w promieniu pięciu wiorst, przyjmując za centrum krzyż, wszystkie ziemie i wody leżące wokół grobu”. „Ignorowanie przez Radę Komisarzy Ludowych USRR tych propozycji — pisze Z. Tarachan-Bereza — z czasem… stało się fatalne dla narodowej świętości, w szczególności pod koniec lat 80… Zwycięzcą w tym pojedynku wyszedł nasz naród, który zmusił ówczesnych liderów w totalitarnym państwie w ciągu lat 1989—1990 do przyjęcia trzech uchwał rządowych… Nadały one Rezerwatowi status Narodowego, zapoczątkowały rezerwat przyrody „Tarasowy horyzont”, dotknęły przyszłego rozwoju Kaniowa. …rozporządzeniem Rady Ministrów USRR z dnia 5 maja 1990 roku wstrzymano budowę Wszechzwiązkowego zjednoczenia „Zakordonenerhobud” Ministerstwa Energetyki ZSRR…” Oto takie niepokojące strony musiała wypełniać w swoim kronikarstwie Świętości oddana i konsekwentna Zinaida Panasiwna, która żyje i pracuje z przekonaniem, że „Ten kawałek ziemi ma wiecznie należeć do Tarasa Szewczenki, który stał, stoi i będzie stał na straży Ukrainy, na straży narodu ojczystego, jego duchowości”. Strażnicy grobu Tarasa i ziemi Tarasa wyhodowali ideę Kaniowa — „duchowej stolicy narodu ukraińskiego, centrum odrodzenia języka ukraińskiego, kultury, historii,
Traducción automática
Dziesięć lat temu, 20 maja 2001 roku, w przeddzień 140. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki w Kaniowie, na grobie Kobzarza członkowie Proświty wystąpili z ideą budowy kaplicy obok Tarasowej Góry. Rozważali: jeśli nas, Ukraińców, jest 70 milionów na świecie, to nawet niewielkimi datkami będziemy w stanie wznieść nie tylko kaplicę, ale i godną Cerkiew Kobzarza — cerkiew jedności, cerkiew braterstwa, cerkiew własnej perspektywy. Ideę poparły wszystkie organizacje proświtańskie i inne organizacje społeczne, rodacy z zagranicy, pisarze, politycy, tysiące ukraińskich obywateli. Dlaczego więc do tej pory nie powstała cerkiew, w którą ludzie włożyli i środki, i duszę, i miłość, wierząc: „Zbudujemy w pokoju i będziemy w pokoju!”? 20 maja 2001 roku w Kaniowie ustawiono krzyż w miejscu wskazanym przez dyrekcję Rezerwatu, a redakcja „Słowa Proświty” rozpoczęła relacjonowanie akcji „Cerkiew Kobzarza”. Międzynarodowy fundusz charytatywny „Ukraińska rodzina” udostępnił dane rachunku w Podolskiej filii AKB „Kijów”. Lubow HOŁOTA „TARASOWA GÓRA, CERKIEW KOBZARZA, REZERWATOWY KANIÓW” — właśnie tak redakcja widziała tematykę swoich publikacji, przyczyniając się do tego, aby Szewczenkowski Narodowy Rezerwat i samo miasto Kaniów zachowały swoje oryginalne piękno dla potomnych — w całej pełni i uduchowieniu, jak przystało ludziom trzeciego tysiąclecia. Tym bardziej, że w sierpniu 2000 roku Prezydent Ukrainy Ł. Kuczma wydał Dekret „O uczczeniu pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Wśród jego punktów znalazły się: stworzenie na bazie niedokończonego Kaniowskiego domu kultury Szewczenkowskiego centrum kultury, rekonstrukcja muzeum na Czerneczej Górze, odtworzenie historycznego i naturalnego środowiska Tarasowych horyzontów, gazyfikacja, wyposażenie sali kinowo-wykładowej i wystawowej, muzeum, kompleksu hotelowego. Członkowie Proświty również włączali się w problemy, którymi przejmowali się opiekunowie grobu Kobzarza. W tamtych dniach opublikowaliśmy artykuł Zinaidy Tarachan-Berezy oraz Rezolucję-apel konferencji naukowo-praktycznej „Szewczenkowski narodowy rezerwat: historia i perspektywy”. Uczestnicy konferencji, poświęconej 75. rocznicy ogłoszenia terenu grobu Tarasa Szewczenki Państwowym rezerwatem, zwracali się do Prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Iwana Pluszcza, Premiera Wiktora Juszczenki, przejęci niepokojem o przyszłość Szewczenkowskiego memoriału w mieście Kaniowie. Nie zważając na zakaz jakiegokolwiek budownictwa przemysłowego w tym rejonie, Kaniowska władza miejska wydała zezwolenie na budowę na brzegu Dniepru naprzeciwko grobu T. H. Szewczenki filii fabryki aluminium hiszpańsko-ukraińskiego SP „Intersplaw”, właśnie w strefie ochronnej wielowiekowych tradycji i zwyczajów”, a do tego należy zbudować w mieście teatr, galerię obrazów, hotele, założyć parki z alejami i fontannami, placami zabaw dla dzieci; zadbać o połączenie trolejbusowe; otworzyć w Kaniowie Instytut Historii Ukrainy, inne ośrodki naukowe i kulturalne. Cała światowa szewczenkiana musi być skoncentrowana tutaj. Pod kaniowskim niebem powinny odbywać się coroczne ogólnoukraińskie święta sztuki kobzarskiej, międzynarodowe sympozja ukrainistów świata, tradycyjne Szewczenkowskie czytania (światowe). (Zinaida Tarachan-Bereza, „Słowo Proświty”, nr 10, 2001 r.). Wszystko to teraz — piękne wizje romantyków-marzycieli, a wtedy, w roku dziesięciolecia ukraińskiej niepodległości, były to realne plany dla nowego kraju, dla wychowania naszej młodzieży, a w każdym z nas — godności narodowej: tutaj i język ojczysty, i rodowód, i nasza historia, i kultura, i samoidentyfikacja. Nie, nie wszystko jawiło się w różowych barwach i niebotycznych nadziejach. Oto cytat z mojego wywiadu z ówczesnym pierwszym zastępcą przewodniczącego Kaniowskiej rady miejskiej M. W. Moskalcem: „Prosiliśmy władzę o określenie się i uznanie Kaniowa za miasto o specjalnym statusie. Z tą kwestią zwracaliśmy się do Rady Najwyższej, rządu, ale sprawa utknęła… Kaniowianie — tak nazywamy siebie — szczycą się swoim miastem, Tarasową Górą. W dzień urodzin Szewczenki tysiące naszych mieszkańców z własnej woli idzie do Tarasa. Droga jest zapchana — z pięć tysięcy idzie naraz! Kaniowianie byliby radzi gościom, gdyby była możliwość urządzenia miasta dla turystów z Ukrainy, z całego świata. A póki co przyjeżdżają do nas wysocy urzędnicy, porównują Kaniów z Mekką, mówią wzniosłe słowa, a potem wsiadają w swoje drogie samochody i odjeżdżają — do nich już się nie dobijesz, choćbyś nie wiem jak się starał”. Zatem dziesięć lat temu Kaniów już stracił swój status centrum przemysłowo-industrialnego — „Magnit”, „Horyzont”, „Zakordonenerho” upadły. A jako ośrodek turystyczno-kulturalny „ukraińska Mekka” znajdowała się w stadium dobrych intencji i projektów. Więc 20 maja 2001 roku, ustawiając krzyż na początku wszystkich dobrych zamierzeń, członkowie Proświty liczyli na pospolite ruszenie, które, pokonawszy i trudności gospodarcze, i przeszkody polityczne, stanie się potężną falą, która oczyści drogi i ścieżki Ukraińców do Tarasowego szczytu, do rezerwatowego Kaniowa, dając mu możliwość stania się czystym, zdrowym, silnym miastem. A Cerkwi Kobzarza — bycia swoistym duchowym symbolem trzeciego tysiąclecia… 19 lipca 2001 roku odbyło się posiedzenie założycielskie Komitetu Organizacyjnego ds. budowy Cerkwi Kobzarza. Patriarcha Filaret, Metropolita UKGK Lubomyr Huzar, Wiktor Juszczenko, Pawło Mowczan, Ihor Juchnowski, Mykoła Żułynski, Ołeksandr Omelczenko, Jurij Muszketyk, Wołodymyr Semynożenko, Mykoła Pławjuk, Jurij Bohucki, Jurij Kostenko, Wołodymyr Kostenko, Wołodymyr Łukjanec, Wałerij Aloszyn, Jurij Rozsada, Iwan Dziuba — te nazwiska nie wymagają „odszyfrowania”, powiedzmy tylko, że wtedy reprezentowały one i władzę, i społeczeństwo w najszerszym aspekcie. Utworzono Grupę Roboczą oraz Radę Nadzorczą, podjęto decyzję o konkursowym wyborze projektu cerkwi Tarasa, ale najważniejsze, co wybrzmiewało na tym zebraniu, to nie zwlekać z realizacją zamysłu. W roku 10-lecia Niepodległości Ukrainy wydawało nam się, że proces jednoczenia się rozpoczął. Ale… 24 sierpnia 2001 roku u podnóża Kobzarza na Czerneczej Górze nie złożono ani nawet nie przysłano wieńców ani od Prezydenta, ani od Rady Najwyższej, ani od żadnej z partii. Była tam jedna jedyna delegacja — od członków Proświty z Argentyny i WUT „Proświta”. Tłumaczyło się to banalnie — politycy byli zajęci procesem wyborczym, który „wisiał w powietrzu”. I chociaż dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego rezerwatu Ihor Lichowy był przekonany, że „walka o Ukrainę zawsze przechodzi przez grób Szewczenki”, a dziesięciolecie Niepodległości dziesięciokrotnie to potwierdziło, zauważyliśmy, że ostatnia przystań Kobzarza, Świętość naszego narodu, znajduje się w blokadzie informacyjnej — w gazetach pisano o „kaniowskiej czwórce”, ale nie o stanie spraw w Rezerwacie oraz w mieście Kaniowie, pozostawionych na pastwę losu. …Jesienią 2001 roku cały kraj, a wraz z nim członkowie Proświty, pogrążył się w żywiole wyborczym: razem z liderem
„Naszej Ukrainy” W. A. Juszczenką rozważali nad tym, „jak nam dotrzeć do Ukraińca, który jest dzisiaj liberałem z przekonań, chrześcijaninem z wiary, patriotą od ojca i matki oraz demokratą z powołania”. Zasoby administracyjne Kuczmy zmaterializowały się z cienia w otwartego uczestnika procesu wyborczego i próbowały przeprowadzić wybory do Rady Najwyższej według rosyjskiego scenariusza. Zaostrzyły się kwestie religijne, SDPU(o) wystąpiła z projektem „oficjalnej rosyjskiej”, sprawa Gongadzego, jak i rocznica akcji „Ukraina bez Kuczmy!” straciły swoją ostrość, jednak podział sił — opozycyjnych i pro-rządowych — dokonał się. Rok 2002 zaczął się pod znakiem wyborów parlamentarnych i jeszcze większym ruchem wstecznym od demokracji. Wyborcze perypetie nie ominęły też mogiły Kobziarza: nawet w stosunku do Świętości podzieliły się opinie, a idea Cerkwi jedności zaczęła wywoływać niezgodę: u kogoś — wątpliwości co do miejsca wzniesienia cerkwi, ktoś inny dowodził, że Taras Hryhorowycz to „poganin!”, kogoś nie zadowalała orientacja polityczna proświtian… Słowem, rozdwojenie i roztrójnienie dusz, które nie mogły wznieść się ponad swoje polityczne i codzienne interesy, ponad gęstwinę próżności i chciwości. Smutno i dziwnie, ale w niepodległej Ukrainie szewczenkiana zaczęła nabierać cech rytualności: 9 marca—22 maja, a potem — prawie żadnych wzmianek w prasie i telewizji. Znacznie ubyło też pielgrzymów i wycieczkowiczów na Górze Mnisią, a masowe wydarzenia wiązano z wydarzeniami politycznymi… Władza Kuczmy, wykonawszy „pętlę śmierci” w historii Ukrainy, popadła w zastój — obrastała „synkami” z klanów władzy i oligarchicznych, którym wszystko co narodowe było nie po prostu obojętne, a wrogie. Rok 2003 — to także czas niepokojących doniesień o niszczeniu dziesiątek pomników narodowych… WSPÓŁODCZUWANIE ZA UKRAIŃSKIE, ZA UKRAINĘ Trzeba było przerwać zasłonę milczenia wokół cerkwi Tarasa, więc Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Narodową Kompanią Telewizyjną występuje z zamysłem telemaratonu — odbył się on 21 września 2003 roku na żywo w UT-1 za męż-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
...ego poparcia Przewodniczącego Narodowej Telekompanii Ołeksandra Sawenki. Akcja „Zbudujmy Cerkiew Kobzarza” poruszyła społeczeństwo, ponieważ wyświetliła to, co unosiło się w powietrzu — troskę o to, co ukraińskie, o Ukrainę. I nie chodziło wyłącznie o zasady polityczne — było poszukiwanie samookreślenia, zrozumienie, że Ukraina może zachować swoje narodowe oblicze tylko wtedy, gdy zachowa wartości duchowe. Taras Szewczenko, który ukształtował naród, jako pierwszy nazwał nas Ukraińcami, był (i dziś jest) aktualny jak nigdy dotąd. Mieć własne oblicze — to przede wszystkim nie być człowiekiem rytualnym, ale napełniać się treścią narodową. Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Pawło MOWCZAN tak sformułował ideę prosvityańską: — Cerkiew stanie, jak nam się wydaje, tuż na początku drogi do grobu Szewczenki. Człowiek, który przyjechał na Czernechą Horę, by oddać pokłon Kobzarzowi, na pewno do niej wstąpi. To nie jest wyznaniowa, — podkreślam, — to cerkiew Tarasa. I nikt jej nie minie. Wszyscy wejdą, postawią świecę — czy to wspinając się na górę, czy schodząc z niej. To będzie cerkiew Nadbramna. Nawet obojętny, gdy przejdzie przez tę, Szewczenkowską bramę, — coś w nim ożyje albo zakiełkuje, — w to wierzę. Przytoczmy też ówczesny dialog na antenie między Ołeksandrem Sawenką a Pawłem Mowczanem o tym, czy akcja może stać się ogólnonarodowa: O. Sawenko: Powinna taka się stać. A ja dołożę maksimum wysiłków — wszystkiego, na co jestem zdolny jako menedżer, jako Prezes telekompanii — aby stała się masowa, dotarła do każdego Ukraińca. Rzecz w tym, że jest to sprawa każdego z naszych ludzi, każdego obywatela. Ponieważ na Czernechej Górze znajduje się nie tylko grób Szewczenki, to grób-pomnik. A Kobzarz to kwintesencja naszej duchowości. Dostęp do tego grobu, do tego pomnika musi odbywać się przez Świątynię. Dziś odradza się bardzo wiele cerkwi, naszych świątyń. Ale
Cerkiew Kobzarza jest wyjątkowa. Oczywiście na jej budowę powinni dać pieniądze także oligarchowie; ale bardzo nie chciałbym, aby, jak niektóre odrodzone świątynie, cerkiew Szewczenki istniała jedynie w materialnym wcieleniu. Niektóre świątynie, zbudowane nawet za wielkie pieniądze, stoją martwe. Jak mówią święci ojcowie, trzeba je wymodlić… Tymczasem znam inne cerkwie. Widzę, jak ożywiają je modlący się, ożywiając szczerymi modlitwami i ofiarami płynącymi z serca. Dlatego chcę, aby nie było w Ukrainie człowieka, który nie dołożyłby swojego groszka — ta świątynia powinna zostać wzniesiona z pieniędzy narodu, a nie z milionów, które ktoś wyjął z jednej kieszeni. Te środki na Cerkiew Kobzarza powinny być zbierane jak źródełka, małe strumyki, które wpadają w szerokie koryto Sławuty. Nie przypadkiem Czernecza góra wznosi się nad jego być może najszerszą płycizną — tak szeroko nasze środki powinny spłynąć w jedno — groszek do groszka. I wtedy ta Świątynia nie będzie musiała być wymadlana. Będzie już natchniona naszymi duchowymi, dusznymi poruszeniami. Dla mnie ma to zasadnicze znaczenie. I tu wszystko powinno być maksymalnie czyste i uczciwe. Zwracamy się do każdego Ukraińca nie z żądaniem, nie: liczymy na prawdziwy ruch duszy! Wzywając „Zbudujmy Cerkiew Kobzarza!”, przygotowując wspólny telemaraton, liczymy na to, że będzie on naprawdę piękny, wzniosły, duchowy.
P. Mowczan: Czy odrodzimy się jako naród w trzecim tysiącleciu, w najbliższym stuleciu, kiedy istnieją tendencje do zniwelowania wszystkiego, co narodowe, i kiedy tylko kosztem tego, co narodowe, narody mogą przetrwać? Nie chodzi o izolację, lecz o tak ważną naturalną rzecz, jak wzajemne uzupełnianie się. Każdy naród jest wielkim dopełnieniem wielkiego obrazu świata, który stworzył Pan Bóg. To potężne światowe wielogłosie istnieje po to, abyśmy rozumieli swoją unikalność, nie byli skazani na mutacje, na zniknięcie. Wypierając jakiś język, ludzkość niszczy wielki kosmiczny
20 maja 2001 roku, m. Kaniów plan: każdy język, podobnie jak każda kultura, to unikalna wizja świata, niepowtarzalna, tak jak każdy z nas. Taras Szewczenko, który wchłonął kwintesencję wszystkiego, co narodowe, którego język dokonał wielkiego dzieła — kulturalnego, ideologicznego, politycznego — potrzebuje tej Świątyni. Potrzebuje takiego ogólnonarodowego zaangażowania, abyśmy nie byli tak rozproszeni. Język Szewczenki jest jednoczący, bo to nasz, państwowy język. „Cerkiew Kobzarza” to Świątynia naszego języka, naszej duszy. O. Sawenko: Jedną z podstawowych zasad tego projektu jest to, że nie walczymy przeciwko nikomu. Walczymy o siebie, na własnej ziemi, — jak powiedziano w Księdze Wełesa. I od stanowiska każdego z nas zależy, jacy będą — jeśli nie nasze dzieci, to nasze wnuki. Wybitny Ukrainiec Wiaczesław Lipiński mówił tak: „Szczęśliwe narody, podobnie jak szczęśliwe rodziny, stały się takimi dzięki temu, że zaistniała zasada jednoczenia”. „Cerkiew Kobzarza” ma tę samą zasadę jednoczącą — wszyscy powinniśmy zjednoczyć się wokół niej, mimo że wszyscy jesteśmy tak różni. Zbudujemy pokojem — będziemy z pokojem! („Słowo Proświty”, nr 35 (203), 27 sierpnia — 2 września 2003 r.). Począwszy od nr 39 z 2003 roku „Słowo Proświty” regularnie drukuje listy ofiarodawców i sumy datków „na Cerkiew Kobzarza”. Liczyliśmy na to, że nasz cel — szeroko poinformować opinię publiczną o akcji budowy świątyni u podnóża Góry Czernieczej w Kaniowie — został osiągnięty. Że przykład pierwszego kanału telewizyjnego zostanie poparty przez inne stacje telewizyjne, środki masowego przekazu, kanały radiowe na Ukrainie. Wierzyliśmy w dobroć serc i jedność narodową ludu. Do końca września suma na koncie wzrosła do 21 tysięcy hrywien.
„W TEJ CERKWI — SAMA DUSZA NARODU” Los sprawił, że słowa podziękowania każdemu, kto poparł akcję Proświty, wyrażaliśmy my, pracownicy „Słowa Proświty”. Czyniliśmy to z wielką wdzięcznością i miłością. Inaczej być nie mogło: ludzie, którzy przesyłali pieniądze, opowiadali o swoich problemach i uczuciach. Ich listy i nazwiska publikowaliśmy w naszym tygodniku: „Nasz Wschodni region jest całkowicie zrusyfikowany i „zaobcowany”. U nas tu „gubernia”, „pierwaja stolica”, a nasz rejonowy Kupiańsk ma „municypalitet” na czele z „merem”. Aby być tu Ukraińcem, trzeba pokonywać takie trudności, jakby cały czas płynęło się pod prąd”, — pisali Wołodymyr Mykytowycz i Wira Andrijiwna Zubarzy. I my ich dobrze rozumieliśmy: akcja „Zbudujmy Cerkiew Kobzarza!” również płynęła pod prąd, bo struktury rządowe nie udzielały jej żadnego wsparcia. …Dziś wiele słyszy się wzajemnych skarg: rzekomo ludzie są bierni, obojętni, rozproszeni, zdezorientowani, nie ma w narodzie jednomyślności… „Cerkiew Tarasa” pokazała coś przeciwnego. Aby nie być gołosłownym, zacytuję fragmenty listów choćby niektórych uczestników akcji: „„Cerkiew Kobzarza” jest potrzebna nam wszystkim, nawet tym, którzy nie wierzą w upaństwowionych czy wyznaniowo przywłaszczonych bogów. Bóg jest jeden, tak jak jeden dla nas, Ukraińców, Rzecznik prawdy — Kobzarz”. (Wasyl Buczko, wieś Złukwa w rejonie halickim obwodu iwano-frankiwskiego) „W niedzielę, 9 listopada 2003 r., rejonowe zrzeszenie „Proświta” oraz rejonowa organizacja Ukraińskiej Partii Ludowej przeprowadziły wspólną akcję zbierania ofiar na budowę Cerkwi Tarasowej… Przed rozpoczęciem imprezy do obecnych zwrócili się kapłani UKGK i UPCz KP, ojcowie Wasyl i Mychajło, którzy opowiedzieli obecnym o wielkim znaczeniu charytatywnego przedsięwzięcia dla jednoczenia wszystkich Ukraińców. W toku akcji zebrano 2120 hrywien”. (Wołodymyr Bojko, przewodniczący wyżnicjańskiej rejonowej organizacji UPL, zastępca rejonowego zrzeszenia WUT „Proświta”) A Wołodymyr Korsunski, poeta-piosenkarz z Siewierodoniecka, przeczytawszy w „SP” nr 43 z 2003 r. o tym, że 80-letnia mieszkanka wsi Bowszi w rejonie halickim obwodu iwano-frankiwskiego Lilija Horbata, z którą razem mieszkają zięć, przykuty do łóżka, córka i wnuk, przekazała połowę swojej emerytury, przyłączył się do akcji i napisał „Dedykację” dla pani Lilii: „…biedna ta rodzina — jak w pułapce lwa; Dusze ich tam, do Kaniowa płyną, Gdzie zbudują Cerkiew Kobzarza. Słoneczko będzie wschodzić od Wschodu, Świątyni i Tarasowi się uśmiechnie. W tej Cerkwi — sama dusza narodu, Która od dawna ukraińską zowie się”. Pani Hołdfeld I. A. z Charkowa napisała: „Jestem emerytką, posyłam na Kobzarzową świątynię, choć nie wierzę, ale ta Świątynia ma być budowana przez cały naród”. Wpłaty z obwodów donieckiego, ługańskiego, zaporoskiego, charkowskiego, kirowohradzkiego, dniepropetrowskiego, z Krymu potwierdzały nasz cel, który wyraźnie sformułowała w imieniu ofiarodawców H. F. Zelińska z Tarnopola: „Wierzymy, że Cerkiew Tarasowa stanie się symbolem wiary, narodu, jedności narodu ukraińskiego”. Ofiary napływały zarówno od pojedynczych osób, jak i od organizacji, zespołów chóralnych, mieszkańców jednego domu itd. I ani adresy geograficzne, ani sympatie polityczne nie wpływały na decyzję o udziale w akcji: „Niech nasza ofiara będzie na miłość i zgodę między narodem! Bóg i Ukraina — jedno!” — pisali do nas oświatowcy z m. Mikołajowa… Rok 2004 rozpoczął się dobrą nowiną: w dni świąteczne odbyło się poświęcenie odnowionej świątyni Narodzenia na Placu Pocztowym w Kijowie. Jak wiadomo, to właśnie tutaj odbywało się odprawienie żałobnych śpiewów nad prochami Kobzarza przed jego ostatnią drogą na Czernieczą Górę w Kaniowie. Narodowy artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka zaproponował w swoim projekcie Cerkwi Tarasowej połączenie dwóch wyrazistych elementów architektonicznych — metafor życia i śmierci Tarasa Hrehorowycza Szewczenki: kolumn, symbolizujących Akademię Petersburską, w której uczył się i w której budynku zmarł Kobzarz, oraz wierzchołka świątyni Narodzenia, gdzie go żegnano. Były jednak i inne propozycje: aby Cerkiew Tarasowa przypominała wymarzoną przez niego chatę, a świątynia miała dwa poziomy — na pierwszym — wejście-brama, gdzie można by zapoznać się z listami ofiarodawców, ludowym malarstwem ikonowym, darami od odwiedzających Tarasową Górę. Na drugim — pomieszczenie do obrzędów religijnych. Cerkiew miała należeć do Państwowego Rezerwatu Narodowego i wchodzić w jego skład. Przy okazji, akcja proświtiańska wywołała wiele ciekawych propozycji, jak np. Ogólnoukraiński Festiwal Teatralny, w którym prezentowano by teatry mające w repertuarze utwory Tarasa Szewczenki lub spektakle związane z jego życiem i twórczością; społeczna inicjatywa „Szlakami Kobzarza” — sadzenie drzew, zwłaszcza topoli i wierzb wzdłuż dróg, którymi przejeżdżał Poeta; Szewczenkowskie studnie, obsadzone kalinami — symboliczne znaki pamięci ku czci narodowego Proroka; wystawy książek z dziełami artystycznymi i publicystycznymi; wystawa dokumentalna „Represjonowane szewczenkoznawstwo”; przegląd ukraińskiej monumentalistyki — czy wszystkie pomniki Kobzarza są w należytym stanie, czy odpowiadają wysokim wymaganiom artystycznym itd. Akcja pokazała, że naród ukraiński znajduje się w polu siłowym Szewczenki.
Ciąg dalszy nastąpi.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
pytali mnie, czy zmienię imię na Roksolanę, ponieważ próbowałam przekonać ich o tym, że pisownia u nas musi być jedna, bez orientacji na wariant diasporowy. Ponieważ chodzi o soborność Ukrainy. I obiecałam im: odtąd jestem Roksolana, a nie Roksoliana. Ważne, aby w ukraińskim narodzie nie było niepotrzebnych rozgraniczeń. — „Starość nie może mówić nieprawdy, — czytamy u Jurija Janowskiego („Mistrz statku”). — Po co ona jej potrzebna?.. Już widać koniec drogi i nieuchronność. Przeżywszy życie, można mieć odwagę wreszcie spojrzeć wszystkim w oczy”. Sprawiedliwa myśl? Co mówi Pani życiowe doświadczenie? — Całkowicie racjonalna fraza. Lepiej byłoby ją w młodości mówić. Jeszcze większa odpowiedzialność przychodzi z wiekiem. — Maksym Stricha uważa, że Ukraina może przetrwać w obecnych warunkach dzięki narodowej nauce i wyższemu szkolnictwu. Czy ma rację? — Bardzo cenię Maksyma Strichę. Oczywiście, ma rację. Ale gdyby wyższemu szkolnictwu dali więcej wolności. — Co może wyciągnąć Ukrainę z bagna? Kazanie społeczeństwa obywatelskiego czy, zdaniem Jarosława Daszkewycza, „tylko nacjonalizm”? — To wzorzec niezwykle rozumnego, stałego człowieka. Ale my w słowo „nacjonalizm” wkładamy różne pojęcia. Jeśli to poczucie obowiązku wobec swojego narodu, — to się zgadzam. Prawda, musimy sobie powiedzieć: Ukraina już nie będzie nigdy taką, jaką marzyli zobaczyć ją bojownicy o jej niepodległość w latach 30.— 40. — Iryna Żyłenko pisze: „Tajemnica narodzin, tajemnica ludzkiego życia, tajemnica śmierci. I za śmiercią — też tajemnica. I tylko — tajemnica”. Co jest dla Pani największą tajemnicą? — Wszystko, co ona powiedziała. A w ogóle, trzeba żyć, póki żyjesz. Tajemnic jest wiele. — Czy jest Pani szczęśliwym człowiekiem? — Każdy człowiek, który żyje i kocha swoją pracę oraz rodzinę, powinien czuć się szczęśliwym. — Pracowała Pani prawie półtora roku w Instytucie Slawistyki Uniwersytetu Londyńskiego. Czy jest różnica między ich a naszymi uczelniami? Czy łatwo weszła Pani do zespołu? — Bardzo łatwo weszłam. Prawda, do niektórych zwyczajów kapitalistycznego świata było ciężko przywyknąć. Myślałam, że tam wszyscy ludzie wiedzą bardzo dużo. Okazało się, że mnie jednak wiele nauczyli na uniwersytecie. Byliśmy za „żelazną kurtyną”, ale pracowaliśmy. Oni mają po prostu dobre warunki: małe obciążenia i wysokie pensje. Byli tam też potomkowie rosyjskich rodów arystokratycznych, których rewolucja wyrzuciła poza granice Rosji. Traktowali mnie z pewną pogardą. Zresztą, rzeczywiście: co za Ukraińcy? Czyż istnieje taki język — ukraiński? To oni mają we krwi. — Pisze Pani w swojej książce „Boleć bólem słowem słowa naszego” — „Serdeczne podziękowania mojemu mężowi — Wasylowi Ołeksowyczowi Zoriwczakowi, czyja stała, pełna poświęcenia pomoc waży tak wiele w moim życiu naukowym”. Pięknie powiedziane. A poza naukowym? — Pod tym względem jestem bardzo szczęśliwa. On jest całkowicie oddany rodzinie. Brał na siebie bardzo wiele obowiązków, miałam wielkie szczęście. Zamiast posłowia. „Do literatury angielskiej, amerykańskiej i kanadyjskiej imię Tarasa Szewczenki wchodzi w znacznej mierze jednocześnie. W popularyzacji literackiego i artystycznego dziedzictwa T. Szewczenki wśród angielskich czytelników biorą udział różni pod względem światopoglądu, wiedzy i talentu pisarze, publicyści, działacze społeczni i, niestety, dość rzadko profesjonalni tłumacze, co odciska swoje piętno na jakości przetłumaczonych utworów oraz na postrzeganiu twórczości poety… Stopniowo twórczość Szewczenki wchodzi jako wartość estetyczna do literatur anglojęzycznych. Poeta od dawna był znany w kręgach ukraińskich imigrantów jako poeta-patriota, symbol bolesnej, lecz na wieki utraconej Ojczyzny, w akademickich — jako obiekt badań naukowych. Teraz szersze kręgi czytelnicze świata anglojęzycznego przyzwyczajają się postrzegać twórczość Tarasa Szewczenki jako artystyczne ucieleśnienie pamięci historycznej narodu ukraińskiego, jako jedną z najjaśniejszych kart w literaturze światowej na równi z twórczością G. G. Byrona, A. S. Puszkina, W. Whitmana i in.” (Roksolana Zoriwczak. Postrzeganie osobowości i twórczości Tarasa Szewczenki w Wielkiej Brytanii // Wseswit. — 2011. — Nr 3/4. S. 211/212). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
Traducción automática
Doktor nauk filologicznych, profesor Roksolana Petriwna Zoriwczak — kierownik Katedry Przekładoznawstwa i Lingwistyki Kontrastywnej imienia Hryhorija Kocura Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, utworzonej na wydziale języków obcych w 1998 roku. Chodzi o potrzebę kadr translatorskich wysokiej kwalifikacji, na które czekają przedstawicielstwa handlowe Ukrainy, jej misje dyplomatyczne, konsulaty, ambasady, organizacje międzynarodowe i regionalne (ONZ, UNESCO, Rada Europy)… Wszyscy członkowie katedry pracują nad badaniem poszczególnych problemów przekładoznawstwa i lingwistyki kontrastywnej, które wpisują się w kompleksowy międzykatedralny temat naukowy „Doskonalenie metodyki nauczania dyscyplin przekładoznawczych jako zawodowych na oddziale przekładu angielsko-ukraińskiego”. Działalność Katedry Przekładoznawstwa i Lingwistyki Kontrastywnej to godny wkład w 350-letnią historię Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Profesor R. P. Zoriwczak opracowuje koncepcję szkolenia tłumaczy (ustnych i pisemnych); bada historię ukraińsko-angielskich związków literackich, zgłębia ogólnoteoretyczne i lingwostylistyczne problemy przekładu artystycznego, swoistość postrzegania przez anglojęzycznych czytelników ukraińskiego słowa artystycznego (w szczególności twórczości T. Szewczenki, I. Franki, Marko Wowczoka, Łesi Ukrainki, O. Kobylańskiej, ukraińskiego eposu i baśni) oraz przez ukraińskich czytelników literatury anglojęzycznej (utworów G. G. Byrona, H. Longfellowa, Jacka Londona). Roksolana Petriwna jest autorką ponad 900 prac naukowych, uczestniczką licznych forów międzynarodowych. „JESTEM PRZECIW WULGARYZACJI JĘZYKA” — Proszę powiedzieć, pani Roksolano, czy długo trzeba się uczyć, aby umieć „fachowo ocenić odpowiednie fakty językowe” (Lewko Połiuha)? — Sądzę, że bardzo długo, nawet — bez końca. Wszystkich faktów językowych nikt nie może ocenić, a pewne — tak, ale trzeba długo studiować, aby i rozumem, i sercem je zgłębić. — Mówią: „Obcy język można opanować w krótkim czasie, a ojczysty trzeba studiować całe życie”. Czy zgadza się Pani z taką opinią? — Obcego języka uczyć się nie jest trudno. Nie lubię terminu „obcy język” — obcych języków nie bywa. Lepiej powiedzieć: język innej ziemi, czyli język obcy. Całe życie można pogłębiać swoją znajomość języka obcego. Bo pojęcie „znać język” — to zdumiewająco szerokie pojęcie. Kiedy ma się do czynienia z analizą przekładoznawczą, bardzo często rozumie się, ile w twoim ojczystym języku jest różnych pytań. Kiedyś Vira Rich (wybitna brytyjska tłumaczka literatury ukraińskiej i białoruskiej) zadzwoniła do mnie z Londynu — miałam wyjaśnić jej, co oznacza wyrażenie „bezwerchyj kozak” w wierszu Tarasa Szewczenki. Pytałam wielu szewczenkologów, językoznawców — ich odpowiedzi były różne. Oto, na przykład, jak wyjaśnić obcokrajowcowi Szewczenkowe — „serce mlije”? Czy ono (serce) jest wzburzone, czy jest przestraszone — to dość skomplikowane. — Czy to mama przyuczyła Panią do Słowa? — Chyba tak. Mama zaszczepiła we mnie zainteresowanie językiem. Ale językiem interesowali się wszyscy w naszej rodzinie. Ojciec zginął, kiedy szedł mi piąty rok. Potem czytałam jego artykuły z problematyki historii — był wielkim miłośnikiem słowa. Z genami, chyba, to mi się przekazało. — Kto obecnie na Ukrainie jest tymi „złymi ludźmi”, Pani zdaniem, którzy uśpią Ukrainę i „jej ognie, okradzioną, zbudzą”? — Najwięcej złych ludzi jest wśród tych, którzy udają patriotów. Bo z jawnym przeciwnikiem wszystko jest jasne. A niezwykle trudno jest z tymi, którzy podają się za patriotów. Czasem ktoś z nich „odkrawa” to Krym, to Donbas. I wszystko przykrywa się patriotycznymi frazami. Nie lubię idei Piemontu. Przecież T. Szewczenko, W. Stus, I. Dziuba, W. Symonenko — są z innych regionów. We mnie to uczucie wychowywano od dzieciństwa: najświętsze — uczucie soborowości Ukrainy… Wspominam 1945 rok. My, dzieci, wiemy o nocnych wywózkach, aresztowaniach. A jednocześnie jest nam ciekawie w szkole. I oto pojawia się nauczyciel — Stepan Markowycz Polowyj, z miasta Teteriw. I szybko zdobywa sympatię całej szkoły. — Czym? — Miał szczególne poczucie nauczycielstwa. Umiał zainteresować uczniów. Inni nauczyciele, cytując, przechodzili na rosyjski. Stepan Markowycz tego nie robił. Za nim „przepadała” cała żeńska 36. szkoła. Uczniowie zdumiewająco przywiązali się do nauczyciela. Wyjaśniał: ten naród, który jest nad Dnieprem — to nie obcy. Uświadomiłam to sobie jeszcze w szkole. Nauczyciel za to zapłacił, bo pozwalał sobie nawet mówić na lekcjach o tym, że „na Ukrainie niebo jest błękitne, a żyta żółte”. Przeszedł więzienie, stamtąd wrócił z podkopanym zdrowiem. Ale wychował wielki zastęp ukraińskich patriotów, pozbawionych, że tak powiem, galicyjskiego separatyzmu. Zaszczepił w nas miłość do czarnoziemu, cytując wersy z „Intermezzo” Kociubynskiego. Później w Artemiwsku (pod Donieckiem) wdychałam ten zapach czarnoziemu, wspominając słowa niezapomnianego nauczyciela. I w ogóle, wtedy nauczyciele byli zdumiewająco oddani szkole. — Cytuje Pani Ołesia Honczara z „Sztandaronośców” o roli matki w rodzinie. A oto Vira Aheiewa w swoim nowym badaniu
„Apologia modernizmu: zarys XX wieku” konstatuje: „Bunt językowy był postrzegany przez młode pokolenie jako składnik kulturowego antytradycjonalizmu. Natomiast najbardziej autorytatywny ukraiński radziecki klasyk Oles’ Honczar nie przebierał w słowach, by napiętnować bezczelnych „bezrodnych”: „Wulgarność, która szpeci literaturę, bezczelność wojujących grafomanów, zaśmiecenie języka literackiego wulgaryzmami, przekleństwami i złodziejskim żargonem — wszystko to, czym tak chętnie zdobywają sobie uznanie młodzi degeneraci”. I dalej — jako podsumowanie: „Zauważę, że to właśnie słodkawo-paseistyczny styl Honczara odczuwalnie wpływał na formowanie samego pojęcia języka literackiego”. Czyli Oles’ Honczar, twierdzi naukowiec, winny jest nie tylko tego, że krytykuje nowatorskich pisarzy, ale przede wszystkim tego, że sam styl jego utworów, jego języka był nie taki, jak trzeba, a „słodkawo-paseistyczny”. Więc co — Oles’ Honczar nie miał racji w swojej krytyce? — Miał absolutną rację. To, co teraz spotykamy w literaturze — to coś strasznego, język jest wstrętny. A ten styl, który swego czasu był charakterystyczny dla utworów O. Honczara, nazwałabym neoromantycznym. Obecnie wielu pisarzy nie czuje różnicy stylistycznej. To znęcanie się nad językiem. I ci ludzie jeszcze nazywają siebie pisarzami! Nie jestem przeciwna stylistycznemu nowatorstwu — jestem przeciwna wulgaryzacji języka. Dlaczego prezydent wysyła „message” (a nie przesłanie), ma „speech” (a nie przemówienie)? — A co Pani sądzi o wierszu S. Żadana pod tytułem „Sprzedajni poeci lat sześćdziesiątych”? Mówiąc, że „poezja pisana jest gardłem, ale to gardło jest beznadziejnie przeziębione”. — To haniebna fraza człowieka, który nie zna historii, nie stoi na wysokim poziomie inteligencji. Tak, szestdziesiątnicy często uciekali się do ezopowego języka, czasami musieli kłamać. Ale powiedzieć, że mają „przeziębione gardło”!? Przecież tylko za jeden wiersz „Kiedy umarł krwawy Torquemada” Dmytro Pawłyczko powinien był wejść do historii jako śmiałek. Pan Żadan nie wyobraża sobie, co oznacza fraza — „Ludzie ze strachu”. Ludzie wtedy dużo czytali… To było święto, kiedy ktoś z poetów, na przykład W. Symonenko, pisał ostry, demaskatorski wiersz. A na współczesnej poezji raczej nie można nikogo wychować. Czy można słuchać profesora Hryhorija Hrabowycza, który twierdził, że w szkole nie trzeba uczyć literatury, dopóki nie zostanie napisana jej prawdziwa historia. Przecież literatura — to jedyne, co najbardziej wychowuje człowieka w szkole. Albo niektórzy używają terminu „literatura kolonialna”. Z taką frazą nie mogę się zgodzić. Tak, była różna literatura, ale była też taka, która wychowywała człowieka, i nazywanie jej „kolonialną” — to dzikość. „SWÓJ OBYWATELSKI OBOWIĄZEK WYKONUJĘ” — W „Dwunastu obręczach” Jurija Andruchowycza Bohdan-Ihor Antonycz wystąpił jako włóczęga, poszukiwacz erotycznych przygód, samobójca. Akceptuje Pani takiego Antonycza? — To mnie oburzyło. Kiedy dzięki Ihorowi i Irynie Kałynciom, Bohdanowi Horyniowi usłyszałam o Antonyczu, kiedy przeczytałam jego poezje w „Żowtni”, byłam zachwycona obrazowością wierszy. I nagle pojawia się taki wstrętny utwór! — Sołomija Pawłyczko twierdziła, że twórców nowej powieści w ukraińskiej prozie było trzech: Chwylowyj, Pidmohylnyj i Domontowycz. A Pani jak uważa? — Bardzo szanuję Sołomiję Pawłyczko. Powiedziała i zrobiła wiele. Nie ze wszystkim się zgadzam. Ale nie mogę powiedzieć nic w tej sprawie, bo nie uważam się za wielką specjalistkę od prozy. — Jak by Pani zareagowała na taką tezę Tarasa Prochaśki: „Ja już dawno zdecydowałem sam dla siebie i mogę to powtórzyć każdemu — że rozmyślanie o Bożym zamyśle i różnych Bożych czynach jest całkowicie bezperspektywiczne. Bo rozmyślać narzędziu o mistrzu jest bezsensownie… Ja nie rozumiem wszystkiego, co się dzieje. I nie proszę o zrozumienie”. A Pani rozumie, co się dzieje? — Każdy z nas choć jest narzędziem, ale jest osobowością. Zastanawiam się nad tym, co mogę dobrego zrobić. A już wola Boża — poza moimi kompetencjami. — Czy jest Pani zdolna poznawać samą siebie? — Obecnie nie ma zbyt wiele czasu, żeby myśleć o sobie. Bo tyle problemów, powiedzmy, na katedrze z papierami, problemy naukowe. Rzadko skupiasz się na swoim zadaniu. Kiedyś na katedrze były cztery etaty, obecnie — ponad trzydzieści. Bardzo pomogło to, że na naszą prośbę kierownictwo uniwersytetu nadało katedrze imię Hryhorija Kocura. Wykładowcy, oprócz mnie, wszyscy są młodzi. Staramy się uczyć także od studentów. Staramy się ich wychowywać na idealistów. — I udaje się? — Do pewnego stopnia — tak. Ot, powiedzmy, był wieczór poświęcony Verze Rich. Studenci przejęli się treścią jej poezji, pięknie deklamowali. Początkowo na katedrze nie było specjalistów od translatoryki, oprócz mnie. Teraz mamy ich wielu. Sądzę, że swój obywatelski obowiązek wykonuję. — Czy podporządkowują indywidualność ogółowi takie wersy Liny Kostenko: „kiedy człowiek ma naród, wtedy on już jest człowiekiem”, — na czym nalega Vira Aheieva? — Może ktoś tak myśli. Ja natomiast podporządkowuję się interesom ogółu. Bo naród tylko tak się cementuje. To konieczne. Moja indywidualność od tego nie znika. Żyjemy w społeczeństwie i musimy myśleć o nim. A w ogóle najwyższym przejawem patriotyzmu jest profesjonalizm. Oto przykład. Mnie od małego nazywano Roksolaną, imię dał mi ojciec, który kochał się w historii. Akademik Biłodid nawet jakoś zarzucił mi, że nie przestrzegam (w swoim imieniu, oczywiście) pisowni. A ja powiedziałam, że robię to w pamięci o ojcu. A kiedy byłam w Urbana-Champaign (stan Illinois, USA) na kongresie, to poszczególni przedstawiciele diaspory
Traducción automática
Leonid MUŻUK
Kiedy Polacy mówią: polskie kino czy polska telewizja, mają na myśli to, co rzeczywiście jest w Polsce. Czyli oba rodzaje sztuki u Polaków są, oczywiście, narodowe. Właśnie cecha narodowa sztuki filmowej jest dla nich decydująca. I to ona, jako rozstrzygający czynnik, zapewnia polskim dziełom filmowym sukces nie tylko w kraju, ale i na rynkach europejskim oraz światowym. Polska Akademia Filmowa co roku spośród nowo powstałych kilkudziesięciu filmów narodowych wyłania najwybitniejsze. W tym roku także Rosja nazwała autorów najlepszych dzieł filmowych i wręczyła im „Złote Orły”. Tego samego dnia, co rocznica niezauważalnej na naszych ekranach telewizyjnych Ukraińskiej Soborności. Prawie do świtu pompatycznym widowiskiem cieszyli się nie tylko rosyjscy i ukraińscy telewidzowie, ale i krajów sąsiednich, które pozostają w strefie rosyjskich interesów. Rosyjska telewizja, starannie transmitując ceremonię, pragnęła wielkiego uogólnienia: „Złote Orły” — symbole odrodzonego ducha rosyjskiej arystokracji — triumfalnie wznoszą się nad poradziecką przestrzenią nie tylko dla sławienia kinematograficznych dynastii państwa, ale przede wszystkim dla wywyższenia „ojczyzny” i utwierdzenia „ruskiego miru” wszędzie, dokąd on przenika. Za wręczeniem najbardziej prestiżowych nagród kinematograficznych „Oscar” świat śledzi co roku jak za kolejnym amerykańskim triumfem filmowym. Bo wiadomo — Amerykanie dyktują modę na kino i w kinie. Dlaczego na Ukrainie nie ma nawet śladu podobnych konkursów? Powiedzieć, że do tego nie wystarcza ukraińskich filmów, to nic nie powiedzieć. Przez wszystkie dwadzieścia poradzieckich lat Ukraina nie uzbiera tyle tytułów, za którymi stałyby pełnowartościowe ukraińskie filmy fabularne, aby zbliżyć się choćby do połowy tego, co tworzy się w Polsce corocznie. Nie biorę pod uwagę sprzecznych faktów. Raczej nie warto włączać do analizy filmów krótkometrażowych, stworzonych za dwieście-trzysta dolarów, a nawet postawionych za darmo, własnymi siłami, bez zastosowania najnowszych technologii i nowoczesnych możliwości produkcyjnych. Z reguły za tymi filmami stoi obiecujący narybek narodowej szkoły filmowej — doświadczone ukraińskie talenty kinematograficzne, które nie zdążyły wyjechać do Rosji czy wyemigrować do Ameryki. Pojawienie się na Ukrainie ich utalentowanych, ale zbyt „staniałych produkcji filmowych” — to swoiste sarkastyczne wyzwanie dla obojętności naszego państwa, którą regularnie demonstruje wobec ukraińskiej kultury w ogóle, a wobec ukraińskiego kina w szczególności. Te filmy w każdym razie nie mogą być postrzegane jako pełnowartościowe seryjne fakty profesjonalnej sztuki narodowej. A pojedyncze udane produkcje filmów fabularnych, które wywołują pewien międzynarodowy rezonans festiwalowy, jak powiedzmy film Serhija Łoznyci „Szczęście ty moje”, są usuwane z naszej sfery kulturowo-informacyjnej. Poza tym nikt na Ukrainie ich nie widzi. Specyficzny jest los właśnie tego filmu, który ma wprawdzie formalną, ale ukraińską „meldunek” kinematograficzny. Udźwiękowiony po rosyjsku, jego los skomplikował się jeszcze tym, że prawdziwe uogólnienia artystyczne autorów nie podobają się wpływowym moskiewskim politykom. Bo, widzicie, w filmie uogólnia się obecne życie „wielkiej i niepodzielnej”! Chociaż dzieło, artystycznie przekonujące ze względu na typową prawdę obecnego istnienia człowieka poradzieckiego, zasługuje na gruntowną analizę. W ramach tego artykułu wypada jedynie skonstatować — podobne szczęśliwe przypadki kinematograficzne istotnie nie wpływają na długotrwałe negatywne tendencje, którymi naznaczony jest obecny rodzimy proces filmowy. Gdyby spośród wszystkich filmów stworzonych w niepodległej Ukrainie wyszukiwać prawdziwe ukraińskie dzieła, to ostry spór, jak ciężka mina, koniecznie wybuchłby wśród naszych filmowców. Bo u nas każdy na swój sposób rozumie, co to jest film narodowy lub film ukraiński. Co więcej, my częściowo jeszcze wątpimy, czy to jedno i to samo. Do sprzecznego, a nierzadko i utajnionego pojęcia — współczesne ukraińskie kino i dotyczących go kryteriów poszukiwania w globalnej przestrzeni światowej powrócimy później. Najpierw — o najbliższych sąsiadach. Na prestiżowych europejskich festiwalach filmowych Rosja regularnie zdobywa nagrody. Jednak główne wysiłki twórcze i produkcyjne mimo wszystko pragmatycznie kieruje na tworzenie filmów dla telewizji. Bo właśnie kino dla telewizji najefektywniej realizuje główne dla obecnego kierownictwa Rosji zasady ideowe jego polityki. Państwo rosyjskie zapewniło swojej kinematografii skuteczne wsparcie ekonomiczne. Dlatego ich kino łatwo przesuwa się na rynku poradzieckiej przestrzeni informacyjno-kulturowej. Na Ukrainie panuje ono pewnie i bez przeszkód. Zorganizowana przez Rosję systemowa ekonomicznie agresywna interwencja rosyjskiego filmu na terytoriach poradzieckich realizowana jest dzięki i w wyniku realnej, a nie deklarowanej polityki państwowej w tej dziedzinie. Właśnie na Ukrainie Rosja osiągała zdumiewający sukces komercyjny, a jeszcze bardziej — ideowy. Produkt moskiewski całkowicie pochłonął naszą przestrzeń antenową i teraz codziennie pracuje na utwierdzenie rosyjskich wartości. Każdy z nas ma swój stosunek do polityki informacyjno-kulturowej północnej sąsiadki. Ale kto gruntownie zapoznał się z jej Doktryną polityki informacyjnej, ten wie, że dawne kremlowskie tendencje imperialne, które kiedyś wprowadzano jedynie na podstawie moskiewskich normatywów radzieckiego systemu administracyjnego, obecnie już naukowo bazują na prawdziwej platformie ekonomicznej. Co więcej, niezawodnie zmodernizowanej wsparciem rynkowym. Jak przewidziano w tej doktrynie, moskiewskie idee skutecznie zakorzeniają się tam, gdzie Moskwa potrzebuje. I ten proces trwa w większości w sposób nieukrywany. Czasami nawet zuchwale, bo odbywa się dzięki szczególnym czynnikom poradzieckiego rynku informacyjnego i tam, gdzie panuje język rosyjski. Nie ma potrzeby analizować rosyjskiego celu strategicznego. Ważniejsze jest co innego: dlaczego Rosja skutecznie go realizuje? I jak realizowana jest moskiewska taktyka? Dlaczego ten nieukrywany neokolonialny proces odbywa się na kilku poziomach, które wzajemnie się uzupełniają?! Przede wszystkim wszystkie główne kanały moskiewskie przez łączność satelitarną są stale włączone do wszystkich kablowych sieci telewizyjnych Ukrainy. Ich segment pod względem objętości codziennej obecności nie jest dominujący w naszej sferze kulturowo-informacyjnej. Ale specyficzna praca, charakteryzująca się znanym stanowiskiem wobec naszej historii i perspektyw rozwoju ukraińskiej państwowości, tworzy wzorcowy, a co najważniejsze — zalegalizowany precedens dla świadomego czy ślepego naśladowania obcych dla Ukraińców idei przez naszych „kozaków”. Drugi poziom — konsumpcja rosyjskiego produktu ekranowego. Jest on zbyt potężny. Świadomie wspierają go nasze rodzime kanały telewizyjne. Prześcigając się w konkurencji między sobą, kto pierwszy wykupi produkt importowany, firmy telewizyjne Ukrainy operatywnie organizują jego premiery. Chociaż jest on w większości już wyeksploatowany na rosyjskich kanałach telewizyjnych. Ten maraton trwa latami: puszczone w koło na kijowskich kanałach telewizyjnych, schodzą na szczebel obwodowy, a tam na rejonowy. Setki firm, różnych pod względem możliwości biznesowych, jednakowo łasych na tani rosyjski chłam. Nasi giganci telewizyjni, a także mniejsi, jak katarynki monotonnie kręcą te same filmy, seriale i skandaliczne cykliczne programy telewizyjne. Są one tak przeładowane jednostajnym erzac-produktem, że mimowolnie powstaje wrażenie, jakby ktoś je wszystkie wystrugał na zasadzie rosyjskiej matrioszki. Dla sprawiedliwości warto powiedzieć: wobec produkcji amerykańskiej nie ma mniejszej gorliwości. Jednak Jankesi znacznie ustępują pod względem swoich objętości przed Rosjanami. Na przeszkodzie, rzecz jasna, stoi język angielski i prawdopodobnie konieczność dubbingowania go na ukraiński. Co prawda, ta ostatnia okoliczność obecnie już nie jest zbyt aktualna — naszym kanałom telewizyjnym dawno pozwolono pokazywać rosyjskojęzyczne warianty amerykańskiego erzacu, wykupionego znowuż w Rosji. Warto zasłonić się tradycyjnym napisami — wpisać drobną czcionką ukraiński tekst (żeby nikomu nie przeszkadzał oglądać) i wszystko. Nawiasem mówiąc, statystyka świadczy, że ponad dziewięćdziesiąt pięć procent na ukraińskich ekranach to produkt obcy. Więc co z tego, co oglądamy, jest ukraińskie? Wiadomości informacyjne? Możliwe. Ale stara technologia dozowanego doboru informacji w celu manipulacji świadomością społeczną, niestety, nie została oddana do archiwum. I to w najmniejszym stopniu zależy od dziennikarzy, którzy zmuszeni są zniekształcać prawdę. Do tej pory na Ukrainie nie ma uświadomionej potrzeby, ani politycznej, ani ekonomicznej, aby w ukraińskie siły twórcze, a jeszcze na aktualny ukraiński temat, ktoś chciał inwestować niemałe środki. A tym bardziej w organizację produkcji ukraińskiego kina, dla którego potrzebne są niemałe sumy, aby wytrwale produkować ukraińskie tak, jak Polacy — swoje, a Rosjanie — swoje. Okazuje się, że taniej kupić cudze, przede wszystkim rosyjskie. Jednak są podstawy uważać, że długotrwały okres okupacyjny na Ukrainie nie jest wieczny. Przecież oligarchiczna Ukraina tylko do czasu nie uświadamia sobie niebezpieczeństwa dla swojego istnienia. Ona jeszcze nie widzi granicy, za którą następuje ostateczna utrata narodowej suwerenności informacyjnej. A za taką granicą — nie tylko duchowy, ale i ekonomiczny krach kraju oraz nieuchronne staczanie się go do roli ekonomicznego dodatku Imperium Rosyjskiego. I to przekształcenie będzie odbywać się z dalszym logicznym redystrybuowaniem kapitału narodowego, rzecz jasna — nie na korzyść kolonialnie zależnych ukraińskich właścicieli. W pięcioprocentowy udział produkcji, którą nazywają narodową, zalicza się wszelkie telewizyjne wojny, zorganizowane na Ukrainie, oraz znane wariacje kilku wzorców „wolności” od różnych dziennikarzy-przybłędów. Drobiazg organizuje
Traducción automática
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Jak najlepiej uczcić jubileusz artysty? Wystawą obrazów. W ten utrwalony sposób w Równem uczczono 125. rocznicę urodzin Georgija Kosmiadiego, znanego artysty, w którego dorobku znajduje się prawie 5000 prac twórczych. Zdumiewający był również talent pedagogiczny Kosmiadiego — stworzył on kilka znanych szkół rysunku, w szczególności w ukraińskim Równem i niemieckim Hamburgu. Na wystawie, która odbywa się w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym, zaprezentowano trzy tuziny obrazów artysty, rysunki jego uczniów, a także kolekcję oryginalnych fotografii, dokumentów i afiszy z archiwum twórcy. Swego czasu profesor Georgij Kosmiadi, który z powodu prześladowań władz zmuszony był wyjechać za granicę, marzył, aby jego prace oraz dorobek twórczy uczniów pozostały na ojczystej ziemi. Na początku XXI wieku córka Georgija Kosmiadiego, Nadija Kosmiadi, przekazała na Rówieńszczyznę całe archiwum ojca, wypełniając w ten sposób jego testament. Duchowa więź Georgija Kosmiadiego z terenami rówieńskimi podyktowana jest tym, że w Równem artysta przeżył jedną trzecią swojego życia — od 1916 do 1940 r. Tutaj wykładał rysunek w pięciu gimnazjach miasta. Organizował kółka twórcze, wraz ze swoimi uczniami wystawiał różnorodne tematycznie spektakle, malował dekoracje, tworzył “wojny jasnowidzów”, “sąsiadów”, “krewnych”. Nie mogę pominąć jednego unikalnego zjawiska (grubej mieszanki gatunków fabularnych i dokumentalnych) krajowej produkcji na temat, że tak powiem, “wojny lokalnej”. Obecnie takie telewizyjne centaury harcują w ramach pięcioprocentowej kwoty antenowej, którą chcą uznać za właściwie narodową. Wszyscy twórcy takich “narodowych” produkcji podpisują oświadczenia o zachowaniu tajemnicy. Ale wszystkie sekrety wychodzą na jaw na ekranie. Na kanale “1+1” trwa emisja telewizyjnego centaura “Wojny sąsiedzkie”. Rozpoczął się on od inscenizacji fabularnej, podszywającej się pod prawdę dokumentalną. Kto i co tam gra: czy wieśniacy artystów, czy artyści wieśniaków? Twórcy nie przywiązują do tego wagi. Organizują na ekranie brudną wojnę. Trudniej wymyślić brudniejszą, w pełnym tego słowa znaczeniu, ponieważ toczy się ona wokół, wybaczcie, wiejskiej toalety. Sfilmowani na ekranie ludzie są odbierani przez widza jako prawdziwi, a nie “odgrywający role” sąsiedzi. Autorzy uciekli się do wyjątkowej technologii scenariuszowej — tworzenia brutalnego konfliktu. Cała wieś jest w niego wciągnięta — nie wymyślona, a prawdziwa. Twórcy serialu zapragnęli, aby prawdziwi wieśniacy nacieszyli się wirtualnym sąsiedzkim pokojem, który zapanował wraz z pojawieniem się biotalety… Rusłana Pysanka podarowała go jednej ze zwaśnionych stron. Sponsor serialu sam dostarczył na plan zdjęciowy tę prostą gwarancję wiejskiego pokoju. Aktorka przez pięć dni “godziła” sąsiadów. Dla “oczyszczenia” sztucznie wytworzonych brudnych konfliktów wraz z Rusłaną po wsi, która znajduje się w rejonie obuchowskim, chodził jeszcze jeden prawdziwy prowadzący. Jego rola jest ukraińskojęzyczna, Pysanka zaś godziła wieśniaków — po rosyjsku. Całe to odegrane drogie widowisko, prawdopodobnie nie wywarłoby tak odrażającego wrażenia, gdyby jego twórcy przynajmniej zrezygnowali z przydługich ekranowych pogaduszek na temat efektu fermentacji po wrzuceniu drożdży do toalety. Nie warto recenzować podobnych “kryzysowych” utworów. Nic istotnego nie wniesie też krytyczna analiza seryjnych zabaw, organizowanych poza granicami moralności i zdrowego rozsądku, jak chociażby “Zamiana żon”. Straszniejsze jest co innego — z Ukraińców się szydzi. Z ekranu usunięto temat ukraiński, nie ma tam ani naszej historii, ani naszej kultury. Nie ma realnego wyobrażenia: w jakim społeczeństwie żyjemy. I jakie jest naprawdę obecne realne ukraińskie życie. Nie wirtualne, a nasze. Chociaż, czemu się dziwić: na telewizyjnym ekranie — sami handlarze. kostiumy, inicjował wieczory twórcze i literackie. Wokół niego skupiała się uzdolniona młodzież Równego. Prawdziwym triumfem był udział uczniów Kosmiadiego w Światowej wystawie prac dziecięcych w Paryżu w 1937 roku, gdzie rówieńczanie zostali uhonorowani najwyższymi nagrodami.
Traducción automática
Switłana OREŁ, Kirowohrad „TEN ZESPÓŁ MOŻNA UZNAĆ ZA NAJLEPSZY NA ŚWIECIE” A jego droga do tańca nie była prosta. Jeszcze jako dziecko zobaczył występ grupy Mykoły Ankudinowa i zapłonął marzeniem o tańcu scenicznym. Ankudinow w ówczesnym, jeszcze przedwojennym Kirowohradzie, był epoką. Kontynuator tradycji tanecznych teatru koryfeuszy (dobre klasyczne tradycje scenicznego tańca ludowego były zakładane jeszcze przez nich, może dlatego tak mocno się trzymają), przez dziesięć lat stał na czele rozwoju sztuki choreograficznej regionu: dziecięcy zespół działał przy pałacu pionierów, dorośli tańczyli w klubie „Metalist”, a najlepsi tancerze zasilali trupę baletową obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego imienia M. Kropywnyckiego. Ale o tym wszystkim młody wówczas Anatolij Krywochyża jeszcze nie wiedział i strasznie chciał zapisać się do grupy tanecznej, której występ zobaczył. Jednak ojciec, prosty ukraiński chłop, nie postrzegał tańca jako możliwego przyszłego zawodu syna i udowodnienie mu czegoś przeciwnego było praktycznie niemożliwe. Ojciec uwierzył w taneczną gwiazdę syna dopiero w 60. roku. Kiedy już znany zespół choreograficzny „Jatran” powrócił z Moskwy, gdzie triumfalnie wystąpił podczas dekady sztuki ukraińskiej, z Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy. Lecz przedtem była jeszcze wojna. Anatolij Krywochyża należy do tych, którzy przeszli ją jako szeregowy od początku do końca. Pewnego razu, kiedy przebywał w szpitalu na terytorium Austrii, przed rannymi wystąpiła grupa koncertowa, w składzie której byli także rodacy z Kirowohradu, wychowankowie Mykoły Ankudinowa. Młodemu żołnierzowi Anatolijowi Krywochyży strasznie chciało się podejść do nich, przyłączyć do rodaków, opowiedzieć, jak kocha taniec i marzy o nim, ale wstydził się. A jednak to spotkanie, uważa Anatolij Mychajłowycz, ostatecznie przesądziło o jego losie zawodowym: na tancerzy patrzono jak na świętych. Uczył się i pierwsze kroki stawiał daleko od domu — Czelabińsk, Omsk, Homel, Dniepropetrowsk, i dopiero w 1957 roku powrócił do rodzinnego Kirowohradu. I od razu zaczął aktywnie pracować z grupą taneczną, stopniowo znalazła się też nazwa — „Jatran”. Przygotowywali różne tańce ludowe, głównie rosyjskie, ten materiał był wtedy lepiej znany Krywochyży. Ale znajomość z Pawłem Wirskim, który zaprosił ich do udziału w dekadzie sztuki ukraińskiej w Moskwie, radykalnie zmieniła kierunek poszukiwań twórczych Krywochyży. I dzisiaj, po latach, przyznaje on, że wpływ Wirskiego stał się decydujący w jego życiu twórczym. A wielki artysta radził przejść od efektu scenicznego do pogłębionej pracy nad oryginałem ludowym. Stopniowo „Jatran” (pracowali na bazie domu kultury zakładów „Hydrosyła”, finansowani przez obwodową radę związków zawodowych i Ukrprofradę) opanował w numerach tanecznych cały roczny cykl obrzędowy kalendarza ukraińskiego. Początkowo były to udane numery, potem całe programy. Taki program z dwóch części obejrzał Igor Mojsiejew i przez impresario ówczesnego „Derżkoncertu” zaczęto przygotowywać „Jatran” do występów za granicą. Przygotowania były poważne i trwały prawie dwa lata. Za to i występy przebiegły triumfalnie — USA, Kanada, Anglia. Sale na stojąco oklaskiwały „Jatran”, jej ukraińskiego ducha, którego zdołała przynieść na dalekie kontynenty wbrew wszystkiemu. Kto choć raz widział tańce „Jatrani”, temu trudno zapomnieć ten szał żywiołu ludowego, odziany w wyważoną do krzty estetykę tańca, która wznosi duszę radością i dumą, wzruszeniem i wdzięcznością. Niektórzy z Ukraińców z diaspory, którzy byli wtedy na koncertach „Jatrani”, sami już zostali kierownikami różnych zespołów. Lecz zaledwie kilka lat temu w mieszkaniu Krywochyży rozległ się telefon z Filadelfii — prosili o odrodzenie „Jatrani” i ponowny przyjazd na występy. Nawet pytali, ile potrzeba na to środków, lecz niestety, jest to już niemożliwe. A wtedy, wspomina Anatolij Mychajłowycz, ich pierwszy koncert odbył się w Nowym Jorku w Radio City Music Hall, przeszedł z wielkim sukcesem. A po jakimś czasie w gazecie „New York Times” pojawiła się recenzja: „Widzieliśmy zespół Mojsiejewa z jego ekspresją, zespół Wirskiego z jego filozoficzną rozwagą, a w „Jatrani” jest to wszystko, ale z większą naturalnością. I dlatego trzeba uznać ten zespół za najlepszy na świecie”. Anatolij Krywochyża przypuszcza: właśnie to stało się początkiem końca „Jatrani”. Komu spodoba się, kiedy o twoim konkurencie tak piszą na cały świat? A tu jeszcze jedno nieszczęście: dwóch chłopaków, uczestników zespołu, w supermarkecie przypadkowo lub celowo nie zapłaciło za kiełbasę. Zauważono to, zostali ukarani grzywną. I ta plama stała się jakby stałym powodem zakazu dalszych zagranicznych występów. Wielu uważa, że ten kazus nie był przypadkowy, a starannie sprowokowany — KGB nie mogło dopuścić do takiego ukraińskiego triumfu. Prawda, oficjalnie nikt niczego nie zabraniał. I „Jatran” dziesiątki razy wzywano na przeglądy w sprawie występów to w Kanadzie, to w Japonii, to we Włoszech. Pewnego razu w kuluarach jednego z takich przeglądów w Operze w Odessie do Anatolija Mychajłowycza podszedł mężczyzna w cywilu i ostrzegł: „Będą Panu proponować występy w Kanadzie, to niech Pan odmówi, niech Pan powie, że jest Pan już zaangażowany we Włoszech!”. I Anatolij Mychajłowycz zrozumiał — tej ściany nie przebijesz, i to go złamało. Dziesięć lat zespół był pozbawiony możliwości wyjazdów.
Nie można powiedzieć, że w ogóle nie dawano mu pracować. Nie, spraw było wiele. Ktoś inny mógłby tylko marzyć o przygotowaniach do występów połączonych zespołów podczas otwarcia i zamknięcia Olimpiady-80, światowego festiwalu młodzieży. Zespół tańca Baszkirii, Kijowski balet na lodzie, gdzie wystawiał pamiętny „Kwiat paproci”. Ale to wszystko nie przynosiło tej radości, tego uniesienia tworzenia, które miał w „Jatrani”. Już później, kiedy zespół przestał istnieć, jego uczestnicy postanowili się spotkać. Przyjechali prawie wszyscy, choć los rozrzucił ich po świecie, przyjechali z pragnieniem, z radością, bo to, co ich łączyło w tym zespole, stanowi najskrytszą część ludzkiej duszy. — Tyle ognia, radości tworzenia, duchowego uniesienia — mówi była uczestniczka „Jatrani”, a obecnie baletmistrzyni obwodowego akademickiego teatru muzyczno-dramatycznego imienia Marka Kropywnyckiego Żanna Olijnyczenko — nie czuliśmy nigdzie. Podróżując po obcych zespołach, Anatolij Krywochyża powrócił do Kirowohradu, gdzie stanął na czele wówczas (połowa lat 80.) całkiem młodego zespołu „Zoriany” obwodowej filharmonii. Tutaj wcielał to, co rozpoczął w „Jatrani” — folklorystyczne, obrzędowe wątki wokalno-choreograficzne, inscenizacje wizualnej pieśni. Nie bez powodu później „Zoriany” nazwano nie po prostu zespołem — teatrem pieśni, muzyki i tańca. Wtedy na przeszkodzie stanął kryzys finansowy lat 90. Artyści masowo wyjeżdżali za granicę, aby zarobić na życie, bo były okresy, kiedy nawet niewielkie pensje nie były wypłacane przez kilka miesięcy. Ale „Zoriany” dzięki entuzjazmowi dyrektora Kirowohradzkiej filharmonii Mykoły Krawczenki, twórczemu zapałowi wiodącej solistki, ludowej artystki Ukrainy Antoniny Czerwinskiej, tegoż Anatolija Krywochyży, przetrwały. I dzisiaj, mimo podeszłego wieku, Anatolij Mychajłowycz jeszcze po trochu pracuje z zespołem. Tym bardziej, że „Zoriany” mają powtórzyć trasę koncertową „Jatrani” — otrzymały zaproszenie do występu w USA. Nawiasem mówiąc, w Kirowohradzie przebywał były młody wielbiciel występów „Jatrani” na kontynencie amerykańskim, a obecnie szef jednego z najbardziej znanych zespołów artystycznych ukraińskiej diaspory, kierownik artystyczny zespołu tanecznego „Wołoszky” Taras Łewycki, dzięki któremu ten projekt stał się możliwy. Najwyraźniej tym razem nic nie powinno przeszkodzić, aby ukraińska pieśń i taniec po raz kolejny zachwyciły Amerykę. Anatolij Mychajłowycz jest przekonany, że rola „Jatrani” nie została jeszcze do końca przemyślana, nie została oceniona. Jedną z jej kontynuacji można uznać za stworzenie jedynego muzeum sztuki choreograficznej. Znajduje się ono na chutorze Nadija, w rodowym gnieździe ukraińskich koryfeuszy, założycieli ukraińskiego profesjonalnego teatru realistycznego, którzy właściwie wyprowadzili ukraiński taniec ludowy na scenę. A rozpoczęło się to od tego, że były uczestnik „Jatrani”, obecnie kierownik ludowego zespołu tanecznego „Junist” Borys Kokulenko, zbierając materiał do swojej książki „Stepowa Terpsychora”, równolegle zaczął zbierać eksponaty przyszłego muzeum. A ludowy artysta Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Choreografów Myrosław Wantu ch zaproponował, aby uczynić muzeum ogólnoukraińskim, ponieważ zgromadzono tu eksponaty dotyczące ukraińskiej choreografii z całego świata. Tylko z Nowej Zelandii na razie nie odpowiedzieli, ale jak się okazało, ukraińskie zespoły taneczne są i tam. Scenograf Pawło Bosyj opracował nowy nowoczesny projekt wystroju muzeum, tutaj ma działać centrum metodyczne, filmoteka. Obecnie przygotowywany jest już trzeci film z cyklu „Z błogosławieństwa ukraińskiej Terpsychory”, który kręci Kirowohradzka obwodowa kompania telewizyjno-radiowa. — Zajmuję się rozbudową muzeum już piąty rok — mówi Anatolij Krywochyża — i faktycznie tym żyję. Pędami „Jatrani” można nazwać także kompleks choreograficzny Anatolija Korotkowa, który przeszedł zarówno szkołę taneczną, jak i menedżerską w „Jatrani”. Tutaj przygotowanie przyszłych tancerzy zaczyna się od wieku przedszkolnego, dalej szkoła-liceum i wydział artystyczny Kirowohradzkiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Wynnyczenki. O tym kompleksie, jak i o zespole „Prolisok” przy nim, można wiele opowiadać. „Prolisok” ma mnóstwo prestiżowych nagród, można go nazwać jednym z najlepszych nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie. Wychowankowie Krywochyży i „Jatrani” to kierownicy znanych i perspektywicznych zespołów „W gościach u bajki” oraz „Rosynka” małżeństwo Rusołów i Czajkowskich. Taki jest krótki wykaz owoców twórczej pracy ludowego artysty Anatolija Krywochyży, który zdołał dotknąć głębinowych sił ducha naszego narodu, ukrytych w tańcu i pieśni, i pomnożywszy je przez własny talent oraz profesjonalizm, osiągnąć szczyty. Obwód kirowohradzki witał honorowego obywatela centrum obwodowego, posiadacza honorowego odznaczenia „Honor i Sława Obwodu Kirowohradzkiego”, ludowego artystę Ukrainy Anatolija Krywochyżę z okazji 85-lecia. Dla wielu to imię jest nieznane, ale dla tych, którzy w ostatnich dziesięcioleciach byli związani ze sztuką choreograficzną, mówi ono bardzo wiele. Kierownik artystyczny niegdyś sławnej „Jatrani”, z której wyszła plejada utalentowanych choreografów, potem — nie mniej słynnych „Zorian”, wreszcie — jeden z założycieli jedynego muzeum sztuki choreograficznej. Nasz kraj czasami nazywa się stolicą ukraińskiej choreografii, jeśli tak jest, to Krywochyża jest królem tej stolicy.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
Utwory ukraińskich i zagranicznych kompozytorów po premierze w Odessie brzmią wszędzie. Obecne święto nowej muzyki zgromadziło około trzystu kompozytorów i wykonawców. Jego koncepcja pozostaje niezmienna, gdyż jest unikalna i pozwala skondensować oprócz muzyki inne rodzaje sztuki — teatr, kino, instalację, malarstwo. Tym razem wszyscy zagraniczni uczestnicy przygotowali przynajmniej po jednym utworze ukraińskich kompozytorów i zabrzmiały one w Odessie jako premiery. Jak zawsze, razem z Karmelą Cepkołenko szczególnie wyróżniły się jej koleżanki z Odessy, kompozytorki Julia Homelska, Alona Tomlonowa oraz Ludmyła Samodajewa. Na obecnym festiwalu występowało wielu altowiolistów, a z Austrii przybył nawet wspaniały zespół altowiolistów „PLUS”. Wyraźnie wzrosła liczba zespołów perkusyjnych. Najpierw wystąpił założony przez Bernharda Wulffa prawie czterdzieści lat temu kolektyw z Uniwersytetu Muzycznego we Fryburgu. Wykonał on utwór mongolskiego kompozytora Natsagiyna Jantsannorowa „Krainą Czyngis-chana”. Lecz szczególnie przychylnie przyjęli słuchacze kompozycję muzyczną ukraińskiego kompozytora Wołodymyra Runczaka „Jak Kozacy do sułtana list pisali”. Różnorodność programu festiwalowego dawała każdemu słuchaczowi i widzowi możliwość wyboru tego, co komu bardziej odpowiada. Jedni byli zachwyceni kunsztem polskiej orkiestry „Sinfonia Iuventus” oraz rodzimego zespołu „Nowa muzyka w Ukrainie”. Inni dawali pierwszeństwo instrumentalnym duetom „Phoenix” (Belgia), „Runedako” (USA), „Frevo” (Norwegia). Odeskie trio bandurzystek „Malwy”, z którym współpracują znani kompozytorzy, zachwyciło swoich fanów współczesnymi interpretacjami ukraińskich melodii ludowych. Festiwal artystów-nowatorów stał się wielkoskalowym przeglądem nowych dokonań w sferze muzyki nowoczesnej, swoistą szkołą kunsztu wykonawczego, sprzyjał rozwojowi kontaktów twórczych między przedstawicielami różnych krajów. Jego wysoki poziom poświadczył potęgę ukraińskiej kultury, która nie ustępuje najlepszym europejskim i światowym wzorcom. Zespół perkusji Odeskiej Akademii Muzycznej im. A. Nieżdanowej
Traducción automática
Wasyl HORYŃ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Aż trudno uwierzyć. Ukraiński poeta i tłumacz, niezmienny redaktor, zawsze młody Roman Kudłyk skończył siedemdziesiąt lat. Urodził się 4 maja 1941 roku w mieście Jarosławiu (Polska). Ojciec Mychajło przez wszystkie czasy był urzędnikiem, matka Iwanna — nauczycielką. W 1945 roku osławiona „Wisła” zmieniła bieg życia i szeroki potok łemkowskiego ludu z rdzennych ukraińskich ziem został przesiedlony na tereny zachodnich obwodów Ukraińskiej SRR. W tamtym roku rodzina Kudłyków (rodzice, dwaj synowie — Bohdan i Roman) również została deportowana i znalazła się w Drohobyczu. Tam w 1946 roku urodziła się siostra Iryna. Tak Drohobyczczyzna stała się ojczyzną dla łemkowskiej rodziny, rodowego gniazda Kudłyków. W Drohobyczu w 1958 r. R. Kudłyk ukończył ze złotym medalem szkołę średnią, rok pracował w redakcji gazety miasteczka Komarno w pobliżu Gródka. W drohobyckiej gazecie obwodowej „Radianśke słowo” pojawiły się jego pierwsze wiersze, które pobłogosławił Mykoła Ilnycki. Źródła jego wierszowania, najwyraźniej, pochodzą z antonyczowskich źródeł, wszak o poecie Bohdanie-Ihorze Antonyczu Roman Kudłyk usłyszał wcześniej niż Dmytro Pawłyczko, Ihor Kałyneć czy nawet Mykoła Ilnycki, którzy zdobyli sławę odkrywców imienia Antonycza, bo przecież ojciec opowiadał w dzieciństwie Romanowi, jak uczył się z Antonyczem w polskim gimnazjum, a matka-pedagog zaszczepiła synowi miłość do wierszowanego słowa. Od pierwszych kroków w twórczości R. Kudłyk pojął, że język poezji może być potoczny, a dlatego, upodobawszy sobie wiersz wolny — wiersz biały, już pierwszy zbiór nazwał „Rozmową” (1963). R. Kudłyk staje się bardzo popularny — jeszcze jako student Uniwersytetu Lwowskiego im. I. Franki — dzięki wyraźnie zarysowanej indywidualności. Umiał wyłapywać nowe powiewy w literaturze. Czuł, że zajmuje niemal wolne miejsce w ukraińskim wierszowaniu poetyckim: tworzenie nowoczesnych obrazów, wyrafinowanych metafor i nieoczekiwanych porównań — wszystko układało się w wiersz wolny. Swój talent poetycki szlifował pod wpływem poezji europejskiej i światowej. Tak poezje ze zbioru W. Whitmana „Źdźbła trawy” zdawały się pędami przerastać w strukturę poetycką dwudziestoletniego ukraińskiego poety. Tego szczupłego, delikatnego, inteligentnego — inteligencję Roman niósł w sobie organicznie — wszystko to łączyło się z energicznością, nawet sportowym duchem. Błogosławiony czas nadchodził dla ukraińskiej poezji: otwierano zbiory dzieł pisarzy Rozstrzelanego Odrodzenia z funduszy specjalnych, poeci-szestdziesiątnicy otwierali nowe obszary ukraińskiej literatury: W. Symonenko, M. Winhranowski, I. Dracz, W. Stus. Tymczasem naukę na uniwersytecie R. Kudłyk łączył z pracą we lwowskich gazetach obwodowych, a później także w czasopiśmie „Żowteń” (obecnie — „Dzwin”). Ukończywszy uniwersytet (1964), jeszcze jakiś czas pracował w „Żowtniu”, lecz został zwolniony za wystąpienie przeciwko prześladowaniom i aresztowaniom ukraińskiej inteligencji twórczej. Stał przed obowiązkiem obywatelskim i powołaniem poetyckim („Dlaczego nie ma tu naszych przyjaciół?” — zapytał na zebraniu związkowym z udziałem funkcjonariusza komitetu obwodowego). Teraz otwierała się jedna droga — iść razem z nimi. Ale jak iść, kiedy ich zabrali, a innych, takich jak on, zostawili tutaj „pod kloszem”, ograniczając możliwość komunikacji, drukowania, nawet możliwość pracy, możliwość tworzenia. Trzeba było przyzwyczajać się do nowych warunków, a swojego imienia tutaj, „na wolności”, nie splamić fałszywym słowem. Okoliczności wymagały przystania na choćby jakąkolwiek pracę, szukania schronienia w instytucjach niezbyt bliskich twórczości literackiej. O rezygnacji nie mogło być mowy. Do wszystkiego dołączono jeszcze wystąpienie na pogrzebie przyjaciela-kompozytora, co nijak nie wpisywało się w oficjalny paradygmat, i tego mu wybaczyć nie zamierzano. Długo przyszło czekać na powrót do czasopisma. Poeta miał nadzieję, że razem z innymi Romanami (czyż możliwa jest lwowska literatura bez Romanów?) uda się odzyskać ster, aby podążać nowym korytem. Wkrótce czasopismo „Dzwin” pod kierownictwem Romana Fedoriwa nabrało nowej istoty — literackiej, społecznej, kulturoznawczej. Zatem dla R. Kudłyka, któremu sumienie obywatelskie nie pozwalało zejść z obranej drogi, nastały czasy poszukiwań pracy. Pracował w prasie zakładowej, w telewizji, w Filharmonii Lwowskiej… Od 1980 r. znów w czasopiśmie „Dzwin”; początkowo na stanowisku kierownika działu krytyki, później — zastępcy redaktora, a od kwietnia 2001 r. — jest redaktorem naczelnym czasopisma. W 1989 roku był jednym z organizatorów i pracowników gazety „Proświta”. Pierwsza książka poety „Rozmowa” ujrzała światło dzienne w 1963 r. w kijowskim wydawnictwie „Derżlitwydaw”. Była to tak zwana kaseta — wydanie seryjne pierwszych zbiorów poetów. Później wyszły z dużymi odstępami inne zbiory Romana Kudłyka: „Wesnianyj bilard” („Mołod”, 1968), „Jabłunevi lichtari” („Kameniar”, 1979), „Lystia dykoho wynohradu” („Mołod”, 1987), „Horisznia brama” („Dnipro”, 1991), „Niczne zbyrannia wynohradu” („Proświta”, 2007). Do ostatniej książki weszły wczesne utwory poety, które w swoim czasie nie mogły zostać opublikowane. W poezji R. Kudłyka jest szczególny wymiar problemów społecznych, który uwarunkowany jest postawą obywatelską autora, aktywnością poety. Stara się on łamać ustalone schematy poetyki, tworzy własny kanon i w nim wciela swoje zamysły. Pisze mu się zawsze lekko, a szczególna rytmiczność techniki poetyckiej porywa czytelnika. Tematycznie jego wiersze to obrazki prowincjonalne, sytuacje małych miasteczek, aura ich ulic; obrazy winogron i kaliny, drzew i kwiatów, trawy — najbardziej charakterystyczne w jego palecie poetyckiej. Szereg rytmicznych poezji R. Kudłyka czekało na swojego kompozytora i oni się znajdowali, twórcza współpraca artystów wieńczona była sukcesem. Poeta-pieśniarz razem z kompozytorami Wołodymyrem Iwasjukiem, Ihorem Biłozirem,
wraz z Bohdanem-Ihorem Janiwskim i innymi stworzyli szereg znanych piosenek: „O sizokryłyj ptach…”, „Ja — twoje kryło”, „Batkiwśke żyto”, „Czumaćkyj szlach”, „Barwysti sny”, „Wysznewa wichola” i inne. Poeta pisze także teksty piosenek do spektakli teatrów lwowskich i kijowskich, a także libretta oper i musicali. Roman Kudłyk jest autorem librett oper Bohdana Janiwskiego „Olesśka bałada” oraz „Cariwna Żaba”, które doczekały się około stu wystawień na scenie Lwowskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu im. Sołomii Kruszelnyćkiej. A na scenie Pierwszego Ukraińskiego Teatru dla Dzieci i Młodzieży we Lwowie z powodzeniem wystawiano i wystawia się jego musicale (kompozytor Bohdan Janiwski) — „Łys Mykyta”, „Persteń spokusy”, „Nezwyczajni pryhody w Krajini ihor” i inne. Poezje Romana Kudłyka przetłumaczono na język angielski, białoruski, bułgarski, rosyjski, rumuński, serbołużycki, francuski i inne. Występując sam jako tłumacz z języków słowiańskich, R. Kudłyk dał ukraińskiemu czytelnikowi szereg utworów poetyckich i prozatorskich autorów zagranicznych. Poeta Kudłyk opublikował w czasopismach ponad tuzin oryginalnych portretów-esejów o ukraińskich pisarzach, literaturoznawcach, kompozytorach, artystach i aktorach. Towarzyszom broni dedykował utwory poetyckie. Romanowi Kudłykowi stuknęło siedemdziesiąt lat. Siedemdziesiąt lat ma czasopismo „Dzwin”, które w różnych czasach przybierało różne nazwy: „Literatura i mystectwo”, „Radjanśkyj Lwiw”, „Żowteń”, „Dzwin”. Redakcją kierowali różni redaktorzy: Petro Kozłaniuk, Jurij Melnyczuk, Rostysław Bratun, Mykoła Romanczenko, Roman Fedoriw. Od dziesięciu lat redaktorem naczelnym czasopisma „Dzwin” jest Roman Kudłyk, mój kolega z roku, z którym łączy mnie szczera przyjaźń, wspólne wartości, poglądy na życie, literaturę i poezję. Nie przestajemy spierać się o nowelę czy balladę, chociaż wiemy, że o tych rodzajach liryki epickiej (ulubionych gatunkach poety) lepiej powiedzieli nasi nauczyciele Iwan Denysiuk i Hryhorij Nudha, czy nasz przyjaciel Taras Sałyha. Co więcej, Jubilat gatunkowo urozmaica swoją twórczość powieścią, baśnią, apokryfem, monologiem, przypowieścią. Na zakończenie. Roman Kudłyk jest członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy od 1965 roku. Laureat nagrody imienia Wasyla Mysyka (1997), Funduszu Wolanykiw-Schwabińskich przy Fundacji Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (2000) oraz nagrody im. M. Szaszkewycza (2002).
Traducción automática
Walentyna JEFREMOWA, przewodnicząca Romieńskiego oddziału miejskiego UFK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
“Historia nie znała takiego organicznego zlania się poety i jego narodu…” Czyngis Aitmatow
W złotej sali Ukraińskiego Funduszu Kultury odbył się kolejny Plenum zarządu, na którym omawiano kwestie w ramach programu “Taras Hryhorowycz Szewczenko”. Bieżący — 2011 rok — obfituje w szewczenkowskie daty i pamiętne kamienie milowe z życia Kobziarza: 9 marca — dzień urodzin; 10 marca — 150 lat od jego śmierci; 20 maja — 50 lat od czasu ustanowienia Republikańskiej nagrody jego imienia w dziedzinie literatury i sztuki (obecnie Narodowa nagroda Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki); 22 maja — 150 lat od pochowania Szewczenki na Ukrainie, na Górze Mnichów (od tego czasu — Góra Tarasowa). Jak zaznaczył przewodniczący funduszu B. I. Olijnyk, wiosenna pora stała się znacząca w życiu Tarasa Hryhorowycza, zarówno radosnymi, jak i smutnymi wydarzeniami. Ale my nie wyobrażamy sobie swojego państwa bez Szewczenki i czcimy pamięć światła ukraińskiego słowa różnymi szeroko zakrojonymi działaniami. W centrum długoterminowego programu UFK znajduje się “Taras Hryhorowycz Szewczenko”, odrodzenie, zachowanie i rozwój kultury narodowej. Są to konkretne działania na rzecz ochrony i uporządkowania miejsc związanych z życiem i twórczością wielkiego poety, włączenie jak najszerszego ogółu do dziedzictwa narodowego geniusza.
Za pomocą Funduszu uzupełniono ekspozycję muzeum T. H. Szewczenki w rezerwacie kaniowskim takimi rarytasowymi eksponatami, jak instrument muzyczny torban (który według podań trzymał w rękach Taras Hryhorowycz, przebywając w Romnach w 1845 roku). Przekazano także tematyczny gobelin autorstwa W. Fedźki “Nasza duma, nasza pieśń…” oraz dzieła malarskie i graficzne. Szereg akcji odbył się podczas marszu-requiem z Sankt Petersburga do Kaniowa w maju 1991 roku. Dzięki współpracy UFK z Ministerstwem Oświaty Ukrainy oraz studiem filmowym im. O. Dowżenki stworzono artystyczno-dokumentalny wieloodcinkowy film, w którym odtworzono drogę życiową Szewczenki na tle obyczajowo-historycznym. Przeprowadzane są coroczne Międzynarodowe święta literacko-artystyczne “W rodzinie wolnej nowej”, których organizatorem jest zasłużony działacz sztuk Ukrainy, poeta Mychajło Szewczenko. Imieniem Tarasa Szewczenki uświęcona jest najwyższa nagroda państwowa Ukrainy w dziedzinie kultury. W dyskusji wzięli udział przewodniczący oddziałów obwodowych i rejonowych, którzy są autorami mnóstwa wyrazistych projektów, spraw poświęconych T. Szewczence. Tak więc w centrum bacznej uwagi towarzystwa znajduje się ochrona rezerwatu w Kaniowie przed budownictwem przemysłowym na lewym brzegu Dniepru, a także przed budową przystani u podnóża Góry Tarasowej. Obiekty te tworzyły dysonans z grobem poety, dlatego zostaną zbudowane w innych miejscach. Zagrożenie utraty szewczenkowskiego ducha w pobliżu wielu znaczących miejsc na Ukrainie, gdzie przebywał Szewczenko, trzyma członków oddziałów obwodowych funduszu w gotowości. Tak więc Wołyński oddział obwodowy pracuje nad programem “Szewczenko i Wołyń”. Wśród szeroko zakrojonych działań należy odnotować zbiórkę funduszy na budowę pomnika T. Szewczenki w Łucku, Użhorodzie, Lwowie. Oddział żytomierski wraz z Towarzystwem “Proświta” realizuje program “Nasza mowa kalinowa”. Charkowscy bracia co roku przeprowadzają szewczenkowskie święto “W wianek Kobziarzowi”. Połtawianie zapoczątkowali święta literackie “Czytania Tarasowe”, bardzo popularne wśród młodzieży szkolnej. W Tarnopolu, Zaporożu, Mikołajowie przeprowadzane są wystawy artystyczne. Do zespołu Romieńskiego oddziału Ukraińskiego funduszu kultury wchodzą energiczni, twórczo utalentowani ludzie, nieobojętni na los rodzinnego kraju. Każdy z 18 członków oddziału reprezentuje główne sfery życia społecznego miasta Romny. Są to prawnicy, historycy, krajoznawcy, pedagodzy, dziennikarze, działacze społeczni, członkowie Romieńskiej “Proświty”, członkowie Ogólnoukraińskiego funduszu im. T. Szewczenki. Znaczącą pracę wykonują aktywiści oddziału — dyrektor wykonawczy W. Strełczenko, zastępca przewodniczącego ds. pracy organizacyjnej O. Małko, zastępca przewodniczącego ds. pracy naukowej, przewodniczący Romieńskiej “Proświty” H. Dibrowa, zastępca przewodniczącego ds. administracyjno-gospodarczych F. Odjahajło, redaktor almanachu “Romen” W. Klejnych oraz wielu innych członków towarzystwa. Romieńczanie są dumni z tego, że centrum miasta już od ponad 90 lat zdobi pomnik T. Szewczenki, wzniesiony przez znanego rzeźbiarza, reżysera filmowego I. Kawaleridzego. Monument ustawiono w miejscu, gdzie znajdował się namiot, w którym w 1845 roku mieszkał T. Szewczenko. Historia świadczy, że w 1818 roku przyszły dekabrysta S. Wołkoński, podczas pobytu na jarmarku ilinskim, rozpoczął kampanię na rzecz wykupu T. Szewczenki z niewoli pańszczyźnianej. Szanowny generał, bohater wojny 1812 roku, we wszystkich orderach i medalach chodził po mieście i własnoręcznie zbierał fundusze. A wdzięczni mieszkańcy prawie po stu latach rozpoczęli zbiórkę funduszy na budowę pomnika T. Szewczenki… Na postumencie wygrawerowane są słowa poety: “I ożyję, i dumę wolną na wolność z grobu wywołam…”. Administracja miejska stale organizuje uroczystości świąteczne przy ulubionym monumencie, który zdobi historyczne centrum miasta w otoczeniu kwitnących kasztanów. Oto rozbrzmiewa wolne słowo od wdzięcznych potomków Tarasa, którzy śpieszą pokłonić się pamięci swojego genialnego brata. Tak ożywa duma światła narodu ukraińskiego, jednocząc nas wokół jego drogowskazów o wolności, prawdzie, silnej rodzinie i szczęśliwym losie…
Traducción automática
Walentyna SEMENIAK-SZTANHEJ, członkini NSPiU, wieś Wielkie Hai, obwód tarnopolski
Tak powiedział hetman Ukrainy Iwan Mazepa. Długo szukałam drogi do zrozumienia jego prawdziwej istoty. Informacje, które do mnie docierały, były różnorodne. A słowo „anatema” wydawało mi się obce i odpychające. Jednak intuicyjnie czułam, że za tą Wielką Postacią kryje się głęboka tajemnica. Bóg — to Miłość Powszechna. Nie może ani karać, ani tym bardziej przeklinać podobnych do siebie. A właśnie to — przekleństwo — oznacza słowo pochodzenia greckiego „anatema”. Zajrzawszy do „Słownika religioznawczego” (1994 r., Instytut Filozofii NAN Ukrainy), zrozumiałam, że w rzeczywistości były to sprawy ludzkich rąk, a nie Bożych. A wprowadził anatemę w połowie V wieku Sobór Powszechny w Chalcedonie — „w imieniu Boga”, tak właśnie napisano w słowniku… Spektakl Tarnopolskiego Akademickiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. Tarasa Szewczenki „Mazepa” rozpoczął się dla mnie nie od szatni, jak zwykle mówi się w takich wypadkach, lecz… od zwykłego programu (grafik Hryhorij Łoik), który kupiłam przy wejściu na parter. Było to uczucie, jakby ktoś wsypał mi w dłonie garść żarzących się iskier. Ten ognisty (kolor) arkusik papieru, sądzę, nikogo nie pozostawił obojętnym. I od razu zaczął ogrzewać duszę, bo oczy, jak wiadomo, są zwierciadłem duszy. Patrzyłam i dziwiłam się: czarna poświata na niebie. Ledwie przebijają się promienie słoneczne. Ale jakie?! Potężne, obiecujące. Zdawało się, że za chwilę… eksplodują Słońcem. A tam, gdzie Słońce (czytaj — Światło), dla ciemności miejsca nie ma. Na dole (programu) przedstawiony jest niewielki oddział konny. Czarna śmiercionośna chmura jakby wcisnęła jeźdźców w ziemię. Pierwszą myślą, jaka mi przyszła, była: „Boże, nie wiem, kim oni są, ale daj im siły, by się utrzymać, by wytrwać”. A określenie gatunku spektaklu „Spowiedź przed ludźmi i czasem” od razu nastroiło na filozoficzny ton. Przypomniało mi się wystąpienie znanego pisarza i obrońcy praw człowieka Jewhena Swerstiuka. Kiedy wręczano mu nagrodę „Światło sprawiedliwości”, rzucił między innymi takie zdanie: „Wewnętrzny ład koreluje z niebiańskim ładem”. Mądrze i trafnie. Lepiej nie można powiedzieć. Pomyślałam: „Jaką głęboką informację niesie w sobie samo słowo «spowiedź». Mianowicie opowiedzieć światu (Bogu) o tym, co boli, o tym, co najskrytsze. Bo staro-cerkiewnosłowiańskie відь — відати — oznacza wiedzieć, wiedzieć o sobie to, czego nie wie nikt inny i… wreszcie otworzyć się „przez ten świat” przed samym sobą, przed swoim wyższym „ja”. Spektakl „Mazepa” (autorzy sztuki — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Bohdan Melnyczuk, Narodowy Artysta Ukrainy Ołeh Mosijczuk na podstawie utworów Bohdana Łepkiego) rozpoczął się nie wtedy, gdy rozsunęła się kurtyna sceny, nie. Każdy, kto wchodził do sali teatralnej, jakby „natykał się” wzrokiem na hetmańskie atrybuty (buława, buzdygan, pióro z atramentem, Biblia), które skromnie „wznosiły się” z boku sceny. Wspaniały reżyserski zamysł:
pokazać w ten sposób, że władza naprawdę (w kosmicznym sensie tego słowa) nikomu oprócz Boga nie należy. I jeszcze — ta buława była zbyt samotna… Pierwsze spotkanie hetmana Mazepy z widzem (artysta ludowy Ukrainy Wiaczesław Chimiak) ukazane jest przez pryzmat matczynej miłości. Oto właśnie ta „nitka”, która pomaga zrozumieć, skąd u Iwana Stepanowicza tak ofiarna i niegasnąca miłość do ojczystej Ukrainy. Tych wewnętrznych dialogów-objawień na poziomie serca z rodzoną matką (Maria Magdalena — zasłużone artystki Ukrainy Maria Honta, Wira Samczuk) w ciągu przedstawienia jest niewiele. Ale są one bardzo znaczące, bo pomagają nam odkryć Mazepę z nieoczekiwanej dla nas strony: jest on kochającym synem. A to jedna z ogólnoludzkich wartości. Wiadomo bowiem, że ten, kto szanuje ojca i matkę, otrzyma cześć od Boga. I ten, kto nigdy nie zapomina o matce, nigdy nie zdoła zapomnieć o swojej Ojczyźnie, o korzeniach swojego rodu. Mazepa nie wstydzi się przed samym sobą wyznać: „Bardzo się boję, matko!” Ta bezpośredniość ducha budzi w hetmanie wielką „dziecięcość”. W tym rozumieniu dziecięcość to czystość i przejrzystość myśli w postrzeganiu otaczającego świata. Tylko człowiek o wielkim i kochającym sercu jest zdolny być takim. Pamiętacie słowa Chrystusa: „Bądźcie jak dzieci, a naśladujcie Królestwo Boże”. Królestwo Boże może być wewnątrz każdego z nas tylko wtedy, gdy nasz wewnętrzny ład będzie w harmonii z niebiańskim. Iwan Stepanowicz Mazepa, cześć i chwała jemu, marzy i dąży (mimo carskiej samodzierżawnej władzy), by wprowadzić taki ład na swojej rodzinnej ziemi. Każdy sceniczny wątek jest opoetyzowany, romantycznie uniesiony i… niespodziewanie wywyższony. We wszystkim dostrzega się lekkoskrzydły i nieprzewidywalny lot duszy reżysera-realizatora, głównego reżysera teatru Ołeha Mosijczuka. Niedościgniony dialog Mazepy z Motrią na tle bożonarodzeniowej koledy! Chłopcy, dziewczęta, śpiewy, puszysty śnieg, „który sypie na oślep”, nieśmiały śmiech, dowcipne żarty. Słowem, we wszystkim — Ukraina, jej symboliczny obraz. Ale jest ona obecna nie natarczywie, nie wulgarnie, lecz wyszukanie, delikatnie, mądrze i, jeśli chcecie, przejmująco. I to mimo krwawych wydarzeń, rozgrywających się wokół. Jakże symbolicznie brzmią ze sceny słowa jednego z bohaterów: „Chrystus się narodził, ocal nas wszystkich!” Mówiąc o symbolach: jest ich w przedstawieniu wiele, i wszystkie organicznie uzupełniają się nawzajem. Migotliwy płomień świec nastraja widza do współczucia głównym bohaterom, do dążenia do własnego oczyszczenia dzięki duchowej treści ognia. A dzwony! Od czasu do czasu ucho wyłapuje ich srebrne dźwięki. Każdy raz są inne. To gwałtowne jak burza, to ledwie słyszalne, a to i… niemе. Wtedy jakby spod ziemi pojawia się Błazen (artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Jaczmiński). W jego prawicy — wysoki drąg kolędnika, na szczycie którego pęk drobniutkich dzwoneczków, spletionych wielobarwnymi wstążkami. Dzwon-błazen przechodzi przez działanie na scenie, jakby przez mur Czasu, który mimowolnie wyłania się między przeszłością a teraźniejszością, i… zachodzi proces oczyszczenia na poziomie wibracji energetycznych. Tylko ten, kto jest twardy duszą, nie zrozumie i nie odczuje tego niewidzialnego, kolosalnego procesu. Gdy milczy wielki Dzwon, wtedy nie milczą małe. Oczyszczają one i jednocześnie jakby budzą uśpione dusze do zdecydowanego postępu… aż po dzisiejszą chwilę! Ich dzwon słyszymy my, współcześni. I jest on, uwierzcie, szczególny: skłania do głębokiego i rozważnego rozwoju myśli i zamiaru w pojmowaniu swojego przeznaczenia na ziemi. A mianowicie: mimo wszystkich trudności pozostawać Człowiekiem z wielkiej litery. Niektóre frazy utkwiły w pamięci. Nie mogę nie podzielić się tymi słownymi perłami z czytelnikami: „Jak mało kto pozostał mi wierny”, „Dzieci są dokładnie takie, jakimi wychowali je rodzice”, „Każdy człowiek ma swoje sumienie, a u niektórych go nie ma”, „Zmartwychwstania czekamy cały wiek, i nie ma dla nas zbawienia”, „Nasze szczęście jak słońce zimą: zabłysło i schowało się”. Ktoś narzeka, ktoś, nie zagłębiwszy się w historyczną warstwę tamtych czasów i nie ustaliwszy choćby dla siebie akcentów, potępia Mazepę (zgodnie z rozpowszechnianymi plotkami dawnych struktur władzy)… A Iwan Stepanowicz jedną jedyną frazą posyła odpowiedź we wszystkie trzy wymiary czasu równocześnie (przeszłość, teraźniejszość i przyszłe pokolenia), prosto i przejrzyście: „Czasem przychodzi myśl: złożyć buławę i powiedzieć: bierzcie, chłopcy, kto się odważy…” Ano prawda, spróbujcie. Czy jest wśród nas ktoś, kto by się na to zgodził? Właśnie o to chodzi. Aby rządzić krajem, trzeba go kochać, a aby go kochać — trzeba urodzić się w miłości. To jest substancja kosmiczna, którą nie każdemu dane pojąć na poziomie nie rozumu, lecz właśnie serca. Bóg wszechmiłosierny, bo od czasu do czasu (raz na wiek), ale jednak daje nam szansę i zsyła na ziemię takie jasne osobowości. Tyle tylko, że nasz lud zazwyczaj tłucze wodę w moździerzu, zamiast wesprzeć wybrańca i nie ulec pokusie przy prawdziwym wyborze. Bo oddzielić ziarno od plew także trzeba umieć. Błazen ze sceny w istocie prowadzi dialog nie z Mazepą, lecz z każdym z nas. Jego frazy łatwo „przymierzyć” do siebie i od razu można usłyszeć filozoficzną odpowiedź, i to jaką! „Na świecie nie ma nic wiecznego i nie ma wiecznego szczęścia. Bo gdyby było, to by spowszedniało”. Albo to: „Bóg stworzył świat, a tworzą go ludzie”… Podczas oglądania dokonuje się głębokie „zanurzenie” w dawne warstwy historyczne i wydarzenia, po czym zaczynasz czuć się duchowo bogatszy i, jeśli chcecie, mądrzejszy. Bo gdzieś na poziomie intuicji widzisz siebie współuczestniczącym we wszystkim, co kiedyś było, co jest teraz i co będzie w przyszłości. Identyfikujesz się jako Ukrainiec, nie odłączasz się od narodu, jak czyni dziś wielu naszych współczesnych, zwłaszcza wśród młodych. Oto wesele Motri (aktorki Alla Kulisziewska, Switłana Prokopowa) z Iwanem (aktor Jewhen Łacik)… A oto Iwan Stepanowicz, który dąży do bycia neutralnym obserwatorem wbrew nakazowi serca. A wszystko to — dla szczęśliwej przyszłości innych. Czyli nas z wami. To wesele — jak trzy żale, jak trzy smutki. Wydaje się, że reżyser zdołał połączyć to, co niepołączalne: trzy wątki przebijają się jako jedna całość. Oczywiście, dzięki zgranej i wyszlifowanej grze plejady utalentowanych ternopolskich aktorów, takich jak Jurij Czerncenko, Natalia Oliwecka, Mykoła Błażenko, Andrij Malinowycz i wielu innych, przedstawienie od razu wyróżnia się z repertuaru, bo swoją głębią i filozoficznością przypomina… oprawionego diamentu o wielu szlifach. Jak mądrze zrobił Ołeh Mosijczuk, wykorzystując współczesną oprawę muzyczną! Dzięki temu powstaje niewidzialny pomostek między przeszłością a teraźniejszością. Dlatego współczesny widz łatwo „wpisuje się” w inny wymiar przestrzenny i łatwo wchłania w siebie na poziomie komórkowym wszystko, co dzieje się na scenie. Bez zbędnego napięcia. To odczuwalne wręcz fizycznie! I na koniec o Kobziarzu (zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Hubjak). Świadomie piszę z wielkiej litery. Bo to nie tylko symbol Ukrainy, lecz jej Dusza, jej Głos. I on jest niezniszczalny, wieczny jak sama Wieczność. W przedstawieniu „pojawia się” bardzo w porę. Wtedy, gdy sytuacja wydaje się ostatecznie bez wyjścia. Uzupełniają go znakomicie Biały i Czarny Anioł (aktorki Olena Składan i Julia Jabłońska). Ich obecność nie jest przypadkowa, bo przypominają nam o dualności świata, a także o życiu i śmierci. O tych wiecznych kosmicznych kategoriach, które, mimo kontrastu, zawsze kroczą obok siebie i w istocie są nierozłączne. „Aby zbudować państwo, trzeba w sobie złamać anarchię” — zwraca się do przyszłych potomków, czyli do nas z wami, Iwan Stepanowicz Mazepa. I dodaje: „O czci trzeba myśleć nie na czas, lecz na wieki”. Scena finałowa. Milczący dzwon. Kołysze się i bije na alarm. Milczący, bo my milczymy. Lecz po „Mazepie” Ołeha Mosijczuka, wystawionym w Teatrze im. T. Szewczenki w Tarnopolu, zabiorą głos nie tylko ludzie, ale i kamienie.
Traducción automática
Organizacja została założona w 2000 roku z inicjatywy WHO, a także przy wsparciu moralnym, metodycznym i praktycznym organizacji charytatywnej Age Concern England (Wielka Brytania) oraz fundacji charytatywnej Community Fund (Wielka Brytania). „Troska o starszych w Ukrainie” liczy 2 tysiące wolontariuszy i posiada oddziały w Kijowie, Tarnopolu, Iwano-Frankiwsku, Chmielnickim, Żytomierzu, Mikołajowie, Czerkasach, Czernihowie i Głuchowie. Celem organizacji jest zaangażowanie osób starszych w aktywną postawę życiową, nauczenie ich pomagania swoim rówieśnikom. Wolontariusze udzielają wsparcia prawnego, medycznego i psychologicznego osobom w podeszłym wieku, opiekują się chorymi emerytami w domu, tworzą biblioteki, punkty wymiany rzeczy, grupy zdrowia, prowadzą spotkania twórcze z artystami i naukowcami, zajmują się twórczością itp. — Halino Ołeksandriwno, proszę opowiedzieć, co leży u podstaw organizacji i czy pomaga wam państwo? — Niestety, „Troska o starszych” przez wszystkie lata istnienia nie otrzymała od Ukrainy ani kopiejki, nasze państwo nas nie wspiera i nie interesuje się nami. Chociaż bardzo pomagamy ludziom, mamy dobre wyniki. Nasza organizacja zbudowana jest według modelu angielskiego, ponieważ w czasie jej tworzenia w Ukrainie nikt o wolontariacie nie mówił. Nawiasem mówiąc, wolontariat w Wielkiej Brytanii i Francji stanowi aż 5,8% produktu krajowego brutto. Wolontariat to bardzo korzystna dla nas sprawa, ponieważ wszyscy nasi wolontariusze to osoby starsze. Naszą grupą docelową są osoby starsze, a ponieważ są wolontariuszami, zyskują na tym podwójnie: po pierwsze, są aktywni i potrzebni, czeka się na nich i są kochani, po drugie, przez swoje życie gromadzą ogromną ilość wiedzy, umiejętności, a kiedy ten ogromny skarb nikomu nie jest potrzebny, to podwójne nieszczęście. Zatem nasi wolontariusze mają możliwość podzielenia się swoją wiedzą i umiejętnościami, i wtedy ten skarb nie przepada, lecz pracuje. Przyzwyczailiśmy się ciągle gdzieś biec, a na emeryturze nie trzeba nigdzie iść ani jutro, ani pojutrze, ani za rok. Dzieci dorosły, wnuki są dorosłe. Gdzie się podziać? Po co żyć? A nasi wolontariusze, kiedy się kimś opiekują, czują się szczęśliwi. — Mówi się, że wolontariusze to w większości młodzi ludzie. — Nie pracujemy z młodzieżą. Według wszystkich sondaży średni wiek wolontariusza to powyżej 45 lat. Nie dlatego, że młodzież jest zła, ale dlatego, że się uczy, zakochuje, żeni, rodzi dzieci: brakuje im na to czasu. Ponadto młodzież nie może pomagać codziennie, a wolontariat wymaga systematyczności. Do wolontariatu trzeba dorosnąć: w dojrzalszym wieku człowiek jest świadomy, bardziej doświadczony, potrafi zarządzać swoim czasem, wie, co dać i jak dać. Nasi wolontariusze pracują bardzo dobrze, ponieważ mają czas i możliwości. Mamy prawie jedną trzecią osób starszych, które nie są niczym zajęte. Aby dobrze zorganizować wolontariat, wyjaśnić zasady pracy, potrzeba niewielkich pieniędzy i wsparcia państwa. — Jakie są cechy systemu wolontariackiego w Wielkiej Brytanii? — Kiedy byłam na stażu w Londyńskiej Szkole Ekonomii i Nauk Politycznych, trafiłam do dziennego centrum dla osób starszych. Było ono przeznaczone dla 300 osób. Działało jak w zegarku. Miało kursy językowe, rysunku, teatr, klub dyskusyjny itp. Kiedy dowiedziałam się, że mają tylko 6 osób personelu, byłam zdumiona. „Jak wy ich utrzymujecie?”, zapytałam. „Mamy stu wolontariuszy”. Ogarnęła mnie zazdrość, dlaczego za granicą jest to możliwe, a u nas nie? Powiedziano mi również, że ludzie, którzy jeżdżą samochodami do pracy, dowiedziawszy się o centrum, proponują podwożenie tam starszych osób rano i wieczorem. Proszę spojrzeć, dzisiaj w stolicy do pracy w samochodzie jadą jedna-dwie osoby, a gdyby było zrozumienie, świadomość społeczna, to można by podwozić osoby starsze do centrów, przychodni itp. Zresztą korków samochodowych może byłoby mniej. — Czy w Ukrainie zapewnione są prawa osób starszych? — Nie. Dlatego aktywnie prowadzimy pracę adwokacką: kiedy człowiek nie może samodzielnie bronić swoich praw, bo się wstydzi, jest niezdecydowany, zniechęcony lub fizycznie nie może pójść bronić swoich interesów, wtedy nasz wolontariusz idzie albo z nim, albo zamiast niego rozwiązywać sprawę. Często osoby starsze nie znają swoich praw, dlatego przygotowaliśmy dla nich odpowiednie broszury. Tylko w Australii istnieje ministerstwo do spraw osób starszych. Minister to bardzo energiczny człowiek. Z wykształcenia policjant. Szczerze się zdziwiłam — dlaczego? A on mówi: „Starość to nie choroba”. W Australii dyrektorami domów dla osób starszych są przeważnie byli policjanci. U nas — lekarze. A starość to przede wszystkim dyskryminacja, dlatego osobę starszą trzeba chronić. Mamy Ministerstwo do spraw Rodziny, Młodzieży i Sportu. Kiedy zwracaliśmy się do niego o pomoc finansową, odmówiono nam: „Przecież macie osoby starsze”. To dyskryminacja, wszak osoby w podeszłym wieku to także rodzina. — Chyba za granicą jest zasadniczo inne podejście do problemów wieku starszego… — Podeszły wiek to wiek strat: młodość, zdrowie, uroda, przyjaciele, możliwości, dawne zainteresowania. Trzeba to przyjmować tak, jak jest, chyba że trzeba do tego podchodzić filozoficznie, umieć to zaakceptować. Problemy osób starszych są takie same w każdym kraju. Tylko stosunek do nich jest tam bardziej humanitarny i cywilizowany. W Anglii, na przykład, są wolontariusze, którzy pracują z więźniami w podeszłym wieku. U nas tego nie ma. — Uważa się, że kobietom łatwiej odnaleźć się na emeryturze — gotować, opiekować się wnukami… A mężczyznom trudniej, bo przyzwyczaili się realizować w pracy.
— Nie mogę powiedzieć, że kobieta, która opiekuje się wnukami, marzyła o tym przez całe życie. Czy to jedyna rzecz, której by pragnęła? Wnuki szybko dorastają i wkrótce nie potrzebują już tak bacznej uwagi. Wcześniej wykładałam język angielski w instytucie medycznym. Bardzo często zwracał się do nas z prośbą o przetłumaczenie czegoś światowej sławy chirurg. Często dzwoniliśmy do siebie, był ode mnie znacznie starszy. I pewnego razu, kiedy był już na emeryturze, opowiedział, że stał się w domu „tybikiem”, bo tylko słyszy: „ty byś poszedł”, „ty byś zrobił”. — Jednym z najbardziej bolesnych momentów starości jest depresja... — Ukraina zajmuje pierwsze miejsce w Europie pod względem depresji wśród kobiet w podeszłym wieku. Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni, dlatego średnio prawie 20 lat są samotne. A ponieważ kobiet jest w ogóle więcej, to u nas przeważająca liczba ludności po 60. roku życia to kobiety. Cierpią one z powodu samotności. Byłam zdziwiona, gdy przeprowadziłam badania i odkryłam, że na portalach randkowych w Internecie jest najwięcej kobiet z Rosji i Ukrainy. To te kobiety, które mają pieniądze na komputer, znają język angielski. Ze Szwajcarii, Francji, na przykład, takich ogłoszeń o poznaniu się jest bardzo mało. Problem samotności to straszna rzecz. — Galino Ołeksandriwno, proszę porównać europejskie placówki dla osób starszych z naszymi. Jakie są różnice? — Na Zachodzie, kiedy człowiek osiąga podeszły wiek, i tak mieszka osobno. A kiedy staje się staruszkiem, idzie do domu spokojnej starości, a nie do rodziny. To normalne, w domach żyje się dobrze. Mój ojciec będzie miał 78 lat, cały dzień siedzi w domu. Gdybyśmy mieli dobry dom spokojnej starości, to by się tam przeprowadził. U nas domy dla seniorów znajdują się za miastem, dlatego staruszkowie nie mają dokąd wyjść wieczorem, nie mogą pobyć wśród ludzi. W Europie — w miastach. A poza tym nasze domy dla seniorów mają bardzo duży personel, są kosztowne, a za granicą obsługuje je bardzo mały sztab. Tam specjaliści nie pracują na pełny etat, są wzywani, w odróżnieniu od naszych, nie ma elektryka, hydraulika itp. — Mówiła Pani, że wydajecie różne broszury dla seniorów. A czy nie wydawaliście gazety? — Wydawaliśmy jedyny na Ukrainie magazyn dla osób starszych „Czas żyć”, w którym opowiadaliśmy o problemach ekonomicznych, społecznych osób starszych, uczyliśmy bronić swoich praw, układać relacje w rodzinie, zajmować się twórczością itp. Szkoda, ale z powodu braku środków magazyn przestał się ukazywać. Zwrócić się do organizacji „Troska o starszych” można pod numerem telefonu: (380) 44 559-38-63, 229-54-61. Adres: 02100, Ukraina, Kijów, ul. Bażowa, 2, 23. E-mail: [kontakt ukryty]. „Żyje ten, kto nie żyje dla siebie, kto dla drugich wywalcza życie”, — mówił Wasyl Symonenko. Właśnie na takiej zasadzie zbudowana jest Ogólnoukraińska organizacja charytatywna „Troska o starszych na Ukrainie”: pomagając innym, jednocześnie uzdrawiasz swoją duszę. Dobro pomnaża dobro, nie ma czasu narzekać na los — życie toczy się dalej! Wolontariusze organizacji, systematycznie i wytrwale pomagając osobom starszym żyć pełnowartościowo, apelują: „Dodajmy lat do życia, życia — do lat”. Cóż takiego unikalnego jest w tej organizacji charytatywnej? O tym opowiada dyrektor „Troski o starszych na Ukrainie” Halyna POLAKOWA.
Traducción automática
Halina Połiakowa opowiada, że spotykała się z pracownikami pogotowia ratunkowego i oddziałów urazowych. Uważają oni, że 80 % wszystkich urazów osoby starsze doznają we własnym domu. Strefą podwyższonego ryzyka jest łazienka. „Niedawno w Tarnopolu starsza kobieta złamała nogę w wannie i leżała tam dwa dni, zanim nadeszła pomoc” — mówi ona. Dlatego organizacja „Troska o osoby starsze” opracowała specjalną broszurę, aby osoba starsza mogła uczynić swój dom bezpiecznym.
Oto kilka prostych porad, które czasami ratują życie: — Kiedy człowiek się myje, nagła zmiana temperatury może spowodować udar, dlatego zalecamy, aby nie zamykać drzwi w łazience i żeby ktoś był w domu; — Nie kładźcie miękkiego dywanika w łazience, zamiast niego używajcie gumowego. Jeszcze jeden gumowy połóżcie na dnie wanny — wtedy nie poślizgniecie się; — Kiedy myjecie się w wannie, nie pochylajcie gwałtownie głowy, może pojawić się zawrót głowy. Z tego samego powodu po zabiegach wodnych wyjmujcie korek z wanny, zanim z niej wyjdziecie, aby nie schylać się po niego; — Przymocujcie do ścian w toalecie i łazience uchwyty, aby wygodnie było wstawać; — Uważajcie na mydło, często ono staje się przyczyną upadku w wannie; — Wskazane, aby przy łóżku stał stabilny stolik, na którym mogliby Państwo się podeprzeć; — Nigdy nie wstawajcie z łóżka w ciemności — przy nim powinien być włącznik lub latarka; — Zrezygnujcie z kapci, które mogą zsunąć się z nóg w niewłaściwym momencie i stać się przyczyną upadku, domowe obuwie ma mocno trzymać się na nogach; — Przewody od sprzętów domowych schowajcie pod dywan lub poprowadźcie wzdłuż ścian, aby nie zaplątać się podczas chodzenia; — Nie zostawiajcie na środku pokoju krzeseł, taboretów, stolików kawowych, bo można się potknąć; — Na podłokietniki fotela nałóżcie miękką tkaninę, aby przypadkiem się nie uderzyć.
Traducción automática
Dorosłe dzieci powinny pomagać swoim rodzicom-emerytom. I nie jest to jedynie ich obowiązek moralny, lecz jest to zapisane w ukraińskim ustawodawstwie.
W artykule 51 Konstytucji Ukrainy czytamy: „Rodzice są zobowiązani utrzymywać dzieci do ich pełnoletniości. Pełnoletnie dzieci są zobowiązane opiekować się swoimi niezdolnymi do pracy rodzicami”. Obowiązek pełnoletnich dzieci opiekowania się swoimi niezdolnymi do pracy rodzicami zapisany jest także w Kodeksie rodzinnym Ukrainy (artykuły 202–206). Zgodnie z art. 202 pełnoletnie córka i syn są zobowiązani utrzymywać rodziców, którzy są niezdolni do pracy i potrzebują pomocy materialnej. Jeśli matka, ojciec nie poświęcali dzieciom należytej uwagi i zostali pozbawieni praw rodzicielskich, a prawa te nie zostały przywrócone, obowiązek utrzymywania matki, ojca przez córkę, syna, wobec których zostali oni pozbawieni praw rodzicielskich, nie powstaje. Jeśli pełnoletnie córka, syn nie opiekują się swoimi niezdolnymi do pracy, niedołężnymi rodzicami, mogą zostać zasądzone od nich na mocy decyzji sądu środki na pokrycie kosztów związanych z zapewnieniem takiej opieki. Wysokość alimentów określa się w zależności od sytuacji materialnej i rodzinnej rodziców i dzieci. Przy tym sąd uwzględnia wszystkie godne uwagi interesy stron: niezdolność rodziców do pracy i ich potrzebę pomocy materialnej, sytuację materialną dzieci, opiekę dzieci nad rodzicami itd. Bierze się także pod uwagę otrzymywanie przez rodziców emerytury, świadczeń państwowych, subwencji, posiadanie przez rodziców majątku, który może przynosić dochód, itp. Jednocześnie alimenty, które dzieci płacą na utrzymanie swoich rodziców, muszą bezwzględnie zapewniać odpowiedni poziom życia i niezbędne warunki egzystencji.
Materiał przygotowała Natalia ANTONIUK
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
tworzą szczególną życiodajną aurę. Artystka umiejętnie dekoruje martwe natury warzywami, owocami, przedmiotami do herbaty. Martwe natury stają się częścią widzianego krajobrazu, czy to morskiego, czy wiejskiego, a ta synteza ustawień z natury z pejzażem wypełnia dzieła szczególną, filozoficzną treścią. Tak odkrywa się wewnętrzny świat artystki, jej zachwyt nad dostrzeżonymi momentami natury. Dzieła skłaniają do dialogu między artystą a widzem, w którym jest przestrzeń na refleksję. Wystarczy zanurzyć się w takie obrazy, jak „Słońce i brzoskwinie”, „Fiołkowe chryzantemy”, „Bez pod słońce”, „Owoce naszego ogrodu”, „Maki”. Delikatny kwiat ma tak krótkie życie, ale zdąży podarować radość człowiekowi. Żadne święto nie odbywa się bez kwiatów. Są one wysławiane w pieśniach, układa się o nich wiersze, dekoruje się nimi ulice, place, działki przydomowe. A my zapraszamy Państwa do poczucia magii pięknego malarstwa, zachwycenia się urodą aksamitek na obrazie Hanny Nosenko, romantycznymi różami Henryka Jagodkina, czarującymi chryzantemami Tatiany Jagodkiny. Jestem pewna, że każdy znajdzie swój kwiat, który przypadnie mu do serca.
Traducción automática
Walentyna JEFREMOWA, historyk sztuki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA kijowskich motywów. Ale dzieła programowe — cykle obrazów poświęcone staroruskiej historii, etnohistoryczne oraz obrazy-ilustracje do prasłowiańskiego eposu. Artysta znajduje się w ciągłym twórczym ruchu, którego celem jest uświadomienie sensu życia na podstawie odrodzenia mądrości dalekich przodków. Z niezwykłym zapałem twórca pracuje nad serią obrazów ze staroruskiego eposu. Tak rok 2000 zaznaczył się dekoracyjno-monumentalnym malowidłem „Noc Kupały”, które zdobi pomieszczenia hotelu „Premier Palace” w Kijowie. Ulubionym materiałem plastycznym Hanny Nosenko jest pastel. W tej delikatnej technice artystka tworzy liryczne obrazy. Prace przyciągają kompozycyjnie wykończonym rozwiązaniem, poetyckim nastrojem, monumentalnym przedstawieniem twórczego zamysłu. Kształtowaniu własnego stylu twórczego artystki sprzyjała praca w warunkach plenerów na Połtawszczyźnie, Kijowszczyźnie, w Karpatach. Artystka tworzy swoje prace wyłącznie z natury, dlatego są one zawsze prawdziwe, szczere i przekonujące. Za każdym razem autorka szuka nowych tematów i kolorystycznych niuansów ich rozwiązania. Stąd unikalność i niepowtarzalność obrazów artystycznych, które tak poruszają. Szczególną romantyką przepełnione są szkice pejzażowe, stworzone pastelem, w których wybrzmiewa wdzięczność i miłość do rodzinnej ziemi, ojcowskiego domu. Utwory noszą tytuły „Rodzinny dom niedaleko”, „Ojcowska droga”, „Do babci Ste— „Maj na morzu”, „Błękitna zatoka”, „Czerwone żagle”. Jeszcze od 1964 roku Henri Mykołajowycz zaczął uczyć się profesjonalnej sztuki. Po nauce w Republikańskiej Szkole Plastycznej w 1977 roku z powodzeniem ukończył Kijowski Państwowy Instytut Sztuki, pracownię znanego malarza O. Łopuchowa. Staż odbył w pracowniach twórczych Akademii Sztuk w Kijowie pod kierunkiem S. Hryhorjewa oraz dwuletnią drogę asystentury-stażu przy Instytucie Malarstwa, Rzeźby i Architektury im. Riepina (Leningrad, pracownia profesora Wasiliewa). H. Jahodkin ponad 20 lat pracował jako asystent w Narodowych związkach twórczych — artystów i dziennikarzy Ukrainy, postanowili połączyć swoje siły w celu przeprowadzenia wystaw artystycznych w Kijowie. Tymi słowami otworzyła wystawę „Kwiaty dla nieba” sekretarz odpowiedzialna KSŻU Ałła Malinenko. To pierwsza jaskółka projektu „Wędrówki w przestrzeni i czasie” dla ludzi szczerze zakochanych w oryginalnym pięknie naszej malowniczej Ukrainy. Ekspozycja znajduje się w Artystycznej Świetlicy Kijowskiego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Twórcza rodzina — zasłużony artysta Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, malarz Henri Jahodkin oraz jego żona — architekt i artystka, docent katedry urbanistyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Budownictwa i Architektury Hanna Nosenko oraz ich córka — magister malarstwa Tetiana Jahodkina, przedstawili martwe natury i pejzaże ostatnich lat. Henri Jahodkin to artysta o szerokim zakresie. Na wystawie przedstawiony jest jego ulubiony „mały gatunek” — pejzaże i martwe natury. Oryginalne ustawienia na parapecie nadają kompozycjom panoramiczności i przestrzeni, jak na obrazach: „Bez i Alpy”, „Krymskie malwy”, „Teodozja, róże pod słońce”, „Letni bukiet”. Artysta mistrzowsko modeluje przestrzeń jasnymi, przejrzystymi kolorami, które tworzą romantyczny nastrój i zapraszają do podróży, jak na obrazach panidy”. Wykwintna gama kolorystyczna, niezwykła świetlistość, udane rozwiązanie kompozycyjne nadają przedstawionym dziełom szczególną intymną nutę. Hanna Nosenko urodziła się w Kijowie, ale jej rodowe korzenie pochodzą z malowniczej Połtawszczyzny. W 1973 roku ukończyła klasę architektoniczną Republikańskiej Szkoły Plastycznej im. T. Szewczenki. A po ukończeniu Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki w 1979 roku (pracownia profesor N. Czmutinej) rozpoczęła pracę zawodową jako pracownik naukowy działu rekonstrukcji i rozwoju miast historycznych Naukowo-Badawczego i Projektowego Instytutu Urbanistyki. Do dziś H. Nosenko wykłada kompozycję, projektowanie na katedrze urbanistyki KNUBA. Tetiana Jahodkina, pomimo swojego młodego wieku, ma dość pokaźną listę działalności wystawienniczej. Jej dzieła są prezentowane na wystawach zbiorowych, ogólnoukraińskich i indywidualnych. Liczne wyjazdy na plenery wpłynęły na ukształtowanie własnego stylu, który wykrystalizował się w przejrzystej technice malarstwa, wzniośle-emocjonalnych ustawieniach, kolorystycznej różnorodności. Z łatwością operuje refleksami światłocieniowymi, które wykładowcy w pracowni twórczej profesora Łopuchowa. W dorobku twórczym artysty znajduje się kilka serii obrazów na temat interakcji człowieka i przyrody, tematy ze służby wojskowej, poetyckie cykle morskich, zimowych, Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática
Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301219 Nakład w maju — 20 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 1 9
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Irina SZEWCZUK
Traducción automática