Zdjęcie Mykoły Cymbaluka
POSŁUSZNY ARBITER KONSTYTUCYJNY
ANTOLOGIA POETYCKA „STRZAŁA”
Traducción automática
Publikujemy otwarty list trzech znanych naukowców Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, który 13 lipca 2012 roku na zlecenie 72 instytucji społeczeństwa obywatelskiego został przesłany Prezydentowi Ukrainy W. Janukowyczowi z wezwaniem do podjęcia wszelkich działań, aby projekt ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, który burzy spokój społeczny, dzieli Ukrainę i narusza jej ustrój konstytucyjny, został zdjęty z porządku obrad.
1. W hierarchii aktów prawnych, które określają podstawy państwowej polityki językowej oraz porządek stosowania i wspierania języków, najwyższą moc prawną ma nie Karta, lecz Konstytucja Ukrainy. To właśnie art. 10 Konstytucji Ukrainy, a nie postanowienia Karty, powinien być „najlepszym wyznacznikiem” w ocenie projektu ustawy. Zdaniem ukraińskiego środowiska eksperckiego projekt ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki w wielu zasadniczych kwestiach nie odpowiada wymogom Ustawy Zasadniczej oraz Orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 r. nr 10-rp/99 o oficjalnej wykładni art. 10 Konstytucji Ukrainy. W porównaniu z Konstytucją Ukrainy, która określiła podstawy polityki językowej i ogólny porządek stosowania języków, Karta jedynie zachęca państwa do dowolnego wyboru wymienionych w niej fakultatywnych ramowych środków wspierających używanie tych „historycznych języków regionalnych lub mniejszościowych Europy, niektórym z których z biegiem czasu grozi zanik”. Przy tym preambuła Karty przewiduje, że „ochrona i wspieranie języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinny odbywać się z uszczerbkiem dla języków urzędowych oraz konieczności ich nauki”.
2. Projekt ustawy Kiwałowa–Kolesniczenki rzeczywiście przeszedł ekspertyzę Wenecka[…]
...ukraińskiej Komisji Weneckiej, ale jej autorzy, najwyraźniej, ukryli przed Wami ocenę, jaką Komisja wystawiła ich „produktowi”. W wnioskach Komisji Weneckiej z 2 grudnia 2011 r. zaznaczono, że treść dokumentu, mimo proklamowanych w art. 5 celów i zasad, świadczy o tym, że w samym projekcie ustawy zawarto mechanizmy dominacji języka rosyjskiego na szkodę ukraińskiego jako państwowego. Komisja Wenecka wezwała autorów projektu ustawy do starannej rewizji terminologii i konsekwentnego jej stosowania w tekście projektu, a przede wszystkim nalega, by ukraińscy prawodawcy szukali „sprawiedliwej równowagi między ochroną praw mniejszości z jednej strony a zachowaniem języka państwowego jako instrumentu integracji społeczeństwa z drugiej” (pkt 66, 68). Zatem zgodnie z wnioskiem Komisji Weneckiej projekt ustawy wymaga dalszego gruntownego opracowania.
Projekt ustawy otrzymał także negatywną ocenę we wnioskach wszystkich właściwych instytutów Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: Instytutu Językoznawstwa (16.09.2011 r.); Instytutu Języka Ukraińskiego (22.09.2011 r.); Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych (22.09.2011 r.); Instytutu Państwa i Prawa
Zakończenie na str. 6
SAMOTNOŚĆ TALENTU
Traducción automática
Panie Prezydencie!
11 lipca br. podczas spotkania z Klubem Redaktorów Naczelnych mediów krajów WNP, odpowiadając na pytanie o perspektywy projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, Pan podkreślił: „Najlepszym punktem odniesienia w tej kwestii jest Europejska karta o językach”; „Czy i w jakim stopniu ta ustawa odpowiada tej Karcie, jej standardom, mają powiedzieć eksperci”. Ponadto Pan powiedział, że „twórcy tej ustawy” zapewnili Pana, iż „przeszła ona ekspertyzę Komisji Weneckiej”. Dzień wcześniej Pana przedstawiciel w Radzie Najwyższej poinformował, że 7 lipca br. zlecił Pan Gabinetowi Ministrów przygotowanie zmian do projektu ustawy o języku, który został właśnie przegłosowany przez władzową większość parlamentarną. Wrażenie jest takie, że inicjatorzy projektu oraz Pana otoczenie przygotowują „legitymizację” antykonstytucyjnego aktu, sfabrykowanego w sposób oszukańczy 3 lipca br., i nastawiają Pana na jego podpisanie. W związku z tym pragnęlibyśmy zwrócić Pana uwagę na następujące okoliczności.
EKSLIBRISY HIORHIJA MALAKOWA
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
pracowników oświaty zobowiązano do wstąpienia do Partii Regionów. Aby 95% nauczycieli przed wyborami było w PR. Składki członkowskie — od 5 hrywien. Kto się nie zgodzi — zostanie zwolniony.
Traducción automática
Zdjęcie Mykoły Cymbaliuka spotkali się z uczestnikami protestu i wyrazili solidarność z ich żądaniami. Sekretarz odpowiedzialny, zastępca przewodniczącego Towarzystwa Mykoła Nesterczuk oraz przewodniczący Połtawskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty” Mykoła Kulczynski wręczyli drogie każdemu Ukraińcowi książki — szewczenkowskie „Kobzarze”, przygotowane i wydane przez Centrum Wydawnicze „Proświta”. zaprzestać zgubnego samobójstwa i zjednoczyć się, aby zatrzymać grabież narodu, niszczenie języka i Ukrainy. Dziennikarze strony „Piwnicznyj wektor” przeprowadzili sondaż wśród mieszkańców Czernihowa, wśród których byli także kadeci placówki edukacyjnej MSW Ukrainy. Dwudziestu ankietowanych opowiedziało się za językiem ukraińskim we wszystkich sferach życia publicznego. I tylko dwóch obywateli poparło rosyjski, motywując to tym, że mają trudności przy wypełnianiu ankiet dokumentów w języku ukraińskim. Mieszkańcy miasta, mimo kłamliwej kampanii agitacyjnej antyukraińskich sił, w przeważającej większości uświadamiają sobie, że prowokację językową polityczni bankruci rozgrywają w celu odwrócenia uwagi narodu od porażki swojej polityki społecznej. Oprócz życzeń w rodzaju skrzydlatego wyrażenia Kobzara „Walczcie — zwyciężycie!”, niektórzy mieszkańcy centrum obwodowego wyrażali dość radykalne recepty „leczenia” dla antyukraińskich sił z „choroby językowej”. Petro ANTONENKO 3 lipca Po uchwaleniu przez Radę Najwyższą ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” charkowianie, którzy troszczą się o przyszłość Ojczyzny, rozpoczęli bezterminową akcję protestacyjną. Tego samego dnia o 22.00 ustawiono pierwsze 2 namioty na placu Wolności. Lecz funkcjonariusze milicji namioty skonfiskowali, a organizatorów zatrzymali i przewieźli do Dzierżyńskiego rejonowego oddziału milicji. Około 3 nad ranem wypuszczono ich, sporządzając na każdego po 2 protokoły administracyjne: „Za naruszenie porządku organizacji wieców i nieposłuszeństwo wobec żądań milicji”. W zamian władza okupacyjna zapewniła propagandę tej antyukraińskiej ustawy: uruchomiono spoty reklamowe, w całym mieście ustawiono namioty do zbierania podpisów w obronie uciśnionego „ruskawa jazyka”. 4 lipca Na placu Róży Luksemburg zdemontowano pomnik Niepodległości. Monument w postaci 16-metrowej kolumny, na której siedzi sokół, rozpościerając skrzydła przed lotem, a u podnóża stoi dziewczynka… Został on ustawiony na cześć 10-lecia niepodległości Ukrainy w 2001 roku. Co roku w święta państwowe uroczyście przychodzili do niego włodarze miasta, przynosili kwiaty. I nawet w tym roku w Dzień Konstytucji nie pominęli go swoją uwagą. A tydzień później monument Niepodległości podstępnie zniszczyli. W niepodległej Ukrainie, w 21. roku Niepodległości. Główny architekt Charkowa Serhij Czeczelnycki w lokalnych wiadomościach wyniośle i cynicznie wyjaśnił, że nadszedł koniec „okupacji”, porównywał tego sokoła do „pokonanego faszystowskiego orła”. To był „zły”, nieprofesjonalnie wykonany pomnik. A teraz postawią nowy, profesjonalny — na placu Konstytucji. I tworzyć go będzie ten sam rzeźbiarz Ridnyj, autor zniszczonego nieprofesjonalnego monumentu. 7 lipca Wiadomości z rejonów: wszystkich pra! narodu przez Boga. To dusza narodu. I dzisiaj boli mnie to, że próbują nam ją odebrać — powiedział święty ojciec. — Ukraińska cerkiew zawsze, a tym bardziej w najtrudniejszych czasach, była ze swoim narodem. Dzisiaj modlimy się o to, aby Pan dał rozum tym, którzy pragną rozbić nasze państwo”. Podczas wiecu każdy chętny mógł złożyć swój podpis pod żądaniem wobec władzy, by zaprzestała znieważania języka ukraińskiego oraz rozłamu kraju. Według informacji moderatora wydarzenia, członka Zarządu Połtawskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” Ołeha Pustowhara, tylko pierwszego dnia akcji w Połtawie zebrano ponad dwa tysiące podpisów. 10 lipca Od 11:30 aktywiści partii politycznych i organizacji społecznych pikietowali Charkowską radę miejską, która znajduje się na placu Konstytucji 7. Pikieta odbyła się w związku z kwestią poparcia osławionej ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, która została poddana pod głosowanie podczas sesji. W apelu rady miejskiej zaznaczono, że „procesy, które zachodzą w państwie, świadczą o naruszeniu konstytucyjnych gwarancji wolnego rozwoju i używania języka rosyjskiego na Ukrainie”. To wtedy, gdy media są rosyjskojęzyczne, w wolnej sprzedaży periodyki wyłącznie po rosyjsku, a w placówkach i na ulicach miasta rozmawiają po rosyjsku i przekleństwami. Wiec zebrał ludzi nieobojętnych na los państwa: młodzież i starsze pokolenie, studentów i ich wykładowców, dla których „Jeden język, jeden naród, jedna Ojczyzna — to Ukraina”. Do akcji dołączało wielu przechodniów. Charkowianie rozumieją: ten językowy kalejdoskop rozerwie kraj na księstwa udzielne. Swoją drogą, koszt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki to 12—17 mld hrywien rocznie. Około trzy roczne budżety Ministerstwa Ochrony Zdrowia lub cztery budżety Ministerstwa Kultury. Wystarczy 10% „mówiących”, aby ich język uznano za „regionalny”. To oznacza, że teoretycznie na poszczególnych terenach może być do 9 języków regionalnych?! Wtedy koszt 12—17 mld hrywien rocznie zwiększy się kilkukrotnie. Jednocześnie w innej części miasta odbywał się sąd nad Julią Tymoszenko. Jak przystało, z opłaconymi prowokatorami, którzy wszczynali bójki, rzucali w ludzi buteleczkami z atramentem. 12 lipca Bezterminowa akcja protestacyjna trwa… Służba prasowa Charkowskiej „Proświty” Faktycznie, dzisiejsza władza działa jak reżim okupacyjny — podkreślił w swoim przemówieniu deputowany Rady Obwodowej w Połtawie Anatolij Olijnyk. — Ale oprócz niszczenia wszystkiego, co ukraińskie, i uderzenia w sferę humanitarną, ustawą językową władza zadaje jeszcze cios gospodarce Ukrainy — podkreślił przedstawiciel Zjednoczonej Opozycji „Za Ojczyznę!”. Także przed uczestnikami wydarzenia wystąpili przedstawiciele organizacji społecznych, naukowcy, dziennikarze, działacze kultury, obrońcy praw człowieka, którzy wzywali do walki o Ukrainę i jej język do samego końca. Centrum prasowe Połtawskiej „Proświty”
Traducción automática
Członkowie Proświty od pierwszych dni akcji protestacyjnych przeciwko antykonstytucyjnej ustawie językowej Kiwałowa—Kolesniczenki biorą w nich udział zarówno w Kijowie, jak i w całej Ukrainie. Na znak poparcia dla głodujących pod Ukraińskim Domem codziennie odbywają się masowe akcje. 12 lipca przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz inne partie demokratyczne i organizacje społeczne wyrażają protest przeciwko niszczeniu języka ukraińskiego, a co za tym idzie, ukraińskiej państwowości. Uczestnicy akcji trzymają w rękach plakaty z gniewnymi i proroczymi wersami Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Mychajła Kociubynskiego, Łesi Ukrainki o ojczystym słowie. Zebrano już tysiące podpisów mieszkańców Czernihowa i gości miasta w obronie języka państwowego. Mówcy są nastawieni zdecydowanie — ukrainofobom trzeba dać godny odpór, gdyż ta ustawa może rozpocząć proces niszczenia kraju. Tak, członek „Proświty”, zastępca przewodniczącego organizacji obwodowej UNA Serhij Sołomacha zwrócił uwagę na to, że władza za pomocą „językowej” ustawy brutalnie próbuje odwrócić uwagę Ukraińców od porażki polityki rządu Azarowa—Janukowycza w kwestii „poprawy życia już dziś”. Mówca wezwał wszystkie siły demokratyczne do natychmiastowego działania. Członkowie Proświty z Czernihowa, wspólnie ze wszystkimi siłami narodowo-demokratycznymi, biorą najaktywniejszy udział w akcjach w obronie państwowego języka ukraińskiego, przeciwko uchwaleniu odrażającego projektu ustawy językowej Kolesniczenki—Kiwałowa. Na centralnym placu Czernihowa organizacje obwodowe „Proświty” i UNA przeprowadziły wiec, w którym wzięło udział wielu mieszkańców Czernihowa: młodzież, znani pisarze, aktorzy, muzycy, artyści. Podpisali się oni pod apelem do najwyższych organów władzy z kategorycznym żądaniem ochrony państwowego języka ukraińskiego. Tutaj, w centrum miasta, pod murami obwodowej administracji państwowej odbywa się bezterminowa akcja protestacyjna przeciwko tej ustawie językowej. „Proświta”, Wszechukraińskie Zjednoczenie „Batkiwszczyna”, „Front Zmian”, Wszechukraińskie Zjednoczenie „Swoboda”, UNA, Ludowy Ruch Ukrainy, Partia Reform i Porządku, „Za Ukrainę”, „Ludowa Samoobrona” i inne partie demokratyczne oraz organizacje społeczne wyrażają protest. Apel w obronie państwowego języka ukraińskiego i przeciwko ustawie językowej „regionalów” podpisują przewodniczący Czernihowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki Dmytro Iwanow oraz przewodnicząca miejskiej „Proświty”, poetka, pedagog Nadija Hałkowśka.
Traducción automática
5 lipca przedstawiciele zjednoczonej opozycji, organizacji społecznych i nieobojętni mieszkańcy Połtawy wyszli pod Obwodową Administrację Państwową, by bronić języka ukraińskiego. Obywatelska akcja protestacyjna staje się coraz liczniejsza i bardziej radykalna: tego dnia do obrony swojego państwa i ojczystego języka przed biało-niebieskimi okupantami przyszło trzy razy więcej mieszkańców Połtawy. Wielu z nich miało na sobie ukraińskie wyszywanki. Trzymali w rękach plakaty w obronie ojczystego języka i przeciwko rusyfikacji kraju. Mityng otworzył proboszcz Święto-Pokrowskiej cerkwi Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi Patriarchatu Kijowskiego, ojciec Mykoła Chrapacz. “Język jest dany
Traducción automática
Przewodnicząca Związku Pisarzy Bukowiny Wira Kytajhorodska zaznaczyła, że „dla ratowania języka musimy przejść od obrony do ataku!”. I poinformowała, że obwodowy Związek Pisarzy wystąpił z apelem o uznanie Tabacznyka, Kiwałowa i Kolesniczenki za persony non grata. Przewodniczący obwodowego towarzystwa „Proświta” Ostap Sawczuk oświadczył: wszystkich, którzy w niezgodny z prawem sposób „przepychają” tę ustawę, należy sądzić za naruszenie Konstytucji. Ojciec Wałerij Syrotiuk zaproponował przeprowadzenie pochodu przez miasto od pomnika Tarasa Szewczenki do grobu Sydora Worobkewycza — pokojową procesję bukowińczyków bez partyjnych flag i odznak, pod flagą państwową Ukrainy. Uczestnicy okrągłego stołu poparli propozycję. Ostatecznie, po kilkugodzinnej dyskusji obecni przedstawiciele organizacji społecznych oraz naukowcy podpisali Apel do kierownictwa państwa, w którym znajduje się między innymi: „Wzywamy Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza do wypełnienia swojego głównego obowiązku — bycia gwarantem Konstytucji Ukrainy oraz nałożenia weta na ten projekt ustawy! Wzywamy Gabinet Ministrów Ukrainy do niezwłocznego przygotowania i wniesienia do Rady Najwyższej Ukrainy, po przeprowadzeniu szerokich konsultacji społecznych, nowego projektu ustawy „O polityce językowej” z uwzględnieniem wymogów Konstytucji Ukrainy, orzeczenia Sądu Konstytucyjnego z dnia 14 grudnia 1999 roku (sprawa dotycząca stosowania języka ukraińskiego) oraz prawa międzynarodowego! W przypadku niespełnienia naszych żądań wzywamy wszystkich obywateli Ukrainy do prowadzenia bezterminowych akcji protestacyjnych oraz bojkotu norm projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” na Ukrainie! Pamiętajmy, że naszą ustawą zasadniczą jest Konstytucja Ukrainy, której artykuł 65 wymaga od obywateli Ukrainy ochrony naszej Ojczyzny, jej niepodległości, integralności terytorialnej oraz symboli państwowych!”. Łącznie 46 podpisów działaczy nauki, kultury, pisarzy oraz przedstawicieli duchowieństwa. Marija PEŁECH, sekretarz odpowiedzialna Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Traducción automática
Odeski oddział obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, protestując przeciwko niszczeniu języka ukraińskiego, pikietował radę obwodową. Członkowie Proświty wyrazili protest przeciwko antyukraińskiej polityce obecnego reżimu. Pikietujący przedstawili spektakl teatralny, którego głównymi bohaterami byli: miejscowy alkoholik-ukrainofob Hrysza Kwasniuk, Ołeksij Honczarenko oraz autorzy ukrainofobicznego projektu ustawy Kołesniczenko i Kiwałow. Protestujący przekazali deputowanym rady obwodowej apel: „Społeczność Odessy i obwodu jest oburzona brakiem reakcji deputowanych Odeskiej Rady Obwodowej na antypaństwowy projekt ustawy deputowanych ludowych Kiwałowa i Kołesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej”. Pomimo jawnych naruszeń Konstytucji oraz celowej polityki niszczenia języka państwowego, rada obwodowa do tej pory nie wyraziła żadnego oficjalnego stanowiska. Co więcej, deputowany rady obwodowej O. O. Honczarenko rozpoczął kampanię, która ma jawnie antypaństwowy charakter. Z jego inicjatywy zorganizowano nielegalną zbiórkę podpisów na rzecz wsparcia jednego z języków niepaństwowych w Odessie, co stanowi bezpośrednie naruszenie artykułu 10 Konstytucji Ukrainy. Biorąc to pod uwagę, oraz na podstawie punktu 2 artykułu 10 i punktu 3 artykułu 37 Ustawy Ukrainy. Prawie dwa tysiące przeciwników ustawy językowej Kiwałowa-Kołesniczenki zebrało się 5 lipca na Majdanie Niepodległości w Równem na wiecu zorganizowanym przez Komitet Obrony Języka Ukraińskiego, utworzony z inicjatywy obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Takiej liczby uczestników protestu Równe nie widziało od dawna. Swoje motywy wyjścia na główny plac miasta ludzie wyjaśniali krótko: „Dotknęli do żywego!”, „Nadepnęli na bolesny odcisk!”. Wiec rozpoczął się uczczeniem minutą ciszy wieloletniego lidera Ukraińskiej Partii Ludowej i deputowanego ludowego czterech kadencji Wasyla Czerwonia. Majdan powiewał wyłącznie
Traducción automática
Czerniowieckie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Ukraińskim Domem Ludowym zorganizowało posiedzenie okrągłego stołu w związku z uchwaleniem projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” na Ukrainie. W posiedzeniu wzięli udział przedstawiciele organizacji społecznych, kręgów naukowych i twórczych Bukowiny.
Przewodniczącymi byli Ostap Sawczuk, przewodniczący ChOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, oraz Wołodymyr Staryk, przewodniczący stowarzyszenia „Ukraiński Dom Ludowy w Czerniowcach”.
Wszystkich obecnych niepokoiło pytanie: jak obronić ukraiński język przed zamachami antyukraińskich sił.
Ostap Sawczuk podkreślił, że „Proświta” aktywnie włączyła się w walkę przeciwko bachanaliom językowym, rozpętanym w Parlamencie. Temu było poświęcone ostatnie posiedzenie Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Na walnym zebraniu Towarzystwa mówiono o tym, jak przeciwstawić się zamiarom polityków, którzy chcą poróżnić społeczeństwo i nie dopuścić do rozrostu konfliktu obywatelskiego.
W Czerniowcach patriotycznie nastawione partie i organizacje społeczne wyszły na wiec w obronie ukraińskiego języka. Postulaty demonstrantów poparli także proświtianie Bukowiny.
O aktywnej postawie obywatelskiej oświadczyło ponad czterdziestu uczestników okrągłego stołu, wśród których byli profesorowie Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza: Nadija Babycz, Bohdan Melnyczuk, Heorhij Kożolianko, politolog Ihor Burkut, honorowy przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Wiktor Kosiaczenko oraz inni.
Ihor Burkut podkreślił, że „normalny projekt ustawy językowej ma opracować nowa, naprawdę ukraińska władza”.
Według słów profesor ChNU Nadiji Babycz moment uchwalenia ustawy wybrano wtedy, gdy studenci nie są zmobilizowani, a społeczeństwo zajęte codziennymi kłopotami: „Naszą największą bolączką jest mankurtyzm, zdrada. I winni są nie Rosjanie, lecz my sami. Ludzie, którzy poparli ustawę, są przecież Ukraińcami etnicznymi”.
Treść uchwalonej ustawy skrytykował profesor Heorhij Kożolianko: „Agronom Kolesniczenko i samochodziarz Kiwałow nie mogli podać żadnej naukowej podstawy tej ustawy. Jest ona pełna absurdalnych twierdzeń i prawnych kazusów i sprzeciwia się Konstytucji Ukrainy”.
Traducción automática
„O statusie deputowanych rad lokalnych” żądamy poruszenia na sesji rady obwodowej kwestii przedterminowego wygaśnięcia mandatu deputowanego Odeskiej Rady Obwodowej O. O. Honczarenki. Żądamy zwrócenia uwagi i podjęcia odpowiednich kroków w związku z aktywizacją marginalnych prorosyjskich ugrupowań, które deklarują otwarcie antypaństwowe rzeczy, w szczególności w związku z tak zwaną kampanią „russkij gorod”, która trwa w mieście już ponad miesiąc. Wy jesteście deputowanymi państwa Ukraina i musicie stać na pozycjach ukrainocentrycznych, a nie ulegać prowokacjom wszelkiej maści oszustów i ukrainofobów, agentów wpływu obcych państw”. Ołeksandr STEPANCZENKO, przewodniczący Odeskiego Zjednoczenia Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki państwowymi flagami – taki był warunek organizatorów. Dlatego liderzy partii WS „Batkiwszczyna” oraz „Front Zmian” odmówili wzięcia w nim udziału. Żadnego wystąpienia politycznego ani „PR-u” na kwestii językowej – właśnie to, jak są przekonani obecni na wiecu, zebrało dużą liczbę ludzi. Oburzenie z powodu uchwalenia haniebnej ustawy wyrażali historycy, nauczyciele, lekarze, artyści, pisarze oraz przedsiębiorcy. Przed liczną społecznością wystąpili: dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego Wołodymyr Petriw, przewodnicząca Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidia Rybenko, prorektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Petro S. M. Pysanczyn, m. Siewierodonieck obw. ługańskiego. Bardzo martwi mnie kwestia języka ukraińskiego, wspieram go. Przerażona byłam ja i wszyscy moi przyjaciele, kiedy Rada Najwyższa uchwaliła ustawę „O zasadach państwowej polityki językowej” Kiwałowa-Kołesniczenki. Przypominam sobie, jak cieszyli się ukrainofoby, kiedy tę ustawę uchwalono dopiero w pierwszym czytaniu. Już wtedy moja znajoma na propozycję biznesmena, by wydrukować reklamę w językach ukraińskim, rosyjskim i angielskim, zapytała: „A zaczem na ukrainskom?”. Kiedy odpowiedziano jej, że trzeba, nawet obowiązkowo, ona, niby żartem, odmachnęła się: „Oj, uże nie dołgo ostałos’ waszemu ukrainskomu! Wot progłosujet WR zakon Kiwałowa…”. I oto ją uchwalili. I co teraz – koniec nam, koniec językowi ukraińskiemu?! Kraluk, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandr Bułyha, przedsiębiorcy Lilia Moskalowa oraz Wiktor Janczenko, adwokat Mykoła Błaszyn, kierownik muzeum Ułasa Samczuka Inna Nahorna, wykładowca NUVGP Jakiw Iwaszczuk, nauczycielka-proświcianka Myrosława Żowtan, kobziarz z Czerneczej Hory Wołodymyr Horbatiuk oraz inne znane w mieście osoby. Uczestnicy wiecu przyjęli rezolucję z żądaniem do Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza zawetowania haniebnej ustawy oraz wyrazili gotowość w przypadku zignorowania ich żądań ucieknięcia się do radykalnych metod obywatelskiego nieposłuszeństwa, nie wykluczając blokowania dróg o znaczeniu międzynarodowym. Switłana NIKOLINA, przewodnicząca Rówieńskiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświty”. Równe
Traducción automática
OŚWIADCZENIE Zarządu Ługańskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Ilko DUVANSKYJ, m. Ługańsk Jak wszyscy ukraińscy patrioci, członkowie Proświty z Ługańszczyzny są niezwykle oburzeni samym faktem przyjęcia w całości ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej”, jak i tym, w jaki woluntarystyczno-oszukańczy sposób – bez żadnego przestrzegania regulaminu i uwzględnienia ponad dwóch tysięcy poprawek wniesionych do tekstu tej ustawy – była ona przyjmowana. Widzimy, że przyjęcie tej ustawy 3 lipca 2012 roku przez Radę Najwyższą pod przewodnictwem komunisty A. Martyniuka już doprowadziło do konfrontacji obywatelskiej w państwie na wszystkich szczeblach oraz do skrajnej polaryzacji ukraińskiego społeczeństwa. Jednocześnie ustawa ta nie ma żadnego związku z ochroną praw „rosyjskojęzycznej ludności”, jest ona skierowana wyłącznie na realizację politycznego zamówienia Kremla, który na wszelkie sposoby stara się zawrócić nasze państwo w koryto swojej imperialno-kolonialnej polityki, rozumiejąc, że bez Ukrainy Rosja nigdy ponownie nie stanie się supermocarstwem. Podczas licznych zebrań społecznych ich uczestnicy (nie tylko członkowie Proświty i organizacji narodowo-patriotycznych, ale także przedstawiciele rosyjskojęzycznej inteligencji regionu) jednomyślnie i ostro potępiali przyjęty przez Radę Najwyższą odrażający projekt ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki. Świadomi obywatele Ukrainy, niezależnie od pochodzenia etnicznego i miejsca zamieszkania, dobrze rozumieją, że językowy szum regionalów i komunistów jest wywołany ich nieudolnością i niechęcią do rozwiązywania palących problemów państwa i narodu – korupcji, licznych chorób społecznych, kieszonkowej prokuratury i sądów, nieuzasadnienie zawyżonych taryf za usługi komunalne i wielu innych. Antynarodowy i wybuchowy dla państwa i społeczeństwa charakter pseudo-ustawy zrozumiał nawet Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Łytwyn, który nie chcąc brać na siebie odpowiedzialności za jej przyjęcie, nie podpisał „dokumentu” i podał się do dymisji. Daje nam to wystarczające podstawy, by uważać, że ustawa „językowa” nie została przyjęta. Naturalnymi stały się liczne społeczne akcje protestacyjne przeciwko niszczeniu języka państwowego. Oczekiwana była również zjadliwie-szowinistyczna reakcja władzy na te wystąpienia w jednym z największych „biało-niebiesko-czerwonych” rezerwatów Ukrainy – na Ługańszczyźnie. Obwodowi „przedstawiciele ludu” zwołali nadzwyczajną sesję specjalnie w celu przyjęcia oświadczenia w sprawie „językowej”, a pod mury ługańskiego „białego domu” siłą aparatu administracyjnego spędzono około pół tysiąca ludzi – pracowników sfery budżetowej, wydano również polecenie dzielnicowym, aby przyprowadzili dla „aprobaty” co najmniej po pięć osób. Tych zaś, którzy odmówili poparcia „ruskiego języka”, już zwalniają z pracy. Wystąpienia obwodowych deputowanych są skrajnie agresywne, pełne nienawiści do wszystkiego, co ukraińskie. Jeden z nich, dyrektor generalny obwodowej państwowej kompanii telewizyjno-radiowej R. Mirosznyk oświadczył, że w języku ukraińskim „jeśli uczymy swoje dzieci, to pozbawiamy je wszystkiego i wychowujemy podrasę”. Obecna na sesji dyrektor Ukraińskiego Centrum Oceny Jakości Edukacji (struktury państwowej, utworzonej w celu wykonania Dekretu Prezydenta i uchwały Gabinetu Ministrów) Iryna Zajcewa powiedziała, że „trzeba iść dalej – przyjąć ustawę o realnej dwujęzyczności na Ukrainie”. Według naszego przekonania, to, co dziś politykierzy-ukrainofobi, zwłaszcza w obwodach wschodnich i południowych, czynią z językiem ukraińskim, jest skutkiem nieprzerwanego przez wszystkie dwadzieścia lat niepodległości panowania tutaj antyukraińskiej władzy, która całkowicie zrujnowała produkcję przemysłową, rolnictwo, doprowadziła do zubożenia narodu. Na tym tle wydumany „problem” językowy wraz z żałosnymi przedwyborczymi jałmużnami pozostaje jedynym atutem w rękach regionalów i komunistów, na który liczą, by uwiecznić swoją wszechwładzę. W związku z wydarzeniami i okolicznościami związanymi z nielegalnym i cynicznym przyjęciem przez Radę Najwyższą Ukrainy w całości ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” oraz poparciem jej przez Ługańską Radę Obwodową, żądamy: — natychmiastowej dymisji Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza oraz Gabinetu Ministrów i przeprowadzenia przedterminowych wyborów Prezydenta Ukrainy; — wycofania z rozpatrzenia projektu ustawy S. Kiwałowa—W. Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej” oraz pozbawienia jego autorów i ich ideowego inspiratora – przewodniczącego frakcji Partii Regionów w RN Ukrainy O. Jefremowa – obywatelstwa Ukrainy; — pociągnięcia do odpowiedzialności pierwszego zastępcy Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy A. Martyniuka, który z naruszeniem procedury rozpatrywania projektów ustaw oraz Regulaminu pracy Rady Najwyższej Ukrainy (który jest Ustawą Ukrainy) poddał pod głosowanie projekt ustawy S. Kiwałowa—W. Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej”; — zakazu działalności i niedopuszczenia do następnych wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy Partii Regionów oraz Komunistycznej Partii Ukrainy, które sieją niezgodę w ukraińskim społeczeństwie i konsekwentnie prowadzą Ukrainę do rozłamu; — rozwiązania Ługańskiej Rady Obwodowej oraz innych rad obwodowych i lokalnych, które poparły projekt ustawy S. Kiwałowa—W. Kolesniczenki „O zasadach państwowej polityki językowej”; — przywrócenia w paszporcie obywatela Ukrainy rubryki „narodowość”, co pozwoli obiektywnie oceniać skład językowy ludności Ukrainy i jej poszczególnych regionów oraz miejscowości. Analizując materiały krajowych mediów, zauważyłem szablonowość myślenia zarówno polityków, jak i przeciętnych obywateli: mianowicie, że to, co dzieje się w Kijowie, jak w kropli wody, odbija się na Południowo-Wschodniej Ukrainie. Niestety, wszystko jest odwrotnie. Przecież ten region dawno został przekształcony w poligon, gdzie wypracowywane są najbrudniejsze technologie niszczenia naszej państwowości. Zastępy złodziei i złodziejaszków, opierając się na zdegradowanym lumpenie, stosując obłudne technologie polityczne i bezpośrednie fałszerstwa podczas wyścigu wyborczego – przekupstwo, szantaż, zastraszanie, groźby i prześladowania oponentów, zajęły wszystkie szczeble władzy: od rady wiejskiej – aż po stolicę. Kim oni są – wszystkim dobrze wiadomo nawet bez nazwisk, jedynie po rodzaju ich kwalifikacji: oszuści, sutenerzy, fałszerze pieniędzy, wielokrotnie karani rabusie, wszelkiej maści łapówkarze, przemytnicy, korupcjoniści; nie zdziwimy się, jeśli wśród nich zostaną odnotowani mordercy itp. I nie jest to bezpośredni wytwór już nieistniejącego, dzikiego, azjatycko-rosyjskiego ZSRR. No przecież nie jest to charakterystyczne dla naszych byłych sąsiadów z tak zwanego obozu socjalistycznego! Za to charakterystyczne dla świtu Ukrainy – Ługańszczyzny. Procesy, które tutaj zachodzą, różnią się nawet od procesów w sąsiednich ukraińskich obwodach. Zwłaszcza w sferze gospodarczej. W szczególności, w sąsiedniej Doniecczyźnie lokalne klany nie tylko rozkradły dawne wspólne mienie, ale i nauczyły się inwestować w odtwarzanie sił wytwórczych, w ostrej walce konkurencyjnej zajęły swoją niszę na rynku światowym. A na Ługańszczyźnie utworzył się potężny Iryna MAHRYCKA, m. Ługańsk
Wkrótce po uchwaleniu przez Radę Najwyższą projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” Rada Obwodowa w Ługańsku pod przewodnictwem Wałerija Hołenki zorganizowała i przeprowadziła wiec na jego poparcie. Obok budynku obwodowej administracji państwowej kolejno, nie ukrywając radosnych uczuć, występowali pan Hołenko, gorliwa obrończyni języka rosyjskiego na Ługańszczyźnie Iryna Zajcewa (dziś zajmuje wysokie stanowisko w Ministerstwie Oświaty i Nauki, Młodzieży i Sportu), dyrektor rosyjskiego gimnazjum w Ługańsku Ałła Pidtynna, nauczyciele języka rosyjskiego szkół centrum obwodowego, członkowie Partii Regionów, weterani wojny w Afganistanie, liderzy prorosyjskiego kozactwa i inni. Mówili o tym, że teraz rosyjskojęzyczni obywatele stali się chronieni w swoich prawach, o tym, że „garstka galicjan” nie ma prawa narzucać większości społeczeństwa swojego języka, i proponowali utrwalić w Konstytucji państwowy status języka rosyjskiego. symbioza wczorajszego czerwonego dyrektoriatu, komunobolszewickiej nomenklatury partyjnej oraz komsomolskich wychowanków. Wielu z nich zajmuje stanowiska kierownicze, negatywnie wpływając nie tylko na procesy w regionie, ale i ogólnie w państwie. Ograniczeni dyplomami marksistowsko-leninowskich szkół partyjnych, uzbrojeni w wulgarno-surżykową leksykę sąsiedniego państwa, nie nauczyli się niczego poza kradzieżą, zakazywaniem i niszczeniem wszystkiego, co stoi na przeszkodzie ich ubogiemu światopoglądowi. Wśród ich najbardziej zagorzałych wrogów znajdują się klasa średnia, przedsiębiorczość, inteligencja narodowa, integracja europejska oraz demokratyczne zmiany na Ukrainie. Tym, którzy nie wierzą lub wątpią w powyższe, przypomnijmy o I i II zjeździe w Siewierodoniecku oraz o tych, którzy za tym stali. Wśród inicjatorów buntu byli obecny ideolog Partii Regionów, a wtedy przewodniczący Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej O. Jefremow oraz przewodniczący rady obwodowej, a dziś ambasador Ukrainy w Republice Białoruś W. Tichonow. Tym samym kursem podąża dziś ich wierny „towarzysz” — przewodniczący Ługańskiej Rady Obwodowej W. Hołenko. Dyrygował na zjeździe obecny Prezydent Ukrainy W. Janukowycz. Uświęcili to widowisko wiekopomni popi patriarchatu moskiewskiego (UKP PM), a paradę ukrainofobów przyjmował ówczesny mer Pierwszej Stolicy J. Łużkow. Kto dziś lobbuje za zniszczeniem fundamentów ukraińskiej państwowości, przede wszystkim w sposób bezprecedensowy w historii państwa ukraińskiego odbiera język narodu tytularnego? Tak, wciąż ci sami. O tym, jak to się robi na Ługańszczyźnie, można układać legendy. W strukturach państwowych, kierowanych przez etnicznych Rosjan — ludzi sowieckich, przez 20 lat niepodległości tak i nie zdołano zacząć mówić państwowym językiem ukraińskim. Za to regularnie urządzano demarsze — „dajesz drugi państwowy!”. Czy ktoś został ukarany za to, że za państwowe pieniądze urządzał spory sądowe z państwem? Ależ nie, wręcz przeciwnie, zostali uhonorowani odznaczeniami państwowymi i zaszczytnymi tytułami. Dyskutowano do tego stopnia, że na Ługańszczyźnie należy, oprócz ukraińskiego, wprowadzić jeszcze dwa języki — zrozumiałe, że rosyjski, a do tego jeszcze… angielski. Właśnie w tym celu przez cały tydzień za państwowe pieniądze przeprowadzano „okrągłe stoły”. Do dyskusji włączono nawet absolwentów i uczniów starszych klas szkół ogólnokształcących, którzy deklarowali: „Zapłaćcie nam pieniądze, a będziemy propagować i „banderowski” język!”. Apoteozą tego widowiska stała się nadzwyczajna sesja Ługańskiej Rady Obwodowej. Odbywała się ona pod hasłami: „Jazyk i mowa — brat i siestra” oraz „Nacjonalizm nie projdiot!”. Nie jest to dziwne, bo wiadomo, skąd wystają uszy. Zastępy podległych „regionalom” prorosyjskich organizacji — „Zgromadzenie Narodów Ługańszczyzny”, „Obwodowy Związek Weteranów Afganistanu”, „Obwodowa Rada Kobiet”, „Russkoje dwiżenije Donbassa” i inne oświadczyły, że uchwalona przez Radę Najwyższą Ukrainy ustawa „O zasadach państwowej polityki językowej” znacząco rozszerza sferę stosowania języka rosyjskiego w regionie. „Niestety, destrukcyjne siły nacjonalistyczne wykorzystały te wydarzenia do wywołania bezprawia w państwie i wezwań do siłowego obalenia centralnych organów władzy. Temu samowolnictwu należy dać zdecydowany odpór”. Brednie? Ależ nie, poczytajcie lokalną prasę. Oto co pisała gazeta rady obwodowej „Nasza gazeta” z 07.07.2012, nr 96 (3564) (cytuję w języku oryginału): „Ługańczanie: „My chcim goworit na rodnom dla siebia jazykie — na russkom!” Poka tak nazyajemyje oppozicionery i nacional-faszisty ustraiwajut bojni i prowokacii w Kijewie, krusza opponientow, Jug i Wostok Ukrainy, za prawo kotorych goworit na rodnom jazykie borjetsia Partija regionow, niedoumiwajut: „Russkij jazyk, priżdie wsiewo, nużien nam, prostym ludiam, a nas nikto nie choczet daże usłyszat! Poczemu nas nie sczitajut ludmi?” I ani słowa o tym, że tych, którzy rozmawiają w języku ukraińskim, wyrzuca się z transportu, angażując nawet obywateli sąsiedniej Rosji; że w urzędach państwowych, szpitalach, sklepach tym, którzy zwracają się po ukraińsku, oświadczają: „My was nie ponimajem! W szkołe nie izuczali ukrainskij!”. Na Ługańszczyźnie nie ma ani jednej obwodowej gazety ukraińskojęzycznej, trwa powszechna rusyfikacja lokalnych mediów, a językiem roboczym członków Stowarzyszenia Dziennikarzy Ukrainy jest wyłącznie rosyjski, nigdzie nie można nabyć centralnego ukraińskojęzycznego wydania drukowanego (gazety, czasopisma, książki); zamykane są szkoły ukraińskojęzyczne… A z narodowych uczelni Ługańska pozostaje tylko forma — narodowe, język zaś komunikacji i nauczania — rosyjski. Urzędnicy od oświaty Ługańszczyzny, począwszy od zarządu oświaty i nauki Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej, a kończąc na dyrektorze wiejskiej szkoły, obawiając się rozprawy ze strony władzy, celowo ignorują komunikację w języku ukraińskim, lekceważą go. Zatem ład i spokój w państwie możliwy jest tylko wtedy, gdy władza stanie się całkowicie ukraińska.
Traducción automática
W tysięcznym wiecu uczestniczyli przedstawiciele Partii Regionów i Młodzieżowej Organizacji PR z całego obwodu, uczniowie szkół i uczelni wyższych, pracownicy zakładu „Marszał”, którego dyrektorem jest ulubieniec Ołeksandra Jefriemowa Serhij Horochow, oraz kozacy doniescy, którzy poza państwowym statusem języka rosyjskiego domagali się także wprowadzenia unii celnej z Rosją. Uczestnicy wiecu trzymali w rękach transparenty: „Ojczysty język — rosyjski”, „Мы думаем и говорим по-русски”, „Русскому языку — да!”, „Двуязычию — да!”, „Спасибо регионалам за русский язык”, „Национализм не пройдет!” Zapamiętało mi się emocjonalne, a zarazem śmieszne w swej wydumanej formie wystąpienie nauczycielki, która powiedziała, że dziś jest niewymownie szczęśliwa, bo wreszcie nadszedł czas, gdy ona, etniczna Rosjanka, może bez strachu rodzić dziecko i podczas porodu krzyczeć w swoim ojczystym języku, a jej dziecko będzie mogło wypowiedzieć pierwsze słowo w języku swoich przodków, a nie w języku państwowym. Na tę imprezę mnie nie zaproszono. Idąc w ukraińskiej koszuli na zupełnie inny, protestacyjny wobec tego samego projektu ustawy wiec, stałam się jego przypadkową świadkinią. Podeszłam do chłopaka z flagą Partii Regionów i spokojnie zapytałam, czy jego zdaniem na Ukrainie język ukraiński ma prawo do istnienia? Powiedział, że na moje pytanie odpowiadać nie będzie. Wtedy podbiegły trzy aktywistki Partii Regionów i zaczęły odpychać mnie od tego chłopaka, krzycząc, że jestem prowokatorką i nacjonalistką. Wtedy postanowiłam podejść do głównych organizatorów wiecu ze sztabu miejscowej organizacji PR i zapisać się do wystąpienia przy mikrofonie. Oczywiście mówiłam po ukraińsku, przedstawiłam się jako kandydatka nauk filologicznych, docent uniwersytetu. Ci odmówili mi: „Мы бандеровцам слово не даём, идите себе на свой националистический митинг!” Jakże ja jestem banderowcem, skoro urodziłam się w Doniecku, mieszkam w Ługańsku, a z racji wieku w ogóle nie mogłam służyć w UPA? Wystarczyło jednak, że mówię po ukraińsku i mam na sobie ukraińską koszulę, by nie dopuszczono mnie do mikrofonu. A ja chciałam obecnym na wiecu obrońcom języka rosyjskiego opowiedzieć o tym, jak niedawno jedna urzędniczka Ługańskiej obwodowej administracji państwowej żądała ode mnie, żebym rozmawiała z nią wyłącznie po rosyjsku, bo ona, proszę, nie uczyła się ukraińskiego w szkole, i przy tym bezczelnie śmiała się z mojego języka. I przypomnieć, że dziś w Ługańsku, według oficjalnie przekazanej mi informacji, nie ma ani jednej (!) szkoły z ukraińskim językiem nauczania, a poszczególne klasy ukraińskie w wyniku „optymalizacji” przeniesiono na nauczanie w języku rosyjskim. I o tym, że w kioskach obwodowego centrum nie ma ani jednej gazety wydanej w języku państwowym. A potem — zapytać uczestników wiecu: co będzie teraz, po uchwaleniu ustawy, którą tak zawzięcie popierają?
Traducción automática
Nadia KYRIAN Zdjęcie autorki W dniu przyjazdu Władimira Putina do Ukrainy przedstawiciele „Swobody”, UNA-UNSO, KUN-u, Ukraińskiej Partii Ludowej oraz „Proświty” pikietowali ambasadę Federacji Rosyjskiej. Lider kijowskiego oddziału WS „Swoboda” Andrij Illenko tak wyjaśnił przyczyny pikietowania: „Kiedy krytykujemy ukraińskie władze, musimy rozumieć, że główny wróg siedzi na Kremlu. On pociąga za sznurki marionetek w Kijowie. Musimy walczyć z rosyjskim imperialnym wpływem”. Przedstawiciele UNA-UNSO przekazali prezydentowi Rosji Apel, w którym domagają się stworzenia grupy roboczej z udziałem przedstawicieli naszego państwa w sprawie przekazania Ukrainie części akcji „Gazpromu”, którego majątek formował się w czasach ZSRR pracą ukraińskich obywateli, środkami technicznymi ukraińskich przedsiębiorstw, z zastosowaniem opracowań ukraińskich naukowców. Zastępca przewodniczącego kijowskiej organizacji miejskiej Ukraińskiej Partii Ludowej Wiktor Horbacz w przeddzień rocznicy bitwy pod Konotopem w 1659 roku przypomniał, że wtedy Rosja sprowadziła na Ukrainę wojska karne, które poniosły druzgocącą klęskę pod Konotopem. Od tamtej pory imperium stara się podbić Ukrainę podstępem i oszustwem. Dziś Rosja znów rozpoczyna ofensywę, propagując ideologię „Ruskiego miru”. Tabacznikowie, Kolesniczenkowie spekulują na samej nazwie państwa, narzucają myśl, że Rosjanie są tutaj rdzennym etnosem, próbując zatuszować fakt, że Rosja do Piotra I nazywała się „Moskowią” i w rzeczywistości nie jest spadkobierczynią Rusi Kijowskiej. Partia Regionów poprzez przyjęcie projektu ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki próbuje odwrócić uwagę opinii publicznej od swoich błędów gospodarczych. Przedstawiciele „piątej kolumny”, cynicznie i bezczelnie obrażając Ukraińców, sieją waśnie narodowościowe i, jak wyrażają się niektórzy z nich, „urządzą tu Jugosławię”. Musimy przeciwstawić się realizacji tych planów, pomóc Rosjanom pozbyć się imperialnych kompleksów, zbudować demokratyczne państwo w swoich historycznych granicach i ustanowić między nami dobrosąsiedzkie relacje. Zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk podkreślił, że idea „Ruskiego miru” sięga jeszcze 1622 roku, kiedy car Aleksiej Michajłowicz nakazał spalić wszystkie ukraińskie książki. Ustawa „O podstawach państwowej polityki językowej”, przyjęta ze wszystkimi możliwymi naruszeniami 3 lipca, jest antyukraińska, antypaństwowa i antykonstytucyjna. Proświcianie przygotowali plakat z wykazem ukazów władców imperialnej Rosji o zakazie języka ukraińskiego od 1622 roku do najnowszego projektu ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki. Ta ustawa zawęża sferę używania języka ukraińskiego, co grozi faktycznym jego ignorowaniem w niektórych obwodach i przekształceniem rosyjskiego w drugi język państwowy (bez pierwszego). Ta lista została przekazana „prezydentowi FR Putinowi od potomków zaporoskich kozaków” za pośrednictwem pracowników ambasady.
Traducción automática
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Co do ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej” Kiwałowa–Kolesniczenki, wszyscy zgadzają się co do jednego: to ustawa o prawie do ignorowania języka państwowego. Przy powstaniu tej sytuacji z językiem mimowolnie lub celowo przyczynili się prawie wszyscy politycy w okresie niepodległości Ukrainy i wielu spośród nas. Czekaliśmy z lękiem na chłopca, który rozbiera granat, i nie wierzyliśmy w możliwość tak wybuchowego cynizmu. Jak inaczej wytłumaczyć nieobecność wielu posłów-opozycjonistów w dniu głosowania nad ustawą? Reagować naprawdę, jak zawsze, okazaliśmy się nieprzygotowani. Narodowi, zaabsorbowanemu codziennymi sprawami, trudno pojąć własną odpowiedzialność i rolę obywatela w tym trudnym wydarzeniu ukraińskiego życia. Razem wszyscy przechodzimy test na naród godny posiadania własnego państwa. Każdą błędną czy zbyt słabą reakcję na wydarzenia niemiłe dla narodu bardzo uważnie badają zainteresowani obserwatorzy w Ukrainie i na świecie, aby użyć jej przeciwko nam. Czujemy, jak działa technologia nieustannego poniżania z celem odsunięcia czynnika ukraińskiego od zarządzania gospodarką i państwem. Nic tak nie rozbraja rodzimego etnosu, jak fałszywa iluzja państwowości jego języka na tle walki o szczególne prawa języka dawnego kolonizatora. Mechanizm jest oczywisty: stopniowo poddajemy się, a nas powoli spychają do rezerwatu bez określonego terytorium, czyli do tłumu ludzi drugiej kategorii. Reakcja na ustawę Kiwałowa–Kolesniczenki, która boleśnie dotyka żywotnych interesów każdego etnicznego Ukraińca, powinna być znacznie silniejsza. Najwyraźniej możliwości masowego protestu są sztucznie ograniczone. Większość pracujących nie ma zapasu finansowych możliwości, by zlekceważyć pracę i na własny koszt spontanicznie jechać protestować do stolicy. Organizacje społeczne również nie mają środków, by zapewnić transport protestującym-ochotnikom. Partie pieniądze mają, ale dla swoich aktywistów, którzy wykorzystają okazję do agitacji wyborczej. Partie mają własny interes – wybory, dlatego temat języka już płynnie przechodzi w rebranding „Ukraina bez Kuczmy” – „Ukraina bez Janukowycza”. Pospieszna inicjatywa Arsenija Jaceniuka, bo trzeba koncentrować się na języku i doprowadzić sprawę do końca. Wtedy ustawę, przyjętą z naruszeniami i sprzecznościami z Konstytucją, uchyli prezydent pod naciskiem Ukraińców. Jeżeli zaś sprawa pójdzie w stronę polityczną,
Zbyt brudne przed wyborami, grozi więc, że będzie przerabiane w różnych programach typu „Szuster-szou”. Nie mając potężnej organizacji społecznej, Ukraińcy samodzielnie nie są w stanie zapewnić finansowo i organizacyjnie masowych akcji ogólnoukraińskich, w tym miliona-osobowego marszu z żądaniem kary dla uciskających język ukraiński. Żyjemy w świecie informacji, a reakcja narodu działa wtedy, gdy otrzymuje wsparcie informacyjne albo jest wyjątkowo masowa. O wsparciu informacyjnym dla Ukraińców trzeba zapomnieć, bo media są w przeważającej mierze w nieukraińskich rękach. Dlatego fakt, że obiektywnie nie możemy zapewnić potrzebnej masowości, daje sygnał politycznym i światowym graczom: etniczni Ukraińcy nie są jeszcze gotowi utrzymywać silne organizacje społeczne do obrony swojej językowej, kulturowej i duchowej tożsamości. W odpowiedzi nastąpi agresywne nastawienie do naszego państwa i władzy, niezależnie od tego, kto ją sprawuje. Jeżeli elita narodowa nie zacznie pilnie działać zamiast mówić, cały silny świat, przede wszystkim Rosja, nie oprze się pokusie, by „dodusić Ukraińców”. Wygląda na to, że chwalony cywilizowany świat po raz kolejny w historii jest gotów poświęcić etnicznych Ukraińców „ze względu na zapobieganie ekstremizmowi i zachowanie bezpieczeństwa prowadzenia biznesu w regionie”. Dlatego w tych wyborach naród podświadomie oczekuje politycznej siły, zdolnej pojąć całą powagę sytuacji i zaproponować zwycięski plan samoratowania ukraińskiego etnosu w takiej formie, by został on poparty przez resztę społeczeństwa obywatelskiego. Potrzebny jest plan szybkiej i silnej, masowej reakcji ukraińskiej wspólnoty na wydarzenia, które działają przeciwko rozwojowi i zachowaniu językowej oraz kulturowej tożsamości Ukraińców. Te konstytucyjne gwarancje ukraiński etnos, niestety, może i powinien zapewnić sobie wyłącznie sam, pozostawiając troskę o prawa mniejszości państwu. W kwietniu 2006 roku, po wyborze parlamentu z większością „pomarańczową”, opublikowałem artykuł „Unikalna szansa nowego parlamentu”, w którym przewidywałem obecne kłopoty z językiem ukraińskim i proponowałem sposoby ich uniknięcia. Niestety politycy prawdopodobnie nie czytają prasy ukraińskiej. Dlatego do parlamentu powinni trafić inni politycy. Jesteśmy odpowiedzialni za skład osobowy parlamentu, bez względu na nazwy partii. Ważne, by do parlamentu weszła przeważająca liczba rozsądnych i sumiennych Ukraińców, zdolnych szybko zneutralizować niebezpieczne procesy przekształcania Ukrainy w kolonię.
Traducción automática
Jesteśmy zmuszeni stwierdzić, że niestety lekceważący stosunek do języka ukraińskiego ze strony kierowników Rady Najwyższej oraz Rady Ministrów Krymu stał się bodźcem do działania dla niektórych zaangażowanych periodycznych wydawnictw drukowanych. Próby poniżenia wszystkiego, co ukraińskie, a nawet samego narodu i naszego państwa na Krymie, stały się codziennym zjawiskiem, na które organy ścigania nie reagują. Świeżym przykładem jest zuchwała, nieprawdziwa i dyskryminująca publikacja w gazecie „Krymskij Tielegraf”. W numerze 186 tego periodycznego wydawnictwa drukowanego z 22 czerwca bieżącego roku autor w publikacji „Język twój — wróg mój!”(?) pozwolił sobie, najwyraźniej przy wsparciu redaktora naczelnego, na otwarcie prowokacyjne, poniżające, a nawet dzikie ataki pod adresem języka ukraińskiego. Jest to zuchwałe drwienie z języka państwowego, rozpowszechnianie informacji niezgodnych z rzeczywistością, dążenie do poniżenia Ukraińców Krymu, obywateli Ukrainy jako jego użytkowników. W publikacji autor w drwiącej formie podaje nieprawdziwe tłumaczenia ukraińskich słów i porównuje je z normatywnymi słowami słownika rosyjskiego. Oszukuje czytelników, twierdząc, jakoby w języku ukraińskim „zapalniczka” tłumaczyła się jako „spałachujka” (w rzeczywistości — „zapalnyczka”), „motyl” — „załupiwka” (w rzeczywistości — „metelyk”), „lustro” — „pykohlad” („dzerkało”, „swiczado”), „seksualny maniak” — „pysuńkowyj złodij”, „kinder-niespodzianka” — „jajko-spodijajko”, „położna” — „puporizka”, „pielęgniarka” — „sztrykałka”, „prezerwatywa” — „humowyj naciucjurnyk”, „pestki” — „łupyzdryky” itp. Wszystko to nie ma nic wspólnego z jego zasadami. Odpowiedzialny dziennikarz na coś takiego by sobie nie pozwolił. Ale rzecz w tym, że dla autorów „Krymskiego Tielegrafa”, jak twierdzi tytuł artykułu, język ukraiński to wróg! I do walki z nim wykorzystuje on wszystkie dostępne mu niegodne środki. Co więcej — gazeta wprowadza w błąd czytelników, twierdząc, że w ukraińskim ustawodawstwie istnieją ustawy lub choćby projekty ustaw, które zakazują używania języka rosyjskiego. Jakie zadania stawiała przed sobą gazeta w tym przypadku? Wzmocnić stabilność w społeczeństwie? Nie. Zwiększyć poziom zaufania jednych narodów do drugich? Nie! Wzmocnić tak zwaną dwujęzyczność? Też nie! Oczywiste jest, że gazeta stara się wywołać u swoich czytelników nienawiść do języka ukraińskiego i wrogość do jego użytkowników. I tym samym zdyskredytowała siebie jako środek masowego przekazu, wykazała pełny brak profesjonalizmu w naświetlaniu złożonych kwestii życia krymskiego społeczeństwa, naruszyła ustawodawstwo o prasie oraz o informacji. Symferopolski oddział miejski „Proświty” jest oburzony taką nieprawdziwą publikacją gazety „Krymskij Tielegraf”, która kształtuje u czytelników lekceważący stosunek do języka ukraińskiego, negatywne emocje wobec jego użytkowników — etnicznych Ukraińców, będących przedstawicielami mniejszości etnicznej w Republice Autonomicznej Krymu. Żądamy sprostowania nieprawdziwej informacji o państwowym języku ukraińskim, a także publicznych przeprosin gazety przed ukraińską społecznością Krymu, która liczy nie mniej niż jedną czwartą ludności autonomii, na tej samej kolumnie, tą samą czcionką i w takiej samej objętości, co wspomniany artykuł. W przypadku ignorowania naszych prawnych żądań Symferopolska organizacja miejska Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. G. Szewczenki zmuszona będzie skierować pozew do sądu o sprostowanie informacji niezgodnej z rzeczywistością oraz odszkodowanie za straty moralne. Jednocześnie pozostawia sobie prawo do poinformowania o takiej zniewadze języka państwowego, o podżeganiu do nienawiści wobec języka ukraińskiego i jego użytkowników ukraińską i zagraniczną opinię publiczną, a także odpowiednie organy władzy państwowej w centrum i na Krymie. Pawło WŁASENKO, przewodniczący Symferopolskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
grupy roboczej, utworzonej między innymi z przedstawicieli odpowiednich struktur społeczeństwa obywatelskiego oraz środowiska eksperckiego, w celu przygotowania jakościowo nowego projektu ustawy „O trybie stosowania języków w Ukrainie” zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy oraz z uwzględnieniem europejskich doświadczeń w sferze polityki językowej. Jeśli chce Pan być Prezydentem całej Ukrainy, a nie zabawką w rękach antyukraińskich sił, powinien Pan zaprzestać flirtowania z nimi i powstrzymać się od współudziału w działaniach skierowanych na podważenie fundamentów niepodległej państwowości Ukrainy. Mamy nadzieję, że nie życzy Pan sobie, aby Pana prezydentura doprowadziła do ruiny ukraińskiej państwowości. Wołodymyr WASYŁENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk prawnych, jeden z twórców ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Larysa MASENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk filologicznych Wołodymyr PANCZENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk filologicznych, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji Kijów, 13 lipca 2012 r. Z upoważnienia 72 organizacji społecznych, ruchów, komitetów z różnych obwodów Ukrainy, które występują z protestami przeciwko naruszeniom Konstytucji oraz w obronie języka ukraińskiego
Traducción automática
Continuación de «Zapobiec rozłamowi Ukrainy», p. 1
Zakończenie. Początek na str. 1 (05.09.2011 r.); Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego (09.09.2011 r.); Akademii Nauk Szkoły Wyższej (16.09.2011 r.); Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (20.09.2011 r.). Projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki spotkał się z druzgocącą krytyką w opiniach organów władzy państwowej Ukrainy, a mianowicie: Ministerstwa Finansów Ukrainy (09.09.2011 r.) oraz Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy (27.09.2011 r.), Komitetów Rady Najwyższej Ukrainy — ds. kultury i duchowości (23.09.2011 r.) oraz ds. budżetu (03.11.2011 r.), a także Głównego Zarządu Naukowo-Eksperckiego Rady Najwyższej Ukrainy (23.05.2012 r.). Podczas przesłuchań, przeprowadzonych przez Komitet ds. kultury i duchowości Rady Najwyższej Ukrainy (20.06.2012 r.), projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” uznano za taki, który nie odpowiada wymogom Konstytucji Ukrainy i wymaga gruntownej koncepcyjnej przeróbki. 3. Od momentu wniesienia projektu ustawy jego procedowanie w Radzie Najwyższej towarzyszyło systemowym i rażącym naruszeniom art. 82 i 84 Konstytucji Ukrainy oraz Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”. Aparat parlamentu zarejestrował projekt ustawy z naruszeniem wymogów cz. 3 i cz. 6 art. 91 Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”, ponieważ jego autorzy nie przedłożyli uzasadnienia finansowo-ekonomicznego oraz tabeli porównawczej ze wskazaniem zmian do obowiązujących ustaw Ukrainy, proponowanych rozdziałem 11 przepisów przejściowych projektu ustawy. Podczas rozpatrywania projektu ustawy w pierwszym czytaniu 5 czerwca br. naruszono art. 102 Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”: projekt ustawy poddano pod głosowanie bez omówienia jego głównych zasad, postanowień, kryteriów i struktury. Przy tym głosowanie przeprowadzono z naruszeniem art. 84 Konstytucji Ukrainy, który wymaga osobistego głosowania przez każdego deputowanego ludowego. Podczas wieczornego posiedzenia Rady Najwyższej 3 lipca br. naruszanie regulaminu zachęcał swoimi manipulacyjnymi „technologiami” pierwszy zastępca Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Adam Martyniuk, który z sali, bez decyzji rady koordynacyjnej i rozpatrzenia wniesionych przez deputowanych ludowych licznych poprawek, poddał pod głosowanie kwestię dotyczącą nadzwyczajnego włączenia do porządku dziennego projektu ustawy nr 9073 „O zasadach państwowej polityki językowej”. Przepadło ono („za” oddano 219 głosów). Drugie głosowanie dotyczyło propozycji przewodniczącego, aby jeszcze raz powrócić do właśnie „odrzuconej” kwestii dotyczącej zmiany w porządku dziennym (wynik: „za” — 241). Po tym Adam Martyniuk nie poddał pod głosowanie kwestii o włączeniu do porządku dziennego danego projektu ustawy, a od razu, nawet bez wskazania redakcji, w której głosuje się projekt ustawy, poddał pod głosowanie kwestię o przyjęciu projektu ustawy nr 9073 w całości („za” — 248 głosów). W ten sposób przegłosowano kwestię, nawet nie włączoną do porządku dziennego, a co najważniejsze — absolutnie nieprzygotowaną do głosowania. Z punktu widzenia prawa i faktu, omówienie, głosowanie i uchwalenie językowego projektu ustawy w drugim czytaniu nie odbyło się i nie mogło się odbyć w zasadzie, ponieważ główny komitet zgodnie z postanowieniami rozdziału 20 Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy” kontynuował pracę nad jego przygotowaniem do drugiego czytania w związku z dużą liczbą poprawek (ponad 2000). Właśnie dlatego projekt ustawy nie został (i nie mógł być!) parafowany przez przewodniczącego właściwego komitetu, kierownika sekretariatu tego komitetu, kierowników aparatu prawnego i redakcyjnego Rady Najwyższej, jak tego wymaga cz. 1 art. 117, a także nie został (i nie mógł być!) rozdany deputowanym ludowym „nie później niż na dziesięć dni przed dniem rozpatrzenia tego projektu ustawy na posiedzeniu plenarnym Rady Najwyższej”. Z powodu braku przygotowanego do drugiego czytania projektu ustawy niemożliwe było wykonanie wymogów art. 119 Regulaminu dotyczących artykułowego omówienia i głosowania poprawek na podstawie tabel porównawczych oraz uzgodnienia ostatecznego tekstu ustawy. Zatem deputowani ludowi zagłosowali za dokumentem, który w sensie prawnym nie istnieje, za dokumentem-fantomem, do tego — znów z naruszeniem art. 84 Konstytucji Ukrainy. 4. Próba „udoskonalenia” nieistniejącego dokumentu za pomocą struktur podległego Panu Gabinetu Ministrów jest kontynuacją rażących naruszeń Konstytucji Ukrainy oraz Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”. Taka próba jest nielegalna również z tego powodu, że dopracowywanie projektów ustaw, które są w trakcie rozpatrywania przez Radę Najwyższą, oraz uzgadnianie ich ostatecznych tekstów musi odbywać się wyłącznie w ramach parlamentu i zgodnie z procedurami ustalonymi rozdziałem 20 Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”. W ten sposób nie ma Pan żadnych podstaw, aby rozpatrywać decyzję Rady Najwyższej z 3 lipca 2012 roku dotyczącą projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” jako uchwalenie ustawy, ponieważ taka ustawa w zasadzie nie istnieje. Nawet jeśli ta decyzja zostanie skorygowana przez Gabinet Ministrów, taki dokument nie może być uważany za ustawę. Podpisując widmowy akt, „uchwalony” z bezprecedensowymi naruszeniami Konstytucji Ukrainy oraz Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”, dokona Pan działań bezprawnych i stanie się współuczestnikiem fałszerstwa, co pociąga za sobą odpowiedzialność moralną, polityczną i karną. Jako gwarant Konstytucji Ukrainy, musi Pan podjąć wszelkie środki, aby antykonstytucyjny projekt ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki, który wzburza społeczeństwo, rozbija Ukrainę i zamachuje się na jej ustrój konstytucyjny, został w ogóle zdjęty z rozpatrzenia. Uważamy, że optymalną drogą wyjścia z sytuacji mogłoby być stworzenie
Traducción automática
Rady Najwyższej Ukrainy. Trybunał Konstytucyjny, co do istoty, jest wykorzystywany jako narzędzie „legitymizacji” obu tych bezprawnych decyzji większości parlamentarnej. (Powszechnie wiadomo, że żadna ustawa językowa nie została uchwalona, ponieważ żaden konkretny jej tekst nie był wnoszony pod głosowanie na sali. Co do projektu ustawy o zmianach do Regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy (numer rejestracyjny 10677), to został on wprowadzony do porządku obrad sesji i rozpatrzony z naruszeniem artykułów 82 i 84 Konstytucji Ukrainy, a także artykułów 21 i 100 ustawy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”. Za pomocą decyzji Trybunału Konstytucyjnego chce się stworzyć podstawy prawne do ostatecznego ujarzmienia przewodniczącego parlamentu W. Łytwyna, w szczególności w kwestii językowej, lub do stworzenia iluzji legalności jego odwołania ze stanowiska. Oczywiste jest, że decyzja Trybunału Konstytucyjnego jest po pierwsze wyjątkowo pospieszna, a zatem zamówiona. Nic nadzwyczajnego w kraju się nie działo, by Trybunał Konstytucyjny porzucił wszystkie sprawy i w trybie pilnym rozpatrzył jedno odrębne wystąpienie posłów ludowych. Nie ma żadnych wątpliwości, że sztucznie uprościł i, co do istoty, wykastrował procedurę rozpatrywania tej kwestii. Standardowa procedura przygotowania i uchwalania przez Trybunał Konstytucyjny podobnych decyzji przewiduje bowiem, w szczególności, posiedzenie jego kolegium, zwrócenie się do instytucji naukowych, do Prezydenta
Ukrainy, do parlamentu, do wielu innych instytucji z prośbą o wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przedmiotu wniosku. Jeżeli posłowie zwrócili się do Trybunału Konstytucyjnego 5 lipca, to mniej niż w ciągu tygodnia, przy największej chęci, nie da się wystosować odpowiednich zapytań, przygotować opinii, przesłać ich do Trybunału Konstytucyjnego i opracować stanowiska stron oraz ekspertów, które zostały w nim przedstawione. Oczywiste jest, że wiele zasadniczych etapów przygotowania orzeczenia Trybunał Konstytucyjny zignorował lub w sposób bezprecedensowy ograniczył, w wyniku czego o naukowo-eksperckim uzasadnieniu orzeczenia nie można nawet mówić. To postanowienie Trybunału Konstytucyjnego powiększyło listę jego absurdalnych rozstrzygnięć. Można je postawić na jednym stopniu z głośnym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z jesieni 2010 roku o zmianie Konstytucji Ukrainy. W istocie Trybunał Konstytucyjny przekształcił się z bezstronnego arbitra konstytucyjnego w posłuszne centrum serwisowe świadczące „usługi konstytucyjne” rządzącemu reżimowi władzy. Aby uznać za niekonstytucyjną istniejącą procedurę tajnego głosowania kartami do głosowania, trzeba mieć bardzo nieokiełznaną fantazję, która nie ma nic wspólnego ani z świadomością prawną, ani z prawem, ani z demokracją. Takie decyzje można podejmować co najwyżej na kacu. Zasada przejrzystości w działalności organów władzy w żaden sposób nie wyklucza możliwości tajnego głosowania. Tajne głosowanie w sprawach personalnych jest ważną gwarancją wolności wyboru, właściwą dla demokracji. Ponadto dziwi, że Trybunał Konstytucyjny nie dostrzegł w głosowaniu kartami do głosowania jednej z najskuteczniejszych procedur realizacji art. 84 Konstytucji Ukrainy, który przewiduje osobiste głosowanie przez posłów. Warto też zapytać sędziów Trybunału Konstytucyjnego o sposób wyboru ich przewodniczącego. Jak uzasadnią to, że artykuł 20 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym Ukrainy stanowi: „Przewodniczący Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy wybierany jest na specjalnym plenarnym posiedzeniu TKU spośród składu sędziów TKU wyłącznie na jedną trzyletnią kadencję w tajnym głosowaniu poprzez złożenie kart do głosowania…”? Ponadto kworum, które wymaga, aby karty do tajnego głosowania otrzymało nie mniej niż dwie trzecie posłów od ich faktycznej liczby, jest nie tylko mechanizmem ochrony praw mniejszości, ale także mechanizmem zapewnienia stabilności parlamentu. Wrażenie jest takie, że „kosmiczni przybysze” rządzili nie tylko w Kijowie, lecz także okupowali Trybunał Konstytucyjny Ukrainy. Sędziowie konstytucyjni muszą wiedzieć, że Konstytucja Ukrainy zawiera normy, które przewidują podejmowanie przez parlament decyzji kwalifikowaną liczbą — trzystu głosami. Takie procedury są zabezpieczeniem przeciwko samowoli władzy, destabilizacji i działalności władczej oraz życia społecznego. Wybór i odwołanie Przewodniczącego Rady Najwyższej przy udziale dwóch trzecich deputowanych ma na celu konsensualne powołanie kierownictwa parlamentu, co zapewni bezstronną organizację pracy parlamentu oraz ścisłe przestrzeganie procedur i Regulaminu niezależnie od koniunktury politycznej. Jeżeli sędziom Trybunału Konstytucyjnego nie wystarczają te analogie, to powinni zapoznać się z ustawodawstwem gospodarczym, gdzie przewidziano taki instytut, jak blokujący pakiet akcji, będący dźwignią ochrony praw akcjonariuszy mniejszościowych. Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy muszą rozumieć, że autorytaryzm, a w jeszcze większym stopniu totalitaryzm, staje się skutkiem m.in. permanentnego procesu zmniejszania liczby podmiotów, które posiadają uprawnienia władcze. Dlatego w tym orzeczeniu widać dążenie rządzącego reżimu władzy do skoncentrowania całej pełni władzy parlamentarnej w rękach zaledwie 226 deputowanych, a pozostałych deputowanych przekształcenia w pozbawionych praw statystów. Dlatego mnie jako politykowi, który brał udział w tworzeniu Trybunału Konstytucyjnego, wstyd za tych sędziów, którzy zagłosowali za tak haniebnym orzeczeniem. Jest to faktycznie kolejny krok do ostatecznej uzurpacji władzy przez rządzący klan, gdy Trybunał Konstytucyjny z mocą wsteczną dąży do usprawiedliwienia niekonstytucyjnych działań większości parlamentarnej. Otwiera on szlagbaumy dla likwidacji jeszcze nieukorzenionych zalążków demokracji w sferze ukraińskiego parlamentaryzmu.
Traducción automática
Pawło HRYCENKO, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Gorące wydarzenia z 3 lipca w Radzie Najwyższej Ukrainy stały się momentem prawdy w kwestii sytuacji językowej w Państwie: odrzucono „konwenanse” prawnego demokratycznego rozwiązywania społecznie ważnych problemów i zademonstrowano siłę bezprawia oraz cynizmu w polityce. A wszystko to w celu osiągnięcia jednego celu — demontażu suwerennej i niepodległej Ukrainy poprzez zniszczenie realnego państwowego statusu języka ukraińskiego, ustanowienie języka rosyjskiego jako drugiego państwowego, a w praktyce — jedynego państwowego. O tym, że ostateczne skutki wcielenia takich ustaw mogą być inne niż słodko zadeklarowane postanowienia ich artykułów, świadczą wyniki wdrażania pozornie demokratycznej leninowskiej polityki narodowościowej w ZSRR, o których współcześni językoznawcy Rosyjskiej Akademii Nauk piszą jednoznacznie: „W dziedzinie polityki językowej przejawiło się to w obniżeniu poziomu i jakości funkcjonowania języka każdego z „radzieckich narodów” w stosunku do języka rosyjskiego. Doprowadziło to do tak negatywnego zjawiska, jak narodowo-kulturowy i językowy nihilizm w stosunku do kultury narodowej i języka ojczystego” (Gosudarstwiennyje i titulnyje jazyki Rossii. Moskwa, RAN, 2002. — S. 6). Masowa mankurtyzacja nie-Rosjan w ZSRR, która zawsze rozpoczynała się od języka jako wyznaczającego markera tożsamości narodowej, dziś uznawana jest przez uczonych wielu krajów za fakt niezaprzeczalny. Nawet przekonani zwolennicy odrodzenia dawnego radzieckiego imperium dostrzegają w poniżeniu statusu języków narodowych byłych republik jedną z przesłanek samozniszczenia i rozpadu ZSRR. W obecnych warunkach te wymowne realia masowej mankurtyzacji z niedalekiej przeszłości powinny stać się żywym przypomnieniem i ostrzeżeniem dla polityków przed realnym zagrożeniem narodowo-językowego, kulturowego zwyrodnienia, zagrożeniem utraty swojej tożsamości narodowej, wreszcie — swojej państwowości. Jednak wydarzenia gorącego lipca świadczą o istnieniu dla znacznej części ukraińskiego politycznego establishmentu innych priorytetów, które są dalekie od idei budowy i wzmocnienia niepodległej demokratycznej Ukrainy. Co więcej, dla wielu „polityków” to, co ukraińskie, okazało się nie tylko nie bliskie, a obce, co wywołuje nieukrywane rozdrażnienie. (O jakiej kulturze politycznej, wysokich standardach moralnych takich nieszczęsnych sług narodu może być mowa?). Dziś życie językowe ukraińskiego społeczeństwa, język ukraiński zostały wystawione na polityczne targi, wrzucone w ruletkę cynizmu politycznej gry. Ci gracze dobrze uświadamiają sobie społeczne znaczenie języka jako rdzenia państwowości, zależność siły lub bezsilności społeczeństwa od jego bytu językowego, poprawnie oceniają nierozerwalność między człowiekiem a językiem. Dlatego za wszelką cenę dążą do podporządkowania życia językowego na Ukrainie swoim politycznym dalekosiężnym planom. Do tego potrzebne im były organizacyjne i PR-medialne wieloetapowe zagrywki, byle tylko osiągnąć upaństwowienie (de facto i de iure) języka rosyjskiego na Ukrainie. Dlatego też powstała potrzeba uchwalenia chociażby ustawy o zasadach polityki językowej na Ukrainie z językiem rosyjskim jako regionalnym o szczególnych prawach, jeśli od razu nie udaje się przepchnąć ustawy o języku rosyjskim jako drugim państwowym.
Tych polityków nie powstrzymuje ani to, że ukraińscy i zagraniczni prawnicy jednoznacznie ocenili projekt rozpatrywanej ustawy jako taki, który nie odpowiada Konstytucji Ukrainy, Europejskiej karcie języków regionalnych lub mniejszościowych, Europejskiej konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych; ani to, że jednoznacznie negatywne były wnioski komisji eksperckich kilku instytutów Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz uniwersytetów Ukrainy, Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy, komitetów i Głównego naukowo-eksperckiego zarządu Rady Najwyższej Ukrainy. Wszyscy, którzy bezstronnie studiowali ten projekt ustawy, zgadzali się w ocenie, że takiego dokumentu prawnego nie można wnosić pod rozpatrzenie i zatwierdzenie Rady Najwyższej Ukrainy. Jasno określoną, przekazaną ukraińskiemu społeczeństwu, była pozycja wobec tej ustawy wielu czołowych politologów, kulturoznawców, działaczy religijnych, liderów mniejszości narodowych. Sprowadzała się ona do uznania konieczności badania i rozwiązywania kwestii budownictwa językowego na Ukrainie, jednak poza upolitycznieniem tych problemów i poza sytuacyjną walką o elektorat w wyborach w październiku. Według przekonania czołowych ukraińskich myślicieli (którzy ostrość poglądów wyostrzali dziesięcioleciami wytrwałej pracy intelektualnej, hartując swoje pozycje w politycznym przeciwstawianiu się reżimowi jeszcze od początku lat 70. ubiegłego wieku), ten projekt ustawy zakładał znaczące swoją siłą starcie społeczne, jawnie wzmacniał rusyfikację, niszczył narodowe podstawy Ukrainy jako niezależnego Państwa. Antyukraińskie lobby Rady Najwyższej i część współczesnych wysokich urzędników władzy wykonawczej demonstrują nieuleczalną głuchotę na wrzenie myśli i nastrojów (realnych, nie sfinansowanych!) w społeczeństwie, prowokując i wzmacniając swoją wyższością oraz ignorowaniem dążeń narodu do bycia wysłuchanym narastanie protestu. A jak ten naród można usłyszeć, kiedy władza i naród okazali się rozdzieleni wieloszeregowymi niebieskimi mundurami milicji czy czarnymi chmurami zamaskowanych „berkutowców”? Jak narodowi można dostać się do Jego Wysokości (najętego i utrzymywanego za narodowe pieniądze szeregowca), kiedy mniejsza-Wysokość Urzędnik ze świty Samego i tłum ochroniarzy tak starannie pilnują dostępu do (prawdziwie bezcennego) ciała! Dialog między władzą a narodem — potrzebny i długo oczekiwany, z nadziejami na porozumienie i połączenie wysiłków w jedynym czynie — dzisiaj ustalił się i wzmocnił w formacie dwóch autonomicznych monologów, które rozprzestrzeniają się na różnych częstotliwościach, nie nakładają się i nie przecinają: władza mówi wyłącznie dla siebie (chwaląc się za niespotykaną dotąd poprawę życia, bez uściśleń — czyjego i czyim kosztem?), a rzecznicy narodu przemawiają do siebie i trochę — dla narodu… Dla uchwalenia tej ustawy jej inspiratorzy wymyślali różne formaty, dokładniej, formuły słowne, proponowali różną (podobną do prawdy i nie bardzo) motywację. Przecież wszystko powinno było mieć wygląd historycznie uwarunkowanego usprawiedliwienia dążeń Ukraińców, jako akt nieodwracalny i prawnie nienaganny, jako rozwiązanie problemów życia językowego — osiągnięcie harmonii językowej w ukraińskim społeczeństwie, długo oczekiwane zbawienie od „bezprawnej ukrainizacji Ukrainy”. Z takimi ideologicznymi dominantami w licznych wariantach słownych idea uchwalenia ustawy była podawana przez PR-technologów w różnorodnych środkach masowej komunikacji, w teleprogramach. Dzisiaj prawdziwą treść tej ustawy, cel jej przyjęcia inicjatorzy już nie ukrywają za słowną błyskotką, otwarcie deklarując ustanowienie języka rosyjskiego jako drugiego państwowego. Należy jasno uświadomić sobie, że wprowadzenie w życie tej ustawy jest zdolne zniszczyć ukraińską podstawę Państwa, ponieważ tworzy realne przesłanki zwężenia sfery funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, niweczy jego rolę integratora i ważnego punktu odniesienia wartości społeczeństwa, formy prezentacji Ukrainy jako niezależnego i narodowo określonego podmiotu stosunków międzynarodowych. Przecież jeśli język ukraiński, który obowiązującą Konstytucją Ukrainy określony jest jako państwowy (= obowiązkowy dla wszystkich obywateli Ukrainy), dla znacznej warstwy Państwa Ukraińskiego w oficjalnym, służbowym porozumiewaniu się na znacznym terytorium może być zastąpiony innym (= rosyjskim) językiem, stać się nieobowiązkowym w systemie edukacji ogólnej (język edukacji mogą według upodobań wybierać rodzice) i wyższej, w środkach radiowych i telekomunikacyjnych, a przez urzędników państwowych, deputowanych może być ignorowany przy wykonywaniu przez nich obowiązków służbowych, to w takich warunkach język ukraiński przestaje być państwowym, jego miejsce zajmuje język rosyjski. Zwężenie sfer zastosowania języka ukraińskiego, zastąpienie go w społecznie prestiżowych sferach językiem rosyjskim na tle celowego i konsekwentnego obniżania jego ocen (bombardowanie przez media ideami niedo-: niedojęzyk, nieprestiżowy, nieperspektywiczny, wiejski język…) jest zdolne zmienić stosunek do języka ukraińskiego w społeczeństwie, ograniczyć siły twórcze inteligencji odwieczną obroną języka, wyjaśnieniami, bronieniem prawdy o języku ukraińskim. A w tym czasie na Ukrainie będzie wzmacniał swoje pozycje urzędnik państwowy, wszechwładny urzędnik, który świadomie-demonstracyjnie wyprowadza siebie poza sferę ukraińskiego (niższego, nieprestiżowego): on nie włada językiem państwowym, nie używa go, demonstrując jego niepotrzebność, nadmiarowość; on cały jest w polu siłowym (prawie)rosyjskiego języka, który jest decydującym symbolem przede wszystkim państwowości innego kraju. To jakiemu państwu służy taki urzędnik, korzystając przy tym z dóbr materialnych Ukrainy i nierzadko otwarcie okradając ją? Wszystko to obserwujemy już dzisiaj: i na posiedzeniach Rady Najwyższej Ukrainy, gdzie z godną zdziwienia zaciętością część deputowanych stale ignoruje język państwowy; i na oficjalnych spotkaniach międzynarodowych, kiedy obcokrajowcy nie wyrzekają się swojego języka, za to nasi wysocy urzędnicy, demonstrując przed całym światem swoją niezdolność powiedzenia choćby kilku fraz po państwowemu po ukraińsku, komunikują się z gośćmi w języku rosyjskim (raczej — rosyjskopodobnym). Przejawy publicznego upokorzenia-zbezczeszczenia państwowego języka ukraińskiego obserwujemy codziennie. Dlaczego tego wszystkiego nie widzi wszechwidzące oko Gwaranta Konstytucji? Myślimy, że widzi. I zgadza się, i błogosławi, bo nie bez jego udziału-zgody dobrano-wyznaczono-pielęgnowano takie kadry w strukturach wykonawczych; przedstawiciele siły politycznej, kierowanej przez Prezydenta, demonstracyjnie ignorują język państwowy. Podczas rozpatrywania kwestii o zasadach polityki językowej spekulatywnie eksploatowano założenie o priorytecie człowieka nad państwem: państwo dla człowieka, a nie człowiek dla państwa. Lecz przy tym przemilczano, że człowiek, konkretna osobowość, jest cząstką państwa, swoim działaniem tworzy to państwo lub niszczy je; że każdy obywatel ma nie tylko prawa, ale i obowiązki wobec państwa, społeczeństwa, bliźnich. Dlatego nigdy demokracji nie utożsamia się z samowolą, ochlokracją. Lecz każdy człowiek jest wolny żyć tam, gdzie uważa za stosowne, gdzie najpełniej odczuwa wewnętrzny psychoemocjonalny komfort, zgodność między środowiskiem językowo-kulturowym a własnymi potrzebami. Człowiek szuka dla siebie takiego środowiska, tworzy sobie i wokół siebie takie środowisko. Jednak państwo jako struktura z konserwatywnym stabilnym rdzeniem nie może zmieniać się pod każdego obywatela, zwłaszcza gdy jego wymagania nie są zgodne z procesami państwowotwórczymi, związane nie z najlepszymi cechami jego osobowości. Dlatego powstaje pytanie: czy mamy znosić obowiązkowość nauki państwowego języka ukraińskiego (i tym zakładać w przyszłości wyprowadzenie znacznej części obywateli poza granice ukraińskiego socjum, przygotowując siłę roboczą dla innych państw) tylko dlatego, że ktoś ze współczesnych ukrainofobów-„polityków” nie chciał uczyć się języka ukraińskiego w dzieciństwie czy w wieku dojrzałym, kiedy przyjechał na Ukrainę „w pogoni za dobrami materialnymi i stanowiskami”? A teraz ten ktoś, wyniesiony nie zawsze czystymi potokami na wysokie szczeble państwowej piramidy zarządczej, wymaga, aby jego bezjęzyczność i półjęzyczność, jego niski poziom kultury uczynili normą bytu ukraińskiego społeczeństwa, położyli u podstaw polityki językowej Państwa. W taki sposób nie formuje polityki językowej i społecznej żaden kraj świata: Ukraina swoją Konstytucją określiła akceptowalną (ocenioną przez wielu zagranicznych ekspertów jako wzorową) paradygmat bytu językowego społeczeństwa: język ukraiński — jedyny państwowy (ze wszystkimi określonymi sferami i regułami stosowania), zakreślając status, funkcje i sfery użycia wszystkich innych języków, które funkcjonują w Państwie. I tych zasadniczych wymagań Ustawy Zasadniczej Ukrainy trzeba konsekwentnie przestrzegać, doskonaląc formy zapewnienia językowo-edukacyjnego rozwoju kulturalnego obywateli z ich różnymi priorytetami językowymi i narodowo-kulturowymi. Ta droga — przemyślane, niespieszne i tolerancyjne rozwiązywanie problemów życia językowego, duchowego obywateli — jest jedyną z możliwych we współczesnych ukraińskich realiach. Przecież nie trzeba zapominać, że Ukraińcy wyrastali, wychowywali się na wielkiej kulturze, literaturze, mają rozwiniętą infrastrukturę naukową, swoje akademie i uniwersytety, część z których należy do kręgu najstarszych w Europie, mają wielkie doświadczenie walki o niepodległość i wolność, o swój język i swoją cerkiew. Dlatego takie gry z językiem, które dzisiaj nam narzucają, na Ukrainie nie mają perspektywy. Dla naszego narodu słodkie jarzmo, nawet ozdobione datkami przed kolejnymi wyborami, jest nie do przyjęcia. Omawiany projekt ustawy nie zapewnia rozwiązania kwestii budownictwa językowego na Ukrainie, bo dominuje w nim antyukraińska perspektywa — demontaż Niezależnego Państwa Ukraińskiego. Jednocześnie ustawa zakłada fundamenty wielkiego chińskiego muru między Ukraińcami i Rosjanami, tworzy pole nieufności czy nawet nienawiści między narodami, prowokuje do walki z językiem rosyjskim, odmowy od języka rosyjskiego i kultury. Na ten haczyk prowokacji Ukraińcy nie mają się złapać, bo oznaczałoby to znaczącą przegraną: przecież Ukraińcy zawsze byli językowo otwarci, tolerancyjni wobec sąsiadów, ich kultur, brali bezpośredni udział w formowaniu i rozbudowie kultur sąsiednich narodów. A co najważniejsze — dzięki sile wiedzy, intelektu, wysokiej kulturze, znajomości języków Ukraińcy zwyciężali w wielu starciach i próbach, z godnością odpowiadali na wyzwania historii. Te tradycyjne przewagi trzeba zachować dzisiaj, kiedy zagrożenie zniszczenia tego dorobku stało się realne w wyniku bezmyślnych eksperymentów ustawodawczych miłośników politycznego ekstremizmu. Należy zachować tradycję dobrej znajomości języka rosyjskiego: dobrej, ale nie na poziomie bezjęzycznych politykierów, a wzorowych jego nosicieli; należy rozszerzyć naukę języka polskiego — języka naszego zachodniego sąsiada, języka rumuńskiego — naszego południowego sąsiada, słowackiego, białoruskiego, węgierskiego języków, języków liderów światowej kultury i nauki. Przy tym podstawą, mocnym fundamentem językowym i przedmiotem szczególnej dumy ma pozostawać język ukraiński! Oto gdzie pole dla inicjatyw ustawodawczych, prawdziwie państwowotwórczych i perspektywicznych, dziedzina wykorzystania potencjału finansowego. Bo tym będziemy mogli szerzej otworzyć nowemu pokoleniu Ukraińców światy, jeszcze bardziej utwierdzić niezależną i suwerenną Ukrainę.
Traducción automática
Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ
Nie odpychaj mojego kłamstwa… .............................................. Nie odpychaj, bo w to kłamstwo Wierzę, wierzę sam… J. Darahan Życie Jurija Darahana urwało się wcześnie. Zdołał wydać jeden jedyny tomik poetycki „Sahajdak”. Ale było mu pisane stać się stymulatorem dla innych talentów — fakt znaczący, rzadki. Syn Gruzinki i Ukraińca, Darahan wychowywał się w duchu rosyjskim, zachwycał się rosyjską poezją, młodzieńcze wiersze publikował w rosyjskich czasopismach. Jednak los rozporządził jego życiem tak, że został starszyną Ukraińskiej Republiki Ludowej, brał udział w zmaganiach wyzwoleńczych o państwowość Ukrainy. Po ich klęsce znalazł się na wygnaniu, gdzie właściwie ugruntował się jako poeta ukraiński. Według wyznania Darahana, Ukraińcem poczuł się dopiero w wieku 23 lat. „Myślą nigdy nie zdradziłem ukraińskości, a sercem? Sercem ukrainizowałem się stopniowo”. Niby rekompensata za późne dojrzewanie, nieugięte przekonanie o słuszności wybranej drogi: „…ja zawsze pozostanę czy to więzionym, czy rozstrzelanym, czy ułaskawionym, ale na zawsze — Ukraińcem”. Tę nieprostą transformację ważne jest pamiętać: odbiła się ona wyraźnie na jego twórczości.
* * *
To ja i wiatr na dzikim polu, Trujące strzały, sahajdak, — Takim mocnym słodkim bólem Napełni je śmiertelny znak!
Komu, wszystko jedno, pocałunki, Ciosy, rany i wino! Jedno — gęste czerwone trunki, I koń, i rękę na udo!
Tak pięknie umrzeć, jasno żyć! Oto biały łabędź — wszystko naprzód… I nagle strzałami przeszyty Pada w zielony oczeret.
Praga, 2.03.1924
Małusza
I pieszczoty, i młody grydeń, Różowe fale marzycielskich słów, Co płyną na dalekie południe Śladami złotych podków. Już książęce odeszły drużyny, Ziemia dudniła cały dzień, A serce więdnie, serce ginie, Niby zraniony jeleń… A co, jeśli wróg zwycięży I miecz wypadnie z lubych rąk? O, jasny, radosny Swarogu, Nie dopuść do ciężkich mąk! Perunie, zmiłuj się nad nami! Upewnić się, dowiedzieć gdzie by, Że on czerwonymi tarczami Zasłoni połowiecki step?
Kalisz-obóz, 2.06.1922
Wieczór
Jak książę zraniony — dzień skłonił się na zachód, Odrzucił swą czerwoną tarczę. Rubiny krwi prysnęły na dachy, I czerwienią spokojny stał się błyszczeć.
Westchnieniem płynie cichy powiew wiatru, I kadzidłem — jesienny aromat. Na oczy nasuwa wieczór mitrę I sprawuje żałobny obrzęd.
A bój był głośny, promienisty, uparty. Mój Boże! Radośnie śpiewa surma… O, dajże i mnie w swoim czasie umrzeć Tak pięknie i beztrosko.
Kalisz-obóz, 3.07.1922
Srebrne surmy
Dażbóg straszy białe konie, Huczny tabun zimy, Z jego różowej dłoni Ogień promieni barwnie goni Na wilgotne tło ziemi.
Ziemia już biały sztandar podnosi, Podnosi sztandar zima, Błaga ratunku, prosi: „Nie trzeba boju, dość, dość!” I płynie za liman…
I konie-olbrzymy gonią I krzeszą lód dźwięczny, W biegu ptakami się rozepną I w dzikim polu rozbiją się, Rozwieją się one.
Przegapiona ostatnia szansa, Policzone już dni… I grydeń jasnego Dażboga Surmi zwycięstwo błękitne Na złotym koniu!
Podiebrady, 30.03.1923
* * *
Rozmawiały pokraczne kawki, Niebo grało na ptasich surmach, I oczami niebieskimi fiołki Wyglądały ze szklanej urny. Tam, za parkiem, rano koń się potknął, Odezwał się dziad niedobrym słowem,
Sumaryczny krąg zainteresowań nowicjusza: od rosyjskich modernistów, ich, jak i zagranicznych autorów, Darahan nazwał z imienia: Briusow, Balmont, Błok, Sołogub, Gorodecki, Hamsun, Wilde — do Czuprynki, Ołesia, Tyczyny i innych ukraińskich poetów. Faktycznie już w latach dojrzałych Darahanowi w tym samym czasie przyszło rozwiązywać dwa trudne zadania: zgłębiać ukraińską historię i opanowywać język ukraiński. Ślady uczniostwa są odczuwalne: nieuzasadnione przesunięcie akcentów (dachy zamiast dachy, obrij zamiast obrij), kalka z rosyjskiego („wzlitaje dień”), niedbałe rymowanie (świty — zymy), niesmak („ja zafiranuwsia”) itp. W końcu, książkowe skojarzenia, jako danina młodości. Tutaj i Wilhelm Tell, i Harun-Al-Raszyd, i Vespucci, i muezin, i czarna kapłanka, która wyjdzie „na brzeg złoty”, i „rudy Neron” (słońce?), którego poeta wzywa na „niebieski aksamit”.
Oczeret pod żwawym wiatrem się giął, Pod wiosennym wiatrem bezgłowym.
Podiebrady, 16.12.1922
* * *
Śpiewa młody siczuwyk. Nocnego stepu wolny ptaszku, Sam wiesz, piękne szczęście nasze Na ostrzu szabel i pik. Oj, sennych wybiją do nogi… Patrz, Tatarin wąskoczoły W zielone fale, niby okoń, Nurkował i śledzi zza mogił. A ty śpiewasz o Stambule, O bajdakach i biednych brańcach, Co z krzykiem budzili się rano, I z Ukrainy wiatr wiał, I tęsknie-tęsknie łzy siorbał I topniał złoty mgła… Oj, zaciśnie namiętnie arkan Twoje, twoje śpiewne gardło.
Podiebrady, 16.01.1924
* * *
Wiatr pręży, pręży, rozrywa koła Na zielonych trawach. Nie było jeszcze popłochu takiego, kraczą kawki. Prosto w ciemność wściekłe warty Na mogiłach. Hej, jarami przebiegały czaty, Aż ziemia dudniła. Oj, gonią, gonią ludzi Tatarzy Nagajami, A stepami — chmur-zjaw stada Do nieprzytomności!
W pociągu Praga-Podiebrady, 23.09.1924
* * *
Chmury białymi stały się perukami, Znów beztroski ja, młody! Wukołysały mnie pocałunkami Wiosna i sonet wody.
I płynę ja, płynę i uśmiecham się… Czyż nie fale mnie gonią? Tak bajkowo pod białym żaglem Wędrować w niebieską drogę.
A z wiosną pola obejmują się, Odbywa się ślub ziemi.
Darahan wyrastał na gruncie symbolistycznej estetyki, jej plusach i minusach. Zjeżdżone wyrażenia, szablony — nie rzadkość w jego dorobku: strzały brwi, krew jak czerwony mak, rubiny krwi, rogaty księżyc, astry-gwiazdy, bukiety gwiazd, gwiazdy-perły, perły chmur, diamenty-rosy, które rymują się z kosami i pokosami. Symbolistyczny duch wolności i nieprzyjmowanie wszystkiego, co ją ogranicza, dążenie do wartości kulturowych, przeczucie nadchodzących katastrof, wiara w irracjonalną siłę poetyckiego języka — tak czy inaczej przypominają o sobie i w „Sahajdaku”. A zwłaszcza muzyka, której żywioł prawowierni symboliści uważali za prapodstawę życia i sztuki. Nie wiemy, czy znane były Darahanowi rozważania Schopenhauera na ten temat, ale w tym, że czytał Verlaine’a i znał jego hasło — muzyka przede wszystkim — wątpić nie trzeba. „Muzyki” Darahan uczył się przede wszystkim od Balmonta. Do niego też nawracają i jego aliteracje w rodzaju: „szamotinja szamszawe, szypszyna…” Przypomnijmy choćby słynne: „czużdij czaram czernyj czełn” czy „landyszy, lutiki, łaski lubownyje”. Wszakże ten chwyt w czasach Darahana był tak rozpowszechniony, że mógł być natchniony i innymi.
Przepływają, znikają, kołyszą się Myśli moje — okręty.
Podiebrady, 10.04.1924
Dziki step
O. Rengeviczowi dedykuję
Zaszło słońce za horyzont, A kozackiego słońca nie ma jeszcze. Fiołkowe stepy, fiołkowe Traw rozmarzonych gąszcze.
Tylko macierzanką pachnie i tęskni Po jarach, nad rzekami piołunem. Oj, czołem tobie, księżycu druhu, Ja w stepy za tobą popłynę.
Podiebrady, 20.09.1924
* * *
Kołysze się księżyc na falach, Jak pijany. Za horyzont mglisty Już więcej nie sięgnie moje oko — A tęsknota szeroka-szeroka W sercu i gałęziach pochylonych.
Kołysze się księżyc, jak pijany, Na falach, Niby „ratiju wylih” Suchy oczeret nad wodą. A wiatr — jak surma do boju. Przywidują się turbany…
Podiebrady, 18.03.1923
Zaporożu
Spłynęło, zanurzyło się, zgasło… I dnia nie ma — poszedł gdzieś, I wieczór na wysokie przęsło Śniadym chłopakiem skłonił się.
Zdaje się, ciemny jawor Lachom… Zdaje się, tak dawno, dawno, Dymi mój wóz czumackim szlakiem, Mglą, srebrem i winem. Praga, 14.12.1923 * * * Jak na ekranie wstało miasto Na tle leciutkich chmur, Nad miastem radośnie i czysto Żarzy się w niebie uroczyście Roztopiony bursztyn.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
można by rzec, impresjonistyczną. Logizacja, publicystyka, opisowość — to nie jego sfera. Widać to na przykładzie „Mazepy” — poematu nudnego i zbanalizowanego. Badacze twórczości Daragana, powtarzając jeden po drugim, błędnie przypisują mu niemal nietzscheanizm, kult siły. W rzeczywistości ten kult uformowali inni „prażanie”, w szczególności wspomniani już Olżycz i Laturynśka. A przede wszystkim — Małaniuk i Łypa. Daragan to zachwyt odkrywaniem i poznawaniem świata poprzez kolor i dźwięk. To tworzenie szczególnego daraganowskiego mikroklimatu zmiennych nastrojów poprzez niuansowanie, skracanie wersu, wybijanie rytmu, zmienność barw. Osobliwości tego pisma odczuł M. Szapował, autor pierwszej, zaliczkowej recenzji rękopisu „Sahajdaka”: „Cała poezja J. Daragana — to poezja dźwięków, ruchów, barw. Dusza przyjmuje w siebie świat bezpośrednio. Receptorem są oczy, które nie chłoną całej materii, lecz najpierw organizują ją w obrazy, w ucieleśnione myśli. I ten sposób komponowania obrazów, wytwarzania ich sugestywnej siły, wdychania w nie ludzkiej duszy, uczłowieczania ich — to także projekcja samej indywidualności poety”. Co do sugestywnej siły. Czasami przypomina ona Tychynę: Zasługą symbolistów jest odnowienie gatunków lirycznych, znaczące odkrycia w poetyce. W poezji ukraińskiej widać to już na przykładzie Czuprynki. Daragan jest bardziej naturalny niż Czuprynka. Lżejszy, bardziej pełen wdzięku, bardziej zmysłowy, bardziej niedopowiedziany, dlatego też bardziej przyciągający. Muzyczność Czuprynki jest zorganizowana, racjonalna, od głowy, a nie od serca. Tym, nawiasem mówiąc, różni się ona od muzyczności Tychyny. Oprócz tego Czuprynka jest bardziej abstrakcyjny niż Tychyna i Daragan, choć w wymyślności rytmów bardziej różnorodny niż ten ostatni. To nie jest wada Daragana. Czystym symbolistą nie był. Miał w sobie wszystkiego po trochu. Byłemu starszynie UNR z jego żołnierskim doświadczeniem było ciasno w symbolizmie. Jest realistą i zarazem impresjonistą. Nawet w swojej restauracji historii książęcej i kozackiej, tej historiozofii, którą najczęściej wiąże się z jego imieniem. Daragan posiadał wrodzone wyczucie dziedzictwa. Tym tłumaczy się lekkość jego zanurzeń: przeszłość jakby uwspółcześnia się i zarazem pozostaje przeszłością. Ta umiejętność została później rozwinięta i doprowadzona do granicy doskonałości przez innych „prażan” — Olżycza, O. Laturynśką, ale pierwszeństwo należy się mimo wszystko jemu, Jurijowi Daraganowi. Wchodził w historię książęcą jak w zamieszkany dom, zapoczątkowując historiozofię, Błękit bezburzowy i boży, Wymarzony błękit, A serce, jak dziewczyna piękna, Czeka wieści z Zaporoża, Czeka i drży. Podiebrady, 30.02.1923 * * * Stepy rozległe, dal. Dawno już syn twój kozaczy — Szable, arkan, muszkiety, kule I kary, gorący koń. Więc niech broni szczęśliwa chwila Czy charakternik-perebendia. Jak spłoszona łabędzica, Czeka matka i milczy. I oczy piją i piją horyzont, Usta zaciśnięte z żalem. Jedna, jak świat, jedna troska, Czy nie wraca sokół twój. Praga, 26.10.1924 Ty (Fragment) Ty cały z brązu, z metalu, Ty wyginasz się, jak łuk, Pocałunek słoneczny stopniał Na ciemnym tle śniadych rąk. Oczom rzęsistym tak beztrosko Wpatrywać się w przyszłe dni, I niech za horyzontem ponurym Znika siny daleki świat! Niech słońce tak niepowstrzymanie chce Zanurzyć się w głęboki staw, W bezmiar wołają szare oczy, I uśmiechają się usta I nagle widzę step i ostnicę, Mogiły, kwiaty i staw, Schludny zimownik przy lesie I w step zakochany sad. Tak czerwienieje krew piwonii, Tak gorzko skarży się piołun, Bo już dawno kozackie konie Odtańczyły w dal… Praga, 2.11.1923 * * * Jak echo zagubionego raju — Na dzwonnicy odezwał się dzwon, I zerwała się biała-biała zgraja, Zgraja białych-białych gołębi. Wieczór uderzył czerwienią w skrzydła, Promień uderzył w płatki skrzydeł, W różowym białe zadrżało, I różowym stał się wieczorny pył. Kalisz-obóz, 21.05.1922 * * * Promienieją perłowo Białe chmury, jasny ranek, I na ganek Wyszłaś ty w różowej sukni. Tylko zapukaj w bramę. Słychać — Tupoczą różowe nóżki, Śmiech dziecięcy. Koło rzeki Białe kupki: jasne wstążki, I różowe, i błękitne, Upiększają ich buzie. Niby garście delikatnych kwiatów — Ktoś je rzucił między gałęzie. Biały wypielęgnowany kot Leniwie wygrzewa się na ganku. Miło rankiem. Białe chmury W błękicie zatrzymały się… Będzie parno… Dzieci, dzieci Po alejach rozbiegły się. Kalisz-obóz, 29.06.1922 * * * Gaj milczy, w śniegu zimowy ranek, Ja podjechałem cicho na koniu, Wyszłaś ty na marmurowy ganek, Uśmiechnęłaś się radośnie do mnie. I poprawiłaś ty białe futro Ruchami królowych i księżniczek, I z różowej dłoni cukier Brał wargami ostrożny koń. Ty byłaś — niby ten zimowy kwiat, A nad parkiem ranek czerwieniał. O, pozwól mi choć rzadko Pieszczoty takich czarownych snów. Kalisz-obóz, 4.07.1921 * * * Dzisiaj ranek — niby służba boża, Uroczysty i jasny. W śniegu szepcze gaj-możnowładca Gorące modlitwy. Obrzędem włada mitroforny W parcianym stroju, Modlitwy dnia, niby pieśni „górne”,
Traducción automática
Oj wysoki głosik — Wiatr i strumyk. Przewieje, przełyska, Kiedy trzeba, i zagwiżdże… Ostatni wers odbierany jest jako ucieczka od inercji cudzej intonacji. Ale na próżno: Z wydm tam, niby piskorz, Oddźwięki echa. Jakby w lesie odezwały się Przebierania strun. Wpływu Tychyny na Darahana krytycy-współcześni, zdaje się, nie zauważyli. Spuścizna poetycka J. Darahana — to jakichś siedemdziesiąt wierszy. Różnej jakości: mistrzowskich i niezdarnych. O tym trzeba powiedzieć, ponieważ zarysowała się tendencja do uproszczonego wychwalania przedwcześnie zmarłego poety. Autor szkicu biograficznego o J. Darahanie L. Kucenko akcentował uwagę na takich wersach z jego autobiografii: „Boże, zrób ze mną, co chcesz, jeśli trzeba, — zamęcz mnie, okalecz, uduś, ale daj mi stać się wielkim uznanym poetą”. To przerażające, zważywszy na fatalną gruźlicę, i kramolne, z punktu widzenia wiary, zwrócenie się, zostało wypowiedziane w wieku młodzieńczym. Wielkim poetą Jurij Darahan nie stał się, być może, nie zdążył się stać. Ale on jest z tych nielicznych, którzy zdołali doczekać się naśladowców. A to niemało. Z analogionu. Dzisiaj poranek — jak msza święta, A ja — żebrak na kruchcie. Na śnieżnobiałym obrusie. Kalisz-obóz, 8.07. 1922 Z korespondencji emigracyjnej Czarny gołąb, czarny gołąb Furkocze skrzydłem. Na okładce sierp i młot. Czarny, czarny, czarny gołąb W sercu moim. Tam „towarzysze” Was schwytali W głębokim jarze — I znęcali się, i bili. Tam „towarzysze” Was schwytali Za powstańczy ruch. Gołąb czarny mój klekoce, Niby orzeł-drapieżnik, Krwi, spragniony krwi chce, Rozpina skrzydła nocy I trzepocze tak. Wam pod każdy krok dywany Rozścielam ja, Wam dusza — kadzidlanym dymem, Wam pod każdy krok dywanem — Cała miłość moja! A w jarze Was czarno bili… Krwi i ognia… Ptak mój wije się, bije, kwili. A w jarze Was czarno bili, Was, miłość moją… Podiebrady, 10.10.1923 Sierpień Z cyklu „Echa przeszłości” Zachodzi dzień za horyzont siny, A on błyskotliwie bił się dzisiaj. Szepta gaj: Nie porzucaj. On malinowymi ustami, On całuje między łanami. O, lado, mój Smukły! Nie trzeba łez, o ziemio biedna, Bo on umarł, jak rycerz godnie… Zapadł za gaj… Nie zapominaj… 1922 Laureatem nagrody imienia Borysa Neczerdy w 2012 roku, ustanowionej przez Ligę Ukraińskich Mecenasów i redakcję czasopisma „Kijów”, został Pawło SZCZYRYCIA za książkę wierszy „Miejsce Mocy”, która właśnie ukazała się drukiem w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. „Pawło Szczyrycia — poeta wyjątkowo ukraiński. I poeta wyjątkowo współczesny. Jego orkiestracja świata jest zadziwiająco bogata. A jeszcze — on jest poetą pytań. Do siebie. Do nas wszystkich. A odpowiedzi na nie każdy może mieć swoje”, — zaznacza Mychajło Słaboszpycki. „Rzecz w tym, że Pawło Szczyrycia — to poeta nie retrospektywny, a całkowicie współczesny; nie na darmo przecież pozycjonuje się jako „chołodnojarec, urodzony w Kijowie”; a zatem kluczowym w jego książce staje się motyw nie po prostu siły, a współczesnego jej wymiaru — powiedziałbym, siły jako wyraziciela przestrzeni kulturowej”, — zauważa Iwan Andrusiak. „W wierszach Pawła Szczyryci przebija się to żywe, co wchłonęło się w ciało wraz z rodową krwią i ciepłem parującej ziemi — przerażająca autentyka międzyczasu, kiedy „jarami już oddycha próżnia”. Poeta może dać próbki luksusowego surrealizmu, zajrzeć na drugą stronę metafory, i wszystko to nie dla zabawy ograniczonej i komfortowej, a po to, by przebić się tajemnym językiem rebelii, rekonkwisty, upragnionego naszego risorgimento. „Dialektem. Czy raczej — argot”, — konkluduje Ołeksandr Chomenko. Książka „Miejsce Mocy” jest szczególna swoim podejściem do tworzenia artystycznego układu współrzędnych, z którego powstaje koncepcja połączenia Energii Ducha dawnej (atamanskiej, rodowej, twórczej) z energią ludzi XXI wieku, która istnieje na Terytorium Bractwa. Z niego czerpie potęgę Nasienie Snów, które kiełkuje jednocześnie skądinąd i znikąd: z Ciebie, Nieba i z Niego… Wyrasta w Huśtawkę Czasu, gdzie wyhuśtuje się wspomniane i zapomniane, przebyte i przyszłe, widziane i nieznane i otwiera nam Tajemnicę Drogi, która prowadzi cię do Miejsca Mocy. Nagroda przyznawana jest corocznie do 11 lipca — dnia urodzin Borysa Neczerdy — za poszukiwanie nowego języka poetyckiego, oryginalne odkrycia artystyczne oraz utwierdzanie nowych kierunków w ukraińskiej poezji. W swoim czasie laureatami nagrody imienia Borysa Neczerdy zostali Iwan Andrusiak, Jurij Buriak, Stanisław Bondarenko, Pawło Wowacz, Serhij Żadan, Anatolij Kyczynski, Wasyl Słapczuk i inni. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
po zakończeniu pracy przypomina łódź bez żagla i steru, która jest zdana na kaprysy fal”. Sztuka jest jak ten wysoki Olimp, który artysta może tylko kontemplować, pokonując przeszkody na swojej drodze. Rola Marii Zańkowieckiej nie przyszła łatwo. Reżyser spektaklu Ołeksandr Ripko początkowo nie dostrzegał w drobnej, małej aktorce tej siły, postawy, wielkości, które były właściwe Marii Zańkowieckiej. Dlatego wątpił, czy Łarysa Kadyrowa zdoła poradzić sobie z taką rolą. Ałła Pidłużna trafnie odkrywa tajemnice powstania spektaklu „Maria Zańkowiecka”, oddając dramatyzm zarówno przedstawienia, jak i roli. Okazuje się, że reżysera przekonał do powierzenia roli pani Łarysie ówczesny kierownik teatru Serhij Danczenko. Faktycznie obronił on rolę, która stała się impulsem dla całego życia twórczego, stając się jego symbolem. Ostatecznie niełatwe były relacje twórcze także z teatrem imienia Marii Zańkowieckiej. Los sprawił, że Łarysa Kadyrowa musiała opuścić lwowski teatr i przeprowadzić się do Kijowa. Poszukiwania sceniczne Łarysy Kadyrowej skłaniały ją ku szerszej archeologii kultury, ku intelektualnym poszukiwaniom w archiwach, aby zrozumieć (przede wszystkim dla siebie) naturę talentu artystycznego. Kierowało nią pragnienie zrozumienia psychologicznej głębi Łesi Ukrainki, Tarasa Szewczenki, Maksyma Rylskiego, Pawła Tyczyny, Liny Kostenko. Droga artystyczna pani Łarysy to droga od psychologii i emocji do obrazu, dopełnionego dzieła sztuki. Chyba nie będzie przesadą stwierdzenie, że Łesia Ukrainka stała się drugą „duchową patronką” artystki. „...aktorka była wykształcona wszechstronnie, a mimo to rozumiała: jeśli chcesz osiągnąć sukces, uczyć się będziesz musiał całe życie, ponieważ scena – według klasycznego określenia – to szkło powiększające, przez które aktora ogląda widz i przez które widać najlepiej zarówno twoje zalety, jak i twoje wady. Zawsze pamiętała, jak Ołeksandr Haj potrafił ją zapytać: »Czy czytałaś tę czy inną nowość literacką?«, a kiedy odpowiadała: »Nie«, dziwił się: »A jakże ty będziesz wychodzić na scenę?«. Dlatego od czasów studenckich wyznaje zasadę – o wszystkim mówić z pozycji wiedzy. »Nie akceptuję przybliżenia, wszystko trzeba znać doskonale« – jest przekonana Kadyrowa. – Całe moje doświadczenie potwierdza – ze sceny widać, kiedy aktor żyje nie tylko codziennymi, życiowymi realiami, ale ma jeszcze coś w sercu... To rozpoznaje się w obrocie głowy, spojrzeniu, intonacji, w akcentowaniu scenicznym, w prowadzeniu dialogu. To zależy od twojego świata duchowego, od tego, jak odnosisz go do świata zewnętrznego, jakie wartości wyznajesz”. Dla Łarysy Kadyrowej, jak przekonuje badanie A. Pidłużnej, ważną rolę odgrywa synestezyjne postrzeganie dzieła sztuki.
Traducción automática
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy
Łarysa Kadyrowa to aktorka, która nie potrzebuje przedstawiania. Jej spektakle już dawno dają prawo mówić o ugruntowaniu we współczesnym ukraińskim teatrze nurtu psychologicznego. Według słów A. Pidłużnej: „Łarysa Kadyrowa nie jest podobna do innych aktorek, przy całej konsekwencji w przestrzeganiu postulatów tradycyjnej klasycznej szkoły teatru psychologicznego, wyróżnia się wyrazistą indywidualnością, zdolnością do nieoczekiwanych eksperymentów, otwartością na niestandardowe rozwiązania reżyserskie, odwagą aktorskiego wcielenia. Ma subtelną i wrażliwą duszę, ale uparcie i wytrwale kroczy swoją niełatwą drogą, dowodząc wierności idei badania zawodu. Szuka nowych sensów wiecznych tematów, przepuszcza je przez swoje serce i rozszyfrowuje własnym rozumem. Aktorka jest przekonana: swoimi wnioskami pomoże komuś odnaleźć siebie w tym świecie, tak jak kiedyś pomogła samej sobie określić własne miejsce w sztuce i życiu”. Psychologizm granych ról nie pozostawia widzów obojętnymi i w tym tkwi esencja sztuki teatralnej. Teatr to zbliżenie widzów w emocjonalnym przeżywaniu odegranych żyć. Dla Łarysy Kadyrowej spektakle to nie tylko artystyczne przeobrażenia. To forma włączenia się w swoją kulturę. Nieprzypadkowo imię Marii Zańkoweckiej stało się symboliczne w życiu pani Łarysy. Z legendarną aktorką związana jest także legendarna rola, którą zagrała Łarysa Kadyrowa. Ta rola, jak zaznacza Ałła Pidłużna, stała się symbolem niepodległej Ukrainy. Był to symbol narodu, który posiada potężną intelektualną kulturę teatralną, symbol narodowej samoświadomości. Maria Zańkowecka stała się patronką w życiu duchowym Łarysy Kadyrowej. Nieprzypadkowo założony w 2004 roku festiwal kobiecych monospektakli nosi nazwę „Maria”. Przypominam sobie, jak na otwarciu jednego z festiwali Bohdan Stupka zażartował, parafrazując hasło z przeszłości: „Mówisz Maria — rozumiesz Łarysa, mówisz Łarysa — rozumiesz Maria”. W tym żarcie uchwycono istotę. Łarysa Kadyrowa stała się kontynuatorką tych zańkowieckich tradycji teatralnych, utrwalającą pamięć o Marii Zańkoweckiej. Co roku festiwal „Maria” otwiera się wystawą Marii Zańkoweckiej, w czym pomaga kijowskie muzeum wybitnej aktorki. Lecz każde totemiczne imię to nie tylko amulet, ale i ofiarność. „Sztuka to despota. Trzeba się jej oddać całkowicie. W swoje dzieło artysta wkłada wszystko, co ma w sobie idealnego, energetycznego, uczciwego, szczerego, tak że nie zostaje mu nic dla życia i po
W czytaniu poezji wychodzi ona od każdego pojedynczego dźwięku, pokazując, jak połączenie fal dźwiękowych tworzy w recepcji psychologiczny obraz, któremu ufasz, który zapisuje się w podświadomości. W poezji liczy się każda pauza, każda cezura, przestrzeń „milczenia” potrafi czasem powiedzieć znacznie więcej niż to, co napisane. Dlaczego samotność w tytule książki jest mimo wszystko szczęśliwa? I czy samotność może być szczęśliwa? „Wiem, że życie to ból i radość, tragiczny brak wyjścia i najdelikatniejsza ironia, i przyjmuję to — rozmyśla Łarysa. — Tęsknię za głębokim dzieciństwem, w którym pojęcia dobra i zła były nieznane, w którym łatwo poddawałam się pragnieniu marzenia o niemożliwym, w którym z łatwością przenikały się rzeczywistość i wizualna emocja. Jedyne, z czym nigdy nie mogłam się pogodzić, to obojętność…”. Tytuł książki zmusza do powrotu do samych źródeł filozofii egzystencjalizmu. S. Kierkegaard dzielił wszystkich ludzi na dwa typy: szczęśliwych i nieszczęśliwych. Ci pierwsi żyją dniem dzisiejszym, znajdują radość w sprawach codziennych. Drugi typ, przeciwnie, pragnie uciec w przeszłość lub pogrążyć się w wyimaginowanej przyszłości. Nie zadowalają się tym, co dzieje się wokół nich. Tacy ludzie wierzą w to, że wszystko, co najlepsze, już dawno minęło albo że wszystko, co najwspanialsze, dopiero przed nimi, a dlatego trzeba posłusznie czekać na chwilę szczęścia. Dla aktora najwyższa chwila szczęścia może być przeżyta na scenie. I o tym przekonuje książka o historii artystki — aktorki Łarysy Kadyrowej. Być może chodzi także o głębsze zrozumienie sensu ludzkiego i artystycznego życia. Człowiek zarówno na widowni, jak i na scenie jest w pewnym stopniu samotny, wokół — tylko ciemna pustka, kosmos, którego człowiek nie jest w stanie ogarnąć intelektem. Z tej niezdolności rodzi się poczucie porzucenia, człowiek odczuwa swoją słabość wobec nieznanego. A scena to zawsze więcej niż to, co się na niej dzieje. Na scenie jest swoja transcendencja, swoja boska istota. Łarysa Kadyrowa od początku swojej twórczej drogi rozumiała, że sztuka to ciągły dialog ludzi, krajów, kultur, wreszcie, sztuka sama w sobie jest różnomodalna. Nie można być tylko aktorką, nie znając się na specyfice sztuk czasowych i plastycznych. Kiedyś wszystko było nierozerwalnie połączone. I dążenie do antyku, do źródeł światowej kultury jest właściwe artystycznym poszukiwaniom pani Łarysy. „Zakres zainteresowań Łarysy Kadyrowej sztuką nie wyczerpywał się bezpośrednio aktorstwem… — zauważa Ałła Pidłużna. — Pedagog studium malarstwa Wołodymyr Owsijczuk tak zafascynował swoją wychowankę sztukami plastycznymi, że nie tylko zaczęła malować, ale i wstąpiła do Akademii Sztuk ówczesnego Leningradu, tam, gdzie w swoim czasie uczył się Taras Szewczenko. Nawet musiała mieszkać podczas egzaminów w pracowni graficznej, gdzie pracował wielki rodak. Tam oglądała albumy z dziełami Tarasa Hryhorowycza i na zawsze wzięła do swojego artystycznego skarbca „linię jego duchowej energii”. A w graficznych portretach Szewczenki i Zurbarána, wykonanych własnoręcznie, szukała wspólnych cech ich twórczości. Fascynowała się sztuką starożytnego Egiptu, antykiem. Te pierwsze cegiełki w budowie własnego duchowego wszechświata, który, nawiasem mówiąc, Kadyrowa nie męczy się budować i teraz, były fundamentem, na którym z czasem rozkwitał aktorski talent”. Łarysa Kadyrowa nie uznaje nieszczerości. Dla niej, jak przekonuje studium Ałły Pidłużnej, spektakl to odtworzenie doświadczenia kultury. Psychologizmowi jej spektakli właściwa jest niemal naukowa adekwatność, poprawność, autentyczność. Tekst spektaklu może być zmieniony, przybliżony do własnego wewnętrznego przeżycia. A jednocześnie aktorska intencja nigdy nie jest „egocentryczna”, chociaż nam się wydaje, że aktor zabiera na siebie całą uwagę widowni. Aktor mówi głosem psychologicznie przeżytej kultury, w jego głosie czuć majestatyczny spokój materiału, który przeszedł próbę czasu. Albo też najnowszej inscenizacji, która po raz pierwszy ujrzała światło dzienne. Jednak i w klasyce, i w nowoczesności nie ma sztucznego epatowania. Łarysa Kadyrowa wyznaje: „Dla mnie w kameralnej przestrzeni absolutnie nieobecne są cynizm i konformizm, które wyżerają wszystko i których korzenie pozostały tam, w „wczoraj”. Lubię aktorów, którzy nie zabawiają publiczności tanimi sztuczkami, lubię aktorów bezpośrednich, zrozumiałych i uczciwych, którzy, według Rudolfa Steinera, chcą „wyrazić to najgłębsze, co może kipieć w duszy człowieka i chcą dążyć naprzód”. Utwory, do których zwraca się teatr, mogą mieć przebogatą historię. I każde wcielenie na scenie takich postaci jak Fedra czy nawet Mawka nakłada ogromny obowiązek. Aktor nie powinien się powtarzać, musi być sobą, zostawiając za plecami kosmos spokoju, nie wpadając w krzyk czy nadmierną emocjonalność. Taki wydaje się teatr Łarysy Kadyrowej. I rzeczywiście, dziś już można mówić o osobnym teatrze — świat aktorskiej gry ma swoją filozofię, swoje prawa moralne, swoje rozumienie estetyki. Dla Ł. Kadyrowej estetyka nie może być sztuczna, pełna napięcia, pozbawiona światła i wysokości nieba. U podstaw scenicznej gry leży akt komunikacyjny, rozmowa z drugim człowiekiem, a nie wygłupianie się czy chęć szokowania, chociaż i takie ultraintencje mają miejsce w teatrze. Dla Łarysy Mykołajiwny, jak przekonuje Ałła Pidłużna, teatr to życie, w które bawi się gra, to gra, która kieruje ludźmi, a nie odwrotnie. „Dwie strony charakteru wyróżniają Łarysę Kadyrową, jest ona osobą zamkniętą, introwertyczną, w najwyższym stopniu samotniczką, która chętnie bywa sama, czyta, myśli, a jednocześnie nie może obejść się bez tego, by nie wyjść na scenę, nie otrzymać energii widowni, nie wyrazić ludziom tego, co chce, i nie usłyszeć odzewu. Tak zmagają się w niej te dwie hipostazy wewnętrznego konfliktu, które, wydawałoby się, powinny wzajemnie się wykluczać, a w życiu wychodzi, że one, przeciwnie, wzbogacają, stymulują odczucia i pragnienie tworzenia. „Ja nastawiam się na stuprocentową otwartość: oto, patrzcie, ja jestem, ja istnieję. Jestem taka, jaka jestem, przyjmujcie mnie czy nie, ale chcę, abyście mnie usłyszeli, wysłuchali i zrozumieli!”. Książkę czyta się swobodnie i lekko, zanurzając się w psychologię życia i twórczości. U Łarysy Kadyrowej oba wymiary wypełnione są nieudawanym dramatyzmem, szczerością emocjonalnego przeżycia. U podstaw jej teatru leży głos kobiety silnej, samotnej, która pragnie szczęścia, która pragnie być kobietą, która chce zrozumienia… W ostatnich latach na małej scenie Łarysie Mykołajiwnie udało się zrobić niemało. Mini-spektakle pokazują galerię kobiecych dusz: Sary Bernhardt i Siranusz, Fedry i starej kobiety… Każda z kobiet przeżyła chwile prawdziwego szczęścia — czasem wbrew wszystkiemu. Monografia o Łarysie Kadyrowej wypełnia taki zapomniany w ukraińskiej literaturze gatunek, jak „biografia artysty”. Łarysa Kadyrowa, obdarowawszy ukraińskiego widza psychologicznym panteonem światowej kobiecej duszy, sama stała się częścią ukraińskiego teatru, oddawszy wiele wysiłku na rzecz utwierdzenia w nim tradycji swoich nauczycieli. A w teatoświecie Łarysy Kadyrowej czuć ducha Marii Zańkoweckiej, Borysa Tiahna (czyli i samego Lesia Kurbasa, nauczyciela Tiahna) oraz P. Brooka. To teatr przeżycia, za którym stoi pragnienie choćby na chwilę otworzyć człowiekowi prawdę o nim samym, zmusić do zastanowienia się i rozejrzenia wokół siebie.
Traducción automática
Są artyści, którzy zachwycają swoją autentycznością, pierwotnością, bo pośród glamouru, operetkowości, popkultury, kiczu, gdzie zamiast powietrza, trawy i serc jest surogat, jest to szczególnie ważne. Takim prawdziwym, gatunkowo pierwotnym jest Taras Kompanyczenko — kobziarz, bandurzysta i lirnik, kierownik zespołu «Choreja Kozacka», zasłużony artysta Ukrainy. Zachwyca swoją uniwersalnością i unikalnym repertuarem: w sposób niedościgniony wykonuje utwory średniowiecza, baroku, klasycyzmu, romantyzmu, czasów ukraińskiej rewolucji 1918—1922 lat, znane i mało znane pieśni ludowe, autorskie stylizacje, rekonstruuje tradycyjny repertuar kobziarsko-lirnicki. Dawne zabytki muzyczne odnajduje w archiwach, bibliotekach, prywatnych kolekcjach Europy. I śpiewa tak, jak owi starodawni starcy — sercem.
— Tarasie, na Ukrainie tak się przyjęło, że na widoku są różnorodne talent-show, a gdzieś za horyzontem, ukryta przed kamerami telewizyjnymi, żyje etniczna sztuka ludowa. Jak czujesz się w tej ciszy-przemilczeniu? Jak docierasz z własną twórczością do ludzi?
— Niestety, Ukraińcy wiedzą o sobie prawie tyle, ile wiedzą o Ukraińcach na Zachodzie. To takie prawo naczyń połączonych. To znaczy, jeśli u nas wiedza o sobie jest tak mała, to i na Zachodzie wiedzą o nas niewystarczająco albo z niepożądanej strony, albo z gorszej. Dlatego dla mnie ważne jest, aby wszędzie prowadzić pracę i docierać z muzycznymi, poetyckimi artefaktami naszej przeszłości do postkolonialnego społeczeństwa, które wydobywa się z chimerycznych mitologemów czasów radzieckich, z prawdą o sobie. Przecież my, Ukraińcy, mieliśmy wielką kulturę, i ja dowodzę, że utrwalone mitologemy są w pewnym stopniu zdewaluowane. Lubię szarawary, ukraińskie potrawy, ale ukraiński świat nie ogranicza się tylko do żołądkowych zachcianek: wódki, wareników, barszczu, słoniny… Ukraińców w przeszłości interesowały i w przyszłości będą interesować wysokie sprawy — intelektualne, duchowe. My jesteśmy następcami przodków, którzy nieśli wysoką nutę, wysoki duchowy poryw. Aby ten promień nie zgasł, trzeba pokazywać, że istnieje kamerton, to bardzo ważne. Jeśli znać, jaki poziom poezji czy muzyki był u nas w innych wiekach, jeśli znać o sobie prawdę, to niżej opuszczać się jest wstyd. Śmiesznie jest tłumaczyć się nieutalentowaniem, sztukatorstwem, jakimiś koniunkturalnymi przemyśleniami (żeby dogodzić publiczności, mówiąc, że to «drajwowe»). Pole działalności u mnie nie określa się pewnymi grupami społecznymi czy wiekiem słuchaczy. Przez lata pracuje «Choreja Kozacka» i starsi, i młodzi ludzie nas słuchają. Wśród moich wielbicielek była Mychajłyna Kociubynśka (Królestwo jej Niebieskie). Z wielkim szacunkiem odnosiłem się do niej od młodości, szczęśliwy, że spotykałem się w redakcji samizdatowego czasopisma «Jewszan-zillia» pod kierownictwem Iryny Kałyneć. Miałem dziewiętnaście lat, wszyscy patrzyli na mnie jak na chłopca, który rokuje nadzieje. Radośnie, że je spełniłem, że moją muzyką cieszą się Lina Kostenko, Jewhen Swerstiuk, Mychajło Słaboszpyćkyj, Hryhorij Husejnow, Wiktor Neborak, Wołodymyr Szowkoszytnyj, Iwan Małkowycz, Jurij Andruchowycz… Dla mnie to wielki wskaźnik. Właściwie, odkrywaniem różnych zabytków sztuki składam pełny obraz o sobie. Tam jest wszystko: smutek, radość, epika, wysokie duchowe porywy — w muzyce ludowej, partesowej, akademickiej, zwłaszcza w polifonicznej instrumentalnej. Oto takie moje zadanie. Sądzę, że młodzież, która chce wiedzieć o sobie, też jest zainteresowana tym, dlatego chodzi na nasze występy. Niedawno na koncercie we Lwowskiej filharmonii sala była przepełniona, trzy godziny trwał występ «Chorei Kozackiej».
— Jak Twoja sztuka jest odbierana w różnych regionach Ukrainy?
— Urodziłem się w Kijowie, mój tata jest z Chersońszczyzny, mama z Sumszczyzny (choć urodziła się w obwodzie archangielskim w Rosji, bo rodzina była represjonowana). Uczyłem się w Kosowie, Lwowie, Kijowie, ale dorastałem w większości w Sumach, w mniejszym stopniu na Chersońszczyźnie, bywam tam często. Na oczach topnieje ukraińska Słobożanszczyzna, dla mnie to wielki ból. Kiedyś w Basach pod Sumami, gdzie mieszkali moi dziadkowie, były tylko dwie rodziny, które nie rozmawiały po ukraińsku. Ale w okresie niepodległości ukraińskość «wyginęła» dosłownie na oczach. To jest katastrofa. Przez radio, telewizję, prasę niszczą ukraiński zasób. I szkolnictwo tutaj nie pomoże, dlatego że ono jest socjalne. Gdzie dzieci mogą praktykować ukraińskość w codziennym życiu i gdzie w społeczeństwie dowiedzą się o pewnych narodowych rzeczach? Jak u Majakowskiego: «My znajem, kurit li Czaplin, my znajem Italii bezrukije ruiny, my znajem, kak Duglasa gałstuk krapłen. A czto my znajem o lice Ukrainy?». To on pisał w 1926 roku w Charkowie. Jednak na koncertach widzę, że ludzie są spragnieni, ciągną do rodzinnych źródeł. W zeszłym marcu byliśmy z Liną Kostenko w Charkowie. Dwa tysiące ludzi napchało się do sali Opery, zwłaszcza w przejścia. Tysiąc nie zmieściło się, stało na ulicy. Pracownik, który przyprowadził mnie do garderoby, powiedział: «Ja nigdy na koncertach przyjezdnych sław nie widziałem takiego szału». A na fasadzie wisiał reklamowy «ikonostas» afiszy przyjezdnych gości, którzy zbierają wielkie łupy przez to, że nasi deputowani nijak nie mogą uchwalić normalnej ustawy o działalności koncertowej na Ukrainie. Więc wariagom opłaca się do nas przyjeżdżać. Natomiast działalność koncertowo-gastrolna ukraińskich zespołów jest minimalna, jak mówił polityk Jurij Kostenko, 15% od ogółu. Myślę, że o wiele mniej na naszym rynku jest ukraińskich wykonawców. Bywam w różnych miastach i widzę, co tam się dzieje. A jakie w Kijowie afisze wiszą, wszyscy widzimy. Lina Kostenko przewróciła skostniałe wyobrażenia. Ludzie są spragnieni, potrzebują rodzimych bohaterów. Jednak to jest sztucznie, świadomie,
jest politycznie powstrzymywana. Kiedy mi mówią, że kultura łączy, a polityka dzieli, uważam, że to kłamstwo. Przez kulturę prowadzona jest wielka polityka. Przez sferę humanistyczną wdrażane są wielkie techniki polityczne. Dlatego kinematografii na Ukrainie nie ma, w studiu imienia Dowżenki sąsiednie państwo kręci swoje seriale, których jakość jest wątpliwa, do tego często pokazują nas w nieatrakcyjnym, karykaturalnym świetle. Bywam na Krymie, w szczególności w Jałcie, Bakczysaraju, Symferopolu. Mieliśmy wspaniały dwugodzinny koncert w Jałcie w teatrze dramatycznym imienia Czechowa. Graliśmy krymskim Tatarom w Bakczysaraju w pałacu chanów, marzyłem o wspólnym koncercie z zespołem „Makkam”. Czytałem wtedy w języku krymskotatarskim wiersze chana i poety Gazi-Girej-Bora. — A skąd zna Pan język krymskotatarski? — Czytałem z kartki, pragnę nauczyć się tatarskiego, mam samouczek. Tatarzy byli zszokowani, podchodzili i mówili: „My sami nie znamy Gazi-Girej-Bora”. Recytowałem im „Pochwałę wojny”, mądrą poetycką relację dla padyszacha. Bardzo piękne, mężne, potężne poezje. Rozumiem Greków z Priazowia, których wysiedlono, niszczono. Bolą mnie problemy krymskich Tatarów, rozumiem ich ból za ojczyznę, staram się poznać kulturę tatarską. Występowaliśmy w Symferopolu w bibliotece Uniwersytetu Taurydzkiego. Wtedy dyrektor powiedział: „Boże mój, dlaczego nam Ukrainy tak nie pokazują? A pokazują agitacyjnie, patetycznie. My byśmy i język wyuczyli. Nam chce się z tego być dumnym”. Możliwość bycia dumnym ze swojej ziemi z wysoką kulturą, wiedzieć o niej prawdę jest faktycznie tabuizowana w mediach. Dopiero rozpoczęto taką pracę, ona od czasu do czasu wypływa za pewnych prezydentów, za tych czy innych sprzyjających warunków, a częściej wbrew niesprzyjającym warunkom. Gdyby to była normalna celowa polityka państwa, wszystko byłoby już rozwiązane. Nie byłoby kompleksu niższości. To przecież nienormalne, że Ukraińcy nie znają swojej muzyki fortepianowej. A ona jest. Poświęcony sprawie człowiek, który reanimuje zjawisko, wielki badacz Mychajło Stepanenko, kierownik katedry fortepianu w Narodowej Akademii Muzycznej imienia Czajkowskiego, wydał płyty ukraińskich gigantów fortepianu. Nie umiem dobrze grać na fortepianie, chyba że „Sonatę Księżycową”, „Dla Elizy” Beethovena, ale byłem poruszony polonezem Danylewskiego, nokturnami Łyzohuba, tym, co Stepanenko odnalazł. To wspaniała muzyka, która godnie koresponduje, powiedzmy, z Chopinem, Dvořákiem. U nas nie znają swojej muzyki symfonicznej. A jest z czego być dumnym: Wedel, Berezowski, Bortniański, Latoszyński, współcześni autorzy. Właściwie to, co piszą dzisiejsi kompozytorzy, powinno być ocenione nie tylko przez wąskie kręgi intelektualne. Na 46 milionów populacji to zbyt mała warstwa, trzeba oświecać naród. Ludzie w terenie szukają tego, a media nie dostarczają. Dobrze, że jest internet, tam coś znajdują. Ale to chaotyczne współistnienie z wartościami narodowymi, inaczej więcej ludzi moralnie by się ratowało, znajdowało motywacje dla siebie: po co pracować na tej ziemi, rodzić dzieci (a nie dlatego, że dadzą pieniądze za dziecko). Nasze skarby duchowe to podstawa wiary, że ukraińska ziemia ma szansę na zbudowanie silnego państwa. Wiedza o sobie uwolniłaby energię, ludzie nie uciekaliby za granicę z niezwykle pięknej ziemi. Zniknęło zaufanie między ludźmi, oni nie umieją się porozumiewać. Dlaczego nie ma w gospodarce wzrostu? Bo nie ufamy sobie nawzajem. Prościej: chapnął pieniędzy, kogoś oszukał... Ale są inne przykłady. W spitej pod koniec XIX wieku Galicji pojawił się kompozytor i ksiądz Ostap Nyżankowski. Przyszedł do parafii, która całkowicie była otoczona karczmami, ludzie w szynkach zostawiali pieniądze. A on w cerkwi zapoczątkował trzeźwość. I z czasem, kiedy ludzie zmotywowani przestali pić, nie po prostu nosić odznaki towarzystwa trzeźwości, a rozwijać się, uczyć, czyli stali się oświeconymi, wykształconymi ludźmi, zaczęli sobie ufać. Wtedy pojawił się „Masłosojuz”, zaczął się wzrost gospodarczy, galicyjscy Ukraińcy stworzyli firmy, które mogły konkurować w polskiej przestrzeni odrodzonej Rzeczypospolitej, finansować ukraińskie gazety i szkoły. Zaufanie bez jedności kulturowej, identyfikacji w sferze kulturowej, bez wiedzy o sobie nie jest możliwe. — Czy można Pana nazwać historykiem muzyki, z jakich źródeł Pan czerpie? — Tak, jestem historykiem muzyki. Czerpię z rękopiśmiennych i drukowanych ksiąg cerkiewnych, niektóre mam w kolekcji, powiedzmy, rękopis XVII wieku i starodruk XVIII wieku. Zbieram bibliotekę domową, jest ogromna: w niej i dziadkowe, i ojcowskie, i mamy zbiory. Pracuję w bibliotekach Warszawy, Krakowa, w muzeach Iwano-Frankiwska, Romnów, Lwowa, w Muzeum Książki i Drukarstwa (Kijów). Tam zachowało się niemało źródeł nutowych. Unikalnym zabytkiem, do śpiewania którego zabrałem się niemal pierwszy we współczesnej przestrzeni muzycznej, stał się „Poczajowski bohogłaśnik”, wydany przez ojców bazylianów w 1791 roku w ówczesnej greckokatolickiej Ławrze Poczajowskiej. To wielka antologia duchowej ukraińskiej pieśni (na Boże Narodzenie, Objawienie Pańskie, na Ofiarowanie Pańskie, do Najświętszej Bogurodzicy, świętych) z dwóch wieków — XVII i XVIII. Znalazłem tę książkę w Muzeum Hryhorija Skoworody w Perejasławiu. To autorski zbiór nutowy z tekstami, gdzie przedstawieni są Morawski, Masteborski, Kyszczycki, Łonski, Diaczenko, Wolski, Paszkowski, Łewycki, Andrijiwski, Dostojewski. — Czy między Dostojewskim a pisarzem Fiodorem Michajłowiczem jest jakiś związek? — Tak. Hryhorij Dostojewski, Andrij Dostojewski, Jan Dostojewski — pradziadek, dziadek i stryjeczny dziadek Fiodora Michajłowicza, wszyscy ukraińscy księża z Podola. Praca ze źródłami to nie po prostu sucha nauka, a żywa sprawa. Znajdujesz kolejny majstersztyk, jeszcze i porywasz innych, bo od razu możesz pokazać go ludziom dzięki własnemu talentowi muzyka. Z „Choreją Kozacką” śpiewam wiele utworów w powiązaniu z kalendarzem cerkiewnym. Oprócz wszystkiego innego, udźwiękawiamy poezje, które dochodzą do nas w rękopisach, starodrukach, publikacjach naukowców — znawców literatury ukraińskiej oraz muzyki dawnej. Bo muzyka to pewna gwarancja tego, że poezja będzie usłyszana. Kiedy, powiedzmy, studenci ją studiują w kontekście historii dawnej literatury ukraińskiej, to często nie porusza. Inna rzecz — magia muzyki, która na przestrzeni wieków nadaje emocjonalne zabarwienie poezji, pozwala jej być usłyszaną. Zrozumiałem, jak to działa. Po ziarenkach, cząstkach zbieramy portret Ukrainy, a więc i własny. Mówimy dzieciom: „Wy uczycie się nie historii Ukrainy, ta historia jest wasza, tu i teraz”. Przecież nasi przodkowie żyją w nas, w naszym ciele i krwi, i nie kiedyś, a teraz. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN, zdjęcie autora
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
dziej. Wymarłe wsie. Leje mostów wyszczerbionych, zaprotezowanych w betony złe. Niestety, nie pierwsze i nie ostatnie straty, które czynimy ziemi. Wdychasz powietrze — zabolą ruiny, jak martwe zęby, ukryte wewnątrz. Przeżarły kopalnie duszę Ukrainy, spiekła się krew w wypitym Dnieprze”. Takim motywem przejęty jest szereg wierszy o języku: „…Żywy jeszcze język, lecz już martwe dźwięki: jedyny mój nędzny kapitał”; „I mówiło się — Boże! — mówiło się w jakie słowa nie złe, a złote… Przypomnieć by jeszcze, lecz pamięć się zmęczyła: jeszcze ukraiński język, a słowa nie te”. A jednak słowo pozostaje jedynym schronieniem poety, jego niezłomnym posłańcem na tym świecie, gotowym na wszelkie próby, dobroczynne działania: „Nawet kiedy śpię, słowo odbiera mi oczy i wiąże je w węzeł na pierwszej napotkanej trawie, aby bystrzej wpatrywała się w niebo, na pierwszej napotkanej mrówce, aby pilniej, jak leci się Ziemi w tym niebie (czy nie ma gdzieś pęknięcia na orbicie, po której w tym niebie leci Ziemia)”. „Moim słowom jeszcze tak wiele spraw,” — napisze W. Załuływiter w jednym z wierszy ostatniego okresu. Jak zauważał W. Borodin, w słowie poety jest — „mężne przeciwstawienie się w epoce zdewaluowanych wartości, spustoszonych słów, zalewu śmietnikowych masowych informacji, neurolingwistycznego nacisku, szalonej pustki i zdrady”. I on do ostatka pielęgnuje słowo i wierzy w nie; jakby samym wydechem powiedziano: „wiersz aż tak” — „to wtedy, kiedy poeta traci wszystko, oprócz języka, kiedy sam poeta zostawia sobie tylko język, jedyne, co nie straciło na wartości, kiedy zostaje tylko z językiem” (W. Herasymjuk). Nie przypomnę słowa ani jednego, w którym bym zostać nie chciał: od snu książęcego, od złotego, do szczedryka w dziecięcej prostocie. Wszystkie-wszystkie słowa — i to, którym tylko spojrzysz, którym zobaczysz, a którym — i nie, wszystkie one — drewlanie i polanie, tmutarakanie nawet potajemne, — wszystkie-wszystkie słowa moim jestestwem państwowe, moją krwią pieszczone i nie, od nadużywania złote i zardzewiałe od nieużywania, wszystkie-wszystkie mi słowa słowiańskie, trawiaste i żytnie, bronne i zabronione, wszystkimi przejść podwójnie muszę i przeżyć… Słowo obrazowe, metaforyczne, dialektalne, ludowo-potoczne — każde z osobna znajduje w twórczości poety jemu tylko przygotowany kontekst, organicznie wpisując się w ogólną tkankę wiersza. Nie można nie zwrócić uwagi na potężny okazjonalny żywioł poezji Załuływitera, gdzie jest „pełnolegnięcie wierszy” i „woda przejrzysta”, „przeplątana słoma” i „niepomocne ręce”, „dzień odkołchoził” i „najósmy biały światek”, a jeszcze: „bezpszczelnie”, „szczęśliwie”, „swojszy”, „przecieleśnił się” itd. Neologiczne są także autorskie peryfrazy, w rodzaju „lebiodowe lato” (to o przyprawie, którą „barszcze nam zacierali źli” w głodny, mroźny rok) lub „ludzie z wyryju” — o tych, którzy cudem ocaleli w stalinowskich obozach koncentracyjnych i teraz wracają do rodzinnych domów — Z Kołymy, Sołowek, Sachalinu, niby z wyryju, ludzie lecą. Wiersz Załuływitera odznacza się gatunkową, stroficzną różnorodnością, warto wymienić choćby poszczególne tytuły poezji: „Rodin. Sonet” i „Meditacja… w formie sonetu”, „Nowela rodu” i „Nowela bez tytułu”, „Pastorał. 1943” i „Pastorał urbanistyczny”, „Elegia o stepowym Stradivari” i „Victoria (Fuga na fortepian)”, „Grawiura z końmi” i „Drzeworyt jesiennej wody”, „Kołysanka” i „Kołysanka – XX”, z autorskim określeniem tej ostatniej — „grymas gatunku”, gdzie „Przy kocie-Workucie, w kołymskim Sachalinie czukika dziatwę narodów tata Stalin”, a jeszcze poezje „Z apokryfów” (cykle sekstyn), książka wierszy wolnych „Pamięć gliny”… Wszystko to — świadectwo tego, że poetyckie „zostać w słowie” przerasta w nieodzowną czytelniczą potrzebę słowa Załuływitera, ugruntowaną na właściwie artystycznych, ludzkich cnotach jego twórczości.
Traducción automática
Anatolij MOJSIIENKO Wołodymyr Załutyływiter już w swoim pierwszym tomiku wierszy „Teoria skrzydła” w istocie wyznaczył główne akcenty światopoglądowe, które zakorzenione są w naturalnym odczuciu ziemskiego gruntu i niezgłębionym odczuciu tego, co daje lot skrzydła poetyckiego. Takie połączenie w artystycznym kontinuum autora nie jest mechaniczne, a głęboko organiczne. „Wstawajcie, ojcze! Już lecą pługi”. W tym początkowym wersie poezji, która w pewnym stopniu przyczyniła się do tytułu książki, odbił się algorytm całej dalszej twórczości W. Załutyływitera, z niezwykle wymownym kontrapunktowym uwydatnieniem artystycznych energii ziemskiego i niebiańskiego, codziennego w swojej niecodzienności i głęboko ludzkiego, wysokoduchowego. Te energie nierzadko eksplikują się w swoistych aforystycznych skupiskach, jak to widzimy na przykład w takim dwuwierszu: Ta ziemia, którą nosisz na podeszwach, silniejsza od uranu – duszę napromieni. Wszak, jak napisze poeta w innym wierszu, „Grunt Ukrainy – to nie po prostu czarnoziem, gliny, piasek. Jak my – żywy, on ciałem, wzrostem, duszą i krwią w nas wszedł”. To ten grunt, który przerasta „rudą Krzyworoszczyzny, stepową pszenicą, braćmi Tiutiunnykamy”, słobożańską gwarą, poetyckim słowem, wyhodowanym na brzegach Worskli i Dniepru. Pierwsze słowo w wierszu zacząłem od maminej szyby, od furtki na ojcowskim podwórku. Brzmienie tego słowa przejąłem od skrzypienia kołyski, od dźwięku wiadra o cembrowinę, od gardłowych trąb Worskli, która właśnie wróciła z wyry i usiadła na ługu na końcu ogrodu. (z wiersza „Życie”, zb. „Strefa tektoniczna”) Zatem, mówiąc słowami Borysa Olijnyka, poeta od dzieciństwa już – „cały w słowie, jak w powijakach”. I jeszcze nie raz w życiu zagrucha mu turkawka „gęstą, zielonolistną słobożańską gwarą”, nie raz będzie wsłuchiwał się, „jak po tamtej stronie ziemi we śnie słobożańskim zawołał ptak”, i nie raz jeszcze przeczytamy w jego utworach, jak ktoś upoił się „Od słobożańskiej gwary, Od rodzinnych zapomnianych słów”, jak „W słowiańskich brzegach Worskla miodem sinym płynie, zataiwszy na wargach niewypowiedziane, nieustanne”. Właśnie w owym niewypowiedzianym, nieustannym jest prawdziwa istota poezji, darowanej nam przez świat żywej przyrody, którą może nie każdemu dane jest odczytać, nie każdemu dane jest pojąć. A jednak poeta nie zamierza narzucać nam oświeceniowego, mentorskiego poznania wszystkiego, co nas otacza. Co więcej, jest pewien, że właśnie przyrodzie „poszczęściło się – cierpliwej, niepysznej – nas nauczyć alfabetu gwiazd”, a także nauczyć poznać „niski świat trawy”, gdzie „nieśmiertelna chlorofilowa krętanina”, gdzie „Blady deszczyk palisadą błądzi… przez tatarak, miętę, powoje”. „I nawet tam, gdzie już nie ma nikogo… – wyznaje poeta w jednym z wierszy, – ja nie siebie wspomnę, a drogi i wzdłuż dróg – dziewanny”. Owo hucałowskie zakochanie w bujności żywej przyrody, różnotrawiu i różnokwietniu staje się synonimem miłości do rodzinnej ziemi, rodzinnego słowa. Słowo staje się dla poety Ojczyzną duszy. I to naturalnie przenosi się na konteksty, w których liryczny bohater ogarnia światy dalekie i bliższe, światy innych kultur, znajdując w tych światach współbrzmienie ze swoim światem. „Kiedy Justinas Marcinkevičius czyta wiersze, Litwa, wielkością jak ziarenko serca, zakręca mu się w najgłębszej bruździe lewej dłoni, którą wiersz wpływa we Wszechświat, myląc gwiazdozbiory ze łzami – niby Niemen, który objąć potrafi i odepchnąć łokciem… Słowo – ojczyzna duszy! Podgwiezdny zielony wybuch czarnoziemu, piasku, gliny…” Zauważmy, czarnoziem i piasek, i glina w tym wierszu z cyklu „Litewska tabulatura”, jak i we wspomnianych wyżej wersach o Ukrainie, – to zapewne to, co na zawsze i nieodwracalnie jest w pamięci poety, w istocie poety, to, co Silniejsza od uranu – duszę napromieni. A oto wiersz „Koło garncarskie”: „Naród – ze wszystkiego. Z opiszniańskich glin; z czarnoziemu i piasków lekkich; z powietrza, gdzie ciężki bociani klin jesienny odblask szyb niesie w płucach”. Jesienny odblask szyb w płucach ukraińskiego ptaka swoiście akumuluje ciepło tych czarnoziemów i glin, ciepło rodzinnego domu nawet na dalekich dystansach, na światowych obszarach, co w końcu pozwala poecie wszędzie pozostawać samym sobą – jeszcze na początku swojej twórczości obwieścił to, co skryte: „Niech świat człowiekowi będzie równy, człowiek – światu, jak jest”. Poeta jakby sam upodabnia się do tego orzecha z wiersza „W mołdawskiej wsi”, który, zakorzeniony w ziemską twardź, koroną sięga niebieskich sfer: Płynie we wszechświecie Ziemia. Oto ten orzech związał ją korzeniami pod nami. Węzłem związał. A korona w górze trzyma niebo nad ludźmi i łanami. Niezwykle wyrazisty obraz folklorystycznego drzewa świata staje się typologiczny we współczesnej ukraińskiej poezji, wspomnijmy u Pawła Mowczana: „Dąb-niebodzierżca zazielenił powietrze i nasłuchuje, jak krąży ziemia na korzeniu”. Dla W. Załutyływitera charakterystyczne jest rozumienie tego obrazu przez atrybuty ludowego życia, w symbolach narodowego żywiołu: Narodzie mój! Topolą wyciągam się w górę ku twoim podgwiezdnym latom. Spieszę po przestronnych rolach w pogoni siewnikiem ciężkich ziarnistych ust. Od „wiejskiego wszechświata łęgów czubatych” do Wszechświata ludzi, krajów, przyrody – taki jest zakres myślenia artystycznego poety-słobożanina, dla którego „za mało świata. Jeszcze światów, światów prosić u Boga i błagać”. „Poetyckie „Ja”, – zauważał Iwan Dziuba, – jakby obliczone na to, by akumulować w sobie wszystkie impulsy świata. Ale taki akt napełniania się światem zawsze jest problematyczny z punktu widzenia pełni i wiarygodności, subiektywnej zdolności, a dlatego towarzyszą mu refleksje, których dynamika nadaje napięcie wewnętrznemu życiu osobowości. Poetyckie „Ja” cały czas sprawdza siebie na zdolność adekwatnego pojmowania świata, dokładniej – świat sprawdza go na tę zdolność”. Potwierdzeniem tego ostatniego mogą być takie wersy: Słów nazbierało się – cała sakiewka. Które z nich odezwie się, które nie zechce, które schowa się w modlitwach, które przedziurawi się… Słowo – swoiste naczynie świata poety, a istota poety jest ciekawa światu przede wszystkim w słowie. Dziwność, tajemnica słowa zawsze pozostawały twórczym (życiowym) bodźcem dla poetów różnych pokoleń. Wspomnijmy choćby Szewczenkowe: „No cóż by, zdawałoby się, słowa… A serce bije – ożywa, Jak je usłyszy!..” Wydaje się, i W. Załutyływiterowi, filologowi z wykształcenia, nietrudno byłoby odpowiedzieć na własne pytanie: „Dlaczego słowa, codzienne, dwa i trzy razy powtórzone, znoszone, pieśni, nagle, jak ładunki elektryczne, w wersie uderzą – mężnym i ciasnym?” Ale zapewne on nie po to stawia takie pytanie, żeby samemu czy komuś innemu odpowiedzieć na nie – raczej po to, by wyrazić swój szczery zachwyt samym procesem tworzenia poetyckiego widowiska. Choć, wydaje się, tak samo szczerze w tomiku „Czas teraźniejszy” (1977) młody poeta, który wtedy pracował nad przekładami z Salomei Nėris i innych nadbałtyckich poetów, pyta – sam siebie: „Czy wyszukam – w ludziach i w przyrodzie – ja tyle słów, żeby do ładu oddać niepowtarzalną pierworodność cudzej pieśni, głosu, życia?” I dalej: Nieme słowa błąkają się słownikami, ich niemota mnie winą piecze…
Stąd takie tolerancyjne i odpowiedzialne podejście do słowa — słowa jako poetyckiej tablicy, na której mamy zapisać własne cnoty losu. Charakterystyczny pod tym względem jest wiersz „Dawny alfabet” — o odpowiedzialności każdego, od człowieka po pszczołę, za trudy i dni, którymi określasz siebie w tym świecie — czy stały się one twoją „pokrewną pracą”? Poeta przede wszystkim musi „opowiedzieć siebie” światu słowem. Tak samo, jak siebie „bez słów opowiada woda — łodziami, rybami, trzcinami”, jak „swoją małomówną naturę pług zapisuje ciężką bruzdą”, jak „ozimina, doczekawszy się kłosa, wszystko chlebem powie światu i człowiekowi”. Dlatego całkiem logiczne jest pytanie: „A co zostawisz po sobie? I czym siebie opowiadasz? Jakimi słowami? Czy są one zgodne z czynami pługa, chleba i wody, które „przed nami długo i przed Mongołami alfabety własne wynalazły sobie, by zapisać nimi uczciwe losy”? Przejęcie losem słowa i świata w twórczości W. Zatuływitera znajduje wyraz w jego stosunku do konkretnych ludzkich losów, nieobojętnym przemyśleniu życia swojego narodu, któremu „bezlitosny czarnoziem … przypadł w udziale — wysokością w kosmiczne styczniowe śniegi”, którego rodowitym synom, „państwowym ogrzanym bezchlebiem”, „tak boli poczucie obecności ziemskiej” (nad wyraz wymowne jest to w wierszu „Trachtemyriw”: „Zapomniane nazwy wsi — jakby ktoś krzemienną solą sypnął w oczy!..”). Szczególnie bolesne są rozmyślania w ostatnich książkach poety „Czwarty z tryptyku” oraz „Kielich ofiarny”, które ujrzały światło dzienne już po śmierci autora, a znaczna część wierszy w nich zawartych została napisana pod koniec życiowej drogi. Niemal apokaliptycznie brzmią wersy: „Dymi ostatni węgiel Ukrainy. Dnieprem woda przedostatnia płynie. Niewidzialne, straszne, złe ruiny nam oblegają wyrwy w pier-
Traducción automática
Wiktoria WAŁKOWA, członkini NSŻU
U panny — krzew tulipanów w dłoniach – Siedem kielichów ofiarnej komunii. Ona taka zamyślona, I w uśmiechu kąpie się od szczęścia. Mykoła Tkacz W Domu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy odbyła się prezentacja zbioru poetyckiego „Wino z tulipanów” Mykoły Tkacza, który niedawno ukazał się nakładem wydawnictwa „Jarosławiw wał”. Mykoła Tkacz — znany pisarz, naukowiec, etnolog, kandydat nauk historycznych, profesor, autor wielu podręczników z zakresu wiedzy o narodzie, rekonstrukcji naukowych i rozpraw, dziesiątek artykułów kulturoznawczych, publikacji folklorystyczno-etnologicznych, zbiorów ukraińskich pieśni ludowych. Otwierają one czytelnikom okienko na świat przodków, uczą mądrości, budują most między przeszłością a teraźniejszością, pomagają zajrzeć w przyszłość. Nową, nieznaną dotąd czytelnikowi stronę talentu Mykoły Tkacza odkryła przed nami jego liryka intymna, zaprezentowana podczas wieczoru. Do zbioru weszły wiersze liryczne — już wcześniej drukowane oraz te, które ujrzały światło dzienne po raz pierwszy. Inicjatorką jej powstania była wierna przyjaciółka i doradczyni, Muza poety — żona Nadija Danyłewśka, poetka, folklorystka, znawczyni kultury, której dedykowana jest ta książka. Autor chciał, aby wydanie było nowoczesne, dlatego zaprosił do zilustrowania go Rusłana Najdę, artystę, grafika. Cienkimi liniami, powściągliwymi, ostrymi niczym ostrze, oddaje on całą gamę uczuć zakochanego mężczyzny — szaloną namiętność i niewysłowioną czułość, przejmującą radość i gorzki smutek, jasne marzenia i nadzieje. Jego prace graficzne zanurzają czytelnika w czarujący, nieogarniony świat harmonii i niepowtarzalnego piękna — świat miłości, w którym panuje tylko dwoje. Autor celowo nie podaje dat powstania swoich wierszy: „Dusza jest wieczna, a jej porywy mogą być jednakowo szczere, wzniosłe, kruche, zarówno w młodości, jak i w wieku dojrzałym. Układałem według zasady nastroju duszy — wyjaśnia Mykoła Tkacz. — Wiersz nie jest przedmiotem, nie trzeba go uosabiać; poezja idzie naprzód. Nie należy przedstawiać refleksji, lecz zagłębiając się we własne nastroje duszy, transformować, przetapiać te uczucia i wrażenia, które niepokoją i poruszają”. Dlaczego właśnie „Wino z tulipanów”? To kwiaty, w których „płonie ogień życia”, one jako pierwsze pokrywają spalone wybuchem jądrowym przestrzenie. One również na swój sposób poruszają serce pana Mykoły! Wszak to właśnie z tulipanami przychodził na pierwsze randki do Nadijki. A one — jej ulubione — są symbolami młodości, piękna i namiętności, które darzą aromatem pachnących wspomnień! Wieczór rozpoczął się występem znanego zespołu chóralnego „Żajworonok”, który wykonał kilka ukraińskich pieśni ludowych w zapisach Nadiji Danyłewśkiej i Mykoły Tkacza. Emocjonalnie i dynamicznie rozpoczął oraz prowadził wieczór poeta Pawło Szczyrycia. Zauważył on, że poetyka Mykoły Tkacza, jego zdaniem, opiera się na trzech głównych wymiarach: czasie, przestrzeni i wierze. Na szczególną uwagę zasługują wiersze wolne M. Tkacza. „To poetyckie konstrukcje tak swobodne, niepodobne i nieporównywalne do żadnego, powiedzmy, europejskiego pisarstwa. Właściwie to wiersze wolne oddechu” — podsumował prowadzący w słowie wstępnym. Przeczytał jeden wiersz wolny z książki i oddał głos autorowi zbioru. Autor opowiedział o historii powstania książki i przeczytał kilka wierszy z niej. Sekretarz NZPU poeta Serhij Pantiuk odczytał jeden wiersz bez rymów, w którym, jego zdaniem, słowa są proste, ale od samego czytania przechodzą ciarki, i wręczył Mykole Tkaczowi, jako tegorocznemu jubilatowi, Honorową Odznakę NZPU. Serhij Hałczenko, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. Szewczenki Akademii Nauk Ukrainy, spróbował odkryć zagadkę twórczości Mykoły Tkacza. A tkwi ona w tym, że jest on osobowością wielowymiarową. Udanie łącząc pracę naukową, literacką i pedagogiczną, autor jest jeszcze subtelnym, wrażliwym lirykem, zdolnym odpowiedzieć na najmniejsze poruszenia ludzkiej duszy. Dlatego nawet w liryce intymnej obecna jest filozoficzność, głęboka mądrość, szeroki światopogląd. Wydarzenia historyczne narodu ukraińskiego, jego heroiczna przeszłość, zmagania wyzwoleńcze, święta obrzędowe i zwyczaje — wszystko to poeta rozpatruje przez pryzmat miłości do kobiety, matki, miłości do Ukrainy. Laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Wasyl Herasymjuk zaznaczył: „...takie książki należy wydawać na koszt państwa (zbiór wydrukowano na koszt autora) i na takich wzorcach poetyckich wychowywać współczesną młodzież. Poezja Tkacza — to historia duszy ukraińskiego człowieka na przełomie tysiącleci. Wyraża ona duszę w najpełniejszym, „symfonicznym” sensie. To — ukraińska dusza w ukraińskim krajobrazie, w ukraińskiej historii, w ukraińskim świecie”. Zauważył także głęboką harmonię w poezji Mykoły Tkacza między etyką chrześcijańską a motywami przedchrześcijańskimi, gdzie spotykają się nawet postacie z czasów sumeryjskich. Wasyl Herasymjuk Poeci Serhij Pantiuk, Pawło Szczyrycia, Mykoła Tkacz rozpatruje prezentowany zbiór w dwóch częściach, dwóch przejawach: poezje sylabotoniczne z całym „dżentelmeńskim” zestawem epitetów i barw oraz surowy, szorstki wiersz wolny z głębokim dramatyzmem realiów historycznych, które wyłaniają się przez pryzmat intymnych relacji ukraińskiej duszy. I jako przykład przeczytał jeden z wierszy wolnych, podkreślając jego ostatnie wersy: „Czego my chcieliśmy: // wolnej Ukrainy, czy żyć wolno? // Teraz oni budują Niepodległą... // A my czekamy na poranek, // kiedy przyjdą rozstrzeliwać // naszą przyczynowość, // zapisaną // na przenośny magnetofon „Wiesna” // od kobiet dwudziestego wieku”.
„Mykoła Tkacz to prawdziwa akademia mądrości, tradycyjnej wiedzy” – tak scharakteryzował poetę doktor nauk o sztuce, profesor, folklorysta Anatolij Iwanicki. – „Erudyta, wnikliwy badacz naszych prastarych zabytków, znakomity znawca mitologii, nie ogranicza się do ram wiedzy, a przeciwnie, swobodnie czuje się na rozstajach przestrzeni i czasu, a przy tym wnikliwie przygląda się, z napięciem wsłuchuje w dzień dzisiejszy, przejmując się losem Ukrainy. A obok poety – ciepły uśmiech ukochanej, która „przeszła przez lata i dali”. Więc jaka ona jest, Panna z tulipanami, ta jedyna ukochana dla lirycznego bohatera? Poeta przeczuwał spotkanie z nią, jeszcze przed jej pojawieniem się w jego życiu już kochał: „Wiedziałem – jesteś. Tylko długo, długo czekanie bolało i męczyło mnie…” „Lilia z jeziorka”, „płatek kwiatu”, „dziwny jedwab świtu”, „tęcza nad rzeką” – czuła, krystalicznie czysta miłość z błękitną wstążką we włosach niespodziewanie, „niby sen w biegu”, weszła w życie autora, otworzyła w nim „źródło uzdrawiające”. Liryka Mykoły Tkacza podbija czułością, spowiedniczym tonem, szczerym pragnieniem pełnego zlania się ze światem. To pragnienie rozpuszczenia się – w miłości, w poetyckiej spowiedzi, w przyrodzie, bazuje na pełnym oddaniu, gotowości do poświęcenia. „Wiersze rodzą się we śnie. Muza przychodzi… Czy nie Muza? My zaświatów nie znamy…” – wyjaśnia poeta proces tworzenia poezji. Dlatego one, ze swoją naturalną muzykalnością, opartą na rytmicznych, intonacyjnych, słownych, stroficznych powtórzeniach, przypominają pieśni ludowe. To wzmacnia wpływ poetyckiego słowa na czytelnika, zmusza do zastanowienia, jeszcze raz powracania do przeczytanego, jeszcze raz smakowania mocnego, upajającego „Wina z tulipanów”, nastawionego na czułości, namiętności, wypróbowanego przez czas; delektowania się aromatem uczuć. Dobrym słowem powitali autora zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pisarz i aktor Wasyl Dowżyk, który przeczytał wiersz ze zbioru, zastępca dyrektora Muzeum Książki i Drukarstwa Dmytro Palij, poeta-humorysta Hryć Hajowyj, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, profesor Petro Andrijczuk, przewodniczący Kijowskiego zrzeszenia poetów, poeta Stanisław Szewczenko przeczytał wiersz Mykoły Tkacza. Zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij opowiedziała o twórczych relacjach z Mykołą Tkaczem i wykonała pieśń do jego słów oraz muzyki jego brata Andrija „Sosnowy zapach przeczysty”. Szczerze pogratulowali autorowi wydania kolejnej książki przedstawiciele towarzystwa „Czernihowskie Ziemiaństwo w Kijowie”. Zastępca przewodniczącego towarzystwa Mykoła Borszcz wręczył Mykole Tkaczowi Honorowy Dyplom. A śpiewak Mykoła Połoz podarował pieśń „Zakwitnie wiosna”. Muzykę do wiersza, który wszedł do prezentowanego zbioru, napisała kompozytorka, śpiewaczka, pedagog Tetiana Dyman. Na prezentacji zabrzmiały wiersze z książki „Wino z tulipanów” w wykonaniu znanego lektora i recytatora, zasłużonego artysty Ukrainy, protojereja Petra Bojki. A także utalentowanego aktora, poety i śpiewaka Kyryła Bulkina oraz Wiktorii Wałkowej. Prawdziwą ozdobą imprezy stał się występ studenckiego zespołu wokalnego katedry kulturoznawstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Zakończył się ten szczery, po rodzinnemu ciepły wieczór występem kobziarza Tarasa Syłenki. Regionalizują, wbijają w nią klin, Od Sanu aż po Don krają kraj. Zbawienna w Słowie dola Ukraińca. Jak własną cześć, ty Mowę chroń! Od kraju i do kraju raj nasz krają… Ale czarnoziem podnosi się z kolan. Strząśnie Beskid – … – upadnie ta chata, z kraju… A będą – Ukraina, Mowa, Syn. Odmieńcy, bezdomni, obcy Zacięli się Matkę naszą uczyć, Żeby zmałorusieli Ukraińcy, Żeby apczierusskij nam w usta wcisnąć… Witalij KRYKUNENKO, członek Związków Pisarzy Rosji i Ukrainy, laureat Międzynarodowego festiwalu słowiańskiej poezji „Pojuszczije pismiena”
Traducción automática
Miliony Ukraińców na terenach Rosji, w szczególności tych, którzy zbiorowo zasiedlali i z zapałem zagospodarowywali jej ziemie (Daleki Wschód — Zielony Klin, Syberia — Szary Klin, Kubań — Malinowy Klin…), utraciły język ojczysty, zrusyfikowały się. Podobnie dzieje się w innych krajach i nie tylko z Ukraińcami. Ale czyż nie jest dziwne, że dzisiaj w niepodległej Ukrainie, gdzie upokarzany przez wieki język ukraiński wreszcie powinien odradzać się z woli państwa ukraińskiego, pod obłudnymi hasłami znów, jak za czasów Wałujewa, stalinizmu czy breżniewizmu, oddaje się go na pastwę już swoim, rodzimym rusyfikatorom?! „Czarnoziem powstał i patrzy w oczy…” Pawło Tyczyna. Odmieńcy, bezdomni, obcy, uwzięli się Matkę naszą uczyć, by zmałorosieli Ukraińcy, by „obszczierusskij” nam w usta wcisnąć. My język Puszkina szanujemy i znamy, lecz gardzimy wężowym językiem, który was do Kijowa doprowadził i pełza w świat górny świątyń naszych złotych, w dziecięce dusze — w przyszłość Ukrainy… Regionalizujcie! — ale do granicy. Zielony, Szary, Malinowy Klinie, jak żyjecie, bez Języka, bez duszy? Klinują ród — i mowa w milczeniu ginie. Jej od mamy już nie słyszy syn. Zielony, Szary, Malinowy Klinie… Czyżby i Ukraina miała stać się Czarnym Klinem?
Traducción automática
Ulana WOLIŃSKA Zdjęcia autorki
Domowe ikony, kozackie i czumackie żarna, niecki, kadzie na ziarno, baryłki, koła, wozy, kołowrotki, skrzynie, dzieże, drewniane łyżki, latarnie, siermięgi z folowanego sukna, dzwonki, żelazka, grzebienie do jagód, pługi, stare garnki, brony, kosze na sumy, fragmenty krosien, beczki… Całe swoje „małe muzeum” Hryhorij Pyłypowycz przechowuje w czterech garażach-magazynach na Obołoniu.
— Zacząłem kolekcjonować dopiero po 50. roku życia, gdybyż to wcześniej — ubolewa pan Hryhorij. — Wychowałem się na wsi w ojcowskiej kuźni, od małego patrzyłem, jak ojciec kuł, jak palenisko rozpalał, jak wytwarzał piękne rzeczy. Wszystko przejąłem od niego. Znam się i na kowalstwie, i na ślusarstwie, i na bednarstwie. I to bardzo mi pomaga. Bo rzeczy, które znajduję, bywa, że trzeba naprawić, podreperować. Ukończywszy wydział historyczny Uniwersytetu Kijowskiego, pracowałem 9 lat w zakładzie, w szkolnictwie zawodowym, w innych organizacjach. A to już z dziesięć lat, jak szukam po naszych wsiach przedmiotów życia i codzienności narodu ukraińskiego.
Kilka razy zwracał się do rady rejonowej Obołonia, aby stworzyć muzeum ukraińskich staroci. Ale urzędnikom, najwyraźniej, to nie jest interesujące…
— Chodziłem do urzędniczki, która zajmuje się kulturą. Skrzywiła się i mówi: „Gdybyście mieli art-kawiarnię, o to tak”. Co tu powiedzieć. A jeździć po wsiach, zbierać, nie jest tak znowu łatwo. Patrzę, gdzie stara chata, a jeśli jest jeszcze kryta strzechą, to prawdziwe znalezisko. Tam wszystko jest na strychu: garnki, kołowrotki, niecki, krosna… Kiedy trafiam na takie siedlisko, zaczynam rozmawiać z gospodynią, żeby otworzyła swoją duszę. I wtedy pozwala wejść na strych, do komory, wszystko znoszę. Płacę babie pieniądze, chociaż niewielkie.
Szczególną pasją Hryhorija Pyłypowycza są latarnie, których ma około stu. A wśród unikatowych rzeczy kolekcji jest bęben, obciągnięty psią skórą, poswitka (rzadka lampa w kształcie piramidy, obciągnięta tkaniną, której używano jeszcze za czasów Rusi Kijowskiej) oraz żeń. To trzydziestometrowy sznur, spleciony ze skóry łosia, po którym nasi przodkowie wchodzili na drzewa i wybierali miód. Zaczepiali go o hak, siadali na siedzisku i wybierali miód, który składali do skrzynki z lipy.
— Żeń, który ma 200 lat, podarowałem kiedyś Wiktorowi Juszczence, z którym kilka razy spotykałem się w klubie „Kolekcjoner”. Prosiłem Juszczenkę, aby pomógł wydać książki Mykoły Brycyna choćby dla przedszkoli i szkół Żytomierszczyzny. To mój towarzysz broni, nauczyciel, etnograf, historyk. On już trzydzieści lat chodzi od wsi do wsi, od chutoru do chutoru, zapisując historię naszej drewlańskiej ziemi żywym językiem. Wtedy wierzyłem, że Juszczenko to pierwszy prawdziwy ukraiński prezydent. Ale niczego się nie doczekałem… Inny żeń podarowałem synowi jakiegoś biznesmena czy deputowanego z Donbasu. Zamówił u mnie wiele przedmiotów-staroci, bo w Doniecku chciał stworzyć ukraińską restaurację-muzeum — opowiada kolekcjoner.
Duma Hryhorija Biduna to rzadkie ule-wydrążone pnie, których na Olewszczyźnie w ojcowskiej chacie kolekcjoner zebrał 15. Te kłody mają już ponad 200 lat! Także zachował rodzinne skarby: matczyną krajkę, jednej córce dostał się kołowrotek od matki, drugiej — od teściowej. A szczególny stosunek ma do ikon, które przechowuje w ojcowskiej chacie. Z ikonami wiąże się wiele ciekawych historii.
— W rejonie korosteńskim jakieś cztery lata temu w jednej wsi natrafiłem na starą babę. Zaproponowała, by kupić od niej dawne ciekawe ikony, i wysyła po nie wnuka na strych. Znosi wnuk trzy duże ikony, a na wszystkich obrazach u świętych wyłupione oczy i wycięte ręce. Pytam: „Babo, co to jest?” — „Nie wiem, może myszy”. Widzę, że nie chce mówić prawdy. Później rozmawiałem z historykami sztuki, którzy badają ikonopisarstwo, i wyjaśnili, że w ten sposób człowiek przechodził od dobra do zła. I żeby Bóg nie zobaczył tego, co uczyniła, i nie ukarał jej, wycinała mu oczy i ręce.
Uderza jeszcze jedna rzecz — olbrzymia czaszka prażubra, która ma kilka tysięcy lat. To unikatowe znalezisko dziadek kupił od chłopaków, którzy wydobyli czaszkę z zamulonej rzeki. Rogi się nie zachowały, ale sądząc po rozmiarach czaszki, powinny mieć po 1,5 metra długości!
W sobotę i niedzielę kolekcjoner zakłada płócienną koszulę, płócienne spodnie, krajkę, bierze wyszywanego Tarasa Szewczenkę i swoje „małe muzeum” wywozi żiguli na Zjazd św. Andrzeja. Bardzo cieszy się z tego, że jest to interesujące dla dzieci, dorosłych, którzy przychodzą popatrzeć, a niektóre rzeczy nawet kupić. Niektóre przedmioty sprzedaje, a niektóre biorą na wypożyczenie studia filmowe i agencje reklamowe. Zarobione środki Hryhorij Pyłypowycz wydaje na cele charytatywne. Tak, w swojej wsi w tym miejscu, gdzie były kozackie pochówki i stała cerkiew, postawił krzyże. Na wiejskim cmentarzu, gdzie leżą jego rodzice i dziadkowie, są kute bramy z krzyżami i ikonami, część fragmentów których zrobił własnymi rękami. Kute bramy z bocianem i dzwonkiem postawił w przedszkolu. W zeszłym roku ustawił metalową kapliczkę przy szkole na wzgórzu ku pamięci Hołodomoru i wszystkim represjonowanym oraz zniszczonym w czasach władzy radzieckiej.
Na Zjeździe św. Andrzeja szczególne zainteresowanie starociami wykazują obcokrajowcy. Według słów kolekcjonera, bardzo polubili ukraińską starzyznę Francuzi, zwłaszcza Francuzki. Rosjanom jako agresywnej nacji podawaj broń, bagnety niemieckie. Kiedyś pewien kanadyjski turysta chciał kupić stępę. Zważył ją i obliczył, że przewiezienie jej do Kanady samolotem wyjdzie bardzo drogo. Więc kupił tylko tłuczek.
Kiedy zaś Hryhorij Pyłypowycz przychodzi do domu zmęczony, to najpierw bierze bajan i śpiewa ukraińskie pieśni. To daje mu niesamowitą radość i przyjemność. Głównym życiowym credo pana Hryhorija jest „Pomóż sobie sam”. Jest przekonany:
— Jeśli Bóg da mi zdrowie, to muzeum ukraińskich staroci zrobię własnymi siłami!
pokaz ogniomistrzów. Chłopcy i dziewczęta demonstrowali umiejętność obcowania z żywiołem ognia, za co otrzymali wsparcie od widzów oraz nagrody od organizatorów ognistych zabaw. Działał także jarmark, gdzie można było nabyć — za specjalne trypolskie kupony — wyroby ludowych twórców. Nasycony program wabił wielu. Byli tu i rodziny z dziećmi, i „glamour” młodzieńcy oraz dziewczęta, i przedstawiciele różnych subkultur, i miejscowi mieszkańcy. Większość gości nosiła etno-odzież, a szczególnie rozpowszechnione były szarawary i sułtanki. I, oczywiście, ogromny zachwyt wywoływała sama przyroda. Pole, pokryte lebiodką, przetacznikiem, dziurawcem, kocankami, las, Dniepr — taka piękność odzywała się w sercu ciepłem i nasuwała myśl, że nasi pradawni trypolscy przodkowie dokładnie wiedzieli, w odróżnieniu od większości z nas, na czym polega sekret szczęścia i prawdziwie radosnego życia.Północne Polesie, znane w historii jako ziemia drewlańska, do dziś pozostaje dla nas wielką tajemnicą. To tam można spotkać czarownice, które przed świtem komunikują się z siłami przyrody, a nawet natknąć się na pustelników w głuchych prastarych puszczach. Nie wierzycie? Po prostu nie znacie Hryhorija Pyłypowycza BIDUNA, który pochodzi ze wsi Radowel w rejonie olewskim obwodu żytomierskiego. On jeszcze nie takie rzeczy opowie… A po zebranej przez niego kolekcji ukraińskich staroci z jego małej ojczyzny wrażenia pozostaną na całe życie.
Traducción automática
Szukanie pozytywnych emocji, dobrej muzyki i jedności z naturą na letnich festiwalach muzycznych staje się coraz popularniejsze i każdego lata tysiące chętnych kierują się z różnych zakątków Ukrainy na baśniowe widowiska. znanych gości — Iwan Małkowycz, Ołeksandr Irwaneć, Anton Czech); “Archaic Trance Fest”, gdzie nieustannie wybijano rytmy za pomocą tam-tamów, warganów i innych “transowych” instrumentów; “Sakralna przestrzeń” — tam uczono się komunikować z żywiołami, medytowano, rozmawiano o snach i tym podobne; “Tołoka” — trypolski domek, obrzędy i komunikacja z nosicielami tradycji folklorystycznych; “Przestrzeń piękna”, gdzie malowano henną i robiono różne fryzury; “Plac zabaw” i inne. Na małej scenie działała międzynarodowa szkoła tańca, gdzie festiwalowicze uczyli się poruszać w rytm ukraińskich, irlandzkich, afro-kubańskich, szkockich, arabskich, indyjskich i innych rytmów. Jeśli chodzi o komponent muzyczny, to był on również bardzo nasycony. Przez wszystkie cztery dni działała mała scena, a 29 i 30 czerwca — także duża. Na małej scenie rozpalali słuchaczy współcześni wykonawcy muzyki nurtu folkowego, w szczególności “TaRuta”, “DeRuny”, “Teleri”. Koncerty ucieszyły słuchaczy występami takich zespołów jak “Illaria”, “Kozak System”, “AtmAsfera”, “DrymbaTaDzyga”, “Tartak”, “Mad Heads” i innych. Jednak muzyka i tańce nie wyczerpywały festiwalowych wieczorów. Organizatorzy przygotowali dla wypoczywających prawdziwą feerię. Po głównym programie 29 czerwca, podczas występu teatru cieni, zespołu bębniarzy i ogniomistrzów, ludzi najpierw posypano pszenicą, ucieszono zimnymi ogniami, a następnie zaproszono do wypuszczenia w niebo chińskich lampionów, wypowiadając przy tym życzenia. A 30 czerwca na terenie festiwalu z piasku, kamieni i lampek ułożono symboliczną spiralę. W nocy, przy dźwiękach tam-tamów i innych instrumentów muzycznych, wszyscy chętni mogli rytualnie przejść po tej spirali, wysyłając pozytywne myśli i przemyśliwując swoje marzenia. Aby utrwalić rezultat, każdy uderzał w bęben i zabierał ze sobą garść różnych ziaren. Atrakcją święta stały się występy
Traducción automática
Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa
Środki przekazu elektronicznego stopniowo spychają w przeszłość książkę oraz sztukę książki jako taką. Jednak dotychczas namacalnego doświadczenia rozłożonej książki w rękach nie można porównać z jej obrazem na monitorze komputera czy laptopa, tak samo jak nie da się porównać naszych emocji podczas przebywania w lesie lub na brzegu morza z najlepszymi obrazami pejzaży na szerokim ekranie kina. Jednak to kwestia gustu i przyzwyczajenia. A pół wieku temu, kiedy książki były jeszcze jednym radzieckim deficytem, zapotrzebowanie na nie niezwykle wzrosło. Powstały ogólnozwiązkowe i republikańskie towarzystwa miłośników książki. Odrodziła się sztuka znaku księgozbiorowego – ekslibrisu (łac. ex libris – „z książek”) oraz pasja do linorytu jako masowego, łatwo powielanego ręcznie przez autora rodzaju grafiki. Jeden po drugim powstawały kluby ekslibrisistów. Ten temat stał się modny i popularny wśród inteligencji – szestdziesiątników. W tamtych czasach zasłużony artysta Ukrainy Heorhij Wasylowycz Małakow (1928–1979) stworzył dziesiątki ekslibrisów dla przyjaciół, bliskich i po prostu miłośników tego rodzaju grafiki. Znawcy sztuki zauważali głęboką indywidualność właściwą twórczości tego artysty, doskonałość i jasność kompozycji, umiejętne wykorzystanie kontrastów czerni i bieli, szczególną jaskrawość, „srebrzystość” grafik w połączeniu z wysoką estetyką i artystycznym smakiem. Jego ekslibrisy to nie tylko znak świadczący o własności właściciela książki, to także wyraz życzliwego stosunku do właściciela tego czy innego znaku – do przyjaciela, znajomego, współmyślącego. Zatem ekslibris jest wyłącznie adresowany, osobisty. Ostateczna jasność, lakoniczność, dobry humor, asocjacyjna hojność i szerokość twór-
...czej fantazji — oto główna rzecz, cenona przez znawców w ex librisach H. Małakowa. Nic zbędnego, przypadkowego, żadnych „przy! padkowych” kresek. Wszystko jest uwarunkowane, poza su! gestiami kompozycyjnymi, sympatiami artysty, upodobaniami właściciela, wol! nym lotem myśli. I oczywiście znakomitym władaniem techniką rysunku i grafiki, wielką miłością do sztuki. Wśród różnorodności tematów w twórczym do! robku artysty jednym z ulubionych była ukrainika. W jednym z pierwszych ex librisów, wykonanych przez Małakowa w 1963 roku dla przyjaciela, ukraińskiego pisarza! fantasty Ołesia Bierdnyka, nawet napis „ся книга” z „narbutowskim” „N” w kom! pozycji z dwoma profilami „on!ona” miał wieloznaczną symbolikę, opartą na twórczych upodobaniach marzyciela i świa! domego Ukraińca, którego książki również ilustrował H. Małakow. Ciekawie i dowcipnie wykonano znak dla artysty Wołodymyra Jurczyszyna: wesoła amazonka z jabłkiem siedzi na… wi! domej glinianej zabawce świstawce-koniku, a dookoła „rozrzucono” ulubione ukraińskie ludowe naczynia i zdobienia: dzban, kumaniec, glinianego baranka (1965 r.). Ze szczególną miłością stworzono znak dla ukraińskiego pisarza Dmytra Hrynka. Tu dorodna Sołocha z Gogola, ubrana tylko w czepiec, siedzi za „czarną księgą”. Oczywiście czarny kot ociera się o mocną nogę czarownicy, a mądra sowa usadowiła się na okrągłym ramieniu, świeca pali się w sztofie z ciemnego hutniczego szkła, a serduszko w rogach barana, i młody księżyc za szybą okolonego ręcznikiem okienka. A gęsie pióro wsunięte przez kumaniec symbolizuje rodzaj zajęć właściciela tego znaku (1972 r.). Dla ex librisu filologa, profesora Mychajła Żowtobriucha artysta przedstawił fasadę słynnego zabytku architektury w stylu ukraińskiego modernizmu, stworzonego przez Wasyla Kryczewskiego — krajoznawcze muzeum w Połtawie (1976 r.). Krytyk sztuki Andrij Wjunyk otrzymał od Heorhija Małakowa w prezencie ex libris „z książek” — z parą sympatycznych rodaków w stroju narodowym, na tle rodzinnej chaty i z książką (1977 r.). Jednym z najtrudniejszych pod względem zamysłu kompozycyjnego stał się ex libris, stworzony przez Heorhija dla znanego uczonego w dziedzinie wytrzymałości, akademika Heorhija Stepanowycza Pysarenki. Tu artyście trzeba było przekazać wiele elementów zarówno rzeczywistych, jak i symbolicznych, przedstawiając je zgodnie z treścią i, jak należy, zgodnie z wymogami gatunku, niezależnie od rozmiarów — zatem H. Małakow z właściwą sobie pomysłowością niezwykle ciekawie rozwiązał dość złożone zadanie. Wypełniając pole obrazu atrybutami ukraińskiego ludowego obyczaju, artysta przedstawił także właściciela znaku w postaci krzepkiego kowala, który, bawiąc się, łamie i wygina podkowy przy kowadle, a same litery „ЕХ” zestawiono z tej samej podkowy i krzyżyka. Płomień z kowalskiego paleniska wplótł się we wstążki jednej z bandurzystek, które utworzyły uroczą dla serca trójkę wykonawczyń ludowych pieśni; na nieodmiennym stosie książek pojawił się ozdobny kałamarz z piórem — znak autorstwa wielu prac naukowych uczonego, a także aluzja do pochodzenia nazwiska, które bierze początek naprawdę od sławnych pisarzy Wojska Zaporoskiego...
Traducción automática
Petro ANTONENKO W konferencji prasowej wzięli udział: zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kandydat nauk historycznych Rusłana Mańkowska, dyrektor Instytutu Administracji Państwowej i Prawa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, doktor nauk historycznych Wałentyna Bezdrabko, przewodniczący zarządu organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”, zastępca redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty” Jewhen Buket, dyrektor wykonawczy organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina” Jurij Perohanycz. Rusłana Mańkowska przedstawiła propozycję społeczności, aby nadać jednemu z dzieł Petra Tronki — Narodowemu Muzeum Architektury i Życia Codziennego w Pyrohowie — imię tego wybitnego krajoznawcy. Odnosząc się do wydania „Historii miast i wsi Ukrainy”, zaznaczyła, że była to ogromna pod względem objętości praca tysięcy historyków i krajoznawców. Jednak w ostatnich dziesięcioleciach zgromadzono wiele nowych materiałów. Praca ta szczególnie ożywiła się wraz z powstaniem niepodległego państwa ukraińskiego. W związku z tym bardzo aktualna jest potrzeba nowego wydania historii miast i wsi. Już w 1999 roku istniało rozporządzenie Prezydenta Ukrainy w sprawie takiego wydania. Zdjęcie Petra Antonenki Niestety, w praktyce sprawa nie ruszyła z miejsca. Tymczasem w ciągu XX wieku z mapy Ukrainy zniknęły tysiące miejscowości, głównie wsi. Przyczyny to: wojny, wielkie głody, deportacje, ekscesy industrializacji (na przykład zalewanie terytoriów sztucznymi morzami), tak zwana „brak perspektyw” wsi. Proces ten trwa również dzisiaj. Dlatego pojawia się pytanie o odtworzenie historii nie tylko istniejących miejscowości, ale także tych, które zniknęły. Przyczyny zwłoki w ponownym wydaniu historii miast i wsi są znane: państwu z jakiegoś powodu cały czas brakuje na to uwagi i zasobów — ludzkich, finansowych. Dlatego, zaznaczyła Rusłana Mańkowska, zadaniem społeczności jest skłonienie struktur państwowych do wydania pracy, a Związek Krajoznawców jest gotowy aktywnie włączyć się w te działania. Oczywiście obecnie sytuacja jest zupełnie inna niż w latach 60. i 70. ubiegłego wieku, kiedy wydawano wielotomowe dzieło. Wtedy decyzją rządu utworzono specjalne zespoły naukowe do napisania i wydania historii miast i wsi, podobne struktury stworzono w terenie, przy obwodowych i rejonowych organach władzy, wszystko sfinansowało państwo. Nie na ostatnim miejscu u władzy była czysto polityczna, ideologiczna motywacja — pokazanie, że nasza historia „zaczyna się od Rewolucji Październikowej”, że właśnie za władzy komunistyczno-radzieckiej rozkwitło jasne życie na naszych terenach. Bez wątpienia w 26-tomowym wydaniu odczuwalna jest ideologizacja, zaznaczyła Wałentyna Bezdrabko. Ale nie można też umniejszać znaczenia tego projektu, ponieważ zebrano i opublikowano wielki materiał faktograficzny. Należy go koniecznie wydać ponownie, dodając nowe badania, w nurcie historii ukraińskiej, a nie radzieckiej. Istnieje w tym pilna potrzeba, a nowy projekt historii miast i wsi ma wielką przyszłość. W odróżnieniu od czasów sprzed pół wieku, obecnie w naświetlaniu naszej historii, gromadzeniu i odtwarzaniu kolosalnego materiału krajoznawczego możemy opierać się na tak potężnym zjawisku naszych czasów, jak Internet. Mówił o tym Jewhen Buket. Zaznaczył, że ukraińska Wikipedia ma artykuły o każdej z 27 tysięcy miejscowości Ukrainy. W tym roku Wikipedia zawarła porozumienie z Narodowym Związkiem Krajoznawców w sprawie umieszczania na swoich stronach materiałów z historii miejscowości. Wikimedialny projekt „Historia miast i wsi Ukrainy” działa od marca. Wykorzystany zostanie także materiał faktograficzny z wydania drukowanego „Historii”, 20 tomów jest już dostępnych w Internecie, digitalizowane są także inne tomy. Organizacja społeczna „Wikimedia Ukraina” zamierza zachować „Historię miast i wsi Ukraińskiej SRR” jako zabytek, umieszczając z czasem zeskanowane tomy w Wikiźródłach. A cytatami z encyklopedii uzupełnić już istniejące artykuły o miejscowościach. Jurij Perohanycz zaznaczył, że istnieje szereg kwestii prawnych dotyczących odtwarzania w Wikipedii wydanych tomów „Historii”, na przykład dotyczących praw autorskich do tego wydania. Ale wszystko to można załatwić dla wspólnej sprawy — odtworzenia wielowymiarowej historii naszych miejscowości. A każda z nich ma ciekawą przeszłość. Nie przypadkiem 39 miast Ukrainy uznano za miasta historyczne, w tym Kijów, Czernihów, Lwów, Kamieniec Podolski. Uczestnicy konferencji prasowej wezwali historyków, krajoznawców, wszystkich, którym nie jest obojętna nasza historia, do włączenia się w zbieranie materiałów o swojej małej ojczyźnie, swoich miastach i wsiach. W końcu, niezależnie od tego, kto gdzie obecnie mieszka, wszyscy pochodzimy stamtąd, z rodzinnego kraju. W stołecznej agencji informacyjnej RegioNews odbyła się konferencja prasowa zorganizowana przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy i organizację społeczną „Wikimedia Ukraina”. Była ona poświęcona 50. rocznicy rozpoczęcia wydawania 26-tomowej „Historii miast i wsi Ukrainy” oraz jednocześnie 97. rocznicy urodzin znanego ukraińskiego uczonego, akademika Petra Tronki, jednego z twórców tego encyklopedycznego wydania. W ten sposób uczczono także pamięć wybitnego naukowca, który zeszłej jesieni odszedł z życia, pozostawiając po sobie wielkie dziedzictwo naukowe, wiele dobrych uczynków na niwie historii i krajoznawstwa. PRENUMERATA — 2012 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Kod pocztowy — 30617, strona 68 w «Katalogu»: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek.
Traducción automática
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Traducción automática
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57. Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Korespondent Ulana WOLYKOWSKA. Redaktor dyżurny Jewhen BUKET. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 109B, m. Kijów, 01001. Nakład w lipcu — 18 800. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 1 2 0 2 9. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Traducción automática