16 czerwca 2011 roku odbędzie się prezentacja książki Iwana Dziuby „Zagęszczanie mroku. Od czarnosotniczych z początku XX wieku do ukrainofobów z początku XXI wieku”. Miejscem wydarzenia będzie Kongregacyjna sala Starego Korpusu Akademickiego Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia” (ul. Skoworody 2). Początek o godz. 17.00.
Fragment książki Iwana Dziuby „Zagęszczanie mroku. Od czarnosotniczych z początku XX wieku do ukrainofobów z początku XXI wieku” publikujemy za zgodą wydawnictwa „Kijowsko-Mohylańska Akademia”.
Iwan DZIUBA, akademik
Demokratyczna — jak sama siebie określała — władza okazała się fatalnie słaba; nie zdołała zjednoczyć nie tylko społeczeństwa, ale także własnych, sfragmentowanych „sił politycznych”, skupionych bardziej na wyjaśnianiu wzajemnych stosunków niż na wspólnej, konstruktywnej pracy na rzecz przyszłości Ukrainy. Nie wypełniwszy swoich głównych obietnic przedwyborczych (nawet tych realistycznych), nie rozwiązawszy bolesnych problemów społeczno-ekonomicznych i kulturalnych Ukrainy, skompromitowała nie tylko siebie, a w pewnym stopniu także ideę ukraińską w ogóle. To, co się stało, jest wielką klęską narodową. Wszyscy jesteśmy w niej winni. Ma ona swoje głębokie przyczyny, które tkwią w całym stanie naszego społeczeństwa, które dotąd nie stało się skonsolidowanym, nowoczesnym narodem politycznym. Na tej nieskonsolidowanej, rozmytej tożsamości narodowo-politycznej pasożytują (sami ją na wszelkie sposoby stymulując) dobrze zorganizowane klany, dla których Ukraina jest w najlepszym razie tylko terytorium rozwijania własnej działalności biznesowej, a w najgorszym — częścią „russkiego mira”, do którego trzeba ją koniecznie przywrócić. Czy nowa władza jest całkowicie im podporządkowana? Nie chciałoby się w to wierzyć. Czas pokaże. Chociaż wiele już pokazał, począwszy od „charkowskich porozumień”, o których pewnie jeszcze nie wiemy wszystkiego. Zapewne „regionałowie” będą twardo bronić własnych „biznesowych” interesów, może nawet w takich stosunkach z Rosją. A w obronie interesów Ukrainy — tylko w takiej mierze, w jakiej nie będą one sprzeczne z ich interesami. Ale „równowaga interesów” najprawdopodobniej będzie bardzo ryzykowna dla Ukrainy. Zawsze byłem przeciwny zasadzie „im gorzej, tym lepiej”, którą, niestety, kierowali się i kierują wszyscy — na zmianę — nasi opozycjoniści, zamieniając walkę polityczną we wzajemną bezwzględną i ślepą bijatykę i podsycając chaos w życiu kraju. Moim zdaniem jednak: im gorzej, tym gorzej. A im lepiej — tym lepiej. I jeśli Partia Regionów i jej pomocnicy będą robić coś dobrego dla Ukrainy — w tym dobrym należy ich wspierać. Tylko żeby to było dobre. Na razie widzimy coś niedobrego, i to już wywołuje masowe protesty. Ponieważ dotyczy społeczno-ekonomicznych warunków życia głównej masy ludności. Tu masowe niezadowolenie sięga krytycznej granicy. Mniej uświadamiane zagrożenia w sferze kultury oraz wolności politycznej i informacyjnej. Dostrzegają je przede wszystkim obywatelsko aktywne kręgi i twórcza inteligencja. Ale tak nie może trwać długo. Problemy humanitarne są nieodłączną częścią społecznych. Społeczeństwo musi zobaczyć, że nowa ukraińska władza musi drogo płacić za przychylność kremlowskich neoimperialistów. Czyli: drogo jak na Ukrainę. Władza zaś będzie starała się płacić tym, co dla niej niedrogie: godnością polityczną, tożsamością narodową, przestrzenią informacyjną, historią, kulturą, językiem. A to dla moskiewskiej „liberalnej (???) imperii” jest właśnie najważniejsze, może nawet ważniejsze niż „rura gazowa” i obecność zbrojna na Krymie1. Przecież we współczesnym świecie losy narodów rozstrzygają się przede wszystkim nie przez armie, a oprzeć się zewnętrznej presji asymilacyjnej można tylko dzięki wewnętrznemu zdrowiu i odpowiedniej samoświadomości. Umownie nazwijmy to „sferą humanitarną” (która, oczywiście, pozostaje w stanie ścisłego wzajemnego powiązania i wzajemnego uwarunkowania ze sferą społeczno-ekonomiczną i społeczno-polityczną). Rosyjscy nieimperialistyczni ideolodzy konsekwentnie prowadzą wszechstronną „humanitarną” presję na Ukrainę. W tym celu zakładane są programy, fundacje, instytucje. Oto jeden z przykładów — koncepcja utworzenia „gumanitarnoj nauchnoj struktury na territorii Vostochnoj Ukrainy — Russkogo Instituta”. Myślicie — po prostu po to, by Ukraińcy lepiej poznali kulturę rosyjską? Gdyby tak było! Autor projektu Innokientij Andriejew otwarcie pisze: „W ostatnim czasie rosyjskie elity wykorzystują dźwignie energetyczne do wzmocnienia swoich wpływów na arenie międzynarodowej. Jednak te dźwignie są oczywiście niedostateczne, ponieważ pozostaje bez uwagi czynnik języka i kultury. Języka i kultury rosyjskiej” (wyróżnienie w oryginale. — I. Dz.). Szczególne znaczenie ma ukraiński kierunek aktywizacji tego „czynnika”. Ponieważ „pojawiła się ukrainojęzyczna wykształcona klasa, która jest nosicielem tożsamości wrogiej Rosji”. Jeszcze większym niebezpieczeństwem jest pojawienie się pokolenia wykształconej młodzieży, która zna język angielski, a „wysokiej jakości nauczanie języka angielskiego daje możliwość zasadniczo nie odwoływać się do rosyjskiego zasobu kulturowego, co wyprowadza rozwój wszystkich zaawansowanych dyscyplin z nurtu rozwoju postsowieckiej nauki i przenosi je w rozwój współczesnych intelektualnych prądów Zachodu”. Jako przykład podawana jest Akademia Kijowsko-Mohylańska. W tym świetle „formowanie Russkogo Instituta na Ukrainie rozwiązałoby wiele zadań”, w szczególności „sprawna praca z ludnością, zwłaszcza z utalentowaną młodzieżą, pozwoliłaby umocnić rosyjską tożsamość w południowo-wschodnich regionach Ukrainy”2. Zastanówmy się, czy można tu liczyć na jakikolwiek aktywny opór ukraińskiej władzy? Czy można liczyć na konsekwentny konstruktywny kurs tej władzy w sferze humanitarnej? Jeśli nawet poprzednia władza, podkreślając swoją patriotyczność i mając przedstawione jej przez naukowców bardzo gruntowne opracowania na ten temat, nie znalazła ani wystarczających środków, ani dostatecznej woli państwowej, by wdrożyć niezbędne systemowe programy, to czy można tego oczekiwać od władzy, która okazuje brak zrozumienia, a nawet świadome ignorowanie odpowiednich problemów, a co więcej — aktywnie zachęca do dalszej i pogłębionej rusyfikacji, deukrainizacji? W praktyce — mimo epizodycznych dyplomatyczno-kamuflażowych deklaracji… Ona nie chce i raczej nie będzie chciała łagodzić kolizji językowo-kulturowych, uspokajać antyukraińskich namiętności i uprzedzeń części swojego „elektoratu”, który na nią naciska i od którego jest zależna (i z którym częściowo się solidaryzuje, a niektóre klany we władzy same przodują w antyukraińskości). Oczywiście, to tylko jedna strona naszej rzeczywistości. Jest i druga: ani źródła ukraińskiego życia kulturalnego, zarówno zawodowego, jak i amatorskiego, ani zakorzenienie w nim lub pociąg do niego dużej, aktywnej masy naszych ludzi jeszcze daleko nie są wyczerpane i dają energię wielu nowym i nowatorskim ideom oraz przedsięwzięciom w różnych regionach i na różnych szczeblach. To wielki rezerw twórczego postępu. I wielki rezerw oporu wobec deukrainizacji Ukrainy. Ale przecież na deukrainizację pracują także niemałe — i lepiej niż my zorganizowane, sponsorowane, sfinansowane siły — a do tego umiejętnie i na wszelkie sposoby wspierane z zewnątrz. Bo imperium krytycznie potrzebuje Ukrainy i ona „za ceną nie stoi”. I tu chcemy jeszcze raz przypomnieć: przyszłość Ukrainy — jako Ukrainy: ze swoją przeszłością i swoją przyszłością — a nie jako ułamka „russkiego mira”, znów znajduje się pod zagrożeniem. Niech jednak to dodaje nam nie tylko goryczy i bólu, ale przede wszystkim — siły do pracy na rzecz bycia sobą: w świecie, w którym każdy albo JEST SOBĄ, albo GO NIE MA.
1 „Nie da się utrzymać Kaukazu, odchodząc z Krymu i Sewastopola” — Narocznicka Natalia. Eurazjatycka elipsa // Moskwa. — 2003. — nr 5. — s. 10.
2 Andriejew Innokientij. Rosyjska mowa jak tarcza i miecz. — http://www.apn.ru/publications/print10660.htm
PREKURSOR NIEPODLEGŁOŚCI
20 LAT TOWARZYSTWU BIBLIJNEMU
SŁAWNY WNUK WIELKIEGO DZIADA
12–13
„EURO 2012” I ZIELONA TURYSTYKA
Traducción automática
Jewhen IHNATENKO, członek NSŻU, m. Obuchów. Ukraińscy sternicy uparcie kontynuują taniec na grabiach, niezdarnie próbując wcisnąć naszą historię w ciasne ramy, ustalone przez historyków innych państw. Nieustanne oddawanie interesów narodowych, przede wszystkim w sferze humanitarnej, jeszcze bardziej polaryzuje i tak już podzielone społeczeństwo. W szczególności niesławnej ustawie o „czerwonych flagach” poprzedziła inna próba naszych możnowładców wywołania niezgody w społeczeństwie. Zainicjowana przez komunistów jeszcze w kwietniu deklaracja Rady Najwyższej z okazji 65. rocznicy trybunału norymberskiego otwarcie „wybiela” zbrodnie epoki stalinowskiej, piętnując wszystkich ówczesnych dysydentów jako zdrajców i kolaborantów. W szczególności w dokumencie mowa jest o „niemoralności prób nałożenia na ZSRR równej z hitlerowskimi Niemcami odpowiedzialności za… rozpętanie” wojny, a także wyrażany jest „stanowczy protest przeciwko próbom rehabilitacji, a nawet heroizacji kolaborantów”… Jak to mówią, komentarze są tu zbędne. Takie oświadczenia nie tylko wzmacniają konfrontację w ukraińskim społeczeństwie, ale także ostro dysonują z ustalonymi europejskimi zasadami. Przecież zbrodnie reżimu sowieckiego zostały surowo potępione rezolucjami Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy „O zbrodniach komunizmu i potrzebie ich potępienia” z 2006 roku, „O europejskiej świadomości i komunizmie” z 2008 roku, „O europejskiej świadomości i totalitaryzmie” oraz „Zjednoczenie podzielonej Europy” z 2009 roku, a także innymi międzynarodowymi dokumentami i oświadczeniami. Jednak w odróżnieniu od zachodnioeuropejskich polityków, którzy już dawno określili się wobec niebezpieczeństwa jakiegokolwiek reżimu totalitarnego, nasi sternicy siłą wiążą kraj sztandarami już nieistniejącego państwa, co wywołuje oburzenie większości świadomych obywateli. A zwłaszcza tych, którzy czerwony kolor kojarzą z bolszewickim terrorem, który odebrał życie ponad 10 milionom Ukraińców. Co więcej, najwyraźniej nie bez jakiegoś interesu dążąc do przypodobania się wschodniej sąsiadce, ukraińscy władcy usiłują małpować niemal wszystkie rosyjskie projekty ustaw, które dotyczą Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Przy tym nie przejmując się zbytnio tym, że „dzięki” właśnie ich wysiłkom obchody 9 maja na Ukrainie zmieniły się w dzień konfrontacji zamiast tradycyjnego uczczenia pamięci poległych w najstraszniejszym w całej historii ludzkości konflikcie zbrojnym. Cóż, można narzekać na polityków, którzy niemal z jakąś zboczoną przyjemnością wdeptują w błoto pamięć historyczną własnego państwa. Ale jeszcze bardziej przykro uświadamiać sobie, że i nasze społeczeństwo odeszło od nich nie tak znowu daleko. Zgodnie z ostatnim sondażem, przeprowadzonym przez Ukraińskie Centrum Badań Ekonomicznych i Politycznych imienia Ołeksandra Razumkowa, Ukraińcy prędzej poprą pojednanie niemieckich i sowieckich żołnierzy, aniżeli żołnierzy UPA i czerwonoarmistów. Jednoznacznie: taka sytuacja jest przede wszystkim uwarunkowana naszą nieznajomością własnej historii, co z powodzeniem wykorzystują różnokolorowi radykałowie i prowokatorzy od polityki. Mieszkańcom krajów Europy Zachodniej, gdzie nawet neutralna podczas II wojny światowej Szwajcaria na szczeblu państwowym czci pamięć jej ofiar, stosunek Ukraińców, których ojcowie i dziadowie walczyli i ginęli milionami, do swojego dziedzictwa historycznego wydaje się absurdem. Najpierw musimy uświadomić sobie prostą do banalności prawdę: wojna w swojej istocie nigdy nie bywa brawurowo heroiczna, tak jak próbują nam ją podawać zapożyczone z Rosji etery centralnych kanałów telewizyjnych lub strony naprędce przepisanych podręczników szkolnych. Coraz więcej badań potwierdza niespójność, a nawet całkowite przeciwieństwo interpretacji prawdy o Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Rzeczywiście, smutna kronika czasów wojennych zawiera mnóstwo przykładów, kiedy rzuceni na ambrazurę żołnierze, nie szczędząc siebie, do ostatniej kropli krwi powstrzymywali wroga. I chociaż dzielność oraz heroiczne poświęcenie naszych żołnierzy na frontach tej przerażającej wojny nie budzi żadnych wątpliwości, warto rozumieć, że historia jest jak moneta, która zawsze ma dwie strony. W marcu 2009 roku w Rosji zmarł znany historyk sztuki i czołowy pracownik naukowy Ermitażu Mykoła Nikulin. Ten człowiek nie tylko był weteranem Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, ale wszedł do grona tych niewielu, którzy rozpoczęli swoją służbę w 1941 roku i dożyli Zwycięstwa. We wspomnieniach M. Nikulin szczególną uwagę poświęca cynizmowi większej części sowieckiej kadry oficerskiej, której niekompetencja w połączeniu z prawdziwie sadystycznymi skłonnościami niszczyła miliony żołnierzy. Opisując wydarzenia tamtej przerażającej epoki, autor często wspomina dwóch dowódców, którzy służyli razem, jednak wyznawali diametralnie przeciwne poglądy. Pierwszy był generałem, który bez szczególnych wahań tysiącami rzucał żołnierzy na pewną śmierć, przy tym ciągle powtarzając: „Też mi ludzie! Ludzie to pył!”. Ten człowiek przeżył długie życie, po wojnie jego imieniem nazwano ulicę i zmarł w domu w ciepłym łóżku. Drugi był pułkownikiem, który dowodził brygadą pancerną i słynął z tego, że szedł do ataku przed swoimi żołnierzami. Ten oficer zmarł straszną śmiercią, płonąc w wysadzonym czołgu. Porównując tych całkowicie przeciwnych ludzi, autor stawia pytanie dotyczące symboliczności ich losów. I ze smutkiem zauważa: „Ci, którzy byli na tyłach i zajmowali się wyniszczaniem naszych żołnierzy, pozostaną żywi. Wrócą do domu i z czasem stworzą podstawy organizacji weteranów. Wyhodują sobie brzuchy, wyłysieją,
Zdjęcia Ksenii Gładyszewej ozdobią piersi pamiątkowymi medalami, orderami i będą opowiadać, jak bohatersko walczyli, jak rozgromili Hitlera. I nawet sami będą w to wierzyć!”… Po przemyśleniu wszystkiego, co przeżył, M. Nikulin w swojej książce wspomina jeszcze jeden epizod: “Śnieg sięgał powyżej pasa, zabici nie padali, a utykali w zaspach. Trupy zasypywał świeży śnieg, następnego dnia był nowy atak, nowe trupy, i przez zimę utworzyły się warstwy zmarłych, które stały się widoczne dopiero wiosną, kiedy stopniał śnieg — skurczone, rozerwane, zmiażdżone ciała. Całe stosy… Odbywało się głupie, bezsensowne niszczenie naszych żołnierzy”. Po czym autor wyciąga uderzający, zapewne i dla siebie, i dla czytelnika wniosek: “Trzeba myśleć, ta selekcja narodu rosyjskiego to bomba z opóźnionym zapłonem: wybuchnie za kilka pokoleń, w XXI lub XXII wieku, kiedy wybrana i wyhodowana przez bolszewików grupa szumowin zrodzi nowe pokolenia sobie podobnych”. O całkowitym nieludzkim charakterze i niebywałym cynizmie “czerwonych” dowódców wojskowych można by mówić bez końca, jednak najlepiej zilustrują to suche liczby tamtych tragicznych czasów. Według danych rosyjskiego historyka J. Gellera, ogólna liczba poległych radzieckich żołnierzy wynosiła 22 miliony, wraz z ludnością cywilną straty ludzkie ZSRR sięgały 46. Tyle śmierci nie spowodowała jeszcze żadna wojna na świecie. Na każdego zabitego Niemca przypadało 15 radzieckich żołnierzy, a Ukraińcy w tej przerażającej wymianie ludzkich istnień byli niemal “najdrobniejszą monetą”. Trudno nie wspomnieć aż nadto wymownych słów marszałka Związku Radzieckiego G. Żukowa, wypowiedzianych przez niego we wrześniu 1943 roku we wsi Trebuchów w przeddzień niesławnego forsowania Dniepru. Według świadectwa obecnego na naradzie oficera do zadań specjalnych 1. Frontu Ukraińskiego Jurija Kowalenki, potwierdzonego przez szereg rodzimych historyków, “marszałek zwycięstwa” Związku Radzieckiego postanowił nie przejmować się losami zmobilizowanych z wyzwolonych terytoriów Ukraińców, oświadczając: “Po co wyposażać i uzbrajać tych chochołów? Wszyscy oni są zdrajcami. Im więcej w Dnieprze potopimy, tym mniej trzeba będzie na Sybir po wojnie zsyłać”. Taka okrutność przejęła nawet tak chłodnokrwawego dowódcę, jak K. Rokossowski, któremu po usłyszeniu tego mimowolnie wyrwało się: “Przecież to nie wojna, a ludobójstwo narodu!”. Warto dodać, że w głębokim przekonaniu radzieckich przywódców ludzie pozostawieni przez nich na “łaskę” wrogów, jeśli nawet przeżyli na okupowanych terytoriach, to byli niechybnie zdrajcami, którzy teraz muszą “odkupić swoją winę krwią”. Po odejściu Niemców ludność cywilna radośnie witała wyzwolicieli. Zamiast tego przyszedł terror NKWD. Łapano wszystkich mężczyzn zdolnych do trzymania broni — z reguły nastolatków i starców, gdyż tych, którzy byli w wieku poborowym, dawno już zabrano na front. Takich ludzi nawet nie ewidencjonowano, gdyż nikt nie przejmował się, czy wrócą z walki. Zmobilizowani walczyli również w tym, w czym przyszli, współmieszkańcy ze smutkiem nazywali ich “czarnoswytnikami”. Rosyjski historyk B. Sokołow zauważa: “Rachuba była na to, że ‘czarna piechota’ jedynie wyczerpie Niemców i zmusi do wystrzelania zapasu amunicji, aby potem świeże oddziały mogły zmusić przeciwnika do odwrotu z zajmowanych pozycji”. I chociaż przypadki zawrotów głowy niemieckich karabinierów od ogromnej liczby rozstrzelanych czerwonoarmistów podczas absurdalnych ataków czołowych były dla “Frontu Wschodniego” dość zwyczajnym zjawiskiem, zabijanie “czarnoswytników” było na tyle łatwe, że Niemcy nawet nazywali ich “beutesoldaten”, co w tłumaczeniu oznaczało “żołnierze trofejni”. Bardzo często zmobilizowanym przez tak zwane polowe komisariaty wojskowe nawet broni nie dawano, gdyż rzekomo mieli odebrać ją wrogom. A ci strzelali do nich jak na strzelnicy. W najlepszym razie skazańcy otrzymywali jeden karabin wzoru 1891 roku na pięciu. Bo jeszcze, nie daj Boże, pomyśleliby, żeby odstrzeliwać się od karabinierów z oddziałów zaporowych… Wielki starogrecki poeta i myśliciel Ajschylos powiedział kiedyś: “Pierwszą ofiarą wojny staje się prawda”. Te słowa, które stały się znane jeszcze przed naszą erą, jak najlepiej charakteryzują czasy Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, której obiektywną historię dopiero przyjdzie nam napisać. Niczym krwawą ranę, której nie da się ukryć pod odzieniem, prawdy o wydarzeniach tamtych przerażających lat nie można wiecznie chować w archiwach. Zbyt wiele bólu i cierpienia nagromadziło się w pamięci genetycznej Ukraińców, zbyt wiele losów zostało okaleczonych pod krwawoczerwonymi sztandarami. I czy stosowne jest i dzisiaj podnosić pod nimi “do boju” już nowe pokolenia naszych rodaków, zamiast zadbać o żołnierskie wdowy i “dzieci wojny”? Przecież one, jak dawniej, kontynuują dożywanie swoich dni w nędzy, za to pod czerwonymi flagami.
„Gdyby Ukraińcy znali swoją historię, wydarzeń we Lwowie można by uniknąć” — powiedział Wiktor Juszczenko. Wszystkie te rzeczy są znane i czy warto je dzisiaj powtarzać? Ale od czasu do czasu jednak należy przypominać. Przypominać choćby dlatego, że właśnie od takiej kremlowskiej prowokacji, która wydarzyła się 9 maja 2011 roku na Ukrainie, w lipcu 1940 roku rozpoczęła się przez klikę „ojca wszystkich narodów” — Stalina okupacja trzech narodów bałtyckich, z których Moskwa utworzyła Nadbałtycki Okręg Wojskowy, zacierając nawet pamięć o rdzennej ludności: Litwinach, Łotyszach, Estończykach. Rok przed tym, w porozumieniu z socjalistą Hitlerem, ten sam ulubieniec sympatyków Symonenki, socjalista Stalin, rozpoczął II wojnę światową, próbując zwrócić do Imperium Moskiewskiego „odwiecznie ruskie ziemie” — Finlandię. Ale niespodziewanie dostał po pysku i wtedy ruszył na Polskę, która również w swoim czasie wchodziła w skład Imperium Moskiewskiego. Właśnie wtedy dwóm socjalistom — Hitlerowi i Stalinowi — zachciało się zagarnąć Europę, a nawet cały świat, pod swoje drapieżne herbowe skrzydła dwóch totalitarnych antyludzkich reżimów. W tym celu, jak wiadomo, Stalin i Hitler zawarli nawet „pokojowy” pakt Mołotow—Ribbentrop, a Józef Wissarionowicz odmówił sojusznikom — Francji i Anglii — przeciwko hitlerowskim Niemczech, bo do 22 czerwca 1941 roku Stalin miał za swojego najbliższego i najdroższego przyjaciela Adolfa Hitlera. Może właśnie dlatego po podpisaniu umowy führer oświadczył: „Jeszcze jesienią 1938 roku zdecydowałem się iść razem ze Stalinem… Stalin i ja jesteśmy jedynymi, którzy patrzą w przyszłość. Tak, w najbliższych tygodniach na granicy niemiecko-sowieckiej podam rękę Stalinowi i razem z nim przystąpię do nowego podziału świata”. Za to wzniósł kieliszek. Józef Stalin nie zwlekał z wzajemnością i w Moskwie, podczas niewielkiego przyjęcia, wzniósł kielich i wygłosił toast za Adolfa Hitlera: „Wiem, jak silnie naród niemiecki kocha swojego Wodza, i dlatego chcę wypić za jego zdrowie”. Po kapitulacji Polski bracia-sojusznicy 22 września 1939 roku w Brześciu (Białoruś) przeprowadzili wspólną paradę. Jak to mówią, komentarze są zbędne. Wspomnijmy też niedawną własną historię. Jako ogólnonarodowe ostrzeżenie dla wszystkich Ukraińców — Wschodu i Zachodu, Północy i Południa. Na dziesiątki dni przed przyjęciem w Radzie Najwyższej nieprzemyślanego projektu ustawy o czerwonej fladze w prasie pojawiła się wiadomość, że Moskwa jest niezadowolona z rządów Wiktora Janukowycza. 18 kwietnia były szef sekretariatu Wiktora Juszczenki — Ołeh Rybaczuk — w 5 Kanale na całą Ukrainę oświadczył, że „gorące czy rozumne, czy kompetentne głowy w Moskwie przemyślały taki scenariusz, który nazywa się umownie „kirgiskim”. Przypomnijmy, że w Kirgistanie kilka tysięcy uzbrojonych i radykalnie nastawionych młodych ludzi zmieniło władzę w kraju. Po tym Kirgistan jest gotowy wstąpić do Unii Celnej. Wspomnijmy: o Unii Celnej mowa była podczas ostatniej wizyty Putina w Kijowie. Ale numer nie przeszedł. Dalej, według słów Ołeha Rybaczuka, „zgodnie z kremlowskim scenariuszem, po tym, jak sytuacja na Ukrainie zdestabilizuje się, do władzy przyjdą inne osoby, w pełni kontrolowane przez Moskwę”. Świadectwem tego jest lwowski scenariusz. Pod ten scenariusz na Wzgórze Chwały we Lwowie zawczasu przybyli nawet reżyserzy z „Mosfilmu”, którzy razem z rosyjskimi mediami zajęli miejsca, gdzie według ich danych miały odbywać się lwowskie wydarzenia, sprowokowane przez „Russkoje Jedinstwo”, „Rodinę”, „Dozor”. Prawdopodobnie na tę prowokację mogły dać się nabrać także gorące głowy ze „Swobody” oraz niektórzy emocjonalni lwowianie, kiedy zauważyli, że „biją naszych”. Właśnie na to liczyli kremlowscy reżyserzy filmowi, aby tego samego dnia pokazać Ukrainę w tak nieatrakcyjnych barwach we wszystkich światowych kanałach telewizyjnych.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
głowę i jak w 1940 roku (podczas okupacji krajów bałtyckich przez Związek Sowiecki), w imieniu kompartii wezwać „wielki naród rosyjski” na Ukrainę i przyłączyć ją, Ukrainę, do „bratniego” narodu pod hasłem „na wieki razem”. Ale najpierw, do 22 czerwca 2011 roku, neokomuniści na Ukrainie mają jeszcze wielkie plany: a) na usługach Kremla pozbawić najpierw Lwów mistrzostw Europy w piłce nożnej w 2012 roku; b) pozbawić wszystkie miasta Ukrainy, wliczając arenę w Doniecku, mistrzostw Europy w piłce nożnej w 2012 roku; c) zaprosić na terytorium Ukrainy siły zbrojne innych państw, przede wszystkim wojska „starszego brata”, aby one, wojska, zaprowadziły na Ukrainie porządek, jak za czasów Murawjowa. Albo chociaż jak w krajach bałtyckich w 1940 roku. Dla kogoś będzie to bełkot publicysty. A czyż nie bełkotem nazywano groźby i oświadczenia w ukraińskiej telewizji dotyczące pro-moskiewskich zbirów z Odessy i Krymu, którzy przyjadą do Lwowa i wydadzą bitwę miejscowej ludności?! Czyż nie o tym mówili na politycznych przedstawieniach u Kisielowa i Szustera? Czyż nie oni strzelali do lwowian, uzbrojeni w pistolety? Czyż nie oni zabili odeskiego studenta Maksyma Czajkę? Czyż przeciwko nim wszczyna się obecnie sprawy karne? Kiedyś sądzono Ukraińców za prawo do nazywania się Ukraińcami. Za prawo do kochania swojego narodu i swojej Ojczyzny. Teraz czasy jakby powracają. Będą sądzić tych, do których strzelano, a nie tych, którzy strzelali. Właśnie dla tego i w imię tego 12 maja, 269 głosami deputowanych ludowych Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła jeszcze jedną pilną (!!!) ustawę „O dopuszczeniu pododdziałów sił zbrojnych innych państw na terytorium Ukrainy w 2011 roku w celu udziału w wielonarodowych ćwiczeniach wojskowych”. Czyż ta ustawa nie przypomina ustawy o czerwonej fladze na wszystkich urzędach na Ukrainie w 2011 roku? Pozostało tylko pod ten kolor wprowadzić jeszcze siły zbrojne innych państw i, uważajcie, wszystko będzie jak za pierwszych czy drugich „wyzwolicieli” we Lwowie, w 1939 i 1945 roku. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. P. S. Nie zrozumiał Wiktor Fedorowycz, że dzisiaj Kremlowi nie są potrzebne ani wstążka gieorgijewska, ani czerwona flaga, pod którą tylko podczas forsowania Dniepru „wielki Żukow” zabarwił Sławutycz na czerwony kolor krwią właśnie Ukraińców, potwierdzając to swoją cyniczną frazą — „czem bolsze potopim chochłow w Dnieprie, tiem mienisze ich ostanietsia dla Sibiri”. Była to bodaj największa podczas całej II wojny światowej czerwona flaga z wody jednej z największych rzek Europy. Moskwa ma zgagę, gdy widzi na ukraińskim majdanie festiwale tańca — od Sewastopola do Lwowa. Ukraina się jednoczy. I od „Euro-2012” zgaga, i od przyszłego, nawet stowarzyszeniowego! — członkostwa Ukrainy w Unii Europejskiej, i od przewodnictwa Ukrainy podczas kolejnego europejskiego szczytu, od wolności słowa i demokracji, które mogą pokonać szlabany i granice do Federacji Rosyjskiej i zaszczepić wolnościowe dążenia moskiewskiej ludności. Oto dlaczego dumiacy wraz z naszymi komunistami i quislingami w rodzaju Wadymów Kolesniczenków i Hołubów chcą we Lwowie urządzić kolejny marsz „sowieckiej pobiedy” i znów wywiesić czerwoną flagę, ale już nie nad Reichstagiem, a na Lwowskim Wzgórzu Sławy. Oto po co przygotowuje się kolejny krwawy 22 czerwca! Nie zastanowił się Wiktor Fedorowycz Janukowycz nad tym, że na Wzgórzu Sławy Moskwa się nie ograniczy i nadejdą takie czasy dla pro-moskiewskiego prezydenta, że aż zachce mu się zostać pro-ukraińskim i zjednoczyć, a nie rozdzielać Ukrainę, jeśli, oczywiście, zdąży…
Traducción automática
Politycznie krótkowzrocznej lwowiance Hannie Herman chciałbym doradzić (ona zresztą udziela takich rad wszystkim i przedstawia je jako ostatnią instancję prawdy), by na zawsze zapamiętała niepisane moskiewskie prawo: tam, gdzie coś świeci pozytywnie dla Ukrainy — w Europie czy na świecie — tam kończy się wszelka miłość i elementarny szacunek Moskwy dla Ukrainy. Oto świeży przykład: moskiewska tymczasowa miłość skończyła się po wizycie Putina w Kijowie 18 kwietnia i wobec Janukowycza, i wobec Ukrainy; skończyła się ta miłość także po obietnicy Europy „stowarzyszonego członkostwa w Unii Europejskiej”, nie mówiąc już o „Unii Celnej” i „Euro 2012”. Czym jest lwowski „janukowiczgejt” — jeśli nie taśmami majora Melnyczenki czy „faszyzmem” i „neonazizmem” Wiktora Juszczenki, którego „żona Amerykanka jest agentką CIA”?! Najwyraźniej nieprzypadkowo nawet regionałka Olena Bondarenko w programie „Szuster Live” wypaplała, że to moskiewski scenariusz, zorganizowany przez Kreml. A przecież ona jest bliżej Prezydenta i Ołeksandra Jefremowa. Jej lepiej widać. Tak więc na wspomnianym politycznym przedstawieniu radczyni Prezydenta Hanna Herman na próżno się starała, by przypodobać się kolesniczenkom, ironicznie broniąc i usprawiedliwiając z właściwą jej cyniczną jadliwością „profesjonalnych moskiewskich dziennikarzy”, którzy najwyraźniej jeszcze w nocy zajęli miejsca dogodne dla politycznego targu.
* * * A teraz małe wprowadzenie historyczne. Ta prowokacja prorosyjska zaczęła się od zwykłego świstka papieru, podsuniętego przez Moskwę. Ten świstek z Dumy Państwowej — ustawę „O czerwonej fladze” ktoś z komunistów przyniósł do Rady Najwyższej. „Mądrale” z większości w Radzie Najwyższej przetłumaczyli ją na język ukraiński. Przecinek w przecinek i kropka w kropkę. Po tłumaczeniu moskiewski świstek stał się ukraińskim projektem ustawy. Za tym projektem 21 kwietnia prorosyjska większość Rady Najwyższej zagłosowała, dociągnąwszy do kompartyjnej braci regionałów i gnuśnych wężyków z partii Łytwyna, pod przewodnictwem plastelinowego spikera pana Łytwyna, który bawi się w politykę, nie widząc przed nosem najbliższej perspektywy. Także własnej. Potem komedia Rady Najwyższej ciągnęła się dalej w politycznych przedstawieniach Szustera-Kisielowa, z udziałem apologetów Kremla. Znanemu ukrainofobowi z Partii Regionów — Kolesniczence — wtórowali przedstawiciele prokremlowskich, jeśli nie wprost moskiewskich organizacji „Rodina” (osławiony Ihor Markow) i „Russkoje jedinstwo” na Ukrainie. Właśnie ta prokremlowska triada na całą Ukrainę oświadczała, że mimo wszystko pojadą do Lwowa, ponieważ w ich drużynie są bokserzy, ciężkowagowcy i będą mogli pograć nie tylko mięśniami. Po takich deklaracjach na całą Ukrainę powinny były przebudzić się pewne organy państwowe. Bo w takich przypadkach w głowach rodzi się myśl o takim pojęciu, jak profilaktyka, która zapobiega chorobie. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy (a także Ministerstwo Spraw Wewnętrznych!) powinna była zająć się tymi odesko-krymskimi chuliganami i ostrzec ich. Nic podobnego — i SBU, i MSW milczały. Chuligani spokojnie wyjechali do Lwowa, uzbrojeni nie tylko w kije bejsbolowe, ale i w pistolety, ochraniając ogromny czerwony płat materiału, który ani trochę nie przypominał flagi, jaka zawiała 30 kwietnia 1945 roku nad Reichstagiem. Porucznik Armii Czerwonej,
Ukrainiec Ołeksij Berest wraz z Rosjaninem M. Jegorowem i Gruzinem M. Kantarią zatknęli ten sztandar. M. Jegorow i M. Kantaria zostali bohaterami ZSRR, a Ukrainiec O. Berest trafił do obozów w Permie. Dopiero za rządów Wiktora Juszczenki sprawiedliwość zatriumfowała — za swój berliński wyczyn O. Berest został pośmiertnie Bohaterem Ukrainy. Na kilka dni przed wspomnianą ogólnoukraińską prowokacją, którą przewidział mer miasta Lwowa Andrij Sadowy, można było zapobiec lwowskim wydarzeniom. Mer Lwowa w transmisji na żywo zwracał się do organów ścigania, ostrzegając, że przygotowywana jest ogólnoukraińska prowokacja. Mądrym słowom mera Lwowa, pana Sadowego, stołeczni przywódcy w Kijowie nie wsłuchali się, w gruncie rzeczy wspierając prokremlowską prowokację młodchików z „Russkogo jedinstwa”, „Rodiny”, na sztandarach której jest już śmierć odeskiego studenta — Ukraińca Maksyma Czajki. Prokremlowscy i wysokozdradliwi prowokatorzy nie zostaną ukarani także dziś. O tym właśnie oświadczył w telewizji, jeszcze przed śledztwem, szef Departamentu Bezpieczeństwa Publicznego MSW Ukrainy, generał-major milicji Wiktor Ratuszniak: prowokacje 9 maja we Lwowie, jak twierdził, dokonywali ludzie z opaskami Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda”. O odesko-krymskich młodchikach — prowokatorach z pistoletami w rękach — nie wspomniał ani słowem. Teraz Kolesniczenko, Simonienko i Dobkin — z Charkowa, Ługańska, Donieckа, a także rosyjscy komuniści — zamierzają 22 czerwca przyjechać do Lwowa. Mogiłami czerwonoarmistów pokryta jest cała Ukraina. Chciałoby się zapytać niektórych „odesitów” i „krymczaków”: czy chcecie pokłonić się żołnierzom II wojny światowej, położyć kwiaty na ich mogiłach, oddać hołd pamięci? Dlaczego więc chcecie obchodzić ten żałobny Dzień właśnie we Lwowie, ale nie z kwiatami, lecz z kijami bejsbolowymi i pistoletami w rękach? Dlaczego odesici nie mieliby dziś odnaleźć prochów tysięcy rannych czerwonoarmistów, których enkawudziści, wycofując się, wywozili z wojskowych szpitali ciężarówkami i „wysypywali” wprost do Morza Czarnego? Dlaczego sewastopolanie nie położą kwiatów na uczczenie tych, których w bunkrach i schronach wysadzał kontradmirał F. S. Oktiabrski? Tam spoczywa прах żołnierzy, marynarzy, inżynierów-budowniczych tych bunkrów, lekarzy, pielęgniarek i sanitariuszek.
Sam Oktiabrski odleciał 29 czerwca 1942 roku do Kwatery Głównej w Moskwie na amerykańskim „Douglasie”, pod serie z automatów obrońców Sewastopola. Kontradmirał oszukał Kwaterę Główną, zapewniając, że żołnierzy i marynarzy jest nie więcej niż 2,5 tysiąca. W rzeczywistości było ich około stu tysięcy. Do niewoli dostało się zaledwie 78! Tego dnia F. S. Oktiabrski nie zabrał na swój „partyjny” samolot ani jednego rannego sewastopolca, ratując własną skórę, i najpewniej właśnie za to w latach 60. otrzymał tytuł Bohatera? Dlaczego? Dlaczego? Dlaczego? Przeszkadza polityka? Reprezentacja w partii, jej ideologia? Dlaczego „poszukiwaczowi prawdy” z Lwowa, historykowi Aleksandrowi Swistunowowi, wraz z Ihorem Markowem, liderem partii „Ojczyzna”, i Serhijem Aksonowem, liderem partii „Rosyjska Jedność”, nie odpowiedzieć na ustawę Dumy Państwowej, nie rozwinąć czerwonego płótna nad głowami i nie pojechać pod Moskwę czy pod Stalingrad — „na pola srażenij” — i wreszcie nie pochować tych żołnierskich przestrzelonych czaszek, którymi do dziś bawią się chłopcy w piłkę? Na to nie ma czasu wśród ukrainofobów — jest czas, by przyjechać do Lwowa i 22 czerwca zorganizować „drugą serię” tej samej prokremlowskiej prowokacji! Właśnie o tym oświadczyli komuniści z Ukrainy (P. Symonenko) i Federacji Rosyjskiej (G. Ziuganow): „22 czerwca przejdziemy marszem ulicami Lwowa”. A dlaczego nie Moskwy, Stalingradu, Sewastopola, Odessy, Chatynia? Dlaczego towarzysze Symonenko i Ziuganow nie mogliby zabrać ze sobą towarzyszy Cybenki, Goluba, Aleksandrowskiej i młodego, energicznego odesity Carkowa (komuniści-posłowie w Radzie Najwyższej), wziąć na barki po łopacie i pod czerwonym sztandarem bojowym z napisem — „Komuniści, naprzód!” — nie pojechać na podmoskiewskie pola i nie pochować po ludzku szczątków żołnierzy Armii Czerwonej, których czaszki wietrzeją i suszą się pod wiatrami i promieniami słońca? Więc za łopaty, towarzysze! Bo jedno to plotkować językiem, a drugie kopać łopatą. Potępiając słowami nowo upieczonych kapitalistów, w rzeczywistości symonenkowcy złączyli się z kapitałem (nie Karola Marksa) wszechukraińskich szachrajów, których u nas z jakiegoś powodu nazywa się „oligarchami”. Teraz, wsparci finansami i stanowiskami, neokomuniści o starych przyzwyczajeniach już siedzą na karku ukraińskich pracujących. Pozostał ostatni komunistyczny etap — wdrapać się na ukrain-
Traducción automática
Jest niemało znaczących rzeczy, które charakteryzują człowieka, a nawet cały naród. Czy punktualnie rozpoczyna się zaplanowane spotkanie? Czy w domu jest posprzątane? Ilu na ulicach jest żebraków? W jakim stanie są wojskowe groby…
Pawło PODOBIED
PRZYKŁAD „ZA MIEDZĄ” Trafisz na niemiecki czy amerykański cmentarz wojskowy i szybko zrozumiesz, czym jest szacunek do samego siebie dla tych narodów. Odwiedź austriacki cmentarz z czasów I wojny światowej, nawet poza granicami Austrii, a stanie się dla ciebie jasne, że honor, duma i patriotyzm to nie tylko piękne słowa. Są przykłady także u naszych sąsiadów. Polacy mają ogólnopolską bazę danych wszystkich grobów wojennych, które znajdują się na terytorium Polski. W bazie są adresy i współrzędne geograficzne nie tylko cmentarzy wojskowych, ale nawet pojedynczych grobów. Można odszukać poległego krewnego lub znaleźć nazwiska pochowanych żołnierzy w określonym regionie. Wszystkie materiały są hojnie ilustrowane. Są dostępne w internecie. Bezpłatnie. Celem jest kształtowanie poczucia patriotyzmu, popularyzacja polskiej militarystyki. Stan grobów wojennych jest wzorowy. Polacy dbają nie tylko o polskie groby, ale także o miejsca spoczynku byłych sojuszników i wrogów. Ci ostatni zamienili się w turystów, którzy corocznie przyjeżdżają do Polski i przywożą ze sobą nie tylko chęć oddania czci poległym rodakom, ale także pieniądze.
UKRAIŃSKIE REALIA Czy zastanawialiście się kiedyś nad stanem ukraińskich grobów wojennych? W jakich warunkach spoczywa żołnierz, który oddał swoje życie za niepodległość Ukrainy i wyzwolenie rodzinnych ziem od wrogów? Dla odpowiedzi na to pytanie wystarczy przytoczyć fragment z serwisu informacyjnego: „W Dniepropietrowsku odnowiona mogiła żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej została zniszczona już następnego dnia po uporządkowaniu”. To nie jest odosobniony przypadek. Tak na Ługańszczyźnie (we wsi Możniakówka) wielokrotnie niszczono zbiorową mogiłę żołnierzy Korpusu Zaporoskiego Armii URL. O otwarciu znaków pamięci w miejscach bitew Armii URL nie ma co nawet mówić. Nawet na zachodzie naszego kraju, gdzie heroizm żołnierzy UPA jest powszechnie uznany i politycznie szanowany, niemało powstańców spoczywa pod prostymi krzyżami bez herbów i jakichkolwiek napisów pamiątkowych. Wiele mogił nie ma ani krzyży, ani innych znaków rozpoznawczych. Taka sytuacja jest w rejonie zarzeczańskim obwodu rówieńskiego: całe wsie, zniszczone za wspieranie ruchu wyzwoleńczego, nie mają żadnych znaków pamięci. Często trafiają się małe pagórki, w które wbite są małe krzyże. I tylko krajoznawcy mogą wytłumaczyć: przed wami mogiła żołnierza UPA. Szlachetni Austriacy mają dawną organizację „Czarny Krzyż”, która zajmuje się poszukiwaniem i porządkowaniem grobów żołnierzy armii austro-węgierskiej. Podobną organizację mają Niemcy — „Niemiecki Związek Ludowy”. Na Ukrainie także jest szereg organizacji, które troszczą się o groby ukraińskich żołnierzy: „Towarzystwo Poszukiwań Ofiar Wojny »Pamięć«” oraz inicjatywa charytatywna „Heroika”. Także czasami do prac przy porządkowaniu grobów wojennych i czczeniu poległych żołnierzy przyłączają się Związek Ukraińskiej Młodzieży na Ukrainie oraz „Płast”.
DLACZEGO TAK? Dlaczego niemało ukraińskich grobów wojennych pozostaje do dziś zaniedbanych? Odpowiedzieć na to pytanie jest trudniej, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Po pierwsze, Ukraina do dziś nie
Moment upamiętnienia zwycięstwa żołnierzy Armii URL w bitwie z bolszewikami pod Zaporożskim grodem odbył się jako państwo Ukraińców. Obecnie u władzy są ludzie, których interesuje szybkie wzbogacenie się, a nie wartości duchowe. Po drugie, daje o sobie znać niedorozwój samych organizacji społecznych i społeczeństwa obywatelskiego w ogóle. Stowarzyszenia społeczne są nieliczne i niewpływowe. Organizacja, która zajmuje się poszukiwaniem i odnawianiem grobów wojennych, nie może liczyć na pomoc oligarchów czy otrzymanie zagranicznego grantu. Źródła finansowania takich organizacji to skromne datki entuzjastów. Po trzecie, rozbudowany aparat biurokratyczny i opór urzędników. Formalnie, aby nasypać ziemi na mogile żołnierza UPA, który spoczywa w lesie z dala od miejscowości, trzeba otrzymać stertę papierów i przejść mnóstwo procedur zezwalających. I oto zdumiewająca sytuacja: porzucona mogiła nie interesuje urzędników ani we wsi, ani w centrum rejonowym, ani w obwodzie, ani w Kijowie. Na wszystkie wnioski i żądania postawienia nowego krzyża, pomalowania płotu, posprzątania terenu itd. — same odmowy. Natomiast kiedy drzwi biurokraty otwierają entuzjaści i proszą o pozwolenie na ekshumację, przeniesienie szczątków, uporządkowanie grobu itp. — włodarze zaczynają wymachiwać rękami niczym wiatrak-gaduła. Okazuje się, że „dana mogiła jest pod nadzorem ministerstwa”, „ziemia jest rezerwatowa”, a brak krzyża to „specjalny zamysł historyczno-ochronny”, którego wykonanie „śledzi sam gubernator (?)”. I w ogóle, „wasza sprawa jest pod najwyższą kontrolą”.
Cmentarz wojskowy Wojska Polskiego w Chersoniu
W końcu najważniejszym problemem jest obojętność samych Ukraińców. Często nawet społecznie aktywni i politycznie świadomi obywatele nie rozumieją potrzeby jakichkolwiek „uporządkowań”, „panteonów”, „memoriałów”. „Leżeli ci żołnierze tak (w jednej wspólnej jamie, bez trumien, krzyży i pomników — przyp. aut.), nikt ich nie ruszał, nikomu nie przeszkadzali — to dlaczego tak dalej nie może być?”, — taka myśl panuje nie tylko wśród urzędników.
JAK ZMIENIĆ SYTUACJĘ? Udane przykłady popularyzacji rycerstwa wojskowego są nie tylko za granicą, ale i na Ukrainie. W ostatnich latach klub historyczny „Chołodnyj Jar” otworzył szereg pomników uczestników antybolszewickich powstań w obwodach czerkaskim, kirowohradzkim i kijowskim. Inicjatywa charytatywna „Heroika” wzniosła memoriał „Bojownikom o wolność Ukrainy” na Chersońszczyźnie, znak pamięci „Bohosławianom-żołnierzom Armii URL, którzy zginęli pod Bazarem”, pomnik „Starszyźnie Armii URL, urodzonym w Kijowie” na Obołoni, uporządkowano zbiorową mogiłę żołnierzy UPA na Rówieńszczyźnie itd. Zatem jest i doświadczenie, i chęć zmiany sytuacji na lepsze. Czego więc brakuje? Brakuje inicjatywy i wsparcia „na miejscu”. Powiedzmy, nie każdego interesuje szukanie nieznanych dotąd mogił żołnierzy, miejsc postoju jednostek wojskowych, miejsc bitew — to praca dla specjalistów. Jednak każdy może pomóc sprawie odrodzenia historii: przekazać pieniądze, materiały budowlane lub pomóc w przewiezieniu gotowego pomnika. W końcu często nie ma komu posprzątać pomnika czy skosić trawy na cmentarzu, pomalować płotu, zamówić panichidy, po prostu zapalić świeczkę na mogile bojowników. Te elementarne na pierwszy rzut oka rzeczy nie tylko demonstrują nasz stosunek do bohaterów narodowych, ale także wychowują nas samych. Przecież młody chłopak nie będzie chciał walczyć za naród i państwo, które znieważyły i zapomniały o swoich obrońcach. Czy nasze świętości staną się symbolem dumy i zwycięstw, czy bezsławnym świadectwem obojętności wobec „Wielkich dni naszych Zmagań Wyzwoleńczych” — zależy od pracy każdego z nas. Szanujmy! To i nas będą szanować…
Cmentarz wojskowy polskich żołnierzy, którzy zginęli w wojnie polsko-bolszewickiej (1920 r.) we wsi Stary Szelków w województwie mazowieckim
Traducción automática
Zwracam się do Państwa jak do zbiorowego sumienia kraju. Z wielkim żalem stwierdzam, że wszystkie dzisiejsze gadki o walce z korupcją pozostają nie więcej niż gadkami. Takimi samymi gadkami są również pogaduszki o odrodzeniu kiedyś sławetnego ukraińskiego kina. Bo takiego bezeceństwa w tej branży jeszcze nigdy nie było. Na stanowisko Przewodniczącej Państwowej Służby Kinematografii Ukrainy z nieznanych przyczyn została powołana nadzwyczaj ambitna, strasznie zarozumiała i zupełnie nieobeznana z kinem osoba — taka sobie pani Kateryna Kopyłowa — dawniej właścicielka niewielkiej firmy dubbingowej, a przedtem producentka w jakiejś prywatnej stacji telewizyjnej. Państwo pewnie widzą, jaką kinową tandetę produkują prywatne stacje telewizyjne. Z tą samą miarą podchodzi ona także do sztuki filmowej. Pierwsze rezultaty jej haniebnej działalności można już dziś zobaczyć. Niedawno wpakowała 12 milionów ukraińskich pieniędzy z budżetu w obrzydliwy, rzekomo poświęcony dwudziestej piątej rocznicy wydarzeń czarnobylskich, rosyjski film „W sobotę”. Dokładniej mówiąc, nie w sam film, lecz w wiersz jego napisów końcowych, by zaznaczyć udział Ukrainy w tym paskudztwie, które hańbi pamięć likwidatorów tamtej strasznej katastrofy. Proszę obejrzeć ten film, a od razu przekonają się Państwo o tym. Nie mówię już o tym, że ten nudny chłam można przeoglądać do końca tylko na mocy wyroku sądu. Wszystko inne, co ona propaguje, jest tego samego gatunku. Chociażby ten sam ukraińsko-niemiecki film, nakręcony przez białoruskiego reżysera, „Szczęście moje” — obrzydliwa „czarnucha”, której bez obrzydzenia nie da się oglądać. Takim samym jest film „Obserwator”, również już nakręcony za rosyjskie pieniądze, który ona zamierza nie wiadomo po co uszczęśliwić ukraińskimi pieniędzmi. Ze względu na brak u nas państwowej dystrybucji ten przeciętny thriller w żadnych okolicznościach nie zarobi w kinach pieniędzy, a środki budżetowe zostaną wyrzucone w błoto. Wszystkie te działania pani Kopyłowej bardzo przypominają przestępstwo. Ale jeśli to nawet nie są korupcyjne „odkaty”, to na pewno jest to niecelowe wykorzystanie środków budżetowych. Albo kliniczna głupota. Jestem przekonany, że powinni Państwo zwrócić na to bezeceństwo najpoważniejszą uwagę.
Ołeksandr MURATOW, reżyser filmowy, pisarz, dziennikarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, reżyser 37 filmów fabularnych i dokumentalnych, z których najbardziej znane są: „NASZ UCZCIWY CHLEB” – wspólnie z Kirą Muratową; „GĘSI-ŁABĘDZIE LECĄ” – film dla dzieci, na podstawie powieści M. Stelmacha, nagrody Ogólnounijnego Festiwalu Filmowego; „STARA TWIERDZA” – siedmioodcinkowy serial dla dzieci; „LUBASZA” – film dla dzieci, 4 nagrody Ogólnounijnego Festiwalu Filmowego; „WYŚCIGI W PIONIE” – na podstawie powieści braci Wajnerów; trylogia na podstawie utworów Mykoły Chwylowego („TANGO ŚMIERCI”, „PRECZ ZE WSTYDEM!”, „SŁONKI”) – nagroda Funduszu im. Tarasa Szewczenki „Za wybitny wkład w narodowe i państwowe odrodzenie Ukrainy”; „TATARSKI TRYPTYK” – ekranizacja krymskotatarskich opowiadań Mykoły Kociubynskiego, nagroda międzynarodowego festiwalu filmowego.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
zwolnienie z Kołymy. Odmówiono mi z jakimś kłamliwym uzasadnieniem… Nie miałem nic do stracenia. Tym razem gra toczyła się o moje życie. Powiedziałem komisji, że wiem o handlu zaświadczeniami. Efekt był błyskawiczny. Od razu znalazł się mój dokument, wydany przez władzę sowiecką. Do tego otrzymałem bilet kolejowy do Taszkentu”. Wędrówki Icka Erlichsona z małego polskiego Wierzbnika to wędrówki trajektorią zła przez Lwów, Chersoń, Kujbyszew, Czelabińsk, Ałmaty, Omsk, Birobidżan, Smoleńsk, Magadan… To historia drugiej wojny światowej, widziana oczami więźnia z wnętrza wagonów, dworców, cel obozów koncentracyjnych, różnych fabryk. Wędrówki polskiego Żyda, którego uważano za angielskiego szpiega-wywiadowcę, przechodzą przez samo dno życia, zapoznają z przedstawicielami najniższych warstw społecznych, z prostymi ludźmi: ktoś z nich stracił swoje moralne oblicze, ktoś przeszedł głód, ale duch tych ludzi jednak się nie złamał. „We Lwowie radziecki enkawudzista groźnie twierdził: „Jesteś angielskim szpiegiem i zgnijesz w naszym więzieniu!” Nie wierzyłem własnym uszom. „Może on tak żartuje? Jeśli tak, to jest to szczególny rodzaj humoru!” — pomyślałem. Chwycił mnie za klapy i zaczął mną potrząsać. — Lepiej opowiedz prawdę o swojej szpiegowskiej działalności na korzyść Anglików — a my cię wypuścimy! W przeciwnym razie koniec z tobą! Odpowiedziałem, że dotąd nie widziałem na własne oczy żadnego Anglika. Do Rosji przybyłem, ponieważ chciałem znaleźć prawdziwy dom w państwie sowieckim. Jeśli mi nie ufa, to może wysłać mnie tam, skąd przyszedłem”. Historia I. Erlichsona pokazuje, że druga wojna światowa do dziś pozostaje zjawiskiem dalekim od jednoznacznej interpretacji. Być może z czasem zostanie ona adekwatnie zinterpretowana, jednak dopóki w opinii publicznej obecne są teksty „naocznych świadków”, dopóty nie można mówić o stuprocentowym zwycięstwie wojsk radzieckich. Ostatecznie ofiarami wojny stały się tysiące obywateli radzieckich, tysiące innych „uciekinierów” przed komorami gazowymi (jak Erlichson). Oczywiście wszyscy bohaterowie drugiej wojny światowej powinni być uhonorowani. Wynieśli oni na swoich barkach zwycięstwo człowieka nad systemem Zła. Pamięć o bohaterach drugiej wojny światowej zapewnia trwanie tej historii w naszym czasie. Ale zwycięzcy to ci, którzy walczyli o swoją ziemię przeciwko najeźdźcom. Icek Erlichson to również zwycięzca i bohater drugiej wojny światowej, bo na swoich barkach wyniósł tragedię ludzkiej pamięci. Jego wspomnienia będą interesujące dla wszystkich, którzy chcą zrozumieć wydarzenia przeszłości, aby nie wyciągać jednoznacznych czarno-białych wniosków. Historia jest pozbawiona czarno-białych barw wtedy, gdy w jej centrum znajduje się człowiek. I. Erlichson to tragiczny świadek walki narodu radzieckiego przeciwko hitleryzmowi oraz walki wewnątrz Kraju Rad przeciwko złu, które wychodzi z człowieka w warunkach wojny. Ostatecznie, gdyby nasi przywódcy czytali takie książki, to raczej nie dążyliby tak jednoznacznie do wywieszenia 9 maja flag nieistniejącego państwa, którego historia jest historią masowego traumatycznego obłędu, pragnącego okaleczyć człowieka. Raj stawał się piekłem, a przeżywał tylko ten, kto nie zatrzymując się, mówił sobie: „Biegnij!”.
Traducción automática
Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. Szewczenki, „Wseswit”
Nie możemy dłużej łudzić się iluzją, że historia w ogóle może być w stu procentach obiektywna, ponieważ sam człowiek nie mierzy się w kategoriach czarno-białych. A historię tworzą ludzie — czy to masy ludowe, czy to ich przywódcy. Wydarzenia II wojny światowej nie zostały jeszcze do końca zbadane. Poziom wiedzy o nich w świecie zachodnim jakościowo różni się od wiedzy na obszarze poradzieckim, chociaż i tam istnieje niemało białych plam. Do dziś nie ma jednoznacznej opinii o tym, dlaczego Hitler zabrał się za eksterminację Żydów, jaką rolę pierwotnie miał pełnić Auschwitz, kto był wspólnikiem Hitlera, które kraje zachodnioeuropejskie liczyły na otrzymanie swojego „łupu” z udanego podziału świata… W ciągu ostatnich lat wydawnictwo „Tempora” oraz ESEM Media Ukraina wzięły na siebie misję wypełnienia intelektualnej luki, a dokładniej, zaproponowania ukraińskiemu czytelnikowi alternatywnych koncepcji rozwoju historii, które istnieją w świecie zachodnim. Pojawienie się znacznej liczby książek na temat II wojny światowej („II wojna światowa za zamkniętymi drzwiami” Laurence’a Reesa, „Sojusz” Jonathana Fenby’ego) dowodzi, że zjawisko to do dziś nie zostało zbadane, a jego historyczne projekcje wciąż są sprzeczne. W 2011 roku ujrzała światło dzienne książka, która w niemałym stopniu naświetla wewnętrzną atmosferę w ZSRR po ataku Hitlera. To wydanie o symbolicznym tytule „Smakowanie raju” bazuje na wspomnieniach polskiego Żyda Icka Erlichsona. Książkę z języka polskiego przełożył Andrij Bondar, chociaż warto zauważyć, że przekład ten jest podwójny, jako że pierwotnie wspomnienia wyszły jeszcze w 1953 roku we Francji w języku jidysz. Być może ten szczegół warto byłoby zaznaczyć w książce, która pretenduje do statusu „dokumentu epoki”. Rajem jawi się radziecka rzeczywistość, w którą przyszło trafić głównemu bohaterowi. Raj w rzeczywistości wydaje się całkowitym piekłem, a Icek Erlichson — podróżnikiem po wszystkich jego kręgach. Podobne wydania czyta się zawsze z zainteresowaniem, ponieważ rozszerzają one naszą przestrzeń wiedzy, nawet taką, która bazuje na sprawdzonych faktach i materiałach archiwalnych. Historia osobista to rzecz odpowiedzialna i czasem dramatyczna. Może ona opowiedzieć historię od wewnątrz, oczami jednego człowieka, który przepuścił przez siebie przeszłość, aby stworzyć jakąś koncepcję z kalejdoskopowych błysków pamięci. Czasem takie koncepcje przeczą głównej „kanonicznej” wersji, ale w tym właśnie zawiera się ich wartość. Wspomnienia Icka Erlichsona w wielu kwestiach pomagają w poszukiwaniach odpowiedzi. Erlichson — polski Żyd, który uciekał przed hitleryzmem do Związku Radzieckiego, wierząc, że w tym jasnym socjalistycznym kraju znajdzie wolność. „…Wszystkich nas niepokoiło pytanie, gdzie będzie koniec tej podróży. Bardziej obeznani próbowali określić trasę, którą nas wieziono. Wspominali nazwy miast, w pobliżu których znajdowały się obozy: Karaganda, Omsk, Nowosybirsk, Irkuck, Krasnojarsk… Było coś szczególnego w tym, jak prości ludzie w rodzaju tych ukraińskich chłopów, półpiśmienni, znali geografię tego kraju. Znajomość sowieckiej mapy dotyczyła obozów. A ponieważ ich tam nie brakowało, jak w piosence »Szeroka strana moja rodnaja«, oni wciąż sypali nazwami”. Green (towarzysz Erlichsona w wagonie. — przyp. D. D.), który leżał obok, zaczął wspominać lata trzydzieste — czas wielkiego głodu. Sowiecka rzeczywistość nauczyła go czytać między wierszami. Dzięki temu udało mu się przewidzieć, co będzie dalej. Erlichson miał nadzieję, że Kraj Rad to najlepszy kraj, gdzie socjalizm zwyciężył, gdzie proletariat panuje nad uciskiem praw człowieka, gdzie zwyciężyło absolutne dobro. Nawiasem mówiąc, jak pokazuje w swoim badaniu „II wojna światowa za zamkniętymi drzwiami” Laurence Rees, taki pozytywny obraz ZSRR w Europie przede wszystkim tworzyła Wielka Brytania pod kierownictwem Churchilla, zmuszona do gry ze Stalinem, aby otrzymać swój łup ze zwycięstwa nad Hitlerem. „Sympatia, która upiększała obraz Związku Radzieckiego, miała wszystkie cechy spontaniczności. Przebywając w kraju, gdzie Żydów otwarcie dyskryminowano i traktowano z demonstracyjną nienawiścią, niektórzy, oczywiście, wierzyli, że Rosja jest krajem prawdziwej równości ludzi. Erlichson tak wyjaśnia swój wybór ucieczki do ZSRR: »Wśród części lewicowo zorientowanej młodzieży to wydarzenie (atak Hitlera na Polskę 1 września 1939 r. — przyp. D. D.) zrodziło myśl o przejściu na terytoria zajęte przez Armię Czerwoną. W moim przypadku nie była to ucieczka przed nazistowskim potworem, bo ówczesne nasze stosunki z Niemcami jeszcze nie zwiastowały przyszłych tragedii. Po prostu wabił mnie kraj, jak z dobrej bajki, gdzie »wszyscy ludzie są równi«, gdzie istnieje sprawiedliwość dla wszystkich — bez względu na narodowość, rasę i religię«”. Jednak wędrówki po radzieckich terytoriach ostatecznie zburzyły ten mit. „Pojawił się problem: jak dotrzeć na drugi brzeg Sanu. Sprawa okazała się trudna. Wzdłuż rzeki zebrał się tłum 600—700 osób, w tym kobiet i dzieci. Niektórzy oczekiwali na przeprawę kilka dni… Nie mogłem się z tym pogodzić, ale towarzysze wyjaśniali mi, że jest to związane z wymogami stanu wojennego, wszak liczba uchodźców stale rosła. Najśmielsi z nich próbowali przedrzeć się przez most lub forsować rzekę na łodziach. Byli odrzucani z brutalnością, która w żadnym stopniu nie współgrała z naszym wyobrażeniem o socjalistycznym państwie”. „Pierwsze siedem dni na sowieckiej ziemi przyniosło mi rozczarowanie. Nic dobrego mnie nie spotkało. Były bezdomność, głód, fizyczne i psychiczne zmęczenie. Jednak najgorsze czekało przede mną”.
ZSRR w czasie działań wojennych to terytorium strachu, łamania wszelkich praw człowieka, przy czym, co ważne, dotyczyło to wszystkich — i przybyszów, i swoich, „ruskich”. Radzieccy oficerowie nie tylko bronili swoich ziem przed najeźdźcą, ale też czasami tworzyli dodatkowych wrogów, aby rozerwać się przy zabijaniu, aby znaleźć odpoczynek w cierpieniu innych. Przytoczę dość wymowne wspomnienie Erlichsona: „Podróż do Czelabińska minęła bez żadnych kontroli. Jedyną niedogodnością było przysłuchiwanie się rozmowom, w których stale figurował temat „żydów”. Niektórzy otwarcie wyrażali zadowolenie, że naziści zabijają „żydów”. Na miejsce przybyliśmy o wpół do jedenastej w nocy”. Panoptikum radzieckiej rzeczywistości oczami Icka Erlichsona to system totalnej, szaleńczo-neurotycznej kontroli wszystkich nad wszystkimi, a na szczycie tego systemu stali enkawudziści, żandarmi radzieckiego „prawa” i zwolennicy bezprawia. „Prześladowania Żydów przez polskie władze wojskowe, które otrzymywały w tym wsparcie od NKWD, z każdym dniem się nasilały. Nawet zmobilizowani żydowscy żołnierze, którzy mieli za sobą kampanię wrześniową, byli uznawani przez komisje poborowe za niezdolnych do służby. To, czego nie można było otrzymać uczciwie, udawało się za pomocą łapówek. Dziesiątki ludzi właśnie w ten sposób weszły w skład różnych formacji wojskowych. Od dobrej woli władzy wojskowej często zależało otrzymanie pieczątki na dokumencie, który potwierdzał polskie obywatelstwo. Tysiącom Żydów, którzy pochodzili z terytorium Polski, które znalazło się pod sowiecką okupacją, nie chciano dawać takiego potwierdzenia. Najwidoczniej w ten sposób próbowano pozbyć się przyszłych mieszkańców Polski pochodzenia żydowskiego, nawet kosztem uznania sowieckiej okupacji na polskim terytorium”. Z jednej strony stan wojenny to stan anormalny, a więc czasami i niemoralny. Na wojnie człowiek musi przeżyć. Walka o życie prowadzona jest różnymi metodami, w tym także według zasady „człowiek człowiekowi wilkiem”. Wojna rozwarstwia każdą przestrzeń na wojskowych i tych, którzy muszą im podlegać, przy czym ci pierwsi daleko nie zawsze postępują zgodnie z normami wojskowymi. Radziecki świat Icka Erlichsona to świat udawanego bezpieczeństwa, świat ciągłej ucieczki przed radzieckimi „żandarmami”, którzy rzekomo mieli pełnić funkcję ochronną dla swojego państwa. W rzeczywistości ochrona prawie zawsze zakładała atak. II wojna światowa w radzieckiej przestrzeni to ciągłe „wędrujące” eszelony z deportowanymi ludźmi, którzy upodabniali się do pozbawionego praw bydła. Ludzi przewożono w anty-sanitarnych warunkach. Wokół gęstniała atmosfera zastraszania i psychologicznego mroku. Można przypuszczać, że wojna to zawsze tylko ciemność. Jednak Icek Erlichson pokazuje, że w rzeczywistości i na wojnie są tacy, którzy czerpią zysk z wojny kosztem ludności cywilnej, kosztem zabójstw i prowokacji. Radziecka rzeczywistość wojenna to sytuacja strachu i oszustwa. Pierwsze przybliżało człowieka do śmierci. Drugie było rezultatem walki o przetrwanie w nieuczciwych warunkach i totalnej nerwowości. „Kilka dni po decyzji komisji medycznej zażądałem zwrotu zaświadczenia o. Dzisiaj obraz II wojny światowej na Ukrainie nabiera kolejnego wypaczenia. Ideologiczne zasady nowej polityki państwowej przekształcają fakty przeszłości w umowną hiperrzeczywistość — czyli rzeczywistość, w której liczy się nie argument historyczny, a punkt widzenia, z góry założona tendencyjna postawa. W takim przypadku historia jawi się nie jako odtworzenie obiektywnych wydarzeń, a subiektywna koncepcja, uformowana wokół pewnej ideologii. A to prowadzi tylko do jednego: rozpalania konfliktów między różnymi warstwami społeczeństwa.
Traducción automática
Original en ucraniano · traducción en actualización
Микола ЦИВІРКО
“Ясніші здаля барви гір, струмок ось тут жебонить — не чути…” Це підмітив і втілив у хоку один японський намісник буддійського монастиря в Кіото, ще раз підтвердивши істину, що велике бачиться на відстані. Я до того, що має минути час, аби не тільки громадяни стародавнього Вишгорода — міста-супутника Києва, а й українці сповна оцінили, кого вони втратили в особі Степана Даниловича Шульги, полковника в запасі, ветерана Другої світової війни, громадського діяча, багаторічного просвітянина. Степан Шульга прожив довге і непросте життя. Ще 1938 року 18-річний юнак залишив рідний край і пов’язав свою долю з військовою справою: закінчив Ленінградське вище військово-топографічне училище, служив на Далекому Сході, потім на кордоні з Польщею, в Башкирії, Казахстані. У 50-х роках минулого століття (це особлива сторінка в біографії Степана Даниловича) він перебував у тривалому “спецвідрядженні” у Китаї, допомагав будувати нову країну, зокрема її картографічну систему, за що у Піднебесній йому щиро вдячні й у зв’язку з 60- річчям КНР позаторік запрошували на урочистості в посольстві. Про Китай Степан Шульга міг розповідати довго і багато. Вже навіть із того, які події і факти запали йому в душу, які подробиці закарбувалися у пам’яті, видно, якою світлою і доброю людиною він був, які риси цінував у людях. Спогади Степана Даниловича — це спогади українця. Серцем українського з діда-прадіда хлібороба відчував він у китайцях те, що зближувало його із ними, але аж ніяк не віддаляло. Якось довелося Степанові Шульзі у поїздках дорогами і манівцями Піднебесної заночувати в одного небагатого чоловіка. Помітивши біля хати в’язанку довгих бамбукових жердин, запитав у господаря, що воно і до чого. Виявляється, китаєць нас-
Діна НЕТРЕБА, член Національної спілки краєзнавців України
Друга світова війна. Чи знаємо ми всю правду про неї? Чи належно шануємо пам’ять про тих, хто ціною свого життя стримував шалений натиск ворога, який поневолював наші села й міста? Чи знаємо ми її таємниці? Однією з маловідомих сторінок минулої війни є героїчна боротьба загону лейтенанта Дмитра Івановича Шепеленка в районі села Небелиці Макарівського району на Київщині. …Червона Армія, зазнаючи великих втрат, змушена була під невпинним натиском переважаючих сил фашистів відступати на схід. 10 липня 1941 року завойовники підійшли до річки Ірпінь. Виникла загроза Києву. Щоб зірвати намагання ворога обійти місто з півночі, командування Південно-Західного фронту вирішило завдати низку флангових ударів. З цією метою 15 липня війська 27-го стрілецького корпусу почали просуватись із району Малин—Бородянка в напрямку Радомишль—Брусилів. В окремих місцях вони повинні були оволодіти ділянками шосе Житомир—Київ, частково на відрізку Кочерів—Ставище. 28-ма гірськострілецька дивізія входила до складу корпусу й завдавала головний удар тупного ранку мав намір цю чималу поклажу віднести на ринок на продаж. Чи далеко той базар? Чоловік назвав відстань у лі, яка у звичній системі одиниць становила десять кілометрів. Чи ж великою буде виручка? Будівник нового Китаю назвав ціну, і українцеві все стало зрозуміло. За такі копійки і так невиправдано тяжко з точки зору цивілізованого європейця або американця могли працювати лише вони, китайці, або лише ми, українці. До останніх своїх днів Степан Данилович працював над книжкою спогадів, де робота в Китаї є лише одним із розділів. Можливо, колись ці мемуари побачать світ, хоч їхньому авторові вже не судилося взяти до рук сигнальний примірник. За участь у Другій світовій війні радянський офіцер Степан Шульга мав бойові ордени й медалі, медаллю народно-визвольної армії КНР нагородили його китайці. Відзначаючи торік своє 90-ліття, вдягнувши при цьому українську вишиванку, ветеран із гордістю показував друзям, які прийшли його привітати з ювілеєм, Подяку Всеукраїнського товариства “Просвіта” ім. Тараса Шевченка, вручену йому незадовго до цього з нагоди 20-річчя Вишгородського районного об’єднання “Просвіти”. …Із місцевим активістом-просвітянином, заступником голови районної організації Сергієм Прокопенком ми їхали поряд у сумному похоронному автобусі вже після відспівування Степана Шульги у храмі Святого Володимира у Вишгороді. Згадували про Степана Даниловича. Його громадська діяльність не обмежувалася неодмінною участю (попри більш ніж поважний вік і стан здоров’я) у важливих районних заходах, частими виступами перед учнями шкіл. Його дописів у газеті “Вишгород” очікували з нетерпінням. І це мовлено не за принципом: про покійника говорити або добре, або ніяк. Я б, може, і пропустив повз вуха цей нюанс, якби не був знайомий із рукописами глав згадуваної книжки, якби не знав, як багато міг розповісти читачам Степан Шульга. У Карпатах він був зайнятий своєю справою — топографією і геодезією. Описуючи цей період, Степан Данилович не обминає “гострих кутів”, бо, як людина свідома того, що і для кого пише, не міг не розуміти, що, зіставляючи час і місце подій, неодмінно виникне в читачів запитання про УПА. Об’єктивність, виваженість, із якою автор невиданої ще книжки змальовує свої, нехай і епізодичні, контакти з бандерівцями, просто вражає. Це, звісно, не героїзація, але й не мазання квачем, не відтворення нібито від себе засмальцьованих ідеологічних штампів НКВС. Просвіщати людей для Степана Шульги означало писати правду і тільки правду.
Багато хто на тризні наголошував на тому, що полковник у запасі, фахівець, яких небагато й зараз, міг би зробити успішну кар’єру в якій-небудь військовій або й цивільній академії, реалізувати себе, а відтак претендувати на житло щонайменше в Києві чи Москві, без вагань повернувся на свою малу батьківщину й осів тут усерйоз і назавжди. Іншого пояснення цьому “феноменові”, ніж справжній щирий патріотизм, місцевий, але не містечково-хуторянський, нема і не може бути. Степан Шульга своїм життям довів, показав усім, як можна і треба бути громадянином України, живучи в маленькому місті, селі. Як любити свій край, не виголошуючи гучних промов, не рвучи на собі сорочку-вишиванку, а множити його славу добрими й корисними справами, вболівати за країну в цілому і за деревце під вікном будинку, якому загрожує сокира бездушного браконьєра. Запрошений на похорон невеличкий військовий підрозділ із Гостомеля на чолі з українським офіцером віддав Степанові Шульзі останню шану, як належить за протоколом, — триразовий салют і проходження перед ще не засипаною могилою… З голови не йде образ відставного полковника з оповідання Габріеля Маркеса — полковника, якому “ніхто не пише”. Ця асоціація виникла “від противного”. Колумбійський письменник порушує проблему незатребуваності старої людини, марноти прожитого життя, самотності… Усе це жодною мірою не стосується нашого полковника, який пішов від нас на 91-му році життя, не дописавши третю подачу спогадів для газети “Вишгород”, працюючи над книжкою, в потрібності і корисності якої для нащадків не мав і крихти сумніву, перебуваючи в оточенні люблячих дітей, онуків і правнуків… І чи треба завершувати наш допис про Степана Шульгу запевненням, що залишиться він, його світлий і добрий образ і в наших серцях, і з нами, і серед нас?
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
w kierunku wsi Niebelica. W awangardzie szedł 144. pułk strzelecki. Utworzono oddział przedni pod dowództwem porucznika D. Szepelenki. O godzinie 4 rano 17 lipca oddział zbliżył się do wsi Niebelica. Miał za zadanie przeciąć szosę żytomierską między Niebelicą a Stawyszczami (rejon brusiliwski obwodu żytomierskiego) i utrzymać ten odcinek do czasu nadejścia posiłków. Do oddziału przyłączył się pluton saperów oraz jedno działo 45 mm. Szepelenko podzielił oddział na dwie grupy, które urządziły zasadzkę po obu stronach szosy. Rozpoczęła się walka. Okupanci rzucili przeciwko garstce dzielnych żołnierzy dużą liczbę piechoty i 26 czołgów. Oddział, powstrzymując szalony napór wroga, ogniem z działa, granatami i butelkami z łatwopalną mieszanką wyeliminował pięć czołgów, zniszczył wielu Niemców. Ale siły były nierówne… Ranni również nie opuszczali pola bitwy. Las był blisko, można było się wycofać i tam znaleźć ratunek. Lecz wierność przysiędze wojskowej dodawała sił. Walka trwała już ponad dziesięć godzin, ginęli żołnierze, kończyła się amunicja, a pomoc nie nadchodziła. Wtedy porucznik Szepelenko wysłał po posiłki ciężko rannego w prawą rękę Mykołę Romanowicza Siwczenkę, a pozostałym rannym rozkazał wycofać się do lasu, lecz chętnych nie znalazło się. Walczyli do ostatka i prawie wszyscy polegli w nierównej bitwie. Ranny Dmytro Szepelenko przywiązał sobie granaty, rzucił się pod wrogi czołg i wysadził go w powietrze. Wrogowie byli zmuszeni się cofnąć, pozostawiając na polu bitwy 26 swoich czołgów i ponad setkę żołnierzy. Dowiedziawszy się o tym, feldmarszałek von Reichenau wpadł we wściekłość i, grożąc najstraszliwszymi karami,
...wydał rozkaz, by jego wojska natychmiast oczyściły autostradę. Pole bitwy stało się pamiętnym miejscem wyczynu obrońców Kijowa. Jeśli przyjdzie wam jechać szosą Kijów—Żytomierz, to przy wjeździe do wsi Niebelica, w rejonie makarowskim, po lewej stronie drogi zobaczycie pomnik. Na nim nazwiska 52 żołnierzy, którzy polegli w tej nierównej lipcowej bitwie 1941 roku, wśród nich również Dmytro Iwanowicz Szepelenko. Bronili do ostatniej kropli krwi naszej ziemi rodzinnej i na zawsze w niej pozostali. W 2003 roku członkowie makarowskiego patriotycznego klubu „Poszuk” odnaleźli rodzoną siostrę Dmytra Szepelenka — Motrię Iwaniwnę. W rodzinnej wsi Orłowiec na Czerkaszczyźnie, gdzie urodził się i wychował bohater, jedna z centralnych ulic nosi imię legendarnego dowódcy. Rodzinę Szepelenków, jako pracowitą, a zatem i zamożną, rozkurkulono i wywieziono z 5 dziećmi na Syberię… Lecz pracowici Ukraińcy i tam dzięki swojej pracy dopięli tego, że trzech starszych synów wyszło na ludzi, a dwaj młodsi byli z rodzicami. W 1940 roku rodzina powróciła do Orłowca, na rodzinną Ukrainę. Gdy w 1941 roku rozpoczęła się wojna, trzej synowie Szepelenków służyli w armii zawodowej, a Dmytro Iwanowicz Szepelenko ukończył szkołę wojskową i był już dowódcą kompanii. 17 lipca poległ w nierównej walce z faszystami. Podczas wojny zginęli także jego dwaj bracia, a czwarty zmarł w okupacji. Pozostała tylko najmłodsza siostra, Motrona Iwanowna Szepelenko, która mieszka w rodzinnym domu na ulicy noszącej imię ukochanego brata… Mieszkańcy wsi Niebelica starannie opiekują się wspólnym grobem, a poszukiwacze co roku 17 lipca odwiedzają mogiłę poległych bohaterów, czczą ich pamięć i składają kwiaty.
P.S. D. I. Szepelenko już w 1945 roku zasługiwał na tytuł Bohatera Związku Radzieckiego, lecz jako syn „wroga ludu” go nie otrzymał.
Lidia KUPCZYK, przewodnicząca Lwowskiego Miejskiego Oddziału Lwowskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukrainek
Bardzo cenne byłoby organizowanie na szczeblu państwowym Święta Ukraińskich Bohaterek, które powstało już w latach 50. ubiegłego stulecia w diasporze, kiedy cały świat poruszyła wiadomość o powstaniu ukraińskich więźniów politycznych w obozach Norylska, Workuty, Kingira. Najbardziej uderzającym elementem tych wydarzeń był udział w powstaniu kobiet (przeważnie Ukrainek), które bez broni, z wysoko uniesionymi głowami i płonącymi sercami, w zwartych szeregach wystąpiły naprzód, starając się ochronić powstańców przed represjami. Jednak czołgi, wysłane przez nieludzi, nie zatrzymały się, parły naprzód, i pod ich gąsienicami urywały się życia setek najlepszych córek Ukrainy… W trudnych dla naszej ziemi czasach kobiety mężnie stawały obok mężczyzn, twardo stawiały czoło ciosom wrogów czy żywiołów, swoim heroizmem inspirowały wspólnotę do wielkich czynów. Od 1950 roku to święto obchodzone jest w diasporze, od 1993 roku utrwala się na Ukrainie, lecz, niestety, nie ma szerokiego rozgłosu. Święto to obchodzi się w lutym. Właśnie w tym miesiącu urodziła się jedna z najbardziej utalentowanych i najdzielniejszych córek Ukrainy — Leszja Ukrainka. W lutym zakończyły swoje ziemskie życie sławne ukraińskie patriotki Olha Basarab, Olena Teliha, Natalija Wynnyk, Daria Hnatkiwska-Lebed, Olena Antoniw, Maria Ławriw, Natalija Szuchewycz, Halja Zajaczkiwska… Na ich przykładach należy wychowywać współczesne pokolenie. Dziwne i przykre jest to, że u nas łatwo przyjmuje się komercjalizowane, pozbawione duchowości święta piwa, pampuchów, czekolady i inne, a ideowo-oświatowe święto nie spotyka się z należytym zrozumieniem nawet wśród tych, którzy określają siebie jako ukraińskich patriotów. Dlatego naprawiajmy tę sytuację, wspólnie czcijmy i obchodźmy Święto Ukraińskich Bohaterek. Uzupełniajmy nasze patriotyczne święta, ukraińscy Bohaterowie zasługują nie na jedno świętowanie!
Traducción automática
Mychajło SŁABOSZPYCKI
W Parku Gyde w Toronto często można spotkać tego wysokiego, szczupłego mężczyznę o badawczym spojrzeniu za grubymi szkłami okularów. To Roman Kolisnyk, który mieszka nieopodal, na ulicy Quebec. Nieraz miałem przyjemność zasiadać przy hojnym stole tego gościnnego domu, gdy jeszcze żyła gospodyni — dobra, życzliwa pani Halina. Owdowiawszy, pan Roman jakby osierocał, gdyż żona w jego życiu była czymś więcej niż żoną. Była również jego doradczynią, oddaną przyjaciółką, pierwszą czytelniczką, zachwyconą wielbicielką jego talentu, a nawet — agentką literacką. W życiu Romana Kolisnyka pozostała już tylko praca literacka. To jego powszedni dzień i jego świętA. Nie zasiądzie już on do posiłku ze swymi dawnymi przyjaciółmi Bohdanem Bihusem i Myrosławem Maleckim, którzy chętnie odwiedzali ten gościnny dom. Coraz mniej „dywizjonistów” pozostaje na świecie. Każdy numer „Wістей kombatanta” czarno roi się od nekrologów. Wielu zmarłych za życia było dobrymi znajomymi Romana. Z roku na rok ubywa prenumeratorów i czytelników jego pisma. Czasem prenumeratę na nie kontynuują wdowy i dzieci „dywizjonistów”. Ta mała solidarność żywych ze zmarłymi wobec fenomenu ukraińskiej emigracji politycznej, a przede wszystkim wobec środowiska „dywizjonistów”, które wydaje mi się wewnętrznie związane najmocniejszymi więzami.
Kiedy nie stało Myrosława Maleckiego, wieloletniego redaktora naczelnego „Wістей kombatanta”, pismo od razu przeszło pod kierownictwo Romana Kolisnyka, znanego pisarza i dziennikarza, niezmiennego członka światowego Zarządu Bractwa Weteranów Ukraińskiej Dywizji „Galizien” — jako jedynego, który może prowadzić pismo. Długo nie chciał zajmować się dziennikarstwem, choć miał do tego talent. Po pierwsze, charakter, w którym dominuje wręcz wyjątkowa dociekliwość. Zawsze pragnie wszystko wiedzieć, wyjaśniać wszystkie szczegóły każdej sprawy i każdej biografii; po drugie, jest zadziwiająco twórczym człowiekiem. Jego praca dziennikarska trwa nieco ponad trzy dekady. Kolisnyk zdołał opublikować kilka tysięcy artykułów, sprawozdań, felietonów i różnorodnych sylwetek. Pisarze z reguły stronią od takiej czarnej roboty; egoizm twórczy podpowiada im: życie nie jest wieczne, oszczędzaj siły i czas od gazetowej codzienności na pracę nad swoimi głównymi dziełami literackimi — być może zdarzy się im zabrzmieć „na poziomie wiecznych partytur”. Ale Kolisnyk jest tu wyjątkiem. Żyje w nim ta piękna staromodność, która wyróżnia ludzi obowiązku spośród innych. Opłaca ci się to czy nie, ale musisz to czy tamto zrobić. Ten imperatyw moralny prowadzi go przez życie.
Czasem wydaje mi się, że Roman Kolisnyk został stworzony do zupełnie innego życia. Łatwo go sobie wyobrazić jako tego nauczyciela, którego naprawdę kochają uczniowie. Spokojny, powściągliwy, rozważny, cicho wchodzi do klasy i zaczyna opowiadać albo o historii różnych cywilizacji, albo o tajnikach twórczości literackiej, albo o najnowszych teoriach w fizyce… Łatwo go też sobie wyobrazić jako lekarza czy adwokata — ma wyjątkową dociekliwość, we wszystkim szuka przyczyny pierwszej, istoty rzeczy, a to jest niezwykle ważne dla wszystkich specjalistów — wiedzieć i rozumieć jak najwięcej, bo to właśnie od tego zależy los ludzkiego życia i triumf sprawiedliwości… Ogólnie rzecz biorąc, Roman Kolisnyk mógłby być wieloma osobami. Bo utalentowany człowiek jest we wszystkim utalentowany. Ale gdy wybuchła wojna, od osobistych planów gimnazisty-książkowego nic już nie zależało. Został pozbawiony wyboru cywilnego. Pozostał tylko wybór wojskowy. Młody wiejski idealista z Tarnopolszczyzny zgłosił się ochotniczo do Ukraińskiej Dywizji „Galizien”, bo, jak sam mówi, „nadszedł taki czas”. Ukraiński Centralny Komitet wraz z weteranami walk o wyzwolenie poparł plany Dywizji dotyczące akcji propagandowej. Obok młodzieńców do Dywizji zgłaszali się dawni ukraińscy Strzelcy Siczowi, weterani Ukraińskiej Armii Halickiej i oficerowie Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej.
Wydaje się, że okoliczności życiowe Romana Kolisnyka zawsze układały się tak, by jak najdalej odsunąć go od słowa. Jak wiadomo, gdy grzmią działa, muzy milczą. Toteż przez wszystkie lata wojenne Kolisnyk nawet w myślach nie zamierzał sięgnąć po pióro, by spróbować swoich sił w tej roli. O jakichkolwiek ambicjach literackich nie mogło być mowy. Pierwsze powojenne lata również w niczym nie sprzyjały pracy literackiej. Ukraińska emigracja polityczna, do której należał, szukała swojej „niszy” i możliwości przetrwania w innych krajach. Ukraińscy inżynierowie, lekarze, adwokaci, nauczyciele, oficerowie zostawali górnikami i budowniczymi, rolnikami i drwalami, kominiarzami i sprzątaczami. Najczęściej właśnie pod takim warunkiem te kraje udzielały im schronienia. Nasi ludzie musieli odpracować określoną liczbę lat na podstawie kontraktów przy tych pracach. Pierwszym schronieniem Romana Kolisnyka po Niemczech była Australia. Wydawałoby się, że zaczął się przyzwyczajać. Tym bardziej że przybył tu w miarę przygotowany do miejscowej egzystencji. W czasie po zakończeniu wojny miał szczęście uczyć się w Ukraińskiej Wyższej Szkole Ekonomicznej w Niemczech, gdzie z sukcesem zdał egzamin z kursu rachunkowości i języka angielskiego. Pierwsze zajęcia „literaturą”, a nawet debiut reporterski przypadają na czas pracy w administracji pisma „Ukrainische Tribüne” w Monachium, lecz właśnie wtedy los już przygotował mu daleką drogę do Australii. We wspomnieniach Kolisnyka dowcipnie opisano wszystkie kolizje towarzyszące tym wydarzeniom. Za nimi — napół spalone wojną Niemcy, osobliwe obozowe republiki (DP), gdzie były własne gimnazja, gazety, czasopisma, wydawnictwa, mistrzostwa w różnych dyscyplinach sportu, a także setki tysięcy ludzi, którzy nie chcieli albo w żadnym wypadku nie mogli — z bardzo poważnych i smutnych powodów — wracać do domu. Jego australijska kronika zaczyna się w styczniu 1950 roku, a tamtejsza kariera zawodowa rozpoczęła się od tak niezbyt intelektualnego zajęcia, jak drwalstwo. Barwnie odtworzył we wspomnieniach międzynarodowy oddział drwali liczący pięćdziesiąt osób, który daleko od cywilizacji (pięćdziesiąt kilometrów od najbliższego miasteczka) przyczyniał się do poprawy dobrobytu Zielonego Kontynentu. Po zakończeniu dwuletniego kontraktu zdołał odejść od drwalstwa i spróbować swoich sił w innych dziedzinach. Brał się to za jedno, to za drugie, i minęła jeszcze cała pięciolatka jego prac po drwalstwie. Dopiero wtedy wyraźnie odezwała się do niego muza. Zaczął pisać felietony i artykuły do pisma kombatanckiego. I to był już początek tego, co stało się sensem jego życia. Zapewne sam on na początku nie uświadamiał sobie tego w pełni, bo trzeba było jeszcze zmagać się z dużymi trudnościami, związanymi z walką o swoje miejsce już w Kanadzie, dokąd wkrótce się przeniósł, oraz z poszukiwaniem w tamtejszym życiu pracy, która da chleb powszedni (z literatury na emigracji nie da się na niego zarobić). Cokolwiek by robił, literatura go nie puszczała, uczyniwszy z niego swego więźnia. W tym sensie zastałem go już gotowym, to znaczy niezawodnym, sługą Zakonu słowa. A poznać go miałem szczęście ponad osiemnaście lat temu.
Na pierwszy rzut oka w niczym nie przypomina on wesołków-humorystów, którzy sypią dowcipami i anegdotami, przy tym sami śmiejąc się najbardziej. Jest małomówny, powściągliwy, zamyślony. U takich słowo jest prawie jak święto. Tylko w dobrym towarzystwie, które go zna i szanuje, potrafi łagodnie i bez złości zażartować, towarzysząc słowom rzekomo nieco zakłopotanym uśmiechem. Prawda, że jeśli zacznie dyskutować (zwłaszcza na tematy ukraińskiej polityki), wtedy w mgnieniu oka zamienia się w zupełnie inną osobę: namiętny, zapalczywy, nieustępliwy Roman Kolisnyk wymachuje szablą bezlitosnych argumentów — i lecą z ramion głowy przeciwników; czasem może nawet wydawać się, że wpadł tu wicher, za którym należy spodziewać się burzowego natarcia. Potem Roman Kolisnyk się uspokaja, przeprasza towarzystwo za gorączkowość i znów staje się takim, jakim najczęściej zwykło się go widywać — po angielsku powściągliwym i bardzo życzliwym, jakim jest w zwykłych okolicznościach.
Nieraz usiłowałem wyobrazić sobie jego życie i dziwiłem się, ile się w nim zmieściło. Zrozumieć Romana Kolisnyka i jego życie zdołałem najpierw dzięki jego twórczości. Napisał powieść „Ostatni strzał”. Swoisty ukraiński wariant powieści Remarque'a „Na Zachodzie bez zmian”. Opowiedział tam o młodości na wojnie, o nadziejach i złudzeniach galicyjskich chłopców, którzy przed wstąpieniem do Dywizji byli gimnazjalistami i studentami. Opowiedział o krwi i śmierci, widzianych młodymi oczami. O wszystkim, co mieści się w jednym jedynym słowie „WOJNA”. Swoją ekspresją psychologiczną „Ostatni strzał” przypomina „Poza granicami bólu” Osypa Turiańskiego. Ale ten utwór został napisany dopiero w latach osiemdziesiątych w Kanadzie, kilkadziesiąt lat po wydarzeniach, w których uczestniczył Roman Kolisnyk i z których narodziła się fabuła „Ostatniego strzału”. Mówiąc o tym dziele, jeszcze raz wrócimy do tych dni, gdy śmierć żęła swe straszliwe żniwa i gdy niemal cała Europa znalazła się w ogniu i dymie. Czytając „Ostatni strzał”, łatwo sobie wyobrażam, jak szedł on przez wojnę.
Trudno było planować coś na przyszłość — wokół padali koszeni kulami jego towarzysze. W każdej chwili mogło to spotkać także jego. Gdyby go nie stało, nigdy nawet byśmy o nim nie usłyszeli i nie czytali tej jego książki. Ale los był łaskawy — ocalał. Kule pozostawiły na nim tylko rany. Do bezpośredniego konfliktu aliantów nie doszło. Potem nastąpiła ich nieprzejednana konfrontacja, nazwana zimną wojną. Dywizjoniści czekali na rozstrzygnięcie swojego losu w obozach jenieckich armii brytyjskiej i amerykańskiej. Każdemu ścielła się droga w niewiadomość. Wszystko bowiem komplikowało się tym, że należeli do pokonanych. Historię zaś, jak wiadomo, piszą zwycięzcy. Ze swojego punktu widzenia, z własnymi ocenami. Radzieccy słudzy Temidy w mundurach próbowali oskarżyć dywizjonistów o popełnienie zbrodni wojennych. Jednak eksperci prawni różnych narodowości wydali werdykt: Dywizja „Galicja” nigdy nie prowadziła żadnych operacji karnych wobec ludności cywilnej i nie wykonywała funkcji policyjnych. W „Ostatnim strzale” Romana Kolisnyka znajduje się straszliwa scena z bitwy pod Brodami. W chwili zatrzymania walk rozmawiają ze sobą żołnierze z dwóch linii okopów, które ощetiniły się bronią jedna przeciwko drugiej. Z jednej strony — dywizjoniści, z drugiej — czerwonoarmiści. I tu, i tam — Ukraińcy. I wtedy ojciec nagle odnajduje syna. Dzielą ich kilkadziesiąt metrów. A między nimi — linia frontu, która czyni ich wrogami. Ale czy jednokrwiści ludzie mogą być wrogami?! Teraz wreszcie się objęją. Tak powinno być. Taka jest logika życia i więzi rodzinnych. Jest jednak logika wojny. Ona dominuje, bo to jej czas. Syn znajduje się w ramionach ojca już martwy. A oszalały ojciec, który nie może uwierzyć w to, co się stało, niesie drogie ciało nie wiadomo dokąd. Napięta, rozpaczliwa cisza zalega nad linią frontu. Tysiące oczu z obu stron stają się świadkami ojcowskiej rozpaczy. Nawet tysiące ludzi nie są już w stanie nic tu zaradzić. To chyba najmocniejsza scena w „Ostatnim strzale”. Na taki szczyt tragizmu może wznieść się tylko prawdziwy artysta słowa. Zatem dywizjoniści zostali uznani za zwykłych żołnierzy i pozwolono im wyjechać do różnych krajów zachodniego świata. Roman Kolisnyk wybrał wtedy Australię, inni wyjechali do USA, Kanady, Argentyny, Brazylii, Wielkiej Brytanii, Francji. Do dziś w tych krajach działają oddziały Braterstwa Weteranów Pierwszej Ukraińskiej Dywizji, znanej pod nazwą „Galicja”. To właśnie Toronto wpisało się jako „terytorium” w jego biografię literacką. Tam ostatecznie zawodowo został pisarzem. Najpierw ukazała się drukiem jego książka „Dookoła świata”. Następnie powstało studium naukowe „Zarząd wojskowy a Ukraińska Dywizja »Galicja«”. Potem pojawił się zbiór jego „firmowych” utworów „Ciężko być politycznym emigrantem”; weszły do niego publikowane w ukraińskiej prasie humoreski i felietony. Zbiór ten nie tylko postawił Romana Kolisnyka w szeregu najciekawszych satyryków ukraińskiej diaspory, ale także mocno utrwalił jego reputację najdowcipniejszego mężczyzny w tym środowisku. Kolejne książki — „Najlepsi chłopcy z Dywizji” i „Od Adama do Leonida II” — ostatecznie to potwierdziły. Jego utwory zaczęły ukazywać się także na Ukrainie. Zyskały szeroki rozgłos. Wydano tam nawet monografię o naturze satyrycznego talentu Romana Kolisnyka.
Ciąg dalszy nastąpi.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
okazało się, że to ktoś po prostu przyjechał do sąsiadów. Ojciec widział, że syn rośnie na mądrego i już wtedy bał się o niego. Wiaczesław od dzieciństwa bardzo dużo czytał, wszystko, co można było wtedy zdobyć. Ogólnie dzieciństwo brata było takie jak u wszystkich, jego życie stało się nieodłączne od polityki później. Takich ludzi u nas jest wielu, po prostu nie każdemu tak ułożył się los, nawet tym, którzy ucierpieli, siedzieli w więzieniu za kwestię ukraińską. Jednak brat różni się od innych tym, że postawiwszy sobie cel, szedł do niego, nigdzie nie zbaczając. Nie napisał ani jednego oświadczenia z pokutą. Jak by nie rozbijali Ruchu, linia Czornowoła była jasna. Był strategiem i taktykiem. Świadomie wybrał politykę w przeciwieństwie do przyjaciół-myślicieli, którzy mieli inny fach – literaci, filozofowie (Switłyczny, Dziuba, Swerstiuk). Kiedy 16 lipca 1990 roku została przyjęta Deklaracja o Państwowej Suwerenności, bardzo się cieszył. A 24 sierpnia, kiedy Rada Najwyższa zagłosowała za niepodległością, takiej radości u Czornowoła już nie było, bo rozumiał, że komuniści zagłosowali pod naciskiem GKCzP, że walka nie ustaje i będzie długa i ciężka, końca jej nie widać. – Była Pani i siostrą więźnia politycznego, i siostrą Bohatera Ukrainy. Nie każdemu przypada takie coś przeżyć. Jak Pani wiodło się w tym statusie? – Odkrywam dla siebie Czornowoła każdego dnia. Wydawało mi się, że brata dobrze znam, mieliśmy ciepłe relacje od dzieciństwa, cały czas jeździłam do niego na widzenia, kiedy był uwięziony, choć tych widzeń było bardzo mało, ciągle go za coś karali. A on przejmował się moim losem, bardzo chciał, żebym się uczyła. Pomagał przygotować się do uniwersytetu. Opiekował się
Traducción automática
— Pani Valentino, co Pana zdaniem ukształtowało Pani brata jako bojownika o państwo ukraińskie? — Interesuje Panią pytanie, skąd on się taki wziął. To pytanie wielokrotnie zadawano Czornowołowi, jeszcze gdy żył. Odpowiadał, że nie miał na siebie żadnego zewnętrznego wpływu. Na mnie na przykład jego wpływ był ogromny. A on, uważam, stworzył się sam, poprzez samokształcenie. Nasi rodzice byli nauczycielami. Kiedy Wiaczesław przyjechał uczyć się do Kijowa z ukraińskojęzycznej wsi, z centrum Ukrainy, naturalnie mówił w języku ukraińskim. Często pytano go, czy nie jest ze Lwowa, czy nawet z Polski. Ktoś być może po tym po prostu zacząłby mówić po rosyjsku, jak wszyscy. A on zastanowił się, dlaczego tak jest. Wtedy wszystkie fundusze nie były jeszcze otwarte, ale w bibliotece Kijowskiego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, a także w naukowej można było znaleźć potrzebną literaturę. Na wydziale dziennikarstwa wielki wpływ na świadomość studentów mieli wykładowcy, w szczególności Matwij Szestopał, który dawał studentom do czytania zakazaną literaturę. Ci wykładowcy jeździli ze studentami po miejscach historycznych, na przykład do Chołodnego Jaru, gdzie miały miejsce wydarzenia, o których wtedy głośno nie mówiono. Szestopała później zwolniono z uniwersytetu, choć był wspaniałym wykładowcą. Nieprzeciętną osobowością był Pawło Fedczenko, który wtedy kierował katedrą dziennikarstwa. W 1972 roku, kiedy zaczęły się aresztowania, pomagał w znalezieniu pracy niektórym z tych, których prześladowano, w szczególności Mychajłynie Kociubynskiej. Pawło Fedczenko widział przyszłych naukowców w dwóch studentach — Wiaczesławie Czornowole i Jewhenie Proniuku. Kiedy Wiaczesław był na piątym roku, Fedczenko dopomógł, aby skierowano go na praktykę do Lwowskiej telewizji. Oprócz studia Wiaczesław pracował także w naukowej bibliotece im. Wasyla Stefanyka w zamkniętych archiwach, które nie były jeszcze uporządkowane. Czornowoł znalazł w archiwach bardzo wiele materiałów o Borysie Hrinczence, o którym pisał pracę dyplomową. W pierwszym tomie opublikowaliśmy bibliografię prac Hrinczenki, sporządzoną przez Czornowoła. Według słów Pawła Fedczenki, pełniejszej bibliografii nie opublikował nikt. Wiaczesław każdą pracę wykonywał bardzo starannie — nawet jeśli trzeba było przebierać ziemniaki czy szyć rękawice na zesłaniu. Bardzo szybko wykonywał swoją normę, pomagał innym. Na uniwersytecie wtedy już były aresztowania. Aresztowali Hrycia Hajowego, kolegę z roku Czornowoła. Niektórych aresztowano na podstawie donosów wykładowców, studentów. W naszej rodzinie w 1937 roku został represjonowany rodzeństwo ojca, najwyraźniej za tak zwaną „sprawę SWU”, wtedy tę sprawę przypisywano wielu. Ojciec musiał przeprowadzać się ze wsi do wsi (mieszkali w obwodzie czerkaskim), bo dyrektorzy szkół nie chcieli mieć nauczyciela, u którego represjonowano brata. O tym rodzice prawie nam nie mówili — bali się. Często wspominali, że w tamtych latach wielu miało pod ręką torebkę z sucharami, kawałkiem słoniny, bo kiedy przychodzili zabrać człowieka, nie pozwalali się pakować. Raz w nocy samochód zaświecił światłami w okna, matka z ojcem zaczęli się żegnać, dzieci krzyczały. A
Na festiwalu „Czerwona ruta”. 1991 r.
mnie od małego, bo przedszkoli wtedy nie było. Całe życie, nawet kiedy był w łagrach, czułam jego wsparcie. Z nim niczego się nie bałam. Kiedy w 1972 roku Wiaczesława aresztowano, nas z Ateną zatrzymano na trzy dni, ja heroicznie się trzymałam, myślę, że teraz tak bym nie potrafiła. Ostro odpowiadałam na pytania, że niby żadnego „Ukraińskiego Wiśnika”, żadnej maszyny do pisania nie widziałam, nie wiem, choć wszystko było odwrotnie. Nas z Ateną wtedy zatrzymano, żeby szantażować Czornowoła. Kiedy się o tym dowiedział, w geście protestu ogłosił suchą głodówkę. Cały świat wtedy już wiedział o Czornowole i nas wypuścili. W ostatnim czasie, kiedy był już deputowanym Rady Najwyższej, bałam się niepotrzebnie do niego dzwonić, żeby nie przeszkadzać w pracy. Zwracałam się do niego tylko w ważnych sprawach. Ale wiedziałam: on jest i w każdej chwili mi pomoże. Jego śmierć była dla mnie tragedią. Ja oczywiście rozumiem, że to nie jest zwykły wypadek drogowy, że to było zaaranżowane. Ruch był silną opozycją i przeszkadzał tym, którzy chcieli łowić ryby w mętnej wodzie, żeby robić wszystko, co chcą. Obecnie właśnie to mamy. Śmierć Czornowoła poprzedził rozłam Ruchu, co również robiono celowo, choć niektórzy podgrywali temu, moim zdaniem, nieświadomie. Czornowoł w czasach niepodległości był wobec władzy w konstruktywnej opozycji. Jeśli działania prezydenta były pożyteczne dla kraju, to Ruch to wspierał. Jeśli nie — nie wspierał. Potępiał te działania, które były na szkodę państwa. Wcześniej bardzo oburzałam się na działania tych ludzi, którzy świadomie czy nieświadomie rozbijali Ruch, wyrzucałam kwiaty i wieńce, które przynosili na grób „rozłamowcy”. Teraz zaczęłam myśleć nieco innymi kategoriami, obiektywniej. Od 1999 roku przemyślałam i swoje życie, i jego, bo przede mną leżały jego utwory i widzę, ile jest wart. — Dwunasty rok sprawę śmierci Czornowoła to zamykają, to wznawiają. Oto i teraz — ekshumacja…
— Śledztwo w tej sprawie jest wykorzystywane w celach spekulacyjnych: kiedy przychodzi do władzy ktoś nowy, sprawę niby wznawiają, udają, że próbują coś robić, potem zainteresowanie gaśnie… Już o szóstej rano następnego dnia po tragedii Krawczenko, ówczesny minister MSW, powiedział, że to zwykły wypadek drogowy. Kiedy jeszcze nie odciągnięto tych aut, jeszcze nie wyjęto ciał… Ogłoszono o ogromnej prędkości, z jaką rzekomo poruszał się samochód Wiaczesława (180 km/h). „Toyotę” od razu oddano na złom. Teraz brakuje jej części, żeby przeprowadzać czynności śledcze. Potem skradziono jakieś materiały. Czyli w tej sprawie już faktycznie nic nie zostało. Niby ją przykryto czy zamknięto, już sama nie wiem. Potem, kiedy doszedł do władzy Juszczenko, i Ruch, i deputowany ludowy Taras Czornowoł, znowu poruszyli kwestię śledztwa w sprawie. Pojawili się młodzi, aktywni śledczy. Zdejmij winę z kierowcy Czornowoła, udowodnili, że prędkość „Toyoty” wynosiła 90—100 km/h. Potem pojawiła się wersja, że Czornowoła i kierowcę jeszcze dobijali. Tak się nie robi! Jeśli śledczy coś tam podejrzewali, to nie powinni przedwcześnie o tym informować. Przeżyliśmy raz tę tragedię, wyobrażacie sobie, jak to przeżywać znowu! Starałam się o tym nie myśleć, uspokajałam Atenę… Taka wersja została rzucona w eter i śledczy zaczęli poruszać kwestię ekshumacji ciała, niby żeby udowodnić, że to morderstwo. Ale obecnie nawet małemu dziecku jasne jest, że wypadek był zaaranżowany. Nawet z tych badań, które samodzielnie robił były pracownik milicji Mykoła Stepanenko, zrozumiałe jest, że to morderstwo. Zaczęli do nas przychodzić po pozwolenie
Na pogrzebie Wiaczesława Czornowoła swego czasu było tyle ludzi, że więcej po tym zebrał tylko Majdan 2004 roku. Nazywano go „ostatnim romantykiem w Radzie Najwyższej” ci, z punktu widzenia których dobrobyt materialny to wszystko, a Duch to nic. Całe życie nie miał spokoju, broniąc wolności, honoru i godności swojej i swojego narodu. Nie mogli go ani kupić, ani zastraszyć, jego sława nie przyćmiła postawionego celu, do którego szedł prosto i uparcie. Już martwy, wielu osobom nie daje spokoju. Ktoś chce albo zarobić „dywidendy” na niewyjaśnionej sprawie, albo pogrzebać tę sprawę, potajemnie rozkopując grób, naruszając wolę krewnych… O tym nieprzeciętnym człowieku rozmawiamy z Valentiną CZORNOWOŁ, siostrą Wielkiego Ukraińca.
Szistdziesiatnycy w gościach u Jewhena Koncewycza (na zdjęciu w centrum) w Żytomierzu. Od lewej do prawej: Nina Marczenko, Ludmyła Semykina, Iryna Żyłenko, Mychajłyna Kociubynśka, Wiaczesław Czornowił, Atena Paszko, Swiatosław Wasylczuk. 1994 r.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
który redagował, były tam również jego artykuły. „Ukraiński wisnyk” postanowiono wydrukować w całości, ponieważ w tamtym czasie, kiedy trzeba było robić to potajemnie, była to doprawdy piekielna i bardzo niebezpieczna praca. Czwarty tom (dwie książki po tysiąc stron) to korespondencja. W piątym tomie znajduje się publicystyka, dokumenty i materiały jego sprawy z 1972 roku, w szóstym — materiały z lat 1985—1990, czyli powrót z zesłania, w siódmym — materiały z lat 1990—1992. Obecnie opracowuję materiały z lat 1992—1995. — Czy nasze państwo należycie oceniło pełną poświęcenia pracę Czornowoła, czy pomaga wydawać jego spuściznę? — Państwo prawie nie pomaga. Jeszcze w listopadzie ubiegłego roku złożyłam materiały do siódmego tomu w wydawnictwie „Smołoskyp”, które opiekuje się wydawaniem dzieł. Ale zadzwonili z Państwowego Komitetu Wydawniczego i zaproponowali przedłożenie tomu komisji, być może druk opłaci państwo. Do połowy marca sporządzano listy wydawnictw w ramach programu państwowego. Kiedy wreszcie je zobaczyliśmy — książki Czornowoła nie było. Pieniądze przyznano nam tylko raz — na trzeci tom. Inne wydajemy przy wsparciu Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej Wiaczesława Czornowoła, której przewodniczącą jest Atena Paszko. Niby mamy niepodległe państwo, w którym władza powinna czcić ludzi, którzy walczyli o niepodległość, a na dodatek w czasach niepodległości tragicznie zginęli. Ale odnosi się wrażenie, że w naszej władzy są przedstawiciele jakiegoś innego państwa. Nawet na cmentarzu kwiaty od Rady Najwyższej złożono deputowanemu Czornowołowi tylko raz. Kiedy trzeba postawić „ptaszka”, może pojawić się wieniec od jakiejś siły politycznej. Mnie to nie bardzo martwi. Cieszy, że ludzie o Wiaczesławie nie zapominają. Słyszę to ciągle, kiedy bywam na cmentarzu. Dzielą się z Wiaczesławem kwiatkiem, który niosą swoim krewnym, kładą cukierki, liściki. W pierwszych latach po jego śmierci było mi nawet strasznie, kiedy je czytałam. Ludzie zwracali się do niego jak do żywego: „Wiaczesławie Maksymowyczu, tak Pana brakuje, jest Pan tak potrzebny dzisiaj”. Szalałam przy tych liścikach. Wiersze dedykują, kobieta z Żytomierza na dziesięciolecie śmierci Czornowoła wyhaftowała ręcznik. Pamięć o nim w narodzie żyje. Ludzie z żalem mówią, że nie ma Czornowoła, że gdyby był, to sytuacja w naszym państwie byłaby inna. Myślę, że tak właśnie jest. Wiem, że kraj jest rozkradziony, raj ziemski trudno tu stworzyć, ale w to, że próbowałby zmienić sytuację, że jego słowo brzmiałoby w Radzie Najwyższej, że musiano by się z nim liczyć — wiem na pewno. Umiał agitować ludzi, umiał, jak to się mówi, „opanowywać masy”. Wspominam, kiedy w kampanii prezydenckiej 1991 roku jeździł na Czerkaszczyznę, do Smiły. Początek niepodległości, poglądy były jeszcze różne. Kiedy wyszedł na scenę, ludzie hałasowali. Czornowół łagodnie się uśmiechnął i powiedział: „Ludzie dobrzy, czy my z wami jesteśmy cywilizowanym narodem, czy nie? Pozwólcie, że powiem to, co mam do powiedzenia, a potem odpowiem na wszystkie wasze pytania”. Sala od razu ucichła, choć niby nie powiedział niczego szczególnego. Budził w ludziach zaufanie. Nawet na Donbasie, gdzie w miastach zniszczono wszystko, co ukraińskie, ludzie przychodzili na spotkania z nim, słuchali go. Niektóre kolektywy z Donbasu nawet wysuwały go na stanowisko prezydenta. Górnicy, nawiasem mówiąc, byli w tamtym czasie najbardziej świadomymi ludźmi, strajkowali, bronili swoich praw. I dlatego dzisiaj próbowałby coś robić, jednoczyłby ludzi. Jestem przekonana — i od jednego człowieka wiele zależy. To był właśnie taki człowiek. Z czasem ból po stracie przyćmiewają codzienne troski. Uważam, że najważniejszą rzeczą, jaką zrobię w życiu, będzie uporządkowanie jego dzieł. Mamy oczywiście radę redakcyjną, ale główny ciężar spoczywa na mnie. Prawie wszystkie materiały są już zebrane, zaplanowaliśmy dziesięć tomów. Potem będzie można wybrać to, co najważniejsze, zrobić wybór. Rozmawiała Nadija KYRIAN Zdjęcie z archiwum Wałentyny CZORNOWOŁ
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
na ekshumację: najpierw do starszego syna Andrija, który rzekomo się zgodził, do Tarasa… Ja od samego początku byłam kategorycznie przeciwna — nie mogłam dopuścić do tego znęcania się jeszcze nad prochami, dość, że znęcano się nad nim za życia. Przecież jeśli nawet udowodnią, że dobijali — czy powiedzą kto? Czy nazwą zleceniodawców? Bardzo często bywam na grobie — co drugi dzień, najdalej co trzeci, sprzątam, zmieniam kwiaty. Nikt, kto tam był, nie powiedział, że to wypadek drogowy, wszyscy mówią: zabili! Wydarzenia przecież nie po prostu się rozwijały, jeszcze na początku powiedziano mi: z czasem wszystkich świadków tego wydarzenia nie stanie, usuną ich. Tak też się stało. Kiedy prowadzono śledztwo za Juszczenki, doproszono się ekshumacji ciała jednego ze świadków, który zmarł rzekomo na zawał. U niego w kościach znaleziono truciznę, która tysiące razy przekracza dopuszczalne normy. My z Ateną napisałyśmy już trzy wnioski do Prokuratora Generalnego Pszonki, że jesteśmy kategorycznie przeciwne ekshumacji ciała Czornowoła. Nie wiem, czy przeżyłabym to wszystko, gdyby na mnie nie „zwaliły się” utwory Czornowoła. Tak bardzo go kochałam, nie mogłam zrozumieć: jego nie ma, a wszyscy chodzą, śmieją się, żyją normalnym życiem. A on przecież walczył za wszystkich. Ukraina dla niego — to nie było jakieś ogólne pojęcie, to każdy konkretny człowiek. Na przykład, ja oceniam swoich współmieszkańców z Wilchiwcia bardzo realnie. Widziałam, jak oni w tamtych czasach znęcali się nad moimi rodzicami: „O, medalista, w więzieniu siedzi…” I mama płakała. Szczere współczucie wyraziło może kilka osób. Potem waliła się nasza chata w Wilchiwciu, którą przekazano państwu pod muzeum. O, w Kryworiwni, na przykład, stworzono już pięć muzeów we wsi. Społeczność robi wszystko własnymi siłami, a potem stawia władzę przed faktem. A tutaj — wali się chata, na tamten czas już nie dysydenta, a deputowanego Rady Najwyższej, Bohatera Ukrainy. Niby każdy rodak powinien być dumny. Niewielu bohaterów w każdej wsi. A wszystkim jest obojętne. Sławko odczuwał rodaków inaczej. Rozumiał każdego człowieka — z jego bólami, radościami. On mi mówił: „Walu, nadejdą troszeczkę inne czasy, lepsze — staną się innymi i ci ludzie. Oni są tacy pokrzywdzeni, całe życie — nędza, głodówki”. Był wielkim optymistą, romantykiem. Mam ciekawą obserwację. Obok, za 4 kilometry, niewielka sąsiednia wieś Husakowe, tam się urodziłam. Tam był silny ruch powstańczy, stamtąd byli kozaccy wodzowie, to była kozacka wieś. A Wilchiwieć — pańszczyźniana. Tam w ludziach zachował się kozacki duch, a w Wilchiwciu — pańszczyźniany. Ci wieśniacy przyzwyczaili się korzyć — tacy są do tej pory. Pogodzili się z obecną władzą, boją się przewodniczącego rady wiejskiej, jakiegokolwiek naczelniczka. Ten strach jest w genach. A w Husakowem — nie boją się. Tam szkoła malutka, ośmioletnia, zaledwie 50 dzieci. Dyrektor tej szkoły często zaprasza nas na czornowolowskie wydarzenia. Tam dostają jego utwory, listy itd. W Wilchiwciu prawie niczego podobnego nie robią. Prawda, wreszcie muzeum otworzyli, choć wycieczki prowadzą na werandzie! Tam jeszcze pracy i pracy… Choć w rzeczywistości obecnie nie wszystkie są — je wyjmowano. Ale nawet te listy, które zniknęły, Wiaczesław skrupulatnie zarejestrował w zeszytach (kiedy i komu pisał, od kogo otrzymywał i krótką treść). To bardzo ciekawe. Dowiadujesz się o nieoczekiwanych rzeczach. Na przykład, kiedy niszczyli UGS, ówczesna ukraińska władza czasów Szczerbyckiego postanowiła posadzić więźniów politycznych z kryminalnymi, „dwie pieczenie przy jednym ogniu”: mówiąc, że u nas więźniów politycznych nie ma, jednocześnie mając nadzieję, że kryminalni sami się z nimi rozprawią. Jakucka prokuratura była takimi działaniami ukraińskiego KGB bardzo niezadowolona. Jakuci mają narodową dumę, współczuli tym, którzy bronili swój naród, swoją nację. O tym otwarcie mówili Czornowołowi, kiedy odbywał tam karę więzienia. Na prośbę prokuratora Jakucji warunkowo go zwolnili, ale bez prawa wyjazdu na Ukrainę do końca terminu. Pracował w fabryce w Pokrowsku, niedaleko Jakucka. I na weekendy jeździł do jakuckiego archiwum, badał materiały o Hrabowskim, gdzie ten był na zesłaniu. Te badania są unikalne. Bo nikt z literaturoznawców do jakuckiego archiwum nie dotarł. Czornowoł obalał rozpowszechnioną opinię, że Hrabowski był marksistą. Na zesłaniu, gdzie był Hrabowski, rzeczywiście były marksistowskie kółka, omawiali prace Marksa. Hrabowski tam bywał. Ale ani razu w tej sprawie swoich myśli nie wyrażał, dlatego nie ma podstaw wyciągać wniosek, że był marksistą. Coś zrobić nie jest łatwo, finansowania nie ma żadnego. — Mówi Pani, że przeżyła tragedię dzięki temu, że na Panią „zwaliły się” utwory brata. Jak to się stało? Co już udało się wydać? — Kiedy Wiaczesław zginął, zaczęliśmy porządkować jego twórcze dziedzictwo. Wiele materiałów znalazłam we Lwowie. Ale nawet nie myślałam, że zostanę redaktorem wszystkich utworów. Czornowoł jeszcze za życia chciał, żeby jego tomik „Literaturoznawstwo” opracował Wasyl Jaremenko. Ale ten był ciągle zajęty, napisał tylko przedmowę. Ja początkowo nie odważałam się wziąć za tę trudną pracę. Potem pomyślałam: „Jeśli nie ja, to kto?” Tak też robię. Zwróciłam się o radę do Mychajłyny Kociubynskiej, wieczna jej pamięć. Ona mi wyjaśniła niuanse, pomogła. Postanowiliśmy wydać wszystko. Ta praca nie jest prosta. Na szczęście, Wiaczesław miał zwyczaj niczego nie wyrzucać: znajduję bardzo ciekawe brudnopisy, notatki itd. Tym, którzy będą badać historię Ukrainy, jednoznacznie przydadzą się prace Czornowoła, bo to — dokumenty, historia Ukrainy. W drugiej połowie ubiegłego wieku i na początku niepodległości nie ma Ukrainy bez Czornowoła i Czornowoła bez Ukrainy. Jakiekolwiek wydarzenia by się nie działy, on tam był. Trwała walka w latach 1960. — Czornowoł jest jednym z szestdziesiatnykiw. Kiedy w 1964 roku zaczęły się aresztowania szestdziesiatnykiw — Czornowoł otwarcie wystąpił w ich obronie. Wtedy napisał „Sprawiedliwość czy recydywy terroru” i „Biada z rozumu”. Wiaczesław, Borys i Wałentyna z rodzicami. 1950 r. tom, rewolucjonistą-demokratą. Żal mi, że nikt z literaturoznawców od 2002 r., kiedy wyszedł ten tom, nie zareagował na te fakty. W korespondencji Hrabowskiego jest wiele nazwisk. Czornowoł je rozszyfrował, ale zdążył nie wszystko. Postanowiłam zakończyć tę pracę, uzupełnić indeks osobowy. Pracowałam w bibliotece Wernadskiego z historycznymi czasopismami tamtego okresu w rodzaju „Katorga i ssylka” itd. Praca poszukiwawcza jest bardzo ciekawa, czasem coś znajdujesz zupełnie nieoczekiwanie, kiedy nawet nie czekasz. A to taka radość! Już wydano sześć tomów, siódmy jest w drodze. W pierwszym tomie — prace z literaturoznawstwa, w drugim — „Sprawiedliwość czy recydywy terroru” i „Biada z rozumu”. Dalej — „Ukraiński Wisnyk”, zaczął wydawać „Ukraiński Wisnyk”. Potem był więziony, i tam nie przestawał walczyć. Czornowoł — to nasza historia. Ja mówię teraz nawet nie jako o bracie, przez te lata przeanalizowałam jego utwory, to — prawdziwe dokumenty. Jeśli on, na przykład, udzielał komuś wywiadu, zawsze sam wyczytywał, podchodził do tego bardzo poważnie. Przychodzi robić wiele komentarzy. Przecież to, co i tak jest zrozumiałe dla moich rówieśników, dla następnych pokoleń będzie zupełnie nową informacją. Wiele musiałam pracować nad słownikiem imion w listach, jest ich setki, rozszyfrowywać, kim są ci ludzie. Napisał książkę o wydarzeniach w obozach, ale ona zniknęła. A w listach zachowało się wiele danych o tamtych czasach, o ludziach. Choć i listy zachowały się. Wałentyna i Wiaczesław. 1988 r.
Traducción automática
22 czerwca 2011 r. uroczyście obchodzona będzie 20. rocznica założenia pierwszego w historii Ukrainy Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego. W ciągu dwudziestu lat wydało ono miliony Biblii w naszym ojczystym języku ukraińskim. Dmytro STEPOWYK, doktor filozofii, doktor nauk teologicznych, profesor, członek Zarządu Głównego UTB od 1991 roku, wiceprezes UTB w latach 1994–2003, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy. Historia UTB zaczęła się co najmniej dziesięć lat przed jego powstaniem 22 czerwca 1991 roku. Gdzieś od końca lat 70. XX wieku władza komunistyczno-sowiecka w Moskwie i Kijowie zaczęła przygotowywać środki, aby nie pozwolić „popom” (pod tym słowem rozumieli wszystkich wierzących w Boga ludzi) obchodzić 1000-lecia Chrztu Rusi Kijowskiej-Ukrainy, które miało odbyć się w 1988 roku. Trzeba było czymś przyćmić tę jubileuszową datę, wymyślić coś takiego, aby to Tysiąclecie utonęło w doniosłości jakiegoś innego wydarzenia. Znajomość historii przez kierowników obu KC, moskiewskiego i kijowskiego, ograniczała się w zasadzie do kursu historii KPZR, który przechodzili w swoich szkołach partyjnych i za co – bez obrony rozpraw doktorskich – automatycznie nadawano im „naukowe” stopnie kandydatów nauk historycznych. Wtedy zwrócili się do Akademii Nauk, do takich placówek akademickich jak Instytut Historii i Instytut Archeologii. I tam „wymyślili”: rzekomo miasto Kijów zostało założone w 482 lub 483 roku. Zatem w 1982 lub 1983 roku nasza stolica kończy aż 1500 lat! Pamiętam, jak za ten pseudojubileusz agitował wtedy cały świat naukowy dyrektor Instytutu Historii Jurij Kondufor, a pomagał mu poprzez środki masowego przekazu (udzielał niezliczonej liczby wywiadów prasowych) archeolog Petro Tołoczko. To jemu, Tołoczce, przypisuje się dwuznaczny aforyzm: „Komu mało, temu dodamy!”. Było to adresowane do tych ciekawskich, którzy chcieli wiedzieć, w jakim latopisie widnieje data 482 rok jako rok założenia Kijowa? Teraz nawet uczniowie wiedzą, jak nie udał się zamysł komunistów z wymyśloną datą założenia Kijowa. Im, bolszewikom, nie udało się zatuszować rzeczywistej daty milenium ukraińskiego chrześcijaństwa. W 1988 roku wielki jubileusz nawrócenia naszego narodu i naszej Ojczyzny Rusi-Ukrainy z pogaństwa-bałwochwalstwa na wiarę Chrystusową był uroczyście obchodzony u nas i na całym świecie. I właśnie w tamtych wczesnych latach 80., na tle nieudolnej przepychanki z „1500-leciem Kijowa”, wśród chrześcijan zrodziła się myśl stworzenia Towarzystwa Biblijnego dla duchowej opieki nad tysiącami i milionami naszych ludzi. Popyt na Biblię był ogromny! W specjalnym funduszu biblioteki mojego Instytutu Sztuki,
w Instytucie Folklorystyki i Etnologii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR był jeden egzemplarz Pisma Świętego w języku ukraińskim w przekładzie metropolity Iłariona Ohijenki. Jako badacz religijnej grafiki ilustracyjnej musiałem za każdym razem wypisywać ten egzemplarz za zgodą dyrekcji i komitetu partyjnego, aby zapoznać się z fabułą Starego Testamentu, ponieważ Nowy Testament miałem własny. Na jednej z konferencji religioznawczych poznałem ówczesnego baptystę nr 1, jak go nazywano, Jakowa Kuźmowycza Duchonczenkę — człowieka niezwykłej dobroci i uwagi wobec potrzeb bliźnich. Zaprosił mnie do biura Wszechzwiązkowej Rady Ewangelicznych Chrześcijan Baptystów na placu Lwa Tołstoja i w razie potrzeby nie żebrałem już o Biblię z instytutowego funduszu specjalnego, lecz przychodziłem do Jakowa Kuźmowycza, a on dawał mi do korzystania swój egzemplarz w języku ukraińskim. To on podsunął mi myśl o konieczności utworzenia Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego. Były to czasy postbreżniewowskie — lata realnego powrotu porządków stalinizmu za Andropowa i Czernienki, potem była tragedia Czarnobyla… A Duchonczenko marzył o Ukraińskim Towarzystwie Biblijnym i pytał mnie, jak odnosi się do tego ukraińska inteligencja naukowa? Od 1967 roku pracuję w instytucji akademickiej i realnie lub intuicyjnie wiedziałem w tamtym czasie, kiedy pytał mnie o to Duchonczenko, że wielu naukowców, nawet z doktoratami, było ludźmi wierzącymi w Boga. Jako szestdziesiatnyk (starsi ludzie wiedzą, co to za termin), do końca lat 80. byłem osobą, której nie wolno było wyjeżdżać do krajów kapitalistycznych. Dopiero pod koniec „gorbaczowowskiej pieriestrojki” władza zaczęła po trochu wypuszczać na Zachód różnego rodzaju dysydentów. Tak udało mi się pojechać w maju 1988 roku do Włoch jako prelegent na Międzynarodowej konferencji „Pochodzenie i rozwój chrześcijaństwa słowiańsko-bizantyjskiego: Chrzest 988 roku przez wieki” pod patronatem i z udziałem papieża Jana Pawła II. Zostawszy na kilka tygodni po konferencji w Rzymie, miałem spotkanie i krótką rozmowę z Papieżem, a także z mieszkańcami ukraińskich klasztorów w stolicy Włoch, seminarzystami i studentami ukraińskich uczelni, na przykład w Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim. Bardzo owocna była rozmowa z ówczesnym rektorem UUK w Rzymie biskupem doktorem Iwanem Chomą. Raz powiedziałem rektorowi, że my na Ukrainie mało wiemy o historii trzeciego, tak zwanego „rzymskiego”, przekładu Biblii na język ukraiński oraz o autorze tego przekładu, księdzu, doktorze teologii Iwanie Chomence, chyba tylko tyle, że pochodzi z Winnicy. Władyka rektor UUK dał mi wiele informacji o historii trzeciego przekładu i materiałów o tłumaczu ks. Iwanie Chomence: dane te legły u podstaw jednego z rozdziałów mojej książki „Krótka historia przekładów Biblii na język ukraiński”, napisanej razem z pastorem Mykołą Żukaliukiem i wydanej przez Ukraińskie Towarzystwo Biblijne w 2003 roku. Kolejny fakt z prehistorii UTB zapamiętałem z 1989 roku. Jako zaproszony wykładowca przez pół roku, od stycznia do czerwca 1989 roku, prowadziłem wykłady na Uniwersytecie Alberty w kanadyjskim mieście Edmonton. Tutaj poznałem znanego pastora baptystycznego Leonida Korownika, miałem z nim, jego rodziną i członkami wspólnoty ukraińskich baptystów tego miasta niemało spotkań i rozmów. Leonid, jego żona, dzieci i wszyscy inni uważali za wielkie nieszczęście Ukrainy brak u naszych prawosławnych, katolickich i protestanckich chrześcijan wystarczającej liczby Biblii w języku ojczystym. Pastor Leonid mówił mi, że wszystkie kraje cywilizacji chrześcijańskiej, niezależnie od ich ustroju politycznego i ideologii państwowej, mają narodowe Towarzystwa Biblijne, które drukują Biblie dla swoich narodów. Dlaczego nie mieć takiego towarzystwa na Ukrainie? Korownik i jego koledzy gotowi byli wziąć na siebie zobowiązanie wydrukowania tysięcy egzemplarzy Biblii w języku ukraińskim w Kanadzie i bezpłatnego wysłania ich na Ukrainę. Pytali mnie, czy pozwoli na to władza? Wyraziłem wątpliwość. „Wtedy twórzcie własne Towarzystwo Biblijne i drukujcie Pismo Święte na Ukrainie; my, na ile będziemy mogli, pomożemy finansami, zakupem wysokiej jakości papieru i tym podobne”. Dobra rada, ale w tamtym czasie nie widziałem realnych szans na jej realizację… Ale czego nie mogą ludzie, to zrobi Bóg! I tak stało się po dwóch latach. Wiele zadawano mi pytań o sytuację kościelną na Ukrainie podczas prawie 9-miesięcznego wyjazdu do USA — od 5 października 1990 roku do 11 czerwca 1991 roku. Była to moja pierwsza podróż do tego zdumiewającego kraju (a w sumie moich wyjazdów do USA do obecnego 2011 roku było 15!), i najbardziej zdumiewające, że oddelegowała mnie tam Akademia Nauk Ukraińskiej SRR na staż do Ukraińskiego Muzeum w Nowym Jorku. Związek Radziecki dożywał ostatnich miesięcy i tygodni przed swoim rozpadem i nawet tacy niewygodni dla władzy komunistów ludzie, jak Dmytro Stepowyk, mogli pojechać do centrum „światowego kapitalizmu”, jeśli było odpowiednie zaproszenie! W tamtym czasie brałem aktywny udział w sprawie legalizacji i odrodzenia na Ukrainie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, byłem delegatem od wierzących w Boga naukowców na Wszechukraiński Sobór Lokalny Prawosławny 5—6 czerwca 1990 roku w Kijowie, na którym wybraliśmy pierwszym patriarchą kijowskim i całej Ukrainy ówczesnego metropolitę UKP w USA Mścisława Skrypnyka. I oto jestem w USA. W niedalekim od Nowego Jorku stanie New Jersey znajduje się duchowe centrum prawosławnych Ukraińców w USA — w miasteczku South Bound Brook. 14 października 1990 roku zaproszono mnie tam na uroczyste obchody święta Pokrowy. Tutaj, w South Bound Brook, była oficjalna rezydencja metropolity Mścisława, który, będąc wybranym na patriarchę w Kijowie, wybierał się na Ukrainę, gdzie nie był już prawie pół wieku. Myślałem, że uczczę z naszymi ludźmi Pokrowę i tego samego dnia wrócę do Nowego Jorku do mojej pracy. Ale Mścisław dowiedział się, że jestem tutaj i zapragnął ze mną szczegółowo porozmawiać. Po Liturgii zaprosił mnie i jeszcze kilka osób do siebie do domu — do wspaniałej połtawskiej chaty na dwie połowy, którą dawno zbudował, aby przypominała mu rodzinną Połtawę. Człowiek ogromnego doświadczenia życiowego — w tamtym czasie patriarcha Mścisław Skrypnyk wchodził w 93. rok życia — władyka podkreślał również w tej pierwszej szczerej rozmowie (później miałem jeszcze niejedną z nim rozmowę), że bez masowego rozpowszechniania Biblii w ateizowanym ukraińskim społeczeństwie nie odrodzimy należycie wiary w Boga, a bez takiej wiary nie ma co myśleć o szczęśliwej i wolnej Ukrainie. Nawiasem mówiąc, w swoim statusie patriarchy władyka Mścisław osiem razy przyjeżdżał w latach 1990—1992 na Ukrainę. I w przeddzień konferencji założycielskiej my, kilka osób, odwiedziliśmy w Kijowie patriarchę Mścisława, aby zaprosić go na konferencję założycielską UTB, zaplanowaną na 22 czerwca 1991 roku w Kijowskim Domu Edukacji Naukowo-Technicznej, który znajduje się na rogu bulwaru Tarasa Szewczenki i ulicy Wołodymyrskiej. Patriarcha Mścisław ze względu na stan zdrowia nie mógł być obecny na konferencji założycielskiej UTB, ale pobłogosławił jej przeprowadzenie, wyraźnie podkreślając, że pierwszym zadaniem nowo tworzonego towarzystwa powinno być nie sprowadzanie Biblii z zagranicy, a drukowanie ich tutaj, na Ukrainie! Słowa starego patriarchy, który po trzech latach opuścił ten świat, okazały się prorocze: obecnie, po 20 latach od utworzenia UTB, mamy miliony rozpowszechnionych wśród ludu egzemplarzy Biblii lub jej poszczególnych części, a większość z nich wydano na Ukrainie. Zatem po dziewięciomiesięcznym wyjeździe do USA, 12 czerwca 1991 roku przyleciałem z Nowego Jorku do Kijowa (nawiasem mówiąc, był to pierwszy rejs bezpośredniego lotu z Ameryki na Ukrainę) i tutaj — telefon do domu niemal z wyrzutem: natychmiast dołączaj do komitetu organizacyjnego przygotowań do zebrania założycielskiego UTB, bo już za 10 dni zebranie ma się odbyć; już i sala wynajęta, i przeniesienie na inny termin jest niemożliwe! Fraza o niemożliwości przeniesienia została mi powiedziana na uwagę, że 22 czerwca to 50 lat od ataku Niemiec na Związek, i jakoś tak niezręcznie. Jednak data nie zmieniła się i ja wraz z pisarzem Borysem Tymoszenką, aktywnym działaczem kościelno-społecznym Wołodymyrem Katelnyckim (później, 7 lipca 1997 roku, bestialsko zamordowanym wraz ze swoją matką) oraz księżmi Bohdanem Mychajleczkiem i Wałerijem Szkarupśkym rzuciliśmy się w wir pracy nad przygotowaniem konferencji założycielskiej UTB. Pracowaliśmy, prawosławni chrześcijanie, w pełnej zgodzie i pełnym wzajemnym zrozumieniu z Jakowem Duchonczenką. Poprosił nas nie tylko o rozniesienie pisemnych zaproszeń do głów Kościołów, ale także o rozmowę z każdym z osobna, zapraszając ich do wzięcia udziału w konferencji. Robiliśmy to, ale niektóre wyznania niemrawo, a nawet sceptycznie odniosły się do idei utworzenia UTB. Wprost nikt nie odmówił udziału w konferencji, ale pierwsze osoby przyszły tylko z wyznań protestanckich — baptystów, zielonoświątkowców i adwentystów dnia siódmego. Z Kościołów tradycji Chrztu Włodzimierzowego na konferencji reprezentowane były tylko dwa: Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny (który po Soborze Zjednoczeniowym w czerwcu 1992 roku przyjął nazwę Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego) oraz Ukraiński Kościół Greckokatolicki. Konferencja założycielska 22 czerwca 1991 roku przebiegła nadzwyczaj udanie. Pięć Kościołów zatwierdziło utworzenie UTB; patriarcha Mścisław i głowa UKGK, arcybiskup większy i kardynał Myrosław-Iwan Lubacziwśkyj, a także głowy trzech wyznań protestanckich przesłali swoje pozdrowienia. Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego konferencji UTB pastor Jakow Kuźmowycz Duchonczenko w swoim referacie powiedział, że konferencja założycielska odbywa się w smutną rocznicę — 50-lecia ataku hitlerowskich nazistowskich Niemiec na Związek Radziecki. Niech ten smutny „jubileusz” przeleje się wolą Bożą w radość nowego poznania Słowa Bożego przez naród ukraiński, który z powodzeniem odnawia swoją suwerenność, przezwycięża spuściznę ateizmu i totalitaryzmu. Wielką uwagę w referacie Jakow Kuźmowycz poświęcił historii biblistyki na Ukrainie i w świecie; opowiedział o Zjednoczonych Towarzystwach Biblijnych z siedzibą w Wielkiej Brytanii; jak tworzono narodowe Towarzystwa Biblijne w szeregu krajów. Powiedział, że Ukraina z jej ponad tysiącletnią historią bycia na łonie wiary chrześcijańskiej dawno dojrzała, by mieć swoje Ukraińskie Towarzystwo Biblijne jako integralną część światowej biblistyki z trzema głównymi kierunkami działalności: przekład, druk i rozpowszechnianie Biblii wśród narodu ukraińskiego. Ciąg dalszy nastąpi.
Traducción automática
W poniedziałek, 6 czerwca, w Domu Ludowym we wsi Węzłów odbyły się Międzynarodowe Czytania Szaszkiewiczowskie na temat: „Markijan Szaszkiewicz — myśliciel, poeta, kapłan, działacz społeczno-polityczny”. Czytania zorganizowało Lwowskie Krajowe Towarzystwo „Ridna Szkoła” (prezes P. I. Sikorski) wspólnie z Instytutem Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy (profesor F. I. Steblij) przy wsparciu Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (przewodniczący — J. H. Kaminiecki, przewodniczący komitetu organizacyjnego — R. M. Łubkiwski), rejonowej organizacji towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (przewodniczący — J. M. Suchar) oraz organów władzy rejonowej i lokalnej (M. S. Bohira, W. W. Żuk, A. P. Blyzniuk). Jarosław SAWCZUK, korespondent „Narodnoj Sprawy”
W wydarzeniu wzięli udział współcześni ukraińscy pisarze, naukowcy, przedstawiciele Kościoła oraz władz rejonowych i obwodowych. Odczyt otworzył słowem wstępnym R. M. Łubkiwski, który udzielił głosu w celu powitania M. S. Bohirze, S. I. Burce, W. W. Panasiukowi oraz ks. J. Mychaliukowi. Prezydent LKT „Ridna szkoła”, doktor nauk pedagogicznych, profesor P. I. Sikorski odczytał listy gratulacyjne do uczestników odczytów od pisarza, Bohatera Ukrainy J. M. MuszKetyka oraz wybitnego ukraińskiego poety, krytyka literackiego i tłumacza, Bohatera Ukrainy D. I. Pawłyczki, którzy z ważnych przyczyn nie mogli przybyć na odczyty osobiście. Mitrat, dziekan radechowski ks. Jarosław Mychaliuk przekazał pozdrowienia i błogosławieństwo od ordynariusza eparchii sokalsko-żółkiewskiej Władyki Michała Kołtuna. Jak zaznaczył przewodniczący Radechowskiej Rejonowej Administracji Państwowej M. S. Bohira, nasz rejon może być dumny z tego, że ma możliwość gościć tak wysokie zgromadzenie. Łącznie do udziału w forum zaproszono 33 prelegentów — literatów, filologów, historyków, pedagogów itd., z których każdy przygotował własne badania biografii, twórczości, posługi duszpasterskiej, powiązań z działalnością innych ówczesnych literatów i filozofów, skutków działalności oraz innych aspektów postaci Markijana Szaszkewycza. Występujący zapoznali zebranych z nowymi, jeszcze niepublikowanymi i mało znanymi faktami, które pomagały słuchaczom za każdym razem na nowo odkrywać tę wybitną postać. Właśnie w odkryciu Szaszkewycza w nowym świetle dla szerokiego ogółu tkwiła wyjątkowość i największa wartość spotkania. Obecni na sali — nauczyciele różnych szkół rejonu i pracownicy rejonowego wydziału oświaty, pracownicy kultury oraz po prostu zainteresowani obywatele w trakcie wysłuchań mogli wzbogacić swoją wiedzę, otrzymując nowe informacje, że tak powiem, z pierwszej ręki, których jak dotąd nie można znaleźć w podręcznikach. Szczególnie interesujący był referat starszego wykładowcy katedry teorii i historii literatury ukraińskiej Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki I. M. Szałaty-Barnej, w którym badaczka opowiedziała o wydaniu „Rusałki”, przygotowanym na 100. rocznicę urodzin Markijana Szaszkewycza przez ukraińską diasporę w USA. „Rusałka” amerykańskich Ukraińców jest o wiele pełniejsza niż analogiczne wydanie, które ukazało się w tym samym okresie na naszych terenach i do tej pory była praktycznie nieznana badaczom postaci Szaszkewycza. Według słów prelegentki, teraz zbiór ten może stać się niezwykle cennym źródłem nowych wiadomości o poecie. Na zakończenie spotkania odczytano projekt Uchwały Międzynarodowych Odczytów Szaszkewyczowskich, który przedstawiamy poniżej. Po zakończeniu odczytów odbył się koncert świąteczny poświęcony pamięci Markijana Szaszkewycza, w którym wzięli udział: ludowy artysta Ukrainy M. Szunewycz, zasłużona artystka Ukrainy O. Szczerbakowa, trio księży „Nowyj czas”, zespół chóralny oraz trio Domu Ludowego ze wsi Wuzłowe, zespoły artystyczne rejonowej szkoły sztuk — zespół wokalny „Ełehija”, Chór Mariański, ludowy chór nauczycieli „Proświta”, wzorowy zespół tańca „Kwitanok”, orkiestra estradowa „Dżereło” oraz soliści-wokaliści i zespół wokalny rejonowego Domu Ludowego. Uczestnicy wykonywali pieśni o Markijanie Szaszkewyczu, pieśni, które wyszły spod jego pióra, a także utwory religijne i patriotyczne. Na zakończenie koncertu wszyscy uczestnicy wyszli razem na scenę i przy wsparciu tym 200-lecia jeszcze jednego wielkiego syna narodu ukraińskiego, poety i malarza Tarasa Szewczenki. Istnieje możliwość zjednoczenia wszystkich żyjących na Ukrainie wokół dwóch wybitnych postaci, zaplanowania szeregu działań z włączeniem w ich realizację wszystkich regionów Ukrainy (tworzenie muzeów, odsłanianie pomników, nadawanie placówkom oświatowym, ulicom i placom ich imienia, wydawanie dzieł itd.). Dziś można powątpiewać (chociaż sytuację jeszcze można naprawić), czy do 200-lecia M. Szaszkewycza zostanie opublikowane jubileuszowe wydanie „Rusałki Dnistrowej”, a Markijan Szaszkewycz i jego dzieła będą szerzej prezentowane w programie szkolnym z języka i literatury ukraińskiej, historii Ukrainy itd. Niepokoi również to, że środki masowego przekazu, centralna telewizja, poświęcają niewystarczającą uwagę tematom związanym z życiem i twórczością M. Szaszkewycza oraz jego współpracowników (I. Wahylewycza, J. Hołowackiego, M. Ustijanowycza) i innych ludzi o podobnych poglądach. Uczestnicy Międzynarodowych Odczytów Szaszkewyczowskich, poświęconych 200-leciu urodzin Markijana Szaszkewycza, zwracają się do Prezydenta Ukrainy Wiktora Fedorowycza Janukowycza z prośbą: 1. Wspomóc utworzenie Ogólnoukraińskiego Komitetu Organizacyjnego ds. obchodów 200-lecia urodzin M. Szaszkewycza. 2. Zlecić organom władzy wykonawczej wspólnie z utworzonym komitetem organizacyjnym opracowanie Planu działań na 200-lecie urodzin M. Szaszkewycza, przewidując w nim przeprowadzenie i finansowanie uroczystych posiedzeń we wszystkich centrach obwodowych oraz w Kijowie, wznowienie wydania spuścizny literackiej i naukowej Markijana Szaszkewycza, „Rusałki Dnistrowej”, „Czytanki…” i innych dzieł M. Szaszkewycza, tworzenie muzeów tam, gdzie żył i pracował M. Szaszkewycz (wieś Humnyska i wieś Nowosiłki (rejon buski), wieś Nestanyczi (rejon radechowski), remont muzeum-dworu we wsi Pidłissia, gdzie się urodził, remont muzeum „Rusałka Dnistrowaja” oraz Cerkwi Świętego Ducha w Lwowie itd.). 3. Skierować wysiłki służb państwowych na ochronę, umocnienie i rozwój języka ukraińskiego, symboli państwowych, na poszukiwanie jednoczącej idei narodowej, wysławianie ukraińskich bohaterów, tworzenie takich warunków społeczno-ekonomicznych, aby wszystkim nacjom i narodom (a przede wszystkim ukraińskiemu) żyło się z miłością do Boga zamożnie i szczęśliwie. Zalecić Ministerstwu Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu (Tabacznykowi D. W.): a) nie przeprowadzać reform w oświacie, które doprowadzą do pogorszenia jakości kształcenia (nieuzasadnione zamykanie szkół; totalne przenoszenie podręczników na nośniki elektroniczne; jednolita forma przeprowadzania państwowej atestacji absolwentów szkół (za pomocą komercyjnych testów i odpowiedzi do nich); uwzględnianie średniej oceny z atestatu, egzaminowanie abiturientów, uwzględnianie różnych ulg podczas wstępu na uczelnie itd.); b) nie przepisywać historii Ukrainy na korzyść wschodniego sąsiada; c) wprowadzić 3-letnią szkołę średnią, zróżnicować ją na dwa kierunki: akademicki (gimnazjum, liceum), zawodowy (szkoła zawodowa, szkoła realna); d) zmniejszyć liczbę przedmiotów nauczania w klasach starszych do 10 (5—6 zróżnicowanych profilowych, reszta — zintegrowane); e) zmniejszyć liczbę wyższych uczelni (do 100), integrując na zasadzie dobrowolności mało liczne uczelnie w potężne uniwersytety i zmniejszyć liczbę licencjonowanych miejsc w nich (250—300 tys.), uwzględniając liczbę absolwentów i realne zapotrzebowanie na specjalistów, przesuwając akcenty z kierunków ekonomicznych i prawniczych na specjalności fundamentalne; f) udoskonalić zewnętrzne niezależne testowanie, zwiększyć liczbę punktów ZNT (do 150) przy wstępie na uczelnie, zlikwidować ulgowy nabór na uczelnie, po gruntownym zreformowaniu systemu oświaty przejść na procesualno-elekcyjny dobór absolwentów gimnazjów i liceów na uczelnie (niezależna państwowa atestacja po ich ukończeniu i przyjmowanie na uczelnie na podstawie jej wyników); g) przyjąć ogólnoeuropejskie podejście do stopniowego przygotowania specjalistów (licencjat, magister); h) wprowadzić niezależną państwową atestację absolwentów studiów licencjackich z obowiązkową znajomością jednego z języków obcych; i) zmniejszyć liczbę dyscyplin nauczania do 6—7 na uczelniach, które są studiowane jednocześnie na roku, wykorzystując integrację dyscyplin pokrewnych.
F. STEBLIJ, współprzewodniczący Komisji Szaszkewyczowskiej we Lwowie, kandydat nauk historycznych, profesor; R. LUBKIVSKYJ, pisarz, laureat Nagrody im. Szewczenki; I. FARION, deputowany Rady Obwodowej we Lwowie, docent Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, kandydat nauk filologicznych; P. SIKORSKYJ, prezes LKT „Ridna szkoła”, doktor nauk pedagogicznych, profesor; M. SZAŁATA, profesor Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki, kandydat nauk filologicznych, profesor; H. WASIANOWYCZ, kierownik wydziału edukacji humanistycznej Lwowskiego Naukowo-Praktycznego Centrum Kształcenia Zawodowego NAPN Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych, profesor; P. SZKRABIUK, starszy pracownik naukowy wydziału najnowszej historii Ukrainy Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy; O. SEREDA, starszy pracownik naukowy wydziału najnowszej historii Ukrainy Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy, kandydat nauk historycznych, starszy pracownik naukowy; W. HORYN, współprzewodniczący Komisji Szaszkewyczowskiej we Lwowie, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kandydat nauk filozoficznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza NAN Ukrainy; B. JAKYMOWYCZ, profesor katedry historii ukrainoznawstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, doktor nauk historycznych; I. POKOTYŁO, nauczyciel historii Wuzliwskiego Liceum Przyrodniczo-Ekonomicznego w rejonie radziechowskim obwodu lwowskiego; I. RAJKIVSKYJ, kierownik katedry historii Ukrainy Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Stefanyka, kandydat nauk historycznych; I. SZAŁATA-BARNA, starszy wykładowca katedry teorii i historii literatury ukraińskiej Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki; M. TREGUB, pracownik naukowy Lwowskiej Narodowej Biblioteki im. W. Stefanyka; A. KORCZAK, nauczyciel historii Gimnazjum w Brodach im. I. Trusza, starszy pracownik naukowy Brodzkiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego; J. HUDYMA, kierownik muzeum historii Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki; R. JACIWI, prorektor Lwowskiej Akademii Sztuk Pięknych, kandydat nauk o sztuce, docent; N. BENKALOWYCZ, przewodnik Państwowego Muzeum Pamięci M. Hruszewskiego we Lwowie, wykonali hymn duchowy Ukrainy — pieśń „Boże Wielki, Jedyny”. Następnego dnia, 7 czerwca, goście wzięli udział w panichidzie we wsi Nestanyczi, gdzie w latach 1838—1841 żył i pracował ks. Markijan, z udziałem biskupa eparchii sokalsko-żółkiewskiej władyki M. Kowtuna, który również poświęcił i otworzył kompleks memorialny w miejscu, gdzie stała plebania M. Szaszkewycza. Po obiedzie goście wyruszyli na wycieczkę po miejscach związanych z Szaszkewyczem — wieś Nowosiłki, wieś Humnyska, wieś Pidłissia — Biała Góra. 6 czerwca 2011 r., wieś Wuzłowe, rejon radziechowski, obwód lwowski
Traducción automática
200 lat temu ziemia halicka wydała na świat Markijana Szaszkiewicza — wielkiego syna Ukrainy, kapłana i poetę, duchowego prekursora i budziciela narodu ukraińskiego, bojownika o ojczysty język i wysoką edukację, jedność wszystkich ziem ukraińskich, zwiastuna niepodległej Ukrainy. Los zrządził, że ojciec Markijan przeżył zaledwie nieco ponad 32 lata. Mimo to w swoim krótkim życiu dokonał tak wiele, że swoją działalnością i twórczością na zawsze uwiecznił karty ukraińskiej historii. W warunkach ponad sześciuset lat poniewierki, a w czasach jego życia podwójnego ucisku — austriackiego i polskiego, zgromadził on wybitnych myślicieli tamtych czasów w kółku „Ruska Trójca”, które skierowało swoje wysiłki na obronę ojczystego języka i Cerkwi, popularyzację rodzimego słowa i własnej historii, walkę przeciwko latynizacji ukraińskiego alfabetu, na rozwój narodowej oświaty, wydawanie utworów literackich w języku ukraińskim („Rusałka Dniestrowa”), a także rodzimej literatury szkolnej („Czytanka dla dzieciątek w szkołach ludowych”). Markijan Szaszkiewicz jako pierwszy mówił o jedności Ukraińców Zachodu i Wschodu, wskazał nam drogę do dniepryan, swym poetyckim wzrokiem objął przestrzeń „między Donem a Sanem”, sięgał „za Wołgę, za Dunaj”. Jako poeta w krótkim okresie życia nie zdążył napisać wiele, jednak każde jego słowo, każda strofa mają wielką moc, wzywają do działania, do jedności, do obrony ojczystego słowa, do wyzwolenia swojego kraju spod uciskicieli. Niestety, z dużym opóźnieniem Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę o ogólnoukraińskim obchodzie 200-lecia urodzin M. Szaszkiewicza. Jednak dotąd nie utworzono ogólnoukraińskiego komitetu organizacyjnego, a do 6 listopada — daty urodzin M. Szaszkiewicza — pozostało kilka miesięcy. Społeczeństwo Galicji zainicjowało szereg projektów, które należy zrealizować, aby odtworzyć w pamięci narodowej główne etapy cierpiętniczego życia i twórczej pracy M. Szaszkiewicza w utworzonych muzeach i pomnikach, wydaniu jego dzieł. Mniej niż za trzy lata Ukraina świętuje
Traducción automática
— Panie Kyryle, zdaje się, że dwadzieścia lat temu wyjechał Pan za granicę? Jak się Pan czuł? Czy nie było myśli, by zostać tam na zawsze? — Spędziłem tam dziewięć miesięcy, choć planowałem miesiąc, półtora, na wakacje (bo pracowałem wtedy jako solista w Rówieńskiej Filharmonii). Na zaproszenie mojej ciotki, która mieszka w Minneapolis. W Ameryce zaadaptowałem się do ich życia, było mi tam łatwo i prosto. I żadnej nostalgii (przecież wyjeżdżałem jeszcze wtedy, gdy był Związek). Nie czułem się jakoś wtórny czy niepełnowartościowy — czułem się jak ryba w wodzie. Dlaczego? Amerykanie są bardziej dynamiczni, przyjaźni, otwarci, w większości bardziej profesjonalni od nas, zawsze gotowi do współpracy. Ponieważ jestem skrzypkiem i całe życie miałem profesjonalne wychowanie, bariery między nami nie było. Dla nich słowo „profesjonalista” oznacza najlepszego. Oni takich szanują i starają się sami odpowiadać tym wysokim standardom. W ich psychologii na poziomie instynktu jest optymizm, zaufanie, co mi imponuje. Tę cechę poczułem jeszcze w samolocie, chociaż załoga nie była amerykańska, a zachodnioeuropejska. — „Zachodniacy”, powiedziałbym, mają nieco odmienną psychologię. W swoim charakterze mają wspólne z wymienionymi przez Pana cechami. A co najważniejsze — własnej godności im nie brakuje. Jest Pan rodem ze Lwowa? — Tak, ale przeżyłem tam zaledwie pięć lat. Rodzice przeprowadzili się później do Kijowa, na ziemię pradziadów. I od razu, już w przedszkolu, miałem problem — z językiem. Jak każda normalna inteligentna rodzina, porozumiewaliśmy się po ojczystemu, po ukraińsku. Wychowawczynie, dzieci patrzyły krzywo. Nawet z mamą przeprowadzano „rozmowy”: niby co to u was za „dzieciak”. Z rówieśnikami też nie od razu się porozumiałem. Na naszym podwórku był taki Sasza Kompanijec, to za moją ukraińskość niejednokrotnie mi się od niego obrywało. Sądzę, że to była nawet nie nienawiść do ukraińskości, a ksenofobia. To jest to, co i dziś jest szczodrze kultywowane zarówno w rodzinach, jak i na poziomie państwa. — Czy pomysł stworzenia Fundacji imienia Pana dziadka — Kyryła Stecenki, to rezultat wyjazdu do Ameryki? Czy ojciec podpowiedział? — Nie, to była osobna decyzja. Ojciec nie doczekał już rozpadu Związku, bo zmarł pięć lat przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości. Ale kult dziadka, jego twórczości, oczywiście był obecny w rodzinie. Przemilczeć go ówczesne państwo nie mogło. Pamiętam 1982 rok, kiedy obchodzono 100-letni jubileusz Kyryła Stecenki. Z zagranicy przyjechała nawet siostra Anna Stecenko-Gbur-Neven, ciocia Nusia, jak ją nazywaliśmy. Miała wtedy ponad 90 lat, ale ona wszędzie wtedy bywała z nami: w Kwitkach na Czerkaszczyźnie, gdzie urodził się dziad; w Tywrowie na Winniczyźnie, gdzie pracował; w Wepryku na Kijowszczyźnie, gdzie zakończyła się jego ziemska droga. W Kijowie, w filharmonii, zorganizowano niezły koncert z utworów Kyryła Hryhorowycza. Wszystko było zorganizowane i trzymało się, w istocie, na entuzjazmie świadomych Ukraińców, w szczególności Platona i Heorhija Majborodów, Witalija Kyrejki, Anatolija Mokrenki i innych. W Tywrowie inicjatorem stworzenia miejscowego muzeum Kyryła Stecenki stał się miejscowy fotograf Wołodymyr Oczeretny, zrobił on, zdawałoby się, niemożliwe. W Wepryku na Fastowszczyźnie taką osobą stał się Wołodymyr Kosowski, poeta, znany działacz społeczny, krzewiciel ukraińskiej idei, i w ogóle — wyrazista osobowość. Lecz w ostatecznym rozrachunku wszystko zależało od tak zwanych „organów dyrektywnych”: jeśli udawało się uzyskać u nich pozwolenie, to oni też finansowali. Przypominam sobie, muzeum-archiwum literatury, które jest obok Sofii Kijowskiej (w jego pomieszczeniu kiedyś była bursa, w której uczył się Kyryło Stecenko) postanowiło i sobie dołączyć do wydarzeń. Przed koncertem w foyer filharmonii próbowano rozwinąć wystawę poświęconą jubilatowi. Nie pozwolili. Oto tak... — W jeszcze większym stopniu, sądzę, cenzurze i kontroli podlegała sama twórczość Kyryła Stecenki, tak samo jak prawda o jego życiu i działalności... — Za czasów Związku Radzieckiego nie można było nie liczyć się z tak znanym kompozytorem, z jego znaczeniem i wkładem w historię ukraińskiej sztuki. Z drugiej strony, zabronione było akcentowanie jego narodowo-patriotycznej postawy. Wszystko, co wiązało się z jego działalnością w czasach Ukraińskiej Rewolucji 1917 roku i później, było „zapomniane”. Patriotyczna twórczość jego także była zamknięta, zwłaszcza ta jej część, która związana jest z Ukraińskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym, „Proświtą”. Co zostawało? Zostawały utwory muzyczno-dramatyczne, romanse i utwory chóralne do słów Szewczenki, Franki, Łesi Ukrainki. W latach 60. wydano pięciotomowe (w sześciu księgach) dzieła Kyryła Stecenki pod redakcją Tyczyny i Kyrejki. Tam, w szczególności, nie zostały wydrukowane „Ukraino-matko, kat skonał”, „Żyj, Ukraino!” i inne. Mało po mału informacja o Stecenkowej genialności przenikała w kręgi artystyczne. Coraz większa pojawiała się pokusa u chórmistrzów wykonywania jego muzyki cerkiewnej. I pierwszą muzyką, którą zaczęto wykonywać, były jego kolędy i szczedriwki — ma ich 50. Początkowo wykonywano je pojedynczo. Palma pierwszeństwa należy do chóru pod kierownictwem bezpośrednio Ikonnikowa i jego asystenta. Oni nawet zdołali w tamtym czasie nagrać kolędy i szczedriwki Stecenki w firmie „Melodija”. Bezpośrednich zakazów nie było. To był ten okres, kiedy Ukraińcy zaczęli troszeczkę interesować się własną historią, ludowymi obrzędami, zwyczajami. W dużej mierze sprzyjał temu ruch szestdziesiatnyków. Zaczęli śpiewać najpopularniejsze pieśni. Swoją drogą, obecnie, jak i wcześniej, tak samo nie śpiewają jego przeważnie zakazanych kolęd i szczedriwek. To pewien problem mentalny. Ale to osobny temat. — Ale mimo wszystko: dlaczego? — To problem psychologiczny postsowiecki, postsowiecki każdego narodu, który był pod piętą Moskwy. To typowa cecha niewolników, broń Boże, nikogo nie chcę obrazić. Bo wolny człowiek, który jest panem samego siebie, ma własną godność, nie boi się robić czegoś nowego, oryginalnego, kreatywnego. Z drugiej strony, najwyraźniej komuś brakuje profesjonalizmu. Ja nie mogę czegoś podobnego zarzucić takim znanym kapelom jak „Kijów”, „Kijowskie freski”... Kiedy Ukraina stała się niepodległa, myślałem, że wszystko się zmieni. A ono nie zmienia się, jeśli nie powiedzieć — w wielu sprawach stało się jeszcze gorzej. Dlaczego? Ja rozumiem, że każdy szuka miejsca pod słońcem. I gdzie szuka? Prawidłowo, na Zachodzie! Jemu
Wnuk Kyryła Stecenki, Kyryło Wadymowycz, musi się podobać. Dlatego, żeby nas uznano i pogłaskano po głowie za to, że potrafimy śpiewać i wykonywać muzykę ich kompozytorów, prezentujemy nie swoje, nie mniej utalentowane, a interpretujemy Verdiego, Mozarta, Bacha i tak dalej... — I zapominamy o elementarnej prawdzie, że jesteśmy interesujący dla otaczającego świata swoim niepowtarzalnym, oryginalnym, do nikogo i do niczego niepodobnym, nie skopiowanym nieudolnie z cudzego produktem kulturowym. A potem jeszcze dziwimy się, dlaczego ten świat nie chce nas przyjąć... — Tak, w dzisiejszym świecie trzeba być samym sobą, wykonywać śmiałe, jeśli chcecie, kroki. Trzeba wszędzie i wszystkim, przyjaciołom i wrogom, na najwyższym poziomie pokazywać inny świat — ukraiński. Trzeba nie bać się być godnym i odważnym! Nie dotyczy to znanych chórów, obecnie istniejących na Ukrainie. Jeśli wziąć, na przykład, politykę Mykoły Hobdycza (chór „Kijów”), to ma on w ogóle genialny projekt życia: ukazać światu 1000-lecie ukraińskiej muzyki duchowej w całym jej pięknie i niepowtarzalności. Wydał już prawie 30 płyt kompaktowych, a w planach ma 50. Kto się nie orientuje, powiem: robi się to nie krócej niż przez 50 lat! W swoim czasie odkrył Ukrainę dla Europy Ołeksandr Bondarenko z chórem „Freski Kijowa”. Byli pierwsi, wzięli na siebie misję szerzenia ukraińskiej muzyki duchowej na świecie, przy czym na najwyższym artystyczno-wykonawczym poziomie. Występowali w krajach o dawnych i rozwiniętych tradycjach chóralnych, przede wszystkim w krajach Beneluksu, Wielkiej Brytanii. Stara, pyszna Europa zaniemówiła przed ich talentem i talentem naszych kompozytorów. Podobnych przykładów można przytoczyć mnóstwo. Przy okazji wspomnę, że nauczycielem znanych chórmistrzów był Pawło Iwanowycz Murawski. Właśnie Murawski był pierwszym wykonawcą „Panachydy” Stecenki. Tej słynnej, o której Ołeksandr Koszyć pisał, że to muzyka genialna i uznawał całą unikalność tego utworu. Właściwie Pawło Iwanowycz przygotowywał ją (a dedykowana jest ona przez autora M. W. Łysence) na 100-lecie Kyryła Stecenki. Genetycy twierdzą, że wnuki z reguły wrodziły się zarówno z wyglądu, jak i z charakteru w swoich dziadków i babcie. Kyryło Hryhorowycz Stecenko (1882—1922), którego 130-lecie będziemy obchodzić w przyszłym roku, był genialnym twórcą ukraińskiej muzyki. Utalentowany kompozytor, chórmistrz, pedagog, krytyk, niestrudzony działacz państwowy, kościelny i społeczny pozostaje do dziś jasną osobowością w historii kultury narodowej. Przeżył niepełne czterdzieści lat. Poznając jego niełatwą, pełną poświęcenia drogę, jego twórczość na konferencji naukowej, zorganizowanej przez Fundację im. Kyryła Stecenki i muzeum jego imienia w Wepryku w rejonie fastowskim na Kijowszczyźnie, poznałem jego wnuka, też Kyryła, ale Wadymowycza. Pozostał wierny powołaniu dziadka, tak samo jak i jego idei: jest kompozytorem, utalentowanym skrzypkiem, wykładowcą. Są też oznaki naszych czasów — Kyryło Wadymowycz jest kierownikiem katedry zarządzania show-biznesem Narodowego Uniwersytetu Kultury. Bez zastrzeżeń wierzy, że Ukraina ma przyszłość... Kyryło Stecenko i Jewhen Towstuha przy pomniku na grobie Kyryła Hryhorowycza Stecenki w dniu przeprowadzenia konferencji naukowej we wsi Wepryk na Fastowszczyźnie
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ki, muzyki do sztuk. Były też cherubiny, ale nie wszystkie. Brakuje drugiej. Reszta, 1, 3, 4, 5, 6, jest w katalogu. Kyryło Stecenko, jeśli w utworze przekraczał połowę, to obowiązkowo go kończył. A jeśli tylko zaczynał, to… — Czy w planach Fundacji są zamiary aktywniejszego propagowania twórczości Kyryła Stecenki, a co za tym idzie, kultury Ukrainy za granicą? To znaczy, przeprowadzania jakichś zakrojonych na szeroką skalę akcji w celu promowania ukraińskiej kultury narodowej na rynkach Europy Zachodniej, Ameryki Północnej… — Tak naprawdę Stecenko jest tam obecny od dawna. Jeśli chodzi o Fundację, to może ona robić takie rzeczy tylko poprzez państwo. Bo mowa o współczesnym świecie, a nie o jakichś partyzanckich rajdach. Ale jeśli nasze państwo nie jest zdolne pozycjonować się jako niezależny kraj na świecie, wśród społeczności międzynarodowej, to jakich inicjatyw możemy od niego oczekiwać. Zapytacie: dlaczego tak? Wszystko przez to samo. Po pierwsze, u wyższego kierownictwa brakuje dobrej woli i zrozumienia ważności misji kultury. Po drugie, żyje ono stereotypami początku XX wieku, w wyniku czego mentalnie i intelektualnie nie jest zdolne zrozumieć technologii informacyjnych XXI wieku. I jeśli mówię, że Stecenko jest obecny w obcym kraju, to nie dzięki naszej Fundacji, a tym bardziej państwu. Z Ukrainy Fundacja jako organizacja charytatywna nie może robić tego, co można robić tam. Podam przykład: Pawło Huńko, śpiewak-baryton z Wielkiej Brytanii, którego ojciec jest Ukraińcem, a matka Angielką. Zapalił się ideą wydania ukraińskich romansów. Nie wiem, ile łącznie może ich wydać. Zaczął od Stecenki. W tym celu przeprowadził się do Kanady, stworzył tam towarzystwo „Leopolis”. Zebrali oni prywatne środki na wydanie dwóch płyt kompaktowych, na których nagrał pół setki romansów. Wykonawcy, oprócz samego Huńki (baryton): bas, tenor plus jeden wiolonczelista i — pianista. Prawie wszystkie romanse wykonał w duecie. Jednym słowem, wszystkie te romanse wydano kosztem rządu kanadyjskiego. W ten sam sposób wydał cztery płyty kompaktowe Mykoły Łysenki, które rozeszły się z wielkim triumfem. Trzeba zauważyć, że wszyscy wykonawcy to nie-Ukraińcy lub osoby częściowo pochodzenia ukraińskiego. Jak to się udaje? Rzecz w tym, że w wielu krajach istnieje ustawowo zakotwiczona praktyka tak zwanych grantów uzupełniających i wyznawanie polityki wielokulturowości. Jeśli społeczność zebrała na jakieś wydarzenie kulturalne, powiedzmy, 100 tys. dolarów kanadyjskich, to 50 procent dodaje jeszcze państwo. Zbiorą milion, tyle samo dołoży i ono. Nasi państwowi włodarze tego nie pojmą. I sprawa nawet nie w braku patriotyzmu. Oni w ogóle nie rozumieją, nie pojmują znaczenia kultury. Poziom ich wykształcenia jest na poziomie lat 50. ubiegłego wieku, myślą kategoriami przemysłowymi. Brakuje im systemowego, strategicznego myślenia. Dlatego nie mam w nich żadnej nadziei, a co za tym idzie, także w państwie. Fundacja mogłaby wiele zrobić w dziedzinie popularyzacji ukraińskich narodowych osiągnięć muzyczno-chóralnej sztuki poprzez twórczość Kyryła Stecenki. Ale do tego trzeba wyjeżdżać za granicę. Na dzień dzisiejszy mamy mnóstwo pracy tutaj, na Ukrainie. Dlatego jedyna nadzieja — we własnych siłach. I we wsparciu ukraińskiej społeczności. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK
Traducción automática
— Czy to prawda, że to dzieło stoi w jednym rzędzie z takimi światowymi arcydziełami jak „Requiem” Mozarta czy Verdiego? — Rozumie pan… Czym jest panichida? Na Zachodzie to tradycyjnie requiem. Szczyty tego gatunku osiągnęli kompozytorzy, których pan wymienił. Można jeszcze dodać do tego dzieła muzyki rosyjskiej Rachmaninowa, Taniejewa i innych. Ale problem ukraińskiej muzyki cerkiewnej polega na tym, że tegoż właśnie Stecenki nie można było wykonywać w filharmoniach czy jakichkolwiek innych salach koncertowych. To jest prawdziwie duchowa muzyka. Czy może pan sobie wyobrazić tam specyficzną partię z obecnością księdza, diaka, poza świątynią? Jeszcze jedno — język. Mozarta wykonuje się po niemiecku, Verdiego — po włosku, Rachmaninowa, Taniejewa — po rosyjsku. A gdzie było do niedawna wykonywać Stecenkę po ukraińsku? — Chwileczkę, chwileczkę! A czyż obecnie w świątyniach Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego nie można? To przecież boże, cherubimskie śpiewy… — Żartuje pan? Przecież rosyjskich popów jak diabła przed krzyżem wykręca, kiedy słyszą nasz ojczysty język ukraiński, chociaż dla wielu z nich jest on własnym, macierzystym. Ale wtedy mieliśmy nadzieję, że chociaż na 100-letni jubileusz pozwolą. Choć wiedzieliśmy z góry, że będzie to niemożliwe. Bo standardy dla kultury rosyjskiej są jedne, a dla ukraińskiej — inne. Dlatego właśnie moskiewska cerkiew zakazuje naszego języka w cerkwi. A wtedy tym bardziej, bo poza wszystkim innym Stecenko u nich figurował, tak jak w KGB — jako „ukraiński nacjonalista”. — Czyli podejście moskiewskiego „płaszcza i szpady” oraz jej własnego „krzyża i kadzidła” do Ukraińca, nawet najbardziej genialnego, nawet wtedy, gdy niesie ludziom duchową doskonałość, jest jednakowe? — Całkowicie jednakowe. Dlatego muzyka cerkiewna dziadka przez wiele lat nie mogła dotrzeć nie tylko do Ukraińców, ale i do świata. A wtedy, w 1982 roku, zrobiono tak. Poeta Dmytro Pawłyczko napisał nowe słowa, tylko po to, by to dzieło mogło zabrzmieć w filharmonii. Słowo „Bóg” i cała służba boża zostały zastąpione słowami „Wszechświat” itd. Czyli te same idee, tylko przekazane językiem świeckim, wyrażone metaforycznie. A kompozytorka Łesia Dyczko dokonała redakcji koncertowej, nieco skracając utwór. Ogółem zmieścili się w 45 minutach. Zrobili wszystko, aby zabrzmiał. I premiera odbyła się w Domu Muzyki Organowej i Kameralnej. Wbrew wszystkiemu był to prawdziwy furor. Proszę zauważyć — działo się to za czasów Związku. Dzisiaj, proszę mi wierzyć, nie jest o wiele lepiej… — Po dziadku pozostały szkice zamierzonych, ale nieukończonych przez niego dzieł. Nigdy nie pojawiała się pokusa, by samemu zabrać się za ich dokończenie? — Nie, ja o tym jakoś nie myślałem. Po pierwsze, więzy rodzinne to jeszcze nie podstawa, żeby to robić. Po drugie, jestem skrzypkiem, profesorem. A to, o czym pan wspomniał, dotyczy dzieł muzyczno-dramatycznych. W szczególności muzyki do tragedii S. Czerkasenki „O czym szumiała trzcina” oraz kilku innych. U mnie ręka do tego się nie podnosiła. Jeśli chodzi o rekonstrukcję niektórych dzieł, to tę pracę wykonał Mykoła Hobdycz. I właśnie tych, które uważano za bezpowrotnie utracone. To „Wesele”, które napisane jest na chór mieszany a cappella. Było w katalogach, ale nikt nie wiedział gdzie. A okazało się, że dzieło było — wprawdzie niepodpisane — w archiwum Narodowej Biblioteki Akademii Nauk Ukrainy im. Wernadskiego. I tam też były ukończone dzieła, fragmenty muzyki scenicznej. Ulana WOŁIKOWSKA Zdjęcie autorki. W minionych dniach w Galerii Sztuki imienia Oleny Zamostian NaUKMA świętowano 70-lecie wybitnego ukraińskiego aktora filmowego, reżysera i scenarzysty Iwana Mykołajczuka. Na święto przybyli doktor nauk o sztuce Wadym Skuratiwski, kandydat nauk o sztuce Olha Jamborko, ludowa artystka Ukrainy Marija Mykołajczuk, pracownik Muzeum Narodowej Studii Filmowej im. Dowżenki Raisa Prokopenko i inni. Prowadzącą była filmoznawczyni, kierownik Centrum Studiów Kinematograficznych NaUKMA Łarysa Briuchowećka. Niestety, na święto nie mogła przyjechać Joanna Lewicka, autorka książki „Powrót do korzeni. Ukraińskie kino poetyckie”, której prezentacja odbyła się podczas wydarzenia. Jest to osiemnasta książka, która ukazała się w serii „Biblioteka czasopisma Kino-Teatr”. Polska badaczka, zobaczywszy swego czasu ukraińskie filmy kina poetyckiego, tak bardzo przejęła się i zachwyciła nimi, że zaczęła szczegółowo badać ukraińską kinematografię. Wszak w Polsce nie ma takiego fenomenu jak kino poetyckie. Książeczka jest niewielka objętościowo, ale bardzo ważna w treści. Daje nie lada pożywkę do przemyśleń. „Uważam, że jest to krok naprzód w porównaniu z tymi badaniami, które ukazały się na Ukrainie — zwróciła się Łarysa Briuchowećka. — Wartość tej pracy tkwi w europejskim podejściu. Lewicka stara się dotrzeć do głębi, do fundamentalnych wartości, na podstawie których powstały te filmy. Opiera się głównie na badaniach polskich naukowców, którzy studiują tradycyjne kultury, charaktery, ich sens, wartość i aktualność”. Dzięki tej pracy możemy poznać bazę teoretyczną, która jest niezwykle potrzebna ukraińskim naukowcom. Ciekawe, że badaczka umieściła ją w kontekście społeczno-politycznego ruchu lat 60. Było to narodowe uniesienie, odrodzenie wszystkich sfer kultury i, bez wątpienia, kinematografii. Iwan Mykołajczuk znalazł się w centrum tego odrodzenia. Czasopismo „Kino-Teatr” ogłosiło wyniki konkursu na najlepszy esej, badanie poświęcone Iwanowi Mykołajczukowi. Drugą nagrodę otrzymała studentka II roku Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Natalija Sosnyćka za artykuł analityczny „Kunszt aktorski i natura charyzmy. Iwan Mykołajczuk — aktor”. Ludowa artystka Ukrainy Marija Jewheniwna Mykołajczuk opowiedziała, że archiwum rodzinne przechowuje w domu — to zarówno scenariusze, jak i fotografie oraz listy. Wkrótce zaplanowano do druku fotoalbum „Iwan Mykołajczuk. Magia miłości”. „Bardzo chciałabym, abyście przyjechali do tego muzeum, gdzie urodził się Iwan, aby porozmawiać z jego duszą. On na to zasługuje. Iwan zawsze mówił: »Jestem wieśniakiem, rodem ze wsi«. A potem zrozumiał, jakie to szczęście. To bogactwo obrzędów, pieśni, natchnienia, ducha wiejskiego, które wchłonął w siebie, zawsze pomagało w tworzeniu filmów — kontynuowała żona Iwana Mykołajczuka. — Uważam, że jest to aktor ludowy nie z tytułu, a z ducha”. Marija Mykołajczuk wita studentkę II roku Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Nataliję Sosnyćką
Raisa Prokopenko przyniosła broszury do tych filmów, w których grał Iwan Wasylowycz, obecnie są one rarytasami: „Studio filmowe było dla Iwana Wasylowycza domem rodzinnym. Wszyscy wspominają go z wielką serdecznością. Nazywaliśmy go naszym młodzieńcem i bardzo kochaliśmy za dobroć oraz blask duszy”. Pani Raisa opowiedziała ciekawą historię. Pewnego razu Iwan Mykołajczuk przyszedł do Kostiantyna Stepankowa i Ady Rohowcewej. A w tym czasie wpadła do nich sąsiadka. Ada Mykołajiwna dała jej dwa jajka i kobieta wyszła… Otwierają drzwi, a na progu Iwan z małym pakunkiem. „Gdzie ty byłeś?” — pytają. „U waszej sąsiadki. Składałem życzenia z okazji nadchodzących Świąt Bożego Narodzenia jej i jej synkowi…” W tym cały Iwan Mykołajczuk. Doktor nauk o sztuce Wadym Skuratiwski w swoim wystąpieniu podkreślił, że Iwan Mykołajczuk to aktor, który miał strategię (początkowo instynktownie, a później nieinstynktownie) w kierunku wyjaśnienia charakteru narodowego i w ogóle — charakteru ludzkiego. „Zraziła mnie jedna nowela Jurija Illenki o Iwanie Mykołajczuku. Okazuje się, że bardzo interesowali go chorzy psychicznie, obłąkani. Bo, jego zdaniem, posiadał on szczególny system ludzkiego centrum psychologicznego, uważał, że mógłby przywracać tych ludzi do normy” — dzielił się przemyśleniami naukowiec. Iwan Mykołajczuk starał się dostrzec coś najważniejszego zarówno w charakterze narodowym, jak i w ogóle w człowieku. A umiejętność uogólniania świata — to aktorom zdarza się naprawdę rzadko. Niespełnienie ukraińskiego człowieka — to fatum narodu ukraińskiego. I to fatum przekazał i oddał Iwan Wasylowycz od pierwszej pracy filmowej do ostatniej. Jego bohaterowie, jak podkreśla Wadym Skuratiwski, genialnie się nie spełniają, a samemu aktorowi udaje się spełnić. I robił to zawsze wirtuozersko. Nie mogę pominąć uwagą wystawy o tym samym tytule „Jego twarz znały już miliony”. Przechadzałam się od fotografii do fotografii, zaglądałam w głębokie oczy tego niedoścignionego aktora i znów roiły się myśli: „A dlaczego w Kijowie nie ma muzeum pamięci Iwana Mykołajczuka? Dlaczego w stolicy nie ma ulicy Iwana Mykołajczuka?” Myślę, że nad takimi pytaniami warto byłoby zastanowić się Kijowskiej Administracji Państwowej… Wadym Skuratiwski wyszła. Iwan zapytał: „Kto to był?” — „A to moja sąsiadka, która mieszka we dwoje z synkiem, bardzo biedują. I my im pomagamy” — odpowiedziała Ada Rohowcewa. Minął czas. Pewnego razu małżeństwo podczas obiadu zobaczyło w oknie, jak z łuku w kierunku ich domu idzie Iwan z naręczem paczek. Ada mówi: „Iwan idzie. Co on niesie?!” Kostiantyn zażartował: „Pewnie boi się, że my go tutaj nie nakarmimy”. Aż nagle… nie ma gdzieś Iwana. Mógłby już. Czasami można usłyszeć, że kino trzeba oglądać, ale nie warto o nim pisać. Powstaje pytanie: „A po co w takim razie tworzy się kino?! Do zombifikacji czy do przemyśleń?”. Prawdziwe kino powinno skłaniać człowieka do myśli, współodczuwania, uczuć. Właśnie do twórców takich obrazów należał Iwan Mykołajczuk. Jego prace, jak i sama gra aktorska, zawsze wywoływały żywe emocje i chęć myślenia. To — cecha najlepszych dzieł ukraińskiego kina.
Traducción automática
Zdjęcie Nadiji Kyrjan dorosłych i dzieci, poeci Mykoła Som, Pawło Wowacz, Anatolij Kaczan, Natalka Pokład, znana radiodziennikarka Emma Babczuk, przedstawiciele miejscowej „Proświty”. Podzielili się oni swoimi wspomnieniami o poecie-klasyku naszej doby. W szczególności poeta, laureat nagrody im. Szewczenki Leonid Tałałaj wspomina: — Chyba nikt z szistdesiatnykiw nie wchodził w literaturę tak gwałtownie i tak triumfalnie, jak Mykoła Winhranowski. Już jego pierwsze publikacje wywoływały zachwyt i zdziwienie, zwłaszcza wśród młodzieży… Takiego organicznego, tak pełnego pasji poety z łaski Bożej nie mieliśmy po Szewczence… Uczestnicy tego literackiego spotkania wspomnieli wydarzenie sprzed pięćdziesięciu lat, kiedy poeta miał zaledwie 25 lat. Napisał o tym w swoim eseju „Kto i czym jest dla mnie niepodległość Ukrainy”. Tak, czytamy o tym, co stało się po wiosennym triumfie 1961 roku, kiedy redaktor naczelny „Literaturnej Ukrajiny” Pawło Zahrebelny po raz pierwszy opublikował „zbyt śmiałe poezje” młodego Winhranowskiego, a potem także pierwsze utwory Iwana Dracza, a wkrótce Jewhena Hucała. Związek Pisarzy był zaniepokojony i wzburzony: młodych „szistdesiatnykiw” wychowywano i reedukowano na posiedzeniach komitetu partyjnego, w gazetach — od kijowskich po rejonowe… Rekrutów literatury Mykołę Winhranowskiego, Iwana Dziubę oraz Iwana Dracza zaproszono do wzięcia udziału w naradzie przedstawicieli związków twórczych z aktywem partyjno-komsomolskim. Do tych spotkań przygotowywano się poważnie: we trzech omówili wystąpienie Mykoły, pożyczył on nawet marynarkę od Wasyla Symonenki, który przyjechał z Czerkas. Na sali — „żywi klasycy ukraińskiej literatury radzieckiej”, partyjni funkcjonariusze. Mówiono o osiągnięciach władzy radzieckiej we wszystkich dziedzinach życia, w szczególności w gospodarce i kulturze, wspomniano też o „niektórych przedstawicielach” młodego pokolenia, które nie rozumie kursu partii. A potem M. Pidhorny ogłosił wystąpienie Winhranowskiego. Wszyscy wiedzieli, że jest on uczniem samego Ołeksandra Dowżenki. Sala ucichła… Młody poeta poprosił, aby nie przerywać jego wystąpienia. Zaczął się gwar, okrzyki na sali… „Pidhorny zaczął bębnić ołówkiem o karafkę, pochylił się nad stołem i już teraz zwrócił się do mnie: „Mówcie, ale najpierw powiedzcie, jak wzywaliście do fizycznej likwidacji starszego pokolenia ukraińskich pisarzy! Po drugie, opowiedzcie, jak agitowaliście za niepodległą Ukrainą!” — „Precz z nim, precz z trybuny”, — ryknęła oburzona sala, zwłaszcza na antresoli pod kopułą. Pidhorny stukał o karafkę przez jakieś pięć minut. Stałem na trybunie żywy nieżywy. Wtedy wyjąłem z Wasylewej marynarki (nowiutkiej) wiersz i niby na szafocie zacząłem czytać i przeczytałem… Pierwsza strofa tego utworu brzmiała tak: Nie! Tego ludu z krwi i ziemi Ja nie oddam nikomu i nigdy! On mój, on ja, on — świat w mej głowie Dlatego życie jego i imię nie przepadną…” Oto fragment wspomnień białocerkiewskiego poety i kompozytora Anatolija Kulczyckiego: — Młodzieńca z brzegów Południowego Bohu, z miasteczka Bohopil (obecnie rejon miasta Perwomajsk w obwodzie mikołajowskim) odkrył dla kina sam Ołeksandr Dowżenko. On też pobłogosławił jego talent literacki. Życie dowiodło: uczeń jest godny swojego wielkiego Nauczyciela! O tym piszę w swojej powieści artystyczno-dokumentalnej „212 świtów z Mykołą Winhranowskim”. W białocerkiewskiej gazecie „Jurijiwska zemla” opublikowano 25 fragmentów tego utworu. Jest mi szczególnie miło, że syn pisarza, Andrij Winhranowski, który jest prezesem fundacji charytatywnej im. M. Winhranowskiego, oraz poeta-akademik Borys Olijnyk, który stoi na czele rady nadzorczej tej Fundacji, pochlebnie wypowiedzieli się o moich publikacjach. Poeta, dyrektor Czerniowieckiego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka, redaktor naczelny „Bukowynśkoho żurnału” Myrosław Łazaruk: — Trzy lata temu w charkowskim wydawnictwie „Folio” wyszła moja książka esejów „Mykoła Winhranowski — stepowy Swaróg”. Niektóre fragmenty z niej opublikowano w kijowskich gazetach. Piszę po to, aby pamięć o wielkim poecie nie wygasła, aby żył duch jego poezji. Żył literaturą, wysokim i mądrym poetyckim słowem, żył ukraińskim duchem. Kijowskie wydawnictwo „Smołoskyp” (dyrektor Osyp Zinkewycz) zwróciło się do mnie z propozycją przygotowania „Wybranych utworów” Mykoły Winhranowskiego w serii „Poezja szistdesiatnykiw”. Wydano już utwory Wasyla Symonenki, przygotowywane są w tej serii zbiory Liny Kostenko oraz Iwana Dracza. Przekonałem wydawców, że do wybranych utworów, oprócz wierszy, trzeba dodać nieco prozy. Winhranowski to filigranowy mistrz słowa, w szczególności w tematyce historycznej oraz w utworach dla dzieci. Na przykład jego „Czternaście stolic Ukrainy (Krótkie szkice z jej historii)” stały się nie tylko stronami kalendarza, ale i fragmentami scenariusza filmowego. Moim zdaniem powinny one brzmieć w szkołach na lekcjach historii czy literatury. Tak przejmująco, jak brzmiały one głosami dzieci z Bohdaniwki, które czytały je na konkursie „Pamięci Mykoły Winhranowskiego”. Przy tej okazji warto dodać, że w Ukraińskim Radiu w nagraniu autora tego artykułu z 1995 roku wyemitowano wszystkie 14 opowieści o ukraińskich stolicach w wykonaniu autora. Potem, już po śmierci Mykoły Winhranowskiego, staraniem lwowskiego pisarza Romana Diduły opowieści te wyszły na osobnej płycie kompaktowej. Odkrywajmy Winhranowskiego. W listopadzie skończyłby 75 lat. W książkach, w filmach, na płytach audio i wideo: Poety z Bożego Pola, Władcy myśli i natchnionego głosu. Książka składa się z przedmowy, w której autor wprowadza czytelnika w tamten czas, w te wydarzenia, które były znaczące na początku drugiej połowy XX wieku. Dalej — rozdział ilustrujący życie polityczne i społeczne, a to i śmierć Stalina w 1953 roku, i innowacje Chruszczowa… Budowa Kijowa — jak rozbudowywał się Chreszczatyk, okolice miasta. I największy rozdział, poświęcony życiu codziennemu: handel, gastronomia, wypoczynek — wszystko jest w tym albumie. Blok kolorowy tworzą akwarelowe pejzaże, szkice rodzajowe Heorhija Małakowa. Ogólnie „W Kijowie lat 50.” to 288 stron na papierze kredowym, w języku ukraińskim, w nakładzie 1500 egzemplarzy. Źródłami wydania stały się fotografie zebrane przez wydawnictwo „Warto”, a także przekazane przez zwykłych kijowian. Wydanie „W Kijowie lat 50.” poprzedziły albumy Dmytra Małakowa „Kijów. 1941—1943”, „Kijów. 1939—1945” oraz „Kijów. 1939—1945. Post scriptum”. W przyszłości wydawcy planują wydać albumy Kijowa lat 60., 70. i 80.
Traducción automática
Wołodymyr KACZKAN, Iwano-Frankiwsk
Praca Bohdana Tymkiwa jest syntetyczna. Z jednej strony jest to przemyślane doświadczenie braci W. i D. Szczerbakiwskich, W. Sicynskiego, M. Hołubca, I. Swienćickiego, P. Żołtowskiego, M. Bojczuka, P. Cholodnego, M. Sosenka, J. Czerwińskiego, L. Lewynskiego, O. Łuszpynskiego, S. Hordynskiego, J. Gniazdowskiego, M. Dragana, W. Swienćickiej, A. Budzana i in., a także naszych współczesnych M. Mozdyra, M. Stankiewicza, M. Zacharczuk-Czuhaj; z drugiej strony — drobiazgowy przegląd dorobku ukraińskiej diaspory — od Polski po Australię, od Niemiec po Brazylię i Kanadę. Następną rzeczą, którą chcę wyodrębnić z przeczytanej monografii, jest organiczne połączenie dorobku jaworowskiej szkoły rzeźbienia w drewnie i własnego kunsztu warsztatowego z teoretyczną szerokością wiedzy akademickiej, co skłoniło autora do zastosowania unikalnej metody badawczej, której podstawą jest stylistyka dwuskrzydłowej współzależności. Solidne oparcie metodologiczne i niestandardowe poszukiwawcze kroki dały naukowcowi możliwość odsłonięcia nie tylko przed sobą, lecz także przed światem licznych „białych plam” nie tylko w dziedzinie sztuki, ale również w ogóle na polu historii i kultury narodowej. Zasadnicza linia badania to opis ewolucji ludowej sztuki rzeźbienia w drewnie Europy i Ukrainy w „jednym systemie twórczo-stylowych współrzędnych” (O. Fedoruk), dowodzenie, że sztuka ukraińska rozwijała się w chronologicznie nierozerwalnej całości i jedności. Kultura ukraińska, zdaniem profesora B. Tymkiwa, zawsze była otwarta, opierała się na europejskiej różnorodności stylów, szkół, wpływów i nurtów. Żadne obce ekspansje ani fizyczne zniewolenia nie zdołały zatrzymać jej rozwoju. Kolejną antropocentryczną cechą badań Bohdana Tymkiwa jest logiczna kontynuacja i wyznawanie koncepcji teoretyka Wołodymyra Janiwa („Psychologiczne podstawy okcydentalizmu”, „Szkice do ukraińskiej etnopsychologii”). Dlatego w polu obserwacji badacza znajduje się doświadczenie, ewolucja, postępowe dziedzictwo właśnie sztuki sakralnej, zwłaszcza rzeźbienia w drewnie. Mamy zdumiewającą amplitudę — od rozwoju twórczości ludowej na różnych etapach w regionach Ukrainy — po jej wpływy na rzeźbę w drewnie, a następnie po panoramę polifonicznego potwierdzenia dłubanego drewna w różnorodności jego przejawów i form — użytkowych, liturgicznych, obrzędowych. Badacz zdołał spojrzeć na rzeźbę w drewnie z funkcjonalno-estetyczną drobiazgowością: jest ona częścią kultury świątynnej — i zarówno zewnętrznymi i wewnętrznymi zdobieniami, jak i obiektami liturgiczno-obrzędowymi, elementem dekoru oraz atrybutyką chrześcijańskiej symboliki. Mamy solidny opis-odczytanie ikonostasów w chronologicznym porządku. Istotne jest utwierdzenie myśli, że postać metropolity Andrzeja Szeptyckiego jest nieodłączna od całego postępu sztuki sakralnej — od utwierdzania i rozwoju idei narodowej, ukraińskiego Kościoła, ukraińskiego państwa, inteligencji, nauki, kultury, sztuki. I wreszcie praca B. Tymkiwa to encyklopedyczne źródło personalistyczne, w którym wiele zostało zasiane, a nad wschodami i żniwami muszą pracować następcy; tutaj sporo zostało naświetlone, gdyż odwieczne czarne i czerwone zapory intelektu ukraińskiego, a zwłaszcza z pól sztuki, oddaliły od współczesnego, strąciły w niebyt.
Traducción automática
Wasyl MARUSYK Minęło już siedem wiosen, odkąd odszedł do wieczności Mykoła Winhranowski — poeta, prozaik, scenarzysta, reżyser filmowy, aktor filmowy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. W ostatnią majową sobotę znów na literacką majówkę, VI Ogólnoukraińskie święto literacko-artystyczne „Z dni objętych przez ciebie”, we wsi Jabłuniwka, w rejonie białocerkiewskim, zebrali się znani działacze kultury i sztuki, proświcianie Kijowszczyzny, liczni wielbiciele twórczości poety, a także jego bliscy przyjaciele, koledzy i rodzina. Jedna z organizatorek tego wydarzenia, kulturoznawczyni Ksenija Hołota, poinformowała o tym, że spotkania literackie zaczynają się od Jabłuniwskiego domu kultury i kontynuowane są na malowniczej leśnej polanie nad rzeką Roś, gdzie Mykoła Winhranowski lubił odpoczywać w namiocie i pracować. Teraz ustawiono tu stelę pamiątkową, którą zamówili miejscowi mieszkańcy za własny koszt. W programie spotkań — czytanie utworów poetyckich i prozatorskich Mykoły Stepanowycza, prezentacja fragmentów filmów oraz dokumentalnych archiwalnych materiałów audio i wideo, a także wystąpienia ze wspomnieniami o artyście, o jego dziedzictwie literackim i filmowym, brzmiały wiersze poety także w deklamacjach uczniów. W tym roku mieli możliwość przemawiać przed publicznością Jewhen BUKET, zdjęcie autora Wielbiciele twórczości pracownika naukowego muzeum historii miasta Kijowa Dmytra Wasylowycza Małakowa już przywykli do tego, że każdego roku w stolicy odbywa się prezentacja jego kolejnej książki. Książki te są różne pod względem formatu, nastroju, ale zawsze magicznie interesujące. Oto i nowa praca — „W Kijowie lat 50.” prowadzi czytelnika na fascynującą fotowycieczkę do Kijowa lat 50. ubiegłego wieku: dźwigi wieżowe na Chreszczatyku i wieża telewizyjna na Proriznej, stare trolejbusy i wagony kolejki linowej, klomb pośrodku Placu Pocztowego oraz wagon tramwaju przed „czerwonym” korpusem Uniwersytetu, ogromny ekran w Teatrze Zielonym i pusty most Patona, planetarium w kościele św. Aleksandra oraz lodowisko na stadionie „Dynamo”, inny wyraz ludzkich twarzy i niezwykły ubiór… To ten Kijów, którego nikt już nigdy nie zobaczy. On jest w „niezamkniętym oknie”, we wspomnieniach przeciętnych kijowian, którzy są głównymi bohaterami książki Dmytra Małakowa. Dobór ilustracji i komentarze przedstawiają tamten czas na zwykłym poziomie codziennym, bez patosu i oficjalności. Zatem Kijów wyłania się nieco z dystansu, na podstawie materiałów fotograficznych z archiwów, albumów rodzinnych, prywatnych zbiorów i rysunków starszego brata autora — znanego ukraińskiego artysty Heorhija Małakowa. Mijają lata, stulecia, zmieniają się pokolenia i każde z nich przejmująco przechowuje pamięć o „swoim” czasie, o najjaśniejszych wrażeniach. Wspominane są wydarzenia życia osobistego, czasami — w połączeniu z wydarzeniami ogólnopaństwowymi, dokładnie datowanymi. W epoce radzieckiej życie było zbyt upolitycznione, ideologicznie kategoryczne, natrętnie jednoznaczne. A ludzie żyli w równoległym świecie osobistym — kochali, brali śluby, rodzili dzieci, pracowali, przystosowując się do warunków i realiów bytu, tworzonych przez władzę.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
m'yatok i vyznachnykh misc Mykoła Jakowyna. Odpowiedzialny sekretarz WUT „Proświta" im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk zaznaczył, że przygotowując się do „Euro-2012", „Proświta" będzie sprzyjać zapoznawaniu turystów z zabytkami, z miejscami ważnymi dla ukraińskości, znanymi osobistościami. Już w najbliższym czasie na ten temat zostaną przeprowadzone narady organizacyjne z kierownikami obwodowych zrzeszeń. O własnym doświadczeniu w organizowaniu i rozwoju ośrodków zielonej turystyki mówili prezes parku „Kijowska Ruś", położonego na Kijowszczyźnie, Wołodymyr Janczenko oraz przewodniczący Pietruszowskiego ośrodka Związku Wspierania Rozwoju Wiejskiej Zielonej Turystyki, znajdującego się na Czernihowszczyźnie, Mykoła Czereп. Natomiast przedstawiciele NSKU dzielili się wrażeniami z odwiedzania wielu zabytków w różnych zakątkach Ukrainy, mówili o ich problemach, perspektywach, o konieczności zaangażowania naukowców, znawców zabytków i regionalistów do tworzenia na ich bazie ośrodków turystycznych. Bo nasze wyjątkowe dziedzictwo historyczne — to wciąż niewykorzystany zasób. I nie tylko w kontekście „Euro-2012", ale także dla wychowywania patriotyzmu, godności, szacunku dla naszej przeszłości w każdym obywatelu Ukrainy. A mistrzostwa Europy w piłce nożnej — to zarówno wyzwania, jak i ryzyka, i szanse dla Ukrainy. Przede wszystkim szanse na odsłonięcie potencjału wyjątkowości każdego zakątka naszej błogosławionej ziemi.
...zyskał sławę na całą Ukrainę. Zaniedbana Petrušiwka dzięki staraniom mieszkańców wsi przemieniła się w ciągu dziesięciu lat w mały raj, oazę dla duszy i ciała. Cuda tutejsze to 9 siedlisk do zamieszkania (dwa etnograficzne, bo liczą po 150 lat!), stajnia, mini-zoo, boisko do siatkówki i kozacka strzelnica, wybieg na kozackie zabawy i pokazy jeździeckie. A do tego kozacka łaźnia, zimowa i letnia karczma z autentycznymi potrawami, kuźnia i piec garncarski. Studnie z żurawiami, wozy i plecione płoty z garnkami. Akwen Petruszywskiego stawu, który dzierżawił pan Mykoła, wyposażony jest w rowery wodne, łodzie i kozacką bojową czajkę o wymownej nazwie „Charakternyk”. Nie tylko spędza się tu urlopy i miodowe miesiące. Na chutorze obchodzi się tradycyjne ukraińskie święta, odbywają się tu etnofestiwale, wieczory twórcze, koncerty i wykłady wzbogacające historyczną wiedzę duchową i odrodzenie kozactwa i rycerskości, podnoszenie ducha wojskowego kozaków-obrońców rodzinnej ziemi. Odwiedzających przybywa: zjeżdżają miłośnicy starożytności — oczywiście także z zagranicy — literaci i artyści, kozacy i kozaczęta… Rok temu Mykoła Czerep zapoczątkował projekt szkolny „Ičniańszczyzna — sławna ziemia kozacka”. Opowiada o powstaniu kozactwa, o charakternictwie i rycerskości, sztukach walki i etnografii, sprawach muzealnych i nawigacyjnych, rzemiosłach ludowych itd. Często odwiedza Ičniański i Pryłucki centra twórczości dzieci i młodzieży. Zainicjował w szkołach średnich konkurs „Ukraińskie kozactwo, rycerskość i duchowość”. Uderzył mnie kontrast między prawie pustym „zmuzealizowanym” rezerwatem w Kaniwce a niezwykle jaskrawym chutorem, który stworzył petruszywski ataman. Wyobraziłam sobie Kaniwkę, którą zarządza Mykoła Czerep — majestatyczną, tłoczną, jaskrawą… A czy nie w tym przyszłość?
Traducción automática
Pozostał zaledwie rok do rozpoczęcia największego wydarzenia sportowego w historii niepodległej Ukrainy — mistrzostw Europy w piłce nożnej, bardziej znanych jako „Euro-2012”. Co, oprócz samych zawodów sportowych, może zainteresować zagranicznych turystów? Jak ważne jest dzisiaj zachowanie unikalnych zabytków, stworzenie do nich szlaków turystycznych oraz infrastruktury, która byłaby w stanie przyjąć zagranicznych gości? Jakie są perspektywy, miejsce i znaczenie turystyki wiejskiej w kontekście przygotowań do „Euro-2012”? Jakie osiągnięcia krajoznawców i działaczy Proświty przydałyby się w kształtowaniu pozytywnego wizerunku kraju oraz w rozwoju turystyki wiejskiej? Odpowiedzi na te i inne pytania 3 czerwca w agencji informacyjnej „Ukrinform” próbowali znaleźć uczestnicy „okrągłego stołu” pod hasłem „Krajoznawstwo jako czynnik rozwoju turystyki wiejskiej w kontekście Euro-2012”, zorganizowanego wspólnie przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy. Uczestnicy „okrągłego stołu”: Mykoła Czerep, Pawło Babenko — koordynator projektów NZKU, Mykoła Jakowyna, Ołeksandr Sułym. Obecnie na Ukrainie 130 tysięcy zabytków zostało objętych ochroną państwa. Taką liczbą relikwii historycznych i kulturowych nie może pochwalić się każdy kraj. Jednak tylko cztery z nich zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Sprawa ochrony zabytków we współczesnej Ukrainie ma więcej problemów niż sposobów ich rozwiązania. Właściwa instytucja państwowa została niedawno rozwiązana, nadzór nad przeważającą większością zabytków sprawują organizacje społeczne, a nawet poszczególni obywatele. Na Ukrainie jest zaledwie 300 archeologów (!), którzy posiadają licencje na badania, „kwitnie” „czarna i szara” archeologia… Takie niepokojące fakty przytoczył asystent pełniącego obowiązki przewodniczącego Państwowej Służby Turystyki i Kurortów Ołeksandr Sułym oraz prezes Ukraińskiego Komitetu Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków. Jedną z najciekawszych form pracy Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy jest organizacja i prowadzenie ekspedycji naukowo-krajoznawczych do miejsc, które uważa się za część naszego dziedzictwa narodowego. Format takich ekspedycji, zapoczątkowanych przez Petra Tronkę, to przede wszystkim badanie stanu zabytków. Przecież zachowanie zabytków dziedzictwa kulturowego narodowego zakłada ich rozwój — w żadnym wypadku upadek. Wyruszając do Kaczanówki — sławnego zakątka Czernihowszczyzny, naukowcy i krajoznawcy mało liczyli na odkrycie czegoś nowego. Do pałacowo-parkowej perły zawitali, aby wyjaśnić realną sytuację. Ekspedycją NZKU kierował zastępca przewodniczącego Związku, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Hryhorij Klepak. W jej skład weszli również naukowcy, edukatorzy, znawcy zabytków. Przybyli do Kaczanówki nie jako grupa rewizyjna, lecz jako koneserzy rezerwatu. Tak, Hryhorij Klepak podczas wystąpienia na seminarium krajoznawczym podkreślił, na czym może polegać pomoc ze strony „centrum”. Mykoła Jakowyna przypomniał, jak wyglądała Kaczanówka 10 lat temu. W tamtym czasie placówkę opuściło chyba 7 dyrektorów, atmosfera była nie do zniesienia: brakowało środków na najpotrzebniejsze działania restauracyjno-konserwatorskie. Nie było nawet wyraźnych granic „Kaczanówki”: działki przyzagrodowe z gospodarstwami domowymi poszczególnych obywateli w dziwny sposób trafiły w skład rezerwatu! Na początku kadencji L. Kuczmy pan Jakowyna zwrócił się do niego z listem, w którym szczegółowo opisał unikalność zespołu pałacowo-parkowego w Kaczanówce. I zaproponował, bez zmian w profilu rezerwatu, jego ogólnej dostępności i działalności muzealnych zabytków, stworzenie tutaj rezydencji państwowej klasy międzynarodowej. Wtedy na Ukrainie nie było jeszcze odpowiedników amerykańskiego Camp David czy dzisiejszej „Syniohory”, i argumenty
Traducción automática
Jeśli zagłębimy się w historię naszego krajoznawstwa, to w odróżnieniu od większości krajów europejskich, które przez stulecia rozważnie śledziły swoje narodowe istnienie, Ukraińcy nie mieli takiej możliwości, gdyż nie mieli własnego państwa. Dlatego o wydarzeniach, które rozgrywały się na naszej ziemi, pisali przeważnie cudzoziemcy. Polscy i rosyjscy urzędnicy przedstawiali historię z pozycji swoich państw. Właśnie dlatego niekiedy jedynym źródłem ukraińskiego krajoznawstwa narodowego stały się ludowe podania i legendy, pieśni i dumy, które przekazywano od pradziadów do prawnuków, które żyły w pamięci ludzi nawet po przejściach lichych czasów. W dobie niepodległości po raz pierwszy pojawiła się możliwość bezstronnego uporządkowania historii Ukrainy z małych cegiełek — biografii miejscowości, nadania jej naukowych podstaw. Obecnie istnieje wiele badań krajoznawczych, wszystkich nie sposób wymienić. Z pewnością można stwierdzić, że współczesne krajoznawstwo to najbardziej masowa gałąź wydawnictw książkowych na Ukrainie. Niedawno stowarzyszenie „Czernihowskie Ziemactwo” w mieście Kijowie przedstawiło stołecznej publiczności unikatowe wydanie — „Siwerskie skrižali” (Portret krajoznawczy Czernihowszczyzny). Wydanie, które przygotowywano przez trzy lata, stało się podsumowaniem żmudnej pracy wielu badaczy rodzinnego kraju — ogólnonarodowej tołoki siwerian. Książka poświęcona jest historii powstania i rozwoju miast i wsi obwodu czernihowskiego. Jest przeznaczona dla masowego czytelnika, studentów i uczniów, nauczycieli szkół średnich, krajoznawców, organizatorów działalności turystycznej. W przewodniku opisano miejscowości 22 rejonów Czernihowszczyzny oraz miasta podporządkowane obwodowi — Czernihów, Priłuki, Niżyn, przedstawiono wyczerpujące charakterystyki rejonów. Wydanie szeroko ilustrowano mapami, wysokiej jakości kolorowymi zdjęciami różnych zabytków historii i kultury, architektury, licznych pomników wybitnym rodakom i mieszkańcom obwodu, urokliwych malowniczych zakątków Siwerszczyzny. Książka „Siwerskie skrižali” stała się podręczną lekturą dla czernihowian i pochodzących z tego kraju, a już dziś uważa się ją za rarytas w środowisku krajoznawczym. Podczas prezentacji książki, która odbyła się w siedzibie stowarzyszenia „Czernihowskie Ziemactwo”, o swojej pracy nad tomem opowiedzieli autorzy i wydawcy. Z okazji wydania książki pogratulowali im zastępca przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Państwowej Administracji Wiktor Tkanko oraz zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Hryhorij Kłepak. Pracę czernihowskich krajoznawców wysoko ocenił przewodniczący NZKU akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy Petro Tronko. Przekazał szczere pozdrowienia twórcom nowej biografii Czernihowszczyzny i wezwał ich do dalszej współpracy badawczej na niwie rodzimej historii. Wydanie „Siwerskie skrižali” ukazało się pod ogólną redakcją przewodniczącego stowarzyszenia „Czernihowskie Ziemactwo” Wiktora Tkaczenki. Opracowaniem i redagowaniem zebranych materiałów zajmował się znany poeta, rodem z Siwerszczyzny, Leonid Horłacz.
Materiał przygotował Jewhen BUKET, zdjęcia autora
Traducción automática
M. Jakowyna miały być przekonujące: wypoczynek VIP i kontakty biznesowe tego samego szczebla. Byle tylko „podciągnąć” infrastrukturę! „Wizyty urzędników z Gabinetu Ministrów ograniczyły się wtedy do tego. Skupiono się, jak się wydaje, na rekonstrukcji Pałacu „Ukraina” — z goryczą stwierdził autor idei „uszlachetnienia” Kaczanówki z początku lat 90. Wtedy rząd Bawarii jeszcze przyznawał grant dla Kaczanówki, a brytyjscy architekci krajobrazu nazywali rezerwat jednym z najlepszych i największych terytorialnie zachowanych parków świata… Od tego czasu kierownictwo i zespół się ustabilizowały. M. Jakowyna wyraził przekonanie, że wkrótce Kaczanówka doczeka się wpisania na Listę UNESCO. Dyrektor generalny „Kaczanówki” Wołodymyr Burenko uważa, że każda uwaga przyniesie kierowanemu przez niego rezerwatowi wyłącznie korzyść. Przedstawił dane ilustrujące pozytywną dynamikę działalności „Kaczanówki” w ciągu ostatniej dekady. „Ratuje optymizm!” —
Gospodarz „Sokolinego chutora” Mykoła Czerep tak sformułował credo swojego zespołu, dyrektor generalny. Wyraził przekonanie, że wszystkie prace restauracyjne tutaj zostaną zakończone w ciągu najbliższych 10 lat. Regionaliści uważają, że rezerwat „Kaczanówka” to miejsce o niezwykle dużym potencjale. Kraj słynie z „obszaru turystycznego” — oprócz „Kaczanówki” nie brakuje atrakcji w Trostianec, Sokyrynci, Iczni, Hustyni. A zupełnie blisko, na drugim brzegu Pietruszowskiego stawu, znajduje się najlepszy na Czernihowszczyźnie ośrodek wiejskiej zielonej turystyki — „Sokolinyj chutir”. Gospodarz „Sokolinego chutora” Mykoła Czerep w czarnej jedwabnej koszuli wyszywanej kwiatami i czerwonych szarawarach od razu wywarł dobre wrażenie. Absolwent Kijowskiego Instytutu Turystyki, który samodzielnie odbudowywał chaty i zagrody, udowodnił: wiejska zielona turystyka nie jest abstrakcją dla współczesnej Ukrainy. Daleko w 2000 roku jako pierwszy ruszył tę sprawę nie tylko w swojej rodzinnej Icznian-
Traducción automática
Mykoła CYMBALUK Jewhenija Mirosznyczenko… Z tym imieniem związana jest jedna z najjaśniejszych kart ukraińskiego, a co za tym idzie światowego śpiewu operowego i wokalnego końca XX i początku XXI wieku. Posiadała unikalny pod względem barwy i skali głos, który łączył się z doskonałym kunsztem wokalnym i talentem dramatycznym aktorki. To talent, który pojawił się, wyrósł i rozkwitł na ukraińskiej ziemi, chłonąc w swoją duszę najlepsze tradycje śpiewacze swoich ojców i pradziadów, swojego utalentowanego narodu. Imię primadonny sceny operowej stoi obok takich sławnych na cały świat śpiewaków jak Oksana Petrusenko, Sołomija Kruszelnyćka, Borys Hmyria. 12 czerwca Jewhenija Semeniwna Mirosznyczenko obchodziłaby 80. urodziny. Do tej daty nie dożyła jakichś dwóch lat. Do grobu zstąpił jej proch, ale duch jej pozostaje wśród nas, Ukraińców. Ten duch, który wzywa do tworzenia wielkiego i pięknego, własnej narodowej tożsamości. Życie jej jest jak gwiazda przewodnia dla następnych pokoleń. Wiejska dziewczyna ze Słobożanszczyzny została półsierotą po wojnie — w 1943 roku na wojnie zginął ojciec. W tamtych ciężkich latach matka oddała ją wraz ze starszą siostrą do Charkowa do nauki. Specjalna żeńska szkoła rzemieślnicza branży radiowej była wtedy niczym strefa: zakład typu zamkniętego, rozkwit kryminału, wojskowa dyscyplina. Jednak ślusarzem-monterem nie została… Dzięki amatorskiemu ruchowi artystycznemu, nauce u P. W. Hołubiewa, nauczyciela Borysa Hmyri, udziałowi w różnych konkursach i koncertach, Jewhenija w 1951 roku wstępuje do Konserwatorium Kijowskiego. Od tego czasu całe jej życie związane jest z Kijowem. Pedagogiem była u niej M. E. Doneć-Tesseyre, żona Mychajła Iwanowycza Doncenia, koryfeusza stołecznej opery. Po zwycięstwie na VI Światowym Festiwalu Młodzieży w Moskwie (drugie miejsce, pierwsze — Bella Rudenko) był konkurs wokalistów we Francji (Tuluza). „Uczestników było 99 osób — wspominała Mirosznyczenko. — Wśród utworów, które wykonywałam na konkursie, warto wymienić „Arię nr 32” J. S. Bacha, „Arię Śnieżynki” M. Rimskiego-Korsakowa, w trzecim etapie śpiewałam „Arię Łucji” z opery G. Donizettiego „Łucja z Lammermooru” oraz „Słowika” A. Alabjewa. I nagle na drugi etap przyjeżdża murzyńska śpiewaczka Doris Mayes…”. Wtedy zrozumiała: polityka nie gardzi niczym i jest obecna wszędzie, nawet w kulturze. Przedstawiciele USA, którzy za wszelką cenę dążyli do pierwszeństwa, zapewniwszy sobie wsparcie członków jury z Anglii, Szwajcarii, Austrii, dopięli swego. Jewheniji przypadła druga nagroda. Od tamtej pory jasnym wspomnieniem pozostała jedynie znajomość z żywą legendą Francji Geneviève Tabouis — wybitną pisarką i dziennikarką. W swoich reportażach z konkursu podkreślała piękne głosy i wzywała swoich czytelników do posłuchania żywej duszy ukraińskiego narodu. Po powrocie z Francji przyszła sława, różne zaszczyty. A Serhij Paradżanow, mało znany wtedy jeszcze reżyser, postanowił nakręcić film — historię dziewczynki-sieroty ze szkoły rzemieślniczej, która wspięła się na szczyty światowej sztuki. Ale w jego „Ukraińskiej rapsodii”, według twierdzenia Mirosznyczenko, cała fabuła, której podstawą było jej życie, została przekształcona. Zresztą główną rolę w filmie zagrała aktorka Olha Łysenko. Opera „Łucja z Lammermooru”. Główne partie wykonują Anatolij Sołowjanenko i Jewhenija Mirosznyczenko. W 1960 roku wraz z pięcioma innymi artystami pod nadzorem oficera KGB zostaje wysłana do Włoch na staż. Właśnie tam, w La Scali, usłyszała w całości operę „Łucja z Lammermooru”. Była oczarowana. Dzięki niej ta opera trafiła do repertuaru Kijowskiego Teatru Operowego. I partia Łucji stała się jedną z najulubieńszych, najbłyskotliwszych w jej wykonaniu. Na scenie Kijowskiego Teatru Opery i Baletu im. T. H. Szewczenki śpiewała czterdzieści lat. Jej doskonały kunszt wykonawczy oczarował Sofię, Warszawę, Bukareszt, Belgrad, Ottawę, Paryż, Tokio. W jej repertuarze takie partie operowe jak Szemachańska Królowa („Złoty kogucik” N. A. Rimskiego-Korsakowa), Violetta („Traviata” Verdiego), Iolan („Milana” H. Majborody), Królowa Nocy („Czarodziejski flet” Mozarta) i wiele, wiele innych. Występowała z niezmiennym sukcesem także jako śpiewaczka koncertowa. Ostatnie lata łączyła pracę w teatrze z przygotowywaniem dorastającej zmiany w Konserwatorium Kijowskim. W 2002 r. założyła Międzynarodowy Fundusz Charytatywny im. E. Mirosznyczenko. Został jej nadany tytuł Bohatera Ukrainy. Ale ani wielki talent, ani wysokie tytuły i nagrody, ani światowa sława śpiewaczki operowej nie pomogły jej urzeczywistnić swojego dawnego marzenia — otworzyć w Kijowie Małego Teatru Operowego. Wszystkie ostatnie pięć lat były latami upokorzenia, zniewagi i rozczarowania. Nie na Ukrainie, nie w narodzie, a w tym antyludzkim, biurokratyczno-urzędniczym systemie, który na śmierć wczepił się zębami w kierownicze fotele i na Chreszczatyku, i na Bankowej, i na Hruszewskiego. W jakich tylko korytarzach władzy nie przyszło jej być, w jakie głuche drzwi pukać. Nawet u niej, tak silnej osobowości, jakoś, w chwilach rozpaczy, wyrwało się: „Czyżby trzeba było umrzeć, żeby cię usłyszano?”. „Nie usłyszeli!” — mówili uczestnicy konferencji prasowej, zorganizowanej z okazji jej 80-lecia. Ale opinia publiczna, a tym bardziej rodzina, nie pozostały na uboczu. Fundusz jej imienia (kieruje nim starszy syn E. Mirosznyczenko, Ihor Szkolnyj) wraz z Jewhenija Mirosznyczenko jedną z kijowskich firm — Interior-salonem „Imago” (dyrektor Ninel Martyniuk), przy bezpośrednim udziale Funduszu nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy przygotowały i wydały album audio z trzech płyt „Śpiewa Jewhenija Mirosznyczenko”. Na dwóch płytach umieszczono jej najlepsze partie operowe i wokalne. Trzecia — to film wideo, który zrobił znany reżyser filmowy Ołeh Bijma. Jest to, jeśli można tak powiedzieć, czarno-biała kronika jej życia i twórczości, zebrana z wielu archiwalnych materiałów fotograficznych, telewizyjnych i filmowych. Nakład albumu to 1000 egzemplarzy. Cały komplet, według wstępnych wyliczeń, będzie kosztował w granicach 200—250 hrywien. Projekt Funduszu „Jewhenija Mirosznyczenko na zawsze…”, jak zapewnił Ihor Szkolnyj, na tym się nie kończy. Następną ich pracą będzie płyta ukraińskich pieśni i romansów — jej niedoścignione dziedzictwo. A jeszcze w planach jest pomnik legendy i dumy krajowej oraz światowej sceny operowej — Jewheniji Mirosznyczenko. Dlatego wszystkie środki ze sprzedaży prezentowanego albumu pójdą wyłącznie na tę szlachetną sprawę. Póki co nie państwa, a zwykłych i wdzięcznych Ukraińców.
Traducción automática
1 1 0 2 4
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami pocztowymi)
Indeks pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Redaktor naczelny
Ljubow GOŁOTA
Kolegium redakcyjne
Ljubow GOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Traducción automática
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301224 Nakład w czerwcu — 25 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática