Zdjęcie Petra Antonenki
Czyj ty będziesz, rodzinne pole?
OSTRYM PIÓREM
Traducción automática
Ziemijskie „Euro-2012” może nadejść w Ukrainie znacznie wcześniej niż reklamowane mistrzostwa kontynentu w piłce nożnej. Już 1 stycznia 2012 roku w państwie kończy się moratorium na sprzedaż ziem przeznaczonych do użytku rolniczego. Jeżeli parlament nie przedłuży obowiązywania tego zakazu, czeka nas nie tylko ogromny wstrząs ekonomiczny, ale także polityczny i społeczny, pod nazwą — „wolny rynek ziemi”.
To, co jest całkowicie normalne dla większości rozwiniętych demokratycznych krajów, dla nas jakoś jak dotąd jest nie do przyjęcia. Dlaczego? Czyżbyśmy byli jacyś szczególni? Czy przejście od totalitarnego do demokratycznego społeczeństwa u nas rozciągnęło się w przydługawe stadium „dzikiego kapitalizmu”? Że zamiast normalnej prywatyzacji wzbogaciliśmy świat pojęciem „prychwatyzacja”? Pewnie trochę jednego i trochę drugiego. Ale naprawdę, mając przed oczami przykład tej „prywatyzacji”, widząc nie tylko niedoskonałość naszego ustawodawstwa gospodarczego, lecz także celowe jego wypaczanie na rzecz oligarchii, trzeba sto razy pomyśleć, zanim przejdziemy do wolnej sprzedaży ziemi. Tym bardziej że to nie jest jedynie kwestia ekonomiczna, jeśli wszystko to doprowadzi do ostatecznej ruiny ukraińskiej wsi, podstawy i kolebki narodu.
Tymczasem obecna władza się spieszy. Jaskrawą paralelą jest pospieszne przeforsowywanie reformy emerytalnej, przeciwko której są zarówno specjaliści, jak i zdecydowana większość ludności, a która przecież dotyczy dziesiątków milionów obywateli. W czym zatem tkwią ryzyka pospiesznego wprowadzenia rynku ziemi? Nasz rozmówca to osoba więcej niż kompetentna. Iwan TOMYCZ przez ponad dziesięciolecie kierował ruchem farmerskim Ukrainy, będąc przewodniczącym Stowarzyszenia Farmerów i prywatnych właścicieli ziemskich, obecnie jest honorowym prezydentem tej organizacji. A poza tym — przewodniczący Ogólnoukraińskiego związku rolniczych kooperatyw obsługowych. Deputowany Rady Najwyższej IV kadencji, był przewodniczącym właściwej komisji rolnej parlamentu, sporo pracował na polu legislacyjnym.
— Panie Iwanie Fedorowiczu, czy sytuacja z wprowadzeniem wolnej sprzedaży ziemi na Ukrainie jest rzeczywiście tak niepokojąca? I na czym dokładnie polegają zagrożenia? — Kwestia sprzedaży ziemi ma decydujące znaczenie nie tylko dla ukraińskiego chłopa, ale także dla losu Ukrainy. 1 stycznia 2012 roku — to termin, który obecna władza wyznaczyła jako początek rynku ziemi na Ukrainie. Do tego pozostało uchwalić tylko dwa ustawy: o katastrze ziemi (już uchwalona w pierwszym czytaniu) oraz o rynku ziemi. Uchwalić te ustawy mogą już jesienią, a sprzedaż ziemi może ruszyć od stycznia. To historyczne wyzwanie dla całego narodu ukraińskiego, całego społeczeństwa, bo jakie są dzisiejsze warunki społeczno-ekonomiczne? Nie ma potencjalnego nabywcy ziemi na wsi: ani farmerzy, ani kierownicy przedsiębiorstw rolnych, ani chłop — właściciel osobistego udziału ziemi, nie mają środków na zakup ziemi niezbędnej do produkcji rolnej. We wsi panuje ogromny deficyt środków, nawet przed żniwami, w tym na paliwo, którego cena znacznie wzrosła, na nawozy, które nie tylko podrożały, ale także stały się deficytowe, na części zamienne. Mamy bardzo niebezpieczną sytuację z niektórymi produktami spożywczymi. Wystarczy przypomnieć obecne kryzysy żywnościowe, które zastępują jeden drugi — czy dotyczy to kasz, cukru, czy chleba. W tych okolicznościach rynek ziemi poważnie podkopie produkcję produktów rolnych, zwłaszcza uprawy pracochłonnych. Mamy na wsiach wysoki poziom braku pieniędzy, bezrobocia, odpływ młodych kadr. — U nas reforma ziemi trwa już drugą dekadę. Przeprowadzono, że tak powiem, dekolektywizację, chłopom zwrócono ziemię i majątek odebrane w latach 30. Przeprowadzono podział ziemi na udziały, kończy się jej
Zakończenie na str. 2
NIE OPUSZCZAJ OJCZYZNY!
OFIARY CZY ZWYCIĘZCY?
TEATR „CZÓŁEN” I JEGO AKTORZY
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
udziałów rejestrowała się w radzie wiejskiej i płacenie podatków za dzierżawę trafiało do lokalnego budżetu. To bardzo prosto uregulować. Ale póki co podatki płaci się w miejscu rejestracji prawnej osoby lub przedsiębiorstwa i tam, na wsi, nikt podatków nie płaci. Agroholding ma w użytkowaniu 300—400 tysięcy hektarów ziemi na całym terytorium Ukrainy i nikt nie wie, gdzie płaci podatki za tę ziemię. A zwykły rolnik czy przedsiębiorstwo rolne płacą, ponoszą wszystkie obciążenia socjalne wsi. — Jest jeszcze problem ekologiczny. Chodzi o zachowanie ziemi, o nasz jutrzejszy dzień. Co obecnie sieją i uprawiają te agroholdingi? Czy nie pracują tylko po to, by zbierać „śmietankę”, wyczerpując przy tym ziemię? — Ich istotą jest biznes zorientowany na rynek światowy. Pracują tylko z trzema uprawami: zbożem, słonecznikiem i rzepakiem. — Uprawy tak zwanego szybkiego zysku, ale wyczerpujące dla ziemi. — A ich nie interesuje produkcja żywności dla 46 milionów mieszkańców Ukrainy, nie interesuje ekologia, zachowanie żyzności ziemi. Ich interesuje uzyskanie najwyższych zysków dzisiaj. — Zatem potrzebne jest uchwalenie szeregu ustaw, które bezpośrednio dotyczą ziemi, ogólnie wsi, a dopiero potem przejście do rynku ziemi. — Tak, trzeba uchwalić te ustawy, wprowadzić je w życie, niech zaczną działać. I kiedy rzeczywiście zobaczymy, że rozwija się sektor agrarny, formuje się gospodarz, który potencjalnie może być właścicielem ziemi, są mechanizmy, dzięki którym może zapewnić gospodarowanie na ziemi, kiedy będą uwzględnione czynniki socjalne życia wsi, dopiero wtedy możemy przechodzić do rynku ziemi. * * * Iwan Tomycz wyraził stanowisko milionów rolników, wszystkich, którym nie jest obojętny los naszej ukraińskiej wsi. Czy władza posłucha? Właśnie w tym celu w przedostatnią sobotę zwołano Ogólnoukraiński Wiec Chłopski, o którym wspominał I. Tomycz. Zgromadziły go Stowarzyszenie Farmerów i Prywatnych Właścicieli Ziemskich Ukrainy, Partia Chłopska, dziesiątki innych organizacji politycznych i społecznych, związanych z życiem wsi. Tysiące rolników z całej Ukrainy zebrało się w stolicy, w Narodowym Centrum Wystawowym. Wielu przeprowadza paralelę z jesiennym Podatkowym Majdanem przedsiębiorców kraju. Cóż, to jeszcze jedna fala protestu przeciwko nieprzemyślanym działaniom władzy. Czy usłyszy ona rolników, którzy wyrazili na wiecu problemy poruszone w naszej publikacji? Trudno powiedzieć, wszak u władzy są ci, którzy jeszcze przed wprowadzeniem rynku ziemi wykupywali i wykupują ją pod swoje posiadłości i dla swoich holdingów. Rozmawiał Petro ANTONENKO szej! O tym napisano w tym samym numerze „Illicziwcia” (2.06.2011, s. 5), za to na pomniki — są! Jaki przerażający poziom śmiertelności w naszym nadmorskim „raju” — wiadomo każdemu. Cmentarz w Starym Krymie pod względem powierzchni jest pierwszy w Europie, a wkrótce zajmie „zaszczytne miejsce” — pierwsze na świecie! Znać naszych… nieboszczyków! Jednak nigdy w Mariupolu nie wypłacano dodatków ekologicznych, bo nie ma pieniędzy. A na pomnik ku czci przegranej wojny — są! Co piąty starszy mieszkaniec Mariupola kuleje. Od ciężkiej pracy w metalurgii i złej ekologii emeryci cierpią na reumatyzm, choroby stawów i kręgosłupa, jednak w mieście nie ma ani jednego reumatologa — na niego nie wystarcza pieniędzy. Za to na pomniki wojen — są! W mieście panują nieznośne warunki życia. Nie wytrzymują dzieciaczki szalonej mieszanki dymu, cholery i brudu. Dlatego życiową potrzebą Mariupola jest wsparcie maluchów — medyczne, żywnościowe, uzdrowienie w ekologicznie czystych miejscowościach, a nie stawianie granitowych obelisków obcym orłom. Dawno pora przekuwać miecze na lemiesze, jeśli bronimy życia, a nie sławimy śmierć!
Traducción automática
Dokończenie. Początek na str. 1. prywatyzacja. Teraz mogą oni wydzierżawiać ziemię przedsiębiorstwom rolnym. Ale do kogo realnie obecnie należy ziemia, nawet jeszcze przed wprowadzeniem wolnego rynku? — Już dzisiaj 11 milionów hektarów ziemi skoncentrowanych jest w rękach kilkudziesięciu oligarchicznych firm, agroholdingów. I te miliony hektarów mogą bardzo szybko znaleźć się w obcych, nie ukraińskich rękach. Dzisiaj ponad 7 milionów hektarów naszych żyznych ziem bez wiedzy ich pierwotnych właścicieli, poprzez prawa korporacyjne przeszło w ręce handlarzy ziemią. Ponad 15 milionów hektarów udziałów ziemskich (pajów) drogą zobowiązań umownych stało się praktycznie bezperspektywicznych w kwestii powrotu do ich właścicieli: takie warunki ułożyły się między dzierżawcami a wydzierżawiającymi. Wszystkim wiadomo, jaka u nas jest władza sądownicza, jaki poziom korupcji, a właśnie te czynniki stanowią główne niebezpieczeństwo przy wprowadzaniu rynku ziemi. Ukraina w ciągu kilku lat może stracić jakąkolwiek perspektywę w kwestii zachowania terenów wiejskich, — grozi nam zniszczenie wsi. Przy wprowadzaniu rynku ziemi można oczekiwać gwałtownego (dwu-trzykrotnego) wzrostu bezrobocia na wsiach już w 2012 roku, a w ciągu kolejnych kilku lat może pozostać tylko 250—300 tysięcy miejsc pracy. I to przy tym, że na terenach wiejskich mieszka około sześciu milionów ludności w wieku produkcyjnym. — Warto powiedzieć także o aspekcie międzynarodowym w okresie światowego kryzysu żywnościowego. — Cios w wieś stanie się globalny w odniesieniu do potencjalnych możliwości Ukrainy w zwiększeniu dostaw produktów żywnościowych na rynki światowe. I ogólnie będzie to wyzwanie dla ukraińskiego wyboru w świecie. Nas, przedstawicieli wiejskich organizacji społecznych, rolnictwa wspierają nie tylko ci, którzy bezpośrednio pracują na ziemi. Wspierają nas wiejska inteligencja, wszyscy myślący ludzie, patrioci, którzy przejmują się losem ukraińskiej wsi. — Ale przecież my, kończąc z tak zwaną gospodarką socjalistyczną, zadeklarowaliśmy przejście do rynkowej, co zakłada także rynek ziemi. — Nie głosimy prymitywnego hasła „Nie — dla rynku ziemi!”. Byłoby to krótkowzroczne. Ale proponujemy cały pakiet propozycji, przede wszystkim legislacyjnych, dla cywilizowanego przejścia do rynku ziemi. Wychodzimy z tymi propozycjami do wyższych szczebli władzy. Bardzo szkoda, że w swoim czasie nie udało się uchwalić wszystkich ustaw niezbędnych dla przejścia do rynku ziemi. Kiedy byłem deputowanym parlamentu czwartej kadencji, to inicjowałem uchwalenie 12 takich ustaw i zostały one przegłosowane. Ale to tylko część tego, co niezbędne. Tak, do tej pory nie ma ustawy o Państwowym Banku Hipotecznym Ziemi. A jak wtedy mówić o normalnym kredytowaniu wsi? Czyż obecnie to kredytowanie — przy dwudziestu i więcej procentach rocznie, przy takich warunkach zastawu pod kredyty, takiej procedurze ich sporządzania? A właśnie Bank Ziemi mógłby stać się skutecznym instrumentem kredytowania, co potwierdza doświadczenie Polski, Czech. Jeszcze jedna istotna luka w naszym ustawodawstwie — brak katastru ziemskiego, czyli realnej wyceny każdego skrawka ziemi. A wszystko dlatego, że ci, którzy mogli, wykupili ziemię nielegalnie, za bezcen. I chodzi nie tylko o ziemie przeznaczenia rolniczego. Na przykład, w 70-kilometrowej strefie wokół Kijowa zbudowany jest „kilkupiętrowy” system własności określonych działek ziemskich. — Spróbuj dojść, do kogo naprawdę należą te czy inne łakome kąski… — Dobyć się przejrzystości tutaj jest bardzo trudno. Nikt nie chce odkrywać kart, w tym także deputowani parlamentu, którzy nie życzą sobie przyjmować katastru ziemskiego. Tak samo nie spieszą się z uchwalaniem całego szeregu ustaw gospodarczych, dotyczących rynku ziemi. W szczególności o rynku zboża, rynku produkcji zwierzęcej, przy tym, że hodowla zwierząt u nas jest prawie zniszczona, jeśli mówić o realnym zapewnieniu krajowi własnej żywności. Takie ustawy są po prostu niezbędne, aby ochronić ukraińskiego rolnika, którego teraz po prostu okradają kosztem polityki cenowej. Takiego jeszcze nigdy nie było, żeby litr mleka kupowali od rolnika po 1 hrywnę 80 kopiejek, a litr oleju napędowego dla wsi kosztował 10 hrywien. Takiego dziwnego „parytetu” cen nie sposób przypomnieć sobie przez wszystkie 20 lat niepodległości. Długo można mówić także o licznych problemach społecznych naszej wsi, zaczynając od braku normalnych dróg, a kończąc na zamykaniu punktów felczersko-akuszerskich. — Czasami odnosi się wrażenie, że właśnie nasza duma, nasze największe bogactwo — ziemia — to coś takiego niczyjego, „bezpańskiego”. — Żeby uporać się wreszcie z naszym głównym bogactwem, niezbędne jest uchwalenie prostej ustawy — o inwentaryzacji ziemi i złóż. Dlaczego także złóż? Nie jest tajemnicą, że niektórzy u nas mają nie po prostu działkę ziemską, a odwiert na niej z kopalinami użytecznymi. I choćby jakie były zmiany we władzy, z jednego takiego odwiertu można otrzymać więcej dochodu, niż państwo wydziela w ciągu roku na wsparcie wszystkich rolników kraju! — Zwolennicy natychmiastowego wprowadzenia rynku ziemi powołują się na byłe kraje socjalistyczne (Czechy, Bułgarię, wreszcie i Rosję), gdzie taki rynek już wprowadzono.
— I zderzyliśmy się z licznymi problemami. Ale trzeba zaznaczyć: Ukraina to nie Rosja i nie Bułgaria czy Czechy. To szczególny kraj. U nas skoncentrowana jest ćwierć światowych zasobów czarnoziemu. I dlatego od dawna trwa bitwa światowego kapitału o ukraińską ziemię. W XVI—XVII wieku i później były to najazdy zbrojne, w czasie II wojny światowej okupanci po prostu wywozili nasze czarnoziemy wagonami. Dzisiaj bitwa toczy się poprzez zasoby finansowe. I niejedna dziesiątka krajów świata prowadzi planową politykę wykupu ukraińskich czarnoziemów. Zwłaszcza biorąc pod uwagę poważne problemy na świecie z żywnością w nadchodzących dziesięcioleciach. Trwają więc otwarte próby niszczenia ukraińskiego sektora rolnego. I, niestety, działania naszej władzy państwowej sprzyjają tym wysiłkom. — Ciekawie byłoby usłyszeć także jej argumenty. No, chociażby taka konkretna sprawa — bezrobocie na wsi. Przedstawiacie rządowi jasne wyliczenia: przy dalszym rozwoju oligarchicznych agroholdingów WIĘKSZOŚĆ pracujących rolników pozostanie bez pracy. A to kolejne kilka milionów bezrobotnych, których i tak jest pod dostatkiem. Co Panu na to odpowiada premier czy choćby wicepremier Tihipko? Czy rolnicy zostaną zatrudnieni, przesiedleni do miast? — Nikt nic nie odpowiada! Po to właśnie zwołaliśmy wiec chłopski, żeby władza choć trochę nas usłyszała. Niestety, nie usłyszy… I w ogóle przez ostatnie dziesięciolecia żadna władza, rozpoczynając jakiekolwiek reformy, nie przeliczała, co będzie jutro? Zasada jest taka: dajmy się wciągnąć, a potem zobaczymy. I jeszcze jedna zasada: jak by tu oszukać społeczeństwo i uruchomić rozkradanie ziemi, a ogólnie rzecz biorąc — dobra narodowego. A potem — choćby trawa nie rosła. — Wasi oponenci mogą powiedzieć: kiedy naszą ziemię wykupią zagraniczne monopole, niechby i na podstawione osoby, to czyż przestaną ją uprawiać? Czyż straci ona swoją żyzność? — Nie są odosobnione przykłady, kiedy ziemię wykupują i po prostu „konserwują”, w ogóle jej nie uprawiając. Ci nabywcy dobrze rozumieją: jeśli dzisiaj kupił 10 tysięcy hektarów po tyle a tyle dolarów za hektar, to za kilka lat ten zasób ziemi będzie kosztował trzy razy więcej. — Istotny sprzeciw wobec rynku ziemi — agroholdingi nie płacą podatków na miejscu, na terenach wiejskich. Czy można ustawowo przewidzieć, aby rejestrowały swoje firmy nie gdzieś na Cyprze czy w Kijowie, a tam, w głębi kraju, gdzie znajduje się ta ziemia? — To zróbmy to, zanim zaczniemy sprzedawać ziemię. Ale na razie w ustawodawstwie tego nie ma. Trzeba, żeby dzierżawa ziemi
Traducción automática
Iryna MOLCZANOWA, członkini Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Czytam o planie wzniesienia pomnika z okazji 100-lecia początku I wojny światowej i łapię się za głowę. Komu i po co mamy stawiać tę budowlę na placu przy dworcu — na samym wjeździe do Mariupola? Wojnie, którą na początku XX wieku rozpętało kilka europejskich imperiów i którą z porażką w oszałamiającym stylu przegrała Rosja, gdy wchodziła w jej skład Ukraina? Ludzkiej rozpaczy i ofiarom, które przyniosła ta haniebna wojna o podział świata? Proletariackim rewolucjom, które wybuchły w całej Europie pod koniec wojny 1914—1918 lat i przyniosły ludziom jeszcze więcej cierpienia? Tylko zupełnie niepiśmienni ludzie, którzy pewnie w szkole byli dwójkarzami, nie znają tych „chlubnych” skutków I wojny światowej. O tych odległych wydarzeniach wiem nie tylko z podręczników historii, ale także ze wspomnień we własnej rodzinie. Mój dziadek Jakiw Petrasz był żołnierzem w tamtej wojnie. Jak więc walczył Jakiw Petrasz? Tak samo jak tysiące żołnierzy Cesarstwa Rosyjskiego. Już po pierwszych starciach z Niemcami dostał się do niemieckiej niewoli i był zmuszony pracować przy jakiejś budowie w całkowitym błocie, po kolana w wodzie. Jeńców prawie nie karmiono, a oni umierali dziesiątkami każdego dnia. Przeczuwając bliską śmierć, mój dziadek wraz z dwoma przyjaciółmi zorganizowali ucieczkę. Krewny opowiadał, że przed ucieczką przyśniła mu się Matka Boża, która wyciągnęła do niego rękę i pobłogosławiła go znakiem krzyża. Trzeba zaznaczyć, że moja babcia — żona Jakowa — była bardzo pobożna. Nawet za czasów radzieckich chodziła codziennie przez całe miasto, aby pomodlić się w jedynym kościele. Zapewne jej modlitwa uratowała ukochanego. Podczas ucieczki z obozu koncentracyjnego obu przyjaciół Jakowa zakłuto bagnetami, a tylko mój dziadek ocalał cudem. Przeszedł przez front i dotarł do rosyjskich umocnień wojskowych. Tu już schwytali go swoi i postawili pod ścianą jako niemieckiego szpiega… Nie byłoby na świecie ani mojej mamy, ani mnie, gdyby, znów dzięki niesamowitemu zbiegowi okoliczności, nie rozpoznał go osobiście i nie uratował przed rozstrzelaniem pułkownik Petrasz — nasz daleki krewny. Więc powiedzcie: jakie święto ja — wnuczka żołnierza — mam obchodzić postawieniem pomnika I wojny światowej z dwugłowym orłem na czele? Dlatego, że mojego dziadka siłą oderwano od rodziny na rzecz Cesarstwa Rosyjskiego i omal go nie zabito? To hańba, moralna degradacja — stawianie pomników ludzkiej rozpaczy. Nie bez powodu takiego absurdu nie ma nie tylko w Doniecczyźnie, ale pewnie w całej Ukrainie. Jeśli już stawiać znak pamiątkowy, to nie dla zachęty do rozpoczynania nowych wojen pod skrzydłami zuchwałych orłów, lecz stelę żałobną ku czci niewinnie zginących w I wojnie, nie ukraińskiej, lecz obcej. To moralna strona problemu. Jest też strona czysto pragmatyczna. Jak poinformowała gazeta „Iliczywec” (2.06.2011, s. 2), „Finansowanie prac przewiduje się z wydatków budżetu miejskiego”. Czyli z kieszeni każdego mieszkańca Mariupola, w tym mnie, moich dzieci i wnuków. Nie rozumiem…
dlaczego zachcianki Charlampija Chawalicia są realizowane nie z jego własnych funduszy, na terenie jego posiadłości czy z pieniędzy aktywistów z Sartany, lecz za pieniądze wszystkich mieszkańców Mariupola? Ja, na przykład, jako świadoma Ukrainka wraz z miejską „Proświtą” wielokrotnie wyrażałam życzenie, by jedną z ulic miasta nazwać imieniem Wiaczesława Czornoła, który pracował w Mariupolu, lecz nas, prosvitian, nikt nie słucha. Nie pozwalają nawet zawiesić już gotowej tablicy pamiątkowej ku czci mariupolskiego regionalisty, ukraińskiego pisarza Mykoły Fenenki. A życzenie pana Chawalicia z zadowoleniem poparła miejska rada. W czym tkwi sekret? Może w mariupolskiej radzie po prostu nie ma gdzie podziać pieniędzy, tak dobrze u nas idą sprawy? Gdzie tam! Miasto tonie w śmieciach, w samym centrum nie ma czym oddychać przez dym z zakładów, a haniebna cholera rozsławiła nas na całą Europę. A dzieci Mariupola? Maluchom nawet nie robią planowych szczepień przeciw groźnym chorobom, bo na to w budżecie nie ma gro-
Traducción automática
Bohdan Czerwak. W czerwcu tego roku przypada 120. rocznica urodzin jednego z liderów Ukraińskiej Republiki Ludowej, założyciela Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, pułkownika Jewhena Konowalca. Co dla narodu oznacza to imię? Przede wszystkim trzeba podkreślić, że Jewhen Konowalec pojawił się na społeczno-politycznych horyzontach wtedy, gdy nasz naród zdawał niełatwe egzaminy przed historią. Dzisiaj bez przesady można twierdzić, że właśnie J. Konowalec był jednym z niewielu liderów narodowych, których działalność pozwala powiedzieć: u zarania minionego stulecia położyliśmy fundamenty państwowości, którą dzisiaj bronimy i umacniamy. Opowieść o J. Konowalcu przyjęło się zaczynać od epoki URL. Rzeczywiście, trudno wyobrazić sobie młody kraj bez legendarnego dowódcy Korpusu Strzelców Siczowych, który wbrew przywódcom-pacyfistom, jacy znaleźli się w ówczesnym kierownictwie, zdołał stworzyć zdolną do walki armię, która przez długi czas broniła URL przed zewnętrznymi wrogami i „piątą kolumną”. Jednak swoją misję pułkownik J. Konowalec wypełnił po upadku URL. W odróżnieniu od większości ówczesnych polityków, którzy dobrowolnie poszli na służbę do okupantów lub poddali się apatii i zwątpieniu, on znowu zdołał podnieść sztandar narodowo-wyzwoleńczej walki. Któż wie, co by się stało, gdyby nie było J. Konowalca. Rozszarpana przez czterech agresorów ukraińska ziemia, której naród, zdawało się, utracił historyczną perspektywę, miała wszelkie szanse znaleźć się w ślepym zaułku cywilizacyjnym. Tutaj warto podkreślić, że J. Konowalec nie tylko był jednym z tych, którzy zachowali wiarę w ideę narodową, ale także zdołał zorganizować zbrojny opór siłom, które uważały, że pokonać je już jest niemożliwe. Ukraińska Organizacja Wojskowa, którą stworzył i na której czele stanął Konowalec, pokazała Europie i światu: naród ukraiński z bronią w ręku kontynuuje obronę swojej godności. Oczywiście, największym sukcesem J. Konowalca stała się Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, której fenomen próbuje zgłębić współczesne pokolenie nacjonalistów. Ale w dalekim 1929 roku zaczął ją tworzyć J. Konowalec. On pierwszy zrozumiał, że zdobyć ukraińską państwowość jest niemożliwe bez dwóch decydujących czynników: ideologii i silnej organizacji. Tak, na arenie życia społeczno-politycznego pojawił się nowoczesny ukraiński nacjonalizm oraz OUN jako jego ucieleśnienie. On nie tylko stanął na czele OUN, ale pokierował całym etapem Walk Wyzwoleńczych, które można porównać chyba tylko z ruchem Bohdana Chmielnickiego i Iwana Mazepy. Przy tym jeszcze nigdy w historii Ukrainy nie było tak masowego ruchu ideowo-politycznego, który miałby jasny cel i posiadał niezbędne metody do jego realizacji. Już w 1929 roku stało się to, w co mało kto wierzył. OUN zmusiła Europę po raz kolejny przypomnieć sobie o Ukrainie oraz na cały świat ogłosiła prawo Ukraińców do życia we własnym państwie. Z kolei wrogowie Ukrainy uświadomili sobie, że na wszystko przychodzi czas zapłaty. Zrozumiałe, że nie było to łatwo zrobić i wymagało wielkich ofiar. Ale tylko tak naród mógł znowu poczuć, że jego los jest w rękach samych Ukraińców, a marzenie o niepodległym państwie nie jest już iluzją. Bez J. Konowalca nigdy by się to nie stało. W 1938 roku przeciwko Jewhenowi Konowalcowi dokonano aktu terrorystycznego, w wyniku którego lider OUN zginął. Już teraz, oceniając tragiczną śmierć pułkownika, można z pewnością stwierdzić, że operacja specjalna NKWD była aktem rozpaczy, którym bolszewicka Rosja próbowała zatrzymać zwycięski pochód OUN i ukraińskiego nacjonalizmu. Co ciekawe, badając tę zuchwałą zbrodnię, miejscowa policja w pokoju hotelu „Central”, gdzie zatrzymał się J. Konowalec, znalazła krzyż, który pułkownik mimowolnie zostawił na stole. Oczywiście, fakt ten świadczy o tym, że lider nacjonalistów był głęboko wierzącym chrześcijaninem, a tradycyjny dla chrześcijan symbol zawsze zabierał ze sobą w podróż. Z opowieści jego bliskich znajomych wynika, że ten krzyż Jewhen Konowalec otrzymał od swojej matki, gdy wyjeżdżał na front I wojny światowej. Od tego czasu nigdy się z nim nie rozstawał. Mało kto wie, że relikwia J. Konowalca zachowała się do dziś. Po śmierci pierwszego Przewodniczącego OUN krzyż przechowywał jego następca, pułkownik Andrij Melnyk. Od tego czasu każdy nowy Przewodniczący OUN przekazywał relikwię swojemu
swojemu następcy. Dziś krzyż J. Konowalca przechowuje przewodniczący OUN Mykoła Pławjuk. Dlaczego zaistniała potrzeba opowiedzenia tej historii? Na tle antynacjonalistycznej histerii, która podniosła się wokół innych wybitnych działaczy ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, w szczególności Stepana Bandery i Romana Szuchewycza, ta opowieść dobrze ilustruje obraz prawdziwego lidera narodu, który, uświadamiając sobie konieczność zbrojnej walki z wrogami Ukrainy, jednocześnie głęboko przeżywał nieuniknione ofiary w ludziach, a dlatego odczuwał stałą potrzebę przebywania z Bogiem. Zachował się charakterystyczny list, adresowany do prokuratora generalnego Szwajcarii, w którym J. Konowalec wyjaśniał przedstawicielowi miejscowej władzy istotę narodowowyzwoleńczej walki Ukraińców i swoją misję w niej: „…Biorąc pod uwagę tę moją rolę podczas zmagań wyzwoleńczych, a dalej rzeczywiste położenie Ukraińców w obecnym momencie, nie zaprzeczam, że w tej długotrwałej walce, w szczególności młode pokolenie, wychowane na tradycjach tych zmagań wyzwoleńczych, chce w mojej osobie widzieć symbol dalszych ukraińskich zmagań wyzwoleńczych, których ostatecznym celem jest stworzenie ukraińskiego państwa. Właśnie to dążenie ukraińskiego ogółu, w szczególności ukraińskiej młodzieży, by widzieć we mnie ten widzialny symbol nieprzerwalności zmagań Ukraińców o samodzielność, jest przyczyną tych ataków i nienawiści do mnie zarówno ze strony Polaków, jak i bolszewików. Tym też trzeba wyjaśnić, że zarówno jedni, jak i drudzy próbują mnie w pierwszej kolejności moralnie niszczyć i robić mi wszelkie możliwe trudności, w szczególności przedstawiając mnie jako przywódcę wskroś terrorystycznej organizacji. Utrudniać mi przebywanie w jakimkolwiek kraju. Z uwagi na to muszę złożyć wyjaśnienie, że ukraiński ruch wyzwoleńczy w swej istocie nie jest terrorystyczny. Jego zadaniem jest w pierwszej kolejności przygotować ukraiński ogół do tego, aby w przypadku jakichś międzynarodowych komplikacji ukraiński naród był dojrzały do tych wydarzeń oraz aby przy rozwoju tych wydarzeń był on przygotowany do stworzenia swojego własnego państwa…”. Do tych słów pułkownika trudno coś dodać. Po śmierci Konowalca OUN nie zaprzestała swojej działalności. Co więcej, już w 1939 roku jej wysiłkami została odrodzona państwowość Karpato-Ukrainy, której oddziały bojowe jako pierwsze weszły w śmiertelny bój z niemieckim nazizmem. W tym jubileuszowym roku, czcząc pamięć J. Konowalca, ważne jest, by pojąć lekcje pułkownika. Główna z nich: nikt i nic nie może stanąć na przeszkodzie Ukraińcom w bronieniu państwowości swojego narodu. Życie Jewhena Konowalca jest jaskrawym przykładem. Bez wątpienia, było mu o wiele trudniej prowadzić walkę, aniżeli jego obecnym następcom. Ale on wypełnił swój obowiązek z honorem. Teraz kolej na nas. Niezależnie od tego, gdzie i kiedy będziemy w tym roku obchodzić 120. rocznicę urodzin pułkownika Jewhena Konowalca, niech na czołowym miejscu będzie jego drogowskaz, a mianowicie słowa, które wypowiedział, zamykając obrady Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, na którym powstała OUN: „…Dziś my póki co nakreśliliśmy nasze zadania i przyjęliśmy dobrowolne zobowiązania. Ale to nie jest osiągnięcie. Bo musimy sobie jeszcze raz wyraźnie uświadomić i wielkość tego naszego zobowiązania: mobilizując się i opierając na szerokich masach narodowych, musimy, prowadząc je, walczyć i wywalczyć odnowienie Samodzielnego Sobornego Ukraińskiego Państwa Narodowego na wszystkich przestrzeniach życia ukraińskiego narodu”.
Traducción automática
Mykoła CYMBALUK. Na cztery dni przed Dniem Konstytucji (Ustawy Zasadniczej) Ukrainy, 24 czerwca, w niesławnym Peczerskim Sądzie Rejonowym stolicy rozpoczęła się kolejna sądowa farsa. Na ławie oskarżonych Julia Tymoszenko, była premier, liderka Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego „Batkiwszczyna”. Prokuratura Generalna wysunęła wobec niej oskarżenia dotyczące „porozumień gazowych” sprzed dwóch lat między spółką akcyjną „Naftohaz Ukrainy” a rosyjskim OAO „Gazprom”. Na Chreszczatyku, naprzeciwko Peczerskiego Sądu Rejonowego... Sprawę prowadzi sędzia Rodion Kiriejew, oskarżenie popiera prokurator Julia Frołowa. Od pierwszych minut sędzia zaproponował omówienie kwestii fotografowania i nagrywania wideo podczas posiedzenia. Prokurator od razu zażądała zakazu, twierdząc, że będzie to przeszkadzać w przesłuchaniu świadków. Na co Julia Tymoszenko przypomniała słowa Janukowycza w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy, gdzie zapewniał on europejską wspólnotę, że sprawa ta będzie rozpatrywana otwarcie. Zresztą sam Prokurator Generalny Wiktor Pszonka obiecywał to samo. Sąd wziął pod uwagę opinię głównych przywódców państwa. Ponadto Tymoszenko wielokrotnie mówiła i powtórzyła to również tym razem, że jest za sprawiedliwym sądem, a takim może on być tylko przy udziale ławników. Jednak niedawno „regionałowie” wraz z komunistami i ludźmi Łytwyna w Radzie Najwyższej uchylili normę prawną, która dawała możliwość prowadzenia procesów sądowych przy udziale ławników ludowych. 24 czerwca, aby wesprzeć Julię Tymoszenko, zebrało się kilka tysięcy jej zwolenników. Już o świcie zajęli pozycje przy sądzie w centrum Kijowa — po obu stronach ulicy Chreszczatyk, przy ulicy Bohdana Chmielnickiego. Przyjechali przedstawiciele z wielu obwodów Ukrainy. Sporo było też osób ze Wschodu — Donbasu, Ługańszczyzny, Słobożanszczyzny. Wsparcie mogłoby być znacznie liczniejsze, gdyby nie kontrposunięcia władz. Powiedzmy, lider lwowskiej organizacji Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego „Batkiwszczyna” Roman Iłyk oświadczył, że odmówili im wszyscy miejscowi przewoźnicy. Niektórzy z nich wyjaśnili to prosto: ostrzeżono nas, nie chcemy mieć problemów z władzą. Taka sama sytuacja jest na Zakarpaciu. Tam, jak opowiadali uczestnicy wiecu poparcia dla Tymoszenko, ostrzeżono kierowców i właścicieli autobusów, że w razie wyjazdu do Kijowa zostaną im odebrane licencje na przewóz pasażerów. Dlatego do Kijowa docierano pociągami, własnymi samochodami i w inny sposób. Na Chreszczatyku, na schodach po drugiej stronie ulicy, naprzeciwko sądu, trwał nieprzerwany wiec. Mówcy, jeden po drugim, wyrażali swój stosunek do sądowej farsy i wszystkiego, co dzieje się w kraju. A wszystko to pod milczącymi spojrzeniami zachmurzonych twarzy funkcjonariuszy „Berkutu”, którzy stali murem po obu stronach Chreszczatyku i przy sądzie. Wyrazić swoją solidarność i wsparcie przyszli także deputowani ludowi, mąż Julii Wołodymyriwny Ołeksandr, córka Jewhenija z mężem Seanem Carrem oraz po prostu kijowianie.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Barazij, Taras Hryhorowycz i Szwydko, jak już wspominaliśmy, będą witać w Kijowie Niemców. Potem Taras Hryhorowycz, ubrany w mundur z symboliką OUN, razem z innymi ukraińskimi policjantami będzie spędzał Żydów z całego Kijowa do Babiego Jaru na śmierć. Heorhija Szwydka mianują zastępcą burmistrza do spraw sportu. Ma wielkie plany na przyszłość. Żeby pokazać, jak dobrze żyje się za Niemców, chce zorganizować wiele meczów piłkarskich Ukraińców z drużynami niemieckich żołnierzy. Ale najpierw, że tak powiem, mecz próbny — ukraińska w biedę… Czy je słoninę na oczach głodnych jeńców i z nikim się nie dzieli… Przykładów można podać setki, szkoda papieru. A gdzież nasza odporność? Czy choć jeden z ukraińskich urzędników zabronił pokazywania u nas tych filmów? Może choć jakiś Ukrainiec dał po pysku reżyserowi i scenarzyście, którzy to nakręcili? Może choć wystąpił w prasie, radiu czy telewizji z potępieniem? Ależ nie, nie przypominam sobie takiego. Po co rozpalać waśnie narodowościowe, jeszcze czego dobrego oskarżą o antysemityzm czy rusofobię, a my przecież jesteśmy tolerancyjni, wychowani, my przecież jesteśmy Europejczykami. Gdyby państwo szanowało samo siebie, to ci nieszczęśni twórcy już dawno pokazywaliby swoje filmy w Rosji czy Izraelu i nie mieliby prawa wjazdu do naszego kraju. A po nich, jak widzimy, jak po kaczce. Za to uważnie śledźcie, jaki hałas podniósł się na Ukrainie przeciwko ukraińskiemu pisarzowi Wasylowi Szklarowi, który w swojej powieści trzech Moskali nazwał kacapurami, a trzech Żydów — żydami! Nie mam nic przeciwko Rosjanom czy Żydom, mam wielu dobrych znajomych i przyjaciół tej i innej nacji, mam z nimi o czym porozmawiać i za co wypić, ale wybaczcie, wymyślić takie kino, które streściłem, i przyjechać do nas je kręcić, i angażować naszych aktorów — toż to po prostu jawna chucpa! To cyniczna, bezczelna, bezpardonowa, samowolna, chamska, niepowstrzymywana żadnymi normami moralno-etycznymi zuchwałość, po której rozkłada się ręce i nie wie, jak się zachować! Nie można spokojnie patrzeć, kiedy jakaś hołota cię poniża, kiedy twoją nację spychają poniżej poziomu, kiedy wyśmiewają się z twoich symboli, kiedy szkalują twoje świętości. Trzeba bez zastrzeżeń odrzucić to dzikie, narzucone nam przez obcy naród: „Jeśli uderzyli cię w lewy policzek — nadstaw i prawy”. Trzeba od razu oddawać tym, którzy cynicznie, z jadowitym uśmieszkiem plują ci w duszę. Bo poniżeni nigdy nie zwyciężają!
Traducción automática
Wasyl TRUBAJ „W upokorzeniu nie można żyć i zwyciężać. Myślę, że naród ukraiński dotąd nie zwyciężył, ponieważ przeżywa wielkie historyczne upokorzenie. Wszelka hołota go upokarza, a on gdzieś zagubił w sobie odporność. Mówią mu, że jest gorszej wartości — on przywykł”. Z wystąpienia Liny Kostenko podczas prezentacji książki „Beresteczko” w Ukraińskim Domu w 2010 roku
Cytując Linę Kostenko, chcę zaproponować narodowi ukraińskiemu, który wciąż jeszcze przeżywa wielkie upokorzenie, takie oto kino. O futbolu. Akurat na 2012 rok można nakręcić. A żeby film był Ukraińcom bliższy i bardziej swojski, to za tło obrazu weźmiemy słynny mecz kijowskiego „Dynama” przeciwko niemieckiej drużynie podczas faszystowskiej okupacji Kijowa w 1942 roku. Pamiętacie tę legendę, kiedy rzekomo „Dynamo” wygrało z Niemcami i niby za to wszyscy gracze zostali rozstrzelani? Piękna legenda! Otóż na tym tle będziemy budować wątki naszego kina, które nazwiemy „Mecz śmierci”. Głównym bohaterem niech będzie bramkarz i kapitan kijowskiego „Dynama”. Nadajmy mu nazwisko — Raniewicz, Kola. U Raniewicza niech będzie młodszy brat Stepan. Odpowiednio też Raniewicz. Będzie on jednym z organizatorów kijowskiego podziemia. Będzie roznosił antyfaszystowskie ulotki i plakaty. A jeszcze z pozytywnych bohaterów niech będzie rodzina Swirskich: Aleksandr Ruwimowicz, jego żona Rufina Lwowna, syn Misza Swirskij i córka Sofoczka. Nazwiska u wszystkich pozytywnych bohaterów, jak widzimy, nie są ukraińskie, ale nic nie szkodzi, tak zostało zaplanowane. Jeszcze do nich dodamy piękną kobietę Annę. Ona, w toku opowieści, porzuci swojego męża Ukraińca Heorhija Szwydka, negatywnego bohatera, też piłkarza, i pokocha Kolę Raniewicza. Co zrobisz — miłość jest zła… Teraz przejdziemy do negatywnych bohaterów. Oprócz Szwydka, którego już wspomnieliśmy, jeszcze jednym negatywnym będzie taki sobie okrągłolicy, tłusty typowy chachoł, którego zmusimy na początku wojny do ciągnięcia do domu metalowej siatki od łóżka, przykrywania jej pięcioma materacami, żeby pod nim przeczekać bombardowanie. A jeszcze on u nas będzie zbierał po ulicach niemieckie ulotki, zrywał plakaty i znosił to wszystko do domu, bo to bardzo dobry papier do podcierania tyłka. Imię temu bohaterowi nadamy proste i do bólu znajome Ukraińcom… nazwiemy go Tarasem Hryhorowyczem. Jeszcze jednym negatywnym bohaterem u nas będzie burmistrz Kijowa, prawnie wybrany na zebraniu miejskiego kierownictwa OUN. Nazwisko bez aluzji — Barazij. On w wyszywanej koszuli będzie witał pod domem towarowym CUM Niemców, którzy będą wchodzić do Kijowa. Na fasadzie budynku będą powiewać żółto-błękitne flagi. Razem z nim faszystów będą witać jeszcze wielu kijowian, wśród których dwie dziewczyny w narodowym ukraińskim stroju, które mają podnieść okupantom chleb i sól. Ale one zapomną go na wyszywanym ręczniku w ogólnej toalecie. No, przycisnęło dziewczyny i zapomniały tam chleb i sól na parapecie. Barazij nazwie je „potworami”. To jest potrzebne dla wzmocnienia negatywnego obrazu bohatera. Kiedy zaś dziewczyny pospiesznie będą zabierać z ogólnej ubikacji ukraińskie symbole narodowe, to zrobimy tak, żeby wyszywany ukraiński ręcznik upadł na podłogę. W gówno. Ale dziewczynki wytrzepią go, położą na wierzchu bochenek i pójdą witać Niemców. Scena, jak widzimy, dobra, z podtekstem. Burmistrz wygłosi niemieckiemu generałowi wiernopoddańczą mowę: „Muszę zapewnić was o pełnej i szczerej lojalności narodu ukraińskiego wobec wielkich Niemiec. Wierzę, że wspólnymi siłami zbudujemy na naszej wielostronnie doświadczonej ziemi wolną Ukrainę!”. Teraz mamy pełny obraz negatywnych bohaterów. Jak widzimy Niemców wśród nich nie ma, wszyscy to Ukraińcy. Niemcy — w drugoplanowych rolach. Zresztą po co, kino przecież nie o Niemcach, a o sprzedawczykach-chachołach. A wydarzenia będą się rozwijać mniej więcej tak: Raniewicz i Swirskij pójdą jako ochotnicy na front bronić Kijowa, a burmistrz narodowa drużyna piłkarska pod nazwą… „Ruch”, w skład której wchodzą sprzedawczyki-chachoły, lojalni wobec władzy okupacyjnej, przeciwko takiej sobie słabiutkiej drużynie „Start”, którą tworzą resztki kijowskiego „Dynama” na czele z kapitanem Raniewiczem. Zwycięzca będzie grał z Niemcami! Oczywiście, ukraińscy sprzedawczyki z drużyny „Ruch” w żółtych koszulkach i błękitnych spodenkach, którzy według zamysłu Szwydka mieli wygrać, poniosą druzgocącą porażkę z czerwono-białymi raniewiczami. Potem będą jeszcze dziesiątki zwycięskich meczów drużyny Raniewicza przeciwko niemieckim żołnierzom i wreszcie Niemcy przywiozą do Kijowa swoich profesjonalnych piłkarzy, z którymi Raniewicz z chłopakami też wygrają, choć z góry będą wiedzieć, że za to ich wszystkich czeka śmierć. Oto taki, jak widzimy, ukraiński patriota ten kapitan drużyny Raniewicz! On i Kijów broni, i honoru swojego nie sprzedaje, nawet w obliczu śmierci. A Taras Hryhorowycz w zdrajców ojczyzny się wpisał… No i jak wam takie kino? Pewnie czytelnik pomyśli, że autor tego opusu po prostu prowokuje go do skandalu albo zwariował i opowiedział jakiś sen wariata. Ależ nie — to prawdziwy scenariusz filmu fabularnego i ja krótko streściłem go, nie odchodząc od oryginału. Scenariusz jest w Internecie na stronie http://graphoma- noff.uaforums.net. Chętni mogą się zapoznać. On tak właśnie się nazywa „Mecz śmierci” i chce go kręcić jakieś rosyjskie studio „RE-KUN-CINEMA” (przynajmniej tak zaznaczono na stronie tytułowej). Możecie wpisać w wyszukiwarkę internetową: „Rekun-cinema” i zobaczycie wszystko o tym studiu. Nawet zdjęcie jego szefa. Kto napisał scenariusz, niestety, nie zaznaczono. Ale można się domyślić. Lecz najbardziej zuchwałe w tej historii jest to, że „REKUN-CINEMA” wymyśliła kręcenie filmu o łajdakach-Ukraińcach właśnie tutaj, na naszej ukraińskiej ziemi; że ci cinematorzy angażują do ról ukraińskich zdrajców, policjantów i przygłupów właśnie naszych ukraińskich aktorów (już nawet zdążyli rozdać niektórym do przeczytania scenariusz); a do tego wszystkiego jeszcze będą pokazywać to kino u nas, na Ukrainie, i my zapłacimy za obejrzenie, odrabiając w ten sposób ich wydatki na zdjęcia. Jednak wydaje mi się, że film będą kręcić nie tylko dla Ukraińców. Przetłumaczą go na angielski i zaprezentują obcokrajowcom podczas mistrzostw Europy 2012 roku… A my na to wszystko będziemy spokojnie patrzeć. Boję się, że tak właśnie będzie. Boję się, że w naszym rządzie nawet znajdą się tacy, którzy jeszcze państwowych pieniążków podrzucą na to kino. Boję się, że i aktorów kupią. A czemu nie? Przecież znaleźli syna i wnuka wielkiego Bohdana Stupki do roli łajdaków w rosyjskim filmie „My iz buduszczego 2”, gdzie przy śpiewie Wakarczuka Ukraińców rozmazano po podłodze, jak tylko chcieli. Mało tego, w jednym ze swoich wywiadów na pytanie korespondenta: „Po co pan podjął się grać taką łajdacką rolę?” — O. Stupka odpowiedział: niby, ja jestem aktorem, a aktor powinien grać. A jeśli ja jestem żołnierzem, ja powinienem strzelać! — i wypuścić serię z automatu do swoich, do Ukraińców? A broń u każdego artysty, tym bardziej aktora, jest znacznie silniejsza od automatów i armat — ona strzela w duszę. „Czy wiesz, jak mocno w duszę bije”, panie Wakarczuk? I czy „wystarcza skruchy” u was trzech, Ostapie, Dmytro i Wiaczesławie, za to, że zraniliście nie jednego młodego Ukraińca. A może i zabiliście. Może tysiące młodych chłopaków i dziewcząt nigdy więcej nie zechcą nazywać się Ukraińcami po obejrzeniu filmu z waszym udziałem. Wszystkie te filmy, książki, programy telewizyjne, w których Ukrainiec to chciwy zdrajca, tchórz, sprzedawczyk, oszust, niechluj, skierowane są na to, żeby nie wypuścić nas z tego wołowego stanu upokorzenia, bo upokorzeni, jak mówiła poetka, nie zwyciężają. I wszystko to robi się nie po prostu z głupoty czy z wrodzonego cynizmu i bezkultury jakiegoś jednego czy dwóch żydowskich lub rosyjskich artystów.
Nie, i jeszcze raz — nie! To dalekosiężna polityka wyniszczenia Ukraińca! A on jest deptany i poniżany w prawie wszystkich rosyjskojęzycznych filmach. Jak myślicie, dlaczego Rosjanie swoim własowcom u siebie w Rosji stawiają pomniki, a nam pokazują kino „My iz buduszczego 2”, gdzie ukraińska kobieta nazywa ukraińskiego żołnierza UPA faszystą, gdzie Ukraińcy z nienawiścią zabijają Ukraińców? Albo przypomnijcie sobie dawny „Tajożnyj roman”, gdzie pijany i głodny rosyjski oficer idzie najeść się do oficera Ukraińca. Żona-Ukrainka podaje pijakowi barszcz. A ten z „niezadowoleniem” widzi tam muchę. A ukraińska gospodyni wyjmuje ją z talerza palcami i mówi: „Nic nie szkodzi, jedzcie, jedzcie”. Ale pijany rosyjski oficer z obrzydzeniem odsuwa ten barszcz… Czyż nie wstyd będzie po takim kinie naszym kobietom przyznawać się, że są Ukrainkami? Albo epizod z innego kina, kiedy Moskal zabija Ukraińca i z pianą na ustach krzyczy: „Eto tiebie za Krym!”. Czy inny epizod, gdzie cham-kierowca (Ukrainiec, oczywiście) nie chce podzielić się benzyną z rosyjskim kierowcą, który trafia w dro-
Traducción automática
Na ile sięgają w przeszłość wspomnienia najstarszych mieszkańców wsi Werbeń w rejonie demidowskim, w tym tych, którzy mają sto lat, na tyle wyraźnie w ich pamięci rysuje się jedna cecha tej wsi: od dawna wokół miejscowości stały, jako amulety, figury. Czy są starsze, czy młodsze od 131-letniej cerkwi Świętego Uspienia w Werbeniu? Kto wie. Wiadomo na pewno, że los tych figur był dość męczeński. Strzelano do nich, piłowano je, rozbijano. Ale mijał czas i z Bożej łaski przydrożne amulety, jak feniksy, odradzały się na nowo. Dziś stoją mocno w trzech głównych punktach wsi, na przełomie wieków i wiekach – przy wjeździe do wsi od strony słynnych „Kozackich Mogił”, z przeciwnej strony, na tak zwanej Kolonii, oraz na centralnym wiejskim skrzyżowaniu dróg.
Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński
— Według podań, figura stojąca na drodze do „Kozackich Mogił” ma kozacki rodowód – opowiada 78-letnia mieszkanka Werbenia Zofia Ołeksiwna Raczyńska – bo w pobliżu hetman Bohdan Chmielnicki prowadził swoje wojsko pod Beresteczko. Natomiast figura w centrum wsi pojawiła się po raz pierwszy w 1941 roku. Był to okres, gdy Niemcy lojalnie odnosili się do Ukraińców: nie sprzeciwiali się, by dzieci uczyły się po ukraińsku, parafianie swobodnie odwiedzali cerkiew. Pozwolili też postawić figurę w centrum wsi. To było prawdziwe święto. Na otwarcie figury ludzie przyszli nawet z sąsiednich wsi. A potem stosunek Niemczyków do Ukraińców gwałtownie zmienił się na gorsze. Wieś już nie zbierała się przy figurze. Po wojnie figur w ogóle nie było. Komuniści je pościnali. Jeszcze i zagrozili: kto się odważy je odbudować, temu, rzekomo, nie minie nieszczęście!.. Obecnie zaś wszystkie trzy figury stoją na swoich dawnych miejscach. Są nowe, wysokie, pięknie ozdobione i pomalowane. I koniecznie poświęcone, aby zachowała się ich moc ochronna, aby chroniły Werbeń przed złem i smutkiem.
Nabożeństwo modlitewne przy figurze w centrum Werbenia
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
...czy tym, którzy zadowoleni chłepczą z koryta, nie stało się lepiej?
CZYM LECZYĆ OD CHRUNIOWSTWA
Dobrze by było, gdybyśmy pozbyli się rozumu po potylicy i choć trochę nauczyli się myśleć z wyprzedzeniem. Wtedy zdołalibyśmy nie tylko na czas wykrywać tych, którzy są słabi na chruniowstwo, ale i leczyć ich. Ponieważ chrunia — pojęcie głęboko ludowe, a nawet galicyjskie dialektalne, trzeba je leczyć metodami ludowymi. Tak, jak niegdyś pastuszkowie na hali. Tylko ruszy szczurek, czyli prosiaczek, ku grządce, a tu dębowym kijem po zadzie: „Precz stąd, świnio niemyta!” A ponieważ dziś chrunia nie tylko zad myje, ale jeszcze francuskimi perfumami się oblewa, swoje chrunowe nutro zręcznie maskuje, głupców tym, co z jego ryja kapie, kupuje — trudno go rozpoznać, więc i kija zastosować prewencyjnie udaje się tym rzadziej, im głupców więcej. Jak więc jednak leczyć chruni z chrunowstwa?
W dawności klepomanów, to jest złodziejaszków, złodziei i złodziejaszków, leczono tak. Gdy schwytano konokradę, chwytano w ręce kto co — bat, lejce, bicz, kij z hakiem albo zwykły drąg — i wybijano złodziejstwo z jego skóry. Gdy na jarmarku na kradzieży złapano złodziejaszka, wieszano mu na szyi ukradziony kawał kiełbasy, słoniny czy wiązkę bajgli, wodzono go jeszcze między ludźmi i bito w bęben. A w wielu krajach rękę, która kradła, publicznie odcinano.
Aby autorowi tego chrunowego traktatu nie zarzucono antyhumanizmu, nie wzywa on do wieszania chruniom korytа na szyi (a jakże by to było fajnie!), tylko nieco opowiada. A myśleć, czytelniku, musisz sam. Chrunowstwo od zwykłego złodziejstwa jest trudniejsze i straszniejsze, więc trzeba mu przyglądać się uważniej.
A ponieważ nie każdy młodzieniec ma dość odwagi, by chwycić dębowy kij, do chruni trzeba podchodzić tak, jak dawniej do trędowatych — izolować ich od zdrowych ludzi, ubierać w worki pokutne i jeszcze przyczepiać do pastorałów dzwoneczki. Chrunia chrunka-chrunczy, a jego dzwonek dzwoni-dzwoni: „Dzyń-dzień, dyń-dzień! Strzeżcie się — chrunia idzie!”
WNIOSKI Choć ten traktat jest krótki, jak ogonek u pewnego chrumca, musi także mieć jakiś koniec. Zatem: pozbądźmy się myślenia potylicą, nauczmy się myśleć głową, patrzeć przed siebie, być czujnymi i na czas rozpoznawać chrumca; a gdy go rozpoznamy, to, jak nasz odległy przodek, wytykajmy go palcami i zgodnie wołajmy: „Chrumiec!”; dopóki chrumiec jest jeszcze tylko ryjkiem, można na niego zastosować pałeczkę; odciąganie chrumca od koryta za ogon to daremna sprawa. Ogon oderwiecie, od wrzasku ogłuchniecie, a z miejsca chrumca nie ruszycie; odważycie się odganiać wielkich chrumców od koryta — to jeszcze możecie zostać pobici; więc na razie dbajmy, by do koryta jak najmniej wlewano naszego dobra; i — najważniejsze: czuwajmy, by przy następnej kadencji nie wymyślono takiej sztuczki, abyśmy znów chrumkanie nie brali za śpiew i nie wpuszczali chrumców do władzy. A może… Może jednak młodcy sięgną po pałki?
Traktat o chrumcach przygotował Dmytro ZACHARUK, Iwano-Frankiwsk
Petro REBRO
CHRUMIEC —
Traducción automática
Drogi Centralny Komitecie Wyborczy,
przeczytaj oświadczenie
złożone przez byłego pasterza ze Zielonego Stawu.
Skoro KPZR
nie stoi na straży,
u nas burzliwie trwa proces
wzrostu mini-partii.
Kto się bał KGB
(żeby nie trafić do ciupy),
dziś wyobraża sobie siebie
prawie jak sekretarz generalny.
Ja choć grzebię w gnoju,
nie jestem bity w głowę,
więc postanowiłem swoją
partię założyć.
Nie łapałem, jak mówią, much,
lecz cisnąłem kijem
i przede wszystkim kupiłem
księgę ewidencyjną.
Wpisałem do niej dokładnie
żonę, jej brata,
kuma (o, on demokrata!)
i oczywiście swata.
Nawet teściową wziąłem do szeregów,
bo jest ideowa,
i to zbiorowisko nazwałem
„Partią rodzinną”.
Chcę mieć przy sobie ją,
syta i zdrową,
więc do szeregów wziąłem swoją
hodowlaną krowę.
A sąsiad mój Dmytro
(widzieliście tego kręcioła?):
— Jeszcze wprowadź do Politbiura
kotkę i psa!
Mój synek (a on uczniak)
nabazgrał program,
czym rozczulił cały bazar,
szczególnie mamę.
Przede wszystkim — napisał — ochrona socjalna.
Plan mamy, rzecz jasna,
supergenialny.
Jakbyśmy do raju wprowadzili
albo klucz oddali,
i wszystkim emerytury dali
większe niż u Kuczmy.
Ponieważ jesteśmy biedotą
z uczciwego stanu,
tę nietykalność
mamy za nic.
A mafię-dżumę
schwycimy z animuszem
i zamkniemy w więzieniu
(jeśli starczy cel).
Więc czemu piszę do was?
Choć jesteśmy skromni,
ale dajcie nam pieniądze,
że tak powiem, na start.
Na tę sprawę tak poważną
wystarczy milion.
Jak to, po co? To i owo —
biuro, ochrona,
trzeba utrzymać personel,
drukować gazety,
poić elektorat
(znaczy na bankiety).
Obiecuję twardo —
nie jesteśmy złodziejami:
gdy moja partia
dojdzie do władzy,
i gdy zażyjemy
w dostatku i chwale,
przysięgam na Boga, oddamy
ten milion państwu!
Traducción automática
KIM JEST CHRUM
Jest on tak dawny, że trudno nawet ustalić, kiedy pojawił się w naszym języku. Słowniki jedynie poświadczają, że jest to słowo gwarowe, czyli nasze rodzime, galicyjskie. Sami zaś możemy wysnuć wniosek, że narodziło się ono w tej siwej starożytności, gdy słowotwórstwo ograniczało się do naśladowania dźwięków. Otóż gdy nasz przodek spotkał zwierzę, które chrumkało, wskazał na nie palcem i wyrzekł: „Chrum”. Nikt — choćby jak głęboko nurkował, choćby jak długo pluskał się w źródłach naukowych — nie potrafi stanowczo powiedzieć, czy stało się to przed, czy po tym, jak zwierzę chrumkające zagnano do zagrody czy, tym bardziej, zamknięto w chlewie.
Po jakimś czasie bystrooki dowcipniś zauważył, że niektórzy ludzie swoim charakterem, zachowaniem, celem w życiu niewiele różnią się od istoty, którą tu badamy, i także zaczął nazywać ich chrumami. Czas i postęp bardzo wpływają na chrumy. Nowe rasy, mieszańce, rozmaite mody zmieniają chrumy nie do poznania. Biali, czarni, rudzi, z długimi ryjami, z krótkimi pyskami, ostrouchi i klapouchi, w sardakach, kożuchach, płaszczach, klepanach, w czapkach baranich i w kapeluszach, w onucach i w spodniach, w supermodnych dżinsach, w wyszywance i z krawatem, a nawet kopyta chowają w kapcie. Lecz choćby co z chrumem robiły rasa i moda, jego wnętrze zawsze pozostaje chrumowskie.
A jeszcze czworonożne i dwunożne chruny mają jeden najbardziej dla nich pociągający, najcenniejszy, jedyny przedmiot wielkiej miłości. Może czytelnik sam wie. Tym zaś, którzy jeszcze się nie domyślają, powiemy później.
CO TO JEST CHRUNIWSTWO
Chruniwstwo — to jakby kumostwo. Oto zeszło się wielu miłych kumów, bliskich sobie przez to, co rodzą, zbliżonych przez to, co robią, którzy jednakowo działają i jednym głosem śpiewają, kochają jeden przedmiot — oto i kumostwo. Zebrało się wielu chrunów — dwunogich, oczywiście — którzy po chruniowsku o różnym chrunkają, różnie chrunkają, ale tylko o jednym, swoim, najdroższym chruniowskiemu sercu, marzą, dla niego wszystko czynią, lecz w największym sekrecie to trzymają — oto chruniwstwo.
W różnych epokach historycznych chruniwstwo przybierało różne postaci, łączyło się różną siłą, różnie się chowało, jednak prędzej czy później wychodziło na jaw. Najwyraźniej wyszło na wierzch, gdy austriacki cesarz zapragnął zabawić się demokracją. Jak tylko zaczęto mówić o wyborach, tak się zaczęło. Straszne i niebezpieczne. Zaraza. Morowe powietrze. Tu i ówdzie, niby porządny wujaszek, gospodarz honorowy, podpanek dworski, zdrowy chłopak ulegali chruniwstwu — gnieździli w duszach zdradę i zapominali o gromadzie. Po tym, jak błądzili oczami, z kim towarzystwo wodzili i po szynkach pili, szybko ich rozpoznawano, jak umiano, leczono, jednak chruni pozostawali chruniami. Bo takiego zachęcenia mieli przed oczami! Chociaż o nim milczeli, to ludzie dobrze wiedzieli.
A tobie, czytelniku, powiem, jeśli sam jeszcze się nie domyśliłeś. Potem. A na razie może tylko podpowiem, że przedmiot chruniowskiej miłości nie może być wzniosły, bo chrun patrzy w górę jedynie wtedy, gdy go przypalają. Rasa i moda zmieniają chrunów, a czas i chruniowski apetyt przekształcają chruniwstwo. Kiedyś, gdy chruniwstwo się rodziło, było ono prymitywne, żywiołowe i nieuporządkowane. A dziś! Dziś ono postępuje. Organizuje się w partie i partyjki, organizacje i organizacyjki. I tak zręcznie udaje coś porządnego, jak blada muchomor za pieczarkę. Tylko jednego nie może zmienić od zarania — chrunka! Chruniwstwo — to bardzo poważna i niebezpieczna słabość: chrun okrada dusze.
O CZYM CHRUMI CHRUMEK
O ludzkich kłopotach i bólach, o marnym plonie ziemniaków. O swoich gorzkich nieszczęściach. O małych fortunach i wielkich podatkach. O tym, co ludowe, i o tym, co szlachetne. O… No ale co ja ci, szanowny czytelniku, będę opowiadać. Przed ostatnimi wyborami nasłuchałeś się tego dość! O złych drogach i o dziurach, które są na nich takie ładne. O tym, jak biednie żyje staruszka. O klatkach schodowych i przeprowadzkach. O ulicach i domach. O zimnej i letniej wodzie, suchych rurach, wysokich cenach i niskich dochodach. O szpitalach, które nie leczą, o złośliwej młodej białogłowie z kosą, która blokuje każdy dobry krok władzy. I — o miłości. Wielkiej. Do ciebie, czytelniku, do mnie, do narodu. Takiej wielkiej-wielkiej-wielkiej i drogiej-drogiej-drogiej. Miliardy odebrano od ciebie i od takich jak ty, żeby przykleić swoją miłość na słupach, napchać nią skrzynki pocztowe, wysłać nią chodniki, wykrzyczeć wszystkim uszy przez radio, zmęczyć oczy w telewizji. Ten chrunisko, który siedzi najwyżej, chrumi i grzmi tak, że aż świat drży. Ci, którzy niżej, chrumkają ciszej, a ci, co najniżej, — zupełnie po cichu. Dzisiejsze chrunstwo jest ucywilizowane i wyedukowane. Więc współcześni chrumkowie chrumkają na ulicach i placach, na zebraniach i odpustach, w gazetach i ulotkach, w administracjach i w proklamacjach, przez radio i telewizję, po internetach i w torbach z zakupami. A jeszcze… Normalny człowiek nawet nie pomyśli — nie przyjdzie mu do głowy, co chrumisko wymyśli i wykombinuje. Bo chrunstwo to taka zaraza, która z ludzkiego mózgu ściąga wszystkie zdolności w jeden punkt naraz. I wczorajszy człowiek, a dzisiejszy chrumek zapomina o wszystkim na świecie, oprócz jedzenia i picia, i tylko myśli — kombinuje, jak by tu obchrumić gromadę…
DO CZEGO DOCHRUMKAŁ SIĘ WIEPRZ? Jaki wieprz? Ten, który chrumkał jak słowik, dochrumkał się blisko. Ten, który parł i ryczał jak niedźwiedź, dochrumkał się jeszcze bliżej. Do czego? Do swojego celu, do swojego boga, do swojego szczęścia. Zgadłeś, czytelniku? Jeśli nie, to teraz ci powiem: wieprz dochrumkał się do K O R Y T A! Więc biedne, ufne i głupie teraz płaczą i zawodzą, żałośnie śpiewają piosenkę: Mówiłeś: „Kocham, kocham, pantofelki ci kupię”, a teraz wyszło na jaw, że kłamiesz, a ja jestem boso. Ale wieprzom ten lament stał się obojętny. Jak swoimi ryjami i rypami do koryt, koryc i korytek dopadły, to żadnymi siłami nie da się ich stamtąd odciągnąć. Wieprze już nie chrumkają, tylko wrzeszczą. Jeden drugiego od koryt odpycha. Byle dopaść do większego koryta, byle jak najdłużej chłeptać z koryta. Próbuje się im przypomnieć: „Przecież jeszcze wczoraj mówiliście, że usłyszycie każdego”. A oni na to nic. Czy przez głośny wieprzowy wrzask usłyszysz jakieś tam gadanie głupiego chłopa? „Przecież obiecywaliście, że zaraz będzie lżej, a teraz?” Wieprzysko, który z koryta się najadł, podniósł ryło, oczkami wbił wzrok w głupiego, szczerze się zdziwił: „A co mi do tego, że tu ze mną, — wskazał kopytami
Traducción automática
Urodziłam się na Tarnopolszczyźnie, z wykształcenia jestem artystką, przez 18 lat pracowałam w zawodzie w fabryce wyrobów artystycznych w Czerkasach, a przez ostatnie trzy lata przed wyjazdem do Włoch – w Czerkaskim Obwodowym Centrum Twórczości Ludowej na stanowisku głównego metodyka. Jestem członkinią Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej. We Włoszech mieszkam od 2001 roku. Obecnie pracuję w sferze pomocy społecznej dla osób starszych i samotnych. Nie porzucając ukochanego zawodu, współpracuję z galeriami sztuki, biorę udział w wystawach i festiwalach ukraińskiej twórczości, publikuję w ukraińskich wydawnictwach periodycznych. W ciągu dziesięciu lat przebywania poza granicami Ukrainy zdobyłam bogate doświadczenie życiowe i nie z opowieści, a dokładnie znam problemy, które istnieją w środowisku ukraińskich pracowników zarobkowych we Włoszech. Czasami, czytając niektóre materiały drukowane, które ukazują się na Ukrainie, z przykrością zauważam, jak wypaczone są niektóre problemy migracji zarobkowej. Nie negując prawa innych do wyrażania swojej opinii, mimo wszystko chcę przedstawić pod osąd opinii publicznej moją osobistą wizję życia zarobkowego. Wybrałam dla siebie właśnie taki styl naświetlenia tematu, prosty i przystępny, nieobciążony liczbami, aby dotrzeć z problemem ukraińskiego zarobkowania do duszy czytelnika. Maria HAJDAJ, Włochy
Czwarta fala ukraińskiej migracji i emigracji rzuciła na włoski brzeg setki tysięcy ludzi o niełatwych losach, różnych pod względem wieku, poziomu wykształcenia, zawodu, możliwości fizycznych, statusu społecznego. W odróżnieniu od innych narodów, które wyjeżdżają ze swojej ojczyzny całymi rodzinami, wiedząc na pewno, że wyjeżdżają na zawsze, zapuszczają we Włoszech korzenie głęboko i na długo (budują domy, zakładają dochodowe interesy, integrują się ze społeczeństwem, żyją pełnią życia), Ukraińcy przyjeżdżają z jedną walizką, w większości kobiety (co jest tak nietypowe dla innych nacji i tak zwyczajne dla nas), czy to z rozpaczy, czy z wyolbrzymionego poczucia odpowiedzialności przed rodzinami, z iluzorycznym, błędnym przekonaniem, że to niedługo, a zostają na dziesięciolecia. Najodporniejsza psychika czasem nie wytrzymuje długich lat rozłąki z bliskimi i dziećmi, braku wymiany szczerych uczuć nie zastąpią żadne materialne dary. Palące pragnienie powrotu na Ukrainę powstrzymują niekończące się niedostatki materialne w domu, a także strach przed nieznalezieniem swojego miejsca w rodzinie, społeczeństwie. Dla wielu ukraińskich zarobkowiczów czas zatrzymał się w punkcie zerowym, zawisł między dwoma światami. W domu, w Ojczyźnie, życie wyrzuciło za burtę wielu: rozpadły się małżeństwa, zniszczały rodziny, dzieci dorosły i przyzwyczaiły się radzić sobie bez rodziców, okazało się, że wysłane pieniądze zostały wydane na marne. A we Włoszech zostaje ta sama walizka, z którą wiele lat temu zarobkowicze wyruszyli w podróż, szukając ratunku, szczęścia i powodzenia na obczyźnie. Niestety, Ukraińcy wykonują we Włoszech nieprestiżowe, bezperspektywiczne prace, które dają nietrwałe zaspokojenie potrzeb materialnych. Często, nie znając swoich praw lub prześladowani strachem przed utratą miejsca pracy, znaczna część Ukraińców bez odpowiedniego zezwolenia na pobyt na terytorium Włoch otrzymuje pensję niższą niż przedstawiciele innych narodów. Wielu ludzi w tej sytuacji zmienia się nie do poznania, łamie się moralnie, staje się zgorzkniałymi, obojętnymi, nabywa szkodliwych nawyków. Czyjąś lekką ręką sytuację tę ochrzczono „włoskim syndromem”. Lecz leczy się go nie środkami medycznymi, a zmianą sytuacji ekonomicznej na Ukrainie na lepsze. Niektórzy analitycy, powierzchownie badając problemy migracji zarobkowej, błędnie uważają, że ludzie nie chcą wracać do Ojczyzny, bo we Włoszech żyje im się lepiej niż w domu — beztrosko i nieodpowiedzialnie, pieniądze przychodzą bez szczególnego wysiłku. Pochłonięci gromadzeniem „kapitału”, zapominają o wszystkim. Nie idealizując sytuacji, otwarcie powiedzmy, że zdarza się i tak, jednak główna przyczyna leży gdzie indziej. W historii ludzkości fale migracyjne wywołują najtrudniejsze problemy ekonomiczne w krajach, wojny lub klęski żywiołowe. Jak to mówią, od dobrego lepszego się nie szuka. Tylko niewielka liczba awanturników wyjedzie z domu w nieznane, jeśli nie ma ku temu ważnych powodów. Niektóre matki, zmęczone rozrywaniem się na dwa państwa, jeszcze niepewne tego, gdzie będą mieszkać w przyszłości, wywożą za granicę małoletnie dzieci. Nastolatki chodzą do włoskich szkół, ale nie potrafią ani pisać, ani czytać w ojczystym języku ukraińskim. My, Ukraińcy, zawsze (i nie bezpodstawnie) szczyciliśmy się wykształceniem naszego narodu, lecz teraz, zważywszy na wyżej opisane okoliczności, nasuwa się naturalne pytanie: a coż te dzieci tymczasowych zarobkowiczów będą robić, kiedy w jeden długo oczekiwany dzień rodzice zdecydują się wrócić do ojczyzny? Może zdarzyć się i tak, że na początku trzeciego tysiąclecia stworzymy precedens niepiśmiennych Ukraińców! O tych i wielu innych naglących dla środowiska zarobkowiczów problemach często myślimy i rozmawiamy między sobą, lecz czy słyszy nas nasze państwo, czy wystarczająco ścisły związek ma ono ze swoimi obywatelami? Czy może, jak zawsze, zmieniają się prezydenci, rządy, przetasowuje się elektorat polityczny, a odpowiedzialność za błędy naszych polityków z łatwością przerzuca się dalej na osłabione i przeciążone barki wyzutego z praw ludu, który ratuje się jak może i wierzy tylko samemu sobie oraz jeszcze Panu Bogu… Wielkim błędem, a nawet grzechem jest lekceważenie tych ludzi, w brutalny, drwiący i obojętny sposób oskarżanie ich o to, że sami stworzyli sobie problemy, udawanie, jakoby nie było i nie ma ku temu ważnych przyczyn społecznych. W tę sytuację wciągnięta jest znaczna liczba naszego narodu. Jeśli, według nieoficjalnych danych, tylko we Włoszech przebywa około sześciuset tysięcy Ukraińców-zarobkowiczów, a jeszcze ich małżonkowie, dzieci, starsi rodzice, którzy zostali na Ukrainie, a mimo to sercem i rozumem podzielają ich tułaczkę — to można sobie wyobrazić, jaka masa ludzi ryzykuje, że ucierpi od „włoskiego syndromu”. Na szczęście minęły te czasy, kiedy każdego, kto przebywał za granicą państwa, traktowano jako sprzedawczyka. Już przynajmniej wystarcza rozumu, by policzyć, jakie nieocenione inwestycje czynią ukraińscy zarobkowicze w gospodarkę Ukrainy. Za wysłane rodzinom pieniądze dzieci tymczasowych zarobkowiczów zdobywają wyższe wykształcenie, opłacają usługi komunalne, utrzymują starszych rodziców, którzy całe życie pracowali na państwo, a w rezultacie otrzymują nędzną emeryturę, oraz jeszcze wiele innych tak prostych i życiowo niezbędnych rzeczy. Mimo to, niezależnie od tymczasowości pobytu za granicą, co dla niektórych trwa już ponad dziesięć lat, we Włoszech tworzy się stabilny rdzeń naszych rodaków, który można nazwać najnowszą ukraińską diasporą. Zdobywszy doświadczenie, opanowawszy język włoski, nabywszy niezbędne umiejętności dla odpowiedniego poziomu zawodowego, starannie pracując, większość zarobkowiczów z czasem z powodzeniem rozwiązuje swoje problemy finansowe, utrzymuje ścisłe i ciepłe więzi z rodzinami, szuka sposobów, choćby zaocznie, by być obecnymi w życiu swoich bliskich, pokonując odległości, pielęgnuje szczególnie ciepły sposób relacji z dziećmi. Ludzie znajdują w sobie siłę, by wznieść się ponad nędzę problemów bytowych, zaświadczając o swojej miłości do Ukrainy, tworzą tutaj, za granicą, jej małą model. Kwitną różnorodnością ukraińsko-włoskie stowarzyszenia kulturalne, które coraz aktywniej działają na terenie Włoch, odbywają się festiwale piosenki, wystawy sztuk pięknych i dekoracyjno-użytkowych, zakładane są szkółki niedzielne z ukraińskim językiem nauczania programów edukacyjnych, powstają gazety w języku ukraińskim, a także cerkwie obrządku wschodniego, gdzie nabożeństwa prowadzone są w języku ukraińskim. Wszystkie te ważne sprawy jednoczą nas w jedną wspólnotę, dają możliwość pokazania się nie tylko jako tania siła robocza, ale jako wielki naród, zademonstrowania całej europejskiej wspólnocie piękna i wielkości naszej dawnej kultury, ludowych zwyczajów, bogactwa sztuki, niewyczerpalności skarbów intelektualnych, nie rozproszonych po ciernistych drogach. Podsumowując, z pewnością można powiedzieć, że jest to prawdziwe poselstwo ludowe, które, kierując się świadomością narodową, wiernością swoim prastarym korzeniom i, w końcu, ojczystemu państwu, w większości na zasadach wolontariatu, utwierdza Ukrainę w Europie. Niektórzy naprawdę zadomowili się we Włoszech, spotkali szczerą i prawdziwą miłość, założyli rodzinę lub znaleźli dobrze płatną pracę, zintegrowali się ze społeczeństwem i czują się jak w domu, żyją pełnią życia. Cieszę się z tych ludzi i życzę im dalszych sukcesów. Lecz większość ze strachem i odrętwieniem czeka na błogosławiony dzień, kiedy będzie można pojechać do domu nie tylko na urlop. Z goryczą w sercu patrzę na ukraińskie kobiety, które w weekendy tęsknie siedzą na ławeczkach w parku i z mieszanym uczuciem radości i smutku oczekują, kiedy nadejdzie ten długo oczekiwany dzień. I choć z Ukrainy często płyną wezwania o powrót zarobkowiczów do domu, to ten powrót mogą zapewnić sobie tylko sami zarobkowicze. Trudno oczekiwać, że państwo, które wypchnęło tych ludzi poza granice swoich granic, teraz mając liczne problemy ekonomiczne, umożliwi ich powrót, zapewniając niezbędne miejsca pracy z odpowiednim poziomem wynagrodzenia. Jak przyjemnie przyglądać się ładowi życia we Włoszech, które stworzyły dla nas pole prawne, warunki do pracy i zamieszkania, nadały wszystkie możliwości, jakie mają pracujący obywatele. Mimo ogólnego kryzysu ekonomicznego, naród włoski jest pewny niezbędnej minimalnej stabilności w kraju. Włochom nic nie spada z nieba, lecz oni wiedzą: nikt nie zniszczy tego, co już zostało stworzone. Nabyte przekazywane jest z pokolenia na pokolenie, a nam od naszych dziadów-pradziadów często-gęsto w spadku zostaje tylko drewniany krzyż na cmentarzu. Więc kiedy dorobimy się takiego majątku, żeby nie jeździć po obcych krajach na zarobki, szukać lepszego losu? Oponent może zaprzeczyć mi, że i na Ukrainie też nie umierają z głodu. I to jest sprawiedliwe. Nasza ziemia jest bogata i żyzna, ludzie wykształceni, utalentowani, pracowici, staranni. Pozostaje tylko znaleźć odpowiedź na pytanie: czego nam brakuje, żeby żyć lepiej? Mimo to, nie opuszczajcie na długo Ojczyzny, prostej i skromnej, tej, którą przywykliśmy nazywać matką, tej, której nawet obrażeni, my NIGDY nie będziemy mogli przestać kochać lub zapomnieć. Kobiety zawsze były strażniczkami rodzinnego ognia, nosicielkami ciepła i przytulności w domu. Drogie ukraińskie kobiety, nie pozbawiajcie miłości waszych domów, czułości waszych dzieci i bliskich. Zważywszy i oceniwszy energię, siłę, rozum, które wielu z nas włożyło, pokonując dzień po dniu życie zarobkowicza, wiem z własnego doświadczenia i na przykładach moich byłych koleżanek z pracy — na Ojczyźnie osiągnęlibyśmy nie gorszy rezultat. A zwracając się do tych, którzy skosztowali niesłodkiego chleba zarobkowicza, powiem tak: nam wystarczyło odwagi w trudnych czasach pojechać w obce kraje szukać rozwiązania problemów materialnych dla naszych rodzin, więc szukajmy w sobie siły i możliwości, by w porę zatrzymać się i wrócić z powrotem do Ojczyzny — DO DOMU.
Traducción automática
Ołeh Czornohuz „Dopóki nie będzie inwestycji w miliardy dolarów w rozwój języka ukraińskiego, nie będzie języka ukraińskiego” — oświadczył wicepremier na VII dorocznym szczycie „Jałtańska Strategia Europejska”. Z jego słów wynika, że obecnie na Ukrainie, zgodnie z Europejską Kartą Językową, należy chronić właśnie język ukraiński, a nie rosyjski. Stąd cała ta polityczna paplanina o „dzikiej ukrainizacji” na Ukrainie w ciągu 20 lat niepodległości jest niczym innym jak blefem, najzwyklejszym show imienia Szustera—Kiselowa—wujków „ojczyzny cudzej”. I tamże, w Jałcie, B. Kołesnikow po tych słowach o inwestowaniu w język ukraiński oświadcza: w związku z tym (i, najwyraźniej, nie tylko!) Wiktor Janukowycz do końca swojego pobytu w fotelu prezydenta Ukrainy uczyni język rosyjski drugim językiem państwowym. Przy tym wicepremier zapomniał powiedzieć, że W. Janukowycz zrobi to rękami agenturalnych wyrzutków Kremla, którzy do tej pory nie zostali usunięci z naszej ukraińskiej drogi. Tylko dzięki nim i ich nieczystym rękom zatwierdzi on język rosyjski jako drugi państwowy. I zatwierdzi go po raz kolejny, dzięki sprzedajności baturynskich nosów, a dokładniej — lytwynowców, którzy pomiędzy komunistami a regionalistami odgrywają najbardziej haniebną rolę w losach Ukrainy: zdadzą i język, i Ukrainę. Szkoda, że premier-minister B. Kołesnikow w swoim oświadczeniu nie wyjaśnił gościom Jałty, że taką nędzę język ukraiński zyskał przez czterystuletni skolonizowany status Ukrainy, przez niesłychaną asymilację przez „bratni” naród. Właśnie dlatego język ukraiński dzisiaj potrzebuje nie mitycznych inwestycji, a wsparcia państwowego, i nam to po siłach rozwiązać, tak jak rozwiązywano to w znacznie biedniejszych niż Ukraina państwach, gdzie do władzy doszli patrioci, a nie koloniści. Dzisiaj język rosyjski na Ukrainie finansuje się według pełnego programu. Finansuje się i rosyjskie szkoły, i uczelnie. Spójrzcie, Ukraińcy, na ukraiński budżet: dla języka ukraińskiego, ukraińskiej książki, ukraińskiej gazety na Ukrainie nie ma pieniędzy. W zamian — bezpłatne rady, których udzielają nam wicepremierzy: szukajcie, Ukraińcy, dla swojego języka inwestycji. Cynizm najwyższej marki. Dzisiaj mówi się nam otwarcie i zuchwale: Ukraińcy, dość wam bawić się w państwowość — żadnego języka nie było, nie ma i nie będzie, bo na niego potrzeba miliardów (można było nazwać i biliony), aby udowodnić, że problem języka ukraińskiego (nawet nie zważając na Europejską Kartę Języków Mniejszościowych) nigdy na Ukrainie nie zostanie rozwiązany. Bo zasiedli w najwyższych fotelach państwowych obcy nam, Ukraińcom, ludzie. Właśnie dlatego naród nazwał ich „tuszami”. I całą tę państwową wachanalię Ukraińcy muszą dzisiaj uświadomić sobie i pogodzić się z nią, bo przyszła „twarda ręka”, by zaprowadzić porządek na naszej, już nie swojej ziemi. Drugi, rosyjski język dla jeszcze nie zniszczonego do reszty narodu ukraińskiego — to straszne polityczne minimum w państwie — wojna domowa z wprowadzeniem sąsiednich „sił pokojowych”, podobnie jak w Abchazji czy Osetii Południowej, a straszne maksimum — ostateczna okupacja Ukrainy przez sąsiednie państwo, które będzie „chronić język rosyjski” na terytorium, gdzie jest on „poniżony”. Oto do czego zmierza. O komunistach — sługusach Kremla, milczę, tak jak o imperialnych szowinistach w rodzaju Jefremowa, Tichonowa, Kołesniczenki, Korniłowa i samego dobroczyńcy „ukraińskiego jazyka” Kołesnikowa. Oni mają takie zadanie od Kremla, a nie od narodu ukraińskiego. Bo w tym przypadku pojawia się pytanie: ileż potrzeba inwestycji samemu jednojęzycznemu B. Kołesnikowowi i jego kompanii, żeby nauczyć się języka ukraińskiego? Jestem głęboko przekonany, że do tego wystarczy urzędniczy fotel i pensja. Wystarczy tylko jedna ustawa, jak robi się to w Rosji (z której biorą ci urzędnicy przykład): nie znasz języka państwowego, nie możesz zająć nawet fotela sekretarza rady wiejskiej (czy jaka tam jest najniższa służba państwowa na Ukrainie?). I oto ci wszystkie inwestycje i miliardy. To Kołesnikow i bracia rozumieją. Nie mogą nie rozumieć, bo w żadnym państwie świata nie wprowadza się zasady wieży Babel (jak to tworzy obecnie jeszcze jeden ukrainofob Tabacznyk). Wyobraźcie sobie: wszystkie narody i narodowości w granicach jednego państwa, powiedzmy, USA, gdzie są tysiące różnonarodowych emigrantów, z których składa się naród amerykański, nagle zachciały mówić każdy swoim językiem. Co by wtedy wyszło? Biblijne zamieszanie. Wieży Babel nikt jeszcze nie zbudował. Potwierdza to i Pismo Święte. Tabacznyk, Kołesnikow i O. Jefremow, przy wsparciu sprzedajnych lytwynowców i kołesniczenków, nagle zachcieli zastosować na Ukrainie zasadę budowy wieży Babel dla państwa ukraińskiego w 20. roku jego Niepodległości. I to w kraju unitarnym. W państwie postkolonialnym, gdzie podczas ludobójstwa rdzennej ludności doszło do wielkiej wymiany kadr z „bratniej” republiki, gdzie w czasach Rozstrzelanego Odrodzenia zniszczono kadry narodowe, złoty fundusz — chłopstwo, a niedobitki i niedomęczonych zasiedlili Daleki Wschód i bezkresne syberyjskie przestrzenie. Wymiana kadr powtórzyła się i w czasach „drugich sowietów” na Ukrainie Zachodniej, kiedy meldowano w wielkich miastach nie przedstawicieli rdzennego etnosu, a „specjalistów” ze Wschodu.
Ileż to obecnie potrzeba inwestycji, aby wcielić w życie tę ułomną ustawę o wielojęzyczności w unitarnym państwie Ukraina? Ilu potrzeba tłumaczy, znawców, sprowadzeń do wspólnego mianownika w rejonie, obwodzie, republice? Kompletny idiotyzm, jakiego nie widział cywilizowany świat. I jest to ślepy skutek błędnie przetłumaczonej Europejskiej Karty, która wzywa do zupełnie czegoś innego — do wspierania i zachowania języków, które giną, a nie tych, które rozwijają się lub dotąd panują w byłych koloniach. O tym wielokrotnie pisałem od dnia przyjęcia i błędnego tłumaczenia Karty w swoich wielu artykułach. Komuś opłacało się zupełnie inne, antyukraińskie (w tym przypadku) tłumaczenie. Właśnie do języków, które zamierają na Ukrainie, jak odkrył wicepremier Ukrainy B. Kołesnikow, należy język ukraiński. I trzeba go bronić, ale nie mitycznymi inwestycjami, a elementarnym pragnieniem urzędników państwowych wysokiej rangi, Ustawą, która nazywa się Konstytucją, a nie sofistyką i językową ekwilibrystyką, do których uciekają się tabacznikowie, kołesnikowy, jefremowy i prowokatorzy pokroju kołesniczenków, korniłowów. Bo jeśli iść za logiką takiego niespodziewanego “patriotyzmu” B. Kołesnikowa, to jak zrozumieć twierdzenie o tym, że na Ukrainie prowadzi się “całkowitą ukrainizację i wypieranie języka rosyjskiego ze sfer użycia”, rzekomo właśnie dlatego trzeba go bronić. Trzeba mieć cynizm lytwynowców-tabaczników, aby takie rzeczy głosić w państwie, gdzie na każdym kroku wszystko jest rosyjskie, jak w Riazaniu czy Kałudze, gdzie panuje i rozwija się język nie gnębionego wiekami narodu, a język wczorajszego kolonizatora. Oto co obecnie oznacza czwarty zatuliński (czytaj — imperialno-szowinistyczny) “państwowy” etap na Ukrainie. Trzy poprzednie, jak wiadomo, ogłaszane były przez Moskwę: a) na Ukrainie odbywa się całkowita ukrainizacja (jak gdyby miała być całkowita rusyfikacja!) — pierwszy etap; b) na Ukrainie niszczony jest język rosyjski — drugi etap; c) językowi rosyjskiemu nadać status oficjalnego — trzeci etap. Właśnie o tym trzecim etapie marzyli imperialni szowiniści oraz domowi baturynscy nosowie — pachołki Kremla. Obecnie czwarty etap jest w fazie realizacji — zniszczenie Ukrainy jako samodzielnego państwa. Zniszczenie dzięki współczesnym bruchowieckim, samojłowiczom i puszkariom razem wziętym. Teraz i oni wpiszą swoje imiona w pamięć narodu (jeśli tabacznikowie ostatecznie przepiszą ukraińską historię i uczynią ich bohaterami i patriotami Rosji, jak Iskrę i Koczubeja), i oni będą mieli inne zdradzieckie imię: quislingowie. Z małej litery. o “Kwadrydze” (ostatnia książka R. Kisia — B. Z.) i mnie zachciało się zaprosić go do Charkowa. Roman to poeta, filozof, etnograf, niezwykle głęboki człowiek. Rozmowy z nim naprowadziły mnie na temat “Misja Ukrainy w świecie”. Powstało pytanie: “Jest wiele ukraińskich organizacji, a jaka idea mogłaby je zjednoczyć?” To idea stworzenia ukraińskiego komponentu marki Ukraina. Od tego się zaczęło. Na drugim posiedzeniu już aktywnie omawialiśmy tę misję naszego państwa. A potem mówiliśmy o ukraińskim społeczeństwie, o tym, że pion władzy nie akceptuje ukraińskości. — Jurij Szewelow nie męczył się powtarzaniem: “Potrzebne jest szczepienie kulturą”. — Oczywiście. I Roman Kis o tym mówi. A w naszej sytuacji szczególnie potrzeba, aby kultura pozytywnie wpływała na ludzi sukcesu, aby bezduszni biznesmeni stawali się współczesnymi intelektualistami. Musimy stale mówić ludziom: ukraińskie — jest bardzo wysokiej jakości. Ono istnieje. Musimy rozpocząć reukrainizację Ukrainy. I o tym mowa w każdej książce niestrudzonego propagandysty ukraińskości, ukraińskości Romana Kisia. Zatem nasza misja: jaka Ukraina jest potrzebna światu, i za pomocą swojego potencjału uformować takie państwo. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
nie przyszedł nauczyciel języka ukraińskiego Witalij Baranow. I cała klasa się przeobraziła i nikt już nie marzył o zwolnieniu z nauki języka ukraińskiego. Zresztą mama miała wybór: radzono jej oddać mnie do środowiska anglojęzycznego. Ale ona oddała mnie na matematykę, a potem poszłam na Politechnikę. Chociaż obecnie odczuwam brak wykształcenia humanistycznego. — Jak Pani doszła do zrozumienia potrzeby „postaci podnoszących ducha” (Lubomyr Huzar, Lina Kostenko, Roman Kis)? — Taki wniosek wyciągnęłam po prezentacjach w Charkowie w ciągu dwóch miesięcy tego roku. Byli u nas Oksana Zabużko, Lina Kostenko… A Lubomyr Huzar zrobił na mnie wrażenie swoim powitaniem z okazji Bożego Narodzenia pięć lat temu. W jego przemówieniu czuło się coś żywego, nieformalnego. A wkrótce potem przyjęłam chrzest w Kościele Greckokatolickim pod Charkowem. — Dlaczego wybrała Pani UKKG? — Ponieważ ojciec Onufry (Repećkyj) od piętnastu lat czyta publiczne wykłady, są one duchowe, o człowieku, o jego relacjach z innymi. Tak znalazłam się także w „Ukraińskim klubie kulturalno-językowym”. — Czy Pani go organizowała? — Poczułam, że zaczynam zapominać język ukraiński. I zwróciłam się do ówczesnego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Arsena Awakowa z propozycją utworzenia dyskusyjnego klubu użytkującego język ukraiński. Zaaprobował moją ideę. Wydrukowałam koncepcję klubu i rozdałam do zapoznania się. Pan Awakow zlecił zastępcom znalezienie lokalu. Po dwóch miesiącach mieliśmy lokal i zaczęliśmy tam organizować spotkania. — Czego brakuje Ukraińcom, aby Ukraina stawała się bardziej ukraińska? — Brakuje ciepłego, pozytywnego stosunku do siebie nawzajem. Potrzebujemy więcej ekstrawertyczności. Być nie stadem, lecz osobowościami. — Mówiła Pani o kolejnym projekcie — „Torujemy szlaki”… — Nazwa pochodzi od miasta Tor, położonego w pobliżu Słowiańska. Tworzymy niepowtarzalne turystyczne trasy charkowskie. Jedna z nich prowadzi na Połtawszczyznę. — A jak powstał „Ukraiński klub Słobidszczyzny”? — Powstał 24 lutego tego roku — na tradycjach ukraińskiego klubu, który w 1908 roku założył Mykoła Łysenko. W 1914 roku rząd carski zakończył jego działalność za rozpowszechnianie literatury zakazanej przez cenzurę. Otóż Klubowi Łysenki udało się wtedy wypracować ciekawy format, który my staraliśmy się odtworzyć u siebie. — A mianowicie? — Referent przygotowuje referat, tezy — wcześniej, na dwa tygodnie. Moderator rozsyła je do siedmiu ekspertów, którzy przygotowują się do posiedzenia. Na tydzień przed nim zapraszani są dziennikarze. Referent wygłasza swoje wystąpienie przez 20 minut, każdy ekspert ma po 5–10 minut. Następnie odbywa się dyskusja w wolnym trybie. Zgłaszanie repliki lub pytania odbywa się nie przez podniesienie ręki, lecz przez podniesienie kartki. Pozwala to moderatorowi łączyć i grupować pytania oraz komentarze w bloki. Słowem, jest to coś zbliżonego do burzy mózgów. W ciągu dwóch godzin udaje się rozpatrzyć kilka ważnych problemów, które spontanicznie pojawiają się w toku dyskusji… — Zaznaczyła Pani na prezentacji, że temat „Misja Ukrainy w świecie” powstał dzięki wizycie Romana Kisia w Charkowie. Czy można o tym szerzej? — Jesienią 2009 roku jako dziennikarka gazety „Ukraiński prostir” trafiłam na posiedzenie telewizyjnego okrągłego stołu „Porwanie Azjopy”, w którym uczestniczył Roman Kisz. Odpowiedzi Romana były jasne, zwięzłe i zrobiły na mnie wrażenie. Pewnego razu Roman opowiedział mi
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Znaleziono 120 adresatów. Niestety, na razie nie ma ani jednego nadawcy. Odezwały się dwie żony Zynowija Rynskiego, który był redaktorem gazety „Za Rodynu” i dotarł do Berlina. A Opanas Ilkiw zginął jeszcze w 1941 roku: zawiadomienie o śmierci przyniesiono jego żonie w dniu, w którym urodziła się ich córka. Reszta listów trafiła w ręce dzieci, wnuków, siostrzeńców. Powiedzmy, dla Kateryny Kurczenko ten list stał się jedyną pamiątką po ojcu. Naukowcy przypuszczają, że ta kolekcja jest lokalna. Listy na okupowanym terytorium były konfiskowane w różnych czasach i w różnych obwodach Ukrainy. Po prostu nie wszystkim „poszczęściło się” trafić do podobnych Olschlegerów, większość z nich była po prostu niszczona. Tym listom natomiast przypadło w udziale stać się dokumentami historycznymi dzięki austriackiej pedanterii — są w idealnym stanie. Dlaczego z eksponatami pamięci nie pracowano w Wiedniu? To, być może, było dla Austriaków niewykonalne z powodu nieczytelności.
Traducción automática
Iryna OLIJNYK Zdjęcia autorki
Cóż ty, tak długo, przeznaczony, wciąż do domu nie wracasz? Borys Olijnyk
70 lat minęło od początku Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, jednak do dziś jej wydarzenia dla różnych współczesnych obozów politycznych są przedmiotem sporów, zwłaszcza przed wyborami. Trudno być obiektywnym, kiedy z każdym rokiem ubywa uczestników, a nawet po prostu naocznych świadków. Jednak tym, którzy chcieliby poznać realia tamtych dni, warto byłoby przejść „Drogą wojny” Memoriałowego Kompleksu Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat. Ekspozycja „Droga wojny” (autor ludowy artysta Anatolij Hajdamaka) — to osobny świat, w którym poprzez realne relikwie tamtych czasów odbywa się pojmowanie wydarzeń i ludzkich losów na dystansie czasowym. Głębinowe warstwy czasu stają się realne na tej drodze i zrozumiałe bez słów, bo każdy z nas ma w sercu swoją „wojnę”, własne skojarzenia poprzez pożółkłe zdjęcia, pieśni wojennych lat, wspomnienia bliskich. Do 70-lecia czerwcowych wydarzeń na „Drodze” pojawiło się kilka niespodziewanych, wcale niepatetycznych, a przejmująco wzruszających akcentów. W pierwszej sali witają nas czarne ławki, nakryte żałobnym tiulem — kompozycja „A jutro będzie wojna” — ostatnia ławka spalona, jak samo życie. To niespodziewany zwrot losu całego pokolenia, które w jednej chwili zmieniło suknie balowe i garnitury na mundur wojskowy, to przypomnienie o tym, że pierwszymi przyjęły na siebie uderzenie praktycznie
Kompozycja „A jutro będzie wojna...”
Fragment kompozycji „Strażnicy pamięci”
dzieci, z których — a to już nowa kompozycja ostatniej sali „Strażnicy pamięci” — pozostało wśród żywych tylko 3 %. Zamiast twarzy i postaci — płaszcze-namioty. Troje góruje niemym wyrzutem nad bojowymi orderami, skonfiskowanymi przez służbę celną podczas próby wywiezienia za granicę, i rozpiłowaną złotą Gwiazdą Bohatera, odrestaurowaną przez kolekcjonera O. Szeremietiewa. Komentarze są zbędne. A przez 97 % przerasta pszenica, chabry i rumianki, maki. Kwiaty — to jedyne nierelikwialne eksponaty teraźniejszości, w które, zapewne, przeszła siła i młodość żołnierzy z 1941 roku. Obecnie „Droga” jeszcze przemówiła, przy czym bardzo przekonująco. Po raz pierwszy eksponuje się 400 jednostek dokumentów z 1941 r. z centralnych i obwodowych archiwów Ukrainy, funduszy Memoriałowego Kompleksu, archiwów Federacji Rosyjskiej, Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy, Czernihowskiego Obwodowego Muzeum Historycznego im. W. W. Tarnowskiego, które odtwarzają realny obraz pierwszych dni wojny. Wstrząsają zapiski w dziennikach przeciętnych obywateli, datowane na 22 czerwca 1941 roku, które są bardziej wymowne niż oficjalne papiery, bo są krzykiem duszy tych, którzy niespodziewanie znaleźli się w wirze wojny. Jednak najbardziej wzruszającymi i najbardziej realistycznymi dokumentami są „Nieprzeczytane listy 41-go”. To 1208 listów, datowanych na czerwiec—lipiec 1941 r., które zostały wywiezione przez inspektora łączności telegraficznej przy Generalnym komisarzu pocztowym komisariatu Rzeszy Ukraina doktorem Gustawem Olschlegerem z Kamieńca Podolskiego do Wiedeńskiego Muzeum Poczty. Celem tego, jak dla mnie, moralnego wandalizmu było badanie nastrojów społecznych pierwszych dni wojny na Ukrainie. A listy — to bezcenzuralne lustro duszy, to rachuba na odpowiedniego adresata, w którym czyta się realność sytuacji. Po raz pierwszy te spowiedzi w kopertach zostały rozpieczętowane przez naukowców Memoriału po 70 latach od ich wysłania, kiedy dzięki procesom restytucyjnym korespondencja powróciła na Ukrainę. Od tego czasu zaczęło się nowe życie listów: one przemówiły, ożyli adresaci i nadawcy oraz ich uczucia. 80 % listów — a nadawcy — to żołnierze pierwszego poboru, studenci instytutu pedagogicznego, cywilni mieszkańcy, węgierscy wojskowi — to zupełnie apolityczne nastroje ludzi — codzienne, liryczne. Pracownicy Memoriału wzięli na siebie zadanie nie tylko usystematyzowania materiału, zaczęli desperacko poszukiwać adresatów i nadawców. Do wszystkich obwodów Ukrainy zostały rozesłane zidentyfikowane listy i adresy, zeskanowano koperty (aby po charakterze pisma można było rozpoznać bliską osobę), informacje również opublikowano na stronie internetowej Memoriału. Aktywnie dołączył program telewizyjny „Czekaj na mnie”, dzięki któremu znaleziono 100 adresatów, nie pozostali obojętni dziennikarze, poszukiwacze, wolontariusze. Różne losy przemawiają z kopert. Z 1208 na dzień dzisiejszy opracowano 400.
charakterów pisma, błędów ortograficznych, dialektyzmów, surżyku, skrótów. W trójkącikach i samodzielnie wykonanych kopertach zdjęcia, pieniądze, los na loterię, zasuszone rumianki, chabry, maki. Poprzez skąpe wersy przebija uogólniony obraz człowieka początku wojny: „Mam karabin, jak żonę — takie czasy”... Oto poszczególne wersy tamtych dalekich wypowiedzi, które pukają w nasze piersi: „...22 czerwca o godz. 4.45 niemieckie bombowce napadły na nas. Tak zaczęła się wojna...”. Besarabia. 29.06.1941 r. List wojskowego W. S. KOSTINA — do matki. „...List do Ojczyzny! Kiedy byłem mały, opowiadaliście mi o wojnie, wiele wojen widziałem w kinie, ale ona nie jest taka, jaką widzę i czuję ją teraz...”. 01.07.1941 r. List wojskowego S. W. POLANINA — do rodziców.
„...30 czerwca nasze miasto bombardowały niemieckie samoloty, ale były one pod naszą marką (gwiazdy na skrzydłach). O godz. 6 dziesięć bombowców w eskorcie czterech myśliwców cicho podleciało do miasta. W mieście nawet nie ogłoszono alarmu lotniczego. Ich celami było centrum, a główne — most, który łączy stare i nowe miasto...” m. Kamieniec Podolski. 03.07.1941 r. Nazwiska i losy adresatów nieustalone.
„...Od lipca wróg zrzucił na miasto ponad 50 bomb. Wiele zniszczeń na ulicach Róży Luksemburg, Puszkina, Lenina, w centrum miasta oraz na Polskich Folwarkach. Ponad 200 osób zabitych, 150 rannych...” 03.07.1941 r. Nazwiska i losy adresatów nieustalone.
„...Mam teraz egzaminy, możecie sobie wyobrazić, co to za egzaminy, kiedy w każdej chwili nasłuchujesz, czy nie leci niemiecki bombowiec. Ale dla swojej Ojczyzny trzeba przezwyciężyć wszystko...” 02.07.1941 r. List H. P. KORNIŁOWEJ, studentki Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Nauczycielskiego — do brata.
...Proście Boga i módlcie się, może ja kiedyś wrócę”...
Poszukiwania trwają. Możliwe, że i wśród czytelników „Słowa Proświty” są adresaci tamtych listów z 1941 r. Wejdźcie na stronę www.warmuseum.Kiev.ua. Nieprzeczytane listy 41-go. Obecnie trwa korespondencja naukowców Memoriału z rodzinami tych, którzy otrzymali niespodziewaną wiadomość z przeszłości. „...Niski Wam ukłon za list ojca, adresowany do mojej mamy w dalekim 1941-ym. Bardzo wzruszająco jest trzymać w rękach tę relikwię ze znanym charakterem pisma, znanymi wyrażeniami bliskiej osoby...” (M. O. Paraszczuk, 2010 r. Jego ojciec — szeregowy O. Paraszczuk zaginął bez wieści w maju 1944 r. Ostatni list do rodziny napisał 3 maja 1944 r. na kilka dni przed śmiercią).
Autor kompozycji „Strażnicy pamięci” A. Hajdamaka
Nieprzeczytany list z 1941 roku (fragment ekspozycji)
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Pomnik w Babim Jarze przez przedstawicieli niemieckich związków zawodowych, którzy ze zdziwieniem (!) odkrywali dla siebie informacje we wspomnieniach naszych członków związku. Nasza delegacja była na spektaklu Berlińskiego Teatru Dokumentalnego „Ostarbajten”, którego powstanie odbyło się przy udziale aktywistów naszego Związku. Spektakle tego teatru, który stworzyła i prowadzi Marina Schubert, często odbywają się na Ukrainie. W maju tego roku na Ukrainie odbyły się 4 spektakle „Balerina za drutem kolczastym” w językach ukraińskim, niemieckim i angielskim. Ruch na rzecz pokoju na świecie wzmacnia się dzięki pełnej poświęcenia pracy naszych aktywistów. Prowadzimy prace wychowawcze z młodzieżą. W szczególności z tymi dziećmi, które uciekają z domów, dziećmi chorymi i psychicznie chorymi”. Wspomnień członków Związku po prostu nie da się słuchać bez łez. Jakże strasznie jest nam uświadamiać sobie uczucie ciągłego ryzyka, które nie dzień i nie dwa przeżywali oni. Czy często znajdujemy w życiu chwilę, aby wysłuchać ich opowieści?.. Wspomnieniami dzieli się Inesa Borysivna Mirczewska, sekretarz prasowy Związku, autorka książek o faszyzmie, w szczególności „I on podarował mi mamę”: „Jestem kijowianką w wielu pokoleniach, urodziłam się w głodnym 33. roku. Miałam 8 lat, kiedy zaczęła się wojna. Tata poszedł na front, a nas z mamą nie ewakuowano, bo starano się przede wszystkim ratować Żydów i partyjnych. Tak zostałyśmy w okupacji. To były straszne czasy głodu, chłodu, strachu. A potem trafiłyśmy w łapankę, załadowano nas do brudnych wagonów dla bydła i wywieziono do Duisburga. Z czasem napisałam trzy książki wspomnień o tamtym okresie swojego życia. Tam było strasznie. Baraki, gdzie na oczach jedni drugich poniżano, bito, gwałcono ludzi. Ośmioro dzieci było w obozie, w tym ja. Żyłyśmy z rodzicami nielegalnie. I ciągle nam grożono, że przeniosą nas do obozu dziecięcego na doświadczenia, albo na krew, szpik kostny dla niemieckich żołnierzy. Moja matka powiedziała: „Lepiej ja obejmę ją i nas po prostu zabiją razem”. I oto pewnego razu, kiedy przyszli gnać nas do pracy, ona bardzo mocno mnie trzymała. Wyrwano mnie z jej rąk, mamę wrzucono do karceru, a następnego dnia zamierzano powiesić. Wszystko to działo się w moje urodziny. Skończyłam 11 lat. Krzyczałam, a nasz lagerführer powiedział: „Dlaczego ta biała świnia tak wrzeszczy? Zamknijcie jej gębę”. Sąsiadka wyjaśniła mu wszystko. I oto on postanowił zrobić mi „prezent, jakiego nie widział świat — zostawić przy życiu moją mamę”. Opowiada Łarysa Stepanivna Symonowa, przewodnicząca Makiejewskiej organizacji miejskiej Związku: „Otworzyliśmy w naszym mieście pomnik dzieci-dawców. W naszym mieście faszyści zbierali wszystkie dzieci, które zostały bez rodziców, osiedlali w przytułku i wykorzystywali jako „materiał” dla zdobywców. To jedyny pomnik dzieci-dawców na świecie”. Goście jubileuszowego spotkania dużo opowiadali o tym, jak niełatwo układało się ich życie w Związku Radzieckim. Oni szturmem zdobywali swoje życie, bo cenili i cenią je. A wśród nich jest wielu naukowców, kierowników, wreszcie po prostu długowiecznych, obecnie ukochanych pradziadków i prababć. Życzmy więc tym ludziom zdrowia i sukcesów w ich niezastąpionej działalności.
Traducción automática
Ludmiła ILJENKO Zdjęcia Piotra JAROSZA Nie ma w życiu człowieka nic cenniejszego niż to, co udało się ocalić. Dla więźniów niemieckich obozów koncentracyjnych taką rzeczą stało się samo życie. Wśród gości jubileuszowego, z okazji dwudziestolecia, spotkania członków Ukraińskiego Związku Więźniów Ofiar Nazizmu, które odbyło się niedawno w Kijowie, była kobieta, która jako dziecko mieszkała w barakach dla „ofiar-dawców”: wykorzystywano ich jako rezerwę krwi i innych biomateriałów dla niemieckich żołnierzy. Ona do dziś nie potrafi o tym mówić… Wspomnienia każdy ma swoje. Na czyichś dziecięcych oczach palono całą jego rodzinę. Ktoś zaszedł w ciążę, znowuż jako dziecko, od niemieckich gwałcicieli i rodził prosto nad dziurą w wychodku. A jeszcze w ich pamięci pozostało to, jak nad nimi znęcano się, kiedy wrócili z powrotem na Ojczyznę, poniżano i ograniczano w prawach. I oto, wyobraźcie sobie — ci ludzie znaleźli w sobie siłę, by zostawić przeszłość w przeszłości. Żyć dalej, rodzić i wychowywać dzieci, pracować. Niektórzy napisali o swoim życiu w książkach. Ktoś poświęcił swoje doświadczenie udziałowi w wychowaniu młodzieży, pracy na rzecz uczczenia pamięci poległych, pomocy towarzyszom, którzy są w potrzebie. Na początku tysiąclecia w tej organizacji zrzeszało się pół miliona osób. Dziś pozostało około 200 tysięcy. Ale to, bez wątpienia, bardzo silni ludzie. Oni nie znają słowa „depresja”. Elegancko ubrani, uśmiechnięci, wyprostowani, kontynuują swoją walkę. Niedawno niemieckie studio wypuściło ciekawy film dokumentalny o życiu ofiar obozów koncentracyjnych, który nazywa się „Pęknięcie przez całe życie”. Jasne, że stykając się z nieludzkimi i niejednorazowymi upokorzeniami, człowiek może duchowo się załamać. Lecz budzą bez wątpienia ogromny szacunek ci więźniowie faszyzmu, którzy wbrew okolicznościom, pokonując szaloną presję wrogo nastawionego do nich społeczeństwa, mimo wszystko zbudowali swoje życie. W żadnym wypadku nie można ich dziś nazwać ofiarami, bo zwyciężyli swoje krzywdy, swój ból duszy. Kiedy opowiadałam o tych dziadkach i babciach swojej najlepszej przyjaciółce, odpowiedziała: „No, proszę. A tutaj młodzież z zamożnych rodzin kończy życie samobójstwem…”. Opowiada Przewodniczący Ukraińskiego Związku Więźniów Ofiar Nazizmu Markijan Dmytrowycz Demydow: „Jesteśmy najbardziej poszkodowaną kategorią wśród naszych obywateli. Wielu z nas nie zdobyło wykształcenia, nie zdołało założyć rodziny, bo niewolnicza praca, sam pobyt w „Wielkiej Germanii” — są nieuleczalne. Ludzie byli przez długi czas poniżani i dopiero niedawno Ustawą o ofiarach nazizmu zrównano nas w prawach ze wszystkimi obywatelami Ukrainy. Bo byliśmy i dla Niemców „unter-mensch”, czyli „podludźmi”, i w domu — „szpiegami obcego wywiadu”. Nie mogliśmy wstępować na prestiżowe uczelnie, nie przyjmowano nas nawet jako zwykłych robotników do strategicznie ważnych obiektów. A dziewczęta, które wywieziono jako nastolatki (14—16 lat), potem w domu nazywano „niemieckimi sukami”. Uciekały ze wsi, gdzieś do 1988—1990 r. zmuszone były ukrywać swoją przeszłość. Metodą skonsolidowanej walki doprowadziliśmy do tego, że ofiary nazizmu włączono do ustawy o statusie weteranów wojny, a osobnej ustawy o ofiarach nazizmu doczekaliśmy się w 2005 roku. Trzeba zaznaczyć, że tylko na Ukrainie istnieje taka ustawa. (Nawiasem mówiąc, 22 czerwca 1988 roku, właśnie w Kijowie, odbyło się pierwsze na terytorium byłego ZSRR oficjalnie dozwolone spotkanie małoletnich więźniów faszystowskich obozów — L. I.). W 1991 roku, podczas rozpadu ZSRR, stworzyliśmy swój ukraiński narodowy związek i ja kieruję nim od tego samego czasu”. W swoim sprawozdaniu na uroczystym posiedzeniu, poświęconym 20. rocznicy utworzenia Związku, Markijan Dmytrowycz zaznaczył: „Odeszło już wielu z tych, którzy założyli nasz Związek. Ale chcę porozmawiać o tym, co osiągnęliśmy. Stworzenie w 1988 roku Związku Małoletnich Więźniów Faszystowskich Obozów Koncentracyjnych było naszym pierwszym krokiem. To nadało potężny impuls do zjednoczenia więźniów. Związek Więźniów Ofiar Nazizmu został stworzony 8 lutego 1991 roku na konferencji założycielskiej i wtedy nasza organizacja liczyła tylko 23 tysiące ofiar nazizmu z 12 obwodów Ukrainy. Do naszego związku należą ludzie różnych narodowości, wyznań i poglądów politycznych. Ukraiński Związek Więźniów Ofiar Nazizmu jest członkiem Międzynarodowego Związku Małoletnich Więźniów Faszyzmu, któremu w czerwcu 2008 roku minęło 20 lat. Głównym celem UZWON jest historyczna, prawna i moralna rehabilitacja jej członków, ich ochrona socjalna oraz udzielanie możliwej pomocy ekonomicznej i humanitarnej. Nie mogę wyliczyć wszystkiego, co zrobiliśmy w tym przedziale czasu, ale to wielka praca. Pół miliona naszych członków pracowało konsekwentnie. Po otrzymaniu naszej pierwszej ulgi, kiedy zostaliśmy włączeni do ustawy o statusie weteranów wojny i gwarancjach ich ochrony socjalnej, zrównano nas z uczestnikami działań wojennych, weteranami i inwalidami. Potem przy wsparciu fundacji porozumienia i pojednania, z którą współdziałaliśmy, oraz przy wsparciu korpusu deputackiego przyjęto ustawę o ofiarach nazistowskich prześladowań. Tą ustawą praktycznie postawiono kropkę w naszym moralnym upokorzeniu. Zostaliśmy oficjalnie uznani za normalnych ludzi i pełnowartościowych obywateli. Trzykrotnie pikietowaliśmy niemiecką ambasadę, napisaliśmy kilka tysięcy listów, zaczynając od prezydenta Niemiec, kanclerza, Bundestagu, do różnych organizacji społecznych po to, aby zwrócić ich uwagę na kwestię wypłat dla nas. Bo na Zachodzie ofiarom nazizmu przyznano wypłaty jeszcze na początku lat 60.: 122 miliardy marek niemieckich. Wreszcie, po długich, ciężkich, upokarzających negocjacjach ze stroną niemiecką i przy wsparciu przedstawicieli USA, przyznano nam dziesięć miliardów marek niemieckich na wszystkie kraje wschodnie. A na Ukrainę — jeden miliard siedemset dwadzieścia cztery tysiące. W rzeczywistości jednak, według naszych obliczeń, jesteśmy winni trzydzieści siedem miliardów! Ale Niemcy tak i nie uznali za ofiary nazizmu tych, którzy byli wywiezieni do prac rolnych, mieszkali w pomieszczeniach dla bydła i pracowali przez cały dzień świetlny. Ominięto też kwestię rozstrzygnięcia losu tych, którzy pracowali w takich samych obozach koncentracyjnych na terytorium Ukrainy, odbudowywali kopalnie Donbasu, przemysł metalurgiczny i ciężki. A byli to chłopcy w wieku 14—18 lat i jest ich około 250 tysięcy! Nie spieszy się z zaspokojeniem naszego pozwu także niemiecka kolej, do której zwróciliśmy się o rekompensatę za straty moralne. Zawsze jesteśmy mile widzianymi gośćmi w szkołach, liceach, gimnazjach i innych placówkach oświatowych, nie tyl-
Markijan Demydow — przewodniczący SWŻN nie tylko w naszych krajach, ale i za granicą. Zapraszają nas do wystąpień w Niemczech, Polsce, odwiedzamy te kraje i opowiadamy prawdę. Również bezpośrednio kontaktujemy się zarówno ze współczesną młodzieżą, jak i z ludźmi, którzy ucierpieli od nazizmu. Jesteśmy uczestnikami ruchu antyfaszystowskiego. Zajmujemy się działalnością wydawniczą. Zakończono pracę nad trzytomnikiem wspomnień „Pamięć dla przyszłości”, albumem z konkursów rysunku dziecięcego, które przeprowadzano w Niemczech, Słowenii, Czechach oraz innymi wydaniami. W celu zachowania pamięci historycznej siłami naszej organizacji w wielu miastach i osiedlach ustawiono pomniki, stele, tablice pamiątkowe. Po długiej biurokracji 22 czerwca 2005 roku w Kijowie odbyło się odsłonięcie znaku pamiątkowego „Pamięć dla przyszłości”. W Internecie otwarto naszą stronę. Owocnie przepracowaliśmy te wszystkie 20 lat. Pierwszą grupę wycieczkowiczów do niemieckich obozów wiozłem sam, autobusem. Teraz mądrze nazywają się muzeami i nie ma już w nich wielu strasznych rzeczy, które były wcześniej. Tylko w Oświęcimiu wszystko zachowało się mniej więcej dokumentalnie. Tak więc, jeszcze w 2008 roku, za pomocą prezydenta Juszczenki, mieliśmy ostatni wyjazd, kiedy spotykaliśmy się w miejscach masowej eksterminacji ludzi w Polsce i Niemczech. A pod koniec 2009 roku odbyło się nasze spotkanie z
Traducción automática
Biblia to wieczne źródło życia, zdolne ugasić pragnienie całej ludzkości. Niedawno w stolicy pojawiła się nowa „studnia dla spragnionych”: 21 czerwca odbyło się uroczyste otwarcie i poświęcenie Ukraińskiego Domu Biblii oraz prezentacja czwartego pełnego ukraińskiego przekładu Biblii. Wydarzenia te zostały przyуроczone do 20-lecia Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego. Natalia ANTONIUK Zdjęcie autora Wśród licznych gości znaleźli się liderzy wielu kościołów prawosławnego, katolickiego i protestanckiego wyznania, misji i organizacji religijnych, badacze Biblii, wierni oraz zagraniczni sponsorzy. Wstęgę do Domu Biblii przecięli Prezydent Ukraińskiego Towarzystwa Biblijnego Hryhorij Komendant oraz przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Łytwyn. „Drzwi tej placówki są otwarte dla wszystkich. Pan w swoim czasie powiedział: »Mój dom będzie domem dla wszystkich narodów«. Ale ten Dom nie będzie wart niczego, jeśli nie będzie w nim tego, co najważniejsze — Księgi Ksiąg. Cieszę się, bo naród ukraiński kocha Biblię, czyta ją i stara się według niej żyć” — powiedział Hryhorij Komendant. Przez lata istnienia UTB wydrukowało i rozpowszechniło ponad 8 milionów egzemplarzy wydań biblijnych. „Biblia do każdej rodziny” — to hasło organizacji, która rozpowszechnia literaturę religijną, w szczególności wśród osób ze szczególnymi potrzebami, pacjentów szpitali i hospicjów, inwalidów, wszystkich przedstawicieli społecznie niezabezpieczonych warstw ludności. Towarzystwo posiada swoje oddziały we Lwowie, Charkowie i Chersoniu. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Związku Chrześcijan Wiary Ewangelicznej Mychajło Panoczko na konferencji zaznaczył: „Słowo Boże, które reprezentuje Towarzystwo Biblijne, może przenieść Ukrainę w inną płaszczyznę — w Biblii napisano, że jeśli będziecie przestrzegać Bożego słowa, to staniecie się głową, a nie ogonem. Dzisiaj, niestety, Ukraina wlecze się w ogonie we wszystkich dobrych przedsięwzięciach. A w złych — zajmuje pierwsze miejsca. Dlatego wraz z otwarciem Domu Biblii pojawiła się nadzieja, że Ukraina może stać się głową w wielu sferach życia społecznego. I tego nie może dokonać polityka, nie ekonomia i nie filozofia, a Boże słowo”. Jeden z założycieli UTB, honorowy członek Zarządu Centralnego UTB Mykoła Żukaliuk zaznaczył, że Towarzystwo Biblijne jest rówieśnikiem demokratycznego państwa Ukrainy i tylko wtedy, gdy będą wspierać się nawzajem, osiągną szczyty moralnego i ekonomicznego dobrobytu. „Od teraz najważniejszym zadaniem towarzystwa jest to, aby jak najszybciej Pismo Święte stało się dostępne dla każdego Ukraińca” — zaznaczył Mykoła Żukaliuk. Ukoronowaniem 20-letniej działalności UTB jest wydanie czwartego pełnego przekładu Biblii na współczesny język ukraiński z języka starogreckiego. Za tym wydaniem stoi wielka praca doktora teologii Rafała Turkonjaka, który podarował Ukraińcom wspaniały przekład Księgi Ksiąg. Od dziś każdy podróżny będzie mógł ugasić duchowe pragnienie w tej religijnej świątyni, która niczym oaza wśród wieżowców przywołuje do siebie. Drzwi Ukraińskiego Domu Biblii są otwarte, najważniejsze to zrobić krok. nowo zredagowany przekład jest bardzo dobry — jako przekład całkowicie współczesny, odpowiadający stanowi języka ukraińskiego na początku XXI wieku. Z czasem cała praca translatorska i redakcyjna nad Starym Testamentem została przeniesiona z Kijowa do Lwowa do innych specjalistów. Było to częściowo uzasadnione tym, że tłumacz ks. Rafał stale mieszkał we Lwowie, a nowemu zespołowi redaktorów i nowemu wiceprezesowi UTB ks. Wasylowi Łucyszynowi, również mieszkańcowi Lwowa, łatwiej i prościej było komunikować się z tłumaczem ks. Rafałem. Wszak w UTB ukształtowała się tradycja, że wiceprezes Towarzystwa jest kuratorem przekładów. Osiągnięcia ks. Rafała Turkonjaka w dziedzinie przekładów biblijnych (przetłumaczył on również i osobno wydał Biblię Ostrogską, za co otrzymał Nagrodę Szewczenki) znalazły żywy oddźwięk w środkach masowego przekazu, w szczególności w recenzjach gazet „Słowo Proświty” z 22 czerwca 2005 roku, „Hołos Prawosławja” numer 6 (198) z marca 2007 roku, „Literaturna Ukrajina” z 12 kwietnia 2007 roku i innych. Do 1991 roku na Ukrainie nigdy nie było własnego narodowego Towarzystwa Biblijnego, które stałoby na straży, chroniło skarbiec Pisma Świętego w ojczystym języku wielkiego chrześcijańskiego narodu, jakim jest naród ukraiński. Dlatego z perspektywy dwudziestu lat, które upłynęły od tego czasu, możemy oceniać ten unikalny wkład w rozwój idei chrześcijańskiej, który trwał w początkowym okresie działalności UTB za czasów nieżyjących już prezesów Towarzystwa Jakowa Duchonczenki i Mykoły Melnyka. Obecnie UTB jest stabilnym i, można powiedzieć, prosperującym dziełem ukraińskich chrześcijan wszystkich Kościołów. Nie było takie w pierwszej połowie lat 90. XX wieku. Ale jako skromny pracownik na niwie Bożej w tym Towarzystwie przez wszystkie 20 lat, mogę powiedzieć, że historia i wczesne dzieje Towarzystwa mają nadzwyczajne znaczenie dla teraźniejszości i przyszłości wiary chrześcijańskiej na Ukrainie, bo właśnie wtedy kładły się fundamenty odrodzenia naszych upadłych dusz.
Traducción automática
Dmytro STEPOWYK, doktor filozofii, doktor nauk teologicznych, profesor, członek Zarządu Głównego UTB od 1991 roku, wiceprezes UTB w latach 1994—2003, akademik Akademii Nauk Szkoły Wyższej Ukrainy. Zakończenie. Pocz. w nr 24 z 2011 r. W dyskusji nad sprawozdaniem wystąpili Terry Herbert ze Zjednoczonych Towarzystw Biblijnych, Mykoła Melnyk, Borys Tymoszenko, Mykoła Żukaliuk, Dmytro Stepowyk, Witalij Kozubowski, Leonid Rudenko z Wszechzwiązkowego (później Rosyjskiego) Towarzystwa Biblijnego, ks. Bohdan Mychajłeczko, ks. Wałerij Szkarupśkyj oraz inni delegaci. A delegatów w sumie było 68. Pierwszy Zarząd Główny UTB został wybrany na konferencji założycielskiej w składzie 15 osób. Na prezesa UTB wybrano jednogłośnie Jakiwa Duchonczenkę, na wiceprezesa — pisarza Borysa Tymoszenkę. Na pierwszym posiedzeniu Zarządu Głównego UTB mianowano dyrektorem wykonawczym Pawła Stawnijczuka. Odpowiedzialnym za przekład Słowa Bożego zostałem mianowany ja, za drukowanie przekładu — Pawło Stawnijczuk, za rozpowszechnianie Biblii między Kościołami — Borys Tymoszenko. Oczywiście konferencja przyjęła statut, w którym mowa była o tym, że każdy Kościół, mały czy duży pod względem liczby swoich wiernych, ma być reprezentowany w Zarządzie Głównym UTB przez dwie osoby. A Zarząd Główny zbiera się cztery razy w roku, pod koniec każdego kwartału w środy. Nie pamiętam, kiedy oficjalnie zarejestrowano ten statut, ale kierownicy Towarzystwa i osoby odpowiedzialne zbierali się tamtego lata i jesieni 1991 roku częściej. Tak, zbieraliśmy się u Jakiwa Duchonczenki w jego biurze przy ul. L. Tołstoja 3a 9 lipca, 19 sierpnia, 5 września, potem — w październiku, listopadzie i grudniu 1991 roku. Szczególnie niepokojące było posiedzenie 19 sierpnia. Właśnie ogłoszono w środkach masowego przekazu, że w Moskwie utworzono państwowy komitet stanu wyjątkowego (tzw. „GKCzP”) i odsunięto od władzy Michaiła Gorbaczowa. Zebraliśmy się, aby przemyśleć i zdecydować, co będzie z nowo utworzonym UTB przy nowym dyktatorskim prostalinowskim reżimie. Duchonczenko bardzo spokojnie swoim aksamitnym basem uciszył nasze niepokojące emocje, mówiąc, że UTB zostało stworzone z woli Bożej, a co jest Boże, to jest niezwyciężone. I przekonaliśmy się, pomodliwszy się do Boga tego dnia, w wielkie święto Przemienienia Pańskiego, że Boża sprawa jest rzeczywiście nie do pokonania: 24 sierpnia przeżyliśmy niebywałe uniesienie, kiedy „GKCzP” zmyła fala historii, a Ukraina stała się samodzielnym niepodległym państwem, wychodząc ze składu ZSRR. Temu wydarzeniu i zadaniom dalszej pracy UTB poświęcone było posiedzenie Zarządu Głównego UTB 5 września 1991 roku. Tymczasem ja zacząłem bardzo pilnie pracować nad poszukiwaniami wysoko wykwalifikowanego tłumacza Biblii z języków oryginalnych. To była moja praca nie na dni, tygodnie, miesiące, ale na lata. Spotkałem się i przetestowałem z kolegami wielu pretendentów na tłumacza, nie porzucając oczywiście swojej głównej pracy w Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii Akademii Nauk Ukrainy. Dało to możliwość mi wraz z kierownikami UTB szukać specjalistów od przekładu właśnie w kręgach akademickich. Niestety, w obu językowych instytutach akademickich (Instytucie Językoznawstwa im. Potebni i Instytucie Języka Ukraińskiego) nie okazało się, że są specjaliści — znawcy dawnych języków archeologicznych, gotowi tłumaczyć Biblię. Ale w ciągu 1991—1993 lat do UTB i do mnie osobiście jako odpowiedzialnego za przekłady zwróciło się aż siedem osób, które chętnie, z zapewnieniami, wzięłyby się za przekład Biblii. Podam ich nazwiska i imiona w porządku alfabetycznym: Herasymczuk Les (zapewnił, że samodzielnie opanował dawne języki i zna terminologię biblijną, toponimikę itp.), Dułuman Jewhraf (zapewnił, że ma prawie gotowy przekład Biblii), Zajac Borys (profesor-językoznawca z Równego), ks. Łutkowśkyj Leonid (pokazał nam swoje próby biblijnych przekładów, fragmentami wydrukowanych w kijowskich czasopismach „Witchyzna”, „Łjudyna i Swit” w latach 1990—1991), Mazore Illa (wykładowca hebraistyki w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, zapewnił, że jest specjalistą od przekładu Starego Testamentu), Mostowyj Mykoła (profesor z m. Gorłówka w obwodzie donieckim, zapewnił, że pracuje nad przekładem Nowego Testamentu), ks. Turkonak Rafał (naukowiec, mnich-biblista, ma znaczne opracowania przekładów biblijnych). My w UTB wysłuchaliśmy wszystkich pretendentów, zapoznaliśmy się z ich próbami w przekładach, przeprowadziliśmy swoisty konkurs. To zajęło dużo czasu i energii, ale to konieczne było zrobić dla obiektywizmu. Ich przekłady pokazywaliśmy recenzentom z instytucji akademickich i uniwersytetów, a także z ukraińskiej diaspory, ale przede wszystkim — głowom Kościołów, członkom UTB. W moim archiwum figuruje 16 recenzentów, którzy zapoznali się z opracowaniem kandydatów na przekład Biblii pod egidą UTB, wśród nich znani profesorowie-filolodzy S. Semczynśkyj i A. Sodomora, sławny tłumacz literatury klasycznej Hryhorij Koczur, bibliści Jan-Maria Andrzejewski i Iwan Petrośkyj, specjaliści od języka starogreckiego biskup Danyjił Czokaliuk i wykładowca Ołeksandr Kysluk, pastorzy Wołodymyr Domaszoweć, Jarosław Szepeławieć, Anatolij Prokopczuk i inni. Stanem na początek wiosny 1993 roku my w UTB mieliśmy już jasne wyobrażenie, kto co może zrobić w dziedzinie przekładu. Znakiem, wyraźną granicą stało się posiedzenie Zarządu Głównego UTB 8 marca 1993 roku. Zarząd po całej wcześniejszej ekspertyzie wybrał na tłumacza 4. pełnego przekładu Biblii w języku ukraińskim doktora-księdza, mnicha Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Rafała Turkonaka i polecił mu zabrać się do pracy. Ta praca trwała — teraz my to wiemy — 18 lat: od 1993 do obecnego 2011 roku. Będąc wybranym na wiceprezesa UTB, ja przez wszystkie 9 lat swojej kadencji byłem mianowany odpowiedzialnym z ramienia UTB za przekład — przy kolejnych prezesach UTB Mykole Melnyku i Anatoliju Hłuchowśkym. O tej epopei można by napisać całą książkę, ale ja we współpracy z Mykołą Żukaliukiem ograniczyłem się do książki o wszystkich dotychczasowych przekładach Biblii w języku ukraińskim. Niestety, w grudniu 1993 roku zasnął w Bogu Jakiw Kuzmycz Duchonczenko; w jego osobie ponieśli wielką stratę wszyscy ukraińscy chrześcijanie, a szczególnie UTB, którego inicjatorem stworzenia i pierwszym prezesem był niezapomniany Jakiw Kuzmycz. Tłumacz ks. Rafał stopniowo przesyłał ze Lwowa swoje opracowania przekładu. Stałymi redaktorami tego przekładu byli profesor Lesia Zwónśka-Denysiuk, profesor Dmytro Stepowyk i językoznawca-stylista Olha Kaharlyćka. Mieliśmy kilku konsultantów w sprawach terminologii, w zasadzie byli to doktorzy nauk filologicznych Wasyl Nimczuk i Ołeksandr Ponomariw. Na wielki i sławny jubileusz Dwutysiąclecia Narodzenia Pana naszego Jezusa Chrystusa nasza redaktorska trójca całkowicie zakończyła niełatwą redakcję Turkonakowego przekładu Nowego Testamentu, a Towarzystwo Biblijne już w 2001 roku wydrukowało go w dużym nakładzie. Ukraińska społeczność chrześcijańska przyjęła ten gruntowny
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
stały się powszechnie znane, skrzydlate, ludowe. Wystarczy wspomnieć znane powiedzenie: „Narody nie umierają na zawał…”. Dziś odnotowano około 200 aforyzmów autorki i jest to, moim zdaniem, daleko niepełna lista skrzydlatych wyrażeń, pereł, które ukraińskiemu światu podarowała Lina Wasyliwna. Chrystyna Keryta, poetka: — Wczytując się w poezję Liny Kostenko, poczułam, że dotykając jej słowa, zastygasz w jakimś takim dziwnym zdziwieniu, kiedy zaczyna ci brakować słów. Kiedyś, gdy wyszedł tomik „Nad brzegami wiecznej rzeki”, Wasyl Warodi przyniósł od razu 5 egzemplarzy i jeden podarował mi. Mówi: „Oto przyniosłem, żeby podarować swoim znajomym, bo jutro tej książki już nie będzie”. Tak też się stało. Chyba taki sam los czekać będzie i książkę „Rzeka Heraklita”. Uderzyła mnie okładka, na której są oczy poetki. Lina Wasyliwna patrzy w świat, w którym ona jest ludzkim drzewem, choć często podcinano ją u korzeni. Patrzy ponad czasem i przestrzenią. Tak może patrzeć ten, komu „Ktoś dyktuje z ponad świata nieprzewidziane słowa”. Lina Kostenko to poeta, który ma kamerton. Kiedy poeta napisze coś nie tak, to kamerton od razu brzmi. Dziś w społeczeństwie kamerton jest stracony, bo „i diabeł brzydzi się kupować dusze”. Nic dziwnego, że poetka czuje się samotna. Mnie od małego kochają wszystkie drzewa i rozumie bzowy Pan, dlaczego wierzba, od kropel kryształowa, mi powiedziała: „Witaj!” — przez mgłę. Tak samo samotnie było i naszemu Petrowi Skuncowi. Ona zmuszona jest być w samotności. Jednak wszystko, czego dotyka, od razu odtaje. Odtają nasze dusze. Spada z nich łupina szarości, codzienności, próżności. Jakbyśmy po raz pierwszy odkrywali jej pierwotność. Tamara Rozumyk, językoznawczyni, docent katedry języka ukraińskiego Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego: — Jedyną wadą naszego kraju jest to, że nie mamy społeczeństwa obywatelskiego. Są jednostki, są talenty, są geniusze. A wspólnego społeczeństwa obywatelskiego jako systemu narodowego oporu nie ma. Lina Kostenko pracuje w warunkach takiego braku konsolidacji, czyli podczas narodowego oblężenia. „Rzeka Heraklita” to piękna książka, zarówno estetycznie, jak i pod względem treści. Prawdziwe arcydzieło. Imponuje sposób uporządkowania książki i za to osobne podziękowania dla Oksany Pachlowskiej. Rzeka Heraklita przenika cały zbiór za pomocą kategorii Czasu. U Liny Kostenko temat Czasu jest przewodni. „Beresteczko” to przecież schwytany czas, model poetyckiej wieczności. I wszystkie nowe wiersze, które są w książce, wyznaczają upływ Czasu. Na zakończenie warto podziękować wszystkim organizatorom spotkania „Rzeki Heraklita” z zakarpackimi czytelnikami: dyrektorce Biblioteki Zakarpackiej Ludmyle Hryhasz, Walentynie Statejewej, Chrystynie Kerycie, Wasylowi Szarkaniowi, Wiktorowi Kowrejowi, kijowskiemu wydawnictwu „Łybid”, wszystkim, którzy pomogli, aby rzeka Heraklita przepływała i po tamtej stronie Karpat. Być może kiedyś, z czasem, na Zakarpacie przyjedzie i sama Lina Kostenko.
Traducción automática
Dmytro DROZDOWSKIJ Wczoraj wszystko było zielone, dziś na biało zakwitło. W czasach pięknej Heleny jeszcze nie latało UFO. Byli Heraklesowie i Peryklesowie, i nie pornografia, a Parnas. Po co do wszystkiego przywykliśmy? Po co wszystko przywykło do nas?
Współczesne społeczeństwo rozwija się w atmosferze totalnego intelektualnego spamu. A czy człowiekowi potrzebna jest ta informacja, która jest jedynie odpadem produkcji informacyjnej? Czy głowa człowieka może pomieścić wszystko? Przychodzą na myśl słowa Sherlocka Holmesa, który mawiał, że jego głowa jest zbyt kosztowną rzeczą, by zrzucać tam różne śmieci. Poezja jest jedną z możliwych form takiego oczyszczenia. Spotkanie z Heraklitem musi przeżyć każdy, jednak ważne jest także, aby być gotowym na to spotkanie. Ta nowa książka Liny Wasyliwny nie potrzebuje „reklamy” czy wyjaśnień, to artefakt z materii muzycznie zabarwionego słowa, które ma szczeliny w przestrzeń bytu w jego ontologicznym przejawie, według M. Heideggera. Jeśli powieść (jak „Zapiski ukraińskiego szaleńca”) może wywołać znaczące dyskusje (bo przecież powieść, jak pisali J. Ortega y Gasset, G. Lukács i M. Bachtin, to zawsze świadomość konkretnego czasu, a zatem odzwierciedla ona społeczno-intelektualną dojrzałość pewnej wspólnoty kulturowo-historycznej) i nawet sprowokować sytuacje konfliktowe (można przypomnieć ukazanie się powieści Turgieniewa, Sartre’a, Geneta, Márqueza, Rushdiego, które w różnym czasie prowokowały niemałe dyskusje społeczne i literackie), to poezja nie ma takiego impulsu do przemian społecznych. Poezja pracuje jedynie na poziomie indywidualnym, tworzy efekt spotkania z cudem. „Chce się cudu i odrobiny wina” — pisze w jednym z wierszy L. Kostenko. Do cudu człowieka przybliża przede wszystkim poezja, pozbawiona impulsywności i ekstrawaganckiego epatowania. Mimo wszystko ukazanie się każdej książki to nie tylko zjawisko metafizyczne, ale i konkretnie widzialne, które wymaga przedstawienia przede wszystkim w kulturze narodowej. Potrzeba, aby jak najwięcej czytelników miało możliwość poczuć spojrzenie Heraklita, wejść w jego wodę niepowrotu, poczuć ogień jako wszechświatową pramaterię. Jak zaznaczono w adnotacji do książki, „cykle przyrody i ludzkiego bytu są tu powiązane w jedną całość, cykliczny czas mitologiczny i linearny czas chrześcijaństwa przecinają się ze sobą. Wiersze-olśnienia, wiersze-ostrzeżenia, wiersze-requiem i wiersze, w których triumfuje nieokiełznany żywioł ludzkich uczuć, tworzą całościowy symfoniczny „poemat” filozoficznego pojmowania Czasu. W dołączonej do książki płycie audio Lina Kostenko czyta swoją poezję o bezmiarze w człowieku i człowieku w bezmiarze”. „Rzeka Heraklita” Liny Kostenko to wydanie całkowicie mitologiczne, gdyż jawi się jako projekt synkretyczny: głos autorki dopełniają ilustracje, poetyckie słowo daje impuls do intelektualnych refleksji, które nie wyjaśniają, a pytają. Jedynie w formie pytań możliwy jest dialog z poezją. Oksana Pachlowska wystąpiła jako redaktorka „Rzeki Heraklita”. Mnie zaś przypadł zaszczyt napisania skromnego posłowia, w którym podjęto próbę wyjścia na poziom socjokulturowej analizy sytuacji, w jakiej istniała poezja od czasów Heraklita aż do dziś. W końcu ważne jest, by zrozumieć, co tworzy efekt wszechobecności w czasie w poezji, co „czyni” poezję poetycką. Zimą tego roku książka została zaprezentowana w Kijowie. Nie będzie przesadą powiedzieć, że zyskała już rezonans w odbiorze czytelniczym, jednak, niestety, okazało się, że nie do wszystkich regionów Ukrainy takie niezwykłe wydanie może łatwo znaleźć drogę. Czasem dzisiaj, w XXI wieku, w epoce poinformacyjnej świadomości, granice geograficzne (szczególnie na Ukrainie) mogą być również dość nieprzezwyciężoną siłą na drodze nie do poezji, a do jej widzialnego przedstawienia w formacie książki. Dlatego, gdy otrzymałem zaproszenie od kolegów z Zakarpacia (którzy narzekali, że w Użhorodzie książkę kupić bardzo, bardzo trudno, a w księgarniach internetowych kosztuje prawie 240—250 hrywien), od razu zgodziłem się na spotkanie. Region zakarpacki istnieje na swojej orbicie, geograficznie oddalonej od serca Ukrainy. Jednak świat Karpat, jak w jednym z wierszy powiedziała Lina Wasyliwna, to szczególna przestrzeń duchowa. Idę w Karpatach przez lecące chmury, gdzie świty słońce nadpiły, gdzie na skałach piszą wspomnienia błyskawice, stulecia i orły. Wydarzenie, które miało miejsce w Zakarpackiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej, nie było prezentacją w zwykłym tego słowa znaczeniu. Raczej próbą zapoczątkowania refleksji, skierowanej na określenie moralno-etycznych współrzędnych ukraińskiej teraźniejszości, w której estetyka zmuszona jest współistnieć z politycznym absurdem i społeczną niemoralnością przywódców państwa. Głównym celem było to, aby impulsem do rozmowy stała się poezja, a nie skrzywdzona rzeczywistość, która nie mieści się w głowie cywilizowanego człowieka. Świat mediów, jak zawsze, produkuje obraz historycznego horroru. Epizod z Jurijem Łucenką staje się coraz bardziej przerażający. I tylko słowa obecnego Prezydenta budzą odwieczny optymizm, jakby wypowiadał je z zamrożonego czasu, a samo słowo w żaden sposób nie odzwierciedla otaczającej rzeczywistości. Człowiek dzisiaj jest wyrzucony w świat samotności i moralnego zmęczenia od nowych obrotów absurdalnej politycznej kakofonii. Politycy obiecują jedno, a w rzeczywistości człowiekowi coraz trudniej powstrzymać się od ostrych ocen władzy; wyjeżdżając za granicę, znów odczuwasz wstyd z powodu posttotalitarnej traumy kolonialnej, która dzisiaj staje się piętnem nowej polityki. A czas filozofii i poezji to zawsze czas stawania się w myśli, czas poszukiwań i dialogu, zorientowanego na zrozumienie. Poezja wyostrza w człowieku poczucie rzeczywistości i uniemożliwia przyjmowanie wirusów absurdu. O czymś podobnym marzyło się przed przeprowadzeniem spotkania w Użhorodzie, które miało zgromadzić naukowców różnych kierunków. Mnie również przypadł zaszczyt być obecnym na omówieniu książki, którą do prezentacji przekazało wydawnictwo „Łybid”. W sali Biblioteki Obwodowej obecni byli historycy, językoznawcy, literaturoznawcy, kulturoznawcy, pisarze (różnych generacji i tradycji), fizycy… Publiczność bardzo niejednorodna, jednak zjednoczona wspólnym pragnieniem poczucia estetyki, dotknięcia „czarodziejskich palców etyki” przy rzece Heraklita. Wszyscy czytelnicy, niezależnie od tego, czy są fizykami, czy lirykami, stali się w ciągu dwóch godzin dyskusji jednym frontem zrozumienia, jedną linią Gniewu przeciwko cynicznej rzeczywistości, przeciwko bezprawiu i historycznemu absurdowi, które panują na Ukrainie. Rzeka Heraklita uspokaja człowieka, harmonizuje świadomość i ducha, zdejmuje bielmo, przybliża człowieka do światła estetyki. Człowiek godny doceniania sztuki nigdy nie pozostanie na uboczu polityki narodowej, zwłaszcza w najcięższym czasie. Poezja nie wzywa do walki, ona po prostu oczyszcza ludzkie serce. A czyste serce nie może nie boleć, wiedząc o tym, co dzieje się wokół. Proponuję niewielkie fragmenty z wystąpień niektórych mówców na użhorodzkim spotkaniu: Wałentyna Statieewa, językoznawczyni, doktor nauk filologicznych, profesor Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego, badaczka twórczości Liny Kostenko: — Lina Kostenko powiedziała: „Wiersze piszą mnie, prozę piszę ja, a nad artykułami pracuję”. Ja należę do tych, którzy pracują nad artykułami, dlatego chciałabym powiedzieć w swoim wystąpieniu o fachowym problemie naukowym: „Język Liny Kostenko w polu widzenia lingwistów”. Dzisiaj w ukraińskim językoznawstwie istnieje ponad 130 publikacji poświęconych twórczości językowej Liny Kostenko. Z nich mamy też kilka prac doktorskich (cztery), reszta to gruntowne studia i artykuły. Słowo Liny Kostenko stało się przedmiotem ukraińskiej leksykografii. Jednak muszę zaznaczyć, wcale nie od razu. W zeszłym roku w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy zorganizowano konferencję naukową o „Świecie języka Liny Kostenko”. Mnie również przypadł zaszczyt bycia zaproszoną na to wydarzenie. Dzisiaj mamy już wreszcie około 800 różnych słów, epitetów, metafor, porównań, aforyzmów i innych poetyzmów Liny Kostenko, które włączono do bazy słownikowej. Twórczość autorki ma odzwierciedlenie w Antologii aforyzmów, która nie tak dawno pojawiła się w Ługańsku. Ta Antologia zawiera światową aforystykę, począwszy od Biblii, antycznych czasów grecko-rzymskich (redaktor — pan Ołeksijenko). To wydanie ma też złote perły Liny Kostenko, ponieważ aforystyczność jest najbardziej znamienną cechą językową autorki. Tutaj po raz pierwszy zamieszczono 36 aforyzmów Liny Wasyliwny. „Nie trzeba myśleć mizernie…”, „Ludzie, bądźcie wzajemnie uprzejmi…”, „Naród szuka w geniuszach siebie…”, „Jeszcze nie było epoki dla poetów…”, „Niech delikatne palce etyki dotkną wam serce…”, „Kiedy człowiek ma naród…”, „Straszne słowa, kiedy one milczą…”. Wszystkie te słowa już
Poezja nie potrzebuje interpretacji, a wszelkie schematy interpretacyjne narzucone na nią zawsze jawią się raczej jako piękna gra intelektualna niż próba zanurzenia się w jej istotę. Jednak wydaje się, że rozmowa o poezji może być użyteczna w przypadku, gdy trzeba wyznaczyć i rozstawić pewne punkty odniesienia etyczne i socjokulturowe. Poezja to filozofia a priori, przedstawiona nie w formie logicznej, lecz w systemie wieloznacznych obrazów. „Rzeka Heraklita” Liny Kostenko („Łybid”, 2011 r.) to wydanie, które ma wszelkie szanse pozostać jak najdłużej nad brzegami wiecznej rzeki ukraińskiej poezji. Ta książka na pierwszy rzut oka nie ma żadnych punktów stycznych z naszym czasem — jest wyemancypowana od konkretów teraźniejszości, która utonęła w bagnie hałaśliwej drobnostkowości i politycznych absurdalnych obietnic. Wydaje się próbą utwierdzenia w ukraińskiej kulturze czystej estetyki, pozbawionej odniesień do rzeczywistości społeczno-politycznej czy kulturowo-historycznej. Heraklit jest wieczny, może pojawiać się na horyzoncie kultury niczym prastara latarnia morska z nieziemskiego świata. I ta latarnia wskazuje drogę do zbawienia duszy, jej oczyszczenia z mułu codzienności. Każdy człowiek musi przez cały czas przechodzić „procedurę oczyszczenia”, nie tylko fizycznego, ale i moralnego, intelektualnego. Twórczość najwybitniejszych poetów światowej kultury — Dantego, Szekspira, Goethego — to poezja oczyszczenia, filozofia ratowania indywidualności za pomocą fantazji.
Traducción automática
Ludmiła ILJENKO Talent pani Anastazji rozkwitł pod niebem obczyzny, po tym jak przymusowo wywieziono ją do Niemiec w 1942 roku, właśnie tam otrzymała pierwsze uznanie jako artystka. Uwięziona w Karlsruhe pod Frankfurtem, wymieniała na chleb swoje prace, dzięki czemu przeżyła. Właśnie tam talent Ukrainki zauważono i wsparto. Anastazja Rak w głównej mierze oparła swoją twórczość na opracowywaniu różnych wariantów kanonicznych tematów obrazu ludowego. W jej dorobku są zarówno kiczowate „rynkowe” warianty malarstwa, jak i prace, których źródłem stał się ukraiński folklor („Kozak i dziewczyna przy studni”), popularne dramatyczne inscenizacje utworów literackich („Natalka Połtawka” I. P. Kotlarewskiego), „bezimienne” dzieła malarskie („Kozak Mamaj”). Ukraiński koloryt jej obrazów podkreślony jest zabawkową jaskrawością formy i niewysłowionym spokojem, który panuje w aurze jej prac. Taki brak dramatyzmu i zdumiewająca równowaga kompozycji są charakterystyczne dla dziecięcego rysunku. Jej prace są głęboko konceptualne, naznaczone obowiązkową symboliką. Na przykład kozak prawie zawsze przedstawiony jest na koniu (symbol męstwa), a dziewczyna — przy studni, bo woda jest symbolem kobiecości. Los symbolizuje łódź, duszę — ptaszek, życie — wielkie kwiaty. Martwe natury obowiązkowo z arbuzem. Uderzający żałobny efekt odciętej kromki arbuza w obrazie pod tytułem „Nie płaczcie, kiedy mnie nie stanie”. Niebo jej obrazów przedstawione jest zawsze bardzo nisko, jakby obecne w kompozycji, a bywa nawet pomylone miejscami z innymi przedmiotami, niczym postać dramatu. Anastazja Rak uwielbia żółtopomarańczowe, pomarańczowe kolory, jej prace są bardzo jaskrawe, jasne i dzięki swojej szczerości, autentyczności przekazywanych uczuć oraz niewymownie żywej kolorystyce mają ogromną siłę przyciągania. Ile w nich szczerości i liryzmu, jak na przykład w pracy „Kiedy ja astry podlewałam”, gdzie przedstawieni są zakochani, albo „Anioł Stróż” z dzieckiem na rękach. Urodziła się Anastazja Trochymiwna Dychtiar 27 listopada 1922 r. we wsi Wasylky w rejonie łochwickim na Połtawszczyźnie. Rysować zaczęła od dzieciństwa, zafascynowana malarstwem ludowym na papierze, płótnie, drewnie, szkle, którego niemało widziała we wnętrzach chat rodzinnej wsi oraz na jarmarkach. Językiem malarstwa ucieleśniała ulubione wiosenne pieśni. W 1941 roku wiejska dziewczyna Anastazja jest studentką Łubieńskiego Instytutu Pedagogicznego. Lecz jej naukę i życie studenckie po roku przerwała wojna i trafia do ostarbeiterów. Przebywając w niewoli, niespodziewanie zaczęła twórczo się samorealizować. W 1945 roku po zakończeniu wojny artystka wraca na Ojczyznę. Kończy Łochwickie Studium Pedagogiczne, zostaje nauczycielką młodszych klas, zbiera i studiuje obrazy ludowe. Po II wojnie światowej maluje rzadko: to na papierze, to na sklejce, to na płótnie. Wychodzi za mąż, zostaje matką trojga dzieci. Razem z mężem Wasylem Iwanowyczem Rakiem stale zmienia miejsce zamieszkania. Dziesięć lat mieszka na Dalekim Wschodzie. W latach 60. XX w. wraca na Ukrainę — do Krzywego Rogu. W Związku Radzieckim Anastazja Trochymiwna przepracowała jako wychowawczyni w przedszkolach dwadzieścia pięć lat. Dopiero w 1989 roku dzieci znów skierowały ją ku malarstwu na szkle w technice prymitywizmu. Niestety, dzisiaj Anastazja Trochymiwna ze względu na stan zdrowia nie udziela już wywiadów, więc porozmawialiśmy z jej synem, artystą, kierownikiem działu konserwacji Muzeum Iwana Honczara, Wołodymyrem Wasylowyczem Rakiem. „Na Ukrainie istnieją trzy typy ludowego myślenia artystycznego. Prymaczenkowski — to linia malarstwa dekoracyjno-użytkowego z wykorzystaniem dawnego systemu znakowo-religijnego: ściany, skrzynie, ręczniki, koszule. Drugi — linia Biłokur. Ona reprezentuje akademicki system profesjonalny. Ale był jeszcze trzeci, zakazany przez komunistów. To sztalugowy obraz ludowy ukraińskiego bazaru. Który, nawiasem mówiąc, zawsze znajdował swojego nabywcę, inaczej by go nie tworzono. Niestety, na Anastazji Rak tradycja takiego malarstwa się kończy. A sekret jego tkwi w tym, by minimalnymi środkami przekazać głębokie, ważne dla każdego człowieka rzeczy. U nas mało kto dzisiaj to rozumie. A oto, na przykład, we Francji, gdzie ogólnie w sztuce zwyciężył modernizm — kultura konceptualna rozumu, bardzo cenią sztukę, która coś mówi sercu. Moja matka — to człowiek, któremu w systemie radzieckim nie udało się zrealizować swojego talentu. W rzeczywistości, gdzieś głęboko w duszy bardzo przeżywała z tego powodu, marzyła o jakichś szczytach. Ale dzisiaj przychodzi do niej wielu historyków sztuki, artystów, którzy przyznają, że jej rysunek jest o wiele ciekawszy od akademickiego. Marzeniem każdego artysty, na urzeczywistnienie którego idą dziesięciolecia, jest odnalezienie własnej stylistyki. U mamy jest ona wrodzona. Główną jej cechą jest naturalność rysowania. To jak samo życie, zwyczajne jego działania. I dzieci, i artyści ludowi orientują się w rysowaniu na własne uczucia, własne reakcje. W takim malarstwie odrzuca się jakąkolwiek ideologię, ujawnia się natura człowieka. Prawdziwa sztuka jest zawsze półreligijna. W nas samych czy nad nami istnieje jakaś informacja, która materializuje pragnienia naszej duszy i pomaga znaleźć środki wyrazu, takie jak kolor. Każda osoba twórcza pragnie w rzeczywistości jednego — zharmonizować otaczający chaos. Ukraińcy u podstaw tego procesu kładą myślenie sercem i rozumienie piękna. Trzeba nie tylko patrzeć na świat, ale i coś widzieć — oto co wyniosłem z rodzinnej filozofii. Takie jest powołanie naszego narodu. Przecież my nie jesteśmy wojownikami, my jesteśmy artystami. I właśnie takimi środkami przywykliśmy walczyć o siebie. My z mamą w dzieciństwie zawsze śpiewaliśmy pieśni. Ona wyrosła w zamożnej wiejskiej rodzinie. Wieś w tamtych czasach była do- „Przyniósł mnie siwy koń Do dziewczyny prosto w podwórze”. Pieśń ludowa „Będzie z tej pszeniczki kołacz, A z tego nasienia — szyszki, Spodziewajcie się wesela, druhny”. Pietriwczana
„Oj w polu, w polu, na skraju drogi Gryczana panna, panna Nastunia, Panna Nastunia pszenicę myła!” Kolęda wolności rozwarstwiona, ludzie jej pokroju lubili zbierać się i śpiewać ukraińskie pieśni za zamkniętymi oknami. Tak więc ona od dzieciństwa, od lat 20. ubiegłego stulecia, otrzymała pełną edukację ludową z zakresu kultury. Grała w teatrze amatorskim. Wszystko to dało jej siłę, by przetrwać w Niemczech i w innych trudnych czasach. Jest świadkiem wielkiego głodu, jej mama, moja babcia, dawała jej przykład uczciwości, zawsze ostrzegając przed „szmonem” sąsiadów. Trzeba zaznaczyć, że tata mój był komunistą. Ale nie z przekonania, a właściwie z konieczności, ponieważ był wojskowym. Został komunistą na froncie, tak wtedy robili ci, którzy szli na śmierć. Ale on zawsze słuchał radia BBC. I także zawsze z przyjaciółmi-wojskowymi śpiewał ukraińskie pieśni. A teraz trochę o samej technice malowania. Do tego niezbędne są pióro i tusz, a konturowy rysunek, który w całości trzeba trzymać w wyobraźni, nanosi się od odwrotnej strony szkła w lustrzanym odbiciu, wtedy dopiero przychodzi kolej na farby. Ciekawe, że podczas pobytu w Niemczech Anastasija Rak używała nie zwykłego szkła i tuszu, jak obecnie, a przeciwnie, kolorowego szkła i kredy. Do malowania w tej technice nadaje się tempera, przezroczyste lakiery, farba brązowa (proszek brązowy rozcieńczony lakierem), kolorowy tusz. Pod szkło dla wzmocnienia tonów podkłada się folię i kolorowy papier. Za tło służy tonowany karton, który łączy się ze szkłem paskami papieru, służącymi za ramkę”. Anastasija Rak znana jest na świecie jako przedstawicielka kultury całościowego myślenia mitologicznego. Chodzi o synkretyzm w postrzeganiu legendy i bytu, tę samą dziecięcą swobodę, którą podkreślił jej syn. Tym połączeniem umiejętnej artystycznej interpretacji folkloru, nowatorstwa i tradycji jej twórczość była interesująca dla wielu historyków sztuki i naukowców. Takich jak Ołeksandr Najden, Ołena Kłymenko i inni. Teraz Wołodymyr Wasylowycz Rak przygotowuje wystawę mamy w Odeskim Muzeum Literatury. Jej lejtmotywem stanie się właśnie związek prac Anastasiji Rak z ukraińską literaturą i folklorem. Bohaterowie jej obrazów to ludzie podczas żniw, gier obrzędowych itp., a jeszcze – anioły stróże, których skrzydeł w swoim pełnym ryzyka życiu niejednokrotnie dotykała. Od 1990 do 2011 roku wystawy artystki odbywają się w różnych miastach Ukrainy. W 1998 roku otrzymuje nagrodę im. Kateryny Biłokur, a w 2007 roku – została uhonorowana tytułem zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy. W maju 2011 r. wystawa jej prac „Tak blisko mój kraj testamentowy” odbywała się w kijowskim Muzeum Dziedzictwa Kulturowego. W latach 1999–2000 – w ramach przeprowadzania Dni Ukrainy we Francji szaloną popularnością cieszyła się wystawa indywidualna A. Rak „Kolory Ukrainy” w Muzeum Człowieka w Paryżu. Obrazy tak spodobały się Francuzom, że wystawę przedłużono do ośmiu miesięcy. Obrazy artystki bardzo podobają się obcokrajowcom. We Francji nazywano ją ukraińskim Matisse’em. Pracownicy Muzeum Dziedzictwa Kulturowego opowiadają, że attaché Francji, odwiedziwszy wystawę, była bardzo poruszona pracami Anastasiji Rak. Pani Anastasija jest osobą znaną za granicą, a kijowianie dopiero zaczynają odkrywać dla siebie jej twórczość. Obrazy A. Rak są w Kanadzie, Ameryce, Francji, Niemczech, Brazylii, Polsce, Bułgarii. Przechowywane są jej dzieła malarskie także w muzeach i galeriach różnych centrów obwodowych Ukrainy. I dzisiaj artystka kontynuuje tworzenie, maluje martwe natury, wkłada w malarstwo duszę. Choć drży czasem ręka, bo trzymać pędzel jest o wiele trudniej niż łopatę. Wśród różnorodności form i kierunków sztuki malarskiej Ukrainy istnieje taka ciekawa technika, jak malarstwo na szkle. Tradycja malowania atrakcyjnych prac dekoracyjnych i wynoszenia ich co niedzielę na bazar na początku wieku istniała w wielu miejscowościach naszego kraju. Ale z jakiegoś powodu władza radziecka nie polubiła tego gatunku, widząc w nim coś burżuazyjno-nacjonalistycznego. Sztuka malowania na szkle była prawie całkowicie zapomniana za władzy radzieckiej, choć przeżywała w ubiegłym stuleciu dwa wzloty, i dopiero w ostatnim czasie odradza się w nielicznych grupach artystycznych. Dzisiaj chcemy opowiedzieć o najjaśniejszej mistrzyni, która używa rysunku na szkle, można powiedzieć, jego apologecie w świecie wielkiej sztuki, Anastasiji Trochymiwnie RAK.
Traducción automática
— Romanie, jak powstał pomysł stworzenia teatru twórczości ludowej „Czowen”? Czy na przestrzeni lat istnienia zmieniła się jego „konstrukcja”, filozofia? — Teatr „Czowen” powstał z idei stworzenia teatru atmosfery, teatru etnicznego. W Ukrainie niczego podobnego nie było. A teatr etniczny powinien znajdować się właśnie w Kijowie. Wszystko zaczęło się od ekspedycji. Niewielka grupa ekspedycyjna zbierała ustną twórczość ludową, wartości materialne i niematerialne. Początkowo były to kostiumy, później sprzęty ludowe. Chcieliśmy zebrać i stworzyć żywe muzeum. Z czasem coraz głębiej zanurzaliśmy się w atmosferę ukraińskiej kultury, wierzeń, kultury obyczajowej i tradycyjnej. Stąd pierwsze inscenizacje obrzędów, a to już troszeczkę trąciło teatrem. Tak stworzyliśmy teatr, zasypaliśmy teren muzealny sianem. I na Zielone Świątki pięć lat temu odbyła się premiera spektaklu „Czarownica”. Jest on prezentowany w przestrzeni artystycznej do dziś. A dalej — festiwale, dołączanie do innych działaczy etnicznych. Przeszliśmy „Etnoewolucję”, „Krainę Marzeń”, na różne sposoby staraliśmy się pomagać, bo inscenizacja obrzędowości w Ukrainie nie była na odpowiednim poziomie. Nasz „Czowen” pływał wszędzie, gdzie tylko mógł. Filozofia „Czowena” i jego struktura to aktorzy, którzy nie mają wyższego wykształcenia teatralnego. Są otwarci, nie potrafią kłamać, a po prostu żyją tym życiem. Sceny jako takiej u nas nigdy nie było. Maksymalnie zbliżamy widzów do akcji: nie znajdują się oni na spektaklu, a bezpośrednio w nim, widzą przed sobą aktorkę ubraną w strój etniczny danego regionu. A to praca edukacyjna. Bo nasi widzowie poznają tradycje danego regionu poprzez specyficzny haft, oryginalny kostium. Czasem pytają nas: „A co, to ukraińskie kostiumy?” Tak, to nasze słowiańskie kostiumy, które troszeczkę przeleżały w skrzyniach. Wykonujemy różny repertuar, aby odkryć oryginalność tego czy innego regionu etnograficznego. Tak, „Czarownica” zapoznała z Czernihowszczyzną, „Czerwona wiedźma” — z Huculszczyzną, „Pałahna” — ze Środkowym Naddnieprzem, „Obłąkana” — ze Słobożanszczyzną. Opowiadamy o mentalności narodu ukraińskiego, o jego wielowymiarowej kulturze. Wesele Jaryły z Wiosną. Roman Kornijenko. Poprzez badania zrozumieliśmy istotę odrodzenia etnografii — to zjednoczenie ludzi wokół Drzewa Jedności… — Od 2006 roku „Czowen” jest w otwartej żegludze artystycznej. Czy napotykaliście na podwodne rafy? Czy osiadaliście na mieliźnie niedostatku materialnego? — Największą górą lodową, na którą natrafiliśmy, jest państwo i Ministerstwo Kultury. Kiedy budzi się naród, kiedy uświadamia sobie swoją odrębność, rodzi się duch patriotyczno-wzmacniający. A państwu to nie jest potrzebne. Państwu potrzeba tylko — moja chata z kraja. Jednym słowem, wiele problemów, nieporozumień. Zdarzało się i tak — mieliśmy pomieszczenie i po prostu je traciliśmy… Zamiast tego wprowadzali się tam jacyś „obcy elementy”, którzy są korzystni dla Kijowa, bo to się sprzedaje i kupuje. Ale na nikogo się nie obrażamy, po prostu robimy swoje. Widzowie zbierają się w swoje kręgi wokół nas — to wystarczy. Od państwa nigdy nie prosiliśmy o pieniądze, były to nasze prywatne środki, składki sponsorskie. Pływaliśmy też przy brzegach Narodowego Centrum Kultury „Muzeum Iwana Honczara”… Wydawałoby się, że to placówka celowa, a w rzeczywistości to martwa strefa. Ale muzeum nie jest temu winne. To wina Ministerstwa Kultury, bo według standardu wszystko musi być martwe — to muzeum. A po co wyjmować ze skrzyń, jeśli nie pokazywać? Muzeum musi być żywe. Dzięki aktorom ożywa nasza ukraińska tradycja. Ale łamać tego systemu nie zamierzamy. Lepiej robić swoje, a tam Pan Bóg wyprowadzi na jakiś brzeg. — Jak Pan uważa, czego brakuje „Czowenowi”, aby stać się swoistą „Arką Noego” kultury ludowej Ukraińców? — Brakuje soborowości pomiędzy wieloma oddzielnymi strukturami artystycznymi, nie ma między nimi jedności. Ktoś bada etnografię Polesia, ktoś inny — Czernihowszczyzny, Połtawszczyzny. Wszyscy zafiksowali się na czymś jednym. Do soborowości mało kto dąży. Bez wątpienia kulturę pierwotną podniosło wiele zespołów, w szczególności „Bożyczi”, „Wołodari”, właśnie w celu transformacji w teraźniejszość, w obrazy, w haft. Ona musi brzmieć inaczej. Ale moi koledzy etnolodzy, niestety, przełożyli wszystko ze starych skrzyń do nowych i zamknęli je na klucz. Na współpracę, wspólnotę nie idą. Dlatego, że cenią tę drogę, którą przebyli, te środki, które zainwestowali. Kiedy proponujesz — przyjdźcie do nas, bo trzeba zrobić wydarzenie ideowe, to mało kto się zgadza. A „Czowen” to teatr specyficzny, my chcemy etnografii nie takiej, która była kiedyś, a etnografii, która niesie myśl. I my tę myśl demonstrujemy w różnych gatunkach. Może to być i feeria, i połączenie różnych stylów. W „Czarownicy”, na przykład, brzmią i motywy arabskie, i słowiańskie, i troszeczkę nawet motywów tybetańskich. Widz jakby widzi cały świat. Obecnie etnografię trzeba adaptować, trzeba ją przedstawiać na arenie światowej. Ale może to tymczasowy czynnik, może Ukraina jeszcze nie doszła do europejskiego myślenia. Otrzymujemy wielką łaskę i sami ją dewaluujemy albo zamykamy na pięć zamków. — Wasz „Czowen” płynie z prądem teatralnego modernizmu artystycznego… Jaryło w otoczeniu druhen Wiosny
— Tak. Nasz teatr jest niestandardowy, oryginalny. Działamy inaczej. Dziś „Czarodziejka” odbywa się tutaj, w sali, a jutro przewozimy ludzi łodziami (lubimy takie eksperymentalne wyjazdy) i na wyspie „Czarodziejka” trwa od zachodu do wschodu słońca. Zmierzamy w stronę performansu, jest to interesujące zarówno dla aktorów, jak i widzów. A po spektaklu widz pyta: „Gdzie można dostać prawdziwą koszulę?”. I kierujemy, gdzie się zwrócić… A ta sztuka, którą nazywam martwą, pokazową, plastikową, niech również istnieje. Jedyne życzenie: podnieście poziom… Przykro, gdy twórcza młodzież wyjeżdża za granicę. Artystycznej naturze jest ciężko, a jeśli nie jest uznana, to zamyka się w sobie. Swego czasu powiedziałem: „Przychodźcie, wiosła są, wiosłujemy”. I przychodzili ludzie, eksperymentowali i zostawali. — Pięć lat z rzędu organizuje Pan Ogólnoukraiński festiwal tradycji weselnej „Rożanycia”. Jakie są osobliwości tegorocznego festu? — „Rożanycię” w tym roku nieco przemianowujemy. Wielkie podziękowania dla przewodniczącego rady wiejskiej Bobrycy Władysława Danczenki, który był inicjatorem i swego czasu powiedział, że festiwal będzie odbywał się właśnie tam. I rzuciliśmy kotwicę w Bobrycy. Na naszym festiwalu odnowimy to, co zostało zapomniane. U nas na święcie nie ma alkoholu, są maksymalnie ukraińskie, naturalne warunki, czujemy odpowiedzialność za to, co robimy. Na festiwalu odtworzymy eden — ukwiecone ukraińskie chaty, ręczniki, symbolikę… W tym roku przeprowadzaliśmy surową selekcję mistrzów. Bo oni nie tylko pokazują swoje prace, ale też uczą techniki wykonania, opowiadają, co wytwarzają. Dlatego mistrzów dobieramy indywidualnie, w tym roku będą przedstawieni mistrzowie nie tylko z Ukrainy. Będzie cieszyć różnorodność tańców, twórczości pieśniarskiej. Weselu jako oddzielnemu aspektowi na „Rożanyci” jest już ciasno. Rożanycia obejmuje wszystkich ludzi w nadziei soborności. To będzie wesele kultur peruwiańskiej, słowiańskiej, indyjskiej. Również na festiwalu przedstawią Ręcznik Soborności, który ma około stu metrów długości. Jego poświęcenie odbędzie się w Kijowie. Ten festiwal to pierwszy krok do wspólnoty kultur. Tutaj połączy się wiele światów, to będzie wielkie widowisko! — Czy Pana teatr jest gotowy na artystyczną podróż dookoła świata? — Oczywiście. Festiwal, który się odbędzie, jest tego potwierdzeniem. Teatr obowiązkowo pojedzie na Litwę, do Indii… Nasza „Łódź” popłynie do różnych krajów. Rozmawiała Uliana WOLIŃSKA Marzyciele zawsze idą pod prąd rutyny i pod żaglami optymizmu. Właśnie oni wcielają w życie to, co najbardziej niezwykłe, utrzymując „na powierzchni” jeden z ważnych segmentów twórczości ludowej. A podwójnie interesujące, jeśli jest to etnoteatr „Łódź”. Tam żyje nasza przeszłość, która wyrosła w teraźniejszość i oddycha przyszłością. Koniecznie chcę zanurzyć się w tę atmosferę i poczuć, jak w zakamarkach dusz aktorów i widzów mocno zapuszcza korzenie Drzewo Jedności. …„Tak-tak-ta-a-k, a gdzież jest kapitan tego statku?”. A oto i on — Roman KORNIJENKO.
Traducción automática
Iwan PAWŁENKO, profesor, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki. Zakończenie. Początek w nr 25 z 2011 r. PRACA NA WSI Ludźmi czyniła nas praca na wsi od dzieciństwa. Lata wtedy były upalne, ale w miarę, i deszcze z burzami zdarzały się często. Wszystko rosło dobrze. I nasz sad jabłoniowy zaczął się podnosić w latach 50. A ja zacząłem włączać się do pracy na wsi. To był proces wychowawczy. I nie trzeba było pedagogicznych metodyk, psychologów, nauczycieli od wychowania przez pracę. Trzeba było paść kury, kaczęta, gęsi, prosięta, cielęta, krowy, kozy, owieczki, indyki. Wszystko to z latami po wojnie rozmnożyło się u mieszkańców Ostrowa. A w domu trzeba było robić wszystko, pomagać rodzicom. Często wieczorami jeździliśmy już wozem do lasu po drewno albo po siano. A jeszcze woziliśmy na wozie nad bagno moczyć konopie. Konopie wiązkami kładliśmy do wody, a z góry przygniataliśmy mułem, żeby nie wypływały. I tak konopie moczyły się dni dziesięć. Pojechaliśmy wozem w księżycową noc je zabrać. Ojciec w kalesonach, mama w płóciennej koszuli brodzą po jeziorku w bagnie, wyciągają konopie na brzeg i — na wóz. Wozimy do domu, a ja z tyłu wóz popycham, zawsze to rodzicom lżej. Zaczęliśmy wyładowywać na podwórku, a w tych wiązkach — pełno piskorzy. Nabraliśmy ich całe niecki. Posoliliśmy, wysuszyliśmy, a zupa — o dobra! Nie można nie wspomnieć ówczesnych żniw. W ogrodzie uprawiano przeważnie żyto, a z niego pieczono w domu chleb. Do tego siali proso, jęczmień, czasem grykę. Pszenicę siali bardzo rzadko — pewnie dlatego, że chleb na stole musiał być żytni. Jak zboża dojrzewały, to któregoś dnia (śledzili według kalendarza księżycowego) ojciec i matka prosili Boga o pomoc i zaczynali żąć. Piękna to praca. Najpierw wiązało się powrósło, a potem na nie równiutko kładły się z rąk mamy ciężkie kłosy. Ojciec też żął, choć mniej, ale on bardzo mocno wiązał snopy po tym, jak ścięte zboże wysychało na słońcu. Snopy składali w półkopki i nakrywali „czapką” ze snopa. I w żaden deszcz snopy nie namakały, a „dojrzewały” gdzieś parę tygodni. Potem ojciec młócił na podwórku. Robił to sam. My z mamą pomagaliśmy sprzątać słomę, którą znów wiązano już w kule (a nie w snopy), i ta słoma nadawała się na pokrycie budynków albo na rozpał zimą, na ściółkę dla bydła itd. Ziarno, przed tym jak wieźć do młyna, który stał u nas za ogrodem na wzgórzu, suszyło się na piecu. Mleli ziarno, zaczynając od późnej jesieni i zimą, kiedy rozszalały się potężne wiatry. Mleli i nocami, bo w młynie było dużo pracy. Tą ważną sprawą zajmowali się mężczyźni. Po nocach między zajęciami palili samosiejkę, opowiadali różne historie, ale w młynie nie przyjęło się pić wódki. Przywoziły tam swoje zboże i wdowy, które były w swoim gospodarstwie i żniwiarkami, i młóckarkami, i kosiły same, i drewno rąbały, i zagrody grodziły, i nie tylko — całe gospodarstwo było na ich barkach, póki podrastały dzieci. Wśród nich były i bezdzietne kobiety, pokrzywdzone przez los, które tak i dożywały wieku w samotności, układając swoje nędzne życie, ciesząc się chyba tylko Słońcem oraz, może, dobrym słowem, usłyszanym od kogoś… SZKOŁA CHUTOROWA Do ostrowskiej szkoły podstawowej poszedłem w „zimnym” 53. roku, w roku śmierci Stalina. Pierwszą nauczycielką była u mnie Olga Iwanowna Ryba, która prowadziła pierwszą i drugą klasę jednocześnie, a jej mąż Hryhorij Pyłypowycz Ryba prowadził trzecią i czwartą klasę. Godzina lekcyjna dzieliła się na pół: pół godziny temat tłumaczono jednej klasie, a pół godziny — drugiej klasie. Chodziłem do szkoły z płócienną torbą przez ramię. Tam wkładałem książki, zeszyty, kałamarz i pióro z metalową stalówką. Oczywiście, kałamarz rozlewał się po drodze oraz kiedy biłem się z kolegami, i ta torba stawała się cętkowana od fioletowych plam. Mama ją prała, ale plamy zostawały, i ojciec ciągał mnie za uszy i łajał, a do tego jeszcze częstował rózgą. Po roku (byłem w drugiej klasie) przysłali nowe małżeństwo nauczycieli — Mychajła Romanowycza Sawczenkę i jego żonę Proniję Jakiwnę. Uczyli nas dobrze, tylko łajali za kolędowanie, ale to „dla pozoru”. Po zakończeniu podstawówki zdawaliśmy egzaminy z języka ukraińskiego i arytmetyki do Szkoły nr 2 w Bachmaczu. I zaczęliśmy chodzić całkiem sporą grupą (do 15 osób) do tej szkoły oddalonej o sześć kilometrów. Ani jesienią, ani zimą nas, uczniów, nikt nie podwoził — chodziliśmy pieszo. Jedną mieliśmy przewagę, że przed lekcjami nie robiliśmy gimnastyki. Ale my i tak rośliśmy fizycznie silni. Wiosną, jak trawka ścieliła ziemię i śpiewały różnogłosowo ptaszki, my po prostu nie szliśmy do szkoły, a zostawaliśmy w lesie po drodze, graliśmy w palanta, a później w piłkę nożną, smażyliśmy słoninę na ognisku, posilaliśmy się i o określonej porze wracaliśmy do domu ze świadomością popełnionego czynu. Potem już były „rozprawy” i w szkole, i w domu. Nauczyciele byli bardzo fachowi i wymagający. Oceny stawiali obiektywnie. Prestiż nauki był wysoki. Dbali i o moralne, i o fizyczne wychowanie. Kończyłem chruszczowską jedenastolatkę. Otrzymałem zaświadczenie specjalisty brygady rolniczej… Z wdzięcznością wspominam swojego nauczyciela śpiewu Witalija Omeljanowycza Strasznego. Był wielkim muzykiem, błyskotliwym dyrygentem chóralnym, który wirtuozowsko władał skrzypcami i uczył nas notacji muzycznej, a jeszcze zawsze chodził w wyszywanej koszuli. Zdaje się, że jego ojca zakatowali za nacjonalizm w latach 30. Wszczepił on we mnie miłość do śpiewu i wstąpiłem po ukończeniu szkoły do Nieżyńskiego Kolegium Kulturalno-Oświatowego na wydział chóralny, który ukończyłem z wyróżnieniem i w 1967 roku wstąpiłem do Kijowskiego Państwowego Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego na wydział dyrygencko-chóralny.
Piszę i wspominam, jak ojciec woził mnie swoją bryczką brygadzisty. Było to w 1949 roku. Ojciec był brygadzistą ostrowskiej brygady, chyba przez jakieś trzy lata. A kiedy zaproponowano mu zostanie przewodniczącym kołchozu, odmówił, bo czasy były niełatwe. Wystarczyło napisać na człowieka coś do „organów”, a on po tym znikał. Ojciec był człowiekiem umiarkowanym, ostrożnym. Zawsze przestrzegał mnie przed zbędnym gadaniem. Opowiadał, jak nocami sam strzegł kołchozowego dobra. A ludzie nocą szli, żeby nie ukraść, a zabrać swoje zarobione. Nikogo nie „wydał”, ale nie wytrzymał i poszedł pracować jako koniuszy. Miejscowe kierownictwo, poczynając od brygadzistów, chodziło w czarnych i niebieskich bryczesach, w juchtowych lub nawet chromowych butach i stalinowskich wysokich czapkach w kolorze zielonym, „ochronnym”, z dużym daszkiem, ale bez kokardy. Jeździli bryczkami — dwukołowymi wozami jednokonnymi. Pierwsza „Pobieda” pojawiła się w 1955 roku u przewodniczącego kołchozu Denysa Kyryanowycza Kopy, który z jakiegoś powodu mówił trochę po rosyjsku, zapewne po służbie wojskowej w armii. A mój ojciec chodził w czapce ośmioklinowej i zwykłym chłopskim ubraniu, niczym się nie wyróżniając, nawet gdy był brygadzistą. Objeżdżacze (strażnicy państwowego i kołchozowego mienia) jeździli konno, żeby można było dogonić złodzieja. Pamiętam czterech brygadzistów za czasów kołchozu. Wszyscy oni mieli wspólny stereotyp ubioru, zachowywali się brutalnie, klęli na ludzi po rosyjsku, pili za darmo wódkę i, nawiasem mówiąc, wszyscy byli partyjni. Chamami byli „odpitymi”. Nazwisk nie podaję, bo trzech z nich było moimi ziomkami z Ostrowa — mimo wszystko swoi. Do nich ludzie szli prosić o pozwolenie na wzięcie podwody, żeby przywieźć drewno albo siano czy na targ pojechać, żeby coś sprzedać lub kupić. Inna sprawa to prości ludzie, moi drodzy ziomkowie. Prawie wszyscy oni byli urodzeni w dużej wsi Horodyszcze, która leży pod Baturynem. Tradycyjna kozacka wieś z wielką cerkwią, zbudowaną przez kozacką starszyznę ze złotym ikonostasem, jak mi mama opowiadała. Wieś miała wysoką tradycyjną kulturę, słynęła z pieśni, rzemieślników i rolników. Kiedy we wsi zrobiło się ciasno, to dzięki ówczesnemu premierowi Petrowi Stołypinowi poszczególne rodziny wyprowadzały się na chutory. Tak więc i moi dziadkowie osiedlili się w Ostrowie wśród kwitnącej przyrody na żyznych czarnoziemach. Mojego dziadka od strony mamy nazywano Omelko. Był niskiego wzrostu, ale z wielką brodą i bardzo gospodarny. W czasie imperialistycznej wzięli go Niemcy do niewoli. Służył sumiennie u niemieckiego dobrego gospodarza-bauera, a ten wypuścił go do domu z wszelkimi narzędziami stolarskimi i ślusarskimi. Dziadek miał młyn-wiatrak, który stał za wielkim sadem na górce, a jeszcze skonstruował ręczny młyn w stodole. W czasie kolektywizacji ten duży skonfiskowali, a tego, co w stodole, nie ruszyli, bo Omelian Fedorowycz raz go składał, raz rozbierał na części i tak oszukał konfiskatorów… Chodzili i mama z tatą do niego mleć ziarno. Widziałem to. Dziadek był bardzo delikatnym człowiekiem. Do wszystkich zwracał się per „Wy”, nawet do dzieci, czego nie mogłem pojąć. Po raz pierwszy jabłko i łyżkę miodu spróbowałem z rąk dziadka. Jeśli Fedir Antymonowycz, kiedy się kłócił, używał pewnych nieodpowiednich dla ukraińskiej tradycji kulturowej elementów folklorystycznych, to u Omeliana Fedorowycza najostrzejszym przekleństwem było: „Kat go wie!”. Nigdzie, w żadnych źródłach folklorystycznych czegoś podobnego nie znajduję. W czasie wojny, kiedy weszli Niemcy i przeczesywali Ostrów, dziadek Omelko porozmawiał z nimi w wykwintnym języku niemieckim tak, że byli nim zachwyceni. Klepali go dłońmi po plecach z uznaniem i po tym do chutoru tylko czasami przyjeżdżał niemiecki komendant Josyp popatrzeć na porządek, a „swoi” policjanci bywało, zaglądali po podwórkach, żeby jakiegoś jedzenia zdobyć u ludzi (jajek, kur itd.). …Żyli na naszym chutorze Hałasowie, Kołomijcy, Worobiejowie, Chorużenkowie, Rysenkowie, Sorokowie, Temniukowie, Domaszenkowie, Szkawrowie, Paciukowie, Topiszkowie, Strohi, Bragowie, Tyszenkowie, Newolkowie oraz inni poważni gospodarze, którzy dbali o swoje gospodarstwa. Niektórzy z nich z jakiegoś powodu mieli uliczne przezwiska (Worobiej-Mara, Strohyj-Kalośok, Worobiej-Malenko). Budowali młyny, kuli żelazo, stolarzyli, rymarzyli, uprawiali sady, trzymali wielkie pasieki, śpiewali, wróżyli, kochali i sławili Boga, jak przystało na prawosławny lud. A w sąsiednim chutorze, który był za bagnem, żyło wielkie plemię Koszmalów, którzy też byli zapędzeni do ostrowskiej brygady kołchozowej. Wśród całego tego ludu wyróżniały się swoim kolorytem indywidualności, inaczej mówiąc, ludzie czymś znamienici. Chodzącą legendą był Stepan Tymofijowycz Zhonnyk, a po ulicznemu — Chabenok, z chutoru Koszmalów. Człowiek ten był niskiego wzrostu, ale niezwykle krępej budowy ciała. Wygląd typowego Ukraińca z wielką okrągłą głową i jasną, wyraźnie zarysowaną wielką łysiną, małymi, ale bardzo mądrymi i przenikliwymi oczami. Był to człowiek z fenomenalną pamięcią i bardzo potężnym umysłem. Opowiadał on kiedyś: przejechał, powiada, pociągiem od Władywostoku do Bachmacza i wszystkie nazwy stacji oraz przystanków znał już na pamięć w odpowiedniej kolejności, gdzie zatrzymywał się pociąg. W burzliwych czasach lat 20. XX wieku przebywał w służbie w oddziałach Machny, Czerwonej czapeczki i innych formacjach. Cudem ocalał, wrócił do swojego wiejskiego życia i stał się wybitnym ludowym adwokatem. Dzięki swojej pamięci Kodeks Cywilny i Karny znał na pamięć artykuł po artykule. Bronił w sądach różnych ludzi, ktoś coś ukradł gdzieś i wpadł, ktoś o miedzę się pokłócił, ktoś majątku nie podzielił z kimś — na wszystko to znajdował takie argumenty prawne, że nie przegrał żadnego sądu jako adwokat. Robił to za zapłatę w naturze — kto czym i jak mógł, odwdzięczał się: kto kawałkiem słoniny, kto workiem mąki, a młódki (z reguły wdowy) odrabiały mu w ogrodzie. Cerkwi we wsi nie było. Więc Stepan Zhonnyk, znając doskonale całą rytualistykę cerkiewną, odprawiał modły na pogrzebach i na stypach współmieszkańców. Nie daj Boże było z nim wszczynać kłótnię. Fiasko każdemu jego przeciwnikowi było zapewnione dzięki jego potężnemu intelektowi i umiejętności barwnego używania mnóstwa epitetów i porównań, adresowanych do „przeciwnika”. Szczególny efekt wszystko to miało, kiedy dialogi odbywały się w towarzystwie śmiechu wiejskiej gromady.
Traducción automática
Społeczność wsi zbierała się codziennie o szóstej rano na podwórzu kołchozowym przy ławce (sklepiku). Tam też brygadzista rozdawał przydziały do pracy, a mleczarz (wujek Iwan) przyjmował od wieśniaków mleko na dostawy dla „państwa”. Na tych gwarnych „spotkaniach” można było usłyszeć wszelkie nowiny, babskie plotki, ktoś komuś dawał jakieś rady i tym podobne. Obserwowałem to, gdy jako nastolatek podczas wakacji pracowałem jako pastuch w brygadzie. Było wtedy na chutorze wiele innych barwnych postaci. Czego wart był chociażby kowal, też nasz sąsiad, Mychajło Juchymowycz Paciuk. Kuł wszystko: brony, motyki, noże, oprzyrządowanie do wozów, furmanek, bezresórek do ziarna, naprawiał kołchozowy sprzęt, obsługiwał brygadę i wszystkich chutorzan. Był zawsze wesoły, miał pięcioro dzieci, z zapałem łowił w chutorowym bagnie ryby i polował na zwierzynę. Jego matka, Mełaszka, coś wiedziała: i od uroku, i od wszelkiej niemocy wyszeptywała dzieci, zresztą i dorośli przychodzili do niej, żeby pozbyć się „uroczonego”. Oprócz Mełaszki Paciukowej byli na chutorze i inni ludzie, którzy znali się na znachorstwie. Ostatnia z nich, Hanna Hałas, odeszła na tamten świat kilka lat temu. Szeptała szybko. W tym wszystkim była kombinacja prawosławnych modlitw z naszymi prastarymi zaklęciami. Pomagało. A jeszcze dziwiło mnie to, że nigdy nie zabijała komarów, które siadały jej na ręce lub na twarz, a delikatnie je przeganiala: „boże stworzenie też chce żyć”. Taka filozofia była w naszych ludziach!.. Nie można zapomnieć wielkiego sadu, który za mojej pamięci był kołchozowy. A w rzeczywistości ten sad z wyśmienitych jabłoni i grusz kiedyś zasadził ostriwski zamożny człowiek o nazwisku Szkawro. Miał ziemię, sto uli pasieki i wszystko w gospodarstwie, ale rozkułaczyli, zesłali i gdzieś zginął na Sybirze. A stara Szkawrycha została z synami Mychajłem i Saszką i dożywała wieku sama w małej chatynce przy tym wspaniałym sadzie. Często widywałem staruszkę, jak smutno siedziała pod starą gruszą-dziczką, która była przy chacie, pewnie pogrążając się w swojej przeszłości, która odeszła z latami. Długo ten sad rósł i rósł oraz obficie rodził. Ale gdzieś w latach sześćdziesiątych ścięli go na opał, jak i ostriwski młyn, na polecenie kogoś z nieudolnych naczelników… Była w „sozie” czytelnia. Zbierali się tam wieczorami chłopi i grali w karty, czasami popijali samogon, palili samosiejkę. Wszystko to zaczynało się późną jesienią i trwało do kwietnia. Gdzieś w 1957 roku dobudowali klub i tam zaczęli dwa razy w tygodniu „kręcić” kino. Tam też była przyzwoita biblioteka. To już było ciekawe, bo zbierała się młodzież, harmoszka grała „stradanie”, „karapiet” i walca. Tańce, śmiech, łuskanie nasion, zaloty, bójki o dziewczyny. A najwyżej — wystawienie „Natalki Połtawki” Kotlarewskiego. To był niezapomniany spektakl. Do dziś żyje Mychajło Petrowycz Hałas, który stworzył niezapomnianą postać Wybornego. Tak oto rosłem w naturalnej łasce, wśród moich wspaniałych ziomków, którzy dali mi duchową siłę i miłość. I pewnie ja także jestem produktem tej czarującej ostriwskiej mowy, tych pieśni, które każdego wieczoru rozbrzmiewały z różnych zakątków mojego małego chutoru, z kołchozowego pola. Śpiewali je na weselach, na chrzcinach, na narodzinach, na tradycyjnych i nietradycyjnych świętach, i po prostu w dni powszednie — tak pięknie śpiewali moi ziomkowie. A teraz Ostriw coraz bardziej maleje. Kto umiera, kto wyjeżdża, zostało jakichś trzydzieści dusz. Zarosły krzakami zalewowe kwitnące łąki z północnej strony chutoru rzeki Porosiaczki (czy jeszcze mówią — Bachmaczki), a z drugiej — rzeki Borzenki, bo nie było komu ich wykosić. Czasami słyszę dzwonienie kos wielkiej grupy ostriwskich kosiarzy, naprawdę drogich mojemu sercu ziomków, którzy o świcie wchodzili w „rączkę” i jeden za drugim, nie odstając, wesoło gonili długie zgony, a pod nogi im kładły się bujne pokosy pachnącej trawy. A teraz nie ma nikogo, odeszli oni wszyscy i zabrali ze sobą żarty i pieśni, a czasem zabawne kłótnie. Zostały tylko wspomnienia oraz mamine wiśnie, które kwitną każdej wiosny jednakowo pięknie, przypominając o moim bosym dzieciństwie, o mojej pięknej rodzinie, szkole i licznych przyjaciołach, którzy poszli w świat i osierocili chutor, szukając swojego losu, gdzie komu jak przyszło. A może w tych białych płatkach odbijają się radości i smutki tych, którzy są za granicą Wieczności? Możliwe, że o tym wiedzą jaskółki, które wypełniają swoim świergotem ten stary ojcowski dziedziniec i sad, a może pszczoły, które noszą słodki miód do cudzych uli i brzęczą, i brzęczą, i brzęczą?.. A serce moje, przepełnione żalem, znowu i znowu wzywa mnie do maminego wiśniowego sadu… Czerniowiecki ratusz miejski Maria WYSZEWSKA, m. Czerniowce Notatka „SP” Andreas Mikulicz — austriacki architekt, którego przodkowie pochodzili z Białorusi. Ukończył niższą gimnazjum w Czerniowcach. Później uczył się na uniwersytecie we Lwowie, gdzie zdobył zawód inżyniera budowlanego i architekta. Od 1836 r. A. Mikulicz mieszka w Czerniowcach, później został mianowany architektem kameralnym. Z racji stanowiska odpowiadał za wznoszenie budynków państwowych. W szczególności uporządkował plac Rynek (obecnie Centralny), wraz z inżynierem okręgowym A. Marinem kierował budową i wzniósł na nim czerniowiecki ratusz w stylu późnego klasycyzmu (1843—1847), rozbudowywał Czerniowce i drogi Bukowiny, założył Ogród Narodowy (obecnie park kultury i wypoczynku im. T. Szewczenki) oraz ogród botaniczny. Jeszcze w latach 20. XIX wieku postanowiono wznieść w Czerniowcach piękną budowlę dla magistratu. Początkowo budowa planowana była zupełnie w innej dzielnicy miasta, na zachodnich obrzeżach nad Prutem. Ale inżynierowi Adolfowi Marinowi udało się udowodnić, że trębacz na wszystkie cztery strony świata obwieszcza, że „Tam, na tamtej stronie, tam mieszka Mariczka…” miasto będzie rozwijać się w kierunku południowym i już w 1830 roku podjęto decyzję o budowie ratusza w innym miejscu. Dekretem o numerze 7872 z 24 kwietnia 1841 roku magistrat za 8000 florenów kupił działkę ziemi nr 298 pod budowę ratusza. 12 marca 1842 roku austriacki cesarz wydał dekret o wzniesieniu czerniowieckiego ratusza. 19 kwietnia 1843 roku położono pierwszy kamień w fundament przyszłego magistratu. Według starej tradycji włożono tam kilka złotych monet i pergaminową gramotę z przesłaniem do potomnych. Wznoszono ratusz w latach 1843—1847 według typowego projektu Andreasa Mikulicza, a miejsce na budynek wybrano idealnie. W ciągu 4 lat w centrum Czerniowiec wyrosła elegancka budowla w stylu późnego klasycyzmu. W planie kompozycyjnym budowla wykonana jest tradycyjnie dla ratuszy miejskich. Budynek jest zbliżony do kwadratu i posiada wewnętrzny dziedziniec. Nad całą budowlą góruje dwukondygnacyjna wieża z balkonem, miedzianą iglicą z masztem flagowym na dachu. 50-metrowa wieża ratusza usytuowana jest na dość głębokim fundamencie: 6 metrów. Wszak ratusze, „wizytówki” europejskich miast, budowano na wieki. Ta budowla
Czerniowiecki ratusz widział i austriackich urzędników, i rumuńskich okupantów, i rosyjskich funkcjonariuszy, pełniąc nie tylko funkcję reprezentacyjną, ale i całkiem pilną — wykorzystywano go jako wieżę strażacką. Jeszcze jedna ciekawa osobliwość czerniowieckiego ratusza: umieszczono na nim od razu dwa zegary. Jeden pokazuje czas na wieży ratuszowej, drugi — prezent burmistrza Antona Kochanowskiego (1817—1906) — zainstalowano na frontonie budynku. Ten zegar, którego tarcza świeciła w nocy, burmistrz zamówił w Pradze i podarował ukochanemu miastu podczas swojego ponownego wyboru na stanowisko burmistrza. „Ostateczne przyjęcie nowej budowli odbyło się 20 marca 1848 roku — bez uroczystości i bankietów. W tym celu przygotowano szczegółowy opis wszystkich trzech pięter ratusza, który sporządził architekt Franz Rador, a podpisali go komisarz krajowy Kral, architekt Mikulicz, murarz Urbański, członkowie komitetu budowlanego Karl Martel oraz Josef Ott. Ten unikalny dokument przechowywany jest w funduszu Czerniowieckiego Magistratu Miejskiego”. Budowla czerniowieckiego Ratusza zawsze była wykorzystywana zgodnie ze swoim bezpośrednim przeznaczeniem. Tutaj przyjmuje się dekrety, wita szanownych gości, a wcześniej wydawano tu wyroki na przestępców. Obecnie nad wieżą powiewa ukraińska niebiesko-żółta flaga, a fasadę zdobi herb miasta. 12 listopada 2004 roku narodziła się nowa tradycja: równo o godzinie 12 w południe na balkonik pod zegarem na wieży ratuszowej wychodzi trębacz w stroju ludowym — i płynie nad miastem melodia S. Sabadasza „Tam, na tamtym brzegu, tam mieszka Mariczka…”, a posłuchać jej zbiera się niemały tłum czerniowczan i gości miasta. Dziś nie sposób wyobrazić sobie Czerniowiec bez tej budowli architekta Andreasa Mikulicza von Radeckiego, którą już od ponad 160 lat uważa się za serce miasta. Koronkowe schody miejskiego ratusza. Imię czerniowczanina Andreasa Mikulicza von Radeckiego (1804—1881) jest dobrze znane w światowej architekturze do dziś, chociaż minęło ponad 200 lat od dnia jego urodzin, a 13 kwietnia minęło 130 lat od dnia jego śmierci.
Traducción automática
Jewhen BUKET, Zdjęcie Wiktorii BUKET W życiu każdego człowieka szczególne miejsce zajmuje mała ojczyzna. Miasto, wieś, w której się urodził, wychował, z którą związane są najwcześniejsze odczucia, najjaśniejsze wspomnienia, najskrytsze marzenia. Tutaj, do rodzinnego domu, mimowolnie prowadzą wszystkie życiowe ścieżki, tutaj znajdujesz odpowiedzi na wszystkie pytania, tutaj, i tylko tutaj, możesz naprawdę odpocząć. Każdy ma takie miejsce, ale nie każdy stawia sobie za cel dotarcie do źródeł: zbadanie przeszłości regionu, zobaczenie jego historycznego postępu, poczucie, czym żyła i żyje bliska sercu okolica. Ten, kto nie chce znać swoich źródeł, nie jest w stanie zrozumieć siebie, a zatem żyje pusto, w niewoli fantazji i iluzji. Bardzo często ludzie rozumieją tę prawdę już w podeszłym wieku i próbują przekazać potomnym choćby okruchy informacji o przeszłości miasta, wsi, rodziny. Ale cenny czas został stracony… Inna sprawa, gdy wskutek pewnych życiowych okoliczności pragnienie dowiedzenia się więcej o przeszłości rodzinnego regionu pojawia się jeszcze podczas nauki w szkole. Taka osoba z czasem może odpowiedzieć nie tylko na swoje pytania, ale także znaleźć przyczyny wielu powszechnie znanych prawd. A kiedy do pragnienia wiedzy dodaje się jeszcze talent pisarski, powstaje absolutnie niezbędny w każdej bez wyjątku miejscowości twórczy diament — krajoznawca. Bardzo często ci ludzie, nawet nie mając fachowego wykształcenia historycznego, dokonują dziesiątek odkryć naukowych, przywracają z niebytu takie fakty, dzięki którym swoją małą ojczyznę zaczynasz nie tylko kochać, ale i być z niej dumnym. W ostatnich dwóch dekadach ruch krajoznawczy objął prawie całą Ukrainę. Książkę o własnej historii chce mieć każda wieś. Ale nie każdemu udaje się znaleźć, a tym bardziej wychować prawdziwego krajoznawcę. Małej poleskiej wsi Teśniwka się poszczęściło. Tutaj, na jednej z trzech ulic, urodziła się i wychowała Ołena Tunik — dziewczyna bez pamięci zakochana w rodzinnej wsi, w tej prawdziwej, według określenia historyka XIX wieku Edwarda Rulikowskiego, „poleskiej Szwajcarii” — Korosteszowszczyźnie. Wynikiem kilkuletniej pracy Ołeny jest jej pierwsza książka „Teśniwka” w serii „Historia ukraińskiej wsi”. Sam fakt stworzenia książki, a zwłaszcza jej objętość, zachwyca. Swoją pracą Ołena Tunik udowodniła, że każda wieś Ukrainy jest unikalna, a jej historia godna jest stworzenia osobnej książki. Mimo że po II wojnie światowej Teśniwka została uznana za „nieperspektywiczną”, od 1954 roku nie ma własnej rady wiejskiej, a liczba jej ludności od czasu I Wszechrosyjskiego spisu powszechnego z 1897 roku zmniejszyła się prawie trzykrotnie. Przeczytawszy rękopis, również przekonałem się, że w każdej, nawet najmniejszej wsi, można znaleźć prawdziwych bohaterów, ludzi, których życie budzi szacunek. Tacy ludzie, jak absolutnie słusznie uważa autorka, powinni być głównymi bohaterami książek. Główna część „Historii ukraińskiej wsi Teśniwka” to unikalny dokument — dziennik z lat 1944–1947 mieszkańca Teśniwki Ołeksandra Fedorowycza Juzefowycza. To fragment życia nastolatka, który zmuszony był porzucić szkołę, pracować przy najcięższych robotach w kołchozie, przetrwać w głodne powojenne lata. Ale jednocześnie jest to historia nastolatka spragnionego wiedzy, który nieustannie czytał książki, pisał wiersze i poematy. Dziennik pomaga zanurzyć się w ówczesne życie kołchoźników, które było gorsze od poddaństwa, pozwala zobaczyć dzień po dniu koszmar totalitarnego systemu, jednak uczy człowieczeństwa, przyzwoitości, wiary w sprawiedliwość. Ołena Tunik przeszła drogę prawdziwego poszukiwacza: pracowała w archiwach, bibliotekach, rozmawiała ze starszymi mieszkańcami, prowadziła badania terenowe, zbierała dokumenty i 11 czerwca w Domu Kultury wsi Teśniwka, w rejonie korosteszowskim obwodu żytomierskiego, odbyło się wydarzenie, o którym marzy jeszcze bardzo wiele ukraińskich wsi. Mieszkańcy i goście Teśniwki witali pojawienie się książki-kroniki miejscowości z serii „Historia ukraińskiej wsi” — „Teśniwka”. Jej autorką jest nasza koleżanka, proświetanka Ołena TUNIK. materiały fotograficzne. Potem był proces przemyślenia, uogólnienia i wreszcie przedstawienia zebranej informacji w ogólnodostępnej formie. A wyobraźcie sobie, że wszystko to odbywało się równolegle ze studiami na Narodowym Uniwersytecie Technologii Żywności, z pracą w gazecie „Słowo Proświty”, z działalnością społeczną w młodzieżowej organizacji „Młoda Proświta” Kijowskie Obwodowe Towarzystwo, której Ołena przewodniczyła. Imponujące? Oto do jakich cudów zdolny jest człowiek, kiedy inspiruje go miłość do rodzinnego kraju! Książka Ołeny Tunik to wspaniały prezent nie tylko dla mieszkańców, urodzonych tam osób i gości wsi, ale także dla wszystkich, którzy interesują się historią Korosteszowszczyzny. Ponadto szczególne zainteresowanie wzbudzi u wszystkich, którzy interesują się historią II wojny światowej i powojennej odbudowy. Pogratulować autorce na prezentacji w Teśniwce przybyli: redaktor naczelna rejonowej „Korosteszowskiej gazety” Hałyna Pysmak, kierownik wydziału kultury Rady Miejskiej w Korosteszowie Natalia Nahorna, sekretarz odpowiedzialna rady miejskiej Antonina Kropywnyćka, dyrektor gimnazjum w Starosielcach, w którym uczyła się Ołena, Wołodymyr Kozłowec, jej nauczyciele Natalia Żerebczuk, Wałentyna Sobotnićka, Nadija Zubro, Lilija Stepurko, mecenasi Borys Buriaczenko oraz Ihor Zubro, deputowana Ludmyła Buriaczenko, współmieszkańcy, przyjaciele, krewni. Brzmiało wiele ciepłych słów. Szczególnie wzruszyła obecnych opowieść o przeszłości Teśniwki byłej nauczycielki Hałyny Iwaniwny Zilinskiej, której osobisty wkład w przygotowanie wydania został nawet zaznaczony osobnym podziękowaniem na początku książki. Uważam „Historię ukraińskiej wsi Teśniwka” za udany debiut młodej badaczki. Chciałoby się życzyć autorce, aby nie zatrzymywała się na osiągniętym, kontynuowała pracę na niwie krajoznawczej, dalszych twórczych osiągnięć, nowych publikacji w prasie i nowych książek. Jestem przekonany, że badając historię Korosteszowa, a także okolicznych wsi Biłkowce, Starosielce, Mynijok i innych, Ołena również będzie w stanie odkryć nowe fakty, uzupełnić zebrane materiały.
Traducción automática
1 1 0 2 6
Traducción automática
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
((za dostawę i koszty pocztowe)): Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Traducción automática
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Marija KUCZERENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301226 Nakład w czerwcu — 25 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef redakcji Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática