Uroczyste zamknięcie XI Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego im. Piotra Jacyka tradycyjnie odbyło się 17 maja w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. Ten konkurs, jak mocno zbudowany okręt, pewnie przecina oceany problemów organizacyjnych, pokonuje polityczne sztormy i przybija do serc młodych Ukraińców. Szczegóły w następnym numerze tygodnika. Fotoreportaż Ołesia DMYTRENKI
OSTATNIĄ DROGĄ KOBZARZA
CZY ZBUDUJEMY CERKIEW TARASA?
8,9,10
JURIJ ILLIENKO BRAŁ WYSOKIE „DO”
CZEGO SZUKAĆ W MUZEACH?
14–15
Traducción automática
Memoriał to spóźniona daniny dla tysięcy niewinnie zamordowanych duchownych, zakonnic, mnichów, chłopów i robotników, inteligencji, wszystkich Ukraińców, którym w czerwcu 1941 r. przyszło wypić do dna krwawy kielich sadyzmu moskiewskiego komuno-bolszewickiego ludobójstwa na ziemiach Zachodniej Ukrainy. Nieco historii wydarzeń na Zachodniej Ukrainie w latach 1939—1941.
„Rozszerzenie terytorium ZSRR, rozpoczęte 17 września 1939 r., rozpatrywane było przez stalinowskie kierownictwo z dwóch punktów widzenia: jako poszerzenie obszarów światowej rewolucji proletariackiej oraz jako wchłonięcie wrogiego terytorium w celu likwidacji na nim ukraińskiej samodzielności — bezpośredniego zagrożenia dla formowania nowego sowieckiego (rosyjskiego) imperium. Samo wykonanie tych zadań przewidywało już w swym zarodku likwidację wewnętrznej i międzynarodowej »kontrrewolucji«, pod hasłami walki z którą rozpętano ten szatański terror w ZSRR, szczególnie na podsowieckiej Ukrainie w ciągu tragicznych lat 30. I właśnie dlatego, że dopiero błyskawicznie dojrzałe zmiany geopolityczne, wynikające z paktu Mołotow—Ribbentrop, stały się rzeczywistością, rozpoczęła się systematyczna praca bolszewickich organów specjalnych, zmierzająca do zniszczenia »wrogów ludu i władzy sowieckiej« na terenach Zachodniej Ukrainy i Białorusi” (Oleh Romaniw, Inna Fedusziak, 2003 r.).
Od 1939 do 1941 roku z Zachodniej Ukrainy deportowano około 1,2 mln osób; były to najstraszliwsze represje po okresie kolektywizacji w ZSRR. Władza sowiecka represjonowała 3—4 razy więcej ludzi niż reżim hitlerowski w czasie okupacji. Znaczna część deportowanych, wśród których było wiele kobiet i dzieci, zginęła od mrozów, chorób, wycieńczenia, głodu.
Epicentrum tragedii więziennych pod koniec czerwca 1941 r. był Lwów, w którym według nomenklatury NKWD było cztery więzienia: więzienie nr 1 — na ul. Łonckiego (dawniej ul. Sapiehy, Kopernika i Łonckiego); więzienie nr 2 — więzienie Zamarstynowskie, na ul. Zamarstynowskiej; więzienie nr 3 — więzienie lwowskie w m. Złoczów; więzienie nr 4 — „Brygidki” (dawny klasztor zakonu św. Brygidy, na dawnej ul. Kazimierzowskiej, obecnie ul. Gródecka). Masowe egzekucje w więzieniach Lwowa rozpoczęły się w pierwszym dniu wojny, 22 czerwca 1941 r. Pierwszych ofiar chowano na Wzgórzu Wuleckim i na Piaskach. Rozstrzeliwano w trzech więzieniach. Liczba ofiar szacowana jest na tysiące.
Można tylko wyobrazić sobie skalę więziennego terroru podczas odwrotu bolszewików z Zachodniej Ukrainy; w więzieniach Zachodniej Ukrainy na początku wojny zamordowano orientacyjnie 22 000 osób.
Pole pochówków ofiar moskiewsko-bolszewickiego terroru w więzieniach Lwowa znajduje się we wschodniej części Cmentarza Janowskiego i ciągnie się wzdłuż wysokiego ceglanego muru pola nr 55 wąskim pasem, o szerokości od 4 do 6 metrów i długości 100 metrów, z północy na południe — do ul. Szewczenki. Według danych archiwalnych ustalono, że na Cmentarzu Janowskim (pole nr 55) wrzucono do dołów 1593 niezidentyfikowane ciała, zwiezione z trzech lwowskich więzień. Oprócz tego z więzienia Zamarstynowskiego przywieziono 24 skrzynie z nieustaloną liczbą ludzkich szczątków i tu je wrzucono.
Pochówki niezidentyfikowanych ciał we wspólnych mogiłach ze wszystkich trzech więzień początkowo przeprowadzano 2—4 lipca 1941 roku, a także na tym samym polu lwowskie rodziny chowały rozpoznanych bliskich. Rozkład ciał spowodował zagrożenie sanitarne, i niemieckie władze okupacyjne wstrzymały przepochówki. Zimą, przeprowadziwszy dodatkowe ekshumacje, wznowiono przepochówki w tym samym miejscu, wzdłuż ceglanego muru.
W latach 50. wszystkie masowe i częściowo indywidualne mogiły zostały z rozkazu władzy radzieckiej zniszczone, a w tym miejscu zaczęto chować cywilów. Społeczność nielegalnie uporządkowała jedną ze wspólnych mogił, do której przeniesiono szczątki. Półzniszczony ceglany mur — ogrodzenie cmentarza, wysokie, pochylone, w złym stanie drzewa o średnicy 60—70 cm, brak jakiejkolwiek tablicy o masowych pochówkach w tym miejscu, stosy śmieci pod murem tworzyły wrażenie opuszczenia, szarości i lekceważenia tragicznych wydarzeń 1941 roku. Widniały tylko oznaczenia farbą olejną, które potajemnie postawili naoczni świadkowie tych straszliwych pochówków.
To żałobne miejsce w ludzie nazywano „zamordowanymi w więzieniach 1941 roku”. Przychodzenie tam było niebezpieczne. Mimo to często paliły się tam świece, potajemnie odprawiano panichidy za niewinnie zamordowanych, szczególnie 1 listopada — w Dzień Listopadowego Czynu i w Zielone Świątki.
Od 1991 roku siłami społeczno-politycznych organizacji, m.in. lwowskich więźniów politycznych, rozpoczęto uporządkowywanie Pola Pochówków; członkowie Związku Dzieci Więźniów Politycznych i „Memoriału” prowadzili tu pracę wyjaśniającą. W różnych latach pochówki porządkowały i pielęgnowały także inne organizacje społeczne: towarzystwo „Lewa”, ogniwa Związku Ukrainek oraz „Proświty” z Lewandówki (przedmieście Lwowa), odprawiano panichidy za zamordowanych w pamiętne dni, stawiano świece.
Z inicjatywy Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich od października 2001 roku rozpoczęto intensywne porządkowanie zapomnianych mogił. Uprzątnięto z nich śmieci siłami uczniów Wyższej Szkoły Technicznej nr 29, a także wycięto drzewa, przeprowadzono przepochówki z późniejszych grobów ofiar represji.
Władze miejskie poparły i wspomogły uporządkowanie. Najpierw zorganizowano konkurs wśród studentów Politechniki Lwowskiej na najlepszy projekt. Po omówieniu przez społeczność Lwowa wyróżniono i zaaprobowano dwa projekty jako najlepsze w opracowaniu formy Memoriału. Kolejny etap konkursu charytatywnego zorganizował Zarząd Budownictwa Kapitalnego Lwowskiej Rady Miejskiej w 2004 roku. Na podstawie wyników konkursu powołano autorski zespół w składzie: architekci — Myhajło Fedyk, Jurij Stoliarow, Paul Morkel; rzeźbiarz Mykoła Posikira.
Wielki zaszczyt i cześć wszystkim, którzy przez 10 lat pomagali w budowie Memoriału ofiar moskiewsko-bolszewickiego terroru: Lwowskiej Radzie Miejskiej dwóch ostatnich kadencji (mer miasta A. Sadowyj, zastępca mera W. Kosiw, mer L. Buniak, zastępca mera ds. gospodarki inżynieryjnej W. Skliarski); członkom komitetu organizacyjnego budowy Memoriału; inicjatorkom projektu Lwowskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich N. Kochalewycz i M. Kusznir; Lwowskiemu Zarządowi Budownictwa Kapitalnego (P. Chabie, I. Faluty, B. Kowalowi, W. Makowieckiemu); Wyższej Szkole Technicznej nr 29 (dyrektor I. Mytrofanow); lewandowskiej „Proświcie” i „Związkowi Ukrainek”; generalnemu wykonawcy ZAT „Elektronbud” (przewodniczący zarządu W. Ch. Idijatow, kierownik produkcji J. Lymar); generalnemu wykonawcy „Lwiwrembudpostacz” (dyrektor KP O. O. Sadowa, główny inżynier — I. Smerecziański); TzOW „PIKART” dyrektorowi I. I. Czubie; SP „Renesans DR” O. Kryśkiwowi; TzOW „Arkhbudinwest-Lwów” (dyrektor J. Kochalewycz); TzOW „DKL-Budinwest” (dyrektor I. Dudycz); lwowianom, wszystkim, którzy przyłączyli się do uczczenia niewinnie zamordowanych ofiar bolszewickich represji, wszystkim, którzy w czasach bolszewickiego terroru, ryzykując wolnością, zapalali świece na tych mogiłach; autorom projektu: głównemu architektowi Myhajłu Fedykowi, architektowi Jurijowi Stoliarowowi, rzeźbiarzowi Mykole Posikirze.
10 października 2010 roku na licznym wiecu we Lwowie odbyło się otwarcie Memoriału ofiar represji politycznych komunistycznego bolszewickiego reżimu w czerwcu 1941 roku.
Architektoniczno-planistyczne i obrazowe rozwiązanie Kompleksu Memorialnego w pełni podporządkowano uświadomieniu sobie niewypowiedzianej ludzkiej tragedii, tragedii narodu ukraińskiego w najstraszliwszej epoce bezpaństwowości — epoce krwawej wakhanalii czerwonego bolszewickiego terroru na Ukrainie. Na tle Cmentarza Janowskiego środkami architektoniczno-rzeźbiarskimi zaprojektowano ośrodek przesycony czcią dla pochowanych, tu ma się dokonywać duchowe oczyszczenie każdego odwiedzającego. Ale przede wszystkim — obraz Kompleksu Memorialnego zbudowano na głębokich zasadach chrześcijańskich, gdzie bezgraniczna ofiarność, męczeństwo zostają uświęcone przez wysoki Duch „Przemienienia”, gdzie niekończąca się Droga Męki zwieńczona jest Cherubinowym „Wieczna pamięć”.
Kompozycyjnym szkieletem kompleksu jest ceglany mur („Mur Żałoby”) oraz równolegle położona aleja („Droga Męki”), ciągnące się wzdłuż Pola Pochówków ofiar represji. Mur uzupełniono nowymi elementami architektonicznymi, które organicznie łączą wszystkie węzły kompozycyjne Memoriału: portal wejściowy z kompozycją architektoniczno-rzeźbiarską; centralną kompozycję architektoniczno-rzeźbiarską „Krzyże Męczeństwa”; zamykającą kompozycję architektoniczno-rzeźbiarską „Dzwon Pamięci”.
Po stronie grobów, wzdłuż muru, ustawiono betonowe krzyże w trzech rzędach, rosnące wysokością, które przechodzą w krzyże-nisze w murze. Krzyże te są poświęcone wszystkim niewinnie zamordowanym, niezidentyfikowanym ofiarom terroru. Węzeł wejściowy tworzą portal głównego wejścia od ulicy T. Szewczenki oraz tablica informacyjna, mogiła i Znak Pamięci przy mogile zakonnicy-ofiary komunistyczno-bolszewickiego terroru. W portalu głównego wejścia znajdują się ozdobne bramy z czarnego metalu, na których umieszczono złocone reliefy dwóch aniołów z wieńcem. Zrekonstruowano również nagrobny pomnik Zakonnicy oraz ustawiono symboliczny brązowy relief-obraz „Przemienienie”, który zamyka oś dolnej alei cmentarza. W uogólnionym artystycznym obrazie (rzeźbiarskim reliefie) przedstawiona jest z rozłożonymi rękami krzyżowa postać Zakonnicy, zwróconej do Boga w swoim locie, co symbolizuje niepojętą i niezmierzoną ofiarność ludzkiej Duszy, którą może objąć i przyjąć tylko Wszechmocny Pan poza jej ziemskimi cierpieniami. Ten obraz uosabia wyższość niebiańskiego powołania Dusz wielu niezidentyfikowanych Męczenników, którzy spoczęli w tej wspólnej mogile pod ceglanym murem; ten obraz uosabia niezniszczalność ludzkiej Duszy nawet wobec najstraszliwszych ziemskich gwałtów. Centralną kompozycją kompleksu są cztery monumentalne Krzyże: centralny „Krzyż Męczeństwa”, granitowy, z brązowym Całunem oraz trzy wysokie betonowe krzyże z cierniowymi wieńcami; krzyże ustawione są na tle wysokiego ceglanego „Muru Smutku”. Granitowy „Krzyż Męczeństwa” – kompozycyjne jądro kompleksu – skupia i uogólnia istotę wydarzeń, merytoryczną istotę Memoriału. Trzy betonowe krzyże z cierniowymi wieńcami symbolizują tragizm masowego unicestwienia ludzi w trzech lwowskich więzieniach: na Łonckiego, w Brygidkach i w Zamarstynowie. Ten wieczny chrześcijański temat Ukrzyżowania leży u podstaw kompozycji, w której dostrzegalna jest paralela w rozumieniu tragizmu niewinnych ofiar terroru 1941 roku. Na Krzyżu znajduje się brązowy Całun. Rzeźbiarskich przedstawień nie ma. Tu pochowani są zamordowani niezidentyfikowani świeccy – ofiary terroru. Kompleks kończy od strony północnej węzeł kompozycyjny „Dzwon Pamięci”. Ten węzeł tworzy wysoka stela z brązowym dzwonem. Stela jest umieszczona prostopadle do ceglanego „Muru Smutku”. Dzwon zainstalowano w wysokim prostokątnym prześwicie Steli. „Dzwon Pamięci” głębokim, przytłumionym dźwiękiem w rytmie bicia ludzkich serc budzi pamięć, wzywa do pokuty, wszczepia mądrość w dusze żyjących.
Inicjatorki utworzenia Memoriału, członkinie Lwowskiej Obwodowej Organizacji WLUŻ: M. Kuszнір, N. Kochalewycz
Traducción automática
Wasyl KUCZERUK
Wiosennego słonecznego dnia we Lwowie odbył się czerwony demarsz prorosyjskich partii. Jego celem było zademonstrowanie Ukraińcom, że te partie są „gospodarzami tej ziemi”. Nie miało to nic wspólnego z obchodami i uczczeniem pamięci tych, którzy zginęli w II wojnie światowej, lub tych, którzy jeszcze żyją. Z wyprzedzeniem prorosyjskie profaszystowskie organizacje „Russkoje jedinstwo” oraz „Rodina”, finansowane przez rosyjskie służby specjalne, ogłosiły swój zamiar. Naturalnie lwowianie i organizacje społeczne ruszyli do władz po ochronę przed prowokacją. Zwrócili się również do sądu. Miejscowe władze rzekomo zareagowały: odbyło się posiedzenie sądu, rozwieziono osobiście kierownikom ukraińskich organizacji decyzję o zakazie prowadzenia jakichkolwiek działań z tej okazji. Władze demonstracyjnie odmówiły użycia czerwonych flag na terenie obwodu. Wydawałoby się – pokój i spokój w domu. I mądrość, niechby nie państwowa, a regionalna, zatriumfowała. Jednak 8 maja 2011 roku stało się wiadome, że autobusy napakowane mężczyznami o określonym wyglądzie przybyły do Lwowa. Trudno coś ukryć przed ludźmi – stało się wiadome, gdzie się zatrzymali, gdzie nocowali. Po mieście rozeszły się plotki. Powstaje pytanie: jeśli wiedzieli o tym zwykli obywatele, to dlaczego struktury siłowe były tak niedoinformowane i nie zapewniły wykonania decyzji sądu? Następnego dnia, 9 maja, liczne oddziały milicji i „berkutowcy” ogrodzili miejsca, gdzie tradycyjnie odbywa się sabat komunistów. Dlaczego wyrażam się tak ostro? Bo w rzeczywistości te działania nie miały nic wspólnego z uczczeniem poległych. Była to raczej spekulacja na pamięci ludzi, ich przynależności do radzieckiej armii. Kilka słów o tak zwanym „Polu Marsowym” we Lwowie na Cmentarzu Łyczakowskim. „Pole Marsowe” przyjęło w swoją ziemię prawie 15 tysięcy osób, które zginęły w I wojnie światowej, strzelców siczowych – w listopadzie 1918 roku, ofiary NKWD (1941 r.), radzieckich żołnierzy dywizji NKWD (1944–1950 rr.). Przy czym pochówek tych ostatnich odbywał się w bardzo charakterystyczny sposób – po prostu zrównano buldożerami groby Ukraińców i na nich z góry pochowano szczątki sowieckich żołnierzy. Rano deputowany ludowy Ukrainy Petro Pysarczuk z Partii Regionów z grupą młodzieńców z gieorgijewskimi wstążkami przyszedł świętować na Cmentarz Łyczakowski Dzień Zwycięstwa. Tutaj przyszli także przedstawiciele ukraińskich organizacji społecznych, nieobojętni młodzi lwowianie. Zrozumiałe, że deklaracje o komunistycznym demarszu ich „nakręciły”. Byli deputowani rad miejscowych, przeważnie z partii WS „Swoboda”. Sądzę, że deputowani, niezależnie od przynależności partyjnej, byli po prostu zobowiązani przyjść, aby zapobiec prowokacjom. Ale nie wszystkim wystarczyło na to odwagi. Potem konfrontacja przeniosła się na Wzgórze Sławy, gdzie odbyło się składanie wieńców przez szefów władz. Około godziny 14.00 przyjechały autobusy z ludźmi w różnym wieku. Rozjuszony tłum nie pozwalał im wyjść, ale milicja sprawnie pełniła służbę. „Goście” przejechali przez kordon milicji, rozwijając czerwone płótno. Była szarpanina, wszystko to odbywało się w określonym stylu. Na przykład jeden ze zwolenników komunistów szczuł ludzi psem, przyszły jakieś starsze panie z gieorgijewskimi wstążkami. Nie przebierając w słowach, jakaś pani krzyczała, że jest majorem milicji (czy wypada jej pracownikom brać udział w takich masowych imprezach?). Młodzieniec z oddziału regionalnych wystrzelił z pistoletu traumatycznego i zranił członka „Swobody”. Jak się okazało, „strzelec” okazał się również należeć do struktur siłowych. Czy te wydarzenia świadczą o spontanicznym świętowaniu? Nie. Raczej o zaplanowanej akcji, której nasze organy ścigania nie potrafiły przeciwdziałać. Było to po raz kolejny demonstracją tego, że niektórym siłom decyzja sądu jest obojętna.
Iryna FARION
PROWOKACJA W tłumaczeniu z łaciny oznacza: zdradzieckie zachowanie, podżeganie kogoś do określonych działań, które mogą wywołać ciężkie skutki. Po naszemu prowokować – wzburzać, podbijać, podszczuwać, podjudzać i in. Czy było to zdradzieckie zachowanie? Tak, władza dawno zdradziła własny kraj, bo realizuje na Ukrainie scenariusz Moskwy dotyczący odnowienia Imperium Moskiewskiego i przekształcenia Ukrainy w kolonię. Dlatego też zapewniła we Lwowie przyjazd szowinistycznych degeneratów z „Rodiny” i „Russkogo jedinstwa” pod przykrywką rzekomych weteranów. Partia Regionów jako najbardziej odpowiedzialna za tę zdradę tysiąclecia jest nie tylko kryminalną oligarchią, to ludzie bez rodu i plemienia, wśród nich niemało janczarów,
W normalnym kraju szefowie władz i organów ścigania po takich wpadkach musieliby podać się do dymisji. Jedynym, który napisał wniosek o dymisję, był gubernator obwodu lwowskiego Mychajło Cymbaluk, i to pod naciskiem deputowanych. A później pan Cymbaluk przekonywał, że prezydent dymisji nie podpisze. Mer Lwowa Andrij Sadowy przyjął postawę oburzonego bohatera — a gdzież wypełnianie obowiązków, przestrzeganie decyzji sądu, o których tak głośno mówiono dzień wcześniej, wreszcie — odpowiedzialność urzędnika? Przypomnę niektóre wydarzenia i fakty, które być może znalazły się poza uwagą ukraińskiego społeczeństwa. Wcześniej w USA deputowana ludowa z Partii Regionów Ołena Bondarenko zadziwiła wszystkich na konferencji prasowej. Oświadczyła: ustawa dotycząca flagi tylko kolorem zbiega się z radziecką. Ot co! To co, nie sowiecka armia zdobywała Berlin? A coż wtedy świętowali? Mimochodem nasuwa się myśl: po co uchwalać ustawę, która rozdziela społeczeństwo i dziwi cywilizowany świat. Dlaczego w 66. roku pojawiła się potrzeba wywieszania jakichś czerwonych flag po wsiach i miasteczkach Ukrainy? Dlaczego zwycięzcy-wyzwoliciele, włącznie z Rosjanami, nie zaproponują Niemcom wywieszenia czerwonej flagi nad Reichstagiem — przecież ich wyzwolili? Pewnie dlatego, że już dawno zwyciężyli samych siebie i w sensie moralnym, i ekonomicznym. A z szanowanej daty, która mogłaby połączyć sojuszników w walce przeciwko brunatnej zarazie, zrobili kolejną błazenadę. Powiedzmy, po co we Lwowie podnosić jakąś mityczną flagę zwycięstwa? W mieście, w którym nie było walk, które nie miało żadnego strategicznego znaczenia, które zostało oddane przez Niemców praktycznie bez walki. Pewnie dlatego, że do tej pory, w 66. roku, zwycięzcy rozumieją: oni nas tak i nie zwyciężyli. Czy coś osiągnęli — znowu nic — pohałasowali, napluli, ranili kilku ludzi, rozbudzili u swoich lokalnych zwolenników nienawiść do sąsiadów z domu i ulicy, rozwinęli na złość „miejscowym” współczesny krwawy sztandar i zabrali się precz. Cóż, będą robić z WS „Swoboda” straszydło. Po raz kolejny będą przekonywać siebie i swoje otoczenie przez kontrolowane media, drukowane i elektroniczne, że wszyscy Ukraińcy to banderowcy. Czy jest w tym kreatywność — nie, raczej — naftalina i obłęd. Ale istnieje inny problem, o którym warto pomyśleć wszystkim. Lwów nie był gotowy na te wydarzenia, tylko młodzi emocjonalni ludzie okazali się nieobojętni na taką sytuację. Dobrze, że znaleźli się deputowani, którzy nie byli obok tych wydarzeń, którzy nie bali się reakcji władzy. Ale nie było plakatów, ulotek informacyjnych, które pogłębiłyby zrozumienie procesów zachodzących na Ukrainie. Brak takiej informacji daje możliwość oponentom sprowadzenia dyskusji na ten temat do poziomu potocznego — kto użył więcej brzydkich słów. I na zakończenie — i my, i oni — rozumiemy, że oni nas tak i nie zwyciężyli nawet po 66 latach! Czerwona flaga tak i nie stała się flagą zwycięstwa nad nami w II wojnie światowej. Po rozpadzie Związku Radzieckiego w ogóle nie ma jej wśród flag krajów członkowskich koalicji. A ci, którzy gromadzą się pod nią, nie zrozumieli, że ich zachowanie, ich zasady moralne, ich nietolerancja i brak szacunku do współobywateli, właściwie, i stały się przyczyną ich przegranej. Mogą uchwalić ustawę, rozwinąć tysiące czerwonych flag za 30 milionów hrywien w okresie kryzysu, wozić flagę po Ukrainie nawet o długości 100 metrów, ale to będzie świadczyć o czymś innym. Bo zwyciężyć mogą ci, którzy w sercu mają to, co nie umiera — miłość do siebie, swojej Ojczyzny, miłość do świata.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
służących-pokojówek czy najemnic w rodzaju Hani Herman ze wsi Kołodruby, po prostu „niewolników z kokardą na czole, lokai w złotej ozdobie”. Dla nich zamknięte jest pojęcie wolności, niezależności, impulsu ducha i impulsu duchowego. Mimo to właśnie one coraz aktywniej stają się katalizatorami jakościowych zmian w społeczeństwie. Bo dostrzec je — to od razu znaczy być innym i uaktywnić w sobie złoża Bożej siły. Dziękujemy Wam za to, drodzy wrogowie. Bardzo was kochamy i z miłością będziemy was bezlitośnie zwalczać.
Drugie znaczenie analizowanego słowa wiąże się z chorobą. To, co demonstruje ekipa Party Regionów, komunistów i ich koalicjantów wraz ze śmierdzącymi truchłami, to choroba ducha, moralne zwyrodnienie i agonia własnych możliwości.
Zatem to, co wydarzyło się we Lwowie 9 maja, nie jest w pełni oddane słowem prowokacja, lecz innym leksemem — okupacja, czyli ustanowienie obcego reżimu na zajętym terytorium. Galicja to niewątpliwa wyspa Wolności we wszystkich znaczeniach tego słowa-cudu. Dlatego przyjechać tutaj z symbolem okupacji — czerwoną flagą i symbolem Imperium Rosyjskiego — wstążkami św. Jerzego — oznacza dokonywać działań okupacyjnych choćby symbolicznie. Jeśli miejscowe władze temu sprzyjają, to są w pełni wmontowane w ten najnowszy okupacyjny mechanizm, jego koło zamachowe.
Lwów jednak zademonstrował lśniący przykład postawy wyprostowanej i przeciwstawiania się zarówno kolonialistom, jak i własnym zwyrodnialcom, i służącym-pokojówkom w rodzaju Herman, i liberałom-eunuchom w rodzaju jakiegoś tam redaktora mało znanego lwowskiego czasopisma, który w swojej słabości ducha, małej wiary, męskiej impotencji zaskowyczał ze strachu, że Ukrainie zostało mało do bycia… Do diabła z wami, liberałowie. Brawo zwłaszcza MŁODZIEŻY Lwowa. I odwrotna pogarda dla tych, którzy schowali głowę w piasek i prawią o „wyważeniu” i „tolerancji”. Dopóki chowacie głowę w piasek, wszystkie inne wasze organy po prostu wam poodrywają.
WIZERUNEK. W tłumaczeniu z angielskiego dosłownie oznacza „obraz” — celowo ukształtowany obraz kogoś. Ci, którzy mówią (czy bąkają?) o rzekomo nadszarpniętym wizerunku Lwowa, niech spojrzą na swój wizerunek-obraz w lustrze. Zobaczą tam coś dość głupkowatego, przestraszonego i nieadekwatnego. Jeśli nie ma innych argumentów, na wierzch wychodzą własne kompleksy. Czy psują wizerunek Europy liczne akcje protestu jej obywateli z najróżniejszych powodów: od naturalnego szaleństwa kibiców piłkarskich po gorące studenckie protesty, zwłaszcza w Anglii, Francji, Włoszech, Grecji? Czy zniszczono wizerunek Egiptu w jego konfrontacji z Mubarakiem? Wręcz przeciwnie, to budzi zdumienie, zachwyt i skłania do działania nas, którzy, niestety, dotąd nie zbudowaliśmy niezależnego państwa. Tymczasem naprawdę wizerunek Ukrainy w świecie spadł poniżej zera, kiedy mizerny Juszczenko doprowadził do władzy kryminalnego Janukowycza. Dlatego bezsensowne jest, by eunuchy wszystkich warstw społecznych i zawodów, ze swoją plebejską, wypaczoną celowością, narzucały Ukraińcom zniekształcone i nieadekwatne widzenie wydarzeń. Wszystkim kreatorom wizerunku polecam zajrzeć do porządnego optyka. Może pomoże. I spróbować kupić sobie bilety na Euro-2012.
TOLERANCJA Z łaciny — „cierpliwość", czyli wyrozumiałość, pobłażliwość wobec kogoś lub czegoś. Pytam, czy będziecie cierpliwi wobec zła, zdrady, agresji, zniewolenia, ludobójstwa? Wtedy przeczycie zasadom chrześcijaństwa. Apostoł Paweł mówi: „Niech miłość wasza będzie nieobłudna, trzymajcie się dobra i nienawidźcie zła". Jeszcze wyraźniej wyraził to Jezus Chrystus: „Niech wasza mowa będzie: Tak, tak; Nie, nie, a co więcej od tego, to od złego". Ale przecież powiedziano: „Będziecie słuchać i nie będziecie słyszeć". Ujmowano to pojęciowo także przed naszą erą. Zwłaszcza wielki Arystoteles: „Kiedy ci mówią, że można nie szanować ojca swego czy matki — nic nie udowadniaj. Po prostu karz". To kodeks najwyższych wartości — moralności i kultury. Zgubna tolerastia, przez swą zgniliznę i ospałość ducha, wystąpiła zbrojnie właśnie przeciwko tym najpotężniejszym kategoriom określającym człowieczeństwo. Bo liberastia i tolerastia nie zawierają w sobie tych wartości i wyjątkowo zajadle, nietolerancyjnie reagują na nie u ludzi innej natury psychicznej — idealistycznych, opętanych, odważnych i mężnych. Gdzie widzieliście te cechy u tolerastów? Dlatego przedmiotem ich szczególnego rozdrażnienia jest sam fakt nie tyle politycznego, co po prostu egzystencjalnego wzrostu liczby ludzi Wolności. Na zakończenie o stanie immunologicznym organizmu. Leksem tolerancja ma jeszcze jedno znaczenie: „stan immunologiczny organizmu, w którym nie może on wytwarzać przeciwciał w odpowiedzi na wprowadzenie pewnego antygenu…". Zatem to nieszczęście nawet na poziomie fizjologicznego istnienia. Natomiast w działalności politycznej środkowa droga prowadzi, jak mówił Doncow, donikąd… Lepszy zdecydowany cios obuchem niż drewniana piła wyczekiwania. Lwowie! Odzyskałeś status miasta ukraińskiego z własną godnością!
Traducción automática
Jaka ona była, ostatnia droga Tarasa Szewczenki przez Ukrainę? Jak żegnali swojego proroka w drodze na wieczny spoczynek w ojczystej ziemi jego rodacy-Ukraińcy? Co dla nas znaczy słowo, duch, przykazania Kobziarza dzisiaj? Odpowiedzi na te pytania starają się znaleźć uczestnicy oświatowej, historyczno-kulturoznawczej akcji „Ostatnią drogą Kobziarza”, której organizatorami są Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz Ukraińska Partia Ludowa. Petro ANTONENKO Zdjęcia autora My, uczestnicy tej akcji, tego pochodu, poszliśmy tą samą trasą, którą przewożono przez Ukrainę trumnę z ciałem Tarasa Szewczenki podczas jego ostatniej drogi-pochówku z Petersburga do Kaniowa. Tą drogą wyruszyli aktywiści „Proświty” i UPL, artyści, pisarze. Głuchów, obwód sumski. Pierwsze ukraińskie miasto na tym żałobnym szlaku. Hetmańska stolica Ukrainy w XVIII wieku. Tutaj, jak i praktycznie wszędzie na drodze do wiecznego spoczynku, Kobziarz bywał nie raz, podróżując po Ukrainie. 20 lat temu, podczas podobnego pochodu z okazji 130. rocznicy pochówku Szewczenki, przeprowadzonego przez Ruch i „Proświtę”, ustawiono znak pamięci, który zaświadcza, że właśnie tutaj biegła ostatnia droga Kobziarza. Podczas ostatniej drogi trumnę z prochami wnoszono do cerkwi, gdzie odprawiano nabożeństwa żałobne, żegnano się z poetą. Niektóre z tych świątyń zachowały się do dziś. Oto i w Głuchowie, w centrum miasta, stoi cerkiew św. Mikołaja. Właśnie tutaj głuchowianie żegnali się z Szewczenką 150 lat temu. I właśnie przy tej świątyni powinien był zostać postawiony ów znak pamięci. Ale wtedy, podczas akcji w 1991 roku, wciąż panowały prawa Związku Radzieckiego i komunistycznej władzy. I miejscowe władze nie pozwoliły postawić znaku w centrum miasta, przy świątyni. Więc proświcianie i działacze Ruchu ustawili go kilkaset metrów dalej, na niewielkim placu, na zakręcie kijowskiej drogi... Obecne władze miasta i rejonu naśladują swoich poprzedników sprzed 20 lat: nie pozwoliły uczniom i studentom miasta wziąć udziału w akcji uczczenia Szewczenki! Państwowej, zaznaczmy, daty. Ale przy znaku pamięci witali nas aktywiści Sumskiej obwodowej i Głuchowskiej rejonowej organizacji „Proświty” i UPL, mieszkańcy miasta. Nabożeństwo żałobne, jak i wszędzie, odprawił ksiądz UKP Patriarchatu Kijowskiego. Głuchów Ludzka pamięć nie zgasła przez półtora wieku. Na wiecu przemawiał radny miejski, wykładowca Głuchowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego Wiktor Zajika. Opowiedział nam, że kilkadziesiąt metrów od tego miejsca 140 lat temu stała jeszcze jedna cerkiew. Więc kiedy trumnę z ciałem Szewczenki wieziono tą drogą, ksiądz tej cerkwi poprosił procesję o zatrzymanie się, wyprowadził na ulicę wszystkich swoich parafian (właśnie zakończyło się nabożeństwo) i odprawił nabożeństwo żałobne. „Tym księdzem był mój prapradziad” — z dumą poinformował pan Wiktor, aktywny proświcianin. Tutaj, na akcji, przewodniczący Głuchowskiej „Proświty”, były rektor uniwersytetu pedagogicznego, znany krajoznawca Wołodymyr Kurylenko, aktywiści Towarzystwa: pisarz, krajoznawca Wadym Rajewski, poeta, dziennikarz Mykoła Hureć, opowiedzieli o ciekawych działaniach miejscowych prośwician. Ich szczególną dumą jest stowarzyszenie literackie, które wydało już trzy almanachy miejscowych autorów, przygotowało czwarty. Kierownik pochodu, zastępca przewodniczącego Sekretariatu UPL, przewodniczący Czernihowskiej obwodowej organizacji partii i członek zarządu obwodowej „Proświty” Wołodymyr Stupak przeprowadził nagrodzenie laureatów Ogólnoukraińskiego konkursu prac uczniowskich „O jakiej Ukrainie marzył Taras Szewczenko”. Zwycięzcy z rejonu głuchowskiego otrzymali prezenty: książki, płyty multimedialne, plakaty z symboliką państwową. W zasadzie jest to produkcja „Proświty”, w szczególności kolejne wydanie „Kobziarza”. Takie same prezenty wręczono również zwycięzcom uczniowskiego konkursu na najlepszego recytatora utworów Szewczenki, placówkom oświatowym i bibliotekom miasta. Zaznaczę, że takie same nagrodzenia, wręczanie prezentów miały miejsce również na wszystkich kolejnych wydarzeniach akcji. Krolewiec, kolejne miasto na Sumszczyźnie, to następny punkt pochodu. Przy głównej ulicy, w skwerze, ustawiono pomnik Tarasa Szewczenki, kilkadziesiąt metrów dalej — ten sam znak pamięci, kamień milowy ostatniej drogi poety. Miejsce pamiętne, na tak zwanej Ohijiwszczynie, naprzeciwko posiadłości starego rodu Ohijewskich. Po nabożeństwie żałobnym i wiecu wchodzimy na tę posiadłość. Pozostałości starego parku, w głębi którego cudem ocalały dom Ohijewskich. Na nim tablica pamiątkowa: w tym domu przebywał Taras Szewczenko 25—26 sierpnia 1859 roku. Datę ustalono z dokładnością do godziny, i nie gdzie indziej, a w protokołach żandarmskich. To była ostatnia podróż Szewczenki przez Ukrainę. Na rozkaz władz został ponownie wysłany z ojczystej ziemi i jechał pod czujnym nadzorem żandarmów. U Ohijewskiego Taras przenocował dlatego, że żona gospodarza Hlafira była rodzoną siostrą braci Łazarewskich, dawnych i dobrych przyjaciół poety. Krolewiec od dawna znany jest Ukrainie i światu ze słynnych ręczników. Właśnie z nimi związana jest historia, którą niektórzy badacze uważają jedynie za piękną legendę, ale w którą szczerze wierzą miejscowi mieszkańcy. Mówią, że Taras zamówił u jednego miejscowego mistrza ręcznik na swój przyszły ślub. Stało się inaczej, niż planowano: Szewczenko przybył do Krolewca w maju 1861 roku w trumnie. I mistrz, który przechowywał ręcznik na ślub Tarasa, nakrył nim trumnę poety… Tę legendę opowiedzieli nam honorowa przewodnicząca Krolewieckiej „Proświty”, krajoznawczyni Nina Wituszko, swoją drogą autorka naszej gazety, oraz dyrektor miejscowego muzeum Anatolij Karas. Oni też pokazali nam posiadłość, kamień z tabliczką, który świadczy, że właśnie tutaj nocowała trumna z ciałem Szewczenki, kilkusetletni dąb, który podziwiał Taras. Jeśli chodzi o dom i ogólnie posiadłość Ohijewskich, to miejscowi proświcianie, krajoznawcy doprowadzili do ustanowienia tabliczki, która zaświadcza, że jest to zabytek historyczny. A
Baturyn, jeszcze za ich namową władze lokalne przeznaczyły środki na renowację tego pustego, dość zaniedbanego budynku. Planuje się tu otwarcie muzeum ręcznika królewieckiego oraz świetlicy ku czci Szewczenki. Baturyn. Hetmańska stolica Ukrainy przez kilkadziesiąt lat, rezydencja czterech hetmanów. Ostatnim był sławny hetman Ukrainy Iwan Mazepa, który rządził tu przez 21 lat. Znowuż, ostatnia droga Kobziarza wiodła przez miejsca, w których wielokrotnie bywał. A Baturyna, którego sławną i tragiczną historię Szewczenko dobrze znał i opisał, oczywiście nie mógł ominąć. Tutaj szkicował cerkwie, malował te święte ruiny, które pozostały po spalonej kozackiej stolicy. W tym roku mija 20 lat, odkąd czernihowski Ruch i „Proświta” zorganizowały w Baturynie pierwsze Ogólnoukraińskie święto kozackie, którym zapoczątkowano odrodzenie miasta w naszej historycznej świadomości. Uczestnicy marszu mieli okazję zwiedzić odrodzony Baturyn. Do listopada 2008 roku, kiedy obchodzono 300-lecie zniszczenia miasta przez wojska moskiewskie i śmierć wszystkich 14 tysięcy mieszkańców Baturyna, w zasadzie zakończono wieloletni, ogromny program odrodzenia historycznego Baturyna. Zainicjował go i doprowadził do końca Wiktor Juszczenko. I cokolwiek by kto dziś nie mówił o poprzednim prezydencie, to, co zrobiono w Baturynie, robi wrażenie. Zarówno w pełni odtworzona cytadela Twierdzy Baturyńskiej, jak i wreszcie, po 200-letnim zapuszczeniu, odrestaurowany pałac oraz zespół pałacowo-parkowy Cyryla Razumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy, który jest pochowany w mieście, w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego. Wszędzie tego niedzielnego dnia spotykaliśmy grupy turystów, wszak obecnie miasto odwiedzają tysiące gości z Ukrainy i całego świata. Nawiasem mówiąc, Baturyn zaprasza wszystkich na tradycyjne Ogólnoukraińskie święto kozackie, które w tym roku odbędzie się w niedzielę, 12 czerwca. W Baturynie do uczestników marszu dołączyli pierwszy zastępca przewodniczącego UNA, deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajec, duża delegacja czernihowskiej „Proświty” oraz UNA. Akcja odbywała się w centrum miasta, przed cerkwią Pokrowską, wzniesioną w 2008 roku, również w ramach programu odrodzenia Baturyna. Cerkiew Pokrowska była jedną z głównych w kozackim mieście, gdyż właśnie Pokrowa to dawne święto kozackie. Niestety, tak jak i ty-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
tysięcy świątyń, cerkiew została zburzona przez bezbożnych komunistów. Trzeba więc było wznosić nową. Oto co powiedział na wiecu Iwan Zajeć: „Tą akcją wypełniamy swój obowiązek wobec zmarłych, żyjących i nienarodzonych Ukraińców. Przyszliśmy dzisiaj na wielką pielgrzymkę, by uczcić Szewczenkę. Tymi drogami przez 150 lat przechodziły już tysiące, miliony ludzi. Dla nas, Ukraińców, powtórny pochówek Szewczenki to nie tylko powrót jego do rodzinnej ukraińskiej ziemi. Dla nas 22 maja to powrót ducha Szewczenki na Ukrainę, ducha, który scalił ukraiński naród, który do dzisiaj unosi się nad nami i wzywa do dobra, sprawiedliwości, miłości”. Wystąpiła w Baturynie także poetka Nadija Hałkowśka. Witała ona uczestników akcji wierszem: „Pomódlmy się za Proroka, Pomódlmy się za Kobziarza, Za to Imię jego wysokie, Co i dotąd świeci, jak zorza. Za Słowo dziwne i nieśmiertelne, Co nam zasnąć nie daje, I w walce, i w modlitwie Za każdym razem z popiołów powstaje…” I znowu było wręczanie prezentów szkołom i bibliotekom, występ kijowskiego kobziarza Rusłana Kozłenki, słowa szacunku baturynian dla Wielkiego Poety. Borzniańszczyzna to sąsiedni rejon Czernihowszczyzny. I tutaj Taras bywał wielokrotnie. Właśnie tutaj żył, tworzył jego towarzysz Pantełejmon Kulisz. Na chutorze Motroniówka pod wsią Ołeniwka tego rejonu pochowani są Pantełejmon Kulisz i jego żona Hanna Barwinok. Obecnie znajduje się tu kompleks memorialny. A na centralnym placu miasta Borzny mieszkańcy rejonu witali uczestników pochodu kwiatami, szczerymi pozdrowieniami. Wszystko było, jak i wszędzie, uroczyście, świątecznie, ciepło i szczerze. Tutaj, w odróżnieniu od Sumszczyzny, miejscowa władza zachowała się przyjaźnie. Na placu było wielu uczniów miejscowych placówek, niemało z nich otrzymało prezenty za udział we wspomnianym już konkursie prac, konkursie recytacji poezji Szewczenki, zwycięzcy natchnienie deklamowali utwory Tarasa. Ogromny zachwyt wywołała akcja rozwinięcia na placu największej na świecie flagi państwowej Ukrainy. Została ona wykonana kilka miesięcy temu w Doniecku przy wsparciu UNP, niemało powędrowała po Ukrainie. I oto teraz ta flaga o rozmiarze połowy boiska piłkarskiego zatrzepotała na centralnym placu miasta w rękach dziesiątek borznian. Obok ukraińscy nowożeńcy Walentyna i Walentyn świętowali swoje wesele. Oni wraz z gośćmi dotknęli tej ogromnej flagi i sfotografowali się na jej tle. Jeszcze jeden akcent. Wręczając wśród innych książek niedawno wydany przez „Proświtę” tom „Kruty. 1918”, przypomnieliśmy, że pamiętne dla wszystkich Ukraińców świata miejsce legendarnej bitwy znajduje się na terenie właśnie Borzniańskiego rejonu. Oto jak splotła się nasza historia. Historyczno-kulturoznawcza akcja skłoniła do dyskusji o dzisiejszych problemach zachowania naszej duchowości, pamięci historycznej. Na wszystkich wiecach aktywiści „Proświty” i UNP poruszali te pytania. A oto co opowiedziała nam przewodnicząca Borzniańskiej rejonowej „Proświty” Ludmyła Moskałenko, która również występowała na wiecu. Pracuje ona jako kierownik biblioteki we wsi Zabiłiwszczyzna, która praktycznie zlała się z miastem i administracyjnie wchodzi w skład rady miejskiej. Właśnie w tej wsi urodził się wybitny ukraiński poeta-romantyk Wiktor Zabiła, szczery towarzysz Tarasa Szewczenki, jeden z tych, którzy organizowali powtórny pochówek Kobziarza na Ukrainie. Wiktor Zabiła dożywał swoich dni i został pochowany tutaj, w Borznie, w swojej Zabiłiwszczyźnie, w 1869 roku. Pochowano Zabiłę z honorami, na cmentarzu starodawnej Cerkwi Świętego Narodzenia. Ale dalej — jeszcze jedna smutna karta naszej historii. Dotyczy ona autora genialnych utworów, które stały się szeroko znanymi pieśniami, z muzyką Glinki — „Hude witer welmy w poli”, „Ne szczebechy, sołowiejku”. Ponad pół wieku po pogrzebie grób wybitnego poety został splądrowany i zniszczony, jak i sąsiednie groby. W przedwojenne lata bolszewicka władza zamknęła Cerkiew Świętego Narodzenia, jak i setki, tysiące innych cerkwi. Umieszczono w niej warsztat jakiegoś zakładu. A cmentarz przy murach cerkwi po prostu zniszczono, zabetonowano. Zrobić powtórny pochówek wybitnego poety i jego ziomków nikt nawet nie pomyślał. I tak ciągnie się przez wszystkie te dziesięciolecia, w tym także dwadzieścia lat niepodległości: zniszczone groby, pusta, zaniedbana świątynia. Miejscowa „Proświta” i UNP (przewodniczący organizacji — aktywny proświcianin nauczyciel Borys Mazur) domagają się od władzy historycznej sprawiedliwości, odnowienia grobów. A póki co przynajmniej ustawienia tablicy pamiątkowej w miejscu pochówku Wiktora Zabiły. Ale tutaj potrzebna jest pomoc ze stolicy. Nagłaśniamy tę kwestię, bo wątpliwe, by stołeczni generałowie od literatury, profesorowie i akademicy, którzy pisali artykuły i dysertacje o Wiktorze Zabile, wiedzieli, pod jakimi asfaltami spoczywają prochy genialnego poety, przyjaciela Szewczenki. Jednocześnie niepokoi także los Cerkwi Świętego Narodzenia. Wniosek o nią dawno złożyła miejscowa parafia Patriarchatu Kijowskiego, która działa przy dobrym wsparciu prośwician i członków UNP. Proboszcz, ojciec Iwan, póki co odprawia mszę w przystosowanym starym pomieszczeniu byłej szkoły i wraz z gminą jest gotowy zabrać się za odnowienie świątyni. Ale miejscowa władza wciąż zwleka z przekazaniem cerkwi gminie. Bo jest jeszcze pretendent — wszechobecna cerkiew Patriarchatu Moskiewskiego. To przy tym, że w dyspozycji rosyjskiej cerkwi są wszystkie cztery (!) działające świątynie miasta. Chce się jeszcze i piątej, na przekór ziomkom. Następne wydarzenie odbyło się we wsi Ołeniwka tego samego rejonu, gdzie na centralnym placu zebrało się mnóstwo ludzi. Zapamiętało się wiele. I to, jak zwykli wieśniacy tej poleskiej głuszy, przygnieceni licznymi problemami ukraińskiej wsi, nie tracą optymizmu, wigoru i humoru. Jak proste wiejskie kobietki, które mają już pod 70 lat, śpiewały Hymn Ukrainy i pieśń „Kozaczka”. Jak improwizowany „chór wsi Ołeniwka”, jak nazwał go Wołodymyr Stupak, wykonał Tarasowe „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Jak prości wiejscy mężczyźni okazali się dobrze obeznani z historią, opowiadając mi zarówno o Szewczence, jak i o Kuliszu. A jeszcze kijowian — uczestników pochodu — poraziła wykwintna ukraińska mowa wieśniaków. A to przecież nie Połtawszczyzna, a Siewierszczyzna, granicząca z Rosją. Czym to wyjaśnić? Chyba tym, że mój Czernihowsko-Siewierski kraj to żadne peryferie Ukrainy, którymi jest formalnie, na mapie — obok niej, na północy i wschodzie, również rozciągają się historycznie etniczne ukraińskie ziemie. A jeszcze wyjaśnienie, chyba, w tym, że wieki rusyfikacji nie mogły zniszczyć ukraińskiego ducha. Tego samego dnia akcja odbyła się także w sąsiedniej wsi Komariwka. Tutaj, oprócz zwykłej szkoły średniej, jest także szkoła z internatem dla sierot i półsierot. Te dzieci przyszły ze swoimi wykładowcami, wychowawcami na plac przed domem kultury, razem ze wszystkimi wysłuchały liturgii, wystąpień na wiecu. A szczególnie poraziło, jak te maluchy, nasze ukraińskie dzieciaki o niełatwym losie, natchnienie śpiewały Hymn „Szcze ne wmerła Ukrajiny”. * * *
Akcja „Ostatnią drogą Kobziarza” kontynuowała swój bieg przez obwód czernihowski i dotarła na ziemię kijowską. We wtorek liczne uroczystości upamiętniające Szewczenkę odbyły się w sławnym kozackim mieście Nieżyn, w którym poeta również wielokrotnie bywał, a mianowicie przed Soborem Przemienienia Pańskiego, w którym 150 lat temu stała trumna poety. Tego samego dnia wydarzenie w ramach akcji odbyło się w mieście Nosówka. Następnego dnia — w mieście Kozielec, ostatnim na drodze Kobziarza przez obwód czernihowski. A dalej — Browary. Siwy Dniepr, na którego wysokim brzegu Taras zapowiedział, by go pochować, jest już blisko… Borzna. Zwycięzcy rejonowego konkursu prac „O jakiej Ukrainie marzył Taras Szewczenko”: Andrij Pozniak i Jana Dziuba z „Kobzarzami” od „Proświty”. W niedzielę, 16 maja, na Ukrainie obchodzono Dzień Pamięci Ofiar Represji Politycznych. W wielu miastach kraju odbyły się wiece-requiem oraz nabożeństwa żałobne za niewinnie poległych. W szczególności uroczystości żałobne przeprowadzono na terenie historyczno-memoriałowego rezerwatu „Mogiły Bykowniańskie” pod Kijowem — największym na Ukrainie miejscem pochówku ofiar komunistycznych represji. Zdjęcie Olesia DMYTRENKI. PAMIĘTAMY!
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ma stworzenia, ukrytego przed nim…” [Św. P., List apostoła Pawła, s. 273]. Poeta rzeczownik słowo w różnych formach gramatycznych w ukraińskich utworach poetyckich używa 118 razy [8, t. 3, s. 1649— 1651], cały słownik języka Szewczenki zawiera 178 przypadków użycia tej leksemu [11, s. 264— 266] — jest to jedna z najczęstszych jednostek językowych opisu i poznawania świata. Najczęściej z rzeczowników Szewczenko używa leksemu Bóg (76), w szczególności w formach gramatycznych Boga (107), Boże (119) [8, t. 4]. Jak igła nitkę, tak przywiązuje do siebie koncept słowo — epitety — przydawki uzgodnione i nieuzgodnione: słowo ciche(e), prawdy, święte, boże(e), łaskawe(e), wielkie, dobre, nowe, żywe, martwe, łzy, prawdy, chimeryczne, cicho-smutne, cichutkie, cichej miłości, złe, niedobre, miłości, szczere, rozumne, wesołe, bogobojne, dziewczęce, zapomniane, błogie, łagodne, prorocze, mądre, stare, dawne, zepsute, najlepsze, ogniste, złe [1, s. 38]. Uważamy, że właśnie Biblia jako książka podręczna myśliciela była źródłem jego interpretacji konceptu słowa i częstotliwości jego użycia. W szczególności w Ewangeliach tę leksemę wykorzystano ponad 90 razy, przeważnie w ezoterycznym i mistyczno-kreatywnym znaczeniu: słowo — Bóg, słowo — Duch, słowo — prawda, słowo — działanie, słowo — wieczność, słowo — odpłata, zemsta, słowo — władza, siła: “Duch — to słowa, które ja wypowiedziałem do was, one są życiem”, “Panie, a do kogoż iść nam? Toż u ciebie — słowa życia wiecznego”, “Jeśli będziecie trwać w moim słowie, będziecie rzeczywiście uczniami moimi i poznacie prawdę, a prawda wyzwoli was”, “Kto moje słowo będzie zachowywał, na wieki nie zobaczy śmierci”, “A kto mnie nie kocha, ten i słów moich nie zachowuje. I słowo, które słyszycie, nie jest moje, tylko Ojca, który posłał mnie”, “…słowo twoje — prawda” [Św. P., Ewangelia według Jana, s. 122, 125, 126, 134, 137]; “człowiek będzie żył nie samym chlebem, ale każdym słowem, które wychodzi z ust Bożych”, “Niech będzie wasze słowo: Tak, tak; Nie, nie, — a co ponadto, to od złego”, “Za każde puste słowo, które powiedzą ludzie, — dadzą odpowiedź w dzień sądu za nie. Bo na podstawie słów twoich będziesz usprawiedliwiony i na podstawie słów twoich będziesz potępiony” [Św. P., Ewangelia według Mateusza, s. 10, 12, 21]; “I dziwili się jego nauce, bo jego słowo było pełne władzy”, “Co
Traducción automática
Iryna FARION, Lwów …Ale oni nic z tego nie pojęli. Jego słowa były dla nich zamknięte, nie rozumieli powiedzianego. Ewangelia według Łukasza Każdy w innych widzi przede wszystkim to, kim sam jest. Dlatego tak pociągający dla Dmytra Doncowa był Taras Szewczenko — idealistyczny, mistyczny, opętany — ten, który zmagał się nie tylko z ospałą małorosyjską wspólnotą, ale i z samym czasem. „Jest on za wielki dla nas, jak i ten czas, który my teraz przeżywamy” — te słowa Doncowa o Szewczence dotyczą w pełni także jego samego [6, s. 36]. Obok pełnej pasji głębi „Dedykacji” Iwana Franki dla Szewczenki można w jednym szeregu postawić tylko słowa Doncowa — intelektualne noże rozumu i emocjonalne oparzenia uczuć. Są one kluczem do mistyki i idealizmu Szewczenki: „Butnemu obcemu przeciwstawił wielkie i potężne swoje. Wskazał osłabłym rodakom drogę wielkich narodów. Jak meteor, przeleciał on nad naszą Helladą, nie zostawiając następcy, bo geniusze ich nie mają. Bo był fanatykiem w dobie bezwiary, patetykiem — w dobie bujnego intelektualizmu, ascetą — w dobie materializmu. Przypomniał zapomnianą prawdę, że nie rozanielony liryczny humanizm jest miarą naszych cnót, a siła ducha, wyższa od doczesnego szczęścia i «dobrobytu». Że nie bezsilnym skomleniem, lecz «ogniem krwawym, płomiennym mieczem wyryta na ludzkich duszach» powinna być nasza Prawda. Chciał, by ogień jego słowa zmienił się w prawdziwy ogień, w którym spopielałaby nie tylko haniebna rzeczywistość, ale i nasza rozszczepiona dusza, nasze «zgniłe serce», które nie waży się podnieść na zło. […] Był głosem wołającego na pustyni, był prorokiem, pochodnią, która świeciła i płonęła, głosem trąby archanielskiej, która budziła umarłych z grobów…” [4, s. 205]. Najpewniejszą bronią i u Szewczenki, i u Doncowa było Słowo, które, według apostoła Pawła, „żywe jest i skuteczne, i ostrzejsze niż wszelki miecz obosieczny, przenikające aż do rozdzielenia duszy i ducha, stawów i szpiku, zdolne osądzić pragnienia i myśli serca… Bo słowo to — które z władzą i mocą rozkazuje duchom nieczystym, i wychodzą!” [Św. P., Ewangelia według Łukasza, s. 79]. Doncow, jak nikt z jego poprzedników i naszych współczesnych, formalizuje słowo Szewczenki jako podstawową substancję tworzenia świata, jako instrument sięgania do duszy ludzkiej, jako materialny byt ducha, a nie jako banalną jednostkę nominacji, komunikacji — gołej pragmatyki dla porozumienia. Nie! Dla płonięcia i tworzenia w Bożym Duchu. Nie ma sensu dowodzić encyklopedyczności wiedzy i wulkaniczności uczuć Doncowa. Ich doskonałość — w umiejętności mistrza sięgania źródeł, nie skutków, a przyczyn. Z uwagi na własną nieomylną głębię i determinizm w sądach, sięga on źródeł Szewczenki rozumienia natury słowa nie tylko jako jednostki filologicznej, ale i jako instrumentu tworzenia świata. Rozważania Doncowa o słowie Szewczenki strukturyzujemy na trzy główne grupy: — słowo mistyczne (ponieważ od Boga); — słowo kreatywne (ponieważ tworzy niepowtarzalnego, narodowego człowieka i świat); — słowo dualistyczne: słowo-prawda (ponieważ Bóg) — słowo-kłamstwo (ponieważ od złego). SŁOWO MISTYCZNE Mistyka (z greckiego mistikos — tajemniczy) — to wiara w nadprzyrodzone, tajemnicze, boskie oraz w zdolność człowieka do wchodzenia w bezpośrednie obcowanie z zaświatami; w przenośnym znaczeniu — to coś „zagadkowego”, „niepojętego”, ale dla Szewczenki, gdzie panuje słowo, nie ma zagadkowości, ponieważ w rękach natchnionego, opętanego, uskrzydlonego wiarą człowieka zawsze pełni ono funkcję tworzenia świata. Bo właśnie w takim znaczeniu używał go Pan. O Bożym źródle słowa mowa w znanych klasycznych wersach: Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Jak je usłyszy!.. Znać, od Boga I głos ten i te słowa Idą między ludzi! („Cóż by, zdawałoby się, słowa”, 1848). Jak zauważa Doncow, „każde jego słowo, a jeszcze bardziej fraza, zamykały w sobie jakąś mistyczną formułę, a jej wyrazy nie raz dosłownie powtarzały wyrazy na ten temat ewangelistów lub mistyków” [4, s. 75]. Czyli Biblia dla Szewczenki — źródło sensów słowa. Powszechnie wiadomo, że w Biblii poruszono szereg kardynalnych i uniwersalnych dla ludzkości problemów filologicznych, w szczególności pochodzenie języka, stosunek języka do świata, jego główną funkcję oraz związek między językiem a narodem. Problemy te wcielono poprzez „potężną twórczą siłę słowa” [9, s. 126]: świat powstał poprzez słowo — Pan wypowiadał słowo, i to stawało się aktem tworzenia. Następnie powstanie poszczególnych narodów poprzez babilońskie pomieszanie języków i cudowne mówienie różnymi językami, darowane przez Ducha Świętego różnym apostołom na Świętą Trójcę. Współbrzmiące z Biblią wybitne dzieło Konstantyna Filozofa „Proglas” do Ewangelii, gdzie wyłożono najważniejsze idee filologiczne, zaczerpnięte z biblijnego źródła: 1) słowo, zlane z nauką Chrystusa, jest największą wartością duchową; 2) słowo — potężny środek etycznego tworzenia; 3) piśmiennictwo powiększa siłę słowa: jak niemożliwe jest poznać piękno, nie widząc, tak i słowo nie wejdzie w duszę bez księgi; 4) ważna jest zrozumiałość słowa: słowo w obcym języku — jak miedziany dzwon; 5) naród bez swojego piśmiennictwa nie może być niezależnym; 6) Słowianie władają swoim słowem i w tym rękojmia ich duchowego wzniesienia. Główny patos tej koncepcji językowej przede wszystkim w zaprzeczeniu wybrania jakiegoś języka
[9, s. 126–127, 129]. Wszystkie te idee znalazły swój wyraz w szewczenkowskim koncepcie słowo oraz w aktualizacji większości z tych idei w doncowowskim odczytaniu Szewczenki przez pryzmat konceptu słowo. Doncow zauważył, że „Szewczenko szczególnie przejmował się najbardziej ezoterycznym ewangelistą św. Janem, którego emblematem jest właśnie ptak-orzeł, który potężnym lotem wzlatuje do nieba, do tego, co „na początku było” — do Słowa, do najwyższych szczytów tajemnic wiedzy. Dlatego u Szewczenki tak mistyczne znaczenie ma Słowo. Dlatego bierze motto do swojego „Snu” i „Posłania” ze św. Jana, dlatego w symbolice poety taką rolę odgrywa ogień — symbol św. Ducha, dlatego tak bliskie i swojskie są Szewczence apokaliptyczne obrazy i groźby autora Apokalipsy, jak i jego język. Głos Szewczenki porównywali współcześni z grzmotem archanielskiej trąby, a właśnie Jana i Jakuba przezwano za ich kazania — „synami gromu” [4, s. 20-21]. Jak wiadomo, Ewangelia według Jana rozpoczyna się wyjaśnieniem przyczyny stworzenia świata: „Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo. Ono było na początku u Boga. Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało”, a następnie „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas. I oglądaliśmy Jego chwałę, chwałę, jaką Jednorodzony otrzymuje od Ojca, pełen łaski i prawdy” [Pismo Święte, Ewangelia według Jana, s. 113], czyli Słowo wcieliło się w Jezusa Chrystusa, który zstąpił na ziemię, aby uwierzyli w niego i stali się „synami światłości”. To właśnie wypisał poeta w „Neofitach”: …A ty Powstałeś z grobu, słowo wstało, I słowo prawdy ponieśli Po całej niewolniczej ziemi Twoi apostołowie święci. […] I cichym, dobrym, łagodnym słowem Zwiastowałeś im słowo nowe, Miłość, i prawdę, i dobro, Dobro najpiękniejsze na świecie, To braterstwo („Neofity”). Zarówno dla Szewczenki, jak i dla Doncowa egzystencjalnie nieakceptowalni byli ludzie o rozdwojonej psychice, niecałościowi i niespójni, o których najlepiej wyraził się apostoł Jakub: „Człowiek o rozdwojonej duszy, chwiejny w swoim postępowaniu”, czyli ludzie o rozdwojonej myśli, którzy nie wiedzą, gdzie prawda, gdzie kłamstwo, ani za kim, ani którędy iść, i z rozdwojoną duszą — którzy nie potrafią całym sercem płonąć wiarą i zrywem do jednego, chwiejąc się między dobrem a złem, między prawym a lewym, — zawsze będą chwiejni w swoich drogach…” [Pismo Święte, List św. Jakuba, s. 79]. Właśnie apostołowi Jakubowi należy przypisać często używaną u Szewczenki mistyczną frazę „słowo prawdy”: „Z własnej woli zrodził nas przez słowo prawdy, byśmy byli jakby pierwocinami Jego stworzeń” [Pismo Święte, List św. Jakuba, s. 284]. Szczególny kontakt ma poeta z Matką Boską. Doncow wyostrza uwagę na prośbę-modlitwę poety do Dziewicy Maryi o podanie „świętego słowa” jako „prawdy głosu nowego”, aby ognistą mocą tego słowa, czyli przez jego naturę Ducha Świętego, zmieniać ukraińskich ludzi na ich ziemi — bo to słowo, jak kadzidło w kadzielnicy, oczyszcza, odwraca nieszczęścia i, według Awicenny, umacnia istotę. Stąd unikalna metafora Szewczenki słowa jako „boskiego kadzi-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ła, kadzidło prawdy”. To metaforyczne “Boże kadzidło prawdy” Doncow przeciwstawia “kłamliwym słowom fałszywych nauczycieli ‘współczesnych ogni’” [4, s. 185], które i dziś sztucznie pirotechnizują w najnowszych teoriach o komunikatywno-pragmatycznej naturze słowa i języka: Poślij mi święte słowo, Świętej prawdy głos nowy! I słowo rozumem świętym I ożyw, i oświeć! […] Podaj duszy ubogiej siłę, Żeby ogniście przemówiła, Żeby słowo płomieniem się stało, Żeby ludziom serce roztopiło, I na Ukrainie poniosło się, I na Ukrainie święciło się To słowo, Boże kadzidło, Kadzidło prawdy. Amen (“Neofici”, 1857). W poemacie “Maria” w pełni ziściło się wezwanie poety, by siłą ognistego, czyli uduchowionego słowa, rozwiać ludzki strach i zwątpienie: I ty, wielka wśród niewiast! I ich zniechęcenie, i strach Rozwiałaś, jak tę plewę, Swoim świętym ognistym słowem! (“Maria”, 1859). Mistyczne zwrócenie się Szewczenki do Boga ma wyraziste narodowe brzmienie, wyrażone poprzez zaimek dzierżawczy nasz w połączeniu z absolutnymi synonimami prawda — słowo: Niedawno ja za Uralem Błąkałem się i Pana błagałem, Żeby nasza prawda nie przepadła, Żeby nasze słowo nie umierało; I wybłagałem. Pan posłał Ciebie nam, łagodnego proroka… (“Marku Wowczku”, 1859). Nieprzypadkowo mistyczna funkcja słowa najpełniej została odkryta w ostatnim okresie twórczości w utworach o tematyce biblijnej “Neofitach” oraz “Marii”. Jak zauważył J. Szewelow, “to były lata pełne biblijnych wizji, które zwiastowały krwawą karę, zemstę, która miała spaść na grzeszników i wyzyskiwaczy…”: “Was znajdzie … wszędzie prawda-zemsta…” (“Ozeasza. Rozdział XIV”) [13, s. 90]. Byłoby dziwne, gdyby Doncow nie nawiązał do tej Szewczenkowej “prawdy-zemsty” słownymi imperatywami swoich ulubionych myślicieli późnego średniowiecza, w szczególności Łazarza Baranowicza z jego zbiorem “Miecz duchowy”, gdzie zaznaczono: “Sam zaś miej w ustach swoich miecz — wojującą swoją Cerkiew… Sam Chrystus przyjdzie z niebios w świat ten z mieczem, mówiąc: nie przyszedłem przynieść pokój, lecz miecz”*. Wtóruje mu także słynny kaznodzieja Joannicjusz Galatowski (zbiór “Klucz zrozumienia”), zdaniem Doncowa, “jeszcze bardziej mistycznym językiem na ten sam temat”: “Naród ukraiński żyje pod niebiańskim znakiem Skorpiona, a ten niełaskawy i gniewny skorpion swoim niebiańskim wpływem skłania naród ukraiński do wojny” — na walkę duchową i zbrojną przeciwko barbarzyńcom, krzepiąc “serce wiarą, a umysł siłą”… [4, s. 196-197]. Szewczenko, pewny był Doncow, wiedział, za Makarym Wielkim, że — “gdzie Duch Święty, tam, jak cień, idą prześladowania i walka”. I tylko “świętym ognistym słowem” można uczynić z trupów — żywych ludzi, stworzonych na Boże podobieństwo, aktywnych bojowników o wolność [4, s. 87]. Mistyczność Szewczenkowego słowa w sięganiu do jego boskich źródeł, w oparciu o biblijne
* “Nie myślcie, że przyszedłem przynieść pokój na ziemię. Nie pokój przyszedłem przynieść na ziemię, ale miecz”, – [Ewangelia według św. Mateusza, s. 18-19].
tezy jako jedyną prawdziwą podstawę ludzkiego bytu i w uświadomieniu własnej misji. Według Doncowa, wiara poety była nienaruszalna, “i jasna każdemu, kto, jak niegdyś, bracia, — widzą nad głową poety niewidzialny ogień, który zstąpił na niego z góry, płomienny język, który niegdyś zstąpił na apostołów i dał im siłę zmienić oblicze naszego świata”, “płomieniem stało się” jego słowo proroka, “trąbnym głosem” zwiastował on im Prawdę, otwartą jego wieszczemu wzrokowi” [4, s. 81, 23]. Komunikując się ze Słowem-Bogiem, Panną Marią, apostołami i prorokami, Szewczenko sam swoją opętańczą działalnością słowotwórczą i niezachwianą biblijną wiarą zyskał status narodowego proroka: “On sam miał intensywną wiarę w swoje przeznaczenie proroka, który ma obudzić swoim słowem ‘uśpioną’ Ukrainę. Wierzy, że jego słowa, jego myśl ‘ogniem-łzą spadnie kiedyś na ziemię’, wskrzeszając martwych duchem” [4, s. 185]. Zgodne z Doncowowskimi są też słowa J. Swerstjuka: “Bóg posłał go z wielką misją słowa, żeby on zszedł na tę górę z samych nizin. Wszystko tu jasne, wszystko, jak przypowieść” [10, s. 354].
Ciąg dalszy nastąpi.
Literatura 1. Waszczenko W. S. Epitety języka poetyckiego T. H. Szewczenki: Słownik-indeks. — Dniepropietrowsk, 1982. 2. Wyszeński Iwan. Utwory. — Kijów, 1959. — 267 s. 3. Dziuba I. M. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. — Kijów, 2008. — 720 s. 4. Doncow D. Niewidzialne tablice Kobziarza. — Stryj, 2008. — 230 s. 5. Doncow Dmytro. Krzyżem i mieczem. Utwory. — Tarnopol, 2010. — 316 s. 6. Doncow Dmytro. Szewczenko i nasza generacja // Eseistyka literacka. — Drohobycz, 2010. — S. 27-36. 7. Doncow Dmytro. Idee Szewczenki o Bogu i narodzie // Eseistyka literacka. — Drohobycz, 2010. — S. 522—526. 8. Konkordancja utworów poetyckich Tarasa Szewczenki / Red. i oprac. O. Ilnyckiego, J. Hawrysza. — Edmonton — Toronto, 2001. — T. 3, 4. 9. Mieczkowska N. B., Suprun A. E. Wiedza o języku w średniowiecznej kulturze Słowian południowych i zachodnich // Historia nauk lingwistycznych. Późne średniowiecze / Red. nauk. A. W. Desnicka. — Sankt Petersburg, 1991. — S. 125–181. 10. Swerstjuk Jewhen. Rok wysokiego słońca // Na święcie nadziei. Wybór. — Kijów, 1999. — S. 321—368. 11. Słownik języka Szewczenki: W dwóch tomach. — Kijów, 1964. — T. II. 12. Trubaczow O. N. Etnogeneza i kultura najdawniejszych Słowian. Badania lingwistyczne. — Moskwa, 1991. — 271 s. 13. Szewelow Jurij. Rok 1860 w twórczości Tarasa Szewczenki // Zapiski Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki. Prace sekcji filologicznej. — Lwów, 1992. — T. CCXXIV. — S. 89—106.
Skróty Св. П. — Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Pełny przekład, dokonany z oryginalnych tekstów hebrajskich, aramejskich i greckich. Za pozwoleniem władzy kościelnej. — Ukrainian Bible 63 DC, United Bible Societies, 1991. ССУМ ХIV–ХV — Słownik języka staroukraińskiego XIV–XV w.: W dwóch tomach. — Kijów, 1977–1978. ЕСУМ — Słownik etymologiczny języka ukraińskiego: W siedmiu tomach / Pod red. O. S. Melnyczuka. — Kijów, 1982–2006. — T. 1–5.
Traducción automática
Romaniia Danyliuk, członkini Towarzystwa „Proświta” dzielnicy Frankiwskiej miasta Lwowa, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. A zaczęło się wszystko od dzieciństwa, kiedy ja, Romana Zajac, byłam wychowanką Domu Dziecka w Kochawinie, w rejonie żydaczowskim na Lwowszczyźnie. Na rejonowej olimpiadzie-konkursie recytatorskim ballady T. Szewczenki „Topola” przyznano mi pierwsze miejsce i wraz z dyplomem wręczono okrągły gipsowy płaskorzeźbę poety oraz książkę „Kobziarz”. Potem, kiedy już pracowałam w żydaczowskiej gazecie rejonowej „Radianśkyj szlach” (zespół redakcji przyjął młodą korespondentkę do pracy), z okazji 16. urodzin podarowano mi dużą książkę „Kobziarz”. Później, studiując na Lwowskim Uniwersytecie Państwowym im. I. Franki na wydziale dziennikarstwa, weszło mi w nawyk kupowanie z każdego stypendium literatury związanej z życiem wielkiego geniusza narodu ukraińskiego. Następnie, pracując jako przewodnik-tłumacz i podróżując z zagranicznymi turystami po byłym Związku Radzieckim, nie zapominałam kupować „czegoś szewczenkowskiego”: książek, pocztówek, broszur, folderów, albumów fotograficznych, odznak, znaczków, kopert, figurek, w tym także unikalnych rzadkich wydań. Tak w mojej kolekcji znajduje się „Kobziarz” dla dzieci, wydany przez Lwowskie Ukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne w 1921 roku na 60. rocznicę śmierci poety, „Poematy historyczne Tarasa Szewczenki”, wydane w 1921 roku w drukarni Wilhelma Brawnera w Kołomyi z przedmową Dmytra Nykolyszyna, krakowskie wydanie wybranych poezji Kobziarza z 1949 roku, „Kobziarz”, wydany w 1956 roku przez Państwowe Wydawnictwo „Chudożnia literatura” ze słowem wstępnym Maksyma Rylskiego. W mojej kolekcji znajduje się książka w języku polskim Jerzego Jędrzejewicza „Ukraińskie noce, czyli rodowód geniusza” (powieść o Szewczence), wydana w 1966 roku w Warszawie. Przekazał mi ją przez wspólnego znajomego przyjaciel z Polski. Nawiasem mówiąc, ta książka w czasach radzieckich była zakazana. Posiadam również utwory Tarasa Szewczenki w językach gruzińskim, rosyjskim, ormiańskim, białoruskim, polskim, niemieckim, faksymilowe wydanie tak zwanej „książki za cholewą” lub Małej Książki — rękopiśmiennego zbioru wierszy poety, napisanych podczas pierwszych czterech lat zesłania (1847—1850), „Testament” Szewczenki w językach świata (1961 r.), „Liryka T. Szewczenki” (wydawnictwo „Kameniar”, Lwów, 1964 r.). W mojej domowej szewczenkianie przechowuję małe książeczki, wydane w 1961 roku przez wydawnictwo Uniwersytetu Lwowskiego na 100-lecie śmierci Tarasa Szewczenki: „Iwan Franko o Szewczence”, „Światowa sława Szewczenki”, „Pieśni do słów T. Szewczenki”. Są także książki W. I. Kasijana „Sztuka Tarasa Szewczenki” (Kijów, 1963 r.), Bohdana Zawadki „Orientacja życia” (wydana przez UKGK we Lwowie w 1991 r.), Romana Łubkiwskiego „Spojrzenie wieczności” — swoisty poemat-refleksja nad autoportretami T. Szewczenki (Kijów, 1990 r.). Hanna Stolarowa, krajoznawczyni, członkini Rady Obwodowej Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. W rodzinnym domu, tak bliskim, przeglądam naszą domową bibliotekę. Tym razem znalazłam „Kobziarza” T. Szewczenki w przekładzie na język rosyjski. I przypomniało się dawne. Był rok 1944, ojciec na froncie, a ja miałam iść do szkoły do pierwszej klasy. Rowieńki były już wyzwolone od Niemców, więc szkoła działała. Szkoła, otwarta w 1929 roku, była ukraińskojęzyczna. Pamiętam, jak smuciła się moja mama, dowiedziawszy się, że teraz szkoła będzie rosyjskojęzyczna: „Tylko dla dwojga pierwszych dzieci dostaliśmy wszystkie podręczniki, a teraz trzecie dziecko nie ma z czego się uczyć”. Więc widać w tamtych latach kupili „Kobziarza” w języku rosyjskim. Teraz przewracam pożółkłe strony i wspominam te czasy, kiedy mama i tata żyli, a my, czworo dzieci, przy domu śpiewaliśmy ukraińskie pieśni ludowe. Takie wspomnienia ożyły, kiedy przeczytałam w tygodniku „Słowo Proświty”. Walentyna Honczar, artysta ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy Dmytro Hnatiuk, zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Hryhorij Klepak, przewodniczący NZKU, Bohater Ukrainy Petro Tronko, zastępca Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandr Mazurczak na odsłonięciu tablicy pamiątkowej Ołesia Honczara na fasadzie Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. 17 maja 2011 roku, miasto Kijów. Zdjęcie Jewhena Buketa.
Traducción automática
Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień
Kijowska fabryka wyrobów jubilerskich z okazji swojego 70-lecia wydała okolicznościowe wydanie „Kobzarza” Tarasa Szewczenki. Jest to duża książka w oprawie z naturalnej skóry, zdobionej tłoczeniem artystycznym. Książka jest ilustrowana reprodukcjami obrazów i rysunków Tarasa Szewczenki. We wstępie prezes Stowarzyszenia Jubilerów Ukrainy Serhij Cupko zaznacza, że w wielu ukraińskich rodzinach „Kobzarz”, podobnie jak kosztowności jubilerskie, tradycyjnie przekazywany był z pokolenia na pokolenie jako najcenniejsza relikwia. Obecnie jubilerzy połączyli wartość duchową z materialną, tworząc kosztowny dar, by wyrazić szacunek dla obdarowywanego i godnie reprezentować Ukrainę na arenie międzynarodowej.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
…Proświty” artykuł „Na Rówieńszczyźnie rozpoczęto poszukiwania dawnych „Kobzarzy”. 12 stycznia 2011 roku w Charkowie, w Ukraińskim Centrum Kultury „Junist”, odbył się wieczór literacko-artystyczny poświęcony 165. rocznicy napisania przez Tarasa Szewczenkę wiersza „Jak umrę, to pochowajcie…”, któremu lud nadał tytuł „Testament”. W wydarzeniu wzięli udział zespół ludowy bandurzystek „Konwalia”, chór „Kozacka rodzina” oraz młodzieżowy zespół dramatyczny UKC „Junist”. Po zakończeniu wieczoru niespodziewanie rozpoczęła się dyskusja na temat wersów „…i wrogą, złą krwią wolność skropcie”. Żaden szewczenkoznawca nie wyjaśnił tych wersów. Co miał na myśli Szewczenko? Jako pierwszy nad tym zastanawiał się znany poeta i literaturoznawca Mykoła Zierow. W artykule „«Kobzarz» Szewczenki w rosyjskich przekładach” przedstawia on taki analityczny obraz: w 1876 roku znajomy T. Szewczenki, rosyjski tłumacz M. Herbel, opublikował przekłady 18 wierszy z „Kobzarza”, w tym „Testament”, ale tylko pierwsze osiem wersów. Carska cenzura nie pozwoliła wydrukować wiersza w całości. W 1911 roku wydano nowy przekład „Kobzarza”, w którym tłumacz podał te wersy w następującej postaci: „…Zerwijcie okowy, światłem wolności wrogów oślepcie…”. Treść zupełnie nie odpowiada oryginałowi, ponieważ działała carska cenzura. Dopiero w 1933 roku tłumacz Koltonowski podał te wersy zgodnie z oryginałem: „…Zerwijcie okowy i wolność złą wrogą krwią skropcie…”. Zatem komuniści postawili kreskę: „wroga krew” to krew carów, obszarników i kapitalistów. Oni stworzyli „wielką, wolną, nową rodzinę”. Jak żyło się w tej „rodzinie” – wiemy. Ilu najlepszych ludzi zginęło w czasach rewolucji, Hołodomorów, represji, kolektywizacji! Czy tego chciał Szewczenko? Nasuwa się myśl, że T. Szewczenko miał na myśli inne państwo lub inną władzę.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
płyt i kaset z nagranym przez aktorów „Kobziarzem” oraz utworami pieśniarskimi, proświcianie-darczyńcy będą mogli dodać to, co najważniejsze — 8 marca 2004 roku położyć fundament pod Cerkiew Tarasa w Kaniowie… Chyba nie trzeba tu przypominać wydarzeń politycznych 2004 roku, ale mnie, między innymi, zapadło w pamięć także to. Specjalne wydanie gazety „Prawosławnyj wzgliad” Związku Prawosławnych Bractw UCP zapewniało swoich wiernych, że „przyjście do władzy Juszczenki to nieuniknione prześladowania UCP i podział własności”, podczas gdy parafianie UKGK, innych cerkwi, składali swoje ofiary: „Z wielką przyjemnością dowiedzieliśmy się, że naród ukraiński postanowił nisko, aż do samej ziemi, pokłonić się naszemu ukraińskiemu geniuszowi, prawdziwemu Ukraińcowi, który całe swoje życie oddał swojej nieszczęśliwej nacji — Ukrainie, — zbudować Cerkiew Tarasa! Co może być większą zapłatą dla jego duszy niż Boża Świątynia? O Wielki Tarasie! To najwyższa nagroda, największe podziękowanie, najjaśniejsza pamięć o Tobie! Ty i dzisiaj oświetlasz naszą życiową drogę swoim życiem, swoją walką, uczysz nas, jak mamy walczyć o Wolność naszej matki-Ukrainy, podnosząc naszego ducha narodowego, dodając sił w walce z obcą nawałą. Będzie nam miło uświadomić sobie, że w Cerkwi Tarasa jest i nasza cząstka. Niech wam dopomaga Bóg!” — ten list napisali ludzie z niewielkiej wsi Blich, która znajduje się na Zborowszczyźnie w obwodzie tarnopolskim („Słowo Proświty”, nr 51, 2004 r.). Wszakże Wiktor Juszczenko, jak wiadomo, ogłosił swoimi priorytetami wartości chrześcijańskie, harmonizację życia duchowego społeczeństwa i prawo każdego do wolnego wyboru religijnego. Myślę, że w jego zwycięstwie odegrało to nie ostatnią rolę i 14 stycznia 2005 roku był obecny na ceremonii poświęcenia Cerkwi Narodzenia Chrystusowego jako nowo wybrany Prezydent Ukrainy. Nawiasem mówiąc, w centralnej części tej świątyni na specjalnym postumencie ustawiono maskę pośmiertną T. H. Szewczenki. Wszakże „Słowo Proświty” coraz bardziej przejmowało się ogólnonarodową akcją „Zbudujmy Cerkiew Tarasa!”, ponieważ byliśmy przekonani: społeczeństwo wzburzone walką polityczną najlepiej jednoczy sprawa szlachetna, idea — narodotwórcza. Na potwierdzenie obszernie zacytuję własny artykuł, wydrukowany w „Słowie Proświty”, nr 3, 20—26 stycznia 2005 r.): „BUDOWNICZOWIE ŚWIĄTYNI TARASA, DUCHA NIE UGASZAJCIE!” …Prawie w każdym numerze, przez jesień 2003 i 2004 roku publikowaliśmy listy prośwician, życzenia czy sprzeciwy naszych czytelników, tysiące nazwisk tych obywateli Ukrainy i innych państw, którzy ofiarowywali dostępne im sumy na budowę świątyni dla uczczenia pamięci najwybitniejszego i
Traducción automática
Lubow Hołota. Kontynuacja. Początek zob. w nr 19, 12–18 maja 2011 roku. W POLU SIŁOWYM POLITYKI I WŁADZY… „…Walka o Ukrainę zawsze przebiega przez mogiłę Szewczenki” – tak mówił w 2001 roku Ihor Lichowy, ówczesny dyrektor generalny Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu. W 2003 roku, kiedy aktywnie trwała zbiórka datków na cerkiew Tarasa, Ihor Dmytrowycz zawahał się: czy warto wznosić świątynię Kobziarza w uroczysku Monastyrok, obok którego, według hipotezy Z. P. Tarachan-Berezy, stał klasztor kozacki i gdzie już przy Krzyżu-2001 w 2003 roku ustawiono pomnik hetmana kozackiego Pidkowy. A poza tym dyrektor generalny martwił się, jakiej konfesji wspólnota cerkiewna będzie gromadzić się w tej budowli religijnej (cerkiew w Kaniowie, gdzie odprawiano nabożeństwo żałobne za Szewczenkę, należy do tego Kościoła, który podlega jurysdykcji Moskwy). Członkowie Komitetu Organizacyjnego dowodzili, że Szewczenko, podobnie jak Ukraina, jest kategorią wieczną. W związku z tym, że ziemia należy do Rezerwatu, to i Cerkiew powinna być pod jego opieką, poza wszelkimi sporami. W Bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie modlą się zarówno prawosławni obrządku wschodniego, jak i katolicy, grekokatolicy, Kościoły ormiański, gruziński, ukraiński posyłają swoje delegacje po święty ogień, odbywają pielgrzymki – tak jest i tak będzie! Po co więc ograniczać Szewczenkę do jakiejś jednej konfesji, skoro sami obywatele Ukrainy, niezależnie od wyznania, określili cerkiew Tarasa jako wyraz sobornej jedności młodego państwa? Składając niekiedy „ostatni grosz”, ofiarodawcy marzyli o tym, aby dzwony tej Świątyni pobłogosławiły młode państwo Ukrainę, nieprzemijającą wartość jej narodu – geniusz Szewczenki. Zaznaczmy, że problemami Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego, jak i kwestią budowy cerkwi Tarasa, aktywnie zajmował się komitet Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości: w grudniu 2003 roku w Kaniowie odbyło się wyjazdowe posiedzenie tego komitetu RN, Komitetu Organizacyjnego, przedstawicieli Narodowego Rezerwatu, Towarzystwa Ochrony Zabytków oraz zarządów architektonicznych, z udziałem ówczesnego mera Kaniowa Wasyla Wasylowycza Kołomijcia. W posiedzeniu brali udział księża trzech konfesji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Postanowiono, że cerkiew Tarasa będzie ponad konfesjami, będzie nieść prawdziwie chrześcijańską miłość. Padła tam również szczególna opinia biskupa Sofroniusza Czerkaskiego i Kaniowskiego UKP PM: „Jeśli przyjechałem ze swoją świtą, a tam będzie stał ktoś drugi (z innej konfesji) i modlił się, to nie przekroczę progu, dopóki on nie wyjdzie, a potem ja wejdę do świątyni. Będzie tu kłótnia? Nie. Przecież myślę, że wszystkie te subtelności wygładzą się, zanim wszystko zostanie zbudowane”. Zatem była – i jest! – nadzieja, że „konfesyjne subtelności”, kiedy cerkiew będzie należeć do rezerwatu, wygładzą się i nie będą powstawać, nie staną na przeszkodzie budowie cerkwi Tarasa. Od tej pory (grudzień 2003 r.) jej wzniesienie zostało uwolnione od sakramentalnego pytania „jakiej jest konfesji?”, ale stało się zależne od rekonstrukcji Rezerwatu. Zwlekano również z kwestią przydziału ziemi, ponieważ nie można było ostatecznie zdecydować o miejscu budowy – zarówno z przyczyn obiektywnych, jak i subiektywnych. W Monastyroku istnieje zagrożenie kurzawkami. Architekci i artyści proponowali, aby Świątynia Tarasowa powstała niedaleko schodów prowadzących na górę Tarasową – jako cerkiew nadbramna. Z czasem pojawił się jeszcze jeden wariant, ale o nim później. Wtedy, jak napisał znany poeta Wiktor Korż, wierzyliśmy, że „Na kaniowskiej skarpie wzniesie się, wzleci w niebiosa kopułami cerkiew Tarasa…” Z tym weszliśmy w 2004 rok, rok przestępny, naznaczony 190. rocznicą urodzin Tarasa Szewczenki. Wydawało się, że do swojej wieloletniej akcji „Kobziarz – do każdej rodziny!”, wydania dwunastoodcinkowego filmu o Szewczence (reżyser – Stanisław Kłymenko),
najsłynniejszego Ukraińca, twórcy Biblii narodu ukraińskiego — nieśmiertelnej księgi „Kobziarz”. Akcja „Zbudujmy cerkiew Tarasa!” ukazała światu tysiące ludzkich imion, naświetliła tysiące losów, tragicznych i pięknych, wezwała całe zespoły pracownicze i rodziny do zjednoczenia się wokół imienia Szewczenki, odkryła w charakterach i sercach uczestników zbiórki funduszy na świątynię niezgłębione pokłady dobra, światła, wiary. Ideą przejęli się ludzie w podeszłym wieku — emeryci, którzy przelali na specjalne konto swoje emerytalne hrywny. Całe szkoły, klasy, wydziały uniwersytetów, profesorowie i studenci przeprowadzili zbiórkę i przelali swoje skromne datki. Pisarze Kijowa oraz wielu miast i wsi Ukrainy zaadresowali hojne wpłaty na konto cerkwi Kobziarza. Setki Ukraińców traktują swój udział w akcji Proświty jako samoidentyfikację, określenie swoich ideowych i narodowych orientacji. Dziesiątki ludzi, składając ofiary na Świątynię przy Czerneczej Górze, właśnie w ten sposób uwieczniają jasną pamięć o swoich bliskich i krewnych, którzy już odeszli za ostatnią granicę, a wśród nich — rodzice, którzy przyuczyli swoich rodowitych synów i córki do słowa Tarasa, a także — synowie i córki, którzy wcześnie opuścili ten świat i osierocili niepocieszonych matek i ojców swoich, których tęsknota szuka prześwitu i nadziei w wierszach Szewczenki, w poetyckich testamentach i modlitwach… Jak żaden inny czyn, zbiórka funduszy na cerkiew Tarasa stała się jednoczącym i wysoce duchowym przejawem ukraińskiego charakteru narodowego, nieśmiertelnej duszy naszej: rolnicy, robotnicy, naukowcy, nauczyciele, lekarze, artyści, technicy, urzędnicy, dziennikarze, studenci, uczniowie klas starszych i młodszych przyjęli i aktywnie wsparli ideę budowy Świątyni Kobziarza. Najstarszy uczestnik akcji ma ponad dziewięćdziesiąt lat, najmłodszy — ledwie ukończył trzy lata (jego urodziny rodzice uczcili hojną wpłatą). Redakcja „Słowa Proświty” publikowała nie tylko imiona i kwoty wpłat, ale także adresy, więc każdy może się przekonać, że cerkiew Tarasa buduje cała Ukraina — od Karpat po Morze Czarne. Nie wyznaczaliśmy obwodów, miast i wsi — zwycięzców czy outsiderów, nie „naciskaliśmy” na kierowników obwodowych „Proświt” i nie zwracaliśmy się do władz z prośbami o przyspieszenie zbiórki funduszy, ponieważ uważamy, że to sprawa każdego człowieka — określić swoje możliwości i chęć dołączenia do świętego dzieła, które można zrealizować tylko z jasnymi myślami, czystymi rękami i szczerym, gorącym sercem. Dlatego wśród ofiarodawców na cerkiew Tarasa znajdziecie ludzi różnych narodowości, wierzących różnych wyznań czy też ateistów, którzy rozmawiają różnymi językami, ale mają w swoich sercach szacunek do Tarasa Szewczenki jako ukraińskiego proroka narodowego i wierzą w świętą i niezwyciężoną Ojczyznę, jedyną Ukrainę. Suma zebranych funduszy na budowę cerkwi Tarasa według danych AKB „Kijów” na 17 stycznia 2005 roku wynosi 585 804 hrywny 76 kopiejek. To wynik naszej z wami pracy w ciągu siedemnastu miesięcy, czyli pół tysiąca dni naszego życia. To znaczy, że codziennie Ukraińcy zbierali sumę ponad tysiąca hrywien i ofiarowywali ją na cerkiew Tarasa. W tej sumie jest czyjaś szklanka mleka i kawałek bułki, prezent na urodziny i — najbardziej przejmujące i najbardziej poruszające — po prostu codzienny koszt życia we wszystkich jego potrzebach dla wielu ludzi. Publikując swoją inicjatywę, „Proświta” pamiętała o tym, że rok 2004 to 190. rocznica urodzin narodowego geniusza, jubileuszowy, Szewczenkowski rok. Przecież cerkiew Tarasa wzniesie się nie tylko jako doskonała budowla kultowa trzeciego tysiąclecia: równolegle z lekką i uroczystą świątynią przy Czerneczej Górze ma powstać górna, niebiańska świątynia ducha i ogólnoukraińskiego braterstwa, — i szczerze wierzyliśmy, że kamień węgielny pod nią położy właśnie rok 2004, Szewczenkowski. Jednak wydarzenia polityczne, które jedno po drugim dosłownie wstrząsały i szokowały opinię publiczną, świadczyły raczej o przeciwnym: 22.01.2004 roku ze stanowiska dyrektora generalnego Narodowego Rezerwatu Szewczenkowskiego w Kaniowie został zwolniony szewczenkoznawca Ihor Lichowy, wysokiej klasy znawca muzealnictwa. „Panowie obywatele! Pisarze byli Wielkimi ludźmi, do których należał i Szewczenko… Straty Szewczenki jeszcze nie oceniliśmy, która była największą stratą na Ukrainie po ugodzie brzeskiej… Jak uważam, panowie obywatele, śmierć Tarasa… narodowi oczy oświeciła… Wielkie dzieło Szewczenką objawiła… Był prorokiem, który wyszedł z chłopskiego chłopstwa… i płonie w nocy świecą przed nami… jako wielki skarb. Panowie obywatele! Rodacy moi kochani! Nadszedł dla nas wielki czas wielkiej pracy, świętej pracy na korzyść naszego narodu, a mogiła Szewczenki musi nam stać się początkiem nowej nauki i czynów chrześcijańskiej prawdy”. Panko KULISZ, 27 kwietnia 1861 roku, w czterdziesty dzień po śmierci T. H. Szewczenki
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
na Lwowszczyźnie Jaropołk Carnyk. (Mieszkańcy miasteczka Bibrka dokonali czterech wpłat — od nauczycieli i uczniów miejskiej szkoły średniej im. Uljany Kraweczenko — 600 hrywien, potem 115 hrywien przekazała przewodnicząca oddziału Związku Ukrainek pani Hanna Pumkar, 26 weteranów pracy przekazało 224 hrywny, a 38 przedsiębiorców — 895 hrywien). Praca organizacyjna, choć kłopotliwa, przynosiła wszystkim, którzy przyłączyli się do akcji „Tarasowa cerkiew”, czystą i jasną radość. Nie mogę tu nie wspomnieć jeszcze kilku szczegółów Ogólnoukraińskiego telemaratonu, który w niedzielę 21 września 2003 roku trwał na Pierwszym Kanale Narodowej Telewizji od godziny 19 i 5 minut do godziny 22 i 55 minut włącznie. Uczestnikami byli Oksana Biłozir, Ihor Łykowyj, Raisa Kyrycenko, Nina Matwijenko, Taras Petryneńko. Reżyserka programu Natalia Kalantarowa i prowadzący Borys Hrywaczewski zadbali o to, by w jak najpełniejszy sposób przedstawiono ciekawe wątki — ze wszystkich ziem, które odwiedził Taras Szewczenko. Cerkiew Kobzarza wspierały Krzyworównia i Chortycja, Połtawa i Wołyń, Ługańsk i Lwów, dzwony Poczajowa i kwiaty Werchowyny…. Jako prawdziwy, od Boga, dziennikarz Borys Hrywaczewski od tego dnia prowadził szewczenkowski temat w swoim programie pewnie, szeroko, utalentowanie. Każde jego wystąpienie w eterze wywoływało gorące zainteresowanie widzów, ich niezachwiane wsparcie dla tematu Szewczenkiany i „Tarasowej cerkwi”. Wtedy „Tarasowych dni” w Ukrainie przybyło, bo przykład takich ofiarodawców, jak obwodowe zrzeszenia „Proświt” z Kijowa, Ługańska, Lwowa, Iwano-Frankiwska, Tarnopola, Równego, redakcji „Słowa Proświty”, osobiste wkłady poety Borysa Ołijnyka, M. A. Kosenka (Browary), H. K. Palija (Kijów), zespołów Ukraińsko-Australijskiego Domu oraz Czortkowskiego Kolegium Pedagogicznego stawały się wezwaniem dla innych i ludzie przyłączali się, łączyli się…. „Wierzymy, że budowa Cerkwi stanie się ogólnonarodowa. Być może dla kogoś 50 i 200 hrywien znaczy mniej niż 8 czy 10 kopiejek, które nam oddają dzieci i emeryci. Ale im więcej ludzi przyłączy się do budowy Kobzarzowej Świątyni, tym szybciej i łatwiej zdołamy ją zbudować, przekonamy się, że jesteśmy państwem tych, którzy z dumą nazywają siebie Ukraińcem, kochają swoją ziemię i Ukrainę”, — pisała w październiku 2003 roku do redakcji Natalia Synycia, odpowiedzialna sekretarz Iwano-Frankiwskiego Miejskiego Zrzeszenia „Proświty”. To właśnie ona, przyjmując dobrowolne ofiary, zapisywała nazwiska ofiarodawców do zeszytu „przeszytego sznurkiem i ponumerowanego”. Dla redakcji „Słowa Proświty” takim zeszytem stały się pocztowe zawiadomienia, na podstawie których układaliśmy listy ofiarodawców, drukowaliśmy ich nazwiska i sumy wpłat na łamach gazety, jednakowo ceniąc zarówno takich, jak profesor KPI O. A. Krupa, który wpłacił 2500 hrywien, jak i ofiarodawców ze wsi Kowerdyna Bałka w rejonie szyszackim obwodu połtawskiego, których nazwisk nie mogę tu nie wspomnieć: Puhacz M. H., 80 lat — 1 hrywna; Rostowska L. H., 64 lata — 1 hrywna; Oniszko O. I., 63 lata — 5 hrywien; Oniszko I. I., 65 lat — 5 hrywien; Własowa H. H., 84 lata — 1 hrywna. Od tamtego czasu minęło niemal osiem lat. Czy ci ofiarodawcy żyją? Dai Boże, by tak było. I żeby inwalida Wielkiej Wojny Ojczyźnianej pierwszej grupy z Dniepropetrowska Iwan Serbin, któremu w 2003 roku, podobnie jak jego żonie, było po 83 lata, żył na tym białym świecie… A jeszcze setki starszych ludzi, którzy nam uwierzyli, przyłączając się do akcji, czekają — słyszycie, czekają, żywi i umarli! — aby ich nazwiska jednak pojawiły się na tablicach ofiarodawców Tarasowej cerkwi… Ale… Życie, okoliczności, w które wpadliśmy, są bezlitosne. I wśród tych strat, które trafiły prosto w serce, śmierć Borysa Hrywaczewskiego. Odszedł od nas 28 marca 2006 roku. Jeden z najjaśniejszych telewizyjnych dziennikarzy ukraińskiego — podkreślam: ukraińskiego! eteru telewizyjnego i radiowego, uczciwy i nieugięty, zmarł. I od tamtego czasu — całkowity brak Szewczenki w telewizji… Aby złapać oddech, oddaję głos zasłużonej dziennikarce Ukrainy Emmie Babczuk:
Zakończenie na str. 10
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
...ego. W roku jubileuszowym w Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim w Kaniowie rozpoczęto remont, a muzeum zamknięto. Projekt remontu i rekonstrukcji rezerwatu nie jest omawiany ani publikowany w prasie, jak by należało, gdy chodzi o sprawę o znaczeniu i wadze narodowej. Właśnie za pomocą tego projektu miało zostać ostatecznie ustalone miejsce budowy cerkwi Tarasa u podnóża Czernieczej Góry w Kaniowie — w urochisku Monastyrok czy w pobliżu dworca rzecznego, jako cerkiew nadbramna. Coroczne Międzynarodowe Szewczenkowskie Święto „W rodzinie wolnej, nowej” odbyło się właściwie bez samego Szewczenki — aż nazbyt ostro aktualnego — społecznie, narodowo, nadukraińsko, w czasie formowania się opozycji przeciwko skorumpowanym bonzom. A ci postarali się odizolować Szewczenkę od narodu, zasłaniając się obietnicą przeznaczenia na rekonstrukcję Narodowego Rezerwatu aż 30 mln hrywien… Władza, chcąc sprywatyzować buntowniczego poetę, w ciągu 2004 roku próbuje wykluczyć Kobzarza ze środowiska aktywnej siły opozycyjnej, która przed wyborami prezydenckimi coraz pewniej wznosiła się na wysokość. Ale miejsce Szewczenki w ludowych rewolucjach określił sam Szewczenko: „Walczcie — pokonacie, Bóg wam pomaga!” Bóg, jak się przekonaliśmy, pomógł nam, tak jak Kobzarzowi. Naród zwyciężył. Od samego początku akcji „Zbudujmy cerkiew Tarasa!” „Proświta” liczyła na szerokie poparcie ludu, na ogólnonarodowy charakter inicjatywy i strzegła swojej idei przed wszelkimi zakusami władzy. …W imię Tarasa — bądźmy zjednoczeni, bądźmy razem!
* * * Mimo to pojawiła się jeszcze jedna kolizja: podczas obchodów Dni Szewczenkowskich w 2005 roku na Górze Tarasa, po lewej stronie schodów, pojawił się pamiątkowy kamień z napisem „Tu zostanie wzniesiona Cerkiew Tarasa — Cerkiew Jedności”. I to właśnie przed nim najwyższa władza trójki Ukrainy — prezydent W. Juszczenko, premier J. Tymoszenko, przewodniczący Rady Najwyższej W. Łytwyn — w hołdzie złożyli pokłon 22 maja 2005 roku. Wtedy słowo „jedność” jeszcze nie straciło swojej magii i Ukraińcy wierzyli, że w ustach władzy brzmi ono prawdziwie… Jak już wspomniano, Ihor Liechowyj udowodnił w sądzie swoje prawo do zajmowania stanowiska dyrektora generalnego (gazeta „Słowo Proświty” również broniła go) i miał etapami przeprowadzać rekonstrukcję Zapowiednika, w tym remont samego Muzeum. Wyrokiem sądowym I. D. Liechowyj został przywrócony na stanowisko Dyrektora Generalnego w lutym 2005 roku, a 1 czerwca 2005 roku Komitet ds. kultury i duchowości Rady Najwyższej Ukrainy przyjął dokument o znaczeniu państwowym, który tu przedstawiamy.
ROZPORZĄDZENIE z 1 czerwca 2005 roku. Po rozpatrzeniu Generalnego planu rozwoju Szewczenkowskiego Parku Narodowego w Kaniowie Komitet postanowił: 1. Informację dyrekcji dotyczącą Generalnego planu rozwoju Szewczenkowskiego Parku Narodowego w Kaniowie przyjąć do wiadomości. 2. Zarekomendować Gabinetowi Ministrów Ukrainy: — rozpatrzyć i zatwierdzić Generalny plan rozwoju Szewczenkowskiego Parku Narodowego w Kaniowie, którym przewidzieć podstawowe zasady kształtowania terytorium, współdziałania ministerstw, resortów i organów samorządu terytorialnego w rekonstrukcji Szewczenkowskiego memoriału w powiązaniu z rozbudową infrastruktury turystycznej Szewczenkowskiego kraju; — zatwierdzać w przyszłości generalne plany rozwoju innych parków narodowych uchwałami Gabinetu Ministrów Ukrainy; — wspólnie z NAN Ukrainy przeprowadzić kompleksowe badania archeologiczne i historyczno-dokumentalne terytorium i obszaru Szewczenkowskiego Parku Narodowego, na podstawie wyników których podjąć decyzje dotyczące restauracji mogiły Tarasa Szewczenki (w tym dotyczące celowości powrotu na mogiłę pomnika-krzyża z 1884 roku oraz odpowiedniego uporządkowania przyległego terytorium), budowy cerkwi nadbramnej (projekt „Cerkiew Kobzarza”) oraz cerkwi kozackiej w urochisku Monastyrok; — zakończyć kształtowanie terytorium Parku, w tym włączyć do jego składu hotel „Tarasowa Góra” (1,9 ha), pawilon przystani „Tarasowa Góra” (0,4 ha), siedzibę M. O. Maksymowicza „Michajłowa Góra” (10,0 ha), rezerwat „Tarasiw obrij” (405,0 ha), leśne i rolnicze użytki lewobrzeża Dniepru w zasięgu widoku Tarasowej Góry (1320,0 ha); — zapewnić wykonanie kompleksu prac dotyczących wyprowadzenia z stref ochronnych Szewczenkowskiego Parku Narodowego obiektów tzw. Kanowskiej Lewobrzeżnej strefy przemysłowej z późniejszą rekultywacją terytorium i włączeniem go do składu Parku; — wspólnie z ASU „Ukrriczflot” zapewnić wznowienie codziennych pasażerskich rejsów po Dnieprze „Kijów—Kaniów” i „Czerkasy—Kaniów” w porze letniej. Przewodniczący Komitetu L. TANIUK
Wydawałoby się, że porozumienie zostało osiągnięte i powinniśmy pracować razem z członkiem Komitetu Organizacyjnego „Cerkwi Tarasa” oraz dyrektorem generalnym rezerwatu I. D. Lichowem. Jednak jego kariera gwałtownie wystrzeliła w górę: przywrócony dyrektor generalny zdążył popracować na rzecz Rezerwatu, objął stanowisko ministra kultury i turystyki, potem — w Sekretariacie Prezydenta, a w maju 2007 roku już pełnił służbę dyplomatyczną — jako ambasador na Białorusi.
W 2005 roku na rekonstrukcję muzeum wykorzystano 9,5 mln hrywien, w 2006 — 5,7 mln hrywien. I choć tablica przed muzeum, zasłonięta rusztowaniami, informowała, że rekonstrukcja zakończy się w grudniu 2008 roku, ówczesny dyrektor generalny Marian Pyniak takich złudzeń nie miał. Podobnie było z cerkwią Tarasa. Mianowicie trzeba najpierw wyjaśnić, do kogo ta cerkiew będzie należała, w jakim miejscu będzie stała: czy przy krzyżu, postawionym w 2001 roku przy urochisku Monastyrok, czy na kompleksie schodów, gdzie w 2005 roku ustawiono kamień, czy jako cerkiew nadbramna na podejściu pod Górę Tarasa od strony przystani… Ponadto pracownicy rezerwatu mieli pomysł, sformułowany przez Zinaidę Tarachan-Berezę: „Przywrócić naszemu narodowi, po kilkuwiekowym zapomnieniu, małą drewnianą cerkiew kozacką pod wezwaniem Przenajświętszej Opieki Bogurodzicy, odbudowując ją w Monastyrku, pod Czernecką Górą, obok pomnika dzielnym ukraińskim hetmanom — Iwanowi Pidkowie, Jakowowi Szachowi i Samuelowi Kiszce”… W maju 2007 roku gazeta „Słowo Proświty” zwróciła się do ówczesnego ministra kultury i turystyki J. P. Bohuckiego w imieniu tysięcy ofiarodawców z prośbą, by „poprzeć budowę ogólnonarodowej cerkwi Tarasa Jedności… Przeprowadzić konkurs projektów i zatwierdzić rozporządzeniem ministra plac pod budowę cerkwi Tarasa i kaplicy”. Minister Bohuckij (później pracownik Sekretariatu, a obecnie Administracji Prezydenta) nie sprzeciwiał się temu pomysłowi, ale odpowiedzi do redakcji nie przesłał… Niestety, dyrektorzy generalni rezerwatu w ciągu tych 10 lat często się zmieniali: Lichowyj — Tulin — Lichowyj — Pyniak — Renkas, nie licząc tymczasowo pełniących obowiązki dyrektora. Obecnie Narodowy Szewczenkowski Rezerwat w Kaniowie kieruje W. W. Kołomijec. Kiedy proświatanie stawiali krzyż w Monastyrku, był obecny jako mer Kaniowa. Jako człowiek doświadczony czeka on na zarządzenie Ministerstwa Kultury o przydzieleniu działki i jest gotów zrealizować istniejące projekty. A ponieważ ministrowie kultury przez te dziesięć lat również często zmieniali się na stanowisku: Stupka — Bohuckij — Biłozir — Lichowyj — Bohuckij — Wowkun, to dla obecnego ministra Mychajły Kulynjaka ta sprawa jest jeszcze nieznana…
CHRZEŚCIJAŃSKA PRAWDA
„— Nie tracimy nadziei, że niektórzy z naszych weteranów pracy jeszcze odwiedzą cerkiew Tarasa pod górą Czernecką i pomodlą się za wszystkich innych, którzy byli zaangażowani w budowę świątyni, — mówią bibrscy weterani. — I niech Bóg da, by tak się stało!” — pisał w maju 2007 roku przewodniczący rady Bibrskiego oddziału WOW w rejonie peremyszlańskim
Traducción automática
Zakończenie. Początek na str. 8
“…kiedy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki w 2003 roku zawarło umowę z NTKU o zainicjowaniu telemaratonu „Cerkiew Tarasowa”, Borys z zapałem zabrał się do tej pracy. Oto on, uroczysty, uśmiechnięty i natchniony, na ekranie. Brzmi jego głos… „Wszyscy my, szanowni telewidzowie, stajemy odtąd twórcami wielkiej Szewczenkiany XXI wieku. Dołączając do świętej sprawy budowy świątyni Tarasowej, stajemy się budowniczymi najnowszego duchowego fundamentu już Niepodległego swojego państwa. My, dziennikarze, będziemy tę sprawę kontynuować. I chcemy, abyście razem z nami sercem, duszą dotknęli błogosławionych zakątków Ukrainy, uświęconych imieniem Tarasa. Daleko nie wszyscy będą mogli pobyć w takich miejscach. I właśnie Pierwszy Narodowy wchodzi do waszych domów z Szewczenką XXI wieku. Bez Tarnowskich nie mielibyśmy dzisiaj Szewczenkiany, bez mecenatu przede wszystkim każdego z nas nie będzie Tarasowej świątyni. Zbudujemy w pokoju — będziemy w pokoju!” On zwoływał Ukrainę na wielką tołokę, umiał wlać w ludzkie dusze wiarę, nadzieję i miłość. Nie na darmo program został wysunięty do zdobycia Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki. Ale tym bardziej gorzko i przykro było mi czytać liczne „oświadczenia-protesty”, „notatki służbowe”, „doniesienia” pod adresem Ołeksandra Sawenki lub Tarasa Steckiwa (eks-prezydenci NTKU) o tym, że audycja nie wyszła na antenę lub doznała nieuzasadnionych skróceń, albo na jej zdjęcia nie znalazły się środki i o innych nieuczciwych „tele-dywersjach” wokół niej. Zacytuję wersy odezwy do T. Steckiwa (wówczas prezesa NTKU), któremu nie było do tego programu, bo przygotowywał transmisję „Eurowizji”. „Narodowy telemaraton „Cerkiew Tarasowa” ma stworzyć telewizyjną Szewczenkianę, za co wdzięczne nam są miliony widzów — od uczniów i nauczycieli po emerytów. Dzięki teleprogramowi zobaczyli Baturyn i Kaczanówkę, Humań i Subotów, Siedniów i Kamieniec, Międzybóż i Myrhorod. Program stał się miejscem dyskusji ukraińskiej inteligencji. J. Swerstiuk, M. Siadrystyj, B. Olijnyk, P. Mowczan, M. Żułynski, N. Matwijenko, N. Kriukowa — i nie tylko oni byli uczestnikami audycji. Jestem pewien, są one niezbędne obecnie. Zamówienie państwowe planuje wyjście programu do 200-lecia naszego Kobzarza. Ale wy, szanowny panie prezesie, swoim ustnym rozporządzeniem zdjęliście ją z anteny i od 12.09.2005 r. ona nie wychodzi. Jako autor i prowadzący, jako po prostu widz narodowo świadomy, jako dziennikarz, który ma swój dorobek na polu walki o niepodległość, protestuję przeciwko takiej zniewadze wobec programów narodowego telemaratonu „Cerkiew Tarasowa” i wymagam od Pańskiego zespołu należytego wykonania Zamówienia Państwowego”. Broniąc prawa do anteny, Borys zwracał się o wsparcie do wielu znanych mężów stanu i autorytetów kultury. Ale nikt z nich nie zaradził sprawie. I ucieka się do jeszcze jednego stanowczego protestu. Z notatki służbowej: „22.08.2005 r. o 14.10 w programie NTKU kilka razy przebiegł pasek: „W znaku protestu przeciwko zniewadze wobec programów Szewczenkiany „Cerkiew Tarasowa” — kradzieży 10 min. czasu antenowego i przeniesienia programu na „głuchy” czas antenowy — będziemy wychodzić na materiałach archiwalnych. Oświadczamy: w NTKU rozpoczęły się represje przeciwko Szewczenkianie i programom zamówienia państwowego. I to w kraju, gdzie Prezydentem jest W. Juszczenko!” To było ostatnie wyjście „Cerkwi Tarasowej” na antenę… Ta walka była wyczerpująca, zabrała wiele sił. Do ostatka wierzył, że sprawiedliwość zwycięży, że będzie mógł zrealizować zamierzone: stworzyć telewizyjną „Encyklopedię miast i wsi Ukrainy”, nakręcić cykl dokumentalnych esejów o historii wielkich Ukraińców, którzy z różnych przyczyn opuścili Ojczyznę i przyczynili się do rozwoju innych państw i narodów — „Powrót z Iriju”. Opracowanym autorskim projektom nie było dane się spełnić. Podcięty ciężką chorobą, Borys sam odleciał w zaświaty…” Wtedy, w ponurym marcu 2006 roku, na podwórzu pod kolumnami na Chreszczatyku, 26 (z Borysem Hrywaczewskim żegnano się pod otwartym niebem) po raz pierwszy przestraszyłam się o tych, których mogę w pełni nazwać budowniczymi Cerkwi Tarasowej — cerkwi jednoczenia. W społeczeństwie coraz wyraźniej brzmiał temat rozłączenia, temat rozłamu państwa i prowadzili go nie nasi ofiarodawcy, a państwowi panowie i panie. Cerkiew Tarasowa — to zryw do zjednoczenia narodu, a władzę interesowało zupełnie inne zjednoczenie. Później, latem 2006 roku, podpisawszy deklaratywny i dekoracyjny Uniwersał, W. Juszczenko powie dziennikarzom „to szansa na polityczne zjednoczenie kraju”. To znaczy, na zjednoczenie polityków tego kraju. Polityków czasem jednoczą wspólnie wypracowane dokumenty, których szybko się wyrzekają. A ludzi, naród jednoczą
Borys Hrywaczewski przy Dębie Tarasa sprawy, w które wkładają duszę. Tygodnik „Słowo Proświty” pozostawał jedyną siłą informacyjną akcji z miesięcznym nakładem 32 400 egzemplarzy. A jeśli nie możesz donieść informacji w pełnej objętości do szerokiej społeczności — czekaj podejrzeń, plotek, narzekań. Jedną ze swoich ostatnich audycji Borys Hrywaczewski kończył słowami: „Ja zawsze pilnowałem, żeby nie poniżyć swojej godności i jestem dumny z tego, że nie poniżyłem moimi działaniami godności mojego narodu. Wierzę w gwiazdę Ukrainy!” Idea Cerkwi Tarasowej — to jest jeden z przejawów i wyrazów godności ukraińskiego narodu. I zrobienie wszystkiego, aby ona powstała w Kaniowie, jest sprawą godności wszystkich ofiarodawców, a znaczy — i moją, jako redaktora gazety i dziennikarki, proświcianki. Znowu zaczęliśmy pukać do władczych drzwi. Najwyższych i… najgłuchszych: odpowiedzi nie było, chociaż do oficjalnych listów dodawaliśmy jeszcze szpalty naszego tygodnika. W listach darczyńców figurowały autorytatywne imiona Borysa Olijnyka (jeden z pierwszych), Liny Kostenko, Iwana Dziuby, Oksany Pachlowskiej, Borysa Dowhania, wszystkich członków ówczesnego Komitetu Szewczenkowskiego, znane nazwiska ukraińskich artystów, pisarzy i naukowców… Wśród ofiarodawców — kolektywy szkół, całe wsie — jak Kosmacz z przysiółkami czy donieckie osiedla robotnicze… W tych zaiste świętych księgach Cerkwi Tarasowej żywi i umarli, ale naszych głosów nie słyszą… Trzeba oddać sprawiedliwość: Prezydent Wiktor Juszczenko w Kaniowie bywał nie raz, nie dwa. Nawet zaproponował stworzenie parku rzeźb — bohaterów utworów Szewczenki, patronował akcji „Złota podkowa Czerkaszczyzny”. Wreszcie, sam powrócił do idei Cerkwi Tarasowej, gorąco poparł ją, wyraził nadzieję, że do ofiarodawców dołączą znani ukraińscy biznesmeni. Chociaż tych ostatnich w listach zauważono nie było. Natomiast pojawili się swoi rekordziści — ludowy uzdrowiciel J. M. Konecznyj, proświcianin ze wsi Dzwiniacz w rejonie bohorodczańskim obwodu iwanofrankiwskiego (obecnie nieżyjący) przekazywał sumy, które ogółem stanowiły 22 370,00 hrywien. Otrzymawszy Nagrodę Narodową im. T. H. Szewczenki w 2008 roku, przekazała swoją dziesięcinę na Cerkiew Tarasową i autorka tych wersów („SP”, nr 15, 10—16 kwietnia 2008 r.). Choć powoli, ale suma na koncie Cerkwi Tarasowej rosła. 6 marca 2009 roku wynosiła ona 905 136 hrywien. W plikach, które przechowują się w redakcji, — 4000 adresów i nazwisk — indywidualnych i zbiorowych ofiarodawców.
KRYZYS EKONOMICZNY I POLITYCZNY STAŁ SIĘ KRYZYSEM „CERKWI TARASOWEJ”
Wiosna 2009 roku — początek kryzysu bankowego. Jak poinformowały „Słowo Proświty” przewodnicząca zarządu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraińska rodzina” Hałyna Łemec oraz główna księgowa fundacji Nina Łewczenko, w AKB „Kijów” wprowadzono moratorium na zaspokojenie roszczeń wierzycieli, czyli, mówiąc zrozumiale, wkłady zostały „zamrożone” na sześć miesięcy, do 09.08.2009 r. W związku z tym Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska rodzina” podjęła decyzję o zaprzestaniu udostępniania numeru rachunku 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów” i, aby uniknąć jakichkolwiek nieporozumień, prosiła o niewpłacanie środków „Na cerkiew Kobziarza” na wskazany rachunek. MFCh „Ukraińska rodzina” wraz z Podolską filią AKB „Kijów” zagwarantowały zachowanie i wykorzystanie środków ofiarodawców zgodnie z przeznaczeniem. Z inicjatywy Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki w jego Sekretariacie odbyło się spotkanie, któremu przewodniczył Roman Bezsmertny, ówczesny zastępca szefa Sekretariatu, a wśród uczestników byli minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun, przedstawiciele Czerkaskiej Obwodowej Administracji Państwowej, przewodnicząca MFCh „Ukraińska rodzina” Hałyna Łemec. Przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana również zaproszono, ale bez członków Komitetu Organizacyjnego, który należało odnowić i zwołać, a przed nami były wybory… Prezydent osobiście zobowiązał MFCh „Ukraińska rodzina” do zawarcia umów (nr 600-1 i 601-1) z Ukraińskim Państwowym Naukowo-Badawczym Instytutem „UkrNDIprojektrestawracja” na opracowanie przedprojektowych propozycji oraz projektu roboczego. W rezultacie sporządzono dokumentację naukowo-projektową oraz projekty robocze Cerkwi Kozackiej w Kaniowie (Cerkwi Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy) oraz Nadbramnej cerkwi Kobziarza, którą „kanonicznie” nazwano również cerkwią św. Mikołaja Cudotwórcy (22 maja — przeniesienie relikwii św. Mikołaja z Miry, chociaż wcześniej w procesie dyskusji mowa była o nazwie Cerkiew św. Tarasjusza, w dniu którego imienin urodził się Taras Szewczenko). W każdym razie Mikołaj Cudotwórca jest ulubionym świętym Ukraińców. Fundacja „Ukraińska rodzina” na opłacenie wykonanych prac przelała środki w kwocie sześciuset siedemdziesięciu jeden tysięcy dwustu czternastu hrywien 54 kopiejki. Reszta — 233 921 hrywien 46 kopiejek znajduje się na rachunku, którym dysponuje MFCh „Ukraińska rodzina”. Pieniądze również czekają na budowę… O tym, że oba projekty wykonano profesjonalnie, możecie się Państwo, szanowni czytelnicy, przekonać. Ale… Osobiście ja, na przykład, zadałam pytanie, przecież ofiarodawcy zbierali środki tylko na cerkiew Tarasa. I wyjaśnienie, że Cerkiew Kozacka przy memoriale hetmanów powtarza historyczny budynek z XVII wieku, który tam (hipotetycznie) stał, jest warte uwagi i odtworzenia, ale kto zwróci środki wydane na jej projekt z rachunku „Na cerkiew Kobziarza”? Wtedy, w 2009 roku, w przeddzień 195. rocznicy urodzin Kobziarza oraz w warunkach kryzysu finansowego i narastającego kryzysu władzy na Ukrainie, zarówno Fundacja, jak i Zarząd Główny „Proświty” obawiały się całkiem realnej perspektywy bankructwa i utraty zebranych środków, więc propozycja autorytatywnego zgromadzenia w Sekretariacie głowy państwa oraz jego bezpośredni udział i wsparcie wydawały się jedynym w tamtym czasie wyjściem. Tak samo, jak przyszły udział zaangażowanych struktur państwowych i biznesowych, które miały wesprzeć budowę Cerkwi Kozackiej i dołączyć do grona ofiarodawców cerkwi Tarasa. Na wysoką propozycję przystano również dlatego, że oba projekty miała realizować „UkrNDIprojektrestawracja”, która w tamtym czasie prowadziła prace remontowe w Narodowym Rezerwacie Szewczenkowskim i logicznym byłoby, aby realizacja projektów odbywała się pod nadzorem projektantów i przy ich bezpośrednim udziale. Rozważano: kiedy rozpocznie się wznoszenie cerkwi, wtedy zostanie rozwiązana kwestia wznowienia rachunku i zbiórki środków, a w tamtym przedwyborczym czasie nie warto było ryzykować pieniędzmi ludowymi. Wiktor Andrijowycz Juszczenko odwiedził Kaniów, interesował się przebiegiem prac remontowo-konserwatorskich, ale… Jak Państwo wiecie, szanowni czytelnicy, prace te dość operatywnie przeprowadzono pod osobistą kontrolą czwartego Prezydenta Wiktora Janukowycza. I obecnie w Kaniowie prowadzona jest szeroka budowa — od lądowiska dla helikopterów po pomieszczenia gospodarcze na Tarasowej Górze. A cerkiew Kobziarza? A Cerkiew Kozacka, której apologetami są pracownicy rezerwatu? Czyżby dzisiaj, tak samo jak za prezydentów Kuczmy i Juszczenki, nie były one aktualne, nie zasługiwały na wsparcie ze strony władzy? Cerkiew Kozacka — pomnik kozackiej sławy i cerkiew Tarasa — symbol jedności Ukraińców całego świata, symbol zjednoczenia narodu, bez którego nie ma co marzyć o rozwoju gospodarczym państwa… Czyżby więc te projekty musiały zależeć od politycznej pogody, od przynależności do tej czy innej konfesji rządzących, od nieobowiązkowości wysokich rangą urzędników i ich głuchoty na wolę i pragnienia ludzi, narodu, w końcu? Nie ambicje i nie chęć usprawiedliwienia się przed kimś lub kogoś usprawiedliwienia czy potępienia kierują moją ręką. Proszę uwierzyć, to właśnie ten przypadek, kiedy „trzy palce piszą, a boli całe ciało…” Boli serce. Bo istnieje potrzeba Świątyni, której nie można nie rozumieć i nie zrozumieć. Bo nie można obchodzić 150. rocznicy powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki w ukraińskiej ziemi i nie wiedzieć, po co jego prochy zabrano z carskiej stolicy i przywieziono do Kaniowa, i dlaczego od tamtej pory tysiące tysięcy Ukraińców samoidentyfikowało i samoidentyfikuje się ze słowem Tarasa, z jego testamentami. Bo grzechem jest nie przyznawać, że przyszła cerkiew Tarasa to nie tylko amulet Góry Mnichów, ale i każdego z nas. Bo nie warto żyć i być głuchym na Proroka swojej Ojczyzny, jeśli żyjesz na Ukrainie… Środki na budowę „cerkwi Tarasa” przesłało ponad 4000 ofiarodawców — są to zarówno poszczególni obywatele, jak i kolektywy instytucji oraz organizacji. Listy ofiarodawców „cerkwi Tarasa” drukowane były przez „Słowo Proświty” w nr 39-52 za 2003 rok, nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–26, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15, 20, 22, 26–28, 29, 32, 35, 39 za 2005 r., nr 8, 10, 14, 19, 22, 27, 35, 45, 52 za 2006 r., nr 4, 15, 20, 25, 28, 34, 44, 52 za 2007 r., nr 10, 15, 21, 24, 34, 49 za 2008 r., nr 7, 9, 10, 24 za 2009 r. Możecie Państwo przejrzeć je samodzielnie na naszej stronie http://slovoprosvity.org w archiwum pdf, a także za lata 2008–2009 dodatkowo w formacie zwykłej publikacji.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
trwała ponad trzy tygodnie, podjęło się przedsiębiorstwo „Arnika” na czele z Tetianą Kozłową, a wyszyte płótno na koszulę z osobistej kolekcji ofiarowała redaktor gazety „Bukowinśke weczе”, pisarka Wira Kytajhorodśka. Na specjalną wyszywankę dla Centralnego korpusu (rezydencji metropolitów) uniwersytetu, według słów inicjatorki akcji Łesi Woroniuk, potrzeba było ponad 30 metrów płótna. 5 maja na placu pracowała komisja liczenia Guinnessa, która ustaliła, że mieszkańcy Czerniowiec przewyższyli istniejący rekord Ukrainy pod względem liczby osób, które zebrały się w wyszywankach w jednym miejscu, weszli do Księgi rekordów Ukrainy, za co zostali nagrodzeni dyplomem, który wręczono studentom ChNU im. J. Fedkowycza.
Traducción automática
Sofija KRYSZTAL
11 maja odbyły się III sprawozdawczo-wyborcze zebranie Charkowskiego oddziału Ogólnoukraińskiej młodzieżowej organizacji społecznej „Młoda Proświta”. Przewodniczącą Charkowskiego obwodowego oddziału wybrano Olenę Dziużenko (znaną pod pseudonimem Olena Krasyla). Jej kandydaturę poparto jednogłośnie. Olena Krasyla zainicjowała szereg wydarzeń artystycznych „Młodej Proświty”, stale aktywnie uczestniczy w działalności społecznej, ukierunkowanej na tworzenie cywilizowanej europejskiej Ukrainy. Zastępczynią wybrano charkowską dziennikarkę Żannę Szewczenko (pseudonim Żanna Tytarenko). W skład nowego zarządu weszli: przewodnicząca zarządu Olena Dziużenko (magistra NFaU), członkowie zarządu — Oleh Kożewec (lekarz narkolog), Artem Łapczenko (aspirant ХАДІ), Ołeksandr Bachtin (działacz społeczny), Żanna Szewczenko (dziennikarka). Do komisji kontrolno-rewizyjnej wybrano Wiktorię Czurkinę (wykładowczynię uczelni wyższej, bandurzystkę), Iwana Krasyłę (studenta Narodowej Akademii Prawniczej Ukrainy im. Jarosława Mądrego) oraz Kostiantyna Kożewnikowa (studenta NFaU). Dotychczasowy przewodniczący Mychajło Dziużenko pozostał członkiem Ogólnoukraińskiego zarządu „Młodej Proświty” oraz koordynatorem na wschodnich terenach Ukrainy. Członkowie „Młodej Proświty” wysłuchali krótkiego sprawozdania z działalności organizacji za ostatnie trzy lata. W maju tego roku „Młoda Proświta” przeprowadzi wydarzenia z okazji Dnia Ponownego Pochówku Tarasa Szewczenki, spotkania oświatowe 23 maja, poświęcone Dniu Bohaterów (tego dnia w 1941 roku odbył się II Wielki Zjazd Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów). Uczcimy także bojowników o wolność Ukrainy Mykołę Michnowskiego, Symona Petlurę i Jewhena Konowalca (ci działacze odeszli z tego świata właśnie w maju). 31 maja przeprowadzimy szereg wydarzeń z okazji Dnia Walki z Paleniem Tytoniu i Alkoholizmem. Aktywni członkowie „Młodej Proświty” wezmą udział w wyjeździe do Dniepropetrowska na przedstawienie znanego spektaklu „Grzech” według M. Kociubynskiego (teatr „Krik”), który otrzymał Nagrodę im. Szewczenki w 2007 roku. Obecnie „Młoda Proświta” pozyskuje do szeregów organizacji aktywną młodzież i nawiązuje współpracę z innymi organizacjami społecznymi na poziomie ogólnoukraińskim i lokalnym.
Traducción automática
Maria PELECH, odpowiedzialny sekretarz Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
W Czerniowcach dążą do pobicia rekordu Ukrainy w liczbie jednocześnie ubranych w wyszywanki. Na Centralnym Placu Czerniowiec, przy pomniku Tarasa Szewczenki, zebrało się 4 189 mieszkańców Bukowiny, ubranych w różnorodne haftowane koszule. W wyszywankach byli również kierownicy miasta i obwodu, dyrektorzy przedsiębiorstw, instytucji i organizacji. Jasną, patriotyczną akcję „Dzień Wyszywanki” zapoczątkowali przed czterema laty studenci wydziału historii, politologii i stosunków międzynarodowych Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedʹkowycza; obecnie wykroczyła ona daleko poza mury uczelni. Akcję chętnie wspierają przedszkola, szkoły, muzea, biblioteki, szpitale i przedsiębiorstwa, w tym „Machzawod”, „Arnika”, „Roma” i inne. W tym roku akcję CzNU aktywnie poparły wszystkie wyższe uczelnie i kolegia miasta, a odbywała się ona przy wsparciu Czerniowieckiego Obwodowego Zrzeszenia „Proświty”. Dzięki inicjatywie „Proświty”, finansowo wspartej przez Romana Kliczuka (dyrektora spółki „Roma”), uszyto specjalną wyszywankę dla uniwersytetu. Za niełatwą pracę, która
Traducción automática
Czerniowieckie obwodowe zjednoczenie „Proświty” przeprowadziło kolejne posiedzenie młodzieżowego klubu dyskusyjnego „Hart” z uczniami Czerniowieckiego Liceum Filozoficzno-Prawnego nr 2. Dyskusję z licealistami prowadził członek zarządu „Proświty”, politolog Ihor Burkut. Temat spotkania: „Rola dorastającego pokolenia w rozwoju społeczeństwa obywatelskiego”. Przyszli prawnicy zainteresowali się problemami perspektywy rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w warunkach dominacji państwowej biurokracji. Uczestnicy dyskusji mówili o ideologicznym wpływie partii politycznych na organizacje młodzieżowe. Największą wiedzą wykazali się uczniowie klasy 10: Stanisław Tudan, Andrij Kryciak, Łarysa Palijczuk, Wałentyna Jakowyszczenko, Ołeksandr Hołenko. Ihor Hryhorowycz odnotował aktywną postawę obywatelską młodych ludzi i podarował im własne książki, aby obecni mogli głębiej zrozumieć dorobek twórczy publicysty. Jewhen CYMBALUK Tegoroczny ręcznik nie pobił zeszłorocznego rekordu, chociaż wołynianom pomagali przedstawiciele z wielu obwodów Ukrainy, a także z Niemiec, Polski, Białorusi, Słowacji. W ubiegłym roku w Łucku ustanowiono rekord długości „żywego” wyszywanego ręcznika jedności – prawie półtora kilometra. Marija PEŁECH
Traducción automática
Jewhen BUKET
Rozpoczął działalność nowy oficjalny serwis internetowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki http://prosvitanews.org.ua Stronę administruje członek Centralnego Zarządu Dmytro Łomaczuk. W Sekretariacie OTP «Proświta» wyrażają przekonanie, że nowa witryna internetowa przyczyni się do nawiązania współpracy między obwodowymi zrzeszeniami towarzystwa. Obecnie serwis znajduje się na etapie zapełniania treścią, dlatego jego twórcy oczekują możliwie najpełniejszych informacji o przeprowadzonych imprezach, propozycji dotyczących pracy organizacyjnej itp. Jednak już teraz na stronie dostępne są informacja historyczna o «Proświcie», strona profesora Iwana Juszczuka, a także najdokładniejszy spis obwodowych zrzeszeń z numerami telefonów komórkowych i adresami elektronicznymi przewodniczących. Centralny Zarząd i Sekretariat Towarzystwa «Proświta» oczekują materiałów do zamieszczenia na stronie oraz propozycji dotyczących jej udoskonalenia na adres e-mail: [kontakt ukryty] Przypominamy, że w celu publikacji materiałów o działalności miejscowych organizacji «Proświty» w naszym tygodniku należy przesyłać je również na naszą skrzynkę: slovo_prosvity@ukr.net
Traducción automática
Tegoroczny II Ogólnoukraiński Festiwal „Haftowane amulety jedności”, który odbywał się na Wołyniu, postawił sobie za cel „pobicie” tego rekordu. Uczestnicy akcji, składając swoje hafty jeden do drugiego, ustawili się w szeregu na Placu Teatralnym obwodowego centrum. Wśród prezentowanych wyrobów były zarówno autentyczne wołyńskie ręczniki, jak i nowatorskie improwizowane hafty, wyszywane krzyżykiem i gładzią, weselne, obrzędowe i wielkanocne. Wielu uczestników akcji trzymało starożytne ręczniki. Najstarszy ręcznik był wyhaftowany 141 lat temu, a najnowszy — w noc poprzedzającą festiwal. Najmłodszy uczestnik wydarzenia miał zaledwie 1 rok i 7 miesięcy, a najstarsza uczestniczka — 87 lat — ona zresztą przyniosła najdłuższy ręcznik — 15-metrowy. Ustanowienie nowego rekordu jednak się nie udało. Łączna długość złożonego ręcznika sięgnęła 1070 metrów. Według słów organizatora festiwalu, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Witalija Iwanyckiego, taki wynik absolutnie nie umniejszył znaczenia święta, gdyż mnóstwo ludzi, którzy zebrali się na placu, dzięki ręcznikom zapoznało się z historycznymi korzeniami narodowego haftu, dawnymi i współczesnymi stylami haftowania, tradycyjnymi obrzędami i zachowało w swoim sercu cząstkę radości z narodowego ukraińskiego atrybutu, w którym w unisonie z ludzkimi losami splotły się różne kolory.
Traducción automática
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
Jako pierwsi z książką zapoznali się liczni dziennikarze prasy, radia i telewizji na konferencji prasowej w UNIAN. Oprócz autora książki wzięli w niej udział: rektor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Serhij Kwit, znany badacz Hołodomoru, doktor nauk historycznych, profesor Stanisław Kulczycki (Instytut Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy) oraz tłumacz książki Wasyl Starko. Serhij Kwit we wstępie zaznaczył: — Temat ludobójstwa reżimu totalitarnego należy nie tylko do nauki, ale, niestety, także do polityki. Myślałem, że wszystkie fakty są mi znane. Jednak z wielkim zainteresowaniem czytałem tę książkę. I nie chodzi tylko o fakty, ale także o poglądy autora jako zachodniego profesora. Na przykład nigdy nie zwracałem uwagi na to, że grupa radzieckich prawników, która brała udział w procesie norymberskim, faktycznie była grupą przestępców. Na jej czele stał znany prokurator Wyszyński, a ci prawnicy brali udział w procesach z wyrokami śmierci w latach 30. w Związku Radzieckim. Głównym zadaniem tej grupy na procesie było ukrycie współpracy Związku Radzieckiego i nazistowskich Niemiec. Mimo to nie udało im się tego zrobić. Jest wiele ciekawych faktów dotyczących traktowania pojęcia ludobójstwa. Profesor Naimark podkreśla, że Związek Radziecki wpływał na prawne sformułowanie pojęcia ludobójstwa. Historyk przeprowadza również paralelę między reżimami Hitlera i Stalina. Ludobójstwo było sposobem istnienia obu tych systemów. W żaden sposób nie umniejsza to zasług ludzi, którzy walczyli z nazizmem, ale zmusza nas do powrotu do tego, że musimy przejrzeć i przemyśleć zbrodnie reżimu komunistycznego na Ukrainie. Czego do tej pory, niestety, nie zrobiliśmy. Następnie głos zabrał profesor Naimark, który zaznaczył, że bardzo cieszy się z pobytu w Kijowie, do którego przyjeżdżał jeszcze jako młodzieniec. — Głównymi przyczynami, które skłoniły mnie do napisania tej książki — zaznaczył profesor — jest zainteresowanie osobą Stalina, jego rolą w historii, a także interesuję się badaniem ludobójstwa jako zjawiska w różnych częściach świata. Druga część mojej książki napisana jest specjalnie dla Niemców i niemieckich badaczy. Już pół roku pracuję jako historyk w Niemczech. Niemieccy badacze bardzo starannie unikali porównywania zbrodni Stalina z innymi przypadkami ludobójstwa. I to kolejna przyczyna, która skłoniła mnie do napisania książki. W ciągu ostatnich 10—15 lat na Ukrainie i w Rosji opublikowano bardzo wiele danych archiwalnych o zbrodniach Stalina. I dzisiaj historycy wiedzą znacznie więcej niż w czasie, gdy rozpadł się Związek Radziecki. Wiemy o wielkiej liczbie zbrodni za czasów rządów Stalina. I kiedy opracowałem te materiały, stało się oczywiste, że chodzi o ludobójstwo. Ale kiedy zacząłem rozmawiać z niektórymi historykami, zobaczyłem dość znaczny opór z ich strony. Dlatego uświadomiłem sobie: nadszedł czas, aby napisać o tym problemie. W książce argumentuję: zbrodnie Stalina od początku lat 30. aż do czasów II wojny światowej są ludobójstwem. Są tu takie rozdziały jak rozkułaczanie, Hołodomor na Ukrainie, represje przeciwko nierosyjskim narodom ZSRR — należą do nich nie tylko Ukraińcy, ale także Polacy, Niemcy, Czeczeni, Ingusze, Tatarzy krymscy. Jeszła kolejna część książki poświęcona jest politycznym sądom nad byłymi bolszewikami pod koniec lat 30. Przytaczam taką argumentację. Jeśli przeanalizować wszystkie te epizody razem, te masowe morderstwa, to chodzi właśnie o ludobójstwo. O samo pojęcie ludobójstwa. Niektórzy mówią, że nie trzeba używać tego terminu, że nie ma on jasno określonego znaczenia. Jednak jako historycy, naukowcy, obywatele świata, w którym istnieje możliwość nowych przypadków ludobójstwa, musimy używać tego terminu, mówić o ludobójstwie. Termin został zdefiniowany w Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, którą przyjęto w 1948 roku. Związek Radziecki, przygotowując się do przyjęcia Konwencji o ludobójstwie, skutecznie lobbował za wykluczeniem z definicji ludobójstwa grup społecznych i politycznych. W rezultacie do definicji ludobójstwa weszły grupy etniczne, narodowe, rasowe i religijne. I zapytałem siebie: a dlaczego tylko te cztery grupy mają być obiektami Konwencji o ludobójstwie, obiektami tej zbrodni? A dlaczego grupy społeczne czy szerzej — polityczne nie mogą być takimi obiektami? Bo z punktu widzenia historii pojawiają się niemałe problemy, kiedy ograniczamy się tylko do tych czterech grup. To pytanie jest bardzo ważne, zwłaszcza w odniesieniu do Hołodomoru. Niektórzy historycy mówią: nawet jeśli Stalin miał zamiar zniszczyć ukraińskich chłopów, to niekoniecznie oznacza, że chciał zniszczyć ich właśnie jako Ukraińców. Ale ja stawiam pytanie: a na czym polega różnica? Jest dość ważna informacja, że Stalin prześladował ukraińskich chłopów, aby uniemożliwić osiągnięcie niepodległości Ukrainy, aby pozbawić ich narodowości, możliwości w jakikolwiek sposób stawiania oporu sowietyzacji. I kombinacja tego narodowego i społecznego wymiaru była sednem niszczycielskiej kampanii Stalina. Paradygmat ludobójstwa, czyli naukowy model podejścia do pojęcia ludobójstwa, jest potrzebny, aby przeanalizować cały szereg wydarzeń. Na przykład wydarzenia w Kambodży, Bośni, poruszane są także kwestie dotyczące Indian Ameryki. To pomaga nam poznać naturę masowego morderstwa. Jeśli chodzi o zbrodnie Stalina, to szczególną uwagę musimy zwrócić na motywację, możliwość dokonania masowych morderstw, a także na działalność ludzi na miejscu, którzy również działali jako mordercy, odbierając ukraińskim chłopom całą żywność. Uważam, że paradygmat ludobójstwa w pełni odpowiada Hołodomorowi.
Profesor Stanisław Kulczycki zaznaczył na konferencji prasowej: — Przede wszystkim chcę powiedzieć, jakim właśnie historykiem jest profesor Naimark. Jest on profesjonalnym sowietologiem, a nawet kierował jednym z takich ośrodków. Profesor Naimark jest historykiem o szerokim profilu, zajmował się w szczególności Bałkanami, Niemcami. Kilka słów o sowietologach. Pojawili się oni podczas zimnej wojny i zrobili bardzo wiele dla zrozumienia w świecie zachodnim tego, czym był Związek Radziecki. Ale po rozpadzie Związku ci naukowcy, ludzie bardzo wykwalifikowani i moralni, powiedzieli, że, powiedzmy, zimna wojna wpływała na ich oceny, dlatego były one błędne. I, co dziwne, kiedy w ostatnich latach opublikowano tak wiele z historii radzieckiej, ich oceny reżimu radzieckiego stały się obiektywne. Dominującym stał się nurt tak zwanych rewizjonistów. I właśnie profesor Naimark nie należy do tych rewizjonistów. Co do ukraińskiego Hołodomoru. Bardzo mało jest przykładów, kiedy znani naukowcy-sowietolodzy trzymali się tych koncepcji, które my wyrażaliśmy na podstawie materiału faktycznego. Hołodomor to bardzo zamaskowana akcja terrorystyczna, która na tle ogólnozwiązkowego głodu, wywołanego zupełnie innymi przyczynami, została przeprowadzona na Ukrainie, na Północnym Kaukazie i Dolnym Powołżu. W tej książce zupełnie inaczej naświetla się pojęcie ludobójstwa. Trzeba ją przetłumaczyć także na rosyjski, bo ta książka będzie sprzyjać dialogowi naukowców obu krajów. Nieprostemu, biorąc pod uwagę, że w Rosji jest inny stosunek do postaci Stalina niż u nas, ale ten dialog jest potrzebny. Sporo ciekawego było także w odpowiedziach profesora Naimarka na pytania. Oto niektóre z nich. — Jakie przyczyny i cele skłoniły Stalina do masowych morderstw? To kluczowe pytanie dla zrozumienia Hołodomoru. Istnieje wiele teorii. Na czym polega moja argumentacja? Ta tragedia pochodzi od Stalina i ogólnie kierownictwa Związku Radzieckiego. Uważali oni, że ukraińskie chłopstwo nie może wpisać się w nowy porządek społeczny, który chcieli ustanowić, i dążyli do ich zniszczenia. Ukraińscy chłopi stawiali opór kolektywizacji i pozostali w pewnym sensie obojętni na te programy, które rząd radziecki chciał zrealizować na wsi. Stalin i jego satrapowie wykorzystali głód, aby złamać kręgosłup ukraińskiemu chłopstwu. Mamy na to wszystkie dowody. Zabroniono chłopom szukać pomocy gdzie indziej, nie dawano im możliwości opuszczenia wsi. Podwyższono normy kary. Istnieją także przyczyny szerszego planu. Na przykład dążenie do homogenizacji populacji, tradycyjna antypatia do ukraińskiego nacjonalizmu. Przy czym trudno powiedzieć, że ukraińscy chłopi byli nacjonalistami. Także kierownictwo radzieckie uważało, że Ukraińcy mogą wejść w zmowę z Polską, aby odłączyć od Związku Ukrainę. Ale kary były nieproporcjonalnie wielkie w stosunku do tych zagrożeń. Więc Stalin i kierownictwo radzieckie chcieli pozbyć się problemu ukraińskiego. Nie wybić całkowicie populacji ukraińskiej, bo ktoś jeszcze musiał tutaj pracować i zarządzać, a przekształcić ziemie ukraińskie w radzieckie. — Czy głód i represje lat 30. były przygotowaniem reżimu Stalina do wojny? Czasami słychać argumenty: powiedzmy, skoro Stalin “wygrał” wojnę, to te represje były uzasadnione. Nie przyjmuję tego argumentu, uważam go za straszny. Naród radziecki wygrał wojnę wbrew Stalinowi, a nie dzięki niemu. — Co do pomników Stalina, uważam, że trzeba je zburzyć. Stalin był jednym z największych zbrodniarzy w historii świata. Widziałem na Andrijiwskim Uzwozie, jak sprzedają niewielkie portrety Stalina. Wyobraźcie sobie, że w ten sam sposób sprzedawano by portrety Hitlera. — O tym, co stało się z Tatarami krymskimi, napisałem w książce “Ognie nienawiści: czystki etniczne w Europie XX wieku”. Deportacja Tatarów krymskich w 1944 roku była straszną zbrodnią, gdyż ci ludzie umierali masowo. To absolutny przykład ludobójstwa. I to przykład ludobójstwa kulturowego. Stalin chciał, aby Tatarzy krymscy, a także Czeczeni, Ingusze, zniknęli jako odrębne narody. Mogli żyć jako jednostki, ale nie jako naród. Na Ukrainie właśnie wyszła książka znanego amerykańskiego historyka, profesora Uniwersytetu Stanforda Normana M. Naimarka “Ludobójstwa Stalina”. Dopiero w zeszłym roku autor wydał ją w USA, a oto wydanie w języku ukraińskim. I nie jest to przypadkowe, gdyż materiał książki w znacznej mierze poświęcony jest Hołodomorowi na Ukrainie w latach 1932—1933. Więc kiedy Narodowy Uniwersytet “Akademia Kijowsko-Mohylańska” zaproponował autorowi wydanie książki na Ukrainie, profesor Naimark uprzejmie się zgodził. I dosłownie w ciągu kilku miesięcy książka wyszła w Wydawnictwie “Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Przekładu dokonał lingwista, kandydat nauk filologicznych Wasyl Starko. Na zaproszenie Mohylanki zaprezentować swoją książkę przyjechał na Ukrainę sam autor, profesor Naimark.
Traducción automática
Hanna TREHUB
W Kijowsko-Mohylańskiej Akademii dla szerokiej publiczności odbyła się prezentacja ukraińskiego przekładu książki Normana M. Naimarka „Ludobójstwa Stalina”. Jak zaznaczył we wstępnym słowie redaktor naukowy wydania profesor Jurij Szapoval, autor tej książki zwraca uwagę na to, że stalinowski system komunistyczny jest winny serii zbrodniczych aktów, represji, które charakteryzują cały okres istnienia reżimu radzieckiego. „Profesor Naimark, w przeciwieństwie do wielu zachodnich i rosyjskich naukowców, widzi i podkreśla specyficzne miejsce Ukrainy i narodu ukraińskiego w tragicznych wydarzeniach XX wieku”, — podkreślił Jurij Szapoval. Honorowy prezydent Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” Wiaczesław Briuchowecki serdecznie podziękował profesorowi Naimarkowi za jego ogromną pracę nad rozpowszechnianiem na świecie prawdziwych informacji o zbrodniach komunizmu. Jak wiadomo, Kijowsko-Mohylańska Akademia od początku dyskusji o uznaniu Wielkiego Głodu 1932—1933 lat ludobójstwem brała i bierze aktywny udział w badaniu tego zjawiska oraz w jego fachowej ocenie. W szczególności wybitną rolę w odkrywaniu prawdy o czynach stalinowskiego reżimu odegrał profesor James Mace, który od 1995 roku aż do swojej śmierci w 2004 roku był wykładowcą NaUKMA. Dyrektor Instytutu Filozofii im. H. Skovorody, autor książki „Czerwone stulecie” Myrosław Popowycz zauważył: „Niekiedy, gdy mowa o porównywaniu zbrodni stalinizmu i hitleryzmu, postaci Hitlera i Stalina, wobec tego ostatniego, jako przywódcy kraju-zwycięzcy w II wojnie światowej, stosunek jest bardziej pozytywny i lojalny. Rzekomo ochronił Europę i świat przed rozprzestrzenianiem się hitlerowskich obozów koncentracyjnych. Jednak ilu ludzi na świecie pamięta o karzącej maszynie reżimu stalinowskiego — GUŁAG? W żadnym wypadku nie można dopuścić do usprawiedliwiania w oczach światowej opinii publicznej straszliwych zbrodni Stalina, który niszczył miliony własnych współobywateli”. Les Tanius zwrócił uwagę obecnych na prezentacji na to, że zbrodnia stalinizmu nie zakończyła się wraz ze śmiercią Józefa Stalina w 1953 roku. Trwała aż do rozpadu ZSRR, ponieważ Stalin, który jest główną postacią w prezentowanej książce Normana Naimarka, był jednym z twórców praktyki niszczenia przedstawicieli elit narodowych, która trwała także za czasów Chruszczowa i Breżniewa. Wystarczy wspomnieć o ukraińskich dysydentach, więźniach politycznych innych narodów — estońskiej, łotewskiej, gruzińskiej, żydowskiej i innych, których aż do początku lat 90. władza radziecka wtrącała do obozów koncentracyjnych i szpitali psychiatrycznych. „Polacy nigdy nie zapomną o Katyniu. Jednak ilu Ukraińców dziś pamięta o ukraińskim odpowiedniku — Bykiwni, gdzie leżą tysiące naszych zamordowanych rodaków? Obecna władza próbuje pozbawić to miejsce statusu pomnika o znaczeniu narodowym. Nad grobami wycina się las. A nie wolno zapominać, że zbrodnie stalinizmu nie są mniejsze od zbrodni nazizmu. Faszyzmu Mussoliniego i Hitlera by nie było bez faszyzmu Lenina i Stalina. I na Ukrainie, i na świecie komunizm i jego zbrodnie muszą zostać potępione na poziomie prawnym”. Uczestnicy prezentacji wyrazili życzenie, aby książkę „Ludobójstwa Stalina” przetłumaczono na język rosyjski. Północna sąsiadka Ukrainy, której do tej pory nie daje spokoju jej imperialna przeszłość, powinna wsłuchać się w głos światowej sławy historyka i przyłączyć się do dialogu między narodami, które budują nową przyszłość — bez ludobójstw i masowych zniszczeń.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
napisał on odezwę do Ukraińców, która właściwie stała się powodem do znajomości z Ołehem Tiahnybokiem, a potem i ich dalszej współpracy. — W jednym z artykułów pisze on o programie ochrony i wprowadzania języka ukraińskiego oraz o tym, że pełnego, prawdziwego programu w obecnych warunkach nie powierzyłby nawet własnemu komputerowi osobistemu. A Pan zna ten program, dzielił się nim z Panem, z Andrijem? — Oczywiście, dzielił się. Choć jest to w pewnym stopniu chwyt literacki… Ale w zasadzie swoje główne idee, i to nie tylko dotyczące języka, ale w ogóle kultury jako części głównego fundamentu życia narodowego i państwa, ujawnił w swoim programie politycznym. To jego zasługa, że w programie wskazano drogi ochrony Ukraińców. W ten sposób w „Swobodzie” pojawił się rozdział o uwolnieniu i ochronie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, która obecnie jest całkowicie okupowana przez język obcy, przez obcy produkt kulturowy. Trwa agresywne, celowe narzucanie, wpajanie obcych wartości, które Ukraińcom są zupełnie niepotrzebne. Prowadzą one do tego, że ludzie tracą jakiekolwiek orientacje i stają się po prostu zombi, mankurtami, którymi łatwo manipulować w celu dalszego utrzymywania nas w stanie kolonialnym. To jest właśnie jego główna myśl: najważniejszym celem państwa jest uwolnienie przestrzeni informacyjnej, co jest w mocy narodu ukraińskiego, w szczególności jego inteligencji, zjednoczonej w potężną siłę polityczną. Jeszcze raz powtarzam: zupełnie nie interesowało go jeszcze jakieś tam stanowisko (w życiu miał wiele stanowisk, wiele nagród, było uznanie, sukces, uwaga społeczeństwa itd.). Znał prawdziwą cenę tego wszystkiego — „brzmiącego miedzią dźwięku trąby”. — Proszę przypomnieć, czy nigdy nie pojawiało się u niego poczucie zwątpienia w swój naród, który bronił, na rzecz którego tak samo zaparcie i ofiarnie pracował? — Tutaj warto mówić o jego bólu duszy za swój naród, który po raz kolejny został oszukany, wykorzystując jego ufność. Całe życie ojca to historia tego, jak podnosił się z kolan, kiedy wydawało się, że jest to już niemożliwe. Na przykład po tylu zakazach jego filmów. Proszę sobie wyobrazić: masz 28 lat, zdajesz sobie sprawę, że nakręciłeś film, który może wywrócić światową kinematografię. W rezultacie ten film zostaje zmyty z taśmy. To film jeden z najlepszych — „Studnia dla spragnionych”. Jest bardziej utalentowany niż „Cienie…”. Premiera tego filmu odbyła się 24 lata po jego nakręceniu. Kolejny film — „Biały ptak…” — spotkał ten sam los… — Pyłypie, w Ukrainie i za granicą wciąż świeże są wydarzenia we Lwowie 9 maja. Pan, jako członek „Swobody”, nie brał Pan tam udziału? — Niestety, nie. Tego dnia ojciec obchodził 75. urodziny, a 8 maja to dzień urodzin mojego młodszego syna. Skończył on jeden rok. — Jak ma na imię? — Swiatosław… Jak widzisz, choć nie zostałem zawodowym aktorem, to jedna z moich dziecięcych ról w filmie ojca wpłynęła nie tylko na mój światopogląd… Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK
Traducción automática
— Pyłypie, 9 maja minęłoby 75 lat od dnia urodzin Twojego ojca Jurija Illjenki. Kim był dla Ciebie, w głęboko duchowym sensie, Twój ojciec? — Wiecie, najmniej chciałbym mówić o jakichś intymnie rodzinnych sprawach, wspomnieniach. W końcu to głęboko osobiste, bezsprzecznie niezwykle drogie i bliskie mi, mojemu bratu Andrijowi, mamie. Ale dzisiaj nie to jest najważniejsze. Teraz bardziej chodzi o postać ojca we współczesnym ukraińskim dyskursie kulturowym, społeczno-politycznym. W szczególności w narodowej ukraińskiej sztuce filmowej. Wokół ojca istnieje bardzo wiele mitów i legend. Niejednokrotnie zdarzało się słyszeć, czytać, że był rzekomo jakimś niezrównoważonym, bardzo kontrowersyjnym człowiekiem. Inni mówią, że trudno było się z nim porozumieć; jeszcze ktoś inny — że zajmował zbyt nieprzejednane stanowisko w wielu sprawach. Niektórzy zaś obłudnie i pobłażliwie tłumaczą to tym, że przez ostatnie 20 lat życia poniósł twórczą porażkę. Publicznie zgadzając się, że był wielkim sowieckim reżyserem filmowym i operatorem, a oto za czasów niepodległej Ukrainy… Właśnie tę myśl bardzo aktywnie forsują ci ludzie, którzy, delikatnie mówiąc, za życia Jurija Illjenki byli jego oponentami. W rzeczywistości ojciec zawsze był człowiekiem niezwykle konsekwentnym. Konsekwentnym nie tylko w swoich poglądach artystyczno-estetycznych, ale także społeczno-politycznych, a nawet życiowych. Wszystkie jego czyny były logicznie umotywowane. I wynikały z całego przeżytego wcześniej życia. Dlatego ludzie, którzy mówią, że Jurij Illjenko to postać pełna wewnętrznych sprzeczności, są po prostu nieszczerzy, w tym stwierdzeniu słychać ludzką podłość, mściwość. — Próba nieudaczników lub twórczej szarości, by znaleźć choćby jakąkolwiek plamę na słońcu? — Powiedziałbym inaczej: to próba w jakiś sposób podważenia jego stanowiska — twórczego i społecznego. Dlaczego? To, co zrobił, jest nieprzemijające. Wykreślić Jurija Illjenkę z ukraińskiej kultury nie uda się już nikomu, ani Janukowyczom, ani Tabacznikom. Dawno już jest oczywiste, że w sensie twórczym w ukraińskiej kinematografii czegoś podobnego nie było i nie będzie. Bez przesady: jest on postacią równorzędną największym gigantom ukraińskiej kultury. Tak samo jak nie można wykreślić z historii naszej kultury Szewczenki, Dowżenki, tak samo nikomu już nie uda się przekreślić jego imienia. Ale, rozumiejąc to, manipulatorzy świadomością społeczną próbują, jak w przypadku Szewczenki, fabrykować mity. Robiła to władza sowiecka, trwa ta brudna robota i w naszych czasach. Jurija Illjenkę jako wybitną osobowość próbują wcisnąć w prokrustowe łoże swoich antyukraińskich wyobrażeń i antyukraińskiej, ukrainofobicznej ideologii. Na przykład próbują dowieść, że film „Modlitwa za hetmana Mazepę” był po prostu jakimś niezrozumiałym, nieudanym ruchem odnoszącego sukcesy i utalentowanego w przeszłości reżysera. To wynik, powiadają, tego, że „zabawił się” w politykę i obraził się na cały świat. Przeciwnie, podkreślam: ten film to logiczny wynik jego twórczego i świadomego życia społecznego. Jeśli przeanalizować jego drogę twórczą, zaczynając od „Cieni zapomnianych przodków” (nie będę brał wcześniejszych filmów) do „Mazepy”, to możemy zrozumieć, jak on nią szedł. U niego właściwie każdy z filmów to nowe słowo. Mówił mi: „Nie lubię powtarzać się w tym, gdzie już wziąłem górne do”. Górne do wziął w kunszcie operatorskim w „Cieniach…”, gdzie była szalona dynamika kamery, gdzie były fantastyczne kolory, uderzająco piękny huculski strój, rozległość przyrody Karpat… Następny film „Studnia dla spragnionych” jest zupełnie inny. Tam jest zupełnie inna metoda twórcza. I znowu Illjenko bierze w nim górne do. W „Wieczorze na Iwana Kupała” znowu tworzy nową formę — surrealistyczną, obrazowo-symboliczną, i tak w każdym z następnych filmów. W każdej kolejnej pracy widzimy zupełnie nowego reżysera i w każdej z nich jest ta metoda. Chociaż jego paleta artystyczna jest niezwykle różnorodna, to w swej istocie wszystkie jego filmy mają wiele wspólnego. Wszystkie te filmy są o Ukrainie. O Ukrainie i o Ukraińcach. Każdy poświęcony jest osobnej części historii czy jakimś problemom naszego istnienia, powiedzmy, kształtowaniu się narodu. I te dwie rzeczy, dwa kierunki formy artystycznej i treści znalazły swoje logiczne rozwiązanie w filmie „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Tutaj zastosowano wszystko to, co najlepsze, co zrealizował w swoich poprzednich filmach, zarówno z estetycznego punktu widzenia, jak i artystycznego. A przede wszystkim — ideologicznego. Oczywiście, stworzone dzieło nie było podobne do niczego wcześniejszego. W rezultacie utwór zadziwił i wielu, być może, odepchnął od siebie swoim nowatorskim podejściem. Dzisiaj, po dziesięciu latach od stworzenia, oglądając go, przygotowany widz patrzy inaczej. Teraz odbierany jest o wiele lepiej i przychylniej. Dopiero teraz wielu zrozumiało: wtedy film wyprzedził swój czas. Zaprezentowany na Berlinale, również był daleki od jednomyślnego odbioru. Byłem wtedy obecny na pokazie. Po rozpoczęciu projekcji, po kilku minutach, połowa widowni wstała i opuściła salę. Wśród nich także ambasador Ukrainy w Niemczech. Reszta zaś, po zakończeniu filmu, klaskała na stojąco. O czym to świadczy? O tym, że dzieło filmowe „Modlitwa za hetmana Mazepę” po prostu wyprzedziło swój czas. Film obejrzano na wielu festiwalach, w szczególności w Rosji. Koledzy zaczęli stosować zaproponowane przez niego techniki, obrazy itd. A w ogóle trzeba zdawać sobie sprawę, że ludzi najbardziej przeraża to, co niezwykłe. — Takie odbieranie filmów Jurija Illjenki zdarzało się, zapewne, nie raz? — Przypominam sobie, ojciec opowiadał mi kiedyś, jak odbierali „Cienie zapomnianych przodków” studenci Uniwersytetu Moskiewskiego. Pod
Pyłyp Illjenko, Ludmyła Jefymenko oraz Jurij Illjenko na planie „Modlitwy...”
gdy w 1971 roku, kręcąc film „Biały ptak z czarnym znamieniem”, żołnierz UPA mówi z ekranu: „Jestem Hucułem, a moja wolność jest jak te wysokie góry i z bronią w ręku będę jej bronił, nie pozwolę, by moją narzeczoną gwałcili jacyś pachołkowie”. Tak, zdaje się. Zauważcie — to 71. rok. Te słowa włożono w usta negatywnej postaci, ale ta negatywna postać nie popełniła żadnego negatywnego czynu. Jak myślicie, jak mogłem nie być dumny ze swojej przynależności do swojego narodu? Zagłębienie się w świat ukraińskiej kultury, w świat ukraińskiego kina odbywało się nie tylko dzięki rodzicom. Często bywali u nas goście, znani ukraińscy artyści, i my chodziliśmy do nich. Ta atmosfera, wysoka duchowość wsiąkała w nasze dziecięce dusze. Ojciec chciał wychować we mnie i w bracie nie tylko poczucie miłości do tego, co rodzime, ale także aktywną postawę życiową. Mało jest kochać, trzeba mieć zdolność i gotowość bronić swojego. Bronić duchowości, kultury, języka, uczciwego, heroicznego imienia swojego narodu, do którego należysz. Całe jego życie to w istocie walka, obrona własnego poglądu na swoją ludzką i narodową godność. Dlatego to, że stał się faktycznie jednym z liderów i ideologów „Swobody”, jest logiczną kontynuacją całego jego życia. I nie ma tu żadnych niespodzianek. — Dlaczego właśnie „Swoboda”? — Ojciec świadomie poszedł do „Swobody”. Tak samo, jak ja z bratem. Najwyraźniej Iljenko i Tiahnybok mają jeden cel, jedną wspólną wizję przyszłości i dróg jej osiągnięcia. Do tego ojciec miał bardzo konkretną motywację. Po filmie „Modlitwa za hetmana Mazepę” trafił w typową dla niego sytuację. Potem ojciec powiedział: „Mam co kręcić, mogę jeszcze wiele napisać scenariuszy, jest wiele niezrealizowanych. Ale nie chcę kręcić filmów, których nikt nie zobaczy. Po to, by kręcić kino, które wychowuje w narodzie duchowość, budzi narodową i ludzką godność, potrzebne są warunki. Właśnie wtedy w czasie premiery zaczęli tupać nogami. Paradżanow nie wytrzymał, wybiegł na scenę i przeklął. Teraz człowieka, który powie, że „Cienie...” to gówno, uważaliby za przygłupa. A wtedy mówił to co drugi. W MGU obecny był nie zwykły widz — „złota” młodzież, intelektualiści sowieckiego imperium. Dziś film jest powszechnie uznany, jest klasyką nie tylko ukraińskiej sztuki filmowej. Tak samo jest ze wszystkimi innymi pracami. Mija czas i stawia wszystko na swoim miejscu. Za czasów Dostojewskiego było wielu pisarzy, których utwory drukowano w znacznie większych, setki razy większych nakładach niż powieści Dostojewskiego. Z jakiegoś powodu jednak pamiętają Fiodora Michajłowicza. Chociaż za życia był, z punktu widzenia komercyjnego sukcesu, przeciętnym literatem. Tak samo jest w kinie. Z jakiegoś powodu filmy Jurija Iljenki wszyscy teraz uważają za klasykę, chociaż w momencie ich wejścia na ekrany były praktycznie wszystkie wygwizdane. Albo zakazane. Niszczono je nawet na etapie tworzenia. — W swoich wspomnieniach Jurij Iljenko przyznawał, że ukraiński żywioł nie od razu go pochłonął. A kiedy Pan poczuł przebudzenie świadomości narodowej? I pod czyim wpływem? — Od samego dzieciństwa, odkąd sięgam pamięcią, taki problem dla mnie nie istniał. Być Ukraińcem, cząstką wielkiego ukraińskiego narodu było tak samo naturalne, jak oddychać powietrzem i widzieć słońce. Chociaż wtedy nie uświadamiałem sobie, że przykład ojca zawsze był decydujący. Dlatego uważam, że to była jego zasługa. Mówił: jesteś Ukraińcem, żyjesz na ziemi swoich dziadów-pradziadów, twoi przodkowie to kozacy. I to nienachalne przypominanie, że jesteś spadkobiercą wielkiej kultury, duchowej, rolniczej, robiło swoje. Śmieszy mnie, kiedy przychodzi słyszeć, że rzekomo pod koniec życia Jurija Iljenkę jakoś poniosło do nacjonalistów. On nim był nawet wtedy, gdy formalnie należał do Komunistycznej Partii. Właśnie to- Pyłyp Iljenko zagrał role małego Światosława („Legenda o księżnej Oldze”), młodego Mazepy („Modlitwa za hetmana Mazepę”) i inne (w sumie ponad 10). Teraz jest znany bardziej jako producent filmowy, prawnik, polityk. Ale rozmowa dzisiaj u nas jest o jego ojcu, jednym z najbardziej utalentowanych ukraińskich reżyserów — Juriju ILJENCE.
Traducción automática
Dla Ukrainy Międzynarodowy Dzień Muzeów (18 maja) wykracza daleko poza ramy święta zawodowego. Dzień ten ma, bez przesady, znaczenie ogólnonarodowe. Przecież zdolność do zachowania i pomnażania własnego dziedzictwa kulturowego świadczy o dojrzałości każdego narodu. W przeddzień święta odwiedziliśmy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, które mieści się na terenie dawnego zabytku architektury Ławry Peczerskiej — w budynku drukarni klasztornej, działającej nieprzerwanie przez ponad 300 lat. Rozmawiamy z dyrektor Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Walentyną Boczkiwską. — Pani Walentyno, proszę opowiedzieć, jakie dokładnie eksponaty są przechowywane w Muzeum Książki i Drukarstwa, na czym polega jego unikatowość? — Kolekcja muzeum liczy 56 tysięcy eksponatów. To wielki zbiór, boję się nawet porównywać go z kolekcjami naszych muzeów narodowych. Nie tylko pod względem liczby eksponatów, ale i pod względem znaczenia im nie ustępuje. Nie bez powodu w 2010 roku, kiedy kończyła się kadencja prezydentury Wiktora Juszczenki, odwiedził on nasze muzeum i podpisał list intencyjny w sprawie nadania nam statusu muzeum narodowego. Niestety, dekret tak się nie ukazał. Mamy w kolekcji 800 starodruków, przede wszystkim „Apostoł” Iwana Fedorowa — pierwsza ukraińska książka drukowana, dwa egzemplarze „Biblii Ostrogskiej” z 1581 roku, dwa egzemplarze pierwszego wydania „Pateryku Kijowsko-Pieczerskiego” z 1661 roku. Nawet Narodowa Biblioteka Ukrainy im. W. I. Wernadskiego nie posiada ani jednego egzemplarza tego pierwszego wydania. Mamy w swojej kolekcji rzadkie europejskie starodruki. Są to książki z XVI—XVII wieku. Ponadto w naszej kolekcji znajduje się ponad 11 tysięcy prac artystów-grafików, w tym szkice Wasyla Kryczewskiego, Wasyla Łopaty, Wasyla Perewalśkiego, Heorhija i Serhija Jakutowyczów — ojca i syna. Prezentowane jest również malarstwo. Raz na dwa-trzy lata organizujemy wystawę poświęconą kierownikom muzeum. Prezentujemy na niej starodruki, grafikę, malarstwo. — Zapewne podstawową pracą dla każdego pracownika muzeum jest praca naukowa. Jakie tematy interesują Panią jako naukowca, czym pasjonują się Pani współpracownicy? — W muzeum pracuję od 1986 roku. Stale zajmuję się dawną książką. Dyrektorem zostałam w 2008 roku. Książki, które Państwo widzą, to nasz ostatni dorobek — „Katalog wydań klasztorów Poczajowskiego i Uniowskiego XVIII—XX w.” (2008 r., nakład 1000 egz.), „Wydania utworów Tarasa Szewczenki oraz graficzna Szewczenkiana” (2011 r., nakład 300 egz.) — to wynik pracy niejednego roku. Dlaczego właśnie teraz ważne jest wydawanie katalogów skarbów znajdujących się w tym czy innym muzeum? Kiedy ukazuje się taki katalog, utrwalamy kolekcję muzeum i mamy możliwość dokładniejszego zbadania zbiorów, co robił dział naukowo-badawczy pod kierownictwem Marii Kornijczuk, która swego czasu przyszła do nas z Narodowego Muzeum im. Tarasa Szewczenki i bardzo dobrze zna twórczość Wielkiego Kobziarza. Po tym łatwiej jest również przechowywać tę kolekcję. Każdy katalog pomaga dokonać precyzyjnej atrybucji zarówno naukowcom, jak i kolekcjonerom ich niekompletnych czy wadliwych wydań. Znajduje się tu opis naukowy, w którym zaznaczono formułę książki, liczbę i typ ilustracji, autorów ilustracji, rozszyfrowano zapisy marginalne (marginalia), historię funkcjonowania książki, w tym również to, jak książka trafiła do naszej kolekcji, która co roku powiększa się o 400 eksponatów. Wiele z nich przekazał dział „Książka i grafika” Narodowego Rezerwatu Kijowsko-Peczerskiego w 1972 roku podczas tworzenia muzeum, są tu też książki podarowane przez osoby prywatne. Tylko w ciągu 2008 roku podarowano nam 25 starodruków. Nie jesteśmy tylko kolekcjonerami tych wydań, ale bardzo szczegółowo je badamy. To nie tylko odkrywanie nowych kart w historii ukraińskiej książki, ale i prowokacja do tego, aby te zabytki kultury, które obecnie znajdują się w rękach prywatnych, trafiły do naszej kolekcji, gdzie jest możliwość ich lepszego zbadania, naświetlenia, głębszego poznania historii całej drukarni. W katalogu wydanym w 2008 roku wskazaliśmy wszystkich darczyńców, pragnę przy okazji jeszcze raz im podziękować. Dziś pracujemy nad katalogiem lwowskich starodruków, katalogiem najlepszych wydań przechowywanych w Muzeum Książki i Drukarstwa. Oczywiście nie mamy największej kolekcji. Większe są w Narodowej Bibliotece im. W. I. Wernadskiego, Narodowej Bibliotece im. W. Stefanyka we Lwowie. Ale opisując naszą, będziemy mieli możliwość utrwalenia tych czy innych książek właśnie w kolekcji naszego muzeum. Pracownicy muzeum badają archiwa historyczne, biblioteki naukowe, pracują w wydawnictwach. Poszczególne tematy bronią na naradach metodycznych. Prowadzimy konferencje naukowe, bierzemy udział w forach naukowych poza murami muzeum. W listopadzie 2010 roku odbyła się u nas pierwsza konferencja poświęcona piśmiennictwu — „Ukraińskie piśmiennictwo i język w manuskryptach i starodrukach”, obecnie przygotowujemy do druku zbiór referatów. Już ogłosiliśmy jej przeprowadzenie również w tym roku — 10 listopada. Mamy nadzieję, że i druga próba będzie interesująca dla naukowców. A wiosną w ramach projektu „Piękno i wieczność” (wystawa portretów kobiecych XVII—XIX w. ze zbiorów muzeum-rezerwatu „Zamek Oleski”) odbyła się międzynarodowa muzealna konferencja naukowa „Rola kobiety w społeczeństwie ukraińskim. Retrospektywa historyczna”. Planujemy uczynić te dwie konferencje tradycyjnymi dla naszego muzeum. — Pani Walentyno, wspomniała Pani o projektach wystawienniczych. Proszę opowiedzieć, jak prezentowana jest sztuka w Muzeum Książki i Drukarstwa. Jakie jeszcze „ciekawostki” może Pani zaproponować zwiedzającym? — Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy posiada dwie sale wystawowe. Powierzchnia dużej sali wynosi 240 m2, małej — 60 m2, wysokość sufitu — 4,5 m. Sale mają oświetlenie sztuczne i naturalne. Przez okna widać złote kopuły cerkwi Ławry Peczerskiej, Sobór Uspieński, Dzwonnicę Ławry… Panuje tu szczególny nastrój i aura. Moim zdaniem muzea dzisiaj to nie miejsce skarbów. Tak, stoimy na straży naszych świętości narodowych, ale muzeum nie powinno być tylko skarbcem. Musimy robić coś, aby ludzie przychodzili tu stale, zastanawiali się i byli aktywni w swoim „myśleniu”. Muzea dzisiaj powinny być bardzo aktywne — duża liczba wystaw, prezentacji, różnorodne projekty, akcje interaktywne — festiwale, warsztaty… Obecnie Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy bardzo aktywnie pracuje w tych kierunkach. I choć nasz zespół jest niewielki, każdy z nas znalazł swoje miejsce. Być może dlatego, że sama nie zapominam tworzyć. Kiedy dyrektor zajmuje się nie administrowaniem, a twórczością, to skłania do twórczości cały zespół. Obecnie część zespołu przygotowuje się do wystawy z okazji 50-lecia Nagrody Szewczenkowskiej. Zostaną na niej zaprezentowani laureaci nagrody w dziedzinie literatury i grafiki książkowej oraz ich dzieła. Otwarcie wystawy odbędzie się 20 maja. Niedawno w muzeum odbył się performans teatru tańca historycznego „A l’entrada”. Wystawili u nas intermedium taneczne w stylu ukraińskiego baroku „Fatalia Blazenska” („Los”)
Żartobliwa”). Jest to intermedium z XVII wieku, wzięte z jagiellońskiego zbioru rękopiśmiennego. Takie akcje, prezentacje przyciągają uwagę do dawnych zabytków, wszak Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy znajduje się w pomieszczeniu dawnej ławrskiej drukarni klasztornej, która zaczęła działać na początku XVII wieku i działała nieprzerwanie aż do początku XX wieku. Jest to unikalny fakt dla Europy Wschodniej. W tym budynku tworzono książki, które są prezentowane w naszej ekspozycji, wydawane w XVII wieku, są także książki rękopiśmienne. Już niejedno spotkanie przeprowadziliśmy z Tarasem Kompaniczenką i jego zespołem „Choreja Kozacka”. Na festiwalu książki dziecięcej prowadził on warsztaty śpiewu dziecięcego, uczył dawnego ukraińskiego kursywy, na Boże Narodzenie Taras wystawiał „Sokiryński wertep”. To zdumiewające uczucie — jakby stawało się uczestnikiem jakiejś medytacji. Jego występy są absolutnie adekwatne do tego, gdzie się znajdujemy. Taras lubi śpiewać z poczajowskich bohogłaśników, a my reprezentujemy drukarnię poczajowską, właśnie ten okres, kiedy została założona — na początku XVIII wieku. Właśnie wtedy, w 1790 roku, ujrzały światło dzienne pierwsze bohogłaśniki. Dlatego nam, ludziom, którzy pracują ze starodrukami, słuchanie tych pieśni jest szczególnie przyjemne. Każdego dnia zajmuję się badaniem starodruków, w szczególności bohogłaśników. Zaczytywałam się tymi pieśniami, poświęconymi Poczajowskiej Bogurodzicy, Podhoreckiej Bogurodzicy itd., są tam nuty, ale nigdy wcześniej nie słyszałam, jak to brzmi w śpiewie. — Jak powstał pomysł przeprowadzenia festiwalu ukraińskiej książki dziecięcej „Alfabetowe Królestwo magów i aniołów”? — Zastanawiałam się, co by tu zrobić, aby przeciągnąć nitkę z przeszłości w teraźniejszość, żeby każdy zrozumiał genetycznie, że jest częścią, kontynuacją tej przeszłości, która jest w każdym z nas, obudzić te odczucia. Mam syna, który ma teraz dziesięć lat, więc dobrze znam współczesną literaturę dziecięcą. Do pewnego czasu było dla mnie niezrozumiałe, dlaczego mamy tak wspaniałych współczesnych pisarzy i porywających, fantazyjnych artystów, ale naród mało o nich wie? Otóż po takich rozmyślaniach postanowiłam spróbować zrobić coś czarownego dla dzieci. W połowie października ubiegłego roku na pięciodniowe forum zebrali się artyści-ilustratorzy, pisarze, wydawcy, czyli wszyscy twórcy współczesnej książki dziecięcej. Działała wystawa ilustracji książkowej oraz najnowszych i najlepszych wydań ukraińskiej książki dziecięcej, przeprowadzano performanse, spotkania z wydawcami, autorami, warsztaty z artystami… — Jak popularyzują Państwo działalność muzeum? Wiem, że jest ono dość przyzwoicie reprezentowane w Internecie, właściwie nasze z Panią spotkanie odbyło się dzięki dokładnym informacjom kontaktowym, które są umieszczone na jednej ze stron. — Pierwszym zadaniem, które jako dyrektor postawiłam przed sobą, oprócz tego, żeby zrobić remont w salach wystawowych, było doprowadzenie Internetu. Kiedy podłączyliśmy się do światowej sieci, zrozumieliśmy, że już dawno powinniśmy mieć tam swoje przedstawicielstwa. Po prostu, kiedy, jak mówią Japończycy, widzisz przed sobą cel, dążysz do jego osiągnięcia, to z czasem pojawiają się okoliczności, które pomagają zrealizować to marzenie. I jeśli marzenie jest realne, a nie chmurowe, to wszystko właśnie tak się dzieje. Na przykład, kiedy wydawaliśmy „Katalog wydań klasztorów Poczajowskiego i Uniowskiego XVIII—XX w.”, wszystko szło do rąk: przyszli kolekcjonerzy i podarowali
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
bezcenna biblioteka, w której znajdowały się także stare woluminy. Pewnego razu, jadąc pociągiem ze Lwowa do Kijowa, w przedziale poznałam kobietę, która opowiedziała, że mieszkała w domu, na którego strychu stała skrzynia, a w niej leżały starodruki z zamku w Podhorcach. Ale co się z nimi stało po wojnie — nie wiedziała. Dzisiaj nie mamy prawa stawiać pytania — czy powinno tu być muzeum książki, czy nie. Oczywiście, że powinno! Drukarnia ławrska przez ponad 300 lat w tym budynku wydawała książki, w latach 20. XX wieku mieściła się tu drukarnia Akademii Nauk… Dlatego jeszcze raz podkreślam — jestem przeciwko jakiejkolwiek reorganizacji czy eksmisji. Aby przenieść muzeum, potrzebne są niezwykle duże środki. Zgodnie z ustawą o muzeach i muzealnictwie, jeśli muzeum jest przenoszone do innego pomieszczenia, to nie powinno ono być mniejsze niż to, które zajmowało muzeum. To pomieszczenie musi być wyposażone w sygnalizację przeciwpożarową, alarmową, muszą być w tym momencie już wydzielone środki na transport, budowę ekspozycji… W obecnym trudnym czasie takich środków państwo po prostu nie ma. I nawet nie może być mowy o tym, żeby eksmitować jedno, dwa czy wszystkie muzea z tego terenu. Nie ma na żadne muzeum takich środków! Dzisiaj jesteśmy w gestii miasta, mamy środków z budżetu akurat tyle, żeby opłacić rachunki za media. Więc o czym mowa?! O jakim przeniesieniu czy eksmisji? Za tym zamysłem może stać tylko jedno — zniszczenie muzeów lub zaprzestanie ich działalności na minimum dekadę. I trzeba to wyraźnie uświadamiać! Nie znam takiego europejskiego kraju, w którym podjęto by taką decyzję, jaka pojawiła się w naszym kraju. Pewnie władza już to zrozumiała i raczej nikt poważnie nie wróci już do tego tematu. Rozmawiał Jewhen BUKET Zdjęcie autora
Traducción automática
Jewhen BUKET
Każda kolekcja, a zwłaszcza muzealna, staje się szczególnie interesująca wtedy, gdy jej zawartość dociera do szerokiej publiczności. Jednym z powszechnych sposobów prezentacji zbiorów muzealnych jest katalog. Szeroko znane na świecie dzięki katalogom zbiorów fondowych są tysiące różnych muzeów. I zawsze miło, gdy pojawia się możliwość zapoznania się z przedmiotami skarbca w eleganckim, starannie uporządkowanym wydaniu. Właśnie takie wydawnictwo ukazało się niedawno. Jest to katalog „Wydania dzieł Tarasa Szewczenki oraz grafiki szewczenkiany” Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Zbiór fondowy tego muzeum zaczął się formować stosunkowo niedawno — w latach 70. ubiegłego stulecia. Większość unikatowych wydań szewczenkowskich muzeum nabyło od W. M. Szeremet (Użhorod), N. T. Romanczenko (Lwów), R. S. Czubatego (Kołomyja). Poszczególne książki zakupiono w antykwariatach Kijowa, Petersburga i Moskwy, przekazano z zasobów innych muzeów i bibliotek. Muzealna szewczenkiana znacznie wzbogaciła się dzięki kolekcji Hryhorija Koliadyy, którą znany naukowiec podarował Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Do kolekcji książek trafiło wiele wydań UWAN i NTSz w USA i Europie, UWAN w Kanadzie, a także wiele współczesnych, przekazanych przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, ukraińskie wydawnictwa, zwłaszcza WC „Proświta”, oraz instytucje. Te ostatnie są reprezentowane w katalogu przez książki datowane na 2010 rok. Obecny katalog prezentuje 393 jednostki wydań dzieł T. H. Szewczenki, a także 677 jednostek grafiki szewczenkiany. Przechowywane są tu 300 próbek grafiki książkowej, 144 — sztalugowej, 218 ekslibrisów, 11 pocztówek, trzy plakaty i jeden medal. Wydania książkowe w katalogu przedstawiono chronologicznie (z wyjątkiem prezentacji pełnych zbiorów), prace graficzne — według nazwisk autorów. Katalog zawiera także indeksy tytułów, nazwisk, wydawnictw i miejsc wydania oraz kolorowe wklejki z reprodukcjami. Katalog opracowali pracownicy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy: Maria Korniejczuk, Halina Karpinczuk, Natalia Hloba i Ludmiła Parijska. Pytamy o nowe wydanie autorkę przedmowy i redaktorkę — kierowniczkę działu naukowo-badawczego muzeum Marię Antonriwnę KORNIEJCZUK. — Pani Mario, co skłoniło Panią i zespół twórczy do wydania katalogu? — Pamiętamy, jak potężnie w latach 60. XX wieku obchodzono daty szewczenkowskie, które dały wówczas impuls nawet do odrodzenia narodowego: to zarówno 1961, jak i 1964 rok, kiedy obchodzono 100. rocznicę śmierci i 150. rocznicę urodzin Wielkiego Kobzarza. Tak samo dziś mamy dwie ważne daty. Muzeum Książki i Drukarstwa jako instytucja państwowa przygotowywało się do 150. rocznicy śmierci Szewczenki. I postanowiliśmy opisać całą muzealną szewczenkianę, czyli wszystkie wydania dzieł Szewczenki przechowywane w zbiorach muzealnych. Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy można powiedzieć, jest młode — formowało się w latach 70. XX wieku, a pierwsza ekspozycja została otwarta
1975 roku. Kiedy jednak zapoznałam się ze zbiorami, byłam zdumiona. Okazało się, że są tu i pierwodruki (czyli wydania utworów T. Szewczenki za jego życia), i bardzo wiele unikatowych wydań już pośmiertnych. Kiedy wszystko obejrzeliśmy i uświadomiliśmy sobie, że jest co prezentować, postanowiliśmy przygotować katalog równolegle z wystawą. Tę bardzo dużą szewczenkowską wystawę — „Władca w królestwie ducha” — otworzyliśmy w tym roku i zaprezentowaliśmy na niej wszystko, co najlepszego posiadamy z szewczenkiany.
— Jak interesujący jest zbiór wydań Tarasa Szewczenki w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy?
— Kolekcja fondowa muzeum to książka i grafika książkowa. Opracowywaliśmy zarówno fundusze książkowe, jak i fundusze sztuk plastycznych. Okazało się, że mamy prawie 400 wydań książkowych i blisko 700 materiałów graficznych — to ilustracje książkowe, grafika sztalugowa, plakaty, ulotki i ekslibrisy. Bez wątpienia najpełniejszą i najciekawszą w Ukrainie kolekcją jest zbiór Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Jednak już sam fakt, że w latach 70. XX wieku udało się odnaleźć wydania Szewczenki za jego życia, jest wielkim osiągnięciem. Są tu dwa „Kobzarze” z 1860 roku, jest „Czyhyryński Kobzar i Hajdamacy” z 1844 roku, poemat „Hamalija” z 1844 roku, a także zagraniczne, niecenzurowane wydanie z 1859 roku pod redakcją Iwana Hołowina „Новые стихотворения Пушкина и Шевченки”, w którym po raz pierwszy wydrukowano poematy „Kaukaz”, „Chołodnyj Jar”, „I martwym, i żywym…”, a także wiersze „Testament”, „Gogolowi”, „Rozryta mogiła”. W opracowaniu graficznym wykorzystano ekslibrisy muzeum, wizerunek budynku muzeum na szmuctytułach, czyli wszystko zrobiono zgodnie z prawami najlepszej sztuki drukarskiej. W wyniku naszej pracy przeprowadzono także atrybucję kolekcji, gdyż niektóre książki były niedatowane i nie miały kart tytułowych. Tak, przez długi czas uważano, że posiadamy pierwszy „Kobzar” z 1840 roku, a okazało się, że to kopia faksymilowa. Porównaliśmy nasz egzemplarz z oryginałem przechowywanym w Instytucie Literatury i nawet gołym okiem było widać, że to faksymile z 1914 roku. Ogólnie wielu ludzi myli to wydanie z oryginałem, gdyż jest ono najbardziej zbliżone do niego, jednak po grafice, papierze i niektórych oznaczeniach typograficznych od razu staje się jasne, że tak nie jest.
— Czy macie dalsze plany dotyczące spuścizny Szewczenki, która jest przechowywana w muzeum?
— Posiadamy również interesujące wydawnictwa szewczenkoznawcze. Szewczenkoznawstwo jako nauka zaczęło kształtować się zaraz po śmierci Tarasa Hrehorowycza, kiedy zaczęto pisać wspomnienia i zbierać materiały o nim. Być może staną się one przedmiotem kolejnego katalogu. Moje koleżanki Natalia Hloba i Halina Karpinczuk obecnie opracowują bardzo ciekawe zbiory i przygotowują katalog „Wydania książki ukraińskiej w Moskwie i Petersburgu w XIX — na początku XX wieku”. Jestem przekonana, że nasza kolekcja ma jeszcze bardzo wiele znalezisk, odkryć. Zbiory to zawsze coś interesującego, dlatego z czasem na ich podstawie powstanie jeszcze wiele nowych wydań.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
starodruki, których nie ma w naszym muzeum, pojawił się człowiek, który podjął się sponsorowania tego katalogu, otwierały się przede mną wszystkie drzwi we wszystkich archiwach i znajdowałam wizytacje, którymi wcześniej nikt się nie interesował. Tak samo wszystko działo się z festiwalem, tak samo stało się to z witryną. Nagle pojawił się człowiek z Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów, który zaproponował stworzenie własnej strony na witrynie stowarzyszenia. Nie potrzebujemy na to żadnych środków, oni bezpłatnie zapewnią wsparcie techniczne, ale administrować musimy samodzielnie. Tak na początku 2009 roku mieliśmy już swoje przedstawicielstwo w Internecie pod adresem: http://vuam.org.ua/uk/704: Muzej_knyhy_i_drukartstva_Ukrainy. Teraz uzupełniamy je codziennie. Zajmuje się tym nasz wiodący pracownik naukowy Natalia Hłoba. Na tej stronie dzisiaj jest wszystko, co może Państwa zainteresować: informacje o muzeum, instytucjach archiwalnych, pedagogice muzealnej, działalności naukowej, wszystkie aktualności, w tym ogłoszenia o przyszłych wydarzeniach. Oprócz tego mamy blog w „Żywym dzienniku” — http://bookmuseum3ua.livejournal.com. Prowadzi go wiodący pracownik naukowy Nastia Denysenko, która pracuje w dziale wystawienniczym. Tutaj można, w odróżnieniu od strony muzealnej, komentować publikacje, co również jest dla nas bardzo ważne. Jest bardzo wiele „ciekawostek” o naszym muzeum, materiałów ilustracyjnych, fotografii. Osobna strona na Facebooku poświęcona jest festiwalowi „Alfabetowe królestwo magów i aniołów”. Tutaj znajduje się program festiwalu, informacje o wszystkich akcjach, które się odbyły, a także o wydarzeniach, które miały miejsce już po festiwalu, plany na przyszły festiwal. Próba popularyzacji naszej pracy przez Internet jest bardzo udana. Póki co to najlepszy PR, jaki mamy. Z wielką radością komunikujemy się z dziennikarzami. Zdajemy sobie sprawę, że przestrzeń — duchową, kulturową — trzeba wypełniać. Jeśli będziemy z tego rezygnować, świadomie czy nie, to ta przestrzeń zostanie wypełniona czymś innym. Wtedy będziemy narzekać, że nasze dzieci nie chcą czytać książek, nie rozumieją, czym żyli ich dziadkowie i pradziadkowie, i w rezultacie gubią się we współczesnym informacyjnym chaosie. — Ukraińskie dziedzictwo kulturowe dzisiaj potrzebuje ochrony. W tym celu warto się jednoczyć… — Staramy się być „na ostrzu czasu”, dlatego reagujemy na różnorodne wyzwania. Zastanawiamy się nie tylko nad zachowaniem rarytasów, które znajdują się bezpośrednio u nas w muzeum, ale także reagujemy na problemy zachowania dziedzictwa kulturowego w innych regionach. Tak na przykład niedawno odbyła się ciekawa akcja pod nazwą „Ocalić Merkurego”. Chodzi o zachowanie małych zabytków Lwowa. Nieustannie wzywam do tego, aby każdy z nas zwrócił uwagę na zachowanie tego czy innego zabytku, niezależnie od tego, czy znajdą się darczyńcy ze znacznymi sumami, czy nie. Przecież takich zabytków jest naprawdę bardzo wiele. — Jakie są Pani relacje z obecną władzą? Jak Pani odnosi się do zamiarów eksmisji muzeów z terytorium Ławry Kijowsko-Pieczerskiej? — Do takich „inicjatyw” odnosimy się skrajnie negatywnie. Uważamy, że nasza obecność tutaj jest absolutnie organiczna. Historia ukraińskiego piśmiennictwa od najdawniejszych czasów związana jest z Ławrą. Łączymy przestrzeń czasową między przeszłością a teraźniejszością, nasz czas z naszymi korzeniami. Słyszeliśmy taką opinię, że warto tutaj stworzyć muzeum „Drukarnia Ławrska”, inną — „Muzeum pism biblijnych”. Ja tego zrozumieć nie mogę, ponieważ Muzeum Książki i Drukarstwa, choć zostało utworzone w 1972 roku, stało się wtedy pierwszym takim muzeum na terenach ZSRR. I dzisiaj to unikalne muzeum, jako jedyne pełnoprofilowe muzeum Ukrainy, przedstawia historię ukraińskiej książki i piśmiennictwa od najdawniejszych czasów po dzień dzisiejszy. Nie mogę wziąć na siebie odpowiedzialności za reprofilowanie muzeum, jak tego chce dzisiejsza władza, zawęzić prezentacji naszej książki, na przykład, tylko do wydań Drukarni Ławrskiej czy przedstawienia tylko literatury religijnej. To absolutnie niesłuszne! Musimy pokazywać, studiować i badać proces, przecież współczesna literatura ukraińska wyrosła z dawnej. Jak można przedstawiać tak zwane pisma biblijne, kiedy nie mamy tych oryginalnych dzieł? Dlaczego w takim razie mamy odwrócić się od tego, co mamy, przestać to badać? Szukać „biblioteki Jarosława Mądrego” w podziemiach i przejściach, kiedy mamy skarby bezpośrednio w naszych muzeach, i fundusze, które jeszcze nie są zbadane, nie są przestudiowane? Tam można znaleźć wiele ciekawego dla każdego badacza, wiele odpowiedzi na pytania z dalekiej przeszłości. Lepiej znajdźmy bibliotekę Zamku Podhoreckiego, która rzeczywiście realnie istniała do 1939 roku. To była wielka
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
...zespołów „Чумацький шлях”, „Самі свої”, „Кам’яний гість”… I trochę romantyki ze Lwowa od mojego ulubionego romantyczno-folkowego zespołu „Місто Казкових Мрій”…
Traducción automática
Na długo przed rozpoczęciem II Międzynarodowego Festiwalu Rekonstrukcji Historycznej Średniowiecza w Chocimiu byłam już tam myślami. Nic dziwnego — to przecież „Bitwa Narodów”! „Takiego wydarzenia w żadnym wypadku nie można przegapić!” — kręciło mi się w głowie przez dobre dwa miesiące (szczerze mówiąc, zdążyłam „zamęczyć” desperackimi rozmowami wszystkich swoich przyjaciół). Intuicja mnie nie zawiodła — święto zachwyciło widowiskowością i skalą. Dlatego przywiozłam nie po prostu całe garście wrażeń, a naręcza emocji, które ze względu na gabaryty ledwo upchnęłam w pociągu Czerniowce—Kijów… I to nie żarty, a czysta prawda! Teraz ja i wam pomogę choć odrobinę zanurzyć się w świat namiętności czasów średniowiecza… Uliana WOLIŁOWSKA „Średniowiecznych festiwali jest niewiele, a te, które są, to przeważnie inscenizacja walk, obrazek przeszłości — znalazła chwilę na rozmowę Alina, menedżerka „Bitwy Narodów”. — Osobliwością naszego festiwalu jest to wydarzenie, które daje możliwość stania się aktywną częścią tej przeszłości. To świeże zwycięstwa, adrenalina, hazard, odwaga, której zawsze oczekują ludzie. Bez wątpienia, mamy więcej doświadczenia w porównaniu z ubiegłym rokiem. Nad organizacją święta pracowało około stu rekonstruktorów z całej Ukrainy. W przyszłości chciałoby się przeprowadzać takie festiwale częściej”. W tym roku w zawodach wzięło udział siedem narodowych drużyn, zwiększyła się także liczba uczestników wydarzenia z zagranicy. Na festiwal, podobnie jak rok temu, przybyły reprezentacje historycznej walki średniowiecznej z Ukrainy, Rosji, Białorusi, Polski. A także dołączyły Włochy, Niemcy, Quebec. Rycerze walczyli „1 na 1”, „5 na 5”, rywalizowali w masowych walkach „21 na 21”. Za prawdziwymi stalowymi zbrojami, wykonanymi w kuźniach (masa blach — 20—30 kg!), kryją się zwykli ludzie w różnym wieku i różnych profesji. Ci fani pasjonującego sportu to nauczycieze, menedżerowie, lekarze, studenci… Dla jednych to hobby, dla innych — sposób na życie. Nie mogłam przejść obojętnie obok odważnych wojowników, którzy po rycersku nie odmówili damie rozmowy. Tutaj są rycerze na każdy gust i upodobanie… Ihor, klub „Szaruchan”, m. Charków: „Tutaj świetnie nas przyjmują, wspaniała organizacja. Jak dla mnie, to najlepsza impreza na obszarze poradzieckim. Porównuję z podobnymi festiwalami w Rosji, na Białorusi i mogę powiedzieć, że na Ukrainie jest najlepiej. W naszej drużynie jest 8 osób. Zajmujemy się Złotą Ordą, badamy historię stepów Ukrainy. Sam jestem z Siewierodoniecka, dlatego historia stepów Donbasu jest mi bardzo bliska duchem”. Wołodymyr, drużyna „Akro” z Chmielnickiego: „Braliśmy udział także w ubiegłym roku. Chciałbym zaznaczyć, że w tym roku niezwykle wzrósł poziom przeciwników. Zajmujemy się rekonstrukcją Europy Zachodniej, ostatniej ćwierci XIV wieku, a także Rusi Kijowskiej początku XIII wieku. To bardzo ciekawy rodzaj sportu. Komuś podoba się piłka nożna, komuś — koszykówka, a nam — walczyć w zbrojach. Swoją drogą, jesteśmy wielokrotnymi liderami w tej dziedzinie”. Wołodymyr, reprezentacja Ukrainy „DZH” (Dniepr, Zaporoże, Charków): „Sam jestem z Charkowa. W ubiegłym roku nasza drużyna zdobyła drugie miejsce na „Bitwie Narodów”. Rosja — to największy i najsilniejszy konkurent. Rekonstruuję Złotą Ordę, koniec XIII wieku”. Swojego rycerza wspiera jego nieśmiała dama serca Olesia: „Interesuję się historią, badam obyczaje, życie, sposób myślenia tamtych czasów, zajmuję się własnoręcznym szyciem odzieży z naturalnych tkanin, zwłaszcza ze skóry, lnu. Na festiwalu jestem po raz pierwszy. Po takich walkach, takim widowisku jest bardzo dużo wrażeń”. Podobnie jak rok temu, zwycięstwo w Chocimiu odniosła rosyjska reprezentacja. Przedstawiciele tej drużyny zdobyli pierwsze miejsca w pierwszych dwóch kategoriach. Ukraińcy i Białorusini zajęli drugie i trzecie miejsca tylko w kategorii „21 na 21”. A jaki był różnorodny średniowieczny jarmark! Odnaleźć można było wszystko co do drobiazgów: ozdoby, broń, instrumenty muzyczne, odzież… A na nalew piwo i kwas według średniowiecznych receptur. A wy kiedykolwiek próbowaliście?! A ja — tak! A jeszcze poznałam Robin Hooda. Urządził niezapomniany warsztat, uczył strzelać z łuku… Strzelcem jestem marnym, ale ile wrażeń! A kiedy ściemniało — szalone tańce do upadłego pod występy rockowe. Zdjęcie Uliany Woliłowskiej Zdjęcie Uliany Woliłowskiej
Traducción automática
1 1 0 2 0
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
(za pomocą i kosztami pocztowymi)
Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
REDAKTOR NACZELNY Lubow HOŁOTA
KOLEGIUM REDAKCYJNE: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Traducción automática
Dział pracy proświtańskiej Nadiia KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Mariia KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Nataliia ANTONIUK, Uliana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mariia KUCZERENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301220 Nakład w maju — 20 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática