Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
← Archivo de «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №44 за 2011 рік

16 págs. · 36 entradas · PDF en Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Traducción automática del ucraniano. Verifique citas, nombres y cifras en la página original. 2 de 36 entradas se muestran en ucraniano mientras se actualiza su traducción.

El texto se extrajo del PDF y se dividió en piezas automáticamente. Los límites de algunas piezas no se han verificado editorialmente: una entrada puede contener varias piezas, solo parte de una o un bloque de servicio (por ejemplo, un anuncio de suscripción). La fuente primaria es la página del periódico en el PDF.

Página · p. 1página original ↗

WSEUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 44 (629), 3—9 listopada 2011

Kolaż Olesia Dmytrenki Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki organizuje w obwodowych centrach i w Kijowie różnorodne imprezy z okazji Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego: okrągłe stoły, konferencje naukowo-praktyczne, spotkania z pisarzami, konkursy znawców języka itp. 9 listopada o godzinie 17 w Kijowskim Domu Nauczyciela rozpocznie się wieczór literacko-artystyczny, na którym wystąpią pisarze i zespoły artystyczne. Przyłączajcie się! Na Uniwersytecie Ługańskim im. Tarasa Szewczenki odbędzie się wieczór literacko-artystyczny; ogłoszenie zwycięzców konkursu plakatów i poezji autorskiej wśród studentów; konferencja naukowo-praktyczna «Słobożańska besieda». W Czerniowcach — uroczysta akademia z okazji Dnia Piśmiennictwa przy pomniku Rusi-Ukrainy, wzniesionym z inicjatywy «Proświty»; wręczenie proświtiańskich nagród oraz przyjęcie uczniów i studentów w szeregi proświtian. W Charkowie — proświtiańskie uroczystości przy pomniku Szewczenki.

Traducción automática

Página · p. 1página original ↗

WITAMY Z OKAZJI DNIA UKRAIŃSKIEGO PIŚMIENNICTWA I JĘZYKA!

Piśmiennictwo w dawnych czasach było prerogatywą wybranych. Ludzie piśmienni, pozostawiając na papierze własne myśli i rozważania, tworzyli dokumenty, które stawały się dorobkiem epok. Pióro w ich rękach było nie tylko narzędziem przekazu informacji, która utrwalała się na tablicach historii, ale nierzadko prawdziwą bronią. Pomagała ona w trudnych okolicznościach, prowadziła przywódców społeczeństwa ścieżkami hartowania całej wspólnoty, znajdowała wyjścia ze skomplikowanych sytuacji życiowych. Pióro to także środek leczenia nie tylko chorób duszy, ale i społecznych. Najdawniejszy znany przedmiot, za pomocą którego nasi przodkowie przechowywali intelektualny dorobek, pozostawiając informacje na glinianych tabliczkach, korze brzozowej, pergaminie, nosił nazwę „pysało”, która pochodzi od pisać, piśmiennictwo. Uwaga poświęcona piśmiennictwu, jego przeszłości, teraźniejszości i przyszłości to oznaka cywilizowania narodu. Przyciągnięcie jak największej liczby członków społeczeństwa do problemów związanych z rozwojem piśmiennictwa to kapitał, który obowiązkowo przyniesie dywidendy. 9 listopada Kościół Prawosławny świętuje dzień pamięci Nestora Kronikarza, a państwo ukraińskie obchodzi Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka na cześć ojca historii ojczystej. Zaproponowane w tym numerze „Słowa Proświty” materiały przypomną o twórcach narodowego piśmiennictwa, zapoznają z ich czynami, dzięki którym mamy naszą sławną przeszłość. Mamy nadzieję, że przydadzą się one wszystkim, którzy szanują własną historię i imiona jej twórców.

Traducción automática

Página · p. 1página original ↗

KRONIKARZE RUSI-UKRAINY

Ołeksandr BUŁYHA, m. Równe O wydarzeniach minionych epok, imionach ówczesnych wybitnych postaci dowiadujemy się dzięki tym, którzy pozostawili potomnym swoje prace, ze stron których przemawiają do nas uczestnicy procesu historycznego, zapisane daty i przebieg wielkich bitew, wyniki działalności społeczeństwa. Na wszystkich kontynentach znane jest imię Herodota z Halikarnasu, który żył w V w. p.n.e. Wiele podróżował: Europa, Azja, Afryka. Był także na ziemiach współczesnej Ukrainy, pozostawiając wspomnienie o życiu mieszkańców czarnomorskich. Powróciwszy z wędrówek, stworzył dzieło „Dzieje”. Właśnie w nim badacz po raz pierwszy wyłożył fakty historyczne w określonej kolejności. Miano „ojca historii” nadał Herodotowi znany mówca Cyceron i przylgnęło ono do niego na zawsze w pamięci wdzięcznych potomnych. Człowiek, którego z pełnym prawem możemy nazwać „ukraińskim Herodotem”, żył półtora tysiąclecia po „ojcu historii”. Imię jego jest dziś szeroko znane na Ukrainie, o której historii pisał autor „Powieści minionych lat”. To Nestor (w tłumaczeniu z greckiego — „ten, który powrócił do domu”). Urodził się w 1056 roku, najprawdopodobniej w Kijowie. Na korzyść tego świadczą dane o jego pobycie w stolicy państwa ruskiego jeszcze jako ośmiolatka. W wieku siedemnastu lat Nestor został postrzyżony na mnicha w Ławrze Pieczerskiej przez następcę świętego Teodozjusza (jednego z założycieli świętej wspólnoty) Stefana, który z czasem został biskupem wołyńskim. Pateryk Kijowsko-Pieczerski donosi, że „Stefan ustanowił Nestora diakonem”. W tym stanie przebywał prawie czterdzieści lat, aż do samej śmierci. Napisaniu najważniejszego dzieła — „Powieści minionych lat” — poprzedziło stworzenie przez Nestora szeregu utworów hagiograficznych. W szczególności jego pióra są „Żywoty” Borysa i Gleba oraz pieczerskiego ihumena Teodozjusza. Badacze nazywają Nestora kompilatorem „Powieści…”, ponieważ wykorzystywał zapisy swoich poprzedników, a także osobiście zebrane materiały i dzieła autorów bizantyjskich. Wśród tych źródeł znajduje się kronika kijowsko-pieczerska mnicha Nikona oraz kronika Jerzego Hamartolosa. Głównym zadaniem dzieła jest wyjaśnienie „…skąd wzięła się ziemia ruska, kto w niej zaczął najpierw kniazić i jak ziemia ruska powstała”. Na to pytanie Nestor stara się odpowiedzieć w swojej kronice, gdyż samo życie tego wymagało. Częstowały się waśnie książęce, państwo podupadało, książę Włodzimierz Monomach starał się zachować jedność ziem ruskich pod zwierzchnictwem Kijowa. Pierwszy datowany zapis w „Powieści…” został dokonany w 852 roku, od czasu, kiedy, według Nestora, „zaczęła nazywać się ziemia ruska”. Wydarzenia doprowadzono do 1100 roku. Nie wszyscy wiedzą, że „ojciec ukraińskiej historii” nie tylko przepisywał, układał i uzupełniał zbiory kronikarskie, ale także podróżował, jak Herodot, po miejscach, o których pisał później. Tak, o pobycie Nestora na Wołyniu donosi znany rosyjski historyk W. Tatiszczew, który wykorzystywał źródła, które nie zachowały się do naszych czasów. Według Tatiszczewa, w 1097 roku Nestor odwiedził Włodzimierz Wołyński w celu przeglądu szkół i wyznaczenia nauczycieli. Przebywając w naszym kraju, Nestor nie mógł nie interesować się historią i z pewnością oglądał zabytki ziemi wołyńskiej, o której historii przyjdzie mu jeszcze pisać w przyszłości. Jak wskazuje Pateryk Kijowsko-Pieczerski, Nestor dożył sędziwego wieku, „nie przestając trudzić się nad pisaniem kroniki, i spokojnie zasnął”. Pan wsławił go niezniszczalnością relikwii, zaświadczając, że pisarz „żywotów świętych” zasłużył sobie na życie wieczne w niebie. Dziś niezniszczalne szczątki kronikarza znajdują się w bliskich pieczarach Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. O kronikarzach Rusi-Ukrainy czytajcie w kolejnych numerach „SP”. PREMIERA NOWEGO PROJEKTU GAZETY! Antologia poezji XX wieku „STRZAŁA” SŁOWO, MUZYKA, MALARSTWO 13–15

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

żadne ministerstwo nie zachęciłoby uczniów i studentów do tego. Od pierwszych kroków konkurs ma silne poparcie nauczycielstwa. W całej Ukrainie nauczyciele języka ojczystego pracują w naszym projekcie jako wolontariusze, nie domagając się wynagrodzenia za swoją pracę (często w czasie poza godzinami pracy). To jeden z elementów sukcesu naszej sprawy. — Wróćmy do tematu pieniędzy. Jedenaście konkursów, które już za nami, to według moich obliczeń ponad milion dolarów… — Nawet więcej — w granicach miliona trzystu tysięcy. — Skoro fundacja Petra Jaćyka od kilku lat nie wspiera konkursu finansowo, skąd bierzecie na niego pieniądze? — Środki przekazują osoby prawne i fizyczne. Jest ich setki. Wymienię niektórych z nich. Wszystkie jedenaście turniejów językowych miało poważne wsparcie finansowe spółki akcyjnej „Firma farmaceutyczna «Darnica»”. Przewodniczącym jej rady nadzorczej jest Wołodymyr Zahorij — prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów. Nawiasem mówiąc, „Darnica” wpłaciła już środki także na dwunasty maraton językowy. Wśród dobroczyńców-

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI DYKTANDO JEDNOŚCI NARODOWEJ W RADIU UKRAIŃSKIM

9 listopada, w Dniu Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego, w Radiu Ukraińskim odbędzie się Ogólnoukraiński dyktando jedności narodowej. To wyjątkowa akcja, którą Narodowa Spółka Radiowa Ukrainy (NRKU) zapoczątkowała już w 2000 roku. Od tego czasu co roku w tym dniu Ukraińcy — od najmłodszych do najstarszych — mogą wziąć udział w pisaniu radiowego dyktanda i sprawdzić, jak dobrze znają ojczysty język, a także zademonstrować solidarność ze wszystkimi, którzy kochają i szanują ojczyste słowo, pragną, aby Ukraińcy porozumiewali się w języku ukraińskim, umacniali jego pozycję i poszerzali sferę jego zastosowania. Radiowe dyktanda ojczystego języka istnieją w wielu krajach świata, w tym w Polsce, Chinach i we Francji. — Panie Michale, zapewne nie od rzeczy będzie przypomnieć, jak to wszystko się zaczęło, kiedy pojawiła się idea tak potężnej masowej imprezy, która przekształciła się w swego rodzaju patriotyczny maraton. — Pomysł należy do kanadyjskiego biznesmena i mecenasa Petra Jaćyka. Często bywając na Ukrainie, dziwił się: zaciekle obwiniamy wszystkich o nasze kłopoty językowe, jednak nie potrafimy zebrać się na siłę, by zorganizować jakiś poważny projekt z udziałem uczniów i studentów, projekt, który miałby na celu podniesienie samego społecznego prestiżu języka ukraińskiego w Państwie Ukraińskim. Jaćyk ogłosił swoje rozważania na zebraniu Ligi ukraińskich mecenasów, i je poparto. Postanowiono więc organizować coś w rodzaju olimpiady czy festiwalu z języka ukraińskiego. Ja i ówczesny dyrektor wykonawczy Fundacji Edukacyjnej Petra Jaćyka Marko Stech opracowywaliśmy regulamin takiej imprezy i jej scenariusz. Później wszystko to zaproponowaliśmy Ministerstwu Edukacji i Nauki Ukrainy, gdzie naszą ideę przyjęto bez większego entuzjazmu. I dopiero po roku-dwóch, kiedy ministrem edukacji został Wasyl Kremień, nasz pomysł zaakceptowano i konkretnie poparto. Ku czci Wasyla Kremienia, osobiście otwierał on kilka konkursów, kiedy rozpoczynały się one na Czerkaszczyźnie, Wołyniu i Lwowszczyźnie. Turniej językowy określono jako międzynarodowy z lekkiej ręki ówczesnego pierwszego zastępcy ministra edukacji i nauki akademika Jarosława Jaćkowa, który, wpisując do regulaminu konkursu epitet „międzynarodowy”, podkreślił: zaprosimy do udziału w tej imprezie światową diasporę ukraińską. To było naprawdę ważne, bo ożywiło ukraińskie organizacje w różnych zakątkach świata i dziś konkurs odbywa się nie tylko na całej przestrzeni dawnego Związku Radzieckiego, lecz także w państwach Europy Wschodniej, w USA, Kanadzie, Australii, Szwecji, Finlandii, Grecji, Włoszech, Hiszpanii, Portugalii, Niemczech. Flagi tych krajów zdobią scenę stołecznego teatru im. I. Franki co roku w maju, kiedy tam uroczyście zamykamy kolejny nasz konkurs. — W prasie pisano, że ideę konkursu im. P. Jaćyka zapożyczono już w innych państwach. Czy to prawda? — Rzeczywiście tak. Podobne konkursy językowe zaczęto organizować w Kazachstanie. Sześć–siedem lat temu radca ambasadora Kazachstanu na Ukrainie pan Żanbatirow szczegółowo przeprowadził ze mną wywiad na temat naszego maratonu, zapoznawał się z regulaminem i jego scenariuszem. Wysoko ocenił tę imprezę, nazywając ją ważną pracą państwową. Potem Rosja zaczęła organizować własny konkurs, oczywiście z języka rosyjskiego. Prawda, że tylko dla przedstawicieli krajów WNP. Szczególnie aktywnie w tym przodował ówczesny moskiewski burmistrz Łużkow. — Ten konkurs, biorąc pod uwagę masowość jego uczestników, a także znaczne rozmiary nagród pieniężnych dla zwycięzców i laureatów, wymaga wielu środków. Skąd one się biorą? — Pierwszy konkurs odbył się kosztem Co roku Narodowa Kompania Radiowa otrzymuje ponad 10 tysięcy listów z radiodyktandem. Liczba uczestników Dyktanda Jedności Narodowej stale rośnie, a geografia się poszerza. Listy wysyłają nie tylko słuchacze z wszystkich obwodów Ukrainy, ale także z zagranicy: Rosji, Białorusi, Mołdawii, Niemiec, Belgii i innych krajów. Są to ludzie różnego wieku i zawodów: uczniowie i studenci, wojskowi i robotnicy, emeryci i gospodynie domowe. A najaktywniejsi zwolennicy tej akcji — wśród nich posłowie, znani artyści, działacze społeczni — przychodzą pisać dyktando do Radia Ukraińskiego na Chreszczatyku 26. Tegoroczne dyktando przeprowadzi docent Uniwersytetu Kijowskiego im. B. Hrinczenki, autor podręczników szkolnych do języka i literatury ukraińskiej Ołeksandr Awramenko. Tradycyjnie dyktando będzie liczyło 100—120 słów. Tych, którzy napiszą je bez błędów, nagrodzi się nagrodami. Są to nagrody pieniężne, książki, płyty kompaktowe z unikalnymi nagraniami Radia Ukraińskiego. Ważny warunek: sprawdzane będą wyłącznie dyktanda wysłane 9 i 10 listopada. Datę wysłania określać będzie stempel na kopercie. Adres Radia Ukraińskiego: Kijów—1, Chreszczatyk 26. Kod pocztowy — 01001. Zatem 9 listopada o godzinie 13:30 na Pierwszym i Trzecim Programie Radia Ukraińskiego odbędzie się Dyktando Jedności Narodowej, które zjednoczy Ukraińców wokół naszej najdroższej duchowej świętości — ojczystego języka.

Traducción automática

Página · p. 2página original ↗

STARTUJE MARATON JĘZYKOWY.

9 listopada, w Dniu Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa, na Zakarpaciu rozpoczyna się XII Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Z tej okazji na pytania naszego korespondenta odpowiada dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady koordynacyjnej konkursu Mychajło SŁABOSZPYCKYJ. Petra Jacyka oraz grupy mecenasów, którzy sfinansowali wszystkie możliwe wydatki przedsięwzięcia, włącznie z nagrodami dla zwycięzców i laureatów różnych etapów turnieju. Wystarczy powiedzieć, że fundusz nagród był równowartością 127 tys. dolarów. — Pieniądze dla uczniów — czegoś takiego jeszcze nie było. Jak u nas przyjęto taką nowinę? — Niektórzy rzucili się na nas z atakiem: “Pieniądze demoralizują dzieci!”, “To niemoralna amerykanizacja szlachetnej sprawy!”, “Ukraińskie dzieci powinny być patriotami od samego urodzenia i nie trzeba ich zachęcać pieniędzmi do nauki języka ojczystego” — takich pełnych pasji filipik nasłuchaliśmy się wtedy niemało. Jednak Jacyk był nieugięty: nagrody pieniężne mają potwierdzić, że jest to bardzo ważne zwycięstwo w turnieju znawców języka państwowego, w nagradzaniu nie ma nic złego. A potem wszyscy przyzwyczaili się do takiej formy nagradzania. Nie mamy tu żadnego oponenta. Zamilkli też ci, którzy uważali, że konkurs to nierozsądne marnotrawstwo: mówiono, że lepiej te pieniądze oddać na inne ukraińskie projekty. Mecenasi twardo stali przy swoim: pieniądze są nasze, więc pozwólcie nam decydować, na co je przeznaczać, to nasza osobista sprawa i nasze prawo. — Dobrze pamiętam zakończenie pierwszego konkursu w stołecznej filharmonii. Na uroczystości niespodziewanie pojawił się w towarzystwie wysokich urzędników państwowych prezydent Łeonid Kuczma. Razem z Petrem Jacykiem nagradzał zwycięzców i laureatów. Była to swoista sensacja… — Kiedy dzień przed wydarzeniem dowiedziałem się, że będzie na nim Łeonid Kuczma, powiedziałem o tym mojemu przyjacielowi. Odniósł się do tej wieści z wielką ironią: mówił, że Prezydent nie ma co robić, więc będzie chodził na takie imprezy. Jeden z kolegów po tamtym wydarzeniu tłumaczył mi: Kuczmie dla wizerunku potrzebny był udział w zakończeniu konkursu, a ty triumfujesz!.. Może i tak. Ale patrząc ze swojej strony, nie mogę nie zauważyć, że dla naszej sprawy było to bardzo odczuwalne wsparcie. Ze strony władzy społeczeństwu wysłano sygnał, który legitymizował na wszystkich szczeblach naszą ideę, co przerodziło się w tak popularne i prestiżowe coroczne wydarzenie na Ukrainie i w diasporze. Po tym stało nam się znacznie łatwiej w kłopotach organizacyjnych i wyraźnie zmniejszył się opór wobec konkursu w terenie. — Czy była jakaś reakcja na konkurs sił politycznych i partii? — Była. Kiedy turniej rozwinął się na pełną skalę i zaczęły w nim brać udział miliony uczniów, studentów oraz uczniów szkół zawodowych, aktywnie oferowały nam nagrody różne partie. Ale my stanowczo odmówiliśmy i nadal odmawiamy. Każdy obywatel Ukrainy ma prawo zaproponować od siebie darowiznę na konkurs i zasługuje na to, by jego imię figurowało w rejestrze darczyńców projektu, opublikowanym w prasie. Jednak z partiami dyskusji być nie może. Nasza edukacja musi pozostać departyzacyjna i depolityzowana. Dlatego na żadnym naszym dyplomie, który otrzymują zwycięzcy i laureaci konkursu, nigdy nie będzie napisane, że jest to wyróżnienie ustanowione przez którąkolwiek z partii. — Jestem świadkiem tego, jak konkurs stawał się masowy. Pamiętam, w pierwszym turnieju wzięło udział ponad dwieście tysięcy uczniów, a w kolejnych latach licznik poszedł w miliony. Regularnie zaczęły przeprowadzać maraton językowy także Siły Zbrojne Ukrainy, niezwykle zaktywizowała się ukraińska diaspora. Czym tłumaczysz taki sukces konkursu? — Gdyby młodzież nie miała zapotrzebowania na język ukraiński, gdyby nie było to tak palącą potrzebą — znać język państwowy w swoim państwie — to żadni mecenasi i uczestnicy konkursu, jak np. SA „Obołoń” na czele z jego prezesem Ołeksandrem Słobodianem. AKB „Ekspres-bank” (przewodniczący zarządu Jurij Dżus), SA „Eksimed” (przewodniczący Ołeksandr Ohorodnijczuk), Fundacja imienia Iwana Bahrianego z USA (prezes Hałyna Woskobijnyk, referent finansowy Ołeksij Konował), Związek Ukrainek Australii (przewodnicząca Hałyna Kasijan, sekretarz Wałentyna Domazar). Są ludzie, którzy finansowali wszystkie jedenaście konkursów. Powiedzmy, mój dobry przyjaciel Łeonid Liszczyna z Toronto. Ma laureatów swojej nagrody na całej Ukrainie. W poprzednich turniejach Liszczyna wypłacał po pięć-dziesięć nagród. Obecnie mamy już od niego środki na nagrody w dwunastym maratonie. Te nagrody noszą imiona świętej pamięci rodziców Łeonida Liszczyny. To wspaniała charytatywna tradycja, która żyje w diasporze: w pamięć o swoich bliskich czynić właśnie takie dobre uczynki. Jakby zamiast kwiatów na ich groby. Co roku wypłacamy uczniom i studentom nagrody, które noszą imię niezapomnianego Dmytra Nytczenki. (Nie mylić ich z nagrodą jego imienia, którą przyznaje Liga Mecenasów pisarzom, dziennikarzom, artystom, wydawcom i mecenasom za obronę ukraińskiego słowa drukowanego). Środki na wyróżnienie laureatów konkursu przekazuje córka pisarza — pisarka Łesia Bohusławeć (Łesia Tkacz). To naprawdę oddana córka swojego ojca. I jest to tak charakterystyczne dla niej, że zaraz po śmierci Dmytra Nytczenki pani Łesia przystała na moją propozycję założenia nagrody jego imienia, którą będziemy nagradzać właśnie za ukrainocentryczność życia i działań naszych intelektualistów. Środki na nią przekazuje rodzina Nytczenki i Liga Ukraińskich Mecenasów. Znamienne jest też to, że pani Łesia od razu zareagowała także na konkurs języka ukraińskiego, fundując „odmłodzony” wariant naszej nagrody. W końcu niemal każda nagroda pieniężna to ciekawy i piękny wątek. Powiedzmy, wypłacaliśmy nagrody imienia Tetiany Symyrenko. To grupa jej przyjaciółek z Kanady po śmierci Tetiany Wołodymyriwny (znowuż — zamiast kwiatów na jej grób) zbierały między sobą pieniądze i finansowały wyróżnienie, które nosi sławne nazwisko Symyrenków. Uczniowie i studenci otrzymywali nagrody imienia Ołeksandra Olesia i Ołeha Olżycza. To syn

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Ołeh Kandyba z Ottawy, wnuk Ołesia i syn Ołżycza, finansuje odznaczenia noszące imiona jego dziadka i ojca. A Ołeksandr Charczenko z Toronto ustanowił nagrody ku pamięci swojej żony Luby. Roman Kolisnyk (również z Toronto) dedykuje ufundowaną przez siebie nagrodę pamięci żony Hali. Natalja Osmak z Kijowa, która także ma dziś nagrodzonych swoim wyróżnieniem niemal w całej Ukrainie, dedykuje nagrodę ojcu — prezydentowi Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. Jednym słowem, każda nagroda naszego konkursu ma imię, historię i motywację. Przed rozpoczęciem językowego maratonu zwracamy się listownie do najbardziej znanych przedstawicieli obozu narodowo-demokratycznego z propozycją dołączenia do mecenasów tego przedsięwzięcia poprzez ustanowienie własnych nagród. Nie można pochwalić się ich wielkim entuzjazmem w odpowiedzi na tę propozycję — z reguły milczą w odpowiedzi. Bo przecież, mówiąc słowami Jewhena Czykałenki, kochać Ukrainę nie tylko do głębi serca, ale i do

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

WYZNACZONO LAUREATA NAGRODY IMENIA WIACZESŁAWA CZORNOWOŁA W 2011 ROKU

— Czy ma Pan na myśli założenie przez Ministerstwo Oświaty alternatywnego konkursu imienia Tarasa Szewczenki? — Samo założenie takiego przedsięwzięcia można tylko witać, ponieważ stan języka ukraińskiego w państwie ukraińskim wymaga setek działań, które będą sprzyjać podniesieniu prestiżu języka państwowego. Jednak proszę uważnie wczytać się w regulamin konkursu imienia Szewczenki. Tam o języku ukraińskim mowa jest chyba w ostatniej kolejności: literatura i język mniejszości narodowych, a także literatura ukraińska, a dalej, „na dokładkę” — niby i język ukraiński… Główny mój zarzut wobec kierowników Ministerstwa Oświaty — a przede wszystkim ministra Tabacznyka — polega na tym, że w zeszłym roku po raz pierwszy w terminie nie podano z Ministerstwa Oświaty polecenia: rozpocząć konkurs imienia Petra Jacyka. Polecenia — właśnie do obwodowych zarządów oświaty. Zamiast tego — wyjaśnienie: ten konkurs samodzielnie — jeśli tego chce — przeprowadza Liga Ukraińskich Mecenasów, a jeśli któryś zarząd oświaty się do tego przyłączy, to Min— Z reguły na wysokim poziomie organizacyjnym turniej odbywa się w obwodach kirowohradzkim, czernihowskim, rówieńskim, na Czerkaszczyźnie, Lwowszczyźnie, Bukowinie, Kijowszczyźnie. Znacznie niższy poziom jest w stolicy Ukrainy. Rozczarowuje Wołyń — w Łucku podczas zamknięcia etapu obwodowego uczniów zaganiają do jakiegoś internatu, gdzie w pośpiechu wypowiadają poprawne słowa i wręczają dyplomy. A takiego rezonansowego święta (powiedzmy, w teatrze czy w filharmonii), jakie widzimy we Lwowie, Czerniowcach, Czernihowie czy Kirowohradzie, w Łucku ani razu nie było. I jest to bardzo dziwne, ponieważ Łuck — to miasto prawdziwie ukraińskie i ukraińskojęzyczne. Oczywiście, pretensje tutaj przede wszystkim do kierowników oświaty Wołynia. Na wszystko jest — albo jej nie ma — dobra wola kierowników oświaty. Powiedzmy, w zeszłym roku Ligę szarpano z różnych stron („Dajcie pieniędzy i na to, i na tamto!…”), a oto Zakarpacie przeprowadziło wszystko na własny koszt. Nawet więcej: tam znaleziono duże środki na nagrody pieniężne dla kilkudziesięciu uczniów i studentów, należycie uhonorowano nauczycieli, którzy przygotowali zwycięzców i laureatów językowych zmagań. Zatem można wyciągnąć wniosek: kto chce dobrze wykonywać sprawę, ten wykonuje, a kto nie chce, ten szuka różnorodnych przyczyn… — Niedawno media poinformowały o tym, że zwycięzcy jedenastego konkursu, jak i dwóch poprzednich, będą otrzymywać stypendia prezydenckie. To niespodziewane, ponieważ było takie wrażenie, że władza nie wsparła jedenastego turnieju językowego… — Jeśli uważać za władzę tylko ministra Tabacznyka, to rzeczywiście tak jest. Jednak szeroka patriotyczna społeczność apelowała do Prezydenta kraju Wiktora Janukowycza z wezwaniem: jak i jego dwaj poprzednicy, wspierać językowy maraton. W odpowiedzi na takie apele pojawił się dekret prezydencki o przyznaniu odpowiednich stypendiów. I tego faktu nie można niedoceniać. Dla konkursu jest on bardzo ważny, ponieważ to swoisty sygnał dla struktur władzy na Ukrainie — konkurs imienia Petra Jacyka nie jest jakąś podziemną akcją tylko narodowo zatroskanych ludzi. Dla nas to wsparcie i pomoc. — Z jakim nastrojem jedzie Pan na Zakarpacie? — Z najlepszym. Tamtejsza władza daje przykład prawdziwie pozytywnego stosunku do konkursu. Najbardziej wysunięty na zachód obwód Ukrainy dał emocjonalny sygnał: „Dwunasty maraton językowy — rozpoczynamy…”. A my dodaliśmy: „Zakarpacie — przykład dla całej Ukrainy”. Rozmawiała Switłana KORONENKO Nagrodę imienia Wiaczesława Czornowoła za najlepszą pracę publicystyczną w dziedzinie dziennikarstwa przyznano książce popularnonaukowej Myrosława Mamczaka „Taras Szewczenko i flota”. Taką decyzję podjęto na posiedzeniu Komitetu ds. Nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła 20 października br. Przyjmowanie materiałów od kandydatów do zdobycia nagrody prowadził Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy. Książka zasłużonego dziennikarza Ukrainy Myrosława Mamczaka — to pierwsze na Ukrainie kompleksowe dziennikarskie badanie mało znanej strony biografii Tarasa Szewczenki podczas jego dwuletniej służby na zesłaniu w składzie Aralskiej ekspedycji morskiej. Jednocześnie praca naświetla także tematykę morską w twórczości artystycznej i literackiej Kobziarza. Laureat nagrody otrzyma nagrodę pieniężną w wysokości 5 tysięcy hrywien. Ogółem do zdobycia nagrody do Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy wpłynęło 79 prac twórczych, wśród nich — publikacje w mediach drukowanych, prace telewizyjne i radiowe. Utwory zgłosiło 27 autorów z 10 regionów Ukrainy. Zgłoszone prace rozpatrywał Komitet ds. Nagrody imienia Wiaczesława Czornowoła, któremu przewodniczy Przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ołeksandr Kurdinowycz. W skład Komitetu wchodzą także przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy, organizacji społecznej „Ogólnoukraiński fundusz charytatywny „Inicjatywa Dziennikarska”. Informacyjnie. Nagroda imienia Wiaczesława Czornowoła, zapoczątkowana uchwałą Rządu z 27 czerwca 2003 roku nr 979 „O nagrodzie imienia Wiaczesława Czornowoła za najlepszą pracę publicystyczną w dziedzinie dziennikarstwa”, przyznawana jest corocznie, począwszy od 2004 roku. Do zdobycia tego wyróżnienia przyjmowane są nowe oryginalne utwory publicystyczne w dziedzinie działalności informacyjnej, które sprzyjają utrwalaniu pamięci historycznej narodu, jego świadomości narodowej i tożsamości, skierowane na budowanie państwa i demokratyzację ukraińskiego społeczeństwa. Utwory muszą być opublikowane (ogłoszone) w zakończonej formie w ciągu ostatnich trzech lat. W swoim czasie nagrodę imienia Wiaczesława Czornowoła otrzymywali: 2004 rok — Wasyl Dmytrowycz Krywyj, redaktor rejonowej gazety „Ridne słowo” (obwód czerniowiecki) za publikację „Pusta chata”, wydrukowaną w gazecie „Bukowyna”; 2005 rok — Serafima Rozumowycz za publikację „Sutinky w imperiji bidnosti” („Zmierzch w imperium biedy”), wydrukowaną w gazecie „Literaturna Ukrajina”; 2006 rok — Kostiantyn Semenowycz Percowśkyj za publikację „Ja — ukrajineć!” („Ja — Ukrainiec!”), ogłoszoną w gazecie „Hołos Ukrajiny”; 2007 rok — Iwan Fedosijowycz Korsak za publikację „Hetmanycz Orłyk” („Hetmanicz Orłyk”), ogłoszoną w gazecie „Simja i dim” (m. Łuck); 2008 rok — Łeonid Petrowycz Mużuk (Kijowska regionalna państwowa kompania telewizyjno-radiowa) za film-dylogię „33” (Film 1. „Materynśkyj spohad” („Wspomnienie matczyne”), film 2. „Materynśkyj zapowit” („Testament matczyny”)); 2009 rok — zespół autorski Zakarpackiej ODT RK (autor scenariusza i kierownik projektu telewizyjnego — Dmytro Mychajłowycz Keszelia. Współautorzy: Melinda Mykołajiwna Jankowycz — reżyser, Ołeksandra Iwaniwna Tałabira — dziennikarz, Natalija Bohdaniwna Sztefuca — dziennikarz, Wołodymyr Fedorowycz Duda) za film „Hirkoła sołodkoji zemli” („Gorycz słodkiej ziemi”), poświęcony 70-leciu utworzenia Karpackiej Ukrainy; 2010 rok — Serhij Wiktorowycz Dziuba za książkę „Zaminowanyj raj” („Zaminowany raj”). Wydział ds. kontaktów ze społeczeństwem i mediami Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii. Laureaci XI maratonu językowego. Kijów, 2011 rok

Traducción automática

Página · p. 3página original ↗

El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original

DOŁĄCZCIE!

głębi swojej kieszeni dano nie każdemu — to już talent szczególny. Znacznie łatwiej i przyjemniej wylewać swoją miłość retorycznie. Jednak są też miłe wyjątki: Myhajło Kosiw, Wołodymyr Stretowycz, Mykoła Kulczynski. Kilkaset nagród otrzymali uczniowie i studenci od Julii Tymoszenko, która szczególnie hojnie wspierała konkurs. Trzeba powiedzieć: jeśli ktoś ma chęć być solidarnym w walce o język ukraiński, to zawsze znajdzie możliwość przyłączenia się do tej sprawy. Powiedzmy redakcja gazety „Wasze zdrowie”. Jej redaktor Mykoła Bernyk ustanowił coroczne nagrody gazety dla laureatów naszego turnieju. Patronami informacyjnymi konkursu zostały „Literaturna Ukraina” (redaktor Serhij Kozak), „Słowo Proświty” (Ljubow Gołota), „Hart” (Dmytro Iwanow), „Wiczę-inform” (Wasyl Prostopczuk), „Sim’ja i dim” (Iwan Korsak). Członkami rady opiekuńczej konkursu zostali Dmytro Pawlyczko, Borys Olijnyk, Pawło Mowczan, Mykoła Żulynski, Ljubow Gołota, Wołodymyr Szowkoszytnyj. Radę nadzorczą u nas kieruje Wiktor Baranow. Czarnym siłom, które w zeszłym roku próbowały wywrócić nasz konkurs, nie udało się tego zrobić właśnie dzięki szerokiemu poparciu społeczeństwa. nosvity i jego minister przeciwko temu (i to dopiero pod presją opinii publicznej wyciśnięto z nich te „wielkoduszne” zapewnienia) nie protestują… — Czy wpłynęło to na konkurs? — Konkurs poniósł straty. Na Sumszczyźnie nie przeprowadzono go wśród uczniów szkół, tylko wśród uczniów szkół zawodowych. Do tej pory nie możemy ustalić, czy odbył się na Charkowszczyźnie. Wiemy, że odbył się wśród studentów — za to dziękujemy profesorowi i pisarzowi Wołodymyrowi Kałasznykowi, który zainicjował tę sprawę i czuwał nad nią. — Wrócę jeszcze do tematu środków na konkurs. Czy zwracali się Państwo do oligarchów? — Tak. Ale nasi oligarchowie, z nielicznymi wyjątkami, nie mają w duszy nawet najmniejszego cienia jakiegokolwiek sentymentu narodowego. Są tak zwanymi ogólnoludzkimi. Czasem z sowiecką mentalnością. Czy potrafi Pan sobie wyobrazić, by ukraiński język nagle zaczęli wspierać Kołomojski albo Feldman? Prędzej niebo spadnie na ziemię, niż to się stanie! Za to chętnie poprą to, co skierowane jest przeciwko ukraińskiej sprawie narodowej. Całe ich zachowanie społeczne niezaprzeczalnie to potwierdza. — Jeśli chodzi o wstępne podsumowania, jak ocenia Pan organizację konkursów w obwodach?

Traducción automática

Página · p. 4página original ↗

CZY TRZEBA DOWODZIĆ AKSJOMATU?

Mykoła CYMBALUK Raisa Iwanczenko, kandydat nauk historycznych, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, autorka powieści historycznych: — Jeszcze W. Łypynśkyj powiedział, że bez tradycji nie ma kultury, a bez kultury nie ma narodu. Dlatego właśnie niszczono nasz język, kulturę, tradycję państwowości w czasach carskich. Moskwa nie ograniczała się tylko do cyrkularzy wałujewskich czy emskich. Mam całą listę ukazów, ustaw (około stu), które w czasach carskich zakazywały drukować zarówno ukraińskie archiwa, jak i dzieła czy kroniki. W szczególności w 1908 r. tajnym rozporządzeniem rząd rosyjski zakazał używania w nazwach wszystkich słów pochodnych od słowa „ukraiński”. W tajnym dokumencie z 4 lutego 1914 roku nakazywano zakazywać słowa „ukraiński” w podręcznikach szkolnych, wykładach, gazetach. Azjatycka barbarzyńska tradycja trwa do dziś. To ich stara polityka. Jeszcze Stołypin powiedział, że historycznym zadaniem państwa rosyjskiego jest walka z ruchem, który w obecnym czasie nazywa się ukraińskim, a który zawiera w sobie ideę odrodzenia starej Ukrainy, ustroju jej na autonomicznych, narodowo-terytorialnych podstawach. Co tu mówić o czasach sowieckich, a teraz i o obecnych. Czyż zjazd deputowanych w 2004 r. w Siewierodoniecku z zamiarem utworzenia Południowo-Wschodniej Republiki nie jest kopią butaforowej Doniecko-Krzyworoskiej Republiki ze stycznia 1918 roku? Czy innych ówczesnych regionalnych republik: odeskiej, mikołajowskiej, starobielskiej, a na Krymie — taurydzkiej? Najdobitniej o tym, jak postępować Rosjanom z Ukrainą, powiedział pierwszy pomocnik i współpracownik Lenina Lew Bronsztejn (Trocki): „Bez Ukrainy nie ma Rosji. Bez ukraińskiego chleba, węgla, żelaza, soli, Morza Czarnego Rosja istnieć nie może”. I wzywał do całkowitego zniszczenia Ukrainy. Ta tradycja trwa do dziś. Moskwa od dawna ma wypracowaną koncepcję, teorię, jak niszczyć Ukrainę. Jest to przede wszystkim agresja informacyjna, która narzuca Ukrainie swoje ideały i interesy. Potem — aksjologiczna, która narzuca mentalność obcego państwa i odsuwa lub niszczy nasze ideały. Kulturologiczna — która wypiera kulturę podbitego narodu i narzuca jej obce zwyczaje, język, pieśni, psychologię oraz moralność. Dalej — ekonomiczna, polityczna itd. Czy pamiętacie początek lat 90. ubiegłego wieku, początek zdobywania przez Ukrainę niepodległości, kiedy na budynku parlamentu Rosji wisiał ogromny plakat: „Jelcyn, zmuś chachłów nakarmić Rosję!”? Sens metod „starszego brata” jest jeden: stworzyć stabilną niestabilność, ograniczyć stosunki ekonomiczne z Ukraińcami, aby było więcej bezrobotnych, co zmusiłoby ich do wyjścia na ulice i rękami samych Ukraińców zdusić suwerenne państwo ukraińskie. Tacy jak S. Karaganow, A. Dugin wołają: „Dalsze istnienie unitarnej Ukrainy jest niedopuszczalne!”. A Zatulin w ogóle proponował rozczłonkowanie Ukrainy poprzez nadanie specjalnego statusu regionom z późniejszym odłączeniem wschodnich obwodów i Krymu po zawarciu unii z Rosją. Ukraińska państwowość powstała w połowie VII w. Moskowii zaś, dzisiejszej Rosji, w ogóle na mapie Europy wtedy nawet nie było. O tym napisałam monografię. Leonid Załizniak, doktor nauk historycznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”: — Historia narodowa Ukrainy nie jest wyjątkiem od historii ogólnoeuropejskiej. Cały kontynent europejski rozwija się według uniwersalnych praw etnohistorycznych. Chciałbym podkreślić, że jednym z takich założeń, pod które podpada także Ukraina, jest fakt, że większość wielkich europejskich etnosów i narodów, które są usytuowane w środkowym pasie Europy, rodzi się we wczesnym średniowieczu. Dotyczy to Portugalczyków, Francuzów, Hiszpanów, Anglosasów, Niemców, Serbów, Chorwatów, Czechów, Polaków itd. Jedynym kryterium określenia wieku każdego etnosu jest ciągłość rozwoju etnohistorycznego. Dlatego po zakończeniu wielkiej wędrówki ludów, kto gdzie osiadł, tam rozwija się do naszych czasów. Wszystkie te narody na wczesnym etapie swojego rozwoju przeszły tak zwaną fazę plemienną rozwoju. Na przykład Anglosasi we wczesnym średniowieczu byli reprezentowani przez plemiona Anglów, Sasów, Jutów. Polacy — Mazowszanami, Wiślanami, Kaszubami i szeregiem innych plemion, po których pozostały dialekty języka polskiego. Ukraińcy byli reprezentowani przez Polan, Drewlan, Wołynian, Tywerców, Chorwatów, Siewierzan itd. Co więcej, w czasie fazy plemiennej rozwoju wielkich plemiennych etnosów narody te nie miały wspólnej nazwy. Każda grupa plemienna miała własny etnonim. Plemiona, które mieszkały na wspólnym terytorium, miały spokrewnione dialekty, etnokulturę. Zjednoczywszy się, mniej więcej w X w. dojrzewają do stworzenia własnego państwa. Nie przypadkiem w tym okresie powstaje pierwsze państwo ukraińskie — Ruś. Możemy więc powiedzieć, że Ruś Kijowska jest w takim samym stopniu ukraińska, jak ówczesne Królestwo Polskie jest polskie, ówczesne państwa francuskie są francuskimi itd. Żaden historyk Europy nie uważa państwa Bolesława Chrobrego czy Mieszka I, którzy byli współczesnymi Włodzimierza Wielkiego i jego syna Jarosława, za niepolskie. Jakie są zastrzeżenia co do tego, że Ruś Kijowska, która powstała na terenach wokół Kijowa, jest państwem ukraińskim, nie wiadomo. Nie powinniśmy dyskutować na ten temat, nie powinniśmy dowodzić, że to nasze państwo. Niech ci, którzy walczą z uniwersalnym prawem etnohistorycznego rozwoju Europy, dowodzą, że Ukraina jest wyjątkiem. Jeszcze jedno: co nas historycznie łączy z Rusią Kijowską? Ciągłość rozwoju etnohistorycznego. To uniwersalne prawo etnologii, ponieważ na ukraińskich ziemiach etnicznych, między Kijowem a Krakowem, między Prypecią a stepami na Prawobrzeżu, ludność nie zmieniała się przez ostatnie półtora tysiąca lat, nie mówiąc o zmianie ludności od czasu założenia Rusi Kijowskiej. Na tym terytorium rozwijał się jednolity organizm etnokulturowy, który w naszych czasach otrzymał nazwę „Ukraińcy”. Kiedyś przeciwnicy ukraińskiej istoty Rusi Kijowskiej dowodzili, że po Tatarach była jakaś próżnia i nastąpiła wymiana ludności. Tak, Tatarzy wycięli Perejasław, Czernihów, Kijów, ale ludność wiejska pozostała. Zarówno ówcześni Rusini, jak i dzisiejsi Ukraińcy antropologicznie nie różnią się między sobą. W odróżnieniu od Białorusinów i Rosjan, którzy mają własną antropologię. Co do języka. Czy w Rusi Kijowskiej rozmawiano dialektami praukraińskimi czy językiem praukraińskim? Oczywiście, nie był to współczesny język ukraiński, ale był to taki sam ukraiński, jak ówczesny angielski — angielskim, jak ówczesny francuski — francuskim, jak ówczesny niemiecki — niemieckim, a ówczesny polski — polskim. Nikt z naukowców nie zaprzecza, że język, którym mówił na przykład Paryż czy Londyn tysiąc lat temu, był odpowiednio francuskim czy angielskim. Dziwne, dlaczego nie dotyczy to Rusi Kijowskiej i dzisiejszej Ukrainy? Co do nieporozumienia z etnonimem Ukraińców. Większość europejskich etnosów w ciągu swojego życia zmieniała nazwy. W średniowieczu nie było Polaków, a byli Lachowie i nikt nie wątpi, że średniowieczni Lachowie to Polacy. Nie było Rumunów, a byli Wołosi. Ale nikt nie wątpi, że Wołosi to przodkowie Rumunów. W średniowieczu nie było Rosjan, a było państwo moskiewskie, byli moskwicini (ludy ugrofińskie i turkijskie), w naszej transkrypcji — Moskale. I dopiero ukaz Piotra I z 1721 roku zatwierdził oficjalną nazwę Imperium Rosyjskie. Wołodymyr Bilinski, autor 3-tomowego badania „Kraina Moksel”: — Pod miastem Irpień rozkopują (zabierają ziemię na podsypkę drogi) bardzo wielki grób, w którym znajdują się szczątki pochówków z tysiącletniej przeszłości. Naukowcy przypuszczają, że może to być pochówek kilku tysięcy wojowników. Zdjęcie Olesia Dmytrenki Prawdopodobnie są to polegli w bitwie pod Irpieniem w 1320 roku między książętami kijowsko-litewskimi a tak zwanymi tataro-mongołami. Trzeba żądać od władz zakazania tam jakichkolwiek prac i zbadania tego pochówku. Może on stać się ważnym dowodem na to, że Kijów i Ruś Kijowska uwolniły się od najazdu tataro-mongolskiego nie w 1362, a w 1320 roku. Teraz co do nauki historii ukraińskiej czy rosyjskiej. Nasze dzieci do dziś uczą się bajek Katarzyny II i Piotra I, ułożonych w XVIII wieku. O co chodzi? A chodzi o to, że Ruś Kijowska i Moskiewszczyzna (lub ziemia rostowsko-suzdalsko-riazańska) do 1237 roku prowadziły zupełnie niezależny tryb życia i nie miały ze sobą nic wspólnego. O tym szczegółowo w moim badaniu historycznym „Kraina Moksel”, które w tym roku zostało uhonorowane nagrodą im. I. Franki. Rosjanie to nie Słowianie, a przeważnie ludy fińskie, ale za czasów chana Batu dołączyło do nich jeszcze 50—70 % etnosu turkijskiego. Potwierdzają to również źródła rosyjskie. Na przykład w 9 tomie Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej: „Już przy swoim powstaniu Złota Orda dzieliła się na ułusy, należące do 14 synów Dżocziego (to starszy syn chana Czyngis-chana). 13 braci było półsamodzielnymi władcami i podlegało najwyższej władzy Batu”. Ciekawe, że do tej pory prawie nikt nie badał kwestii podziału terytorialnego (dżoczi-ułusy) Ordy. Co prawda, w latach 60. XX wieku był jeden, profesor Safaralijew, kierownik katedry historii Uniwersytetu w Syzraniu. Zgodnie z jego badaniami cała Złota Orda od Irtyszu do Dniepru była podzielona na 14 ułusów. Moskiewski był jednym z nich. Zresztą Wielkie Księstwo Riazańskie po 1238 roku nie należało do żadnego Rurykowicza, bo wszyscy oni zostali wyniszczeni. Tam siedział ród chana Berkiczara, czwartego brata chana Batu. Współczesna Centralna Rosja była częścią składową Złotej Ordy, zarządzał nią ród Czyngis-chana. Nawiasem mówiąc, w moskiewskim Soborze Archangielskim pierwszym wśród władców moskiewskich książąt wisi parsuna Piotra Ordyńskiego, świętego Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. I tam napisano, że ta świątynia jest grobowcem carów moskiewskich. Jeśli chodzi o ziemie kijowsko-ruskie, to nigdy nie wchodziły one w skład żadnego ułusu Ordy. Wołodymyr Priadka, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy: — Nie jestem historykiem, a artystą. Ale ta tematyka zainteresowała mnie, gdy 40 lat temu wysłuchałem cyklu wykładów Mychajła Brajczewskiego, gdzie wyraźnie postawiono akcenty na zaciemnionych kartach naszej historii. Za co, właściwie, ucierpiał od władzy sowieckiej. Wtedy po raz pierwszy oświadczył, powołując się na kronikę Nestora Kronikarza, że ziemia ruska powstała w 852 roku. Potwierdzono to również w kronikach cesarza bizantyjskiego Michała III, który zaświadczył, że Askold na czele Rusinów ruszył na niego z wojną. W greckiej historiografii nasi przodkowie często nazywani byli tauro-scytami lub ruso-taurami. Dwóch zdań tutaj być nie może. Ale zwróćmy się do podręczników historii, z których uczą się nasze dzieci. Od razu wpadamy w niewolę nieprawdziwych twierdzeń, jakoby Ukraińcy nie mieli własnego państwa, a siedzieli wtedy w kolebce trzech bratnich narodów słowiańskich. Wołodymyr Bilinski bardzo wyraźnie powiedział, kto, gdzie i kiedy siedział, na jakich ziemiach i co robił. Wykłady Brajczewskiego i mnie przekonały, że rodowód przodków mojego narodu wywodzi się z głębi wieków. A cywilizacja trypolska to nasze wielkie dziedzictwo historyczne. Antropolog Diaczenko jeszcze w latach 60. XX wieku w książce „Skład antropologiczny narodu ukraińskiego” wyciągnął wniosek: Ukraińcy składają się z 5 ras antropologicznych, jedna z nich lub nawet dwie — to trypolska. Reszta przychodziła później, najwyraźniej z walkami opanowywali te ziemie, mieszali się, stopniowo asymilując, i utworzyli to, co nazywa się Słowianami, w szczególności Ukraińcami. Ale na potwierdzenie tej myśli powiem, że urodziłem się w chacie, która jest upleciona z łoziny i oblepiona gliną według technologii, według której 7 tys. lat temu budowali swoje mieszkania Trypolianie. Współczesna sztuka ludowo-dekoracyjna zachowuje elementy ornamentu trypolskiego. Na przykład w ceramice Wschodniego Podola można zobaczyć całą symbolikę trypolską. Zachowała się ona również w pisankach, hafcie. Ta tradycja przetrwała i przeszła przez tysiąclecia, przenikając istotę naszej sztuki, kultury Ukraińców. Wraz z przyniesieniem przez Askolda do Rusi Kijowskiej chrześcijaństwa rozwija się również architektura sakralna. Najstarszą świątynią, uważam, była cerkiew św. Eliasza na Podolu, na miejscu której w XVII w. wzniesiono cerkiew kamienną. Po śmierci Askolda na jego grobie zbudowano cerkiew św. Mikołaja (na chrzcie Askold przyjął imię Mikołaj). Po przyjęciu chrztu wprowadza się również nowe liczenie lat Rusi, powstają kroniki. To znaczy, już w tamtych czasach widzimy postęp kulturowy, zbliżenie z Europą. Ale w podręcznikach z naszej historii wszystko to przedstawiono inaczej. Ołeksandr Mocja, doktor nauk historycznych, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: — W Kijowie zaczęła pracować ukraińsko-rosyjska komisja historyków. Przedstawiciele rosyjskiej nauki akademickiej otwarcie oświadczają, że nie zgadzają się z dekretem o obchodach 1150-lecia Rosji, podpisanym przez prezydenta Miedwiediewa. Bo to nie odpowiada prawdzie historycznej. Oczywiście są poszczególni naukowcy, którzy wykorzystują polityków, ich możliwości finansowe. A urzędnicy wybierają tę koncepcję, która im najbardziej odpowiada lub pasuje. Dlatego tacy jak historyk Kirpicznikow wracają do Pogodina, do Karamzina. Spośród współczesnych rosyjskich naukowców „Ukraina — spadkobierczyni Rusi Kijowskiej” — tak sformułowano temat okrągłego stołu, który odbył się w Ukrinformie z inicjatywy Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Kończymy publikację wystąpień uczestników zgromadzenia, którą rozpoczęliśmy w nr 43 za 2011 rok.

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

żaden nie przestrzega ich imperialnej teorii pochodzenia Rosji. A nam, ukraińskim naukowcom, sami Rosjanie mówią, że niby nie powinniśmy zwracać na nich uwagi. Ołeksandr Palij, kandydat nauk politycznych: — Słowo „Ukraina” jest bardzo proste, nie pochodzi od „okraina” (kresy), wtedy takiego słowa po prostu nie było. Pochodzi ono od słowa „kraina”. Dla tego, kto zna nasz język, ma ono bardzo prostą etymologię. Słowo „kraina” ma takie samo znaczenie, jak w języku słowackim i niektórych innych językach zachodniosłowiańskich. Są niuanse, jak to słowo tłumaczyli Francuzi w XVI—XVII w., ale jeśli mówimy o XII—XIII w., to zrozumiałe, że chodzi o konkretne księstwa, a nie o wielki kraj. Co do pochodzenia Rusi. Teoria waregska jej pochodzenia jest naciągana. Dlaczego? Dlatego, że pierwsza nazwa „Ruś” pojawia się w 555 roku. Jeszcze Zachariasz Retor, syryjski autor, o tym pisał. Waregów wtedy nawet w pobliżu brzegów Dniepru nie było. Na arenie światowej pojawiają się oni po raz pierwszy w 784 roku, kiedy wspomina się o nich podczas ataku na Anglię. Są świadectwa gockiego historyka Jordanesa, który pisał o wydarzeniach IV w., gdzie wspomina się rusomonów, którzy zamieszkiwali nasze terytorium. Moja teoria Rusi, i tutaj przyłączam się do M. Hruszewskiego: nasza nazwa pochodzi ze scyto-sarmackiego dziedzictwa. Nawiasem mówiąc, zabytki scytyjskie są obecne u nas praktycznie wszędzie — od wschodu Ukrainy aż po Karpaty. Według Herodota, terytorium scytyjskie wpada w sferę głębokiej etnogenezy ukraińskości. Świadczą o tym także zabytki archeologiczne. Ze scyto-sarmackiego okresu pozostało u nas bogate dziedzictwo, począwszy od zwierzęcego stylu malowideł czasów Rusi Kijowskiej, to szarawary, czapki baranie z ogonami (szłykami), które opisują jeszcze arabscy historycy IX—X w. Lingwista Abajew, znany scytolog, dowodził, że plemiona scytyjskie zamieszkiwały tam, gdzie występuje frykatywna litera „g”, jak w języku ukraińskim. Na terytorium Ukrainy praindoeuropejski etnos powstał między Donem a Dnieprem mniej więcej w czasach kultury trypolskiej. W II tysiącleciu pojawiają się prasłowiańskie plemiona indoeuropejskie. Procesy asymilacyjne, wzajemne wzbogacanie się kultur odegrały swoją rolę. Wszystko to jest dobrze znane. Ale przeszłość można i trzeba badać głębiej. Problemy, które są obecnie, — to teraźniejszość. U nas do tej pory, niestety, nie wypracowano jednolitej uzgodnionej teorii pochodzenia Ukrainy. To wielki błąd ukraińskiej nauki i władzy, nad tym trzeba poważnie pracować. Tym bardziej, że zagranicznych źródeł pisanych jest wystarczająco dużo. Szczególna rola przypada tutaj rodzimym historykom i archeologom. Petro Kononenko, dyrektor Narodowego Instytutu Naukowo-Badawczego Ukrainoznawstwa i Historii Powszechnej, akademik, profesor: — Musimy wypracować wspólny pogląd na własną historię. Jest ona wieloaspektowa. Trzeba ją przemyśleć. Istnieje potrzeba widzenia całej sumy problemów. Tabacznik zaproponował, żebyśmy napisali podręcznik razem z Rosjanami. Niemcy z Francuzami już od jakichś dwudziestu lat próbują tylko wypracować koncepcję, to samo Polacy z Niemcami. U nas stoi inne pytanie: a dlaczego tylko z Rosjanami? A gdzie podzieją się Białorusini, Litwini, Polacy, Rumuni, Węgrzy? Nie może być ukraińskiej historii poza tym kontekstem. Ale przecież nie przypadkowo mówimy, że należymy do indoeuropejskiej cywilizacji etnokulturowej. A to oznacza, że trzeba widzieć głębiej. Zacyklamy się na tym, co powiedziano w kronice Askolda i w „Powieści minionych lat”. Do tego trzeba podejść niezwykle uważnie. Bo dzisiaj są niepodważalne fakty, że za Piotra I zaczęły się fałszerstwa historii. W interesie „wielkiej imperii” podrobiono także nasze kroniki. Ale fakt pozostaje faktem: nawet i po tym nie ma w nich ani wzmianki o zasiedleniu naszych terenów przez Moskali. Podsumowując dyskusję, przewodniczący Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan zaznaczył, że poruszony temat „Ukraina — spadkobierczyni Rusi Kijowskiej” będzie miał kontynuację na następnym okrągłym stole. A na podstawie wyników już przeprowadzonego, Towarzystwo „Proświta” przygotuje i przedłoży Prezydentowi Ukrainy propozycje dotyczące uczczenia na szczeblu państwowym znamiennej daty w historii Ukrainy — 1160-lecia naszego państwa.

Traducción automática

Página · p. 5página original ↗

NARODOWA PIERWSZOKSIĘGA

21 października 2011 roku w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym (posiedzenie plenarne) oraz kulturalno-archeologicznym centrum „Peresopnycia” (posiedzenia sekcyjne) odbyła się konferencja naukowa poświęcona 450-leciu powstania Ewangeliarza Peresopnickiego. Jej uczestnikami byli naukowcy z Równego, Łucka, Chmielnickiego, Kijowa, Lwowa, Połtawy, Zasławia, Szostki, Dubna, Korca, Młynowa, Żółkwi, Nowogrodu Wołyńskiego, Brodów, Niecieszyna. Historię powstania Ewangeliarza Peresopnickiego, wydarzenia z nim związane, postacie historyczne mające udział w „biografii” tego woluminu badają dziś naukowcy różnych kierunków. Uczeni z Instytutu Filozofii, Instytutu Literatury, Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytutu Rękopisów oraz Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego zgromadzili wokół siebie krajowych i zagranicznych badaczy. Z ich udziałem w bieżącym roku konferencje naukowe poświęcone tej jubileuszowej dacie odbyły się już w Zasławiu, Chmielnickim, Łucku, Kijowie, Irszawie, Jaremczy, Ostrogu, Równem. Badania Ewangeliarza Peresopnickiego – paleograficzne i lingwistyczne, artystyczne i literackie, historyczne i religijne – sprzyjają zrozumieniu prawidłowości i znaczenia pojawienia się tego zabytku. Konferencja w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym oraz jego oddziale, kompleksie kulturalno-archeologicznym „Peresopnycia”, podsumowała dorobek krajowych i zagranicznych badaczy w zakresie problematyki studiów nad Ewangeliarzem Peresopnickim. Materiały wszystkich forów naukowych będą przechowywane w ojczyźnie Pierwszoksięgi. Na ich podstawie zwiedzającym będą prezentowane różnorodne aspekty związane z przeszłością i teraźniejszością Ukraińskiej Pierwszoksięgi. Ołeksandr BUŁYHA, dyrektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Ewangelia Peresopnicka powstawała w języku staroukraińskim na ziemiach Wołynia. Jej droga rozpoczęła się na Zasławszczyźnie, w Monasterze Trójcy Świętej w Dworcu (współczesna obwód chmielnicki). Główna praca nad rękopisem odbywała się na terenach Pohorynia w Monasterze Przeczystej Bogurodzicy w Peresopnicy (współczesna obwód rówieński). To nadało znaną dziś nazwę temu sakralnemu przekładowi. „Wędrówki” Ewangelii Peresopnickiej wiodły z Wołynia na Naddnieprze (Perejasław), dalej do miast leżących nad rzekami Newa i Worskła (Petersburg i Połtawa). W latach ostatniej wojny światowej Pierwsza Księga po raz kolejny opuściła Ukrainę i przebywała w Ufie. Później powróciła na ojczystą ziemię, do Kijowa, gdzie do dziś jest przechowywana w Instytucie Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego przy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Od połowy XVI wieku, czasu powstania Ewangelii Peresopnickiej, przez cztery i pół stulecia ta najstarsza ukraińskojęzyczna księga, która do nas dotarła, była i pozostanie jedną z największych świętości Ukrainy. Jej poprzedniczki — Ewangelie: Reimska, Ostromira, Łucka, Dubieńska — wybitne zabytki rodzimego piśmiennictwa, na zawsze opuściły ukraińską ziemię. Peresopnicką zaś los zachował dla nas. Nie jest to przypadkowe. Jej znaczenie jest szczególne, ponieważ jaskrawo podkreśla tożsamość narodową narodu ukraińskiego. We współczesnym państwie ukraińskim, w odróżnieniu od bohaterów narodowych, tę księgę jako świętość ukraińskości uznają we wszystkich zakątkach Ukrainy, w diasporze, a także wszystkie kościoły chrześcijańskie, przedstawiciele różnych wyznań, sił politycznych, naukowcy. Nie tylko dziś, ale i we wszystkich czasach życia Pierwszej Księgi przedstawiciele wszystkich oświeconych warstw ludności uważali ją za świętość ojczystej ziemi: — działacze kościoła, pierwszymi wśród których byli przełożony monasteru w Peresopnicy Grzegorz oraz mnich tego klasztoru, kopista Michał Wasiljewicz, twórcy przekładu Pisma Świętego na język ukraiński — „język zrozumiały dla ludu pospolitego”; — możnowładcy: księżna Anastazja Zasławska (Holszańska), która finansowała powstanie Ewangelii Peresopnickiej, hetman Iwan Mazepa, który przechowywał świętość i podarował ją w 1701 roku soborowi w Perejasławiu; — uczeni: Osyp Bodianski, który wprowadził rękopis do obiegu naukowego, przez dwadzieścia lat, na przełomie XX i XXI wieku, ten zabytek badała Inna Czepiha; — literaci: ojciec narodu Taras Szewczenko miał zaszczyt dotykać i przewracać pergaminowe karty ukraińskiej świętości, Iwan Franko uważał, że stary przekład Ewangelii Peresopnickiej został wykonany na poziomie, którego nie osiągnęli inni tłumacze; — strażnicy narodowego dziedzictwa kulturowego, przede wszystkim Muzeum Krajoznawczego w Połtawie, w szczególności Markijan Braiłko, który przed przyjściem Niemców ratował zabytki muzealne, wysyłając je do ewakuacji, obecni miłośnicy zabytku, w szczególności starszy pracownik naukowy Instytutu Rękopisów Narodowej Biblioteki im. W. Wernadskiego Olga Stepczenko; — prezydenci Ukrainy, którzy podczas inauguracji przysięgają wiarą i honorem służyć narodowi ukraińskiemu… Ludzi związanych z życiem Pierwszej Księgi jest całkiem sporo, ich wszystkich z pewnością będzie znać Ukraina. Musimy zjednoczyć się wokół naszej wspólnej świętości, dzięki której nasz naród zachował się jako jedność. Tylko kierując się wskazówkami ze stron Ewangelii Peresopnickiej, zrozumiemy się nawzajem, wybaczymy sobie i będziemy pamiętać wezwanie miłośnika Pierwszej Księgi, Wielkiego Kobziarza: „Objmijcie się, bracia moi. Modlę Was, błagam…” Pojednanie naszych przodków odbywało się właśnie w Peresopnicy w epoce książęcej, dlaczego nie powtórzyć przykładu naszych praojców dzisiaj? I znów miejscem porozumienia może i powinna stać się współczesna Peresopnica, a także ta świętość, która tworzyła się na tej ziemi 450 lat temu, stając się amuletem całej ukraińskości. Przez stulecia Ewangelia Peresopnicka dotarła do nas, aby jeszcze bardziej zbliżyć i połączyć Ukraińców. Idąc drogą jednoczenia od Ewangelii Peresopnickiej, Ukraińcy strona po stronie będą analizować własną historię, znajdować wspólne mianowniki w przeszłości i teraźniejszości, torować drogę szczęśliwej przyszłości. Perspektywą powstania Pierwszej Księgi jest teraźniejszość, w szczególności rok 2011, retrospektywą zaś jest epoka książęca. Podłożem pojawienia się Ewangelii Peresopnickiej był cały wcześniejszy rozwój Ukrainy, fundamenty, które kładziono w czasach Rusi Kijowskiej. Jeśli zajrzeć w głąb wieków, to na 450 lat przed napisaniem Ewangelii Peresopnickiej (rok 1111), miejscowość, która nadała jej nazwę, już istniała. I chociaż pierwsza historyczna wiadomość o Peresopnicy datowana jest dopiero na 1149 rok, jednak jest to wzmianka kronikarska nie o założeniu, a o już istniejącym mieście, którego tradycje rozwijały się w kontekście państwowości kijoworuskiej i trwały w epoce litewskiej — czasie powstania Pierwszej Księgi. Właśnie z książęcą Peresopnicą związane są wydarzenia pojednania Rurykowiczów, o czym opowiadają nam zbiory kronik. 8.II—21.III 1150 …książę Wiaczesław skłonił się ku pokojowi. Dlatego że mówi się: „Błogosławieni pokój czyniący, albowiem oni synami bożymi nazwani będą… ziemia Ruska pomnożyłaby się i wzmocniła w braterstwie książąt”. Zatem książę Wiaczesław posłuchał brata swego i swatów Włodzimierza, biorąc do serca słowa jego, skłonił się do negocjacji i do pokoju. Był bowiem książę Wiaczesław niezłośliwy sercem, oddając chwałę przesławnemu bogu i pamiętając Pismo… …zaczął wtedy Wiaczesław mówić bratu swemu Jerzemu: „Bracie, godź się!” …i oni tak się ułożyli: Izjasław odstąpił Jerzemu Kijów, a Jerzy zwrócił Izjasławowi wszystkie daniny nowogrodzkie, czego Izjasław i się domagał. I tak, ułożywszy się, oni rozjechali się. I całowali oni krzyż, i kiedy nadeszła wiosna, oni pokój uczynili i wrócili do Peresopnicy. Do pojawienia się jakiegokolwiek zjawiska historycznego przyczyniają się różnorodne wydarzenia i osobistości, sam bieg procesu historycznego. Także nie każdy naród ma takie oznaczenie jak Pierwsza Księga, która z historyczną dokładnością zaświadcza o pewnym etapie rozwoju narodowego społeczeństwa. Właśnie połowa XVI wieku zapoczątkowała dla Ukrainy tworzenie tego, co gromadziło się przez poprzednie epoki przez wiele pokoleń naszych przodków. Ten prawidłowy proces doprowadził do pojawienia się Ewangelii Peresopnickiej. Jej dziwne zachowanie dla Ukrainy i Ukraińców wskazuje na wyjątkowość i określoność, swoistą misję tego rękopisu, której znaczenie polega na połączeniu spraw przodków Włodzimierzy Wielkiego i Monomacha, ich potomków Romana Wołyńskiego i Daniela Halickiego, książąt Ostrogskich i Czartoryskich, Holszańskich i Zasławskich, dzięki którym i stworzono Pierwszą Księgę. Zrozumienie przez ukraińską elitę polityczną ważności gromadzenia wartości narodowo-duchowych, pomnożone przez ich wsparcie finansowe, wprowadziło do rodzimej historii imiona mnichów peresopnickich Grzegorza i Michała. To samo zrozumienie potwierdziło na stronach przeszłości ważne znaczenie dla Ukrainy imion mecenasa hetmana Iwana Mazepy oraz biskupa perejasławskiego Zachariasza Korniłowicza, którzy zachowali dla nas Pierwszą Księgę. No i, oczywiście, elita naukowa, badając i popularyzując jeden z najwybitniejszych ukraińskich zabytków rękopiśmiennych, weszła do grona jej duchowych strażników. Oprócz wymienionych imion, należy wspomnieć Pawła Żyteckiego, Mychajła Maksymowicza, Iwana Ohijenkę, Serhija Masłowa, Jarosława Zapaska, Wasyla Nimczuka, Ludmiłę Hnatenko i wielu innych badaczy. Osobno chce się wymienić tych, którzy dziś na Rówieńszczyźnie świadczą o znaczeniu Ewangelii Peresopnickiej. To pisarz Jewhen Szmorhun i literaturoznawca Jarosław Poliszczuk, filozof Petro Kraluk i krajoznawca Mykoła Fedoryszyn, dziennikarz Jewhen Cymbaluk i scenarzysta Wiktor Bułyha. W samej wsi Peresopnica według określonych współrzędnych dawnych masywów wzniesiono centrum kulturowo-archeologiczne. Tutaj umieszczono ekspozycję, która opowiada o epoce książęcej Peresopnicy i historii Ewangelii Peresopnickiej. Uważamy, że każdy Ukrainiec będzie miał za zaszczyt odwiedzić tę miejscowość i pokłonić się pamięci swoich przodków, uświadomić sobie siłę i jedność rodzimego narodu, pojąć minione strony własnej historii.

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

traci na sile. Bo ani ludzka psychika nie jest w stanie wytrzymać szaro-czarnej dominacji, ani język z tak wielką duchową historią. Odporność człowieka, jak i języka, na to, co szpetne – to cecha, której przejawy dawały siłę twórcom języka, jego obrońcom, by przetrwać w niełatwych, przełomowych okresach jego historii. – Ależ takiego zjawiska, zdaje się, nie obserwowano w dobie szistdziesiatnykiw… – Szistdziesiatnyky w społecznym bycie ukraińskości, literaturze, kulturze, języku – to osobny temat. Szkoda, że nie został on odkryty z należytą pełnią. Jest to bardzo pouczające w różnych płaszczyznach. I dopóki szistdziesiatnyky są przy komputerach i w jasnej pamięci, warto, aby przede wszystkim oni sami dokonali samooceny, odkryli ten pozytywny potencjał, który zapewnia wolność jednostki – w twórczości, poznaniu i rozbudowie języka... w prostowaniu postawy i pewności kroku. Czasami pytają: “Czy można powrócić do poprzedniego stanu literatury pięknej lat 60.—80. ubiegłego wieku, kiedy język ukraiński był jednym z ważnych czynników rozwoju literatury?” Odpowiedź jest jednoznaczna: fantastycznych powrotów nie bywa, a marzenia o przeszłości są zawsze nieproduktywne. Inna rzecz to doświadczenie. Doświadczenie oraz obiektywna ocena dorobku, który możemy wykorzystać i dzisiaj, i w bliskiej perspektywie. Mychajłyna Kociubynśka nazwała swoją przedrepresyjną monografię tak – “Literatura jako sztuka słowa. Niektóre zasady literackiej analizy języka artystycznego” (1965). I miała rację, stawiając język w takim wymiarze: literatura – to twórczość. Takie badawcze i szerzej – kulturologiczne podejście do literatury i języka jest niepodległe czasowi. Mówiąc o doświadczeniu, w szczególności szistdziesiatnykiw, przede wszystkim podkreślę: chodzi o odpowiedzialny stosunek do słowa, który był charakterystyczny i jest oznaką twórczości językowej wielu mistrzów słowa artystycznego. Nie mogę sobie wyobrazić, żeby Borys Olijnyk czy Lina Kostenko pozwolili sobie choćby na jakąkolwiek językową niedbałość (nie mówiąc już o językowym chuligaństwie). Wysokie myśli Wasyla Symonenki, Dmytra Pawłyczki, Mykoły Winhrowśkiego, Wołodymyra Bazyłewśkiego, Mychajła Słaboszpyćkiego, Pawła Mowczana, Borysa Charczuka, Hryhora Tiutiunnyka, Anatolija Dimarowa, Olesia Honczara, Mychajła Stelmaha, Iryny Żylenko, Lubowi Hołoty… przepełnione są miłością do słowa. Słowa – pojemnego schowka i twardego stopu tradycyjnej kultury oraz energii dążenia w przyszłość. Słowa zrozumiałego i

Traducción automática

Página · p. 6página original ↗

JĘZYK PAŃSTWOWY — TYLKO UKRAIŃSKI

— Pawle Juchymowyczu, co oznacza Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka dla tych, którzy uświadamiają sobie, że są Ukraińcami? — To ważny dzień dla każdego obywatela Ukrainy: obchodząc Dzień pamięci świętego Nestora Kronikarza oraz Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, demonstrujemy tysiącletnią ciągłość piśmiennictwa Rusi-Ukrainy, pamięć językową i kulturową naszego narodu. Nie wdając się w szczegółowe rozważania na temat wspólnych cech w tradycjach języków narodów wschodniosłowiańskich, podkreślę przede wszystkim wielką odpowiedzialność współczesnego pokolenia za zachowanie i pomnażanie dorobku językowego i kulturowego naszych poprzedników, którzy przekazali nam to dziedzictwo. I trzeba oddać sprawiedliwość Towarzystwu „Proświta” im. T. Szewczenki, które dołożyło znacznych starań, aby ten dzień stał się świętem państwowym: w 1997 roku Prezydent Ukrainy Ł. D. Kuczma wydał dekret o wymownym tytule „O Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka”, przez co kwestia bytu i ochrony języka ukraińskiego została podniesiona do wysokiego szczebla państwowego. Wiemy, że ochrona języka ukraińskiego na Ukrainie i osobliwości jego bytu po podpisaniu dekretu automatycznie nie zmieniły się na lepsze: bywały czasy lepsze, a bywały i niezbyt… Obecnie obserwujemy tendencje, które zmuszają do głębokiego zastanowienia się nad pytaniami, czym jest język dla każdego z nas, jaka jest jego perspektywa, czyli jaki będzie język ukraiński naszych dzieci i wnuków. W ostatnich latach o języku ukraińskim mówi się tak wiele, że każda myśl jest powtórzeniem wcześniej powiedzianego. Prawdziwie prorocze jest uogólnienie Liny Kostenko o słowach, „które już były czyimiś”. Otóż o naszym języku powiedziano wiele przenikliwie sprawiedliwych, głębokich i szczerych rzeczy, ale jednocześnie tyle samo obraźliwych. Tyle scen według praw teatru absurdu przyszło zobaczyć na arenie Rady Najwyższej, kiedy język ukraiński znajdował się o krok od autodafe, kiedy za zasłoną walki o prawa człowieka wyraźnie prześwitywała ta sama niesławna deklarowana „dwujęzyczność” (czytaj — jednojęzyczność!). Piana politykierstwa i spekulacji wokół języka, tworzenie problemu języka są skierowane wyłącznie na zaostrzenie sytuacji językowej, na rozgłos międzynarodowy. Mam na myśli natrętne apelowanie do instytucji międzynarodowych i ekspertów, wykorzystywanie autorytetu międzynarodowości jako najważniejszego argumentu. Nad tym musi zastanowić się każdy, nie czekając na fałszywe recepty polityków, tym bardziej zagranicznych ekspertów — jakoby nie jesteśmy zdolni z bliska dostrzec naszych błędów, a im z daleka dobrze widać. Mimo to, oddając sprawiedliwość zagranicznym specjalistom, musimy sami, biorąc pod uwagę nasze doświadczenie narodowe, zbadać i ocenić sytuację językową na Ukrainie. Tylko opierając się na bezstronnych własnych ocenach, dokładnie znając historię swojego języka, jego ciernistą drogę zachowania i rozwoju, widząc w języku ważny środek zachowania tożsamości narodowej, pamięci historycznej i ukraińskości w tym zmiennym świecie, uświadomiwszy sobie zarówno państwowotwórczą rolę języka, jak i jego rolę w duchowym rozwoju człowieka, — sami jesteśmy zobowiązani opracować koncepcję językowego bytu i językowego rozwoju Ukrainy. Dla siebie, swojego rozwoju, a nie dla… międzynarodowych komisji odpowiedniego profilu, którym, mówiąc szczerze, jest wszystko jedno, czy język ukraiński będzie rozwinięty i samowystarczalny, czy stanie się dialektem jednego z sąsiednich języków, cicho spoczywając w Bogu (głównie cicho, nie niepokojąc Babci Europy). Nieraz pojawia się pytanie: czyż ukraińscy uczeni samodzielnie nie opracowali i nie zaproponowali akceptowalnej koncepcji językowego rozwoju Ukrainy, że trzeba państwowe pieniądze za każdym razem wyrzucać na różne komisje, wizyty i obijanie progów? Czy przyjezdni specjaliści mogą rywalizować z ukraińskimi w znajomości ukraińskiej sytuacji językowej? Odpowiedź jest jednoznaczna — NIE! Zasłona „obiektywności”, międzynarodowe szumy — to tylko kolejny PR, składnik polittechnologii. I nic więcej. Przecież żadna komisja nie odkryła niczego nowego w informacjach o języku, sytuacji językowej, a co więcej, często nawet nie zauważa tego, co oczywiste. Z tego płynie jeden wniosek: we własnym domu sami musimy być gospodarzami, sami jesteśmy zobowiązani zaprowadzić porządek, a nie czekać na „intelektualną pomoc”. Naród z taką historią, takim potencjałem intelektualnym jest zdolny do znacznie głębszej i dokładniej wyważonej oceny sytuacji, do stworzenia koncepcji rozwoju języka. — Jakie jawią się decydujące zasady takiej koncepcji? — Najpierw zaznaczę, że do tych kwestii trzeba podchodzić… po spowiedzi, oczyszczonym ze zgnilizny codzienności. Niezbędne jest odrzucenie jakichkolwiek politykierskich kalkulacji i kastowych ambicji, uczciwe spojrzenie na doświadczenie wieków, obiektywna ocena wszystkich składników problemu: i pragmatycznego aspektu państwowotwórczego, i osobisto-psychologicznego, i ogólnokulturowego, i ogólnocywilizacyjnego. W ocenach i propozycjach nie ma miejsca na ekstremizm, bo i sam język odrzuca go: język w swej istocie jest ewolucyjny, a nie rewolucyjny. Dlatego i troska o niego musi być stała, wytrwała, a nie ekstremalna. To ostatnie jest zdolne jedynie zaszkodzić, a nie przyczynić się do postępu czy zachowania języka ukraińskiego. Przecież język to system o delikatnej organizacji samoregulacji. Jest otwarty na różne wpływy, podboje, jednak reguluje te procesy, odrzuca to, co nieakceptowalne, zatrzymując w swojej strukturze tylko te elementy, które go wzbogacają. Dlatego nie trzeba tak uporczywie rywalizować naszym politykom, kto głośniej krzyknie: „Ata go, ten język!”. I nie trzeba handlować kwestiami językowymi. Z tego nic nie wyjdzie, ani dziś, ani jutro. Bo jest naród ukraiński i ma ten naród swoje państwo — Ukrainę, która utwierdziła się w politycznym bycie świata, która mimo pomocy „przyjaciół” i „ekspertów” pokonuje rafy dzisiejszych prób. Język tak samo doświadcza prób. — Chyba ma Pan na myśli zalew tak zwanych elementów niestandardowych, na które trwa moda w literaturze ukraińskiej… — To jedna z prób. Tak, neutrony z negatywną energią w formie żargonu, slangu stale bombardują język jako spójny system. Nierzadko ten negatywny wpływ, zorientowany na obniżenie poziomu estetyzmu i wyrazistości, wzmacnia się dzięki aktywnej, celowej działalności poszczególnych pisarzy, powiedziałbym — batalionu pisarzy nowej fali. Postawiwszy niby szlachetny cel — pisać językiem bardziej zrozumiałym, bliższym współczesnemu potocznemu, aby po ukraińsku więcej czytano, wielu pisarzy szybko zapomniało o tej zasadzie. W zamian czytelnik otrzymał teksty, które trudno nazwać literaturą, a nawet czytadłem. Bo komu chce się stawiać znaki przestankowe w całkowicie niepodzielnym tekście czy komu przyjemnie ukrywać się z tekstem, w którym powinny być same wielokropki w miejscu poniżających przekleństw. To antyliteratura, antysztuka, choćby nie wiem jak próbowano przekonać, że to twórcze poszukiwanie czy przejaw wolności twórczości. To wielka obłuda. Bo literatura zawsze była światem wyższym od codzienności, który dawał siły, by wytrwać i wznieść się ponad ciężar niełatwej codzienności. Nie mogę nie przeprowadzić paraleli z procesem literackim lat 20. ubiegłego wieku, kiedy odbywał się masowy pobór do literatury mało piśmiennych chłopów, robotników, co znacznie zdeformowało cały ówczesny proces literacki, aż do tragicznych przejawów. Literatura masowa jako przejaw kultury masowej obróciła się w duchową tragedię, szkodząc nawet uznanym mistrzom słowa artystycznego. Zaszkodziła ona i rozwojowi języka literackiego. Typologicznie jednorodne procesy (w nowych warunkach technologicznych i socjokulturowych) obserwujemy dziś w przejawach kultury masowej. Ale jest jeszcze jedna typologiczna wspólna cecha — wektor rozwoju mowy artystycznej, skierowany nie na krzesanie poetyckiego ognia ze słowa, a na jarmarczne mieszanie właściwie literackiego z przekleństwem. Obniżanie języka — realny przejaw antyliteratury. Na szczęście ta choroba — języka, literatury, kultury w ogóle — dziś już. W zeszłym roku 9 listopada manifestanci wyszli z hasłami przeciwko osławionemu projektowi ustawy „O językach” nr 1015-3, skierowanemu na zawężenie sfery funkcjonowania języka ukraińskiego, a w istocie — na jego zniszczenie. Tylko dzięki społecznemu oporowi odrażający projekt ustawy został odrzucony. Jak jawi się obecnie stan języka ojczystego? Jakie naglące zadania w zakresie zachowania języka ukraińskiego są pierwszoplanowe? Odpowiedzi na te pytania postanowiliśmy znaleźć w Instytucie Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, którego historia sięga 1918 roku, czyli początku istnienia Ukraińskiej Akademii Nauk (w tamtych burzliwych czasach trzeba było rozwiązywać problemy uporządkowania pisowni, tworzenia słowników, gramatyk). Współczesny Instytut Języka Ukraińskiego powstał w 1991 roku na bazie kilku ukrainoznawczych oddziałów Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni NAN Ukrainy. Obecnie jest to jedyna naukowo-badawcza instytucja na Ukrainie, która odpowiada za kodyfikację norm ukraińskiego języka literackiego; tutaj bada się funkcjonowanie języka ukraińskiego w społeczeństwie, w szczególności jako państwowego, współczesny stan oraz historię języka ukraińskiego, opracowuje się teoretyczne i stosowane kwestie terminologii, onomastyki, dialektologii, strukturalno-matematycznej lingwistyki. Nasza rozmowa — z dyrektorem Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktorem nauk filologicznych, profesorem Pawłem Juchymowyczem HRYCENKĄ.

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

jednocześnie zindywidualizowanej osobistymi impulsami i przeżyciami. Dlatego też po dziesięcioleciach ręka sięga po tomik poezji, dlatego też pamięć przywołuje poszczególne wersy, obrazy, związki wyrazowe. To prawdziwa literatura, to język, na który nie ma wpływu rdza czasu, to nasze ludowe słowo. Bo wzięte od ludu i przyjęte przez lud. A tradycja, w której śpiewając pieśń, zapomina się autora słów, była i jest oznaką najwyższej próby talentu poetyckiego. To niezbywalny złoty fundusz naszego języka, który chroni go przed neutronowymi atakami szarości. — Czy jest Pan optymistycznie nastawiony do zachowania językowego i ogólnie kulturowego dziedzictwa poprzedników oraz jego przekazania młodemu pokoleniu? — Oczywiście, obecnie to nie najlepsze czasy na utrwalanie języka w świadomości młodych ludzi, jednak potężne dziedzictwo poprzedników, wielka literatura ukraińska, jestem przekonany, utrzyma język ukraiński w czasach przejawów kulturowej dewaluacji. Tej dewaluacji sprzyja niszczenie struktury narodowej edukacji, ukraińskojęzycznego wydawnictwa książkowego, brak potężnej przestrzeni mass mediów oraz ukraińskiej produkcji filmowej. W ostatnich kilku latach podjęto wyraźne kroki, by nie dopuścić języka ukraińskiego w pełnym zakresie do sfer, które zasilałyby go, byłyby impulsem jego rozwoju i zakorzenienia. Przede wszystkim chodzi o szeroką przestrzeń edukacji, zaprogramowaną na przyszłość, a nie tylko na teraźniejszość. Jutrzejsza mankurtyzacja społeczeństwa jest sprawnie kształtowana dziś, gdy nie trzeba czytać, nie trzeba wzbogacać pamięci choćby pojedynczymi tekstami-arcydziełami. Poezja umiera, Julia ZAKUTNIA Niedawno nad prospektem Powitrofłotskim w Kijowie wisiał czerwony plakat z dwuznacznym napisem „Tak, będziemy mówić po rosyjsku”. Był to właściwie napis bez myślnika, a wyglądał jak głos wołającego z transparentu, zaprojektowany, zdaje się, na wzór reklamy jednej z marek alkoholu. Panowie, będziecie mówić, to mówcie, ale po co deklarować swoje ambicje całemu miastu? Przecież dobrze wiadomo, że jeśli jesteście tak zaciekłymi rusofilami, to nikt z was tej miłości do wschodniego sąsiada nie wybije nawet nahajką. A wybijać nikt też nie zamierza. To my, skromni mieszkańcy, którzy uważają za swoją ojczyznę Ukrainę, musimy nieustannie powtarzać: „Tak, rozmawiamy i będziemy rozmawiać po ukraińsku!” Może wtedy stopnieje lodowate serce tych władców, do których należy m.in. konsul generalny Federacji Rosyjskiej w Symferopolu W. Andrejew, któremu, jak niedawno, kiedy jej nie recytuje młodzież. I ta „diabelska dziewczyna”, która „na urwisku stoi, otuliwszy wiatrami stan”, nie łączy się z inną, która jest „stworzona, by rozpalać wyobraźnię poetów”. Dosyć, uważają główni „siewcy rozumnego, dobrego i wiecznego”, wiedzieć minimum — stadem łatwiej kierować… Dlatego tak usilnie starają się uzakonić ograniczenie państwowego statusu języka ukraińskiego, a przy różnych sformułowaniach i politycznych układach dążą do nadania rosyjskiemu językowi statusu państwowego. Uznanie ukraińskiego i rosyjskiego języka za dwa państwowe stanie się ostatnim aktem w ukrytym dramacie niszczenia języka ukraińskiego. W tej kwestii stanowisko ukraińskich uczonych, m.in. Instytutu Języka Ukraińskiego i Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w ogóle, jak już wcześniej zostało ogłoszone, pozostaje jasne i niezmienne: w Ukrainie językiem państwowym jest ukraiński; inne języki mają inny status, określony Konstytucją Ukrainy. Konstytucja, jak i nie mniejszy rzecznik — samo życie — przekonująco dowodzą konieczności znajomości i nauki nie tylko obowiązkowego dla wszystkich obywateli Ukrainy języka ukraińskiego, lecz także innych języków. Wsparcie programów nauki języków w Ukrainie musi być jasne, przejrzyste, skuteczne, priorytetowe pod względem finansowania. Nie kosztowne gigantyczne projekty, takie jak Euro 2012, ani zachcianki urzędników powinny być finansowane, lecz kształcenie młodzieży i nauka, które są w stanie zapewnić priorytety w świecie zarówno dziś, jak i jutro. Nadszedł czas, by ocenić spekulacyjne twierdzenia o nieukraińskości Wschodu i Południa, administracyjną presję na język ukraiński w tych regionach, co jest naruszeniem Konstytucji i podlega ocenie prawnej. Tu właśnie powinien się wykazać prezydent jako Gwarant Konstytucji. Nie mogę przypuszczać, że prezydent Ukrainy nie jest poinformowany o woluntaryzmie lokalnych książąt-watażków, wychodzących „z rękawa jego szynela”, w sprawie gwałtownych działań wobec ukraińskiego szkolnictwa i wobec ukraińskiej infrastruktury językowej w niektórych regionach. Nadeszła pora szczerego i otwartego dialogu narodu i władzy. Dialogu o ukraińskości, a nie małorosyjskości (czy też ukraińskiej gubernialności) Ukrainy jako Państwa, o poprawności stosunków z Rosją, o języku ukraińskim i budowie języka państwowego. Dzień 9 listopada wyraźnie określa nasze priorytety: edukacja w języku ukraińskim na wszystkich poziomach, tworzenie warunków do opanowania języka ukraińskiego — od przedszkoli po uczelnie wyższe i urzędników wysokich rangą. Nie zapominajmy: wyłącznie Ukraina jest naturalnym środowiskiem funkcjonowania i rozwoju ukraińskiej kultury, i wszyscy my — od prezydenta po zwykłego użytkownika języka — mamy ogólnocywilizacyjny obowiązek: zachować i rozwijać język ukraiński oraz kulturę ukraińską jako składnik skarbnicy światowej kultury. — Poruszyli Państwo problem zagrożonych języków. Jakie miejsce zajmuje Ukraina na tej liście? — Lista zagrożonych języków jest umowna i ruchoma. Choć samo pojęcie i zjawisko wymagają codziennej uwagi. Zagrożone języki to języki, w których ujawniono cechy gwałtownego zawężenia sfery funkcjonowania, spowodowane obiektywnymi czynnikami i działaniami władzy — własnej lub obcej. Użytkownicy języka, uświadomiwszy sobie zagrożenie dla bytu języka, nierzadko stawiają opór, szukają różnorodnych form jego zachowania. Udaje się to zrobić głównie wtedy, gdy język mniejszości w jednym państwie ma metropolię w granicach innego państwa. Tak więc Rosjanie, Rumuni, Grecy i inne narody Ukrainy mają wsparcie, impulsy rozwoju, które płyną z ich metropolii. Ukraina zapewnia nieprzerwany rozwój tych enklaw językowo-kulturowych. Od domowego ogniska, przez szkołę i uczelnie wyższe, przedstawiciele tych mniejszości narodowych dziś zaspokajają swoje potrzeby kulturalne i językowe. Natomiast, choć to paradoksalne, język i kultura ukraińska są mniej chronione w Ukrainie z powodu szczególnego klimatu politycznego niechęci oraz braku poza Ukrainą silnych impulsów wsparcia. Wręcz przeciwnie, Ukraina powinna wspierać swoje narodowo-językowe enklawy poza granicami Ukrainy, jednak ten problem nie stał się priorytetem dla władzy i ukraińskiej społeczności w ogóle. Ukraina nie może poradzić sobie z rolą narodowo-językowej metropolii, a pokazowe światowe kongresy Ukraińców nie ruszyły sprawy współpracy metropolii i diaspory z martwego punktu, nie wyszły poza wzajemne pretensje i żale. Wygląda na to, że władza, bez względu na to, do jakiej retoryki uciekają się jej rzecznicy, jedynie szkodzi rozwojowi języka i kultury ukraińskiej. Najwyraźniej język ukraiński, kulturę, pamięć narodową przeznaczyła już ona losowi Atlantydy. Dlatego w sytuacji, gdy obserwujemy samoizolację władzy, jej niezdolność do pozytywnego wpływania na rozwój językowy i kulturalny społeczeństwa, na przestrzeganie norm Konstytucji, gdy powstaje sytuacja przerzucania funkcji w państwie — funkcję ochrony i rozwoju języka przejmuje sam naród i jego przedstawiciele, przede wszystkim twórcza inteligencja. Jedynie odpowiedzialność każdego z nas za los języka, przeciwstawianie się jego niszczeniu i zastępowaniu półjęzykiem czy suržykiem, jedynie tworzenie wokół siebie środowiska ukraińskojęzycznego mogą wzmocnić pozycje naszego języka. — Na zakończenie rozmowy chciałbym zapytać, czy Instytut z okazji 9 listopada przygotowuje jakiś prezent dla ukraińskiej społeczności? — Nie specjalnie na święto, ale tak się złożyło, że zakończono kilka ważnych spraw. Więc możemy uważać, że to także na święto. Cieszymy się, że udało się zrealizować dawny zamysł: zebrać w jednym wydaniu rozproszone informacje o kulturze języka ukraińskiego, jego znaleziskach stylistycznych, które zgromadzili uczeni przez 35 lat. Takie wydanie zrealizowano w wersji elektronicznej: „Mówimy i piszemy wzorcowym językiem ukraińskim”. Na CD umieszczono 70 odcinków wydania „Культура słowa” (pierwszy numer ukazał się w 1967 roku). Jest to wspólny projekt medialny Instytutu Języka Ukraińskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Fundacji Prezydenckiej Leonida Kuczmy. Tymi dniami ukazał się również drukiem 1 tom czterotomowego „Słownika rosyjsko-ukraińskiego” (wydawnictwo „Znannia”, 2011), w którym znacznie zaktualizowano obie części — rosyjską i ukraińską. A co najważniejsze, w wielu przypadkach zaproponowano nowe leksykograficzne rozwiązania tłumaczeniowe, nowe ukraińskie odpowiedniki rosyjskiego słownictwa. Istotnym wkładem w rozwój teorii języka ukraińskiego jest „Słownik gramatyczny języka ukraińskiego. Fleksja”, przygotowany z wykorzystaniem technologii strukturalno-matematycznej analizy języka; po raz pierwszy w ukraińskim językoznawstwie wydano tak złożony słownik gramatyczny (około 140 tysięcy słów). Cenne jest ponowne wydanie pracy „Ewangelia Peresopnycka. 1556—1561. Badania. Tekst transliterowany. Indeks słów”, dokonane wspólnie z Narodową Biblioteką Ukrainy im. W. Wernadskiego, co stanowi godne upamiętnienie 450-lecia Ewangelii Peresopnyckiej. Pracownicy Instytutu wzięli udział w przygotowaniu niedawno opublikowanej pracy „Pakty i Konstytucje” Ukraińskiego Państwa Kozackiego (Do 300-lecia zawarcia), w której zapewnili analizę językową zabytku. Możemy wspomnieć także o zakończeniu prac nad ważnym słownikiem terminologii biologicznej oraz nad studiami „Ogólnosłowiańskiego atlasu lingwistycznego”, nad zjawiskami gramatycznymi, historią nazw własnych itd... itd... Podkreślmy, że językoznawcy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i uniwersytetów Ukrainy należycie zapewniają teoretyczne uzasadnienie i możliwości praktycznego funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie oraz innych języków rozpowszechnionych na Ukrainie. Za nami, panowie Gromado, jedno: umiejętnie wykorzystywać ten intelektualny dorobek dla rozwoju języka ukraińskiego, osiągnięcia językowej harmonijności społeczeństwa ukraińskiego. To nasza sprawa, sprawa naszych rąk i naszego serca, a nie miłych wizytatorów-ekspertów. Rozmawiała Maria KUCZERENKO

Traducción automática

Página · p. 7página original ↗

El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original

Kilka rozważań studentki przed świątecznym dniem

okazało się, że rosyjskiego języka i rosyjskich szkół na Krymie jest za mało. Nasza młoda i wiecznie żywa mowa, właściwie, nigdzie nie zniknie i od takich zarzutów liczba jej użytkowników nie zmniejszy się (może nawet wręcz przeciwnie), jednak to, jaką będzie ona przekazywana z ust do ust, to już kwestia. Niepokoi mnie problem kultury języka. W moim przytulnym Łucku, gdzie każdy, od pieluch, płacze po ukraińsku, takich zapożyczeń i kalk można nasłuchać się aż uszy więdną. Cóż dopiero powiedzieć o kulcie surżyku, na przykład w Połtawie. Dostarcza mi on wdzięcznego materiału do porównań Instytut Dziennikarstwa, gdzie zebrał się barwny lud z całej Ukrainy. Otóż, rozmawiając z kolegami z roku, zauważamy ciekawe dialektyzmy, to znów dziwimy się niektórym słowom. I, co ciekawe, wykształceni studenci ze wschodu lub południa często mówią literackim językiem lepiej niż rodzimi użytkownicy mowy: w domu rozmawiają po rosyjsku, dlatego nie znają ukraińskiego slangu i są daleko od surżyku. Nie myślcie, że nie rozumiem, iż język musi się stale zmieniać i wzbogacać o nowotwory, to jest całkowicie zrozumiałe. Uwielbiam barwne słówko, nawet jeśli nie jest ono normatywne, a także lubię oddawać po ukraińsku angielskie wyrażenia. Tylko za co mam znosić ten ogrom dziwacznych splotów słów, którym roi się Kijów? Weźmy choćby reklamę. Oprócz wspomnianego na początku tragikomicznego (bo źle napisanego) stwierdzenia wszędzie wiszą różnorodne obrazki z elementarnymi błędami językowymi. Istnieje nawet taki sposób przyciągania uwagi: zrobić bardzo oczywistą wpadkę, reklamując towar lub usługę, — zapamiętuje się lepiej. Znalezienie poprawnego tekstu reklamowego jest bardzo trudne. Często chce się markerem poprawić błąd. Albo zainicjować coś w rodzaju flash mobu gramatycznych konserwatystów: chodzić po mieście i zamalowywać te błędy. Ale przecież to, panowie, wandalizm, a za niego karze się zgodnie z prawem. Że nieprawidłowa reklama to brak szacunku dla mnie, a więc naruszenie praw człowieka, wszystkim jest obojętne. Tak samo brakiem szacunku są wszechobecne językowe szablony, niepoprawne media, źle zredagowane książki, nawet kalki w dokumentach urzędowych. Nawiasem mówiąc, istnieje zasada, że korektor nie może poprawiać błędów w ustawach. Mnie i wielu moim znajomym to dotyka, panowie. Język to odzież dla myśli, powiedział ktoś z znanych. Tak jak swetry, sukienki, dżinsy — odzież dla ciała. To dlaczego nieschludnie ubrani ludzie wywołują nasze „fe”, a ci, którzy bezdarnie mówią, nie spotykają się z żadnym potępieniem? Z takim oburzeniem będę obchodzić Dzień Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego i słuchać wystąpień różnych ludzi 9 listopada, którzy zapewne, jak co roku, (z jednej strony) będą sypać dyfirambami pod adresem naszej kalinowej i słowiczej mowy, a z drugiej — szczerze martwić się jej obecnym stanem. Oczywiście będą także łamane przemówienia osób rosyjskojęzycznych. Niech by już nie znęcano się nad obydwoma językami i mówiono choćby jednym, ojczystszym, ale poprawnie; po co ta klownada z demonstracyjnym używaniem języka państwowego? Tak, posługujcie się ukraińskim, rosyjskim, karaimskim czy choćby staro-bułgarskim! Tylko róbcie to poprawnie i nie naruszajcie praw językowych innych, zwłaszcza gdy chodzi o dokumenty pisemne, dostępne szerokiemu ogółowi. Więcej jako użytkownik języka nie potrzebuję.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

Od redakcji

Od redakcji. W przededniu Dnia ukraińskiego piśmiennictwa i języka błogosławimy w drogę do czytelników nasz nowy projekt redakcyjny „Ukraińscy poeci XX wieku”, który będziemy realizować wraz z laureatem Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, wybitnym poetą i literaturoznawcą Wołodymyrem BAZYLEWSKIM. Wierzymy, że zostanie on radośnie przyjęty przez nauczycieli, uczniów, studentów, wszystkich miłośników ojczystego słowa i jej wysokości Poezji. Do wiadomości prenumeratorów: projekt ten jest przewidziany na lata 2011—2012. odpowiedzią na to uniwersalne pytanie. Czy zostanie ona usłyszana, zależeć będzie przede wszystkim od samego czytelnika. Aby nie zaśmiecać jego słuchu nadmiarem literaturoznawczej mądrości, krytyk postanowił nie tyle sprawdzać harmonię algebrą, co wyrazić to, co najważniejsze. Mam nadzieję, że adepci ścisłego literaturoznawstwa nie obrażą się na taką lekkomyślność, choćby ze względu na postawiony cel — dostarczyć spragnionym najbardziej pożywny poetycki trunek. XX wiek jest unikalny w tysiącletniej historii literatury ukraińskiej. To właśnie on przyczynił się do jej największych osiągnięć i najcięższych strat. W czasie, gdy „ludzkie serce do cna zbiedniało” (Tyczyna), poezja, jak mogła, przeciwstawiała się upadkowi tego, co ludzkie w człowieku. Być może właśnie w tym tkwi jej największa zasługa. Co do nazwy „STRZAŁA”. Podpowiedzieli ją sami poeci, u których metaforyka strzały należy do często używanych, co potwierdzają również opublikowane motto. I ostatnie. Impulsem, który poruszył taflę zamysłu, niemal wciągniętego przez rzęsę codzienności, stał się telefon od redaktor naczelnej „Słowa Proświty” Lubow Hołoty. Sądzę, że to mówi wszystko. Wołodymyr Bazylewski szablonu. Wskazał wraz z myślącymi podobnie kierunek ruchu, który zapoczątkował jeszcze swoimi przekładami z Szekspira P. Kulisz, potężnie podchwycili Franko i Łesia Ukrainka, a później wyniósł na sztandary Chwylowy. Jego orientacja na nowoczesną literaturę światową z ograniczonym kręgiem nazwisk miała swoje wady. Ale była to również desperacka próba przełamania bariery izolacjonizmu „niepaństwowej” literatury. Dzięki niemu do obiegu zostały wprowadzone nowe metra i rytmy, a nawet takie, które w poezji rosyjskiej, według autorytatywnego świadectwa Biłeckiego, pojawiły się dopiero później. Woronyj wypróbował, mówi akademik, „wszystkie formy metryczne w najróżniejszych połączeniach”. Łączył różne metra, najczęściej praktykował wiersze nierównostopowe, rzadko kiedy powtarzał tę czy inną kombinację, szeroko uciekał się do „systemu podwajania i refrenów” itp. Była to poezja obliczona na subtelny słuch, na bohemę. Nowocześni poeci uważnie traktowali grafikę wiersza. Podążając za dźwiękiem, rozchwiewali strofę, łamali wers, wyróżniali zakończenia, podkreślali rym wewnętrzny. Nawet zewnętrznie starali się wyróżnić: szeroki czarny kapelusz Czuprynki, bujny krawat Woronego. Odpowiedni był też sposób życia. Nieprzywiązanie do jednego miejsca, przeprowadzki, podróże w składzie trup teatralnych Kropywnyckiego i Sadowskiego, nieustabilizowany byt, zmiana miast i regionów, ogólne rozproszenie — wszystko to z biografii Woronego. Tym tłumaczy się, nawiasem mówiąc, nierównowartość jego spuścizny — nigdy nie miał czasu szlifować swoich wierszy, choć ogólnie był człowiekiem wymagającym wobec siebie. Jeszcze jedna osobliwość: Woronyj jest z poetów „miejskich”, mało co łączyło go ze wsią. Tom utworów poety, wydany przez „Dnipro” w 1989 roku, otwiera wiersz „Stare miasto”. Miastu Woronyj poświęcił nie jeden wiersz. Dało to podstawy Biłeckiemu do zestawienia go z Briusowem. Zagłębiając się w twórczość poetów początku XX wieku, wyraźniej wyłapuje się także obecne tendencje. Moderniści uczyli się nie tylko od poetów europejskich, ale też naśladowali czy wręcz powtarzali siebie nawzajem. Widać to już na poziomie leksyki i składni. Epitetem nadziemny nadużywali niemal wszyscy „chatianie”. Motyw Ołesia „całuj ją” („Czary nocy”) podchwycił Woronyj w „Epitalamium”, choć „książkowo” go ujął. U Woronego: „Dusza spuściła rzęsy”, u Filanśkiego: „I serce rzęsy podniosło”. Obydwaj — Woronyj i Czuprynka zapewniali, że idą „od dźwięku”.

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

WSTĘP JAKO MOTYWACJA

Bądźmy jak strzały piorunów! M. Woronyj Tam, niby strzały, ślę słowa… B.-I. Antonycz O serce, snami owite, czemu nie jesteś dźwięczną strzałą? M. Draj-Chmara Krwią hartowana strzała znakowana. Oksana Laturynśka Nie znamy naszych poetów. Długotrwała niedostępność tekstów w ich pełni i nieskazitelności, dogmaty epoki, stereotypy ocen przez nie zrodzone, inercja postrzegania, jak i wiele innych rzeczy — doprowadziły do takich wypaczeń i przesunięć akcentów, że to, co drugorzędne, zajęło miejsce głównego, a to, co główne, zostało przycięte do liniowości słupa. Nie zapominajmy: ukraińska poezja XX wieku wyszła z piekła. Jestem synem swoich czasów i krzyż mój ciężki M. Woronyj Pierwszy rok XX wieku. M. Woronyj zamierzył wydać almanach „Z-nad chmar i dołyn” („Z ponad chmur i dolin”). Miał on, w jego zamyśle, zapoczątkować nową literaturę, zorientowaną na nowoczesne osiągnięcia europejskie. Woronyj ma 30 lat. Jest pełen zamysłów i marzeń. I wierzy w sukces. List otwarty, z którym zwróci się do pisarzy poprzez „Literaturno-naukowyj wisnyk” („Wiestnik Literacko-Naukowy”), będzie zawierał główne punkty jego programu — europeizm, doskonałość artystyczną, filozoficzność, beztendencyjność. Nie polegając tylko na tym przesłaniu, które S. Jefremow nazwie manifestem ukraińskiego modernizmu, Woronyj wyśle listy do znanych literatów, gdzie doprecyzuje swoje stanowisko: przede wszystkim wartość estetyczna utworów, zbliżenie ich do najnowszych nurtów literatury europejskiej, „trochę filozofii” — metafizycznej, panteistycznej, mistycznej. Właśnie taka literatura jest potrzebna, jakoby, zniechęconemu współczesnemu inteligentowi, który potrzebuje spokoju i odpoczynku. Woronyj jest przeciwko grubemu realizmowi, ale nie przeciwko idei, którą zdecydowanie oddziela od tendencji. Uważa, że „czysta sztuka i idea” stanowią jedną całość, podczas gdy czysta sztuka i tendencja — to nonsens. Sztuka tendencyjna, według Woronego, to sztuka fałszywa. Mimo pewnej sprzeczności twierdzeń, była to reakcja na poezję patriotycznych okrzyków, na natrętne szablony „z nie w miarę słodkim świergotem i sentymentalnym wzdychaniem”. Almanach wyszedł, ale czysta sztuka nie wyszła. Modernizm plątał się w nim z tym samym piętnowanym narodnictwem. Ta dwoistość odbiła się w perspektywie i w praktyce samego Woronego, który w różnych okresach życia nie raz odstępował od własnych haseł teoretycznych. Wtedy też, spragniony odnowy, nie nazbyt dyplomatycznie zderzył czołami Frankę „Sonetów więziennych” i Frankę „Zwiędłych liści”. Oświadczył się w zdecydowanym nieprzyjęciu pierwszego i w miłości do drugiego. Jak wiadomo, Franko zareagował na przemianę swojego młodszego przyjaciela i ucznia prozą i wierszem. Wiersz, zauważmy, został napisany jeszcze przed oświadczeniem Woronego. Poeci wymienili się przesłaniami, gdzie każdy, jak wiemy, bronił swojej pozycji. Przesłanie Franki kończyło się wersami, zadeptanymi potem przez radziecką krytykę i literaturoznawstwo. Tłumaczono je, pew- Dotyczy to również większości poetów emigracyjnych, którym choć udało się wyślizgnąć z niego, to z niezagojonymi oparzeniami. Dwa rękawy jednej rzeki zbliżyły się, lecz nie stały się jednym nurtem. Całością. Zrozumiałym zjawiskiem. Z przykrością musimy przyznać: nawet poeci w Ukrainie są powierzchownie zaznajomieni z twórczością poetów diaspory. Zatrzymało się w pół drogi również przewartościowanie poezji podradzieckiej. Przygasły namiętności, kiedy z jednej strony naciskała tylko czarna barwa, z drugiej — stawiany był zrozumiały opór, nierzadko z użyciem środków ikonografii i kosmetyki. Brakuje nam subiektywnych antologii. Nie w sensie zadania, uwarunkowanego przynależnością do tej czy innej grupy, kierunku itp. A naznaczonej znakiem własnego spojrzenia. Dowodowej argumentacji. Prostoty i jasności. Im więcej subiektywnych podejść, tym bardziej obiektywny stanie się ogólny obraz. Tak przynajmniej myślałem, kiedy powstał zamysł tej pracy. A powstał on z dwóch powodów. Pierwszy — jako reakcja na te wydania, które przyszło czytać. Na ociężałość myśli i mechaniczną powtarzalność zużytego. Na nieporadność czy wręcz skostnienie krytycznego instrumentarium. Na podmienianie analizy estetycznej publicystyką. Na ilościowe ograniczenie i nie najlepszą jakość proponowanych tekstów autorskich. Drugi powód — strach, wywołany nachalną i brutalną deukrainizacją Ukrainy. Strach, że nasz różnobarwny poetycki ogród pokryje się pyłem zapomnienia już w najbliższym czasie. Zachciało się zebrać pod jednym dachem poetów XX wieku, zaczynając od modernistów M. Woronego, M. Filanśkiego, H. Czuprynki, O. Ołesia — aż do mistrzów współcześnie żyjących. Rzecz jasna, nie wszystkich i nie tylko tych, do których bezkrytycznie przychylny jest autor artykułów, onże kompilator. Naturalnie, materiały różnią się objętością. Przyczyniła się do tego również baczniejsza uwaga poświęcona półzapomnianym i pominiętym poetom. Dlatego liczba wersów poświęconych temu czy innemu autorowi nie może być kryterium oceny jego dorobku. Antologia poetycka — to także skondensowany czas, ostro przybliżony do poziomu wzroku. Dzięki temu jest możliwość wyraźniej prześledzić pewną cykliczność rozwoju poezji, jej dominujące tendencje, zestawić modernistów początku XX wieku z modernistami początku XXI, a następnie spróbować zaczerpnąć żywej wody z na wpół zamulonych czy wręcz zamulonych źródeł. Po co małemu człowiekowi wielkie serce? — pytał świetlany Wasyl Mysyk. Wydaje się, że każdy z zamieszczonych tutaj wyborów jest pośrednio-

Traducción automática

Página · p. 8página original ↗

El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original

Mykoła Woronyj (1871–1938) Nadziemne i ziemne

na rzecz, jako przykład odparcia, jakiego rewolucjonista-demokrata udzielił zgniłemu dekadentowi: Słowa — plewy, Lecz ogień w szacie słowa — Nieśmiertelna, cudotwórcza wróżka, Prawdziwa iskra Prometeusza. Przy czym trzeci wiersz z reguły pomijano. Uznawano go, nie bez podstaw, za ciało obce, niepasujące do rewolucyjno-demokratycznego światopoglądu. Zabawność tej sytuacji polegała na tym, że to właśnie moderniści przywłaszczyli sobie wróżkę. Tak czy inaczej każdy z nich — Filiański, Oles, Czuprynka i sam Woronyj — nie przeszedł obok niej obojętnie. Tym samym w sposób pośredni potwierdzała się modernistyczna prawda, wyrażona przez Woronyja w jego odpowiedzi o duszy, która chce zrzucić pęta, Które od dawna ją krępują, Pragnie szerszej przestrzeni — Wzbić się i polecieć w górę, Życie brudne, życie nikczemne Zapomnieć i poznać nadziemskie, Wszystko nieogarnione — objąć, Niezrozumiałe — zrozumieć! Rzecz oczywiście nie w polemice, choć warto by ją wyodrębnić jako wzór wzajemnego szacunku i tolerancji. Od dawna zauważono, że hasła literackie i praktyka nie zawsze się pokrywają. Tak stało się także z Woronyjem, o czym już była mowa. Nadziemny Woronyj wyprzedzał ziemskiego i odwrotnie. Czasem szli w parze — wymowny szczegół w kontekście ogólnoliterackiej sytuacji. Programowy „Mauzoleum” powstał w tym samym pamiętnym 1901 roku. W tymże roku datowane są też „Umarli”, jak uściślił autor, „duma na początku XX wieku”, która równie dobrze mogła należeć do Franki: Oto dziki feudał — teraz kapitalista, Oto dawny faryzeusz — w stanie profesorskim, Oto liktor¹ policjant, oto parias¹ dziennikarz — Tacy sami chciwi, nienawistni, podli! Czas rozdziela pokolenia literackie. Wznosi liczne, często nie do pokonania przeszkody na drodze do zrozumienia. Człowiekowi początku XXI wieku trudno zrozumieć człowieka początku XX. Kontrasty w obrębie jednego wieku są tak uderzające, że paleolit czy neolit wydają się wyraźniejsze niż niedawna przeszłość. Ten zwrot świadomości jest niebezpieczny o tyle, że krytyczne pióro kieruje się dzisiejszymi miarami, skrajnie upraszczając to, co wcale nie jest jednoznaczne. Innymi słowy, gordyjski węzeł nie zostaje rozwiązany, lecz przecięty jednym machnięciem młodzieńczej szabli. Deklaracje modernistów początku minionego stulecia: Woronyja, Filiańskiego, Czuprynki, w wielu punktach wydają się dziś naiwne, a nawet śmieszne. Tak nie były postrzegane w swoim czasie. Mieli oni własnego, nowego czytelnika. I ten — inteligentny — czytelnik potrzebował nowej poezji. Nie zadowalała go już wyświechtana patriotyczno-żałosna melodia. Z pilnej potrzeby takiego czytelnika wyrosła ta grupa poetów, która później zeszła się na łamach „Ukraińskiej Chaty”. A jeśli Woronyj pisał madrygały i triolety, to znaczy, że powstały one tylko dlatego, że pragnienia poety i jego czytelnika się pokrywały. Ten czytelnik był nie tylko ukrytym motorem i dyktatorem, ale też zapewniał sukces swoim poetom. A sukces ten nierzadko bywał znaczący. Zastanawiając się nad twórczością Woronyja, akademik Biłecki wyraził słuszne ostrzeżenie: „Mówimy o banalności wielu dawnych poetów, zapominając, że to, co dotarło do nas w postaci sztampy, w swoim czasie było odkryciem, zdobyciem nowego słowa do określenia dotąd nieujawnionych uczuć czy myśli, środkiem poruszenia całej kategorii namiętnych skojarzeń”. Właśnie takie podejście i takie zrozumienie sprawiły, że Biłecki, być może jako jedyny w głuchym okresie socrealizmu, uznał w polemice z Frankiem rację Woronyja. Na twórczości Woronyja wychowało się, jakkolwiek trudno to sobie wyobrazić, nie jedno pokolenie poetów. Jego zasługa nie polegała na tym, że przełożył „Międzynarodówkę”, i to właśnie wiersze z jego przekładu cytował Majakowski w wierszu o języku, który jest „wspaniały i prosty”. Woronyj wypowiedział wojnę konserwatyzmowi i

Traducción automática

Página · p. 9página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

alizmu”. Dla inteligentnego czytelnika ta dedykacja była tylko dodatkowym dowodem jej kramolności. Dostawało się od Woronego i „swoim”. Ale to było wcześniej. Kiedy poetę dotykano do żywego, strzelał, nie oglądając się: Dokąd schowam się od złości Judasza, Kaina i Chama? Dokąd podzieję się od tłumu „Patriotycznego” Bedlamu, Kiedy bydlęcych łbów Nie przetnie ani miecz, ani epigram! Rzeczywistość ograniczała nadziemne latania, przyciągała i doskwierała. Czytelnikowi początku XXI wieku pozostaje tylko dziwić się, że ta sama ręka napisała takie wiersze, jak „Paź i królewna”, „Elf i wróżka”, „Astrolog i Alcjona”, że poeta wyrywał się Do pięknych, idealnych Ducha twórczego skarbców, Niedosiężności astralnych I odwiecznych tajemnic. Patriotów, młodych i starych, których patriotyzm nie wykracza poza retorykę i żarliwe wezwania, Worony bił bezlitośnie: Serce niech będzie mu puste, Niech będzie idiotą, On wsławił się, jednak, Ukraińskim patriotą. Dawna, nieuleczalna choroba… Wiersze obywatelskie poety ustępują, i o tym trzeba powiedzieć wprost, jego bolesnej liryce intymnej oraz poezjom, w których wysławiał boginię-piękno. Ale bez tej strony wyobrazić sobie jego twórczość trudno. Współcześni szanowali Woronego jako pisarza wysokiej kultury. Znał i kochał teatr, sam był bezpośrednio w nim zaangażowany, przyjaźnił się i spotykał z wieloma wybitnymi reżyserami i aktorami. W rezultacie — gruntowne studia teatrologiczne, które nie straciły wartości do dziś, artykuły o Molierze, Kropywnyckim, Szczepkinie. On bodaj pierwszy na Ukrainie napisał o światowej sławy nowoczesnym rzeźbiarzu, byłym kijowianinie O. Archipence. Znał się na muzyce, wypowiadał się o twórczości Łysenki i Rimskiego-Korsakowa. Artykuł Woronego o P. Kuliszu — to wzór umiarkowania. Nie zamyka oczu na grzechy „gorącego” Pańki, ale też rozumie skalę osobowości, którą bezmyślnie szczuli wciąż ci sami patrioci. Ciekawe jest odczytanie przez Woronego brata w duchu H. Czuprynki. Po jego rozstrzelaniu miał odwagę poświęcić pamięci poety swój dawny wiersz. Umiał być też uszczypliwy. Niezbyt delikatnie obszedł się z pierwszą książką M. Semenki: „I jeszcze jedna mała książka utworów małego poety. Czyżby poety, nie wierszopisa?”. Krytyka jest dowodowa: „…niczego własnego, indywidualnego, przemyślanego i odczutego, on w swoje wierszotwory nie wkładał, oprócz chyba naiwności, którą, niestety, powierzchownie tuszuje naśladownictwem i małpowaniem innych poetów — Ołesia, Czuprynki, Woronego”. H. Semenko obraził się i cisnął strzałę: …było mi tak nudno, jakby do kupy zeszli się Ołeś, Worony i Czuprynka… Szczęśliwy poeta, którego naśladują. Naśladował nie tylko Semenko. „Dwie chmurki” Woronego odbiły się echem u O. Żurływej. Do słynnego wiersza Sosiury „Kochajcie Ukrainę” był wiersz Woronego „Ty nie moja”: „Niech spośród wszystkich ty jak gwiazda świecisz, niech cennym skarbem piękno twoje i czarami jego ty wszystkich sobie zniewalasz…. lecz kiedy ty Ukrainy nie kochasz, — ty nie moja!”. Biłecki, sprawiedliwie krytykując Woronego za abstrakcyjno-umowną stylistykę, zauważył, że bez jego muzyczności, niech czasem bezkrwistej i bezbarwnej, nie byłoby też muzyki Tyczyny. Powiedziano zbyt kategorycznie: Tyczyna uczył się od wielu. Ale drogi jego odpychania się od „Błękitnej panny” oraz „Dies i czas” — przykłady, które przytoczył akademik, nie podlegają zaskarżeniu. Dodajmy do nich „Korespondencję” („List panny” i „Odpowiedź”) Woronego. One w pełni mogły być stymulatorem dla Tyczyny, autora „Listów do poety”. Poruszające zdjęcie z lat 30.: Woroni — ojciec i syn. Poeci. Głowa przy głowie. Obaj poważni, ani cienia uśmiechu. W oczach starszego — utajony ból i niepokój. Przeczucie zagłady? Z zeznań przeciwko Woronemu-ojcu: współwinny sześciu aborcji klaczy, psuł sprzęt rolniczy, otruł formaliną dwa konie. Nieszczęśni chłopi, którzy oczernili poetę, tym się nie uratowali: ich też rozstrzelali. Prawdopodobnie i w najstraszniejszym ze snów Woronemu nie mogło przywidzieć się, że jemu, estecie, smakoszowi piękna, wysuną podobne oskarżenia. Kiedyś ganił „Sonety więzienne” Franki za tę samą brutalną rzeczywistość. Czy nie wspominał teraz z poczuciem winy swojej młodzieńczej naiwności? W jego balladzie Cham i Kat wzywają na pomoc Lucyfera. Lucyfer przyszedł — powstała trójka. „Postanowili: Worony Mykoła Kindratowycz. Rozstrzelać. Zgodnie: sekretarz Trójki Fiszman”. Dziadek Woronego wysłużył w carskim wojsku 25 lat i nie zrusyfikował się. Dożył do stu. Wnuk i prawnuk razem czy przeżyli tyle samo. Arystokratyczne bezlitośnie było deptane przez „ochlokratyczne pierwiastki” (I. Kaczurowśkyj). Donosy I. Le, L. Dmyterki, P. Kołesnyka, z punktu widzenia zdrowego rozsądku, mało czym różniły się od oszczerstw złamanych chłopów. Ta mimowolna dygresja — pokarm do przemyśleń. Moderniści początku XX wieku z ich kultem piękna i pogonią za literacką Europą (w rosyjskiej modyfikacji także) odrywali się od ziemi i nie tylko zyskiwali, ale i tracili na tym. Z największych strat — przeoczyli nadchodzącego Chama. Ale ich piórami kierowały szlachetne zamiary i porywy. To była jasna literatura. Moderniści XXI wieku, stojąc na piasku wymykającej się niepodległości i wymachując flagami europeizmu nowych wzorców, utwierdzają kult brzydkiego, odrażającego: przestępczość, pornografię, fizjologię, cynizm — rozkład człowieka. Literatura złączyła się ze zdegradowanym nie-swoim ekranem, którego patosem jest rozkosz i niszczenie. Mamy kupę czarnej literatury — zaściankowy dodatek do wysypisk śmieci cywilizacji. Literatury bezperspektywicznej, która przeoczyła swój dzień jutrzejszy. Wykształcony Cham w parze z wykształconym Katem. Brakuje trzeciego. On jest obecny, ale w roli suflera. Wystarczy nazwać jego imię i zza kulis on zaraz wyskoczy na awanscenę. Wszystko się powtarza. Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ STARE MIASTO Mgły, mgły nad miastem płyną, Jak fale kołyszą się senne… I strzępami topnieją, i lawą idą Takie monotonne. Zawisł ołowiany, mglisty ciężar, Niby pędzone stado, I dusi, i ciśnie, — z fal jego chmur Snuje się mara… Ze snu przeciągając się, wyszedł i stanął Nad miastem kozak ogromny, — Niby Ostrianycia albo Światosław, — Prastary, prastary. Czub długi opadł mu na żupan I falami wąs się rozpuścił… Stoi, spogląda jak puchacz dziadunio, Czołem pochylił się. Coś niby znajomego w tym obrazie jest — Zawzięte, mocne, buntownicze… Coś innego z wyglądu, a bliskie, swoje… Twarz robotnicza! We mgle toną domy, kominy, Jak wytwory złej omamy, I suną, suną cicho w górze Mgły... mgły… Kijów, 1912 r.

Traducción automática

Página · p. 9página original ↗

GŁOS CZASU

Według wyznania Woronego, przesłanką jego wiersza jest marzycielski nastrój, wewnętrzna rytmiczna rozchwianość, chaotyczne urywki obrazów i słów, które w niewytłumaczalny sposób stają się wyrażeniami, dołączają do nich inne słowa – i wszystko to musi zadzwonić. Ten dzwon jest dla poety najważniejszy: „…rzeczywiście, melos początkowo prymitywny, dalej technicznie coraz bardziej skomplikowany, był źródłem mojej pieśni-wiersza”. Odpychając się „od dźwięku”, Worony, podobnie jak bliski mu Czuprynka, tracił na barwie i obrazie. Za to próba słowa na dźwięk osiągnęła w ich poetyce granicę doskonałości. Wyginali język na wszystkie sposoby, starając się nie tylko odtworzyć kapryśne rytmy słynnych Europejczyków, przede wszystkim Francuzów, ale jakby rywalizowali z nimi w pomysłowości. Jednym z przykładów wersyfikacyjnej wprawy Woronego jest „Poeta i amur”. Ta praca wiele znaczyła zarówno dla poezji, jak i dla języka. Choć przykro, zaczęto o tym zapominać jeszcze za życia poety, kiedy nierzadko stawał się obiektem drwin ze strony młodych. Prawda, ogólnie podstawy ku temu były. Zaczynał Worony od tych sentymentalnych szablonów, które potem sam pogromił. Był jakby uosobieniem niespójności i sprzeczności. W nim współistniało miłowanie ludu z indywidualizmem, Marks z Schellingiem, Franko, Łesia Ukrainka z Verlaine’em i Sully-Prudhomme’em, kult czystej piękności z pogardzanym przez niego samego grubym realizmem, nienagannie logiczny wiersz fabularny z symbolistyczną mgłą, „perełki-łezki” z wezwaniem „bądźmy jak strzały piorunów”, epikureizm z oddaniem wspólnocie. Oczywiście, za bolszewizmu niektóre jego oświadczenia i utwory były wymuszone, a potem także próbami zabezpieczenia siebie i ukochanego syna-poety, dla którego, właściwie, powrócił z emigracji. Pióru Woronego należy się ballada „Cham i Kat”. W wydaniu utworów z 1959 r. jej nie ma: ani akademik Biłecki, ani redaktor H. Werves nie odważyli się jej opublikować. Można ich zrozumieć: ballada nawet teraz odbierana jest jako wyzwanie dla reżimu radzieckiego. Jest ona na tyle antylucyferska, że autor był zmuszony uciec się do samoobrony w postaci dedykacji „wiernym sługom imperium”. MAUZOLEUM Dusza moja – Jak z kryształu Mauzoleum. W nim cały mój skarb Marzeń, dźwięków, barw, Idei. Bogini dar, Płonie tam żar, Nie gaśnie… A imię jej – Bogini tej – Piękność. Tam z niebytu Wstaje życie Tajemnic. I płynie śpiew I świat ogni Z bożnic. I w tańcu marzeń Z głębin żywiołów, Czarowna, Swój widok mi Objawia we śnie Ona. Nikt nawet na chwilę Nie mógł wstąpić Do tej mojej świątyni – Sam wchodzę I tam służę Ja sam. 1901 r. PIEŚŃ BIESIADNA Wypijmy, wypijmy I wroga wyprzyjmy Precz za San. Zwalczymy, zwalczymy I ziemię zaorzemy – Własny łan. Kieliszki dzyń-dzyń… Wypijmy, i amen. Potem buki w ręce – Zgiń, wrogu, zgiń! Dość nam, dość nam Pobłażać złodziejom – Wrogom… Biedy, biedy Czynią ci sąsiedzi – Krzywda nam! Kieliszki dzyń-dzyń… Wypijmy, i amen. Potem buki w ręce – Zgiń, wrogu, zgiń! Słoneczko, słoneczko, Wyjrzyj w okieneczko, Przywitaj Z wolnością, z wolnością, Z losem i dolą Rodzinny kraj! Kieliszki dzyń-dzyń… Wypijmy, i amen. Potem buki w ręce – Zgiń, wrogu, zgiń! (Tfu!) 1903 r. TWOJE USTA!.. I ty przeklinałaś!.. Twoje usta, Co o miłości mówiły, Ogarnęła czarna potwarz, I te usta… mnie hańbiły! Twoje usta! Twoje usta, Co w pocałunkach rozkwitały, Gdzie jaśniał uśmiech święty… Mnie przekleństwa słały! Niechaj ty stałaś się już nie ta… Czemuż one nie zaniemówiły, Twoje usta? Bo te usta Jeszcze nie zwiędły, nie zmarły! Czernihów, 1906 r. FIAT* Wtedy, gdy zostaję sam, W te chwile świętego spokoju, Kiedy nade mną Rozwiera się niebo, jak świątynia, – I tam Słyszę, jak śpiewy podniosłe brzmią, Jak żałośnie w niebieskich siedzibach Cherubiny przeczyste wzdychają W łzach… Kiedy ja siebie czuję ich bratem, Takim czystym, przejrzystym, skrzydlatym, Z duszą, jak harfa czuła I delikatnie-wrażliwa, Taka Czuło-dźwięczna, Że od powiewu wiatru brzmi, Wzdycha, jak zapach kwiatów tajemnych… W tę chwilę Uczuć niewysłowionych, nadziemskich W człowieku świętej istoty Wyjmuję portret jej, obraz mojego bóstwa, Ja patrzę, patrzę bez końca I, jak drogie dziecko swoje, Cichutko kołyszę… Całować nie śmiem, a tylko modlę się, Błagam poczuć, jak wiernie, bezgranicznie kocham, Kocham! I śpiewam modlitwę-nadzieję, I marzę, i mdleję… I wpatruję się znowu w kochane rysy twarzy, I napiąwszy woli ostatnie wysiłki, W ekstazie, w ogniu szaleństwa Wskrzesić próbuję nieboszczyka! I pewien, że to, czego ludzie Nie mogą zrobić, Ja siłą cudu zrobię, i ona będzie żyć! Niechże stanie się cud! Niech będzie! Niech będzie! Czernihów, 1907 r. _____________ * Niech będzie! (łac.)

Traducción automática

Página · p. 10página original ↗

«…NIE ODEJDZIE MÓJ GŁOS, GŁOS MÓJ NIE ODMIŁUJE SIĘ…» (Byt lirycznego „Ja” w poezji Mykoły Winhranowskiego) Na 75-lecie urodzin

Taras SAŁYHA, doktor nauk filologicznych, Lwów. „Poetyka Mykoły Winhranowskiego, objawiona światu, to bezpośrednie świadectwo twórczości misteryjnej, niepodlegającej adekwatnej analizie ani alchemików, ani wiwisektorów od literaturoznawstwa czy krytyki. Takie zjawisko jak poezja M. Winhranowskiego to, bez przesady, wkład literatury ukraińskiej do skarbca światowego Słowa. Stawało się to zrozumiałe za życia poety — niósł w sobie, na swoim wysokim czole, na urodziwej przyjaznej twarzy ślad pocałunku Stwórcy, a kiedy odszedł, jego poetycki geniusz coraz jaśniej oświetla te szczyty, które może osiągnąć rodzime słowo, wypowiedziane nie na próżno”1. Te słowa Wałerija Hużwy — głębokiego znawcy poezji M. Winhranowskiego, wypowiedziane z okazji 70-lecia poety, który go, niestety, nie dożył. W ich obrazowej epitetowości nie ma żadnej przesady, dlatego są słuszne nie tylko po pięciu latach, które od tego czasu przeminęły, ale na zawsze pozostaną stosowne. W okresie twórczego kształtowania się „od głuchoty i głupoty, od prymitywizmu myślenia” takim jak Winhranowski, kontynuuje W. Hużwa, — „krytyka »lepiła« śliskie słówko formalizm i ono kwitło”. Na co poeta nie bez poczucia dumy odpowiedział: Jestem formalistą? Naplułem na treść? Odpowiadam wam nie figuralnie — Jeśli naród mój liczy się formalnie, Wtedy ja rzeczywiście jestem formalistą. Właśnie tak on jeszcze raz i na całe życie potwierdził swoją obywatelską i twórczą suwerenność, nie przyjmując zasad i praw socrealistycznej „gry” w literaturę. Miał swój kodeks twórczej honorowości, realizowany nie formalną, a organiczną miłością do rodzimego narodu, jego świętym duchem, szewczenkowsko-dowżenkowskimi zasadami twórczości, które zgłębiał, dziedziczył i po-winhranowsku rozwijał. W niedawnej spowiedzi przed czytelnikami gazety „Deń” Lina Kostenko o pokoleniu szestdziesiątników powiedziała, że te „Ja”, które były tym pokoleniem, miały „wspólne wartości i wzajemny szacunek” do siebie nawzajem, i to tworzyło „wysokonapięciową linię ducha, która przechodzi przez wieki… Nie znam innego pokolenia, — po nas, — uzupełniła poetka, — żeby tak szanowali siebie nawzajem”2. Utwór M. Winhranowskiego „Noc Iwana Bohuna” ze zbioru „Sto poezji” (1967) tę myśl na swój sposób potwierdza. Pożegnalny czas nadziei pożegnalnych! My tu. My jesteśmy. My — wszyscy. My — grupa. Jednoczmy się! My ten grunt Wydarzeń przyszłych, decydujących. My wiemy, dokąd idziemy, Jak nasze noce idą za dniami. I Ukrainy sztandar Krzyczy i garbi się nad nami. Przejrzyjmyż, ludzie! Ludźmi jesteśmy czy nie? Czy jesteśmy niewolnikami barszczu i słoniny? I nasza wola nas zassała, Nas, i to w naszej łodzi. „Ja” M. Winhranowskiego wraz z takimi jak on tworzyło „My” („My znowu jesteśmy. My — późni. Najpóźniejsi // Którzy wyrośli z chudych matek // W sadzie porąbanym. // Ja wiem, nie dla ciszy // Wulkany patrzą // Z naszych młodych brwi”). To „My” rzeczywiście stało się gruntem na tamten czas „wydarzeń przyszłych, decydujących”, a dla nas, obecnych, stały się chronotopem już przeszłości, jeśli brać, powiedzmy, pod uwagę tworzenie ukraińskiej państwowości, Pomarańczową rewolucję itd. W zdeformowanej radzieckiej epoce w warunkach tymczasowej chruszczowowskiej odwilży znowu, jak i w latach 20., zaczęło świtać ukraińskim odrodzeniem narodowym. Błogosławione imię Bohuna, jak i bitwa pod Beresteczkiem sprzyjały narodowemu przebudzeniu, rozmykały kleszcze kremlowskich zakazów. Radziecka panująca dogmatyka traciła do siebie zaufanie. Ożywały przeciwne, pełne głębokiej historycznej treści ideały: „Błogosławiony światłocień // Losu w szczęśliwym objawieniu, // I wieloskrzydłość pokoleń // W jednym oświetlonym imieniu”. „Oświetlone” imię Bohuna i „wieloskrzydłość pokoleń” wszystkich poprzednich czasów stawało się duchowym, moralno-etycznym imperatywem pokolenia szestdziesiatnykiw. W tym samym sensie M. Winhranowski apeluje do swojego pokolenia poprzez postać „Ja” Symonenki w wierszu pamięci Wasyla Symonenki „Nasz Wasyl idzie najdłuższą na świecie drogą”. …cicha przysięga moja Na słonym ramieniu Ukrainy Mój Wasylu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . My żadnego słowa kłamstwa żadnego grama podstępu podłości przebiegłości czy nieufności oszczerstw W nas nie było między nami W nas nie było i nie będzie Tak ja mówię prawdę Bo za duszą tej prawdy Stoi Ukraina. Wewnętrzna głęboka intuicyjność, filozofia jego egzystencjalnych „Ja” z wyostrzonym nieprzyjęciem skomplikowanej codzienności społeczeństwa w fałszywie podmalowanym jego makijażu wyprowadzała lirycznego bohatera na „osobliwe metafizyczne pole filozoficznego wrastania siebie w otoczenie i otoczenia w siebie” (L. Tarnaszynśka)3, na pole sakralnej służby prawdzie, choćby za jaką cenę to się dawało. Upływ czasu przez duszę lirycznego „Ja” wielu wierszy poety w hermeneutycznych sensach — to historiozofia ukraińskiej Duszy, ukraińskiego Jednostki, który jest psychologicznie „wytworzonym” nosicielem typowego i strażnikiem narodowo-mentalnego. O tym M. Winhranowski nawet nie napomyka. Ono jest obecne w materii jego wiersza organicznie, jak istnieje w przyrodzie tlen („Nad aksamitkami w sadzie // ostatnie jabłko wisi. // Ostatni liść spadł na aksamitki wczoraj”; albo: „Tutaj, przed chatą, gdzie ja kiedyś chodziłem, // Zakwitł dla matki // Jesienny słonecznik”; czy, na przykład: „Zgasło na noc światło, tylko Desna // Ustami ciemnymi // Swój brzeg pije i chce”.). Przyroda — „pole siłowe” artystycznych wizji nie tylko liryki Winhranowskiego, ale i poezji w ogóle. Według Tarasa Hołowania, w poezji szestdziesiatnykiw „wysokie cele przenoszone są na przyrodę, na wszechświat”, gdzie „plan przyrody nie ma samodzielnego znaczenia”, a „podporządkowany planowi ideałów, włączony w sferę poetyckiego „Ja”. M. Winhranowski, według I. Dziuby, i w poezji, i w prozie, „pozostając sobą, stale „przerastał” nowymi jakościami, zmieniał się i raz po raz wybuchał samoodkryciami”4. Jego samoodkrycia najbardziej polegały na tym, że zawsze był obecny we wszystkich czasowych przestrzeniach. Można żyć i być „nieobecnym”. Przez jego teraźniejszość przepływała przeszłość i przyszłość. To samo dzieje się w przyrodzie, której poza czasem nie ma, jak poza czasem nie ma człowieka. Jego bohater postrzega czas w najróżniejszych jego przejawach poprzez ometaforyzowaną rzeczywistość przyrody, spowiedniczą intymność, elegijno-medytacyjne zagłębienia „w siebie”: „Siedział i długo myślał nad sobą // Błękitny wieczór w domu na wiosnę, // Tymczasem jak spływała wodą // Jego gwiazda na ciemnym wiośle. // Ja nie powiem, że ja — to ten wieczór // W błękitnym ubraniu na gwiazdach przy wodzie… // Ciężki ogień moje zakutał ramiona, // Zakutał tak, że już nie rad sobie…” Choćby o czym rozmyślał liryczny bohater, choćby co mówił, wszystko to nie znika w niebyt, bo we wszystkim tym jest jego osobista istota i obecność w życiu. Gdzieś jakby poza nim istnieje niewidzialny chronometr i rejestruje, że „czas siebie po nitce pruje”. Znany badacz twórczości M. Winhranowskiego Wołodymyr Moreneć wyraził się, że jeszcze w „Atomowych preludiach” w osobie lirycznego bohatera „zniknęło rozgraniczenie obywatelskiego i osobistego, historycznego i chwilowego…”, że jego „…ogromna duchowa energia uwolniła się i zmiotła wszelkie przegrody w przestarzałym obrazie społecznego współżycia”5. Poetyckie „Ja” i retoryką emocjonalnych ekspresji, i filozofią jego semantyk „solidaryzuje się” z „My”, ale nie tylko z „My”. „Ty”, „Wy”, „Ona”, „Nasz”, „Mój” — to też zdepersonalizowane „Ja”. Kilka przykładów, gdzie w epicentrum wierszy nazwane zaimki bezpośrednio lub pośrednio uosabiają „Ja” lirycznego bohatera: „Ja myślę, jak i czynię…”; „Ja tej łzie powiedziałem: nie idź”; „Koło ciebie ja — patrz”; „Ja dwie pory w tobie kocham”; „Wy słyszycie? Wy słyszycie — on śpi”; „Wy, jak ścieżka, kochana”; „To ty? Dziękuję… Ja się smucę…”; „Gdzie ty, mój koniu z Dniepru-Dunaju”; „Ty płaczesz. Płacz. Łzom nie ma władzy…”; „Ty cała miłość. Ty — czystość”; „Ty podobna. Dwie krople wody”; „Do nas przyszedł bocian”; „Nasz Wasyl idzie”; „Nie rusz mnie…”; „Ona była zadumana, jak sad…”; „Moja modlitwa”; „Mój dzień urodzin — to ty…” i inne. A oto przykład, w którym poetyckie „Ja” (w formie „Mój”) sarkastyczno-demaskatorskim gniewem naciera na „Wy”, które uosabia diametralnie przeciwny, kontrastowy mu świat: Pijawki z brzuchem wielorybów. Ichtiozaury gabinetów. Wam nie minąć w czasolocie Moich nieustannych słów-katów! Tak, wy nie przywykli do huli, Wy się zalegalizowaliście do grobu, Wy za profesję wzięliście Miłość do partii i narodu!.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Krwaw, mój gniewie, czarno, tłusto, Krwaw swych szczodrości. I dmuchaj w świat, i dmuchaj w ludzkość, W mój kukurydziany naród. „Mój kukurydziany naród”… Głębszej analizy temu obrazowi nie sposób dać, niż zrobił to W. Moreneć. „Ten obraz — mówi on — jest na tyle etycznie głęboki, wiekowy, artystycznie wystarczający, że odpowiada czemuś większemu, aniżeli jest nim zamordowany chruszczowskimi szaleństwami naród lat 60. Odpowiada on całemu ukraińskiemu rodowi w jego niezłośliwym, pracowitym bycie. To już — inna rzeczywistość, nad którą nie mają władzy żadne ideologiczne chimery epoki, które wywołały u poety szczere obywatelskie oburzenie i zostały obnażone w akcie artystycznym”6. Lecz ta „inna rzeczywistość” jest jednocześnie rzeczywistością społeczną, socjalno-ideologiczną oraz moralno-duchową, w której żyje podmiot liryczny M. Winhranowskiego. To jego codzienne życiowe otoczenie. Powiedzieć, że to uartystycznione otoczenie jest uczłowieczone, spersonifikowane — to prawie nic nie powiedzieć. To chyba tylko ślizgać się wzrokiem po zewnętrznej tkance wiersza, bo przecież wcale nie jest trudno dać wolność skojarzeniom, gdzie „wrona trzysta lat nie zmienia koszuli”, a „…wiśniaczek stary jeszcze od małego zapomniał.., kiedy i rósł” czy wyobrażeniowo usłyszeć jak „…szara jabłoń-obnoga woła gałęzią liść” itd. Znacznie trudniej wyjaśnić filozofię substancji takiego różnorodnie-szczodrego personifikowania. Dla Winhranowskiego-artysty — to stan naturalny. To, co dla kogoś może być domyślone, chimeryczne, fantasmagoryczne, nadmiernie przesycone obrazową asocjatywnością, dla niego — jest immanentnym światem, gdzie bajka w swojej mitologicznej istocie przeistacza się w rzeczywistość istniejącą. To realistyczna umowność, w której poetyka tej umowności wyprowadza czytelnika na pole medytacyjnych rozmyślań i wniosków. To „maksymalizm prawdziwości”, który zawsze był twórczym samowymogiem artysty. „Winhranowski — mówi Iwan Dziuba — chimeruje bez wstrzymania, ale to nie wybryki podjudzającej się myśli, a (przeważnie) spontaniczna gra wyobraźni, plastyczne samorozwijanie się obrazów. To, można powiedzieć, mitotwórstwo Mykoły Winhranowskiego… Mit w rozumieniu współczesnej kulturologii — to nie dowolny wymysł, nie kaprys niewybrednej myśli i nawet nie pierwotne, przednaukowe wyjaśnienie zjawisk świata, a maksymalne samowyjawienie zjawiska, wydarzenia osobowości, jakby rozkwit ich samodzielności”7. Mitopoetycka obrazowość M. Winhranowskiego nie pochodzi z kosmopolitycznej, powszechnej mitologii, lecz jest zakorzeniona w mitowyobrażeniach narodu ukraińskiego, w jego psychomentalnych i estetycznych zasadach. Mitopoetycki świat dla Winhranowskiego (jak powiedziałby A. F. Łosiew) jest „…energialnym samostwierdzeniem osobowości… promieniowaniem osobowości”. Poeta personifikuje naturę tak, że fantastyczność jakby znika, traci siebie i staje się realna — realna w takim stopniu, kiedy już nie ma żadnych wątpliwości: prawda to czy nie? — bo realne jest przed tobą, na jawie. U niego natura myśli, czuje, słucha… i widzi wszystko, co wokół niej się dzieje. Ona sama — jest widowiskiem. Podmiot liryczny

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

jest w niej cały, a ona w nim. To dwujedność, całość, organiczność bytu. Notabene, uwidacznia się to jeszcze wyraźniej w jego prozie niż w poezji („W nocy przyszła jesień i wilk prychnął na sine liście jeżyny, prychnął i powiedział: „Ho-ho!” Wtedy podniósł łapę i łapą umył się. Przemył oczy, strząsnął z siebie liście, posłuchał świstu sikorki i znów się położył”). Uosabiając przyrodę: zwierzęta, ptaki, zwierzęta domowe, owady, czyli wszystko, co w niej żyje, autor, jak trafnie zauważyła Ludmyła Starojt, „nie zmienia środków kształtowania obrazów, sięgając po ten sam arsenał, który służy do kreowania ludzkich charakterów”8.Tak oto człowiek jakby patrzy na siebie z boku, poznaje siebie w moralnym dobru i złu. Wszystko, co obserwuje, nad czym się zastanawia i o czym opowiada autor, przepuszczone przez duszę podmiotu, wyraża jego emocjonalne reakcje na otoczenie, w którym się znajduje. To swoiste imperatywy moralności bez „stosowanego” patosu, bez zbędnej retoryki („Gąsiątko otworzyło jedno oczko, potem drugie, pisnęło i — urodziło się. Mama spojrzała na nie, okryła je skrzydłem i zapłakała: w nocy gęsi miały odlatywać…”). Można mówić o takiej formie artystycznej synestezji, w której między ukraińskim psychomentalnym lirycznym „Ja” a przyrodą nie ma dychotomii, a panuje organiczna wzajemna łączność, absolutne zlanie się. Według filozoficznych kategorii K. G. Junga liryczny bohater Mykoły Winhranowskiego „identyfikuje się” z narodowym środowiskiem, z jego kodem genetycznym, psychomyśleniem, z odziedziczoną możliwością istnienia rozwiniętych wyobrażeń, ukrytych w głębi mózgu jako swoisty „substrakt”, który następnie u artysty przekształca się w odpowiednie myślenie artystyczne („Sierpień położył się pod krzakiem porzeczki, // szeptał: dojrzewaj, proszę”; „W moich rękach ptak układa gniazdo, // jajko upuszcza w białokwietne dłonie”; „…żółto-niebieska powódź kwiatów // biegnie na palcach ku Dnieprowi”; „…Ona płynie w ogrodzie u nas pod klonem, // a nasza chata pachnie dla niej barszczem”). Poeta „wydobywa” z pamięci pełne mitologicznej tajemnicy dziecięce wrażenia i patrząc już oczami dorosłego, nie obala ich jako jakiejś baśniowej nierzeczywistości, lecz przeciwnie, tę dziecięcą „nierzeczywistą rzeczywistość” wzmacnia świeżą asocjacyjnością, dodatkową, jeśli chcecie, wyobrażeniowością, nowymi pogłębionymi sensami. Dlatego i rzeka, płynąca niedaleko od chaty, czuje zapach barszczu, a „smutny (poetów! — T. S.) zamysł chodzi koło okien, szabelką w szybę stuka” albo „…na kolanach jabłoni śpi wiatr” lub „śmieje się zając z marchewką za uchem” itd. Wyjaśniając słowiańską mitologię okresu pogańskiego w jej związku z poezją ludową, Mychajło Kostomarow pisał: „Obserwując żywioły przyrody, podobne do właściwości własnego istnienia, człowiekowi łatwo było przypisywać im wszelkie ludzkie uczucia. Słońce wschodzi i płynie po niebie, potem zachodzi za horyzont, a człowiek myśli, że słońce podobnie jak człowiek budzi się ze snu, porusza się po niebie jak człowiek przestrzenią ziemi, a wieczorem znów kładzie się spać. Noc i dzień zastępują się nawzajem; wyobrażają sobie dwie postacie, jedną jasną, drugą ciemną; jedna jest mu życzliwa, druga odnosi się do niego nieprzyjaźnie: światło oświetla mu drogę, a noc przeszkadza mu widzieć niebezpieczeństwa…”9. Kostomarowa cytuję nie po to, by przypomnieć jego wyjaśnienie powstawania mitów, lecz w celu zbadania życia mitów, jak żyją one w poezji i jaką rolę mogą w niej odgrywać. W epoce wysokich cywilizacji kosmicznych, gdzie wszystko, co w niej jest, bliższe jest mitycznemu niż rzeczywistemu, właściwie takiemu, które odrzuca realną, powiedzmy przedchrześcijańską mitologię z różnorodnymi bóstwami i wyobrażeniami, Mykoła Winhranowski reaktywuje to, co pierwotne, ożywia dawne mistyczne istoty, przenosi je do swojej materii artystycznej. Dla poezji mają one ogromne znaczenie: rozbudowują duchową przestrzeń lirycznego podmiotu, uczyniają jego światopogląd narodowym. Nowoczesne i archaiczne, tradycyjne i nowoczesne, z „dodaniem” do folklorystyczno-etnograficznego, to właśnie to, co w stylistycznej palecie Winhranowskiego współistnieje naturalnie, metafizycznie ożywia jego lirykę. Intymno-liryczny świat podmiotu „Ja” wyłania się z głębokiego folklorystycznego bytu, z jego organicznej duchowej tkanki. Przez lirykę Winhranowskiego płyną ludowo-pieśniowe naczynia krwionośne, dlatego zewnętrznego ofolklorystycznienia obrazów prawie nie zauważamy, ono tkwi w wewnętrznej „istocie” wierszy. Jego poezja roi się od zapożyczonych obrazów folklorystycznych o ludowej semantyce, lecz te obrazy nie są ozdobną „bižuterią”, migoczącą kolorowymi szkiełkami i na tym koniec. Dla niego poetyka pieśni ludowej ma swoje niepowtarzalne światło, łagodne ciepło, które ogrzewa duszę („I te wiatry, które wymokły nad stepem // w piecu nad żarem suszą się sobie”; „Na siwym koniu przyleciała wiosna // śniegu czterdzieści łopat jej na ramionach się sypało”; „Śpij, moje dziecko złote, // śpij, moja zafrasowana, czarnooka”; „Topola wiatrem zakołysała // i zadrżał Dniepr”). Te poetyckie wyrażenia lśnią ludową obrazowością, lecz to światło nie razi w oczy, bo jest go tu dokładnie tyle, ile trzeba. W każdym konkretnym przypadku stanowią one, powiedzmy, funkcję etnograficzno-sakralną, romantyzują sytuację. A oto wyrażenia: „Przy tobie, przy tobusieńku, obok ciebie”; „Przylataj, przylataj, moja przylotko”; „W białych lolach śpią lilie, // czapla na straży”; „Piękna moja, Ukrainko moja” oraz „epitetowe szkice”: „twoje ciche imię wiśniowe”, „wiśniowa moja ziemio”, „wierzbowa moja wioska”, „mój kukurydziany naród”, „czarnobrewa droga”, „ziemia topolowa” i tym podobne — to świadectwo absolutnego artystycznego wyczucia, uintymnienia poetyckiej rozmowy, w której łatwo rozpoznać etnopsychiczną mentalność mówiącego, jakieś w najlepszym znaczeniu sentymentalne jego rysy, liryczność i szczodrość natury. Liryczny bohater Winhranowskiego przeżywa najrozmaitsze sytuacje i w każdej z nich nie traci moralno-etycznej godności swego „Ja”, nie ugina kolan w najbardziej dramatycznych chwilach, nie schyla się przed władzą wtedy, gdy jego współcześni już biją pokłony. Oceniając siebie, nie przesadza, ale też nie pomniejsza. Wie, dlaczego mówi: „Nażąłem tylko nerwów dobry snop // i wymłóciłem radości garść”. Jednocześnie poeta wyznaje swoim adresatom: „Kocham was, jak swoją sól Sywasz, // jak swój ostatni liść las w grudniu”. Odpowiedzią na to jest tytuł naszej rozmowy, który za słowami poety, przy zmianie „Mój” na „Jego”: — Nie odejdzie jego głos, jego głos nie przeminie. ____________ 1 Hużwa Walerij. Niezaszklone okno narodu // Dywosłowo. – 2006. – nr 11. – s. 50. 2 Kostenko Lina. Nie sądzić, lecz myśleć! // „Dień”. — nr 170-171, piątek-sobota, 23—24 września 2011 r. 3 Tarnaszynśka Ludmyła. Ukraiński ruch lat sześćdziesiątych. Profile na tle pokolenia. – Kijów: Smoloskyp, 2010. – s. 328. 4 Dziuba Iwan. Historyczny mit Mykoły Winhranowskiego // Mykoła Winhranowski. Wybrane utwory. W trzech tomach. – t. 2. – Tarnopol, 2004. – s. 5. 5 Morenec Wołodymyr. Oksymoron. Artykuły literackie. Badania. Eseje. – Kijów, 2010. – s. 121. 6 Tamże. – s. 125. 7 Dziuba Iwan. Historyczny mit Mykoły Winhranowskiego. // Mykoła Winhranowski. Wybrane utwory. W trzech tomach. – t. 2. – Tarnopol, 2004. – s. 9. 8 Starojt L.W. // Naukowy biuletyn Mikołajowskiego Państwowego Uniwersytetu. – 2007. – s. 118. 9 Kostomarow M.I. Mitologia słowiańska. – Kijów: „Lybid”, 1994. – s. 258.

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

KOBZARZ NA ZIEMIACH WOŁYNI: SZLAK PRZEZ 165 LAT

Mija 165 lat od chwili, gdy w październiku 1846 roku geniusz narodu ukraińskiego Taras Szewczenko odwiedził Wielką Wołyń. Tu młody malarz i etnograf, na zlecenie Kijowskiej Komisji Archeograficznej, wykonywał szkice zabytków kulturalno-historycznych tego kraju, zapisywał ludowe pieśni. Dlatego coraz więcej miejscowości oficjalnie zapewnia, że Szewczenko bywał właśnie na ich terenach. Takie stanowisko jest zupełnie zrozumiałe — wszyscy chcą przybliżyć Kobzarza do swoich serc. Ale jaki był w rzeczywistości szlak Tarasa Szewczenki przez kraj wołyński i na ile prawdziwe jest przypisywanie nazwiska Kobzarza dziesiątkom miejscowości naszego kraju? Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Na nieszczęście zachowało się niewiele świadectw archiwalnych tej podróży, ponieważ raport Szewczenki o pobycie na Wołyniu, który miał przekazać Kijowskiej Komisji Archeograficznej, został zniszczony. Nie zachowały się żadne wiersze ani listy. Prawdopodobnie, wykonując zadanie komisji, nie miał czasu na twórczość poetycką. Co do listów i niektórych innych materiałów z wołyńskiej podróży, które mogły znaleźć się u przyjaciół Kobzarza, to jako „kompromitujące materiały” prawdopodobnie zostały zniszczone. Po tej podróży, 6 kwietnia 1847 roku, Szewczenkę aresztowano, a wielu nie chciało ryzykować, przechowując u siebie tego rodzaju „kompromat”. Ogólnie rzecz biorąc, materiały, które dają wyobrażenie o wołyńskiej podróży Kobzarza, można, zdaniem pisarza i naukowca, prorektora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska” Piotra Kraliuka, podzielić na kilka grup. Po pierwsze, jest to oficjalne zarządzenie generał-gubernatora Bibikowa, zobowiązujące Szewczenkę do zbierania materiałów o charakterze etnograficznym i historycznym na Kijowszczyźnie, Podolu i Wołyniu. Do tej grupy warto zaliczyć listy Bibikowa do gubernatorów guberni podolskiej i wołyńskiej, w których wskazywano na konieczność wsparcia Szewczenki w zbieraniu odpowiednich materiałów. Druga grupa materiałów to rysunki wykonane przez Tarasa Hrychorowycza podczas tej podróży (najbardziej znane z nich to akwarele przedstawiające Ławrę Poczajowską), a także ludowe pieśni, które wtedy zapisał. Dlatego dokładnie wiadomo, że Kobzarz jesienią 1846 roku odwiedził Poczajów. Trzecia grupa — wzmianki o Wołyniu w utworach Kobzarza, które pojawiły się po tej podróży — opowiadanie „Warnak” i „Przechadzka z przyjemnością i nie bez morału”. Kolejna grupa materiałów to wspomnienia, świadectwa ludzi o pobycie Tarasa Hrychorowycza na Wołyniu. Najcenniejsze wspomnienie Fiodora Mikołajowycza Krużyłki, który rzekomo rozmawiał z Kobzarzem podczas jego pobytu w Wiszniewcu. Co do „Warnaka”, warto zacytować wiersze z opowiadania, w których opisuje się, jak bohater wędruje z Krzemieńca do Nowogrodu Wołyńskiego: „Из Кременца пошёл я через село Вербы в Дубно, а из Дубно на Острог, Корец и на Новгород-Волынский, на берега моей родной, моей прекрасной Случи”. Bez wątpienia, pisząc opowiadanie „Warnak”, Szewczenko wykorzystał swoje wołyńskie wrażenia. Ale po pierwsze, to opowiadanie nie należy do autobiograficznych; po drugie, głównego bohatera opowiadania w żaden sposób nie wolno utożsamiać z autorem. Wreszcie, nie ma poważnych podstaw, by wątpić, że Kobzarz, jadąc z Krzemieńca do Żytomierza, odwiedził właśnie te miejscowości. Inna kwestia, jak długo się tam zatrzymywał i jakie wrażenie na nim wywarły. Zapewne Szewczenko niedługo przebywał w Wierbie. W tej wsi (czy też niewielkim miasteczku) nie było nic, co mogłoby go poważnie zainteresować. Nieco ciekawiej z Dubnem, jednym z największych miast powiatowych guberni wołyńskiej. Znajduje się tu wiele starych zabytków architektury. Wśród nich zamek, wspominany w słynnej powieści Mikołaja Gogola „Taras Bulba”. Ten utwór Kobzarz czytał i, wydawałoby się, zamek dubieński powinien go zaintrygować. Jednak, gdy w opowiadaniu „Przechadzka z przyjemnością i nie bez morału” Szewczenko pisze o wołyńskich zamkach, w szczególności o Ostrogu i Korcu, Dubno wypada z jego pola widzenia. Ogólnie rzecz biorąc, pisarz nigdzie nie wspomina o tym mieście, poza opowiadaniem „Warnak”. Ale dlaczego? Być może dlatego, że Szewczenko w Dubnie był jedynie przejazdem. Całkiem prawdopodobny wydaje się pobyt Kobzarza w Ostrogu. Tu w swoim czasie bywał Kostomarow, jadąc pracować jako nauczyciel w Pomnik Tarasa Szewczenki w mieście Dubnie, który symbolizuje wołyńską drogę Kobzarza Rówieńską gimnazjum. Mógł on opowiadać Szewczence o zabytkach starożytnego Ostroga. Ostróg wspomniany jest w powieści „Warnak” oraz w „Przechadzce z przyjemnością i nie bez morału”. Przy czym w drugim przypadku wzmianka ma bardziej konkretny charakter. Mowa tam o magnackim zamku w tym mieście. Najwyraźniej Szewczenko go oglądał. Nie budzi wątpliwości fakt pobytu Szewczenki w Korcu. W tym starożytnym mieście zatrzymywał się Kostomarow, który, zupełnie oczywiście, polecił Tarasowi Hryhorowiczowi obejrzenie miejscowych zabytków. Kobzarz wspomina o Korcu w „Warnaku” i w „Przechadzce…” Co więcej, w „Przechadzce…” wspomniany jest nie tylko zamek Korecki, ale także cerkiew, w której przechowywano zabalsamowane szczątki hrabiów Koreckich. Według słów Szewczenki świątynia obróciła się w ruinę, a napisać coś takiego mógł ktoś, kto to widział. Przebywając w Poczajowie i Krzemieńcu, poeta z pewnością wiedział, że niedaleko znajduje się pole bitwy pod Beresteczkiem. Szewczenko wspominał Beresteczko w misterium „Wielki loch”; było ono dla niego symbolem kozackiej waleczności za czasów Bohdana Chmielnickiego. W tym czasie pomnik duchowy „Kozackie mogiły” jeszcze nie istniał, jednak jak realne jest, że Kobzarz nie pominął także tego historycznego miejsca?.. Warto zaznaczyć, że do Beresteczka z Krzemieńca specjalnie wybierał się Kostomarow. Te odwiedziny szczegółowo opisuje w „Autobiografii”. Prawdopodobnie od swojego przyjaciela Kostomarowa, a także od kobzarzy Taras Hryhorowicz usłyszał o słynnej okolicy. I zapragnął tu być. O prawdopodobnym pobycie Kobzarza na polu bitwy pod Beresteczkiem świadczy jego wiersz „Ой чого ти почорніло…” W nim spotykamy pewien zasób faktów (cztery mile „Wokół miasteczka Beresteczka”), obrazy psychologiczne (kontrast czarnego i zielonego pola) itp. To daje podstawy sądzić, że poeta samodzielnie obejrzał to miejsce. Czym zakończyła się wołyńska podróż Szewczenki? Sprawozdaniem z wykonanej pracy. A są to szereg rysunków i zebrane pieśni ludowe. Ciekawe jest także to, że w albumie roboczym Szewczenki znajduje się szereg zapisów pieśni, w tym także sprośnych, które nie mają określonej daty ani miejsca zapisu. O wołyńskiej podróży Szewczenko wielokrotnie wspominał w utworach z okresu „po-wołyńskiego”. A my szczerze dumni jesteśmy z tego, że los Kobzarza związany jest także z naszym krajem, niezależnie od tego, jaką drogą, jaką ścieżką, jakim miastem czy wsią rzeczywiście przechodził!

Traducción automática

Página · p. 11página original ↗

„SIEDEMDZIESIĘCIOPIĘCIOLETNI WINHRANOWSKI” — tak nazywa się audycja na żywo z cyklu „Radiokanał «Kultura przedstawia»”, poświęcona wielkiemu poecie.

Odbędzie się 15 listopada br., we wtorek, o godz. 17.00 w dużym studiu koncertowym Domu Nagrań Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (ul. Pierwomajskiego 5a, trzypiętrowy budynek na podwórzu, stacja metra „Kłowśka”). W programie prezentacja książki wspomnień o poecie „Marszał Winhranowski” (oprac. P. Wołwacz). W audycji udział wezmą zaproszeni: D. Pawłyczko, B. Olijnyk, I. Drach, W. Bazylewski, P. Mowczan, L. Hołota, W. Baranow. Prowadzi Mychajło Słaboszpycki. Informacje pod numerami telefonów: 044-239-92-25, 234-15-24.

Traducción automática

Página · p. 12página original ↗

«WSCHODNIO-ZACHODNIE ŚREDNIOWIECZE» W NASZEJ HISTORII

14 października, w święto Pokrowy, w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki odbyła się IV Dyskusja Akademicka „Dziedzictwo średniowiecznego Wschodu i Zachodu a tożsamość europejska Ukrainy” w ramach projektu „Ukraińska humanistyka: dialog kultur między Wschodem a Zachodem”, o czym wcześniej pisała już gazeta „Słowo Proświty”. Pierwsza dyskusja w ramach projektu odbyła się we wrześniu 2010 r. i nosiła tytuł „Ukraińska humanistyka: dialog kultur między Wschodem a Zachodem”. 1 grudnia 2010 r. miała miejsce druga dyskusja „Rozszerzając granice, przybliżając peryferie”. W kwietniu 2011 r. odbyła się trzecia dyskusja akademicka „Narodowotwórcza misja przekładu”. W ciągu roku w debatach akademickich wzięli udział O. Pachlowska, I. Bondarenko, J. Bystrycki, J. Koczubej, J. Van Keumulen (Belgia), M. Ghosh (Indie-Ukraina), I. Małkowycz, M. Stricha, N. Wysocka, M. Prychoda, I. Kohut, znaczna część naukowców Instytutu Filologii KNU, różnych instytutów NAN Ukrainy i inni.Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, współkoordynator projektu Hryhorij Semeniuk, dyrektor Instytutu Filologii KNU imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk filologicznych, profesor: — Obecnie utrwalony jest pogląd na ukraińską tożsamość jako na europejską w swoim rdzeniu. Mychajło Drahomanow, Łesia Ukrainka, Jewhen Małaniuk, Mykoła Zerow wpisali literaturę ukraińską w kontekst kultury duchowej Zachodu. Iwan Franko, Ahatanheł Krymski, Mychajło Hruszewski pokazali genezę ukraińskości w ogólnoświatowym kontekście, przedstawili elementy wschodniej i europejskiej tradycji jako organiczne składniki rodzimej kultury. Epoka średniowiecza w tym procesie jest szczególnym okresem. O średniowiecznej Rusi pozostawili swoje wzmianki arabscy pisarze i podróżnicy Ibn Dasta, Alma Sudi, Ibn Haukal, Ibrahim ibn Jakub; greccy, bizantyjscy historycy VI—X wieku Prokopiusz, Maurycjusz, Patriarcha Focjusz, Leon Diakon; zachodnioeuropejscy kronikarze, naukowcy i podróżnicy XI—XV wieku biskup Bruno z Kwerfurtu, Thietmar z Merseburga, Guillebert de Lannoy, Albert Campense, Roger Bacon, Hieronim z Pragi. Znamienne, że bizantyjscy pisarze zachwycali się wysokim poziomem demokratyzmu i kultury na Rusi. Tak, Prokopiusz pisał, że “tutaj od dawnych czasów żyją tak, że porządkuje wspólnota, i dlatego wszystkie sprawy, czy szczęśliwe, czy złe, idą do wspólnoty”. A Leon Diakon podkreślał, że “Rusini to naród silny, choć i pokonani, ale nie oddają się w ręce wrogów. Jeśli nie mają szansy na ratunek, to wbijają sobie w pierś miecz”. Biskup Thietmar z Merseburga był poruszony wielkością średniowiecznego Kijowa. Pisał, że w stolicy królestwa (właśnie tak nazywał ruską ziemię) jest ponad 400 cerkwi i ludzi niezliczona siła, że to miasto wielkie i silne. Ruska przestrzeń kulturowa przyjęła bogatą tradycję chrześcijańską — religijną, polityczną, księgową. Ale nasza średniowieczna kultura nie stała się kompilacją cudzych osiągnięć, bizantyjskich czy bułgarskich. Ruś miała własną silną podstawę, na którą nałożył się bizantyjsko-bułgarski system piśmiennictwa, architektury, systemu politycznego itp. Bizantyjska dominanta dla nas nie była panującą, bo tworzyliśmy własną średniowieczną tradycję, która stała się podstawą dla przyszłego narodu ukraińskiego. Twórczo przyjmowaliśmy i przemyśliwaliśmy na nowo, napełniając własną duchową treścią to, co przychodziło do nas i z Bizancjum, i z Europy. Kijów poniekąd sam stawał się nowatorem dla średniowiecznej Europy, zwłaszcza w piśmiennictwie. Mychajło Maksymowycz słusznie podkreślał, że średniowieczna Europa nie zna niczego, co mogłoby się równać z naszymi “Powieścią minionych lat”, “Słowem o wyprawie Igora” i “Słowami” Cyryla Turowskiego. A Jarosław Mądry swoją “Ruską Prawdą” dokonał prawdziwego przełomu w ówczesnej jurysprudencji, oszołomiwszy Europę tym, że zniósł karę śmierci. W rezultacie średniowieczna Ruś samoidentyfikowała się w Europie jako niezależne państwo w wymiarach politycznym, religijnym, kulturowym, prawnym, duchowym. Jednocześnie także do Wschodu zainteresowanie Ukraińców zawsze było i pozostaje wielkie. Świat wschodni jest zauważalny w języku ukraińskim, tradycyjnym stroju, licznych motywach w literaturze i sztukach plastycznych. Szczególne zainteresowanie w Ukrainie zyskuje epoka średniowiecza właśnie jako kluczowy okres dla rozwoju kultur krajów Wschodu i Zachodu. Ukraina powinna dołączyć do tych dwóch błogosławionych źródeł i, być może, wtedy sprawdzi się prognoza Mykoły Chwylowego, który wierzył, że eurazjatycki renesans rozpocznie się właśnie na terenach naszego państwa, obejmując i odnawiając kraje Wschodu i Zachodu. Mam nadzieję, że nasz okrągły stół również przyczyni się do realizacji tego ambitnego celu, wielkiej i strategicznej misji Ukrainy między Wschodem a Zachodem. Mykoła Żułynski, akademik, doktor nauk filologicznych, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy: — Chciałbym zacząć swoje wystąpienie od słów Jana Pawła II, Papieża Rzymskiego, który tutaj, w Kijowie, na stadionie “Czajka” 24 czerwca 2001 roku z takimi słowami zwrócił się do Ukrainy: “Najświętszy cudzie opieki Ukrainy, ty od wieków wskazywałaś drogę chrześcijańskiemu narodowi, kontynuując świecenie nad swoimi dziećmi. Pomóż im, aby oni nigdy nie zapominali imienia, to znaczy tej duchowej tożsamości, którą otrzymali przy chrzcie”. Chciałbym podkreślić słowa “duchowa tożsamość”. Jasna sprawa, Papież Rzymski miał na myśli jedno z najważniejszych w historii Ukrainy i Europy Wschodniej wydarzeń — przyjęcie chrześcijaństwa na Rusi. Chrześcijaństwo odegrało unikalną rolę w tym, aby zbliżać, szukać dróg porozumienia między różnymi kulturami i, co najważniejsze, nadzwyczaj sprzyjało formowaniu nie tylko duchowej, ale i narodowej tożsamości. Nie możemy nie wspomnieć idei Hryhorija Skoworody, jego myśli o republice ducha. Czy sławnego Piotra Mohyły, który ogłosił ideę ekumenizmu, chrześcijańskiej jedności całego świata kulturowego. Co więcej, sformułował koncepcję syntezy kultur wschodniosłowiańskich i zachodnioeuropejskich. Zatem mamy do rozmowy, do dyskusji poważną bazową podstawę, która jest zagłębiona nie tylko w średniowiecze, a jeszcze w głębsze czasy. Dlatego dla Ukrainy dzisiaj problem europejskiej tożsamości, jestem przekonany, przede wszystkim jest związany z formowaniem tożsamości narodowej. Bo bez bazowej podstawy, bez tożsamości narodowej nie można mówić o tożsamości europejskiej. Bo kulturowa integracja Ukrainy w wielką Europę jest niemożliwa bez nabycia i duchowej, i narodowej tożsamości. Mamy bardzo ciężkie i nieproste kilkusetletnie dziedzictwo, to kolonialna zależność, przykucie Ukrainy do innych kultur, niepaństwowe istnienie narodu ukraińskiego. Spowodowało ono rozryw myślenia historycznego, utratę całościowego wyobrażenia o kulturze narodowej, która, jak wiadomo, nie miała możliwości rozwijać się na wszystkich poziomach swojego organicznego samourzeczywistnienia. Ale właśnie kultura jest zdolna nadać integralny impuls oraz historyczny kontekst integracji Ukrainy do wielkiej Europy. A co to oznacza? To przede wszystkim poziom wiedzy społeczeństwa. To naukowo-techniczny, naukowo-technologiczny i naukowo-informacyjny rozwój. To fundamentalne, bazowe wartości i tradycje. To narodowo-kulturowy genotyp. To, w istocie, ukraiński obraz cywilizacyjny. Te czynniki są nadzwyczaj ważne. One określają dzisiaj obraz każdego kraju, każdego narodu w XXI wieku. Ale przecież widzimy, że nasza wewnętrzna transformacja, modernizacja jest nadzwyczaj powolna. I jest to uwarunkowane wieloma przyczynami, o których dzisiaj nie będę mówił. Naszym celem jest równoprawny dialog kultur. A można go tworzyć, kiedy mocno stoisz na swoim narodowym fundamencie, kiedy masz bazową podstawę, ten system bazowych wartości, który pozwala wychodzić na taki dialog i prowadzić go równoprawnie. Nasza rozmowa jest dlatego ważna, że musimy te bazowe wartości wyraźniej dla siebie wyobrazić i zrozumieć, jak tworzyło się odkrycie, w istocie, Europy, ale odkrycie przez Europę naszej Ukrainy. Bo pierwsze odkrycie było nie tyle Europą Rusi Kijowskiej, jak Ruś Kijowska odkrywała Europę. I to jest bardzo ciekawy moment, dlatego że właśnie nasza Ruś Kijowska była tym tworem państwowym, który, możemy mówić, na terenach Europy był jednym z najpotężniejszych, najbardziej rozwiniętych państw. I wtedy tworzył się ten kulturowy dialog, wtedy formowała się duchowa tożsamość, bez której nie do pomyślenia jest nasz dialog z Europą. Czynnik chrześcijański w tych kwestiach jest bardzo ważny, ponieważ państwo, tak jak nasza dzisiejsza Ukraina, nie może istnieć bez światopoglądowego, moralno-etycznego fundamentu. Musimy na czymś bazować, naród musi mieć wiarę. Bez wiary naród nie nabywa godności, a bez godności nie ma narodu, państwa. Dlatego dzisiejszym problemem naszego kraju jest to, że Ukraina nie posiada systemu tych orientacji wartościowych, które dawałyby nam możliwość patrzenia na siebie z godnością, i jednocześnie bazowania na tych wartościach naszego dialogu nie tylko z Europą, ale z całym światem. Jurij Czornomoreć, doktor nauk filozoficznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Państwowej Służby Podatkowej Ukrainy, zauważył: „Kultura ukraińska nie mogła przyswoić wszystkiego tego, co twórczego było w Bizancjum, ponieważ spotkanie to nastąpiło w dość »nieodpowiednim« czasie, kiedy Bizancjum już utraciło swoją misję kulturotwórczą na ogromnym areale, kiedy zbliżało się do swojego rozpadu i upadku”. Chodziło o to, że „historyczne spotkanie” Rusi Kijowskiej i Bizancjum nastąpiło późno, kiedy ta ostatnia przeżyła już swój najwyższy wzlot kulturowy. Wołodymyr Bureha, kandydat teologii, kandydat nauk historycznych, prorektor Kijowskiej Akademii Duchownej, zaznaczył: „Jeszcze w XIX w. można było natknąć się na takie formy postrzegania dziedzictwa Rusi Kijowskiej, jakoby za czasów Rusi Kijowskiej nie to, że nie sposób mówić o działalności oświatowej, ale w ogóle trudno w niej znaleźć umiejętność czytania i pisania. Choć badacze uznawali ważną rolę »Słowa o Zakonie i Łasce« metropolity Hilariona, to i tak zaznaczano, że o rodzimych osiągnięciach dziedzictwa staroruskiego nie może być mowy. Zmiany nastąpiły po pracy księcia J. Trubieckiego »Umozrienije w kraskach«, która rzuciła światło na ikonopisanie tamtego okresu. I mimo wszystko badacze uważali, że w zabytkach piśmiennictwa nie można doszukiwać się czegoś rodzimego, co świadczyłoby o oryginalności tego arealu kulturowego. »Starożytna Ruś, jak pisano, »uprawiała teologię« w milczeniu«. Dopiero w ciągu XX wieku badacze zburzyli te stereotypy i wskazali na wysoką kulturę książkową Rusi. Powiedzmy, kiedy pisano żywot Czcigodnego Teodozjusza, to świadomie orientowano się na wzorce palestyńskie, a nie egipskie. Recepcja doświadczenia obcej kultury była świadoma”. W. Bureha wspomniał pracę A. Toynbee’ego o dość irracjonalnej w swoich założeniach metodologicznych teorii wyzwań, które w różnym czasie popychają ludzkość do osiągnięć, choć czasem mogą nie znajdować reakcji społecznej, a dlatego tak i pozostają niezauważone. Dziedzictwo czasów średniowiecza jest aktywnie przemyśliwane także w XX wieku, traktaty Grzegorza z Nyssy są aktualne i dzisiaj, zaznaczył pan Bureha. Właśnie w duchu teorii wyzwań naukowiec interpretował burzliwy rozwój szkół brackich, pojawienie się Biblii Ostrogskiej, założenie przez Piotra Mohyłę Akademii Kijowskiej. Analogiczne procesy wieki wcześniej miały miejsce w Europie Zachodniej i były związane z potrzebą reorganizacji Kościoła katolickiego, konfrontacją protestantów i katolików itp. W historii kultury synteza twórcza zawsze pojawia się jako odpowiedź na wyzwanie, w przeciwnym razie mamy tylko »tradycję ochronną«, która nie ma perspektyw rozwoju. Andrij Baumeister, docent katedry filozofii Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, zwrócił uwagę na to, że w myśli naukowej (i niestety ten pogląd mamy nawet w pracach S. Awierincewa) funkcjonuje sąd o »prowincjonalności i wtórności scholastyki mohylańskiej«, czyli tych tradycji filozoficznych, które istniały w starej Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Badacz przypomniał, że jedną z ważnych funkcji uniwersytetu zachodnioeuropejskiego była publiczność i dyskusyjność, które dały możliwość dojścia do prawdy drogą logicznego uzasadnienia przesłanek we własnych sądach. Dzisiaj na uniwersytetach Ukrainy ważne jest odradzanie tej potrzeby krytycznych sądów. Zadaniem współczesnych uniwersytetów jest »zajmowanie się nauką w żywym kontekście«. Rusłana Demczuk, docent katedry kulturologii Narodowego Uniwersytetu »Akademia Kijowsko-Mohylańska«, nakreśliła główne cechy tożsamości, która została skonstruowana w Rusi Kijowskiej. Badaczka zaznaczyła, że w dyskursie teologii bizantyjskiej nastąpiło rozpuszczenie dyskursu chrześcijańskiego. Została stworzona mitologema narodu ruskiego, która była podpierana teorią o przyjściu Chrystusa do narodu chrześcijańskiego, ruskiego. Echa mitologicznego dyskursu Świętej Rusi są obecne także w folklorze kozackim. Jurij Pełeszenko, doktor nauk filologicznych (Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy) zaznaczył, że »Ruś Kijowska była makrocywilizacją«. Naukowiec zwrócił się do analizy »Powieści o Królestwie Indyjskim« i miejsca tego tekstu w historii kultury ukraińskiej. Profesor Oksana Slipuszko (Instytut Filologii KNU imienia T. Szewczenki) nakreśliła główne cechy staroruskiego dziedzictwa literackiego oraz przesłanki powstania chrześcijaństwa na Rusi. Znany badacz ikonopisania i sztuki Dmytro Stepowyk, profesor, doktor nauk o sztuce, filozofii i nauk teologicznych, kierownik działu Instytutu Folklorystyki, Sztuki i Etnografii NAN Ukrainy, wskazał na najważniejsze punkty zwrotne w historii średniowiecza. Zwrócił uwagę audytorium na niedopuszczalność łączenia Kościoła i państwa, ponieważ władza świecka zawsze zawiera w sobie element grzechu; na walkę o tron kijowski za czasów Rusi, główne cechy baroku w literaturze i sztuce, ważność cech renesansowych w malarstwie ukraińskim. Badacz ukraińskiej sztuki sakralnej podkreślił również, że w języku ukraińskim, zgodnie z normami ortoepicznymi, należy pisać Jewanhelia, a nie Jewanhelie (moskiewskie narzucanie, ponieważ główne słowo w wyrażeniu »dobra nowina« ma rodzaj żeński). Czyli, na przykład, musimy pisać Peresopnyćka Jewanhelia. Profesor Łesia Zwonska (Instytut Filologii KNU imienia T. Szewczenki) zwróciła się do teorii »ad origines«, wskazując na konieczność badania granic znaczeń pojęć antycznych, które stanowią obecną »konceptosferę« humanistyki. W średniowieczu pojęcia te znajdowały nową interpretację, ale właśnie znajomość źródeł antycznych pomoże uformować naukowy pogląd »na naturę rzeczy«. Tłumaczka Julia Dżuhas-Tryanska (Uniwersytet Kijowski im. B. Hrinczenki), kurator nominacji »Powieści« na »Koronacji słowa«, zwróciła się do analizy średniowiecznych tematów, motywów i wątków we współczesnej literaturze masowej, a także w romansach kobiecych, które mają kilkutysięczne nakłady. Dyskusja naukowa okazała się niezwykle owocna i ważna dla audytorium studenckiego, ponieważ zburzyła stereotypy o kulturze średniowiecza. Chodziło o naświetlenie złożonych problemów mediewistyki, które dowodzą potężnych korzeni kultury ukraińskiej, jej odwiecznego dialogu między Zachodem a Wschodem.

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

można nabyć książki o M. Szaszkiewiczu: y Światło „Rusałki Dniestrowej”; y M. Szaszkiewicz i Radziechowszczyzna; y Nasz Markijan; y Śladami M. Szaszkiewicza; y Niestanice — wieś Markijana; y Historia powstania muzeum-zagrody M. Szaszkiewicza we wsi Niestanice; y Powtórny pochówek Markijana Szaszkiewicza; y Rodzime słowo moje — I zmierzamy „razem ku światłu”? Gdzie tam! I dalej tylko ufamy: „Jakoś Bóg da!” Jest nad czym pogłówkować-pomyśleć… W imieniu Markijana — Wiara przodków, Ojczyzna, Język ojczysty, własny dom… Przed własnym sumieniem Każdy siebie Zapytajmy: A co w imieniu Moim?! Przed Szaszkiewicza imieniem Wielce jesteśmy zobowiązani — Ty i ja. Z takimi, jak on, Związane Niepodległość, Państwowość, Nasza ukraińska rodzina. Takimi, Jak Markijan Szaszkiewicz, Stoi naród! PIEŚŃ MARKIJANA Na rodzimy śpiew Rusałkę, Markijanie, Wołając z wód Dniestrowych, Czy wiedziałeś, że czas taki nastanie, Kiedy ten śpiew rozwieje złe mgły, I naród będzie błogosławił twoje ślady? Budzicielu, oświecicielu, poeto, Szczęśliwa Ukraina, że ty jesteś! Już naszemu językowi nie straszne szpony, Już i małowierni wierzą w nasze wzloty I przechodzą z cudzego na swoje. Już wiosenka, ojcze Markijanie, Z twojej Podlisieckiej góry Główki nie skłoni, nie zwiędnie, Bo wieczna twoja nauka płomienna: „Po ukraińsku, mój ziomku, mów!” M. Szaszkiewicz. Rzeźba w wypukłym drewnie O. Pasiki w nim odezwą się wieki… (materiały konferencji uczniowskiej, poświęconej 200-leciu od dnia urodzin M. Szaszkiewicza); y Idziemy do ciebie, Markijanie; y Czytanka M. Szaszkiewicza. Serdecznie zapraszamy wszystkich do Niestanic na Ogólnoukraińskie święto. Petro SIKORSKI, doktor nauk pedagogicznych, profesor, prezydent LKT „Rodzima szkoła”

Traducción automática

Página · p. 13página original ↗

Original en ucraniano · traducción en actualización

СТЕЖКАМИ МАРКІЯНА

Марта ГРИНДА, член Ради Галицького районного об’єднання ВУТ “Просвіта” ім. Т. Шевченка, м. Львів У Галицькій “Просвіті” м. Львова склалася давня традиція проведення мандрівок. Уже вдруге цього року подорожували мальовничими місцями, де народився, жив, творив, був священиком Маркіян Шашкевич. Адже 6 листопада 2011 року відзначатимемо 200-ліття з дня його народження. У казковій місцині розкинулося с. Підлисся Золочівського району на Львівщині, де з’явився на світ Маркіян. Тут була садиба його діда Романа Авдиковського — пароха села. Зверху Біла Гора — посестра Чернечої. Це місце постійного паломництва для вияву народної шани галицькому будителю. На Горі Хрест як символ пам’яті світлої постаті Маркіяна Шашкевича. Відкрито цей монументальний пам’ятник ще 29 жовтня 1911 року. Важка кам’яна брила як свідок гніту, безпросвітної темряви, вежа у стилі Єйфеля передає прагнення до світла, правди, руху, поступу… Поруч Стрілецькі могили… Ще 1959 р. у Підлиссі відкрито літературно-меморіальний музей. Довкола сади, розлогі ліси… Улітку 1961 р. на місці, де стояла хата Шашкевича, встановлено гранітний камінь, а 25 жовтня 1962 р. відкрито пам’ятник Маркіянові (скульптор Д. Крвавич). Як символ наснаги до життя, джерела волі збережена криниця. Над цим витає Дух Маркіяна! Усе це ми, просвітяни, та наші прихильники могли побачити, відчути 7 серпня під час першої мандрівки. На Білу Гору відбулося великолюдне паломництво. Урочиста Літургія, виступ капели Ревуцького, промови Романа Лубківського, голови облради Олега Панькевича зворушили всіх присутніх. Наступну мандрівку 2 жовтня розпочали з відвідин с. Деревня. Затишне галицьке село. Є церква, стіни якої пам’ятають отця Маркіяна. Недавно сільська влада відкрила першу хату-музей про свого земляка, українського мовотворця, отця Маркіяна. Як молодий задумливий Маркіян переїжджав з села до села, так і наша мандрівка пролягала далі в с. Нестаничі Радехівського району. Тут поет, за його власними словами, був “позбавлений всяких, навіть найконечніших засобів до життя та гноблений крайнім убожеством і нуждою”. Тепер про перебування у Нестаничах із 1838 до 1841 рр. нагадує дерев’яна церква, в якій відправляв отець Маркіян, відтворюється плебанія, де мешкав. Земляки гордо згадують ім’я Маркіяна. І нарешті — Новосілки. Тут Маркіян Шашкевич жив замкнуто, в ізоляції від культури, ідей, вісток зі світу… Важко захворів, пізніше осліп, хвороба прикувала його до ліжка. 7 червня 1843 р. на 32 році життя помирає, на сільському цвинтарі збереглася надгробна плита з надписом “Тут був похований отець Маркіян Шашкевич”. 31 жовтня—1 листопада 1893 р. з великими урочистостями останки Маркіяна Шашкевича перевезено з Новосілок до Львова, де на Личаківському цвинтарі спочивають разом із ним дружина Юлія та син Володимир. У Новосілках діє церква Св. Миколая, в якій зберігся малий дерев’яний хрест, з ним правив отець Маркіян. Зараз у цій церкві отець Іван користується Маркіяновим хрестом, яким благословив усіх нас, мандрівників-паломників. Завершалася наша мандрівка знову вс. Підлисся, музеї-садибі отця Маркіяна. Стежками Маркіяна Шашкевича з нами подорожувала як екскурсовод Ірина Дутковська з родини Юлії Крушинської (дружини Маркіяна), лікар за фахом, яка ретельно, з великим натхненням досліджує Шашкевичіану і від усієї душі поділилася з нами своїми глибокими пізнаннями. Мандрівка збагатила світогляд не лише просвітян, а й представників із “Товариства Тернопілля у Львові”, “Холмщини”, небайдужих молодих людей, які подорожували місцями Маркіяна в ці дні. Ми вклонялися землі, яка подарувала Галичині, врешті й усій Україні, творця “Руської трійці”, отця Маркіяна, який жертовно захищав у ті далекі часи все українське. Маркіян Шашкевич (1811—1843). Портрет роботи Д. Гринця Михайло ШАЛАТА ІМ’Я ШАШКЕВИЧА При цім імені У душі воздаємо честь. Радуйся, радуйся, українська ниво! Числа знаменитим іменням несть, Та це особливе. Чув священний обов’язок Маркіян, Обов’язок, Богом даний: Пробудити українську свідомість братів-галичан. Радуйтесь, радуйтесь, галичани! Постояти узявся за рідне, своє. Святися, святися, вкраїнський роде! Бо як же це так: мова є, історія є, А… “немає народу”? Не німецький тут Vaterland, Не польська Оjczyzna*. Та де ж би то зайда (нині сказали би: окупант) Україну визнав!? “Ми були, ми є, ми будемо! З історією своєю, культурою, мовою!” — Заявив Друкованою в Буді “Русалкою Дністровою”**. ———————————— * Vaterland (нім.), Оjczyzna (пол.) — Батьківщина. ** “Русалка Дністровая” — перша в Галичині книжка українською народною мовою, складена М. Шашкевичем, І. Вагилевичем та Я. Головацьким і видана 1837 року в місті Буда[пешті]. * * * Галичина — Журба безпросвітня. Злидні. Безправ’я. Панщина клята. Ходять відважніші аж до Відня В цісаря правди шукати. Ходять — І не знаходять. З панами — ради ніякої. Кріпацька доля така, Як у байці “Пан та Собака” Артемовського-Гулака: “Хоч круть, хоч верть… Все тобі… в черепочку смерть”. Не раз і не два задумувавсь Маркіян: “Ми у Європі, Чи де ми є!? Такий вже ганебний, безрадісний стан: Кріпацтво, рекрутчина, епідемії… Де ми, Чиї ми діти? Ні освіти, ані просвіти! Он серби пробуджуються зі сну, Чехи, словаки — слов’яни-сусіди. Вже й з Наддніпрянщини в Галичину Прилинула “Енеїда”. А ми, галичани, а ми Коли свідомими станем людьми? Чужинці нас міряють на свій аршин, Ополячуючи, онімечуючи навмисне. Ми — вічні пахолки неначе… Гей, земляче! Відкинь той камінь, що ти серце тисне… Ти не неволі син!” * * * Всевладний часе, Маркіянова місія — воля твоя! На три роки був старший Від Тараса. Й “Русалка…” старша на три Від “Кобзаря”. Обидва творці Плекали думи однакові: Україна своя, вільна і нероздільна. Обидві ці книги — знакові: Обидві для українця — Настільні. Хай “Русалка…” — Й дітище трьох: Маркіяна, Івана, Якова, — Та всю “трійцю” тоді Напоумив Бог Україні служити однаково. (То вже потім — Без Шашкевича проводу — Другий і третій із “трійці” співці Під намовами недругів Збилися на манівці. А тоді усевладний час Працював на нас). Возвістилися Зоря Маркіяна Й астральне світило Тарас. Провидінням було їм призначено Україні світити, Поки в ній не пахольство, а вдача козача Себто — поки їй жити. А тому, земляки кохані, Треба знати від першого класу Про “Русалку…” і “Читанку” Маркіяна, Про “Кобзар” та “Буквар” Тараса. * * * Школи, вулиці Імені Маркіяна. Монументи Поета У Підлиссі і Львові, Золочеві та Бережанах, Римі і Вінніпезі. Час від часу — видання творів (Переважно до ювілеїв). Це для належної шани Багато чи мало? А спитаймо себе, Як сповідуємо Шашкевичеві ідеали. Як сповняємо, Русини-вкраїнці, Його заповіт. Чого досягли ми без Маркіяна За стільки літ. Маючи, як він мовив, “Ум світлий, високий”, Чи придумали ми якусь кару Хоч однісінькому з яничарів, Що рідної мови цураються, А “чужую полюбляють”? Чи з Русі-України Ми прогнали вже “мраки тьмаві”? Чи уже, браття милі, Воскресили ми “В новій силі Руську славу, руську власть”? Чи принаймні Уже подали ми Друг другові руки 8 листопада ц. р. від# будуться урочистості з нагоди 200#річчя від дня народження М.Шашкеви# ча за такою програмою: y Святочна літургія — 900—1100; y Відкриття і посвята музею-садиби М.Шашкевича — 1100—1200; y Перша екскурсія у музеї-садибі — 1200—1230; y Слово гостей до М. Шашкевича — 1240— 1340; y Концерт — 1500—1700. Під час святкування
Página · p. 14página original ↗

BARWNE OBRAZY WIKTORA STEPURKI

— Wiktorze Iwanowiczu, jedne z najbardziej znanych Pana utworów — „Dogmaty Bogurodzicy” oraz „Liturgia spowiednicza” należą do gatunku muzyki duchowej... — Tradycje ukraińskiej muzyki duchowej są bardzo głębokie i, niestety, częściowo utracone. Szczególnie dotyczy to naszego pokolenia. My dopiero dołączamy do tych tradycji, uczymy się ich — i to jest problemem. Objętość utworów jest bardzo duża. Mój znajomy, chórmistrz chóru „Kijów” Mykoła Hobdycz, stale odnajduje coraz to nowe utwory dawnych ukraińskich kompozytorów — Mykoły Dyłeckiego, Danyła Demuckiego… Teraz odkrył kompozytora Czykałyckiego, którego dopiero zaczął rozszyfrowywać. I ta praca jest bardzo ciężka, bo pozostały partie, w których być może są błędy. Trzeba zbadać sytuację, w której pisano utwory, zbadać styl tamtego okresu, konkretnego kompozytora. Na przykład, kiedy redaguje się Artema Wedela, pojawia się bardzo wiele nieścisłości i prowadzone są poważne spory muzykologów o to, czy to styl Wedela, czy nie, czy to podróbka, czy po prostu błędy. Niektórzy chórmistrzowie przerabiają pod swoje rozumienie, inni się z tym nie zgadzają… — A jakie utwory ukraińskich klasyków miały wpływ na kształtowanie się Pana jako artysty? — Kiedy uczyłem się w konserwatorium, Pawło Iwanowycz Murawski nagrał dwie duże płyty — prawie całą muzykę Mykoły Łeontowycza, z wyjątkiem duchowej. To wydarzenie wywarło na mnie ogromny wpływ, podobnie jak styl Mykoły Dmytrowycza. Wychowywałem się także na utworach Wolfganga Amadeusza Mozarta, Ludwiga van Beethovena, Johanna Sebastiana Bacha, Serhija Prokofjewa, Dmytra Szostakowicza, Łewka Rewuckiego, Borysa Latoszynskiego. Do tej kohorty zaliczam też współczesnych kompozytorów — Myrosława Skoryka, Jewhena Stankowycza, Łesię Dyczko i niektórych ze swoich rówieśników. Być może to nie tyle wpływy, co zbieżność naszego postrzegania świata. Bliska jest mi twórczość Hanny Hawryłeć, Ihora Szczerbakowa, nieżyjącego już kompozytora Anatolija Biłoszyckiego, z którym razem uczyłem się w konserwatorium, zwłaszcza w jego podejściu do tradycji klasycyzmu i romantyzmu, do tradycji ludowości w muzyce. Jasna sprawa, że w tym stopie być może pojawia się mój styl. Choć nie utrwalam jakichś swoich cech stylowych, a po prostu zachwycam się kolejną ideą. Cieszę się, że te idee są stale nowe, one mnie interesują. — Dzięki czemu w ukraińskiej muzyce znają Wiktora Stepurkę? — Z góry nie wiadomo, który właśnie utwór unieśmiertelni kompozytora. Mój utwór „Dziwo dziwne” wykonują na międzynarodowych konkursach różne chóry. Jego unikalność polega na tym, że jest bez tekstu, to, można powiedzieć, obraz chóralny, który zachwyca ludzi. Opowiadano, że na jakimś konkursie „Dziwo dziwne” śpiewał nawet chór z Filipin. Bliskie są mi utwory, które napisałem dla chóru „Kijów”. To muzyka duchowa. Także utwory, w których wyraziłem stosunek do dawnych śpiewów. Wspominaliście już mój cykl „Dogmaty Bogurodzicy” na chór i orkiestrę symfoniczną. Mam pięć „dramatów symfonicznych”, jak je nazywam. Symfoniami ich nazwać nie można, dlatego że we mnie, w moim myśleniu jest bardzo wiele wpływów wizualnych obrazów, symfonikiem się nie czuję. Symfonik — to intelektualista, który zakłada jakieś logiczne podstawy w konstrukcję symfonii, buduje ją na poziomie fizyczno-matematycznym. Dla mnie zaś wszystkie obrazy są żywe, wizualne, czułe. Oczywiście, myślę nad kompozycją w ogóle. Moja muzyka — to nie emocje, ale nazwa „dramaty symfoniczne” jest dla niej bardziej odpowiednia. Wśród nich jest „Epitafium pamięci ofiar totalitaryzmu” na temat Beethovena. Jednak moja muzyka symfoniczna prawie nie brzmi i nie brzmiała, postrzegają mnie jako kompozytora chóralnego. To jakiś element przypadku, kiedy do człowieka przypisuje się pewien standard. — Wiktorze Iwanowiczu, Pana rola w powrocie imienia Danyła Tuptała do jego ojczyzny, rejonu makarowskiego, jest niezwykle ważna. Czy odczuwa Pan duchową, być może nawet mistyczną więź z tą postacią? — Znajomość z Danyłem Tuptałem była dla mnie objawieniem. W Makarowie w 1992 roku zorganizowaliśmy zespół chóralny „Swiat-koło” i postanowiliśmy wykonywać tylko duchową muzykę prawosławną. Na konkursach śpiewaliśmy i Mozarta, i Bacha, ale idea była w tym, żeby wykonywać właśnie ukraińską muzykę duchową. Często zapraszano nas do śpiewania w cerkwi. I nagle dowiaduję się o Świętym Dymitrze z Rostowa (Danyle Tuptale). Najwięcej informacji o tym wybitnym mieszkańcu Makarowa zaczerpnąłem podczas prowadzenia 27 października 2001 roku Ogólnoukraińskiej konferencji oświatowej, poświęconej Danyle Tuptale w Makarowie, a także podczas prowadzenia innych wydarzeń w jubileuszowym roku 350-lecia od dnia jego urodzin. Przyjeżdżał Patriarcha Filaret, przygotowywaliśmy program, napisałem opracowania jego kantów, śpiewaliśmy je wtedy po raz pierwszy. Święty Dymitr urodził się w 1651 roku. Ja pojawiłem się na świecie równo 300 lat po nim! Imienną ikoną, którą zawsze ze sobą woził, była „Niespodziewana radość”. I dowiaduję się, że tę ikonę czci cerkiew 22 grudnia — w dniu moich urodzin! To wszystko na mnie bardzo wpłynęło… To naprawdę Boża ręka i opatrzność przez Danyła Tuptała przywiodły mnie do Makarowa. Od tego czasu zacząłem prowadzić bardzo poważną pracę nad uczczeniem jego imienia, organizacją festiwalu muzyki duchowej na jego cześć, opracowaniem jego utworów. „Dogmaty Bogurodzicy” są poświęcone pamięci Świętego Dymitra z Rostowa. Był wysoce wykształconym człowiekiem, niezwykle wiele zrobił dla kształtowania nowego języka ukraińskiego, dla ustanowienia informowania i wydań druków pieśni i irmologionów. Zbierał po całej Ukrainie pieśni. W irmologionach różnych klasztorów, w których bywał Święty Dymitr z Rostowa (na Ukrainie, w Mołdawii, na Białorusi), jest ogromna liczba utworów, które już są zaadaptowane. Ale w ich podstawie są śpiewy kijowskie, które jakimś sposobem tam trafiły, wielką rolę w tym odegrał właśnie Danyło Tuptało. Uważam, że takie osobistości, jak Dymitr z Rostowa, nie są jeszcze wystarczająco uczczone na Ukrainie. — Kompozytor — to malarz w muzyce. W świątyni jednoczą się ikonopisy i pieśni. Odczuwa Pan tę harmonię? Czy jest ona obecna we współczesnych cerkwiach? — To tajemnica, którą każdy człowiek, trafiając do świątyni, wyłapuje osobiście. Na terenie Ławry Pieczerskiej w Kijowie działa Akademia Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki. Dzisiaj od studentów można usłyszeć przekleństwa, zobaczyć ich z papierosem. Ludzie nie odczuwają aury tego świętego miejsca. Parafianie Patriarchatu Moskiewskiego mogą powiedzieć, że w ukraińskich świątyniach nie ma „łaski”. Oni to niby „odczuwają”. Jednocześnie prawdziwy Ukrainiec odczuwa łaskę właśnie w świątyni Patriarchatu Kijowskiego. Nie mogę powiedzieć, że poważnie zagłębiłem się w ducha liturgii, że w pełni rozumiem jej sens. Ale staram się, aby to, co odczuwam w cerkwi podczas nabożeństwa, było współbrzmiące z moimi myślami, uczuciami, kiedy piszę muzykę duchową. Ale ona, oczywiście, wychodzi poza granice tego, co dzieje się w cerkwi, właśnie przez to, że wychowanie współczesnego człowieka jest związane z wizualnymi obrazami. Te kolorystyczne wizualne obrazy odgrywają ogromną rolę w mojej stylistyce i myśleniu. Słowo dla mnie — to impuls dla dźwiękowego, muzycznego obrazu. — A co w takim razie z utworami Danyła Tuptała, Mykoły Łeontowycza, innych kompozytorów przeszłości? Wtedy to zapewne też było odejście od reguł… — Tak, oczywiście. W kantach Tuptała są wpływy nawet europejskiej tradycji wokalnej. Mówią o tym naukowcy. U Mykoły Łeontowycza i Kyryła Stecenki — wpływy pieśni ludowej tamtego czasu. Jeszcze w XIX wieku kanonizowany prawosławny cykl „kijowskich śpiewów” został opracowany w tradycji harmonizacji. Jest utwór Ołeksandra Koszycia „Bogurodziczne dogmaty”. Jego problem polega na tym, że kompozytor, wychowany na tradycjach i stylistyce XIX wieku, użył w nim harmonii. A czy one są tam potrzebne? Ja w swoich „Bogurodzicznych dogmatach” orientowałem się na zasadę muzyki Bacha, u którego jest „cantus firmus” i polifoniczna faktura. Lecz chciałem powrócić do naszej starodawnej zasady znamiennej, kiedy był śpiew demestwenny, w którym jest „wiodący” śpiewak, prowadzący melodię, oraz „improwizatorzy”, którzy na tle tej melodii wnoszą swoje emocje, zrozumienie, fantazję. Wydaje mi się, że jest to bliższe idei tamtych śpiewów. Kiedy dodaje się do nich romantyczną harmonię lub klasyczną, XVII—XIX stulecia. — Nieustannie przebywamy w świecie dźwięków. Jaki jest Pana stosunek do współczesnych rytmów, nurtów muzycznych? Czy któreś z nich mają coś wspólnego z ukraińskimi tradycjami muzycznymi? Czy mają one przyszłość? — Zacznę od kulminacji. Kiedy jadę do Makarowa, muszę przejść jeden przystanek pieszo od metra Żytomyrskiej do dworca autobusowego „Daczna”. Obok autostrady przebywam w ciągłym huku. Kiedy wychodzę na most, pod którym przechodzi Obwodnica — huk od samochodów zwiększa się dwukrotnie. I wiecie, kiedy słyszę niektóre „utwory” współczesnej muzyki — łapię się na myśli, że to to samo! Jeśli Beethoven w szóstej symfonii przedstawia śpiew ptaków czy jakieś codzienne rzeczy, to jest mi to bliższe niż to, co próbują robić współcześni kompozytorzy. Oni przekazują elektroniczne szumy, które znajdują się poza świadomością. Kiedy wpadamy w trans i tracimy świadomość, w naszych uszach zaczyna coś „szumieć”. Takiego poziomu jest nasza muzyka elektroniczna, muzyka barw. W tym nie widzę nic ludzkiego, widzi się jedynie grozę. Ale jeszcze bardziej przeraża to, że nadejdzie moment, kiedy przestanę to odczuwać, kiedy taka rzeczywistość stanie się normalna. Taka jest współczesna muzyka. Nie ma ona podstaw melodycznych. To jakieś plamy, dźwiękowe fantazje. Zniżanie się do przekazywania szumów — to nieprzyzwoitość. Nawet medycyna już udowodniła, że taka „muzyka” negatywnie wpływa na psychikę człowieka. Pociesza to, że obecnie na całym świecie zyskuje popularność fala folklorystyczna. Ponieważ już dołączyłem do kanonów prawosławia, to doskonale rozumiem też to, na czym oparta jest muzyka buddyzmu, hinduizmu czy jakuckich szamanów. Jednocześnie, kiedy spotykają się utwory muzyczne, gdzie kompozytor na poziomie intelektualnym próbuje uświadomić sobie i wyodrębnić własną myśl, uważam to za całkowicie akceptowalne. Rozmawiał Jewhen BUKET, zdjęcie autora Muzyka — to język, który nie wymaga tłumaczenia. Wymiata z duszy kurz codziennego życia. Taką myśl wyraził jeden z klasyków XIX wieku. Jakie melodie miał na myśli? Czy można zestawić to stwierdzenie ze współczesną muzyką? Gdzie przebiega granica między wiecznym a codziennym w świecie dźwięków? O tym rozmawiamy ze znanym współczesnym kompozytorem Wiktorem Iwanowyczem STEPURKIEM. Wiktor Iwanowycz urodził się 22 grudnia 1951 roku na Doniecczyźnie, muzyką pasjonował się od wczesnego dzieciństwa. Śpiewał w chórze szkolnym, w kapeli chóralnej Nowokramatorskich Zakładów Budowy Maszyn. Ukończył wydziały dyrygencko-chóralny (w klasie Lwa Wenediktowa) oraz kompozytorski (w klasie Myrosława Skoryka) Konserwatorium Kijowskiego. Od 1981 roku pracował jako wykładowca dyscyplin muzyczno-teoretycznych w Chmielnickiej Szkole Muzycznej. Od 1983 roku stale mieszka w Makarowie w obwodzie kijowskim, wykłada w rejonowej dziecięcej szkole muzycznej, od czasu założenia kieruje zespołem chóralnym „Swiat-koło” Makarowskiego Rejonowego Domu Kultury. Od 2004 roku — starszy wykładowca, potem — docent Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki (m. Kijów). Członek Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, wybrany do zarządu Kijowskiej organizacji miejskiej Związku. Członek Komitetu Organizacyjnego Międzynarodowego festiwalu „Muzyczne premiery sezonu”, członek rady nadzorczej kapeli chóralnej „Dumka” przy Ministerstwie Kultury Ukrainy, członek jury nagrody im. M. Łysenki. Dorobek twórczy Wiktora Stepurka jest obszerny i nasycony — od gatunków pieśniarskich i muzyki dla dzieci (opera „Muzyczny sklepik”) po partytury symfoniczne i operowe (koncert na flet i orkiestrę symfoniczną, obraz symfoniczny „Wyspy dzieciństwa”). Stworzył siedem utworów symfonicznych. Wielką popularność zdobyły jego utwory chóralne. Wiktor Stepurko jest laureatem międzynarodowych i ogólnoukraińskich nagród, honorowym obywatelem rejonu makarowskiego.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

Continuación de una página anterior — fragmento de página

artystyczno-kulturalny zespół w oryginalnej, uwspółcześnionej interpretacji. Mówię w czasie przeszłym, bo teraz już go tam nie zobaczyć: nowi gospodarze, których nie obchodzi ukraińska sztuka wysoka, wyrzucili bezcenne prace mistrza. Nieobojętni kijowianie poinformowali o barbarzyństwie i rodzina artysty zdołała co nieco uratować. Zapoznać się z tematycznie gęstym, pojemnym, przemyślanym na nowo przez artystę ludowym monumentalnym rzeźbieniem można jeszcze w motelu-kempingu „Prolisok”. Temat — scytyjska przeszłość naszego etnosu. Zarówno w obrazach, jak i w rzeźbie, przy zewnętrznej prostocie, ucieka się on do skojarzeniowego, zbiorowego obrazu. I w każdym czuć głębokie przeniknięcie w folklor. Takim, na przykład, jest panneau „Matka-Scytia”. W centrum — Wielka Matka z dziecięciem, za plecami skrzydła jak ręce Oranty, nimbem służy jej pożerający własny ogon wąż — symbol mądrości. A wokół centralnej figury — zwierzęcy ornament. Zarówno faktura czerwonego drewna, jak i prostota linii oraz czytelna alegoryczność ożywiają naszą pradawną przeszłość. Za życia Zadorożnyj zdążył stworzyć także szereg utalentowanych portretów postaci historycznych: Attyli, Alipiusza, Jarosława Mądrego, Maksyma Berezowskiego, Jurija Kondratiuka i innych. W planach były Lina Kostenko i Taras Szewczenko, Halszka Hulewiczówna oraz ilustracje do „Kobziarza” i jeszcze wiele innych. Ale zrealizować nawet niewielkiej części zamierzonego nie było mu już dane — w 1988 roku odleciał w wyższe światy. Jak wielkie były zamysły Iwana-Walentyna Zadorożnego, jak głęboko przenikał on w pamięć tysiącleci i psychologię rodzimego narodu, można zrozumieć z tej niewielkiej, biorąc pod uwagę cały jego dorobek twórczy, wystawy w galerii im. Zamostiana Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Chociaż organizatorzy starali się przedstawić przede wszystkim monumentalistykę (w obrazach, szkicach, fotokopiach), liczne płótna stały się organicznym dopełnieniem ich zamysłu. Zamysłu — pokazania wielkiej miłości artysty do Kobiety, swoich rodaków-Ukraińców, do tajemniczej i wspaniałej historii Ukrainy.Dmitłag na budowie kanału Moskwa-Wołga, potem w Ałmaty. Trzeci raz — w 1941 roku. Opowieść Serhija Iwanowycza uzupełnili znany badacz ukraińskiego dziedzictwa kulturowego Mykoła Bilaszewski oraz inni naukowcy. Bardzo miło, że na otwarciu wystawy (będzie czynna do 5 grudnia) zebrało się wielu ludzi, aby uczcić Fedora Ernsta, dzięki któremu nie wyprzedano wielu cennych eksponatów muzealnych.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

ŚWIAT TWORZYŁ DŁUTEM I PĘDZLEM

Mykoła TABORYT Urodził się w malowniczych stronach, przesiąkniętych kulturą trypolską, siwymi wspomnieniami o wielkości Rusi Kijowskiej i gęsto zroszonych ludzką krwią — tam, gdzie setki lat temu przebiegał naddnieprzański wał obronny. W obronie swojego rodu i plemienia, ojczystego słowa i matczynej pieśni niejeden sławny przodek położył głowę na tych wysokich urwiskach. Teraz i jego prochy, jak prochy Wielkiego Kobziarza w Kaniowie, spoczywają w rodzinnej ziemi przodków — w Rzyszczowie. Swą cierniową drogę rozpoczął w 1921 roku, w chłopskiej rodzinie. Podczas Hołodomoru ojciec, umierając, w rozpaczy i nadziei na ocalenie Iwana, wysyła go ze znajomym siedemdziesiąt kilometrów dalej — do Kijowa: w mieście była nadzieja na przeżycie. Od tamtej pory pozostaje sam na sam z własnym losem. Ponad wszystko kochał czytać i rysować. Asfalt zastępował mu płótno, a zamiast farb była kreda. Pewnego razu, z zapałem rysując w świetle nocnych latarni, nie zauważył, że ktoś go obserwuje. Był to Hnizdowśkyj, naczelnik, który opiekował się domami dziecka. Przez jakiś czas Iwan mieszkał u niego. Tam też otrzymał drugie imię — Walentyn, bo, widzicie, żonie jego dobroczyńcy nie podobało się proste chłopskie — Iwan. Idylla przybranej rodziny trwała niedługo i wkrótce znów znalazł się na ulicy. Imając się przypadkowych prac (pali w piecach w szkole, a nawet pracuje jako retuszer w gazecie „Wisti”!), w miarę możliwości się uczy. Świat nie jest pozbawiony dobrych ludzi — utalentowanego młodzieńca zauważono i przyjęto do Republikańskiej Szkoły Artystycznej im. T. H. Szewczenki. A potem będzie wojna — od deski do deski — ze wszystkimi jej koszmarami i niesprawiedliwością: kompania zwiadowcza piechoty morskiej, dwie rany w walkach pod Rostowem i Noworosyjskiem i… Kiemłag. Ale ołówków i farb nie porzucił przez całą wojnę, a nawet w obozie koncentracyjnym. Po 1945 roku wraca do Kijowa, kończy Kijowski Instytut Artystyczny, aspiranturę. O jego światopoglądzie już wtedy świadczy praca dyplomowa — „Bohdan Chmielnicki zostawia w zastaw krymskiemu chanowi swojego syna Tymosza” (1954). Obraz wykonany w realistycznym stylu, ale zachwyca reliefowo wyrysowanymi charakterami i tragizmem postaci. Świeży powiew lat 70. — szistdesiatnyky — nie ominął też Zadorożnego. Obraz „Moi ziomkowie” (1964) staje się punktem zwrotnym między dwoma etapami jego twórczości. Na panoramicznym płótnie — ziomkowie Kronikarz Nestor. 1984 z wioski Szczuczynka, koło Rzyszczowa: beznogi weteran o kulach; młody kowal; młoda matka z niemowlęciem na rękach; dziewczyna z gołębiem w dłoniach; stara babcia, z głębokim smutkiem w oczach i postawie; jeszcze kilka postaci kobiet i mężczyzn, a z boku sam artysta z sztalugą i obrazem pod pachą. I cała ta grupa kompozycyjna przeważnie w białych (jak święci!) szatach z błękitnymi cieniami na tle owych żółto-błękitnych wzgórz naddnieprzańskich. Ale uderzające jest oddanie charakterów, co osiągnięto pozami, wyrazami twarzy i jakimiś nieuchwytnymi pociągnięciami pędzla mistrza. Choć dokładniej byłoby powiedzieć — dłutem rzeźbiarza. Są jakby wykute z marmuru, co dodaje obrazowi wewnętrznego tragizmu i jednocześnie niezłomnej siły ducha. To dźwięki optymistycznej tragedii, utrwalonej pędzlem. Obraz, który pojawił się na wystawie, wywołał poruszenie i zachwycił wielu — przede wszystkim „braci” artystów. Zobaczyli w nim ów gnębiony i niszczony przez wieki duch godności narodowej i ludzkiej prostego ukraińskiego chłopa. Nie zwlekali też urzędnicy od kultury: ówczesny minister Babijczuk zakwalifikował go jako „recydywę bojczukizmu” i poradził „pisać jak wszyscy”. Jednak ani oskarżenia o nacjonalizm, ani „przesłuchania” u przełożonych nie odniosły skutku — autor trwał przy swoim. Świadczą o tym kolejne obrazy „Sadom kwitnąć”, „Babcia Niła”… Był to początek przemyślenia i rewizji swoich koncepcji twórczych, doboru środków wyrazu. Malarstwo sztalugowe staje się zbyt ciasne dla realizacji jego zamysłów twórczych. W 1966 roku przechodzi z sekcji malarstwa do sekcji sztuki monumentalnej. I we współautorstwie z F. Hłuszcziukiem i W. Perewalśkym rozpoczyna pracę nad witrażem „T. H. Szewczenko i lud” w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym. Potem będą witraże „Nasza pieśń — nasza sława”, „Kosmos”, kijowskiej kolejki linowej, a w wiosce Kałyta — stele „Pęd”, „Kwiaty pamięci”, „Jaskółcze gniazdo”, „Zimowa bajka” i inne. Osobna karta twórczości Iwana-Walentyna to powrót do siwej przedchrześcijańskiej starożytności naszego narodu. Dla zachowania i odtworzenia tradycji rzeźbiarsko-dekoracyjnych wybiera rzeźbę w drewnie. Pod jego dłutem rodzą się staroruskie bóstwa — Swaróg, Strybóg, Dadźbóg, Jaryło, Kupało, Łada, Światowid. A legendarni założyciele Kijowa — Kij, Szczek, Choryw i ich siostra Łybidź ożywają w gobelinie. Nawiasem mówiąc, wzory rzeźbienia w drewnie jeszcze do niedawna można było zobaczyć w sali „Bratyna” w hotelu „Łybidź”. Wszystko tam, od krzeseł po lampy, tworzyło jednolity nurt z bibliotek użytku publicznego w okresie od 1937 do 1947 r.”. Te listy, odkąd Ernsta ogłoszono wrogiem ludu, bardzo długo były najpełniejszymi wykazami jego dzieł. Był więziony trzykrotnie: po raz pierwszy aresztowany i zesłany na Syberię w 1914 roku jako niepewny politycznie (jeszcze wtedy posiadał obywatelstwo niemieckie); po raz drugi w 1933 roku wśród innych ukraińskich naukowców (więzienie odbywał przy Kanale Białomorsko-Bałtyckim, w Artystów takiej siły i wyrazistości talentu nasza ziemia rodzi nieczęsto. Ale zapytajcie przeciętnego Ukraińca, ba, jego ziomków z Kijowszczyzny: kim jest Iwan-Walentyn ZADOROŻNYJ? Ku naszemu wielkiemu wstydowi, o tym artyście, ziomku Liny Kostenko, mało kto słyszał, a tym bardziej wie. Chociaż w krajach, gdzie wychowanie świadomości narodowej i godności ludzkiej postawiono na poziomie polityki państwowej, życie, jak i dzieła takich osobowości, stają się dumą narodu. I dzięki Bogu, że w czasach cynicznego pragmatyzmu i wszechogarniającego handlarstwa nasze dusze nie zmalały do końca. W dużej mierze dzięki jego dziełom.

Traducción automática

Página · p. 15página original ↗

FEDIR ERNST, OJCIEC MUZEÓW

“Wiedział wszystko w Kijowie do ostatniego kamyczka, gdyby ten kamyczek ruszył się z miejsca, to on by o tym wiedział” — pisała we wspomnieniach o Fedirze Ernście jego żona Tamara Lwiwna. Opowiedziała o tym pisarka Ołena Łeontowycz, z której inicjatywy 28 października w Ukraińskim Domu otwarto wystawę poświęconą 120. rocznicy urodzin wybitnego historyka, historyka sztuki, muzealnika, opiekuna zabytków kultury, który urodził się w Kijowie 28 października (9 listopada według nowego stylu). 28 października 1942 roku po roku uwięzienia został stracony przez organy władzy radzieckiej. Pośmiertnie zrehabilitowany. Nadija KYRIAN Zdjęcie Ołesia DMYTRENKI “Nazwa wystawy “W obronie ukraińskiego dziedzictwa” jest znacząca i bardzo aktualna, ponieważ nasza kultura znajduje się w obronie niemal stale: musi bronić się przed władzą, przed wandalami, przed obojętnością” — powiedziała Kateryna Romanowa, dyrektor Muzeum Historii Miasta Kijowa, które wzięło na siebie lwią część pracy przy organizacji wydarzenia. Aktywny udział w jego przygotowaniu wzięli pracownicy Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej, Muzeum Historii Ukrainy, Narodowego Kompleksu Kultury Ludowej “Muzeum Iwana Honczara”, Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego NAN Ukrainy, Archiwum Naukowego Instytutu Archeologii NAN Ukrainy, Instytutu Rękopisów i działu sztuk pięknych biblioteki im. W. Wernadskiego. Zaprezentowano także materiały z prywatnych zbiorów S. I. Biłokonia, I. S. Mahury, rodziny Biłasziwśkych. Inicjatorów wystawy wsparli przedstawiciele władz: wiceminister kultury i turystyki Tymofij Kochan, przewodniczący stałej komisji Rady Kijowskiej ds. kultury Ołeksandr Bryhynęć oraz naczelnik Głównego Zarządu Kultury Switłana Zorina. Doktor nauk historycznych Serhij Biłokiń opowiedział: “Fedir Ernst bardzo wiele zrobił dla stworzenia funduszy Wszechukraińskiego Muzeum Historycznego, z którego z czasem wyodrębniło się kilka muzeów: sztuki, historyczne, muzeum historii Kijowa, sztuki ludowo-dekoracyjnej w Ławrze Pieczerskiej. W 1926 roku Fedira Ludwyhowycza mianowano na stanowisko krajowego inspektora ds. ochrony zabytków. Musiał zajmować się nawet przemianowywaniem ulic, tworzeniem rezerwatów. Jego pracę dopiero teraz zaczęto inwentaryzować. Muzeum Historii Kijowa, które dzisiaj jest bez pomieszczenia (swego czasu wyrzucono je z Pałacu Kłowskiego i nigdzie w zamian nie przesiedlono), przygotowało to wydarzenie. Inni muzealnicy również chętnie odpowiedzieli. Oto książka “Kijowski przewodnik”, którą Ernst wydał w 1930 roku na dziesięciolecie Ukraińskiej Akademii Nauk. To najlepszy przedwojenny przewodnik po Kijowie. Oto zbiór “Ku czci ukraińskich uczonych, zniszczonych przez bolszewicką Moskwę”. Tam też jest strona o Ernście. Jeszcze “Zbiorczy alfabetyczny spis książek, które weszły do rozkazów Gławlitu (czyli cenzury) na wycofanie i spisanie na makulatu-

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Original en ucraniano · traducción en actualización

СВЯТО З БОЖОЮ ЛАСКОЮ

Уляна ВОЛІКОВСЬКА Фото автора На вході до світлої зали привертає увагу масивний мольберт Азбукового Королівства. Біля нього ще до початку урочистого відкриття згуртувалася зачудована малеча з пензликами і чарівними фарбами. А за хвильку на цьому полотні кожен втілюватиме найдивовижніші барвисті фантазії. Пролунало пастирське напутнє слово протоієрея Володимира Тимощука, який побажав здоров’я всім учасникам фестивалю. Тож свято з Божою ласкою розпочинає свою ходу… “Ми хочемо привернути увагу до дитячої літератури. Так важливо, щоб діти милувалися книжкою, знаходили в ній насолоду. Адже зараз усі захоплюються електронними засобами, де душі не почерпнеш, а от книжка — це джерело духовне”, — поділився думками Дмитро Палій, заступник директора музею з наукової роботи. У музеї водночас відкривалося кілька виставок. Не можна оминути виставку робіт художника-ілюстратора дитячих книжок Костя Лавра. Тут що не ілюстрація, то унікальний маленький шедевр, який випромінює світло, чистоту і щирість. Кожен маленький чотириногий герой наділений людськими рисами. У зворушливому зайчикові, хвалькуватому котикові, нахабному вовкові вловлюється український характер, приправлений тонким гумором. Тож не дивно, що біля ілюстрацій сила-силенна дітвори, яка перемальовує тваринок у свої блокнотики. Напевно, це для художника — найбільша радість… На фестивалі було безліч зворушливих виступів маленьких гостей. Серед них — Дитячий театр пісні “Ладоньки” (художній керівник Світлана Садовенко), зразковий дитячий хор “Радуниця” (керівник — Наталія Манько). А ось і виставка ілюстрацій незалежного театрального журналу “Коза”. Тут малеча натхненно працювала над створенням щоденника фестивалю “Азбукове Королівство Магів та Янголів”. “У ньому можуть брати участь діти, автори, художники. Ми збиратимемо їхні побажання, листи, малюнки. Потім усе це об’єднаємо під однією обкладинкою. У підсумку ми сподіваємося отримати арт-бук в одному примірнику, який подаруємо музею. Він буде своєрідним мистецьким документом, який засвідчуватиме, що відбувалося на цьому заході”, — розповів один із засновників журналу Богдан Поліщук. Подивувала виставка рукотворних книг. Тут можна було побачити видання з різних матеріалів: дерева, шкіри, синтетичних тканин тощо. Мою увагу привернули Майстер%клас “Акварельні плямки” Сігуте Ах вишиті книжки та бурштинова книжка. Вони хоч і молодші за віком від друкованої, але мають неабияку пізнавальну мету. Тому що дитина знайомиться з каменем сонця — бурштином та особливостями української вишивки. “Ідея вишити казку з’явилася тоді, коли я зрозуміла, що дітям потрібно урізноманітнювати книжковий світ, — ділилася думками Олена Медведєва, автор ідеї “Креативної книги”. — Мета бурштинової казки — не здивувати дітей, а дати їм можливість пізнавати світ. Невдовзі з’являться казки із соломи”. У рамках фестивалю відбулося відкриття Міжнародної пересувної виставки “Золотий Мольберт” (Україна). “Тут представлені роботи “Золотого Мольберта” (близько сорока), а в нас дитячих шедеврів понад двадцять тисяч. Це роботи дітей, які працювали на дев’ятому пленері у Львові з 2003 до 2009 року” , — розповіла президент “Золотого Мольберта” Ольга Михайлюк, яка щороку віднаходить юні таланти та залучає їх до оформлення книжок. Серед акцій фестивалю — творчі зустрічі з Олександром Гаврошем, Іваном Андрусяком, Наталкою Поклад, Мар’яною Савкою, Володимиром Рутківським та іншими. Також на фестивалі відбулася презентація незалежної літературної премії “Великий Їжак”, якою відзначатимуть авторів найкращих українськомовних книг для дітей, незалежно від місця проживання автора та місця видання книги. Надзвичайно різноманітними цього року були майстер-класи. Зокрема “Музейна папірня”, “Духовна музика” (навчання співу за “Богогласниками”, “Ірмологіонами”) та навчання давнього українського скоропису від Тараса Компаніченка, “Шоколадне королівство” — відливання літер і казкових ге- Кость Лавро роїв із шоколаду тощо. Завітала на свято і литовська художниця Сігуте Ах, яка уже понад десять років працює над розвитком уяви у дітей. Її незвичайний майстер-клас “Акварельні плямки” цьому підтвердження. Це маленька гра з кольоровою плямкою для усіх, у кого є підсвідомість. Тут не потрібно вміти малювати, тут треба просто уявляти. А яскрава уява — запорука формування творчої особистості. “Я за те, щоб книжка повернулася у дитячі руки і почала показувати не тільки букви, а й картинки. Стандартне мислення — шлях до нецікавого життя. Я пропоную вимкнути телевізор і взяти фарби, папір і всією родиною помалювати, а потім вигадати якомога більше імен для створених кольорових хмаринок”, — каже Сігуте Ах. Ще цікавіше малювати під музику. Яке ж дитяче свято без іграшок? Адже дітям дуже цікаво, коли фантазія втілилася у життя, і героїв улюблених книжок можна потримати у руках. Свідчення цього — виставка авторської ляльки художниці Олени Терехової за творами Лесі Ворониної та Сігуте Ах. “Для мене велике задоволення виготовляти іграшки, — каже Олена Терехова. — У казкових героях втілюються історії про любов і дружбу. Вони вміють мріяти, співпереживати. Іграшки — це спосіб віднайти свій світ”. Сподіваємося, фестиваль дитячої книжки стане традиційним світлим святом єднання дорослого і малюка, Мага і Янгола у чарівному Королівстві знань і фантазії. Ті, хто творять для дітей, — справжні мудреці, які сіють любов і добро у серця і дорослого, і малюка. А дитяча книжка — перлина, яка народжується тоді, коли книжки для дорослих уже написано. Нещодавно всі, хто хотів заглибитися у різнобарв’я світу дитячої літератури, могли завітати до Музею книги і друкарства. Тут удруге проходив Фестиваль “Азбукове Королівство Магів і Янголів”. Протягом шести днів у музеї вирувало, наче у вулику. Відмежувавшись від буденних проблем, у господі її величності Фантазії зустрілися Маги (які творять книжку) та Янголи (юні читачі). Охопити всі заходи фестивалю неможливо, тому розповімо про ті, що справили незабутнє враження… П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Página · p. 16página original ↗

Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Ljubow HOŁOTA (przewodniczący), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Traducción automática

Página · p. 16página original ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBAŁIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Mykoła CYMBAŁIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 4 4 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301244 Nakład w listopadzie — 23 500 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn