VOX POPULI Swietłana, studentka: 1) Rok 2007 był dla mnie niezwykle udany w nauce. Wreszcie otrzymuję stypendium, choć niewielkie. Rodzice są zadowoleni z moich małych sukcesów. Oprócz tego poznałam ciekawych ludzi, którzy zostali moimi przyjaciółmi, a także spotkałam ukochaną osobę. 2) Chcę, aby wszystko, co osiągnęłam w tym roku, pomnożyło się w następnym. Zaplanowałam wyjazd za granicę, bo nigdy tam nie byłam. A ogólnie chciałabym, żeby nowy rok był lekki i dynamiczny, z ciekawymi wydarzeniami, które zapamiętam na całe życie. 3) W przededniu świąt noworocznych chcę życzyć, aby do każdego domu zawitał Dziadek Mróz i spełnił najskrytsze życzenia. Mam nadzieję, że rok 2008 będzie rokiem, w którym nie będzie istnieć przeszkód w rozwiązywaniu jakichkolwiek spraw, trzeba po prostu w to wierzyć. Dlatego Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki „PROŚWITA” W ŚWIĘTA I DNI POWSZEDNIE DANYŁO TUPTAŁO NA RODZIMEJ ZIEMI W JAKIM JĘZYKU MÓWI DUSZA 10–11 MYKOŁA ŁEONTOWYCZ — AUTOR „SZCZDERYKA”
Traducción automática
Wraz ze zbliżaniem się ulubionych zimowych świąt serce przepełnia przyjemne ciepło. Tym ciepłem chce się podzielić z przyjaciółmi, ogrzać tych, którzy być może upadli na duchu, wszak szczere przyjacielskie słowo, duchowe spotkanie, ciepłe uściski — to najlepszy prezent w takie dni, najcenniejsze, co jest w święcie. Wchodzimy w nowe odliczanie czasu, oceniając i analizując to, co minęło, podsumowując rok, który odchodzi. Z jakim nastrojem będą witać Nowy Rok Ukraińcy, „Słowo Proświty” dowiadywało się na ulicach Kijowa. 1) Za co jesteś wdzięczny rokowi, który mija? 2) Czego oczekujesz od 2008 roku? 3) Twoje pozdrowienia i życzenia dla ludzi i Ukrainy. Ja wszystkim życzę w nowym roku pewności siebie, spełnienia marzeń, wzajemności i harmonii w relacjach i, oczywiście, miłości. Serhij, student: 1) W moim życiu niezbyt często zdarzają się jakieś jaskrawe wydarzenia, ale w 2007 roku byłem członkiem reprezentacji Ukrainy w lekkiej atletyce, z czego jestem bardzo dumny. Dzięki temu znalazłem wielu ludzi o podobnych poglądach i po prostu ciekawych ludzi. Ogólnie rok był wesoły i beztroski. 2) W przyszłym roku planuję dużo pracować nad sobą i osiągnąć sukcesy w sporcie. Moim marzeniem jest zostać mistrzem świata i rozsławić Ukrainę, i jako prawdziwy sportowiec będę dążył do zwycięskiego końca. 3) Życzę wszystkim silnego zdrowia, twórczej inspiracji, spełnienia planów zawodowych, osobistych pragnień, wszystkich marzeń i zamierzeń. Niech Boże Narodzenie i Nowy Rok przyniosą ludziom dobrobyt, rodzinne ciepło, zgodę, szczerych przyjaciół, szacunek, miłość bliskich i krewnych, szczęśliwe i jaskrawe wydarzenia! Wierzę w przyszłość Ukrainy. Ona w dużej mierze zależy od nas. Więc — do pracy! Dokończenie na s. 2. ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASA — 829 929 hrywien 00 kopiejek.
Traducción automática
VOX POPULI. Dokończenie. Początek na s. 1. Ołeksandr, student: 1) W tym roku dostałem się do Akademii Transportu Wodnego na wydział ekonomiczny — to moje główne osiągnięcie i dorobek. Były radości i rozczarowania, ale dzięki Bogu obyło się bez sytuacji nadzwyczajnych, a zatem rok można uznać za owocny i udany. 2) Podstawowe zadanie na ten rok — znaleźć pracę, najlepiej w zawodzie. Pragnę rozwijać się zarówno w kierunku zawodowym, jak i duchowym. Mam nadzieję, że rok 2008 będzie dochodowy. Ukraińcy zasługują na większy dobrobyt i już dawno pora zastanowić się nad kwestiami i problemami duchowymi. 3) Witam wszystkich Ukraińców z okazji Nowego Roku i Świąt Bożego Narodzenia! Szczerze życzę szczęścia, sukcesów w realizacji zamierzeń oraz silnego zdrowia na długie lata. Niech te wesołe święta przyniosą do domu każdego radość, przytulność i dobrobyt, a przyszły rok stanie się dla naszej drogiej Ukrainy rokiem pokoju, zgody i rozkwitu. Jurij, przedsiębiorca: 1) Miałem bardzo udany rok. Jestem wdzięczny Bogu za wszystko to, co dał mi i mojej rodzinie, a mianowicie — narodziny wnuka, na którego wszyscy tak długo czekaliśmy. 2) Mam nadzieję, że przyszły rok będzie pełen pokoju, zgody i dobra. Jestem pewien, że wkrótce zagoją się rany, które z ciężkiej ręki rosyjskich polityków dzielą Ukrainę na zachód i wschód, i nasz kraj pozostanie jednością. 3) Wierzę, że naród ukraiński ostatecznie pozbędzie się opieki starszego brata, a wraz z dojściem do władzy prawdziwego narodowego rządu państwowotwórczego na czele z premier Julią Tymoszenko poziom życia narodu ukraińskiego zbliży się do poziomu wspólnoty europejskiej. Powodzenia dla niej w tej niełatwej sprawie! Hałyna, sprzedawczyni: 1) Jestem wdzięczna, że wreszcie ten rok się skończył. Żyje się ciężko, wy-
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
płaca mała, nic dobrego się nie zdarza. Jedyne, co cieszy, to nowy premier. 2) Julia Włodzimierzowna zaplanowała wiele, więc będę się spodziewać, że dotrzyma słowa i wypełni obietnice. Mnie osobiście niczego nie trzeba, a dzieciom i wnukom chciałabym zapewnić godne życie i żeby w nowym roku niczego im nie brakowało. 3) Życzę, żeby nowy 2008 rok przyniósł nam nie tylko zmianę rządu, ale prawdziwe zmiany w naszym państwie na drodze do dobrobytu i pomyślności. Ukraina na to zasługuje. Da Bóg, i tysiące pracowitych, utalentowanych ludzi wrócą z pracy zarobkowej za granicą do swojego kraju, gdzie będą mogli pracować, wychowywać dzieci, żyć na ojczystej ziemi. Gratuluję wszystkim, którzy są za demokracją i za nową Ukrainą.
Stanisław, lekarz-kardiolog: 1) Oczywiście w ciągu roku były trudności, ale teraz już nie pamiętam nic złego. Ucieszyło to, że wypłacono zaległości w wynagrodzeniach. A niedawno Julię Tymoszenko wybrano premierem — to najradośniejsza wiadomość w ciągu roku! 2) Liczę na podwyżkę płac i emerytur, poprawę osobistego dobrobytu, marzę o odpoczynku dla siebie i swojej rodziny i oczywiście mam nadzieję, że Ukraina przestanie balansować między dwiema siłami politycznymi i odnajdzie tak często wspominaną stabilność. Niech naród ukraiński stanie się pomyślny pod względem materialnym i duchowym. 3) Serdecznie witam wszystkich z Nowym 2008 rokiem i Bożym Narodzeniem i życzę, żeby następny rok przyniósł ze sobą ciepło, spokój i miłość. Żeby w naszych duszach nigdy nie gasł ogień nadziei, miłości i dobra! W dobrą drogę — w Nowy Rok!
Wital, Dziadek Mróz: 1) Mijający rok przyniósł każdemu z nas wiele przyjemnych chwil i niezapomnianych wrażeń. Oby w Roku Szczura ich było znacznie więcej. Co do mnie, to wreszcie spłaciłem kredyty na samochód. Teraz czuję się wolnym człowiekiem. 2) Nie czekam na cuda w nowym roku. Mam jedno jedyne marzenie — zabrać syna do siebie do Kijowa. A reszta się doda. 3) Życzę wszystkim Ukraińcom, aby życiowe trudności i niepowodzenia nie zboczyły was z obranej drogi i abyście zdołali przeciwstawić się figlom nieprzewidywalnego losu. Niech Fortuna towarzyszy wszystkim chwilom waszego życia i pomaga w urzeczywistnianiu najbardziej nieprawdopodobnych zamierzeń. Strzeżcie i cenicie odnalezioną miłość, a jeśli jeszcze jej nie spotkaliście — czujcie się w gotowości! Bo kto szuka, ten na pewno znajduje.
Olga, pedagog: 1) Każdy rok jest jak bajka. I ten nie jest wyjątkiem. W 2007 roku zdążyłam pomóc połtawskim dzieciom-sierotom, które potrzebowały ubrania, jedzenia, lekarstw i zwykłej ludzkiej uwagi. Teraz na przykład przyjechałam do Kijowa, aby poprosić o bilety na noworoczne choinki dla nich, bo dzieciom wiele do święta nie trzeba — cukierków, przedstawienia i możliwości poczucia się pełnowartościowymi. 2) Każdy rok powinien być lepszy od poprzedniego. Mam nadzieję, że ludzie staną się dla siebie życzliwsi i bardziej uważni. Nie tylko piękno uratuje świat, ale też miłość — szczerze w to wierzę. 3) Chcę życzyć narodowi Ukrainy wiary we własne siły, bo Ukraińcy to pracowity, wykształcony, piękny naród. Najważniejsze — nie tracić więzi z przodkami, bo to właśnie nas łączy. Chcę, aby ludzie nie zapominali witać swoich rodziców, osoby starsze i weteranów, i wzywam wszystkich, by nie żałowali ciepłych słów, których oni tak bardzo potrzebują i oczekują od nas.
Mykoła, emeryt: 1) Mimo politycznych przepychanek w kraju rok minął spokojnie i cicho. Dzięki Bogu wybrano premierem Julię, a zatem można żyć z nadzieją na lepszą przyszłość, a nie czekać na kolejny kryzys. 2) Znów mamy rząd ukraiński, więc będę się modlił, żeby tym razem wszystko mu się udało. Jeśli w kraju zapanuje ład, to i ludzie będą żyć godnie. Może będzie trudno, ale jesteśmy dumni, że jesteśmy Ukraińcami, i wierzymy w tych, których wybraliśmy. 3) Dai, Boże, mądrości i wzajemnego zrozumienia. Dai, Boże, rozumu i czasu na analizę własnych i cudzych błędów i głupstw. Odchodzą ci, którzy żyli, niosąc idee dobra i siłę ducha po obozach i więzieniach, a wyrośli ci, których uczono kłamstwa i przystosowania… Zniknęła elita, a wraz z nią wysokie pojęcia honoru, wierności, przyzwoitości i życzliwości. I nie uśmiechajmy się ironicznie na te „idealistyczne” słowa, bo to dowód, że i sami w nie nie wierzymy. Pomyślmy spokojnie w noworoczne i bożonarodzeniowe dni, co możemy zrobić, gdzie możemy się przysłużyć. Świat naszych dzieci i wnuków dzięki nam ma stać się trochę lepszy. Nie marnujmy czasu.
Tetiana, farmaceutka: 1) Rok minął bardzo szybko. Pewnie dlatego, że wydarzeń było sporo — przeprowadziliśmy się do nowego mieszkania, syn wybrał zawód, zmiany w systemie pracy. A na poziomie makro — oczywiście martwiliśmy się o swój kraj, bo żyliśmy niemal cały rok w niepewności. Trochę zmęczyły nas wybory. 2) Z każdym rokiem żyć jest coraz trudniej. Bardzo chcę, żeby w kraju pojawiła się stabilność i żebym była pewna jutra. W nowym roku czekam na to, że Ukraina wreszcie znajdzie swoją drogę i poczuje jedność europejskiej wspólnoty. 3) Życzę nam wszystkim przede wszystkim zdrowia, pokoju i zgody w rodzinie. Bądźcie pierwszymi i najlepszymi, sukcesu każdemu z nas i naszemu krajowi. Niech ten rok będzie długi i szczęśliwy dla wszystkich patriotów swojego państwa, których serce płonie na wieki i nigdy nie zgaśnie.
Wiktor, programista: 1) Rok 2007 prawie nie pozostawił mi wspomnień. Nic nadzwyczajnego mi się nie przydarzyło, poza tym, że pojawiła się możliwość wyjazdu za granicę. 2) Od nowego roku nie spodziewam się szczególnych zmian, bo po prostu nie wierzę, że do władzy doszli uczciwi ludzie, zainteresowani rozkwitem Ukrainy i jej narodu. Bardzo niepokoi przeszłość wielu nowych polityków. W jednej chwili nie zmienią się ani podatki Biała bajka pierwszego śniegu służby, ani celnicy, ani szefowie administracji i wielu innych możnowładców, którzy przez lata dzierżyli władzę i brali od narodu wszystko, co się da, bez strachu i wyrzutów sumienia. Służby komunalne nie zaczną pracować lepiej, ciepło i gorąca woda będą takie, jakimi były tylko przed wyborami i świętami. Zamki i posiadłości możnowładców oraz ich krewnych jak rosły, tak będą rosnąć. Listę można by ciągnąć dalej. Gorzko, a tak bardzo chce się żyć, a nie wegetować na Ojczyźnie. Ale tutaj za pracę nie płaci się pieniędzy, lecz wydaje się na przetrwanie, i to ledwie na pół głodu. 3) Najważniejsze to zdrowie. W nowym roku życzę wszystkim chodzić do apteki tylko po witaminy.
Alla, studentka: 1) Rok minął wspaniale. Dostałam się do wymarzonego uniwersytetu na specjalność „Wydawnictwo i redagowanie”. Bardzo chcę być dziennikarką i redaktorką. Jedno z marzeń się spełniło. 2) Chcę spróbować swoich sił w dziennikarstwie i udoskonalić umiejętności oraz zdolności na zawodowej ścieżce. Mam nadzieję, że osiągnę sukcesy. A ponadto chcę, aby ludzie stali się lepsi i w końcu uświadomili sobie nasze starożytne hasło: „Człowiek z Człowiekiem razem”. 3) Wszystkich witam z Nowym Rokiem i Bożym Narodzeniem. Niech te święta – zwiastuny odnowy, marzeń i nadziei – przyniosą nam dobro, pokój i dostatek. Życzę, abyśmy w nowym roku zrobili wszystko, o czym tak dawno marzyliśmy. Wierzę, że odczujemy troskę i ciepło przyjaciół oraz najbliższych. Szczęścia, mocnego zdrowia i spełnienia najskrytszych życzeń!
Rozmawiała Maria SKRYNNYK
Zdjęcia Ołeksandra LYTWYNENKA
Zdjęcie: O. Lytwynenko
Traducción automática
Przy tej ograbionej Ukrainie, która przypadła rządowi Julii Tymoszenko, przy tych taryfach na nośniki energii, przy tej szybkości inflacji mówić o jakichś jutrzejszych radosnych dniach, kiedy oczekiwania przejdą w realną wdzięczność, jest bardzo trudno. Jest wiele pytań, teraz już nie do Julii Tymoszenko. Określiła się ona ze swoim programem, z kwotami. Teraz, kiedy wbrew zdrowemu rozsądkowi połowa władzy wykonawczej, nawet większość, biorąc pod uwagę struktury siłowe, odeszła od Julii Tymoszenko do „Naszej Ukrainy”, która ma ponad dwa razy mniej mandatów, i na tych samych zasadach formuje się kierownictwo Rady Najwyższej, gdzie opozycji, nie wiadomo dlaczego, oddaje się wiodące komisje, które będą hamować skrajnie potrzebne zmiany, to wszystko świadczy o tym, że przed nami bardzo trudne drogi i wysokie bariery. Ale trzeba będzie pracować „ponad barierami”. — Do tego stracono niemało czasu? — Bardzo wiele stracono i bardzo wiele zmarnowano. Ile już odbyło się prywatyzacji, ile ziemi wyprzedano! — To jest to, o czym mówiła w swoim wystąpieniu przed głosowaniem w parlamencie Julia Tymoszenko: o rozgrabieniu Ukrainy. — Do ostatnich dni zwlekali. Podam przykład, powiedzmy, dotyczący terenu chronionego w Koncza-Zaspie. Sprzedali ogromny kawał ziemi, gdzie będą budować jakieś miasteczko domków jednorodzinnych dla bardzo bogatych. I komu sprzedali? Człowiekowi, który mieszka w Wiedniu, który nie jest obywatelem Ukrainy, a obywatelem Izraela. Przyznano mu 240 hektarów. Dlaczego to się robi? Jasna sprawa, że przez łapówki. Łapówkarstwo osiągnęło swoje apogeum i to tylko jeden fakt, a są ich tysiące, miliony. — Czyli spuścizna nowemu rządowi przypadła niełatwa. — Niezwykle! Rozmawiał Petro ANTONENKO przewodnikiem będzie nie pierwsza, nie druga czy trzecia władza, a właśnie czwarta. Proszę zwrócić uwagę: od 1950 do 1990 roku ludność podwajała objętość zgromadzonej informacji co 10 lat, a zaczynając od 1990 roku — co roku. Ale dokąd zmierza nasza czwarta władza? Jeśli gdzieś ktoś nie ukradł, nie zabił, nie schodzą z szyn pociągi, nie płoną lasy — to to już nie są wiadomości. Wydania wiadomości nigdy nie zaczynają się od pozytywów. — Dość surowo ocenia Pani nasze media… — Wtedy porozmawiajmy o ich stronniczości. Gdyby nasze państwo miało 150 lat, zgodziłabym się z dziennikarzami, kiedy mówią o tworzeniu koalicji: „Znowu, po raz kolejny już…”. A tutaj po raz pierwszy od 14 lat wybieramy demokratycznego Prezydenta, po raz pierwszy od 16 lat tworzymy demokratyczną koalicję. Dlaczego nie wyszło ostatnim razem? A fenomen bezpaństwowości narodu? A brak narodowej elity, która umiałaby się porozumiewać nie w interesach wielkorosyjskich czy wielkopolskich? Spójrzmy obiektywnie: 23 listopada weszli do parlamentu, 26 utworzyli koalicję, za pierwszym razem wybrali spikera. Jeśli chodzi o mass media, to chciałabym, żeby każdy kanał telewizyjny wyciągnął z archiwum to, co pokazywał. Bardzo nie chciałabym, żeby broń informacyjną stosowano na Ukrainie przeciwko Ukrainie. Rozmowę prowadził Petro ANTONENKO
Traducción automática
— Panie Pawle Michajłowiczu, jak Pan skomentuje zwycięstwo pomarańczowych bloków w Radzie Najwyższej podczas głosowania za premier Julią Tymoszenko? — To długo oczekiwane zwycięstwo, społeczne oczekiwanie. Trzeba było tylko przejść przez formalności. Zatem stało się, premier została wybrana. Ale nie mniej znaczącą sprawą jest to, jaki ma zespół. Wiemy bowiem, że decydują nie poszczególne osobistości, lecz zasada zespołowa. W zależności od tego, jak zostanie skompletowany zespół premier, będziemy mówić o tym, czy nastąpi przełom ukraiński, czy nie. Przynajmniej on dokonał się w bardzo ważnej płaszczyźnie politycznej. Wreszcie, w siedemnastym roku naszego państwowego życia siły demokratyczne, zjednoczywszy się, zdobyły najważniejsze pozycje we władzy ustawodawczej i wykonawczej. Ale teraz przed przewodniczącym Rady Najwyższej, premierem stoją również wielkie problemy. Bez zmian w Prokuraturze Generalnej, bez zaangażowania gałęzi władzy sądowej, bez reform administracyjnych, bez zmiany całego zespołu, który jest faktycznym dysponentem budżetów obwodowych (chodzi o szefów administracji obwodowych), trudno jest oczekiwać pozytywnych zmian. Jeżeli Prezydent państwa będzie działał tak, jak dziś, nie uzgadniając swoich stanowisk, wiedząc, że potencjalnym liderem nie jest Kyrylenko, nie Jaceniuk ani jakieś inne osoby z „Naszej Ukrainy”, lecz Julia Tymoszenko z demokratycznych sił narodowych. I dokonywać takich zmian, które dzieją się na naszych oczach. Na przykład w Kijowie, gdy mianuje się szefów dzielnicowych administracji, na pokaz osobistości znienawidzonej przez ukraiński duch, ukraińską inteligencję, wreszcie samych kijowian, której udziela się formalnego i nieformalnego wsparcia. Tu pojawia się wiele pytań — oczywiście, że istnieją bardzo poważne bariery. Jeśli zaś razem pracujemy — i Prezydent, i rząd, i Rada Najwyższa — wtedy może nastąpić ukraiński przełom.
Traducción automática
W Połtawie powołano miejski społeczny komitet na rzecz upamiętnienia Symona Petlury. Weszli do niego przedstawiciele szeregu organizacji społecznych i politycznych ośrodka obwodowego: Ukraińskiej Partii Ludowej, Ludowego Związku „Nasza Ukraina”, Ludowego Ruchu Ukrainy, „Sprawy Ukraińskiej”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, „Wzajemnego Działania Młodzieży”, „Młodej Proświty”, Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, „Młodego Ludowego Ruchu”, „Narodowego Aliansu”, Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz Kobiecej Gromady Połtawszczyzny. Głównym zadaniem komitetu jest połączenie wysiłków patriotycznych organizacji i połtawskiej społeczności na rzecz wzniesienia pomnika Przewodniczącego Dyrektoriatu UNR Symona Petlury oraz nadania jednej z centralnych ulic miasta jego imienia. Komitet będzie dążyć do celu poprzez nagłaśnianie oraz szeroką społeczną dyskusję nad upamiętnieniem Symona Petlury w Połtawie. „Wysłuchania publiczne, indywidualna praca z deputowanymi rady miejskiej, otwarte apele do kierownictwa miasta, obwodu i państwa — oto niektóre z metod naszej pracy — mówi koordynator społecznego komitetu Ołeksij Łohwinow. — Chcemy, aby każdy deputowany uświadomił sobie: występując przeciwko upamiętnieniu Petlury, występuje przeciwko Ukrainie i całemu narodowi ukraińskiemu. Historycy od dawna dali obiektywną ocenę postaci Symona Petlury — jest on jednym z najwybitniejszych twórców niepodległego państwa ukraińskiego. Dlatego stosunek do niego jest „papierkiem lakmusowym”, który pokazuje, czy człowiek chce dobra dla ukraińskiego narodu i państwa, czy wręcz przeciwnie — pracuje na ich zniszczenie”. Społeczny komitet wzywa wszystkich nieobojętnych połtawczyków do przyłączenia się do wspólnej walki o ukraińską Ukrainę. Szczegółowe informacje o tym, jak włączyć się w pracę, można uzyskać na oficjalnej stronie internetowej komitetu — www.petlu= ra.poltava.ua.
Traducción automática
Ukraińska Partia Ludowa (UNP) uznaje oświadczenie rosyjskiego MSZ, „w związku z antyrosyjskimi przejawami na Ukrainie”, opublikowane 14 grudnia 2007 r., za „bezprecedensową ingerencję w wewnętrzne sprawy Ukrainy”. „W tym dokumencie rosyjscy dyplomaci po raz kolejny wyrażają oburzenie działaniami ukraińskich władz w kontekście odbudowy historycznej prawdy ukraińskiego narodu — w szczególności przemianowywaniem ulic w ukraińskich miastach, uczczeniem na szczeblu państwowym ukraińskich bohaterów narodowych i ofiar Hołodomoru 1932–33 r., kwalifikując je jako przejaw „nastrojów rusofobicznych” — mowa w Oświadczeniu UNP. Ukraińska Partia Ludowa stwierdza, że „rusofobia” na Ukrainie to „wytwór fantazji rosyjskiego MSZ”, ponieważ „nie zarejestrowano ani jednego skargi sądowej w sprawie ograniczania praw Rosjan na Ukrainie, jak również nie wszczęto żadnej sprawy sądowej w tej sprawie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka”. UNP zwraca też uwagę, że „stan zaspokajania potrzeb narodowych, kulturalnych i duchowych Rosjan na Ukrainie znajduje się na nieporównywalnie wyższym poziomie niż Ukraińców w Rosji”. „Potwierdzeniem tego są setki szkół z rosyjskim językiem nauczania na Ukrainie i tylko jedna ukraińska szkoła w Federacji Rosyjskiej, a także nakłady gazet w języku rosyjskim i ukraińskim odpowiednio na Ukrainie i w Rosji, biblioteki narodowe i cerkwie”, — mowa w Oświadczeniu UNP. Natomiast UNP uważa za „godny uwagi społeczności międzynarodowej fakt zniszczenia pochówku poległych obrońców Moskwy w Chimkach oraz zniszczenia pomnika ukraińskiego lotnika Wasyla Pojdenka w podmoskiewskim mieście Aprielowka, a także niedawne zniszczenie zbiorów Biblioteki Ukraińskiej w Moskwie”. „Próba zmuszenia Ukrainy do pisania własnej historii i tworzenia panteonu bohaterów narodowych za zgodą Rosji to tradycja imperialna, od której Federacja Rosyjska powinna odstąpić. Jesteśmy przekonani, że budowanie wzajemnie korzystnych i przyjaznych stosunków naszych narodów jest możliwe wyłącznie na podstawie wzajemnego szacunku Ukrainy i Federacji Rosyjskiej jako równoprawnych suwerennych państw”, — zaznaczono w Oświadczeniu Ukraińskiej Partii Ludowej.
Traducción automática
— Pani Lilio, czy jest możliwe i czy udaje się łączyć działalność oświatową z działalnością polityczną?
— Nie tylko jest to możliwe, ale nawet trzeba to robić. Tak się złożyło, że jestem jedną z trzech kobiet, które były posłankami parlamentu pięciu kadencji, obok Julii Tymoszenko i Kateryny Samojłyk. Otóż pracuję w tym kierunku. Jako Galicjanka, córka ukraińskiego duchownego, sądziłam, że dobrze znam historię mojego kraju. Okazało się, że wiele jeszcze nie wiem. Trochę wiedziałam o Hołodomorze, trochę o UPA. Ale niedawno przeczytałam badania, prace historyczne, które dopiero teraz stały się znane. I uważam, że kiedy zajmujesz się budowaniem państwa, musisz coraz bardziej poznawać tę „terra incognita”, jaką dla nas jest historia Ukrainy. Dlatego potrzebna jest edukacja. Szczególnie gdy pojawia się pytanie, jaki powinien być kształt idei narodowej, kształt międzynarodowej współpracy w zglobalizowanym społeczeństwie informacyjnym. To nie-
W rozmowie z naszą gazetą posłanka parlamentu (frakcja NUNS), przewodnicząca Związku Ukrainek Lilija HRYHOROWYCZ rozmyśla o duchowości, łączeniu działalności oświatowej i politycznej, wolności słowa oraz ukraińskich masmediach.
...odmienny atrybut — praca oświatowa. Oczywiście ludzie są po prostu nieposiadający informacji. Przez 70 lat ich przekonywano, że Boga nie ma, nadejdzie komunizm, Pawlik Morozow i Kaganowicz to przyjaciele, a Szuchewycz, Hruszewski, Petlura — wrogowie. I dopóki nie przeczytasz o jednych i drugich, jeśli naprawdę jesteś „homo sapiens”, a nie podmiotem propagandy, prowadzonej demagogicznie przez dziesiątki lat, dotąd trudno cokolwiek osądzać. Dlatego — oświata i jeszcze raz oświata.
— Dążycie do obrony ukraińskiej idei narodowej w murach parlamentu?
— Oczywiście, bardzo chcieliśmy uczcić na ogólnonarodowym poziomie rocznice wielkich postaci Ukrainy. Niestety, nie udało się to ani w przypadku Bahrianego, ani Ohijenka, bo nie mieliśmy większości parlamentarnej. U nas często krytykuje się i pierwszą, i drugą, i trzecią władzę. Chciałabym jednak zarzucić naszą czwartą władzę — środki masowego przekazu. Żyjemy w epoce informacyjnej, musimy przejść do społeczeństwa humanistycznego. Aby do niego przejść,
Traducción automática
Występuje przewodniczący obwodowej „Proświty” Mykoła Fedoryszyn: ukraińskojęzyczna książka — „Ewangelia Peresopnicka”, i pierwsza wyższa uczelnia — słowiańsko-grecko-łacińska Akademia Ostrogska z drukarnią, i pierwszy pełny tekst „Biblii”, i pierwsza „Gramatyka słoweńska”, i pierwsza Kronika Ostrogska w języku ukraińskim, i pierwszy autorski ukraińskojęzyczny wiersz Iwana Żurawnyckiego z Tesługowa. Tutaj także nieśmiertelna sława bohaterów bitwy pod Beresteczkiem i nie mniej heroiczna dziesięcioletnia walka Ukraińskiej Powstańczej Armii z niemieckimi okupantami i bolszewickimi katami. To najbardziej wymowne podsumowanie twórczej działalności wielu pokoleń prośwician. Mykoła NESTERCZUK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie Witalija MOROZA. Odbyły się uroczystości poświęcone 90-leciu utworzenia Towarzystwa „Proświta” na Rówieńszczyźnie. Na święto w pomieszczeniu Rówieńskiego Państwowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego przybyły delegacje prośwician ze wszystkich zjednoczeń „Proświty” w obwodzie. Wśród nich siwowłosi weterani ruchu proświciańskiego i wspaniała młodzież. W foyer teatru została rozwinięta wystawa fotograficzna o ważnych wydarzeniach z działalności Rówieńskiej „Proświty” oraz wystawa wydawnictw książkowych. Teatr rozkwitł ciepłymi uśmiechami przyjaciół, szczerością spotkania pobratymców-prośwician. W uroczystościach wzięli udział kierownicy władz obwodowych i miejskich, przedstawiciele organizacji społecznych o kierunku narodowo-demokratycznym oraz duchowieństwo. Święto otworzył przewodniczący Rówieńskiej Obwodowej „Proświty” Mykoła Fedoryszyn. W szczególności podkreślił, że wśród ukraińskich ziem Rówieńszczyzna zajmowała bodaj najważniejsze miejsce w sprawie budownictwa państwowego i kulturalnego. Przecież w aktywach regionu są dziesiątki spraw oznaczonych słowem „pierwszy”. W Równem w 1988 roku utworzono pierwszą na Ukrainie komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego przy zjednoczeniu produkcyjnym „Azot”, której przewodniczącym został przyszły deputowany ludowy Ukrainy Wasyl Czerwonij. To właśnie proświcianie jako pierwsi wystąpili w obronie języka ukraińskiego jako państwowego, zainicjowali ustawę „O językach”. Z Rówieńszczyzny napływało najwięcej propozycji i uzupełnień do niej. Znaczący wkład w dalszy rozwój oświaty i nauki wniósł profesor Borys Stepanyszyn — pierwszy przewodniczący Towarzystwa. Napisał około tuzina podręczników dla szkół i uczelni wyższych, które odpowiadają poziomowi współczesnej historiografii europejskiej i teorii kultury. Ważną rolę w wychowaniu patriotyzmu, poczucia dumy z rodzinnego kraju odgrywają świętości kulturalne w Peresopnicy w rejonie rówieńskim, coroczne obwodowe święto duchowości i kultury przy pomniku ukraińskiej pierwoksięgi „Ewangelia Peresopnicka” oraz w Dermaniu w rejonie zdołbunowskim — święto Światłych w muzeum Ułasa Samczuka, a od niedawna — także w muzeum Borysa Tena; Święto sławy kozackiej w Plaszewie w rejonie radziwiłłowskim, Reduta Kozacka w rejonie dubieńskim; Memoriał UPA w Hutwinie w rejonie kostopolskim. Swoją sztukę zaprezentowały zespoły proświciańskie. Uroczyste zebranie ciepło powitał i pobłogosławił metropolita rówieński i ostrogski Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego Jewsewij. Najwyższymi nagrodami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki — medalem „Budowniczy Ukrainy” nagrodzono pisarza, członka zarządu obwodowego, zasłużonego dziennikarza Ukrainy Jewhena Szmorhuna; weterankę ruchu proświciańskiego na Rówieńszczyźnie, członkinię zarządu Rówieńskiego Zjednoczenia Miejskiego Jewheniję Hładunową-Borejko; przewodniczącą Rówieńskiego Zjednoczenia Miejskiego, zastępcę naczelnika Zarządu Oświaty Rówieńskiego Komitetu Wykonawczego Katerynę Syczyk. Kohortę orędowników ruchu narodowo-oświatowego na Rówieńszczyźnie wyróżniono dyplomami honorowymi i podziękowaniami Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, a także dyplomami zjednoczenia obwodowego. Uczestników świątecznego zebrania od władz obwodu rówieńskiego powitał i wręczył nagrody p.o. przewodniczącego Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Stepan Pawluk. Praca Rówieńskiej „Proświty” przynosi swoje rezultaty. W mieście jeden z placów nosi imię „Proświty”, zasadzono park o tej samej nazwie, ustawiono pomniki Symona Petlury, Kłyma Sawura, poległym za Ukrainę. Za najważniejsze osiągnięcie proświcianie uważają to, że w systemie oświaty miasta nie ma ani jednej klasy z rosyjskim językiem nauczania. W wystąpieniach prośwician brzmiała głęboka troska z powodu braku państwowej narodowej polityki językowo-kulturowej. Niszczony jest świat duchowy Ukraińców, prawa moralne, system zwyczajów i tradycji. „Proświta” ma bardzo dużo pracy: nieść swojemu narodowi Światło i Prawdę. Proświcianie przy pomniku T. Szewczenki. Na pierwszym planie — S. Wasylczuk, M. Nesterczuk, M. Fedoryszyn
Traducción automática
DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA Kontynuacja. Pocz. w 2003—2006 r., nr 4, 15, 20, 25, 28, 34, 44 za 2007 r. Artemenko A. W., Bewcia N. S., Pokotyło H. T., Nazarenko I. W., Kryworotenko W., Manajło A. N., Kuszyl W. I., Sołodownik O. W., Myczur N. N., Czerewko W. F., wieś Nowopetriwci rejonu mahdalyniwskiego obwodu dniepropetrowskiego 98,00 Biła W. A., m. Dniepr 558,00 Bilawśka (imię niepodane), m. Kijów 200,00 Kasjan M. D., m. Biała Cerkiew obwodu kijowskiego 100,00 Kirowohradzka miejska organizacja weteranów Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (przez Hołeć I. F.) 217,00 Kozak T. M. 100,00 Kostiuky, Oflidis, Umańscy, m. Siewierodonieck obwodu ługańskiego 20,00 Łahno A. A., m. Kijów 350,00 Łewczuk I. I. 135,00 Osmołowśka L. W., m. Kijów 50,00 Samareć A. P., m. Dniepr 20,00 Taradaj O. I., m. Czerwonogród obwodu lwowskiego (2 wpłaty po 25 hrywien) 50,00 Trofymczuk M. I., m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego 150,12 Ułycz N. P., m. Odessa 200,00 Szandrowśka M. P., m. Zaleszczyki obwodu tarnopolskiego 30,00 Szelesł O. K., m. Równe 30,00 Szkłaruk E. Z., m. Zaporoże 100,00 Ołeksandr WOŁOSZCZUK Po przyjściu władzy radzieckiej na Rówieńszczyznę, utrwalenie reżimu partyjno-radzieckiego z przymusową kolektywizacją i represjami politycznymi wywołało opór wśród miejscowej ludności. W warunkach, gdy społeczeństwu narzucano jedyną komunistyczną ideologię i materialistyczny światopogląd, o „Proświcie”, która była nośnikiem ukraińskich idei narodowych i chrześcijańskich, nie mogło być mowy. Proświcianie, którzy uniknęli represji struktur okupacyjnych władzy polskiej, faszystowskiej i radzieckiej, jako najbardziej świadoma narodowo warstwa społeczeństwa, w ciągu lat 40. i 50. walczyli w szeregach podziemia OUN—UPA z wojskami i grupami specjalnymi NKWD, radzieckimi partyzantami, „batalionami niszczycielskimi”, grupami wspierania milicji, samoobrony oraz „seksotami”. Dla wielu walka trwała także w stalinowskich obozach koncentracyjnych, więzieniach, na emigracji za oceanem. Duch walki nie mógł zgasnąć ostatecznie, zamieszkał w sercach nowego pokolenia, urodzonego w latach 30., w pamięci którego obrazy powstańców i członków ich rodzin pozostały żywymi legendami. Śmierć Stalina w 1953 roku oraz odwilż kultu jego jednostki na XX (1956 r.) zjeździe KPZR utwierdzały w świadomości mas zrozumienie dyktatorskiego charakteru ustroju radzieckiego, zbrodniczej, antynarodowej istoty ideologii i działalności partii komunistycznej. Następstwem „odwilży” lat 1956—1959 stało się zwolnienie z obozów milionów represjonowanych, wśród których było wielu działaczy kultury, sztuki, nauki, a także pojawienie się nowej generacji twórczej młodzieży „szistdesiatnykiw” (pokolenia lat sześćdziesiątych): Wasyl Symonenko, Lina Kostenko, Wasyl Stus, Iwan Dracz, Pawło Mowczan, krytycy Iwan Dziuba, Iwan Switłyczny, Jewhen Swerstiuk, Wiaczesław Czornowił, artyści Ałła Horśka, Opanas Załywacha, historyk Wałentyn Moroz, reżyser filmowy Serhij Paradżanow, prawnik Łewko Łukjanenko, generał Petro Hryhorenko i wielu innych. Ruch dysydencko-oświatowy na Rówieńszczyźnie bierze początek pod koniec lat 60. od tworzenia komórek ludzi o podobnych poglądach na bazie więzi zawodowych, rodzinnych i towarzyskich. Zadaniami dysydentów były: demaskowanie i wyjaśnianie bezprawia władzy radzieckiej w różnych sferach życia społeczeństwa; wspieranie ukraińskich tradycji narodowych, duchowych (religijnych) i kulturowych; poszukiwania i czytanie literatury ukraińskich pisarzy i historyków czasów przedrewolucyjnych oraz okresu międzywojennego (B. Łepkiego, U. Samczuka, M. Hruszewskiego, P. Kulisza itd.), literatury okresu radzieckiego, którą wycofywano z obiegu na polecenie KGB; demaskowanie komunistycznej polityki denarodowienia, czyli tworzenia „nowej wspólnoty historycznej — narodu radzieckiego” z jedynym „językiem porozumiewania się między narodami” — rosyjskim; nagrywanie audycji radiowych „Swoboda” i „BBC”, które dotyczyły sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie i przekazywanie ich do samizdatu; powielanie, przedruk i rozpowszechnianie pracy I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, czasopisma „Ukraiński Wisnyk” pod redakcją W. Czornowiła, materiałów informacyjnych „samizdatu” o politycznych procesach sądowych na Ukrainie, niepublikowanych utworów pisarzy-dysydentów; troska o zachowanie zabytków historii i kultury, duchowości. Represje polityczne na Rówieńszczyźnie rozpoczęły się na początku 1972 roku od aresztowań przez funkcjonariuszy KGB członków rodzin Wołoszczyków, Kulczyńskich, Symonowyczów w Sarnach i Równem. Śledztwo prowadzono z oskarżeniami z artykułu 62 Kodeksu Karnego USRR „o antyradziecką agitację i propagandę”, w szczególności o powielanie i rozpowszechnianie pracy I. Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”, ukraińskiego samizdatu. Śledczy KGB próbowali tę sprawę sformułować jako grupową. Sprawa do sądu nie dotarła, jednak praca „piątego wydziału” KGB nie ustała. Dysydenci przebywali pod stałym nadzorem organów i ich tajnych agentów. Wobec podejrzanych i tych, którzy znaleźli się „pod kloszem”, stosowano „wychowawcze” środki oddziaływania administracyjnego, surowe ostrzeżenia, szantaż. Badanie ruchu dysydencko-oświatowego na Rówieńszczyźnie wciąż czeka na przyszłych dociekliwych historyków.
Traducción automática
Ostatnio naszą redakcję odwiedził laureat nagrody Akademii Nauk Ukrainy z fizyki im. Kyryła Synelnykowa, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, niezmienny od 1990 roku przewodniczący Charkowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Anatolij KINDRATENKO. Pracując w Charkowskim Narodowym Uniwersytecie im. W. Karazina, Anatolij Mykołajowycz napisał cztery monografie oraz podręcznik dla studentów z fizyki plazmy i elektroniki plazmowej. Jest założycielem i redaktorem ogólnoukraińskiej gazety dla dzieci „Żurawłyk”, napisał wiele artykułów z zakresu polityki, historii, stosunków międzynarodowych. Od 1995 r. zaczął gruntownie opracowywać nieprzebadane kwestie współczesnej i dawnej historii Rusi-Ukrainy, których oficjalni ukraińscy historycy poruszać nie odważają się. Napisane na te tematy kilka prac było wielokrotnie drukowanych na Ukrainie w łącznym nakładzie ponad 40 tys. egzemplarzy. Olesja MUDRAK W Siewierodoniecku w obwodzie ługańskim odbył się XII Ogólnoukraiński festiwal poezji dziecięcej „Dżerełce” im. Josypa Kurłata. Założyciele festiwalu — Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, Ukraińskie Państwowe Centrum Służb Socjalnych dla Młodzieży, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Ługański Obwodowy Fundusz Charytatywny Wsparcia Regio- Na podstawie analizy prac grecko-łacińskich autorów IV—VI w. Ammiana, Priskosa, Jordanesa i innych, staroukraińskiego zabytku IX w. „Księgi Welesa”, współczesnych badań archeologicznych i językoznawczych autor doszedł do wniosku, że europejscy Hunowie, którzy pod koniec IV—w pierwszej połowie V w. stworzyli imperium od Wołgi do Renu, należeli do plemion czerniachowskich i byli naszymi przodkami Antami. „Europejscy Hunowie — przodkowie Ukraińców” — tak nazywa się nowa książka autora, która ukazała się w październiku tego roku. Z okazji 139. rocznicy towarzystwa „Proświta” Anatolij Kindratenko opowiedział o swojej działalności społecznej i specyfice pracy „Proświty” w Charkowie. — Jaka, Pana zdaniem, jest rola „Proświty” we współczesnej Ukrainie? — Możliwości „Proświty” określają, po pierwsze, ci ludzie, którzy należą do szeregów organizacji. Boli ich to, co ukraińskie, niepokoją się o swoje rodzime — praca trwa. A po drugie, zabezpieczenie finansowe. Kiedy go nie ma — nie ma możliwości, by coś robić. Na Charkowszczyźnie „Proświta” zajmuje się działalnością wydawniczą. Gazeta „Żurawłyk” ma 20 tysięcy prenumeratorów, od których otrzymujemy kilkaset listów miesięcznie — zatem jest czytana i lubiana. W ostatnim czasie wydajemy wiele książek na temat Hołodomoru, OUN-UPA. Hanna Stolarowa, inżynier z zawodu, napisała wspaniałą pracę encyklopedyczną o bliskich i rodzinie Łesi Ukrainki, piękną pracę o Hryhoriju Skoworodzie — my je wydaliśmy. Nasze wydawnictwa rozpowszechniamy nie tylko w obwodzie charkowskim, ale i w innych obwodach Wschodniej Ukrainy. Prowadzimy aktywną pracę kółkową. Zdjęcie Jewhena Buketa Działają kółka języka angielskiego, gry na bandurze przy „Młodej Proświcie”. Tworzymy nowe oddziały i odnawiamy stare, przy których formujemy biblioteczki. Również rozwozimy książki po szkołach. Niestety, nie udaje się tego robić centralnie, gdyż organy władzy nam nie pomagają. — A środki na działalność organizacji szukacie u sponsorów, czy jednak finansuje budżet państwowy? — Jesteśmy szczerze wdzięczni Ogólnoukraińskiej „Proświcie” za to, że częściowo pokrywa koszty wydania gazety „Żurawłyk”. Jeszcze całkiem niedawno nasza gazeta nawet przynosiła zysk, a teraz druk podrożał półtora raza, dlatego staliśmy się dotacyjni. Budżet nam nic nie daje. Pozyskujemy środki samodzielnie. — Ile oddziałów „Proświty” działa na Charkowszczyźnie? — Niestety, niewiele. Działa organizacja miejska w Charkowie, a z 36 rejonów obwodu pracą proświtańską objętych jest tylko siedem. Oczywiście, to mało, chciałoby się więcej, ale z drugiej strony — nie możemy robić „Proświty” najazdami. Potrzebni są lokalni aktywiści, i kiedy znajduje się taka osoba, to obowiązkowo tworzymy oddział. Czasami pomaga w tym praca wykładowa w terenie. — Czego życzyłby Pan proświtanom Ukrainy? — Życzenie mam zawsze jedno — aktywniej pracować, nie zamykać się w sobie i wychodzić w szeroki świat, aby o „Proświcie” słyszano. Rozmowę prowadził Jewhen BUKET
Traducción automática
Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Kwestia drugiego języka państwowego nadal pojawia się w dyskusjach, w których jedynie bywają regionałowie. O czym dyskutują? Zgodnie z ukraińską Konstytucją ta kwestia nie podlega dyskusji. Deklaracje o prawie rosyjskojęzycznego człowieka do zwracania się do państwa w języku ojczystym wiszą w powietrzu. Po pierwsze, dziwnie brzmi teza o ochronie języka rosyjskiego w zrusyfikowanej Ukrainie. Po drugie, wielu polityków po prostu nie jest gotowych prowadzić kompetentnej w sensie prawnym, państwowej dyskusji na ten temat. Kwestię językową uważa się za czysto polityczną, niewielu patrzy głębiej, na ekonomiczną i globalną przyczynę niszczenia państwowości języka ukraińskiego, przy milczącej zgodzie, a być może i współudziale wielu polityków i urzędników różnych „gałęzi władzy”. Ukraińska myśl prawnicza chytrze śpi, a niektórzy szanowani faryzeizują, gdy zachodzi mowa o stworzeniu oficjalnego publicznego komentarza do ustawodawstwa językowego. Ten komentarz jest potrzebny od chwili proklamowania niepodległości Ukrainy. Zamiast niego są jedynie rozwlekłe gadki o nieudolności starej ustawy o językach. Mało prawdopodobne, że taki komentarz zostanie stworzony. Nie jest on korzystny dla wielu polityków, nowobogackich i kolonizatorów Ukrainy. Źle, że uregulowanie prawne kwestii językowej mało interesuje także samych Ukraińców, choć ostatnio coraz częściej powołują się na ustawę. Brakuje argumentacji prawnej, ekonomicznej, geopolitycznej, przeważają emocje i żale. Nie wzruszy się ich, bo prawdziwa cena kwestii językowej to miliardy. W zeszłym roku Iwano-Frankiwska obwodowa „Proświta” wydała mój „Praktyczny komentarz do Ustawy o językach na Ukrainie”. Od tego czasu żadna organizacja ani osoba nie poruszyła ze mną tej sprawy, nie mówiąc już o oczekiwanej dyskusji. A kwestia zasługuje na dekret Prezydenta o natychmiastowym opracowaniu i rozpowszechnieniu masowym nakładem taniego komentarza do porządku stosowania języków. Ten dekret powinien poprzedzać wszelkie inne dekrety o utrwalaniu języka państwowego. Dekrety drugorzędne powinny usuwać ze stanowisk urzędników wszystkich gałęzi władzy za systematyczne naruszanie 10. artykułu Konstytucji i ustawy językowej. Dopiero dekrety trzeciorzędne powinny dotyczyć upowszechniania i rozwoju języka ukraińskiego. Niestety pojawiają się „trzeciorzędne” dekrety Prezydenta, i to nie uratuje języka państwowego przed „odpaństwowieniem”, jedynie uśpi niepokój Ukraińców. Niszczenie państwowości języka zaszło zbyt daleko i zagraża bezpieczeństwu ekonomicznemu i informacyjnemu państwa, szkodzi interesom narodowym obywateli, niezależnie od języka i pochodzenia narodowego. Problem trzeba rozwiązywać systemowo i niezwłocznie, dopóki mamy Prezydenta-Ukraińca, dla którego język ukraiński jest ojczysty. Słuchając bezprzedmiotowych dyskusji na temat referendum o szczególnym statusie języka rosyjskiego, zainicjowanego przez regionałów, dziwię się logice ich prawników. Oczywiście te gałęzie prawa, które nie są bezpośrednio związane z kwestią władzy czy biznesu, nikogo nie interesują, nie są starannie studiowane, tylko po to, by manipulować kwestią językową. Według obowiązującej Ustawy o językach istnieje inny porządek uzakonienia stosowania języka rosyjskiego w miejscach zwartego zamieszkania rosyjskiej mniejszości narodowej. Nie będę darował regionałom tej technologii, ale zaznaczę, że z punktu widzenia prawa zrobienie tego jest bardzo trudne. Przynajmniej takiej kwestii z pewnością nie rozstrzyga referendum ogólnoukraińskie. Samo postawienie kwestii referendum ogólnoukraińskiego o szczególnym statusie języka rosyjskiego lub innego języka mniejszości jest sprzeczne z Konstytucją i Ustawą o językach, ponieważ konkretna kwestia języków mniejszości dotyczy wyłącznie miejsc ich zwartego zamieszkania i nie ma charakteru ogólnoukraińskiego. Wniesienie kwestii szczególnego statusu konkretnego języka mniejszości jest sprzeczne z konstytucyjną tezą o jedynym języku państwowym i równoprawnym rozwoju języków narodowych. Zgodnie z Konstytucją żaden język mniejszości nie może mieć szczególnego statusu. Z punktu widzenia prawa referendum o szczególnym statusie języka rosyjskiego jest absolutnie bezprawne, a sam fakt jego zainicjowania nosi znamiona czynu bezprawnego, skierowanego przeciwko artykułowi 10 rozdziału 1 Konstytucji Ukrainy, w którym przedstawiono podstawowe zasady ustroju konstytucyjnego. Ogólnie można to zakwalifikować jako działanie przeciwko podstawom ustroju konstytucyjnego Ukrainy. Istnieje tylko jeden, konstytucyjny tryb wprowadzania zmian do rozdziału 1 „Zasady ogólne”, do którego wchodzi 10. artykuł. Jest on wyraźnie określony w artykule 156 Konstytucji: „Projekt ustawy o zmianie rozdziału I „Zasady ogólne”, rozdziału III „Wybory. Referendum” i rozdziału XIII „Wprowadzanie zmian do Konstytucji Ukrainy” składa się do Rady Najwyższej Ukrainy przez Prezydenta Ukrainy lub nie mniej niż dwie trzecie konstytucyjnego składu Rady Najwyższej Ukrainy i, pod warunkiem jego przyjęcia nie mniej niż dwiema trzecimi konstytucyjnego składu Rady Najwyższej Ukrainy, zatwierdza go ogólnoukraińskie referendum, zarządzone przez Prezydenta Ukrainy. Ponowne złożenie projektu ustawy o zmianie rozdziałów I, III, XIII tej Konstytucji w tej samej sprawie jest możliwe wyłącznie w następnej kadencji Rady Najwyższej Ukrainy”. Zatem referendum o drugim języku państwowym nie jest pierwszą, lecz końcową procedurą. Dlatego potrzebna jest natychmiastowa prezydencka ocena prawna tak zwanego referendum w sprawach szczególnego statusu języka rosyjskiego oraz wysiłków jego inicjatorów. Kwestia drugiego języka państwowego bezsprzecznie dotyka potężnych globalnych interesów biznesowych na Ukrainie. Mamy nadzieję, że Prezydent wypełni swój obowiązek gwaranta Konstytucji i zrobi wszystko, aby obywatele doskonale znali podstawy prawne stosowania języka, od ustawy aż po możliwe konsekwencje zmiany porządku stosowania języków dla życia zwykłego człowieka. Tylko prawda, widoczne przykłady i pozytywne zmiany w tej dziedzinie zmuszą obywateli do uwierzenia w siebie i w perspektywę języka państwowego na Ukrainie.
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
...nych inicjatyw „Błahowist”, Siewierskodonecki Miejski Komitet Wykonawczy. W programie odbył się konkurs poetycki. W tym roku wzięło w nim udział 106 młodych autorów z 14 obwodów Ukrainy: kijowskiego, donieckiego, ługańskiego, Autonomicznej Republiki Krymu, chersońskiego, riwneńskiego, połtawskiego, zaporoskiego, czerkaskiego, czernihowskiego, charkowskiego, sumskiego, lwowskiego, chmielnickiego. Pierwszą nagrodę w trzech kategoriach wiekowych (młodszej, średniej, starszej) zdobyły Anastasija Kaleniczenko (m. Połtawa), Nastja Panaryna (m. Siewierskodonieck) oraz Olena Ruda (m. Charków). Każdy z uczestników został nagrodzony dyplomem i upominkiem, co dodawało festiwalowi bajkowego zimowego nastroju.
Traducción automática
Stepan BOJKO, członek chóralnej kapeli „Czerwona kalina” Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Iwano-Frankowsk
Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wraz z mieszkańcami miasta energetyków Bursztyn na Iwano-Frankowszczyźnie niedawno obchodziło 100-lecie założenia miejscowej „Proświty”. Wprowadzającym słowem uroczystą akademię otworzył przewodniczący obwodowej „Proświty”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, docent Petro Arsenycz. Opowiedział obecnym, wśród których jest wielu młodych ludzi, o założeniu i działalności burszczyńskiej „Proświty”, która za czasów Polski i Austro-Węgier była najliczniejszą organizacją społeczną w Galicji. To właśnie „Proświta” uczyła czytać i pisać, z własnych środków utrzymywała różne kółka, szkoły zawodowe, strzegła ukraińskiej kultury, tradycji i obyczajów. Pan Arsenycz odznaczył przewodniczącego burszczyńskiego oddziału Oresta Czajkiwskiego prosvitiańskim medalem „Budowniczy Ukrainy”, a także podziękowaniem od obwodowej „Proświty” i Iwano-Frankowskiej obwodowej administracji państwowej. Pan Orest, którego rodzice za czasów Polski byli aktywnymi prosvitianami i nawet zabierali go, jeszcze chłopca, na różne imprezy „Proświty”, kieruje oddziałem od czasu odrodzenia. W słowie podziękowania przewodniczący rady miejskiej Bursztyna Jarosław Hromko scharakteryzował miejscowy oddział jako dobrego i niezawodnego partnera we współpracy: „Mam na nich oparcie”. Artystyczne zespoły „Proświty” dały wspaniały koncert. Świąteczną uroczystość zakończyło wielogłosowe życzenie »Niech żyją lata« dla wszystkich obecnych i dla Ukrainy.
Traducción automática
11 grudnia w Makarowie miało miejsce wydarzenie znaczące nie tylko dla Ukrainy, ale i dla całego prawosławnego świata. Uroczyście odsłonięto tu pomnik świętego, pisarza, działacza cerkiewnego i kulturalnego XVII—XVIII wieku, sławnego syna Makarowa, Świętego Dymitra Rostowskiego (Daniła Sawycza Tuptała). Jewhen BUKET Zdjęcia autora Rozmowy o należytym uczczeniu pamięci rodaka toczyły się na Makarowszczyźnie jeszcze od końca lat 70. ubiegłego wieku. W latach 80. krajoznawczy klub „Poszuk” rejonowego centrum twórczości dzieci i młodzieży pod kierownictwem Diny Netreby zbadał archiwa i przeprowadził konferencję naukową, dzięki czemu imię Świętego stało się znane wśród szerokich warstw ludności regionu, a w Makarowie zaczęto mówić o tym, że główna ulica osady musi nosić imię sławnego rodaka. Centrum twórczości wkrótce otrzymało imię Daniła Tuptała, a kwestię przemianowania ulicy Frunzego na ulicę Dymitra Rostowskiego do dziś (a to już dobrych dwadzieścia lat) omawia się na sesjach rady osiedlowej. Już na początku obecnego stulecia, w 2001 roku, makarowskie przedsiębiorstwo poligraficzne „Harnitura” wydało ponownie fundamentalną pracę metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki) „Święty Dymitr Tuptało. Jego życie i praca”, która po raz pierwszy ujrzała światło dzienne w 1960 roku w Winnipeg (Kanada). Wtedy też ustanowiono rejonową nagrodę imienia Daniła Tuptała za szczególne osiągnięcia w odrodzeniu duchowości, której pierwszym laureatem został znany w rejonie nauczyciel-krajoznawca, pisarz, członek NSPU Petro Panasowycz Syczenko. Przez te lata wśród społeczności rejonu utwierdziło się przekonanie, że Święty Dymitr to najwybitniejszy człowiek, który urodził się i wychował na Makarowskiej ziemi. Jego imię nie schodziło ze stron gazet, figurowało w historyczno-krajoznawczych opracowaniach, poeci i uczniowie poświęcili mu dziesiątki wierszy. W 2003 roku z inicjatywy zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka Makarowski rejonowy oddział WMHO „Młoda Proświta” zwrócił się z listem do deputowanych Makarowskiej rady rejonowej i osiedlowej, Makarowskiej administracji państwowej z propozycją postawienia pomnika Świętemu Dymitrowi Rostowskiemu w osadzie. Autor projektu Anatolij Marczuk w ciągu czterech lat, które upłynęły od tego czasu, na zasadach społecznych przeprowadził mnóstwo narad, konsultacji z przedstawicielami władz i biznesu, zaangażował do realizacji projektu utalentowanego ukraińskiego rzeźbiarza, członka NSHU Wołodymyra Szołudźkę — autora największego na świecie pomnika Tarasa Szewczenki w Kowlu, a nawet opracował koncepcję przekształcenia Makarowa w miejsce pielgrzymek całego prawosławnego świata. W rejonie trzykrotnie przeprowadzano konsultacje społeczne w tej sprawie (za każdym razem w nowym składzie administracji rejonowej). Bez przesady, wydarzenia związane z pomnikiem Świętego miały ogromny rezonans. Wspomnę na przykład o protestach Patriarchatu Moskiewskiego przeciwko ustawieniu monumentu po tym, jak projekt otrzymał błogosławieństwo Najświętszego Patriarchy Filareta, a Patriarchat Kijowski rozpoczął budowę cerkwi pod wezwaniem Dymitra Rostowskiego, albo o tym, jak gorące były debaty o miejscu ustawienia pomnika. Przeciw występowała także prokomunistyczna rada weteranów. Aby nie dopuścić do ustawienia monumentu Świętemu, zalecała ona nawet radzie rejonowej ustawienie pomnika Tarasowi Szewczence! Ważną rolę w tej „epopei” odegrała rejonowa gazeta „Makarowskie Wiści”. Przez cały ten czas kwestia należytego uczczenia sławnego rodaka była w wydaniu tematem nr 1. Rok temu, 11 grudnia 2006 roku, sprawa ruszyła z martwego punktu. Przedstawiciele władz rejonowych uroczyście położyli kamień węgielny pod monument Świętemu Dymitrowi. Takie wiece ludowe, jakie tego dnia zebrały się na placu przy dworcu autobusowym, Makarów widział jedynie podczas pomarańczowych wydarzeń jesieni 2004 roku. Wtedy też odbył się pierwszy festiwal muzyki duchowej imienia Dymitra Rostowskiego, który wcielił w życie wybitny ukraiński kompozytor, makarowianin Wiktor Stepurko. A kilka dni później w Centrum twórczości dzieci i młodzieży imienia D. Tuptała z inicjatywy ówczesnej zastępczyni przewodniczącego administracji rejonowej ds. humanitarnych, a jednocześnie przewodniczącej RO Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Raisy Rezniczenko otwarto pokój-muzeum Dymitra Rostowskiego. Nowo mianowany przewodniczący administracji rejonowej, biznesmen Jurij Zabeła, po tym jak wiosną stanął na czele RO partii politycznej „Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, zaczął aktywnie wspierać kwestie narodowe. To właśnie on znalazł mecenasów, którzy sfinansowali wykonanie rzeźby, a także diametralnie zmienili cały wygląd zewnętrzny centrum rejonowego. Po tym, jak we wrześniu Makarów odwiedził Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, Jurij Zabeła został mianowany pełniącym obowiązki przewodniczącego Żytomierskiej obwodowej administracji państwowej… Zatem 4 października, w dniu odnalezienia relikwii Świętego, poświęcono cerkiew pod wezwaniem Dymitra Rostowskiego, a 11 grudnia, w dniu jego urodzin i pamięci, odsłonięto pomnik. Na uroczystość przybyli kierownicy dwóch obwodów: Kijowskiego — Wira Ulianczenko i Żytomierskiego — Jurij Zabeła. Powitali oni społeczność rejonu z tym znaczącym wydarzeniem, głos oddano także zasłużonemu artyście Ukrainy, laureatowi nagrody Szewczenkowskiej Anatolijowi Pałamarence, który przeczytał fragmenty Kobziarza. Następnie makarowianie udali się do Domu Kultury, gdzie odbył się drugi festiwal muzyki duchowej. *** Życie Daniła Tuptała to życie dziesiątek wielkich Ukraińców tamtego okresu. To oni, Ukraińcy — Ł. Baranowycz, M. Smotrycki, I. Hizel, I. Wyszeński, H. Konyski i wielu innych nieśli ojczystą kulturę barokową XVIII w. do Rosji. A wśród nich najutalentowańsza postać Daniła Sawycza Tuptała, a w świecie cerkiewnym Dymitra Rostowskiego, którego historycy nazwali „najjaśniejszą osobowością w świecie cerkiewnym XVIII wieku”. A współczesny akademik D. S. Lichaczow nazwał go „ostatnim pisarzem, który miał ogromne znaczenie dla całej prawosławnej Europy Wschodniej i Południowej”. Historyk J. Posielanin zaznaczał, że wszystko, co cenne w pisarzu, posiadał Daniło Tuptało: wierność swoim przekonaniom, prawdziwą szczerość, prawdę, która nie. Alfabet duchowej mądrości Daniła Tuptała — Duchowe, gdy jest rozdawane, jeszcze bardziej się pomnaża. — Miłość duszy do duchowych wypowiedzi służy za znak jej zdrowia. — Spokojowi duszy nic tak nie służy, jak wolność od trosk i marności. — W duszy niemiłosiernej Bóg nie przebywa. — Samych czynów — bez słowa — mało do nauczania. — Korzeniami i źródłami czynów służą rozmyślania. — Dobre uczynki będą wtedy wielkimi, gdy nie uważamy ich za wielkie.
Mieszkańcy Makarowa na odsłonięciu pomnika Świętego przed niczym się nie cofa, głęboką ludzkość i żarliwe pragnienie dobra dla bliźniego. A także wiarę w to, że życie może stać się jaśniejsze, cieplejsze i lepsze. Znaczenie jego twórczości jest kolosalne. Na pracach Tuptały wychowało się niejedno pokolenie prawosławnej Europy. Opiekun skrzywdzonych i nieszczęśliwych, Dymitr swoim życiem moralnym stał wyżej niż wszyscy. „Czetii Miniei” miały wielki wpływ także na Tarasa Hryhorowycza Szewczenkę. Jeszcze w dzieciństwie Taras wieczorami z wielkim zachwytem czytał te grube księgi, od których nie mógł się oderwać. To one kształtowały światopogląd przyszłego wielkiego poety. Kolosalny i decydujący wpływ wywarły „Czetii Miniei” Tuptały na innego wybitnego syna Ukrainy — filozofa, poetę i prozaika, działacza kościelnego i społecznego, metropolitę Iłariona (Iwana Iwanowycza Ohijenkę), wypełniały go całego i, jak sam wspomina, „…czytałem je z niebywałym drżeniem i zachwytem. Otworzył się przede mną zupełnie inny świat, świat jasny i błyszczący, i samo codzienne życie stało się inne. Chodziłem jak zaczarowany… Wyraźnie poczułem, że od tamtego czasu zrozumiałem inaczej cały świat i wszystkie swoje obowiązki w nim. Wyrosły we mnie wola i rozum, wyraźnie poczułem w sobie duszę, która nie jest zależna ani od ubóstwa, ani od biednych okoliczności”. Jako pisarz, którego większość dzieł przepadła na zawsze, jako człowiek, a nawet jako święty — Danyło Tuptało przeżył i przeżywa wielką tragedię. Na Ukrainie imię pisarza, którego spuścizna twórcza mogłaby złożyć się na 30 tomów po 600—700 stron każdy, jest dziś mało komu znane. Stało się tak, że przez trzy wieki Tuptałę, który z 58 lat życia pięćdziesiąt przeżył i przepracował na Ukrainie, sztucznie przekształcono w rosyjskiego działacza kościelnego i kulturalnego. A nawet cerkiew prawosławna wpisała do swoich spisów świętego Dymitra jako pierwszego rosyjskiego świętego okresu synodalnego. A jego „Czetii Miniei” doświadczyły bezlitosnej cenzury. W 1740 roku moskiewska cenzura zabroniła wydawać „Żywoty Świętych” w języku ukraińskim. Kiedy zaś w 1744 roku Ławrę odwiedziła caryca Elżbieta, klasztor zwrócił się do niej z prośbą o wydrukowanie „Żywotów Świętych” w języku autora. Caryca „zezwoliła”, lecz święty synod nie ustąpił, powołując się na to, że od 1720 roku zabroniony jest język ukraiński, i znalazł swoich znawców rosyjskiego, którzy przez osiem lat poprawiali w „Żywotach Świętych” i język, i akcenty na swój sposób, a wszystkie znane do tamtego czasu wydania „Żywotów Świętych” spalili. Tak do dziś ze świętego Danyła Tuptały uparcie robią Rosjanina, a jego ogromną pracę kulturalną odbierają narodowi ukraińskiemu… Chrześcijański asceta, człowiek o encyklopedycznej wiedzy, utalentowany kaznodzieja, pisarz, którego styl i język były wzorem wyrafinowania, autor i kompilator jednej z najpopularniejszych przez dwa wieki książek do czytania rodzinnego „Czetii Miniei” — makarowianin Danyło Tuptało, wierny syn Ukrainy, który szczerze modlił się za jej los przed Panem. Okrył nieprzemijającą wieczną sławą i ukraińską cerkiew, i naród ukraiński, i kulturę ukraińską, a odtąd błogosławi nas wszystkich ze wzgórz rodzinnego Makarowa. Rzeźbiarz Wołodymyr Szołudko (w centrum) z kolegami-artystami
Traducción automática
Petro Budycz
W tym roku mija 125 lat od urodzin I. Ohijenki i 63 lata od śmierci A. Szeptyckiego, wybitnych ukraińskich teologów, myślicieli, oświeciciela i działaczy społeczno-politycznych. Zarówno Ohijenko, jak i Szeptycki wiele zrobili dla ochrony i rozwoju ukraińskiej duchowości. Obaj dbali o podnoszenie świadomości narodowej ukraińskiego ludu. Nawiązali między sobą bliskie kontakty, wspierali się wzajemnie. Kiedy Ohijenko znalazł się w trudnej sytuacji, Szeptycki udzielał mu pomocy materialnej. Łączyła ich bezgraniczna miłość do Ukrainy.
Iwan Ohijenko jako minister oświaty, a następnie minister wyznań (1918–1922) doprowadził do otwarcia Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Ukraińskiego, którego był rektorem, a także był współtwórcą w 1918 r. Ukraińskiej Akademii Nauk. W całej Ukrainie zaczęły działać kursy ukrainoznawstwa. Ohijenko uważał, że jednym ze strategicznych błędów Centralnej Rady było to, że dążyła do budowania Państwa Ukraińskiego bez pomocy Kościoła. Ostrzegał ukraińską wspólnotę, by „strzegła się poczucia niższości. Jest to niezwykle szkodliwe uczucie, które niszczy uczucia narodowe, a w końcu prowadzi do wynarodowienia”. Ohijenko, podobnie jak Szeptycki, troszczył się o szkoły, oświatę, kulturę, ukraińskie wydawnictwa i inne sprawy. Wprowadzał język ukraiński do zakładów edukacyjnych i do wszystkich sfer życia, stwierdzając: „Język ukraiński to odrębny język w rodzinie języków słowiańskich. Język literacko wypracowany, soborny dla wszystkich ziem”.
Zarówno Ohijenko, jak i Szeptycki potępiali ludzi, którzy nie służą swojemu narodowi. Działalność oświatowa Szeptyckiego, podobnie jak Ohijenki, była ukierunkowana na podnoszenie moralności i duchowości narodu. Prowadził skromne życie zakonne, a dochody przeznaczał na potrzeby ludu. Założył muzeum kościelne, które z czasem stało się Ukraińskim Muzeum Narodowym. Metropolita A. Szeptycki pouczał duchownych, jak Kościół powinien wychowywać chrześcijańskie cnoty: „…chrześcijańskie Kościoły na Ukrainie mają spełnić zadanie: dać ukraińskiemu narodowi jedność, muszą wyzbyć się ducha rozłamu i nienawiści, który sprawia, że Ukrainiec Ukraińcowi jest wrogiem. Wszyscy, ilu nas jest, musimy zrobić wszystko, co możemy, aby się pojednać i w sobie samych pokonać rozłam i wrogość wobec braci”.
Szeptycki wysunął koncepcję jednej ukraińskiej Cerkwi, ostro protestował przeciwko niszczeniu przez polski rząd cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie, Podlasiu i Wołyniu. Uważał, że moskalofilstwo jest głęboką raną na ciele narodu ukraińskiego, wywołuje niezgodę, dezintegruje wspólnotę ukraińską, działa na korzyść obcych. Niezwykle znamienne jest dzieło A. Szeptyckiego „Jak budować Rodzinny Dom”. Metropolita przeczuwał, że nadejdzie dzień wolności narodu ukraińskiego. I nadszedł, choć Ukraina w latach niepodległości tak i nie stała się ukraińska. Ale stanie się ukraińska dzięki mądrym i oddanym przywódcom, godnie zostaną uczczeni nasi prawdziwi bohaterowie.
W testamencie-drogowskazie „Jak budować Rodzinny Dom” Szeptycki wskazuje, że za pomocą Ewangelii Cerkiew zaszczepia w duszach ludzi poczucie sprawiedliwości, oszczędność, moralność, pracowitość i inne cnoty. Cerkiew odgrywa bardzo ważną rolę także w budowie państwa. Pisze: „Jasne jak na dłoni, że Rodzinny Dom nie powstanie, jeśli ukraińscy samostijnicy nie zdołają, mimo wszystkich różnic, które ich dzielą, zaprowadzić między sobą największej jedności. Do jedności we wszystkich kierunkach, a zatem do jedności religijnej”. Bez takiej jedności nie zdołamy zbudować silnego i bogatego Państwa Ukraińskiego.
Traducción automática
Elementarz – podstawa podstaw. To pierwszy przewodnik, który otwiera dziecku drogę do świata wiedzy. Chyba nikt nie ma wątpliwości, że elementarz jest jedną z tych książek, od których w dużej mierze zależy stosunek człowieka do nauki, jego sukcesy nie tylko w nauce, ale i w życiu. Dlatego ważne jest, aby pierwsza książka szkolna była piękna, wysokiej jakości, a przede wszystkim napisana w języku ojczystym. Dla współczesnego Ukraińca stwierdzenie o wadze nauki w języku ojczystym może wydawać się dziwne, jednak historia dowodzi, że aż do połowy XIX wieku Ukraińcy mogli co najwyżej marzyć o edukacji w języku ojczystym…
Walentyna STATIEJEWA, Wasyl SZARKAŃ, Użhorod
Już w połowie XIX wieku wybitny działacz ukraińskiej nauki i kultury M. Kostomarow wyraził ważną myśl o znaczeniu narodowej edukacji dla narodu. Podkreślił: „Edukacja ludowa — to głowa i podstawa wszystkiego. Naród nauczy się czytać po swojemu, nabierze smaku do czytania, zacznie spadać z jego oczu zasłona, wtedy nabierze siły i sam sobie stworzy literaturę, i stanie się narodem silnym, który sam siebie rozumie i szanuje”. Choć ukraińska oświata ma dawne i głębokie tradycje, pierwsza abecadło w języku ukraińskim we Wschodniej Ukrainie, która w XIX wieku należała do Cesarstwa Rosyjskiego, pojawiła się dopiero 150 lat temu. Stała się nim „Gramatka” Pantelejmona Kulisza, która ukazała się drukiem w Petersburgu pod koniec 1857 roku. Drugie wydanie ukazało się tam również w 1861 roku. Przed pojawieniem się elementarza P. Kulisza w Ukrainie podporządkowanej Rosji nie istniał ani jeden podręcznik napisany w języku ukraińskim. Przez wiele stuleci Ukraina nie miała własnego państwa, a jej różne terytoria od XIV do połowy XX wieku — do początku II wojny światowej — należały do różnych państw: Wielkiego Księstwa Litewskiego, Polski, Węgier, Rumunii, Cesarstwa Austriackiego, Austro-Węgier, carskiej Rosji, Czechosłowacji. W związku z tym Ukraińcy zdobywali wykształcenie w różnych językach, poza ojczystym: cerkiewnosłowiańskim, łacińskim, rosyjskim, niemieckim, polskim, węgierskim… Potrzebę podręczników w języku ojczystym, przede wszystkim elementarzy, uciśnieni Ukraińcy uświadamiali sobie od dawna. Podobnie jak uciskający rozumieli niebezpieczeństwo wykształcenia „obcych” w języku ojczystym. Władze imperiów, między które podzielono Ukrainę, od zarania starały się zdławić ukraiński duch narodowy, zakazując zdobywania nawet podstawowego wykształcenia w języku ojczystym. W carskiej Rosji oficjalnie i powszechnie przyjmowano pogląd, że język ukraiński nie jest samodzielny, lecz jest dialektem rosyjskiego, i dlatego nadaje się wyłącznie do użytku potocznego, a w nauce, oświacie, publicystyce, Kościele, administracji i innych dziedzinach nie wolno używać języka ukraińskiego, uznając prawo do stosowania wyłącznie języka rosyjskiego. Począwszy od 1720 roku carowie rosyjscy wydali szereg ukazów i zakazów cenzuralnych, którymi ograniczano używanie języka ukraińskiego lub stwierdzano, że takiego języka nie ma. Niesławny cyrkularz Wałujewa z 1863 roku podkreślił, że języka ukraińskiego „nie było, nie ma i być nie może”. Pierwszy znany nam zakaz ukraińskiego elementarza datowany jest na 1769 rok, kiedy Ławra Peczerska w Kijowie prosiła Moskwę o zgodę na wydanie podręcznika, na co Synod ostatecznie nie zezwolił na publikację. W takich warunkach większość Ukraińców nie wierzyła, że język ukraiński jest samodzielny i że można go używać w różnych dziedzinach. Działaczy, którzy wbrew stanowisku władz rozwijali ukraiński język literacki i bronili jego równouprawnienia, było niewielu. Dlatego szczególnie wielka jest zasługa P. Kulisza, który stworzył pierwszy podręcznik w języku ukraińskim we Wschodniej Ukrainie. Do połowy XIX wieku w Ukrainie podporządkowanej Rosji nie było ani jednej szkoły, w której nauczanie odbywałoby się w języku ukraińskim. Jednak w latach 40.–60. XIX wieku w Ukrainie rozpoczęło się narodowo-kulturalne odrodzenie, którego jednym z przejawów stało się otwieranie ukraińskich szkół niedzielnych (niepaństwowych), mających na celu nauczenie czytania i pisania dzieci (i dorosłych) ubogich, które nie uczęszczały do szkół państwowych (rosyjskich). Szkoły niedzielne zaczęły pojawiać się w Ukrainie w 1859 roku z inicjatywy samych Ukraińców. W latach 1859–1860 działało już 68 szkół niedzielnych. Nauczali w nich członkowie ukraińskich hromad — studenci, nauczyciele gimnazjów i inni. W szkołach niedzielnych uczono trzech podstawowych przedmiotów: Prawa Bożego, czytania i pisania, rysunku. Nauczanie prowadzono zazwyczaj po ukraińsku, dlatego istniała potrzeba podręczników w języku ukraińskim. „Gramatka” P. Kulisza stała się pierwszym elementarzem, według którego Ukraińcy w Ukrainie podporządkowanej Rosji mogli uczyć się w języku ojczystym. Naśladując przykład P. Kulisza, również inni ukraińscy działacze: M. Maksymowicz, K. Szejkowski, T. Szewczenko, I. Derkacz, M. Hatcuk, O. Stronin, J. Darahan, L. Jaszczenko, O. Potebnia i inni, na początku lat 60. XIX wieku tworzyli podręczniki w języku ukraińskim dla szkół niedzielnych. Pantelejmon Kulisz dobrze rozumiał potrzebę edukacji w języku ojczystym. W przedmowie do elementarza pisał: „Trzeba uczyć dzieci piśmiennictwa tak, aby, nie tracąc czasu nadaremno, dziecko szybko zrozumiało naukę czytania, a do tego przede wszystkim pomoc — by gramatka (tak dawniej Ukraińcy nazywali elementarz — Aut.) była złożona w języku ojczystym, ukraińskim”. Pisarz na własnym doświadczeniu odczuł nieefektywność nauki w obcym języku, dlatego stworzył podręcznik w języku ojczystym. W autobiografii, napisanej w trzeciej osobie, wspominał: „Najpierw Kulisz uczył się bardzo tępo i był najgorszy wśród towarzyszy. Przeszkadzało mu to, że nie rozumiał wielkoruskiego języka książkowego. Dopóki, bywało, nauczy się płynnie czytać lekcję, to już ją na pamięć zna, a mimo to nie rozumiał dobrze tego, co wykuł z książki”. Pisarz był przekonany, że „najważniejszą sprawą ojca i matki powinno być to, by dziecko przywodzić do rozumu w jego ojczystym języku, aby dziecko, ucząc się pisma, nie odwykało od swoich ludzi i do rozumu dochodziło dla dobra swojej wspólnoty”, bo „człowiek piśmienny staje się rozumny…” Takie poglądy były bardzo nowatorskie i śmiałe w warunkach carskiej Rosji. Ukraińcom elementarz P. Kulisza wyjątkowo przypadł do serca, dlatego do końca 1860 roku cały jego nakład (5 tysięcy egzemplarzy) został rozprzedany i pojawiła się potrzeba wznowienia podręcznika. P. Kulisz przygotował nowy tekst „Gramatki” na początku 1860 roku, jednak cenzura carska zezwoliła na publikację podręcznika dopiero pod koniec roku, dlatego drugie, skrócone wydanie „Gramatki” ukazało się w 1861 roku. Pisarz spodziewał się, że jego elementarz „pokaże narodowi, kim jest, skąd się wziął i jak należy mu żyć na świecie”. W podręczniku zaprezentowano utwory T. Szewczenki, ludowe dumy i komentarze do nich, pokrótce przedstawiono Biblię, zamieszczono część katechizmową i modlitewną; w pierwszym wydaniu zamieszczono dział z arytmetyki, a w drugim — niewielki dział z historii narodu ukraińskiego. Była to pierwsza praca z historii Ukrainy napisana w języku ukraińskim. Zatem pod względem treści elementarz P. Kulisza był uniwersalny, dlatego używano go jako katechizmu, czytanki, chrestomatii literatury i folkloru ukraińskiego, modlitewnika, podręcznika arytmetyki i historii itp. Jednym z pierwszych, którzy wysoko ocenili „Gramatkę” P. Kulisza, był T. Szewczenko, który 10 grudnia 1857 roku zapisał w swoim dzienniku: „Jak pięknie, mądrze i szlachetnie ułożony jest ten zupełnie nowy elementarz. Дай Боже, żeby się przyjął w naszym biednym narodzie. To pierwszy wolny promień światła, który może przeniknąć do zniewolonej przez popów niewolniczej głowy”. Warto zauważyć, że „Gramatka” była jedną z pierwszych książek napisanych pisownią fonetyczną, która później otrzymała nazwę „kulisziwka” i leży u podstaw współczesnej ukraińskiej ortografii. Do języka swojego podręcznika autor podchodził szczególnie uważnie, ponieważ elementarz stał się w Ukrainie Wschodniej jedną z pierwszych prac stylu naukowego nowego ukraińskiego języka literackiego. Tworząc pierwszy podręcznik w języku ukraińskim, P. Kulisz dążył do nadania językowi odcienia uroczystości i wzniosłości, zachowując jego ludową podstawę. Zapewne właśnie dlatego pisarz sięgał po świadomą archaizację języka „Gramatki”, wykorzystując jednak słownictwo ludowo-potoczne. Elementarza Pantelejmona Kulisza używano zarówno na Lewobrzeżnej, jak i na Prawobrzeżnej Ukrainie. Jednak wkrótce polscy panowie poinformowali kijowskiego generała-gubernatora
O. Jaroszyńskiego, rzekomo „Gramatka” „budzi w narodzie stary kozacki i hajdamacki duch. Śmiech ludziom powiedzieć, — pisał Mychajło Drahomanow w artykule „Antrakt z historii ukrainofilstwa” — ale panowie kijowscy pokazywali generał-gubernatorowi obrazek w „Gramatce” — jeden z tych, które dla samej ozdoby umieszczano na końcu rozdziałów, a on, zapewne, był wzięty z jakiegoś wydania fizycznego: namalowane było drzewo, rozbite piorunem, a pod drzewem człowiek; oto, mówili panowie, emblemat tego, jak obudzone chłopstwo musi zniszczyć ustrój społeczny i wyrżnąć panów”. Władza Imperium Rosyjskiego widziała zagrożenie w nauczaniu w języku ukraińskim. Uważała, że podniesienie oświaty, kultury w języku ojczystym na Ukrainie, wzmocnienie kultury ukraińskiej z czasem doprowadzi do separatyzmu, do oderwania Ukrainy od Imperium Rosyjskiego. Dlatego „Gramatkę” P. Kulisza, podobnie jak szereg innych podręczników w języku ukraińskim dla szkoły początkowej, zakazano. Już w 1863 roku ukaz Walujewa zakazał nauczania w języku ukraińskim oraz wydawania ukraińskich podręczników. W tym dokumencie podkreślono: „…Aby do druku dopuszczano jedynie takie utwory w języku małoruskim, które należą do dziedziny literatury pięknej. Przepuszczanie zaś książek w tym języku, zarówno o treści religijnej, jak i szkolnych, a ogólnie przeznaczonych do nauki początkowej dla ludu, wstrzymać…” W ukazie emskim z 1876 roku, składającym się z 11 punktów, które zakazywały druku całej literatury w języku ukraińskim, z wyjątkiem pięknej, pięć punktów dotyczyło sfery oświaty i nauki, a kontrolować je miało ministerstwo oświaty ludowej carskiej Rosji. Punkty te zawierały następujące zakazy: nie dopuszczać nauczania przedmiotów w języku ukraińskim w szkołach różnego typu; oczyścić biblioteki wszystkich szkół w guberniach małoruskich z ukraińskich książek; nauczycieli, wykładowców szkół, gimnazjów okręgów naukowych charkowskiego, kijowskiego, odeskiego, podejrzanych o nielojalność (to znaczy o przychylność wobec ukraińskości), przenieść z Ukrainy do guberni rosyjskich — petersburskiej, kazańskiej, orenburskiej, a na Ukrainę przysłać nauczycieli z wymienionych guberni rosyjskich; stwierdzono, że nie należy „terpieť w uczebnych zawiedienijach lic s nieblagonadieżnym (czytaj — przychylnym wobec ukraińskości) obrazom myslej nie tolko mieżdu prepodawatieliami, no i mieżdu uczaszczimisia”; zamknąć na czas nieokreślony instytucję naukową na Ukrainie — Południowo-Zachodni Oddział Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego — „z usunięciem na zawsze tych osób, które w jakikolwiek sposób są wątpliwe w swoim czysto rosyjskim kierunku”. Ze względu na te zakazy na Ukrainie Wschodniej, która w XIX — na początku XX wieku należała do Imperium Rosyjskiego, nie istniała żadna państwowa szkoła z językiem ukraińskim nauczania (początkowa, średnia, wyższa) aż do 1917 roku. Elementarz P. Kulisza — jeden z najważniejszych zabytków Ukrainy, świadectwo niezniszczalności ducha narodu ukraińskiego, który przez całą ciernistą historię dążył do zachowania, rozwijania i wzbogacania własnej kultury.
Traducción automática
Ludmiła KASIAN, pracownik naukowy Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Kijów
Imię Olhy Wołodymyrywny Słoniowskiej jest szeroko znane na Ukrainie i poza jej granicami: profesor Katedry Literatury Ukraińskiej Uniwersytetu Prykarpackiego, autorka ponad stu naukowych artykułów w specjalistycznych wydawnictwach oraz dwudziestu ośmiu książek, wśród których są szkolne podręczniki do literatury ukraińskiej i naukowo-metodyczne podręczniki z metodyki nauczania literatury. Olha Słoniowska jest członkinią Związku Pisarzy Ukrainy, autorką zbiorów poetyckich „Gałązka głogu”, „Gerdany”, „Sonata dla ukochanego”, „Joconda”. Wszystko, co wychodzi spod pióra Olhy Wołodymyrywny, staje się znaczącym wydarzeniem w kulturowym kontinuum Ukrainy. Nie jest wyjątkiem także nowa praca badaczki „Ślad nieuchwytnego Protea”, poświęcona badaniu problemu pozytywistycznego konsolidującego mitu Ukrainy, stworzonego w XX wieku. Istotna oz-
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
cechami pracy są gruntowność i szerokość materiału faktograficznego. Monografia składa się ze wstępu, czterech rozdziałów („Poezja — Medea, która zabija swoje dzieci”, „Ukraina w parametrach mitu”, „Domena państwa przyszłości”, „Duchowe i cielesne w rozumieniu narodowym”) oraz wniosków. We wstępie autorka zauważa, że mitologiczny światopogląd człowieka rozumnego jednoznacznie potwierdza jego przynależność do cywilizacji w ogóle i przynależność do swojego rodzimego etnosu w szczególności. Mit — składowa część naszej podświadomości i, całkiem prawdopodobnie, nawet zakodowany w genach, pomaga narodom godnie i adekwatnie przystosować się do swojego otoczenia w świecie. O. W. Słoniowska szczegółowo analizuje poglądy zagranicznych i krajowych filozofów, psychologów, etnologów, antropologów, folklorystów, literaturoznawców na naturę i funkcjonowanie mitu, osobno zatrzymuje się na nowych badaniach naukowych literatury ukraińskiej w nurcie mitu. Cenne są uwagi badaczki o relacji pojęć mit — wizja, które są aktywnie wykorzystywane w pracach literaturoznawczych ostatnich lat. Według O. Słoniowskiej, wizja — to spontaniczne, nietrwałe, przeważnie jednorazowe wizualne olśnienie przeciętnego człowieka czy Bożego wybrańca, już nie tyle wzrokowe, co kwantopodobne, zwinięte, wysłane przez „niebiańskie archiwum” przesłanie, które podświadomość pisarza rozwija w procesie natchnienia. Wizja może stać się składową częścią mitu, ale mit w żadnym wypadku nie może zmieścić się w wizji — jej parametry i objętość na to nie pozwalają. Badaczka twierdzi, że mit nieprzerwanie dostarcza literaturze paradygmatów mitologicznych, mitologemów i mitemów, a literatura transformuje stare mity w nowe, ale mit w tekście artystycznym ma swoje osobliwości, w szczególności zdolność do mimikry, niemal rozpadania się, rozpuszczania, przybierania dyfuzyjnych form. Wskazując na osobliwości mitologizmu (krytyki archetypowej) jako metodologii literaturoznawczej, O. Słoniowska zaznacza, że teksty artystyczne należy rozpatrywać w szerokim kontekście twórczości tego czy innego autora, a instrumentarium krytyki archetypowej „podlegają nieoczekiwane „krzyżowe” projekcje utworów literackich, w świetle których na nowo odkrywają one swoją oryginalność i siłę komunikacyjną”. Autorka podkreśla, że w niektórych utworach artystycznych aspekt mityczny niesie szczególne obciążenie. A dlatego daleko nie każdy tekst artystyczny okazuje się podatny na głębokie i poważne badanie na poziomie mitu. W rozprawie naukowej szczegółowo i wieloaspektowo przeanalizowano utwory I. Bahrianego, T. Osmaczki, W. Barki, Je. Małaniuka, O. Olżycza, O. Telihi, U. Samczuka. Proponując swoją interpretację utworów pisarzy diaspory, O. Słoniowska zauważa, że każdy wysokiej klasy utwór naszej literatury diasporycznej dla należytego zrozumienia swojej mitotwórczej istoty również wymaga szerokiego kontekstu zarówno wewnątrz dorobku twórczego poszczególnego autora, jak i zestawienia oraz porównania z pokrewnymi tekstami nie tylko całej ukraińskiej literatury diasporycznej, ale i macierzystej literatury ukraińskiej różnych okresów. Ten wymóg jest tym bardziej aktualny, że chodzi o tę samą literaturę narodową, która z obiektywnych przyczyn została rozdarta na kilka ogniw jednego łańcucha. W materiale ilustracyjnym do podrozdziału „Efekt lustra: natura naturans i natura naturata”, który perspektywicznie wyjaśnia mitologiczną interpretację tekstów artystycznych w kolejnych rozdziałach, wykorzystano teksty literatury macierzystej i zagranicznej, w których efekt ten ujawnia się bardzo wyraźnie. W podrozdziale „Astralna i realna Ukraina w paradygmacie kolorystyki mitu tekstu artystycznego”, który odkrywa podświadome wizje raju, przeżyte przez pisarzy, wykorzystano utrwalony paradygmat „czarnego Stefanyka”. Dla rozdziału „Duchowe i cielesne w rozumieniu narodowym” wykorzystuje się odpowiednio dobrane teksty, wzorce genderowego mitologicznego ujęcia zarówno pisarzy diasporycznych, jak i macierzystych, w tym współczesnych. Kluczowymi w rozprawie są kwestie mitycznego rozwiązania problemu Fausta i Mefistofelesa, bicz Boży, ochrony i zachowania narodowych domen narodu, języka, moralności, sztuki, historii, nauki, rodziny, rozumienia mitopoetyckiego paradygmatu fenomenu przewagi okupowanego narodu nad okupantem, relacji genderowych w parametrach mitu narodowego. Autorka analizuje także oznaki mitu dekadenckiego w utworach P. Kulisza, I. Franki, Łesi Ukrainki, M. Kociubynskiego, W. Stefanyka. O. Słoniowska stara się wszechstronnie zbadać makro- i mikrostrukturę wspólnie wytworzonego przez artystów ukraińskiej diaspory pozytywistycznego konsolidującego mitu i określić jego główne parametry metafizyczne. Jednocześnie badaczka podkreśla, że poszczególne jego składniki tworzyło piśmiennictwo macierzyste: M. Stelmach, O. Dowżenko, P. Zahrebelny, Lina Kostenko, Wał. Szewczuk, W. Drozd. We współczesnej literaturze ukraińskiej powstają ciekawe paradygmaty mitopoetyckie w utworach Ju. Andruchowycza, O. Zabużko, W. Herasymiuka, I. Rymaruka, I. Małkowycza, M. Matios i znajdują podświadomy wpływ na czytelników nowej generacji. Trudno nie zgodzić się z opinią badaczki o tym, że „Zrodzony wyobraźnią i twórczym geniuszem ukraińskich pisarzy XX wieku pozytywistyczny mit narodowy Ukrainy stał się kontynuacją mitu niezniszczalności narodu ukraińskiego oraz zdobycia przez niego państwowości i wejścia do kohorty najpotężniejszych duchowo narodów świata. Ciągłość i zdumiewająca tożsamość znaczeniowa wielu paradygmatów mitopoetyckich, mitologemów i mitemów jednoznacznie dowodzą jedności przestrzenno-czasowej i przekazywanej z pokolenia na pokolenie idei narodowej w całej nowej literaturze ukraińskiej, od Szewczenki do czasów obecnych”. Badanie O. W. Słoniowskiej „Ślad nieuchwytnego Proteusza” — to znaczące zjawisko w sferze edukacyjno-naukowej, ponieważ proponuje naukową interpretację pozytywistycznego mitu narodowego, ujawnionego w tekstach artystycznych literatury ukraińskiej diaspory, zrealizowaną za pomocą mitologicznej metody analizy tekstu artystycznego, co otwiera nowe horyzonty dla badań, łamie tabu tematów zamkniętych w wielu kierunkach.
Biblioteki Narodowej im. W. I. Wernadskiego. — Jeszcze w 1992 roku Gabinet Ministrów Ukrainy przyjął uchwałę, która przewidywała stworzenie państwowego rejestru starodruków i rzadkich książek. Jednak do tej pory nie został on stworzony! Dlatego zapewne nikt nie wie, ile rzadkich książek znajduje się na Ukrainie, a ile przepadło na zawsze. Możliwe, że tego rejestru nie ma dlatego, iż wpisane do niego książki nie podlegają wywozowi poza granice państwa. Zatem „łowcy” rzadkich starodruków do dziś bez przeszkód wywożą za granicę stare druki. Nie gardzą niczym: kradną starodawne książki lub wycinają z nich rysunki, ryciny, mapy… Dlatego cyfrowa kopia książki zadowoli wszystkich chętnych — można ją zarówno przejrzeć, jak i uchronić przed przestępcami. Ponadto, ze względu na sędziwy wiek, rozpad papieru, blaknięcie atramentu i farb, niektóre książki zginą. My w naszej bibliotece zdigitalizowaliśmy najrzadsze i oryginalne książki. A także dzieła ukraińskich filozofów XVIII wieku. Przecież większość ich tekstów pozostawała niedostępna dla masowego czytelnika. Przeniesiono również do „cyfry” rzadkie książki poczajowskie z tego samego stulecia, w których znajduje się „żywy” język ukraiński… We wrześniu 2007 roku Biblioteka Brytyjska rozpoczęła już skanowanie własnego zbioru starodawnych dokumentów. Podobną technologię stworzono i wdrożono w życie także na Ukrainie. Projekt „Podniesienie potencjału edukacyjnego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki” to rezultat współpracy uniwersytetu z Programem Rozwoju ONZ na Ukrainie. Cyfrowe repozytorium składa się ze starodruków, rzadkich i cennych wydań uniwersyteckiej biblioteki naukowej im. M. Maksymowicza. Na zdjęciu: Jurij Kardasz, konsultant krajowy projektu, demonstruje pracę skanera.
Traducción automática
Iryna KOWAL-FUCHYŁO
Bóg się narodził w mieście Betlejem w stajence, Nim się cieszą wszyscy Ukraińcy na ziemi /…/ My przyszliśmy do Ciebie, by życie oddać za naród I za tych, co pomarli we Wschodniej Ukrainie z głodu… Kolęda ludowa
Hołodomor narodu ukraińskiego lat 1932—1933 — to niesłychana w historii ludzkości akcja niszczenia ludzi. To ludobójstwo naszego narodu — to nie tylko miliony niewinnie zabitych męczenników, to podważona ukraińska tożsamość, zniszczenie wsi jako ostoi narodu, zasiany strach w sercach i podświadomości na kilka pokoleń w przód. Oto dlaczego badania nad Hołodomorem, zbieranie świadectw ludzi mających związek z tą tragedią, a zwłaszcza naocznych świadków, są zawsze aktualne i niezwykle potrzebne. Wśród tych, którzy poświęcili tej sprawie wiele czasu, są Natalia Mohylewska i Melania Trypileć. Kobiety te zebrały niemało dokumentów archiwalnych, wspomnień, świadectw naocznych świadków hołodomorów i represji na terenach rejonu bohoduchowskiego w obwodzie charkowskim. Są to tak zwane małe historie rodzin i pojedynczych ludzi, które składają się na ogólną historię tragedii ukraińskiego chłopstwa w czasach stalinizmu. Proponowane materiały opowiadają o rodzinach wielu wsi słobożańskich, w szczególności Kobryni Iwani, Zabrody, Winnyćki Iwani, Pawliwka, Iwano-Szejczyne, Sinne, Kurczyk, Krysyne, Petropawliwka i innych. W opowieściach z pierwszej ręki zawsze uderza prawdziwość i bezpośredniość, która przejawia się w pozornie drugorzędnych szczegółach, które przekonują o autentyczności świadectw. Czytamy świadectwo M. H. Myseckiej, urodzonej we wsi Huta: “Za naszą wsią rosły ślazówki — chwast z okrągłymi listkami, pod którymi zawiązywały się tęgie zielone jagódki. My, dzieci, paśliśmy się na tych ślazówkach. Jagódki z nich były śliskie i wstrętne, a mimo to były pożywieniem”. Tak udało się przeżyć kilkorgu dzieciom. Z opowieści Niny Kramarenko, którą zapisała jej wnuczka, obecnie obywatelka amerykańska Lada Roma Pastuszak, dowiadujemy się, że jej rodzinie udało się przeżyć dzięki ukrytemu w lesie ziarnu. Wielu ludzi próbowało ukryć ziarno w ziemi, ale swoje schowki robili nieopatrznie w ogrodzie lub sadzie, nie domyślając się, że całą ziemię wokół domostwa przekłują metalowymi prętami i odkryją zakopane.
Oto jak prosto i głęboko opisuje życie chłopskie Nina Kramarenko: “Chłopi od życia wiele nie wymagali. Cieszyli się przyrodą, kochali swoją ziemię, kochali pracę. Żyło nam się wesoło, a nieszczęście jeszcze przyjdzie. Przyjdą wielkie zmiany, niesłychane na świecie”. W książce utrwalono ważne świadectwa o powstaniach chłopskich. Ludzie oburzali się, buntowali od początku władzy radzieckiej, ale robili to bardzo cywilizowanie — próbowali porozumieć się z mierniczymi i innymi przedstawicielami władzy. W latach 30. nikt jeszcze nie przypuszczał, co wkrótce się stanie, nie wierzyli, że wszystkich chcą wybić w tak nieludzki sposób. Najcenniejszym materiałem książki są dane archiwalne z Urzędu Stanu Cywilnego w Bohoduchowie, opracowane przez Mykołę Semenowycza Bielajewa, obecnie nieżyjącego już badacza hołodomoru na Bohoduchowszczyźnie. Sporządził on listy ofiar hołodomoru w Bohoduchowie i okolicznych wsiach. Imiona ułożono chronologicznie. Okazuje się, że najwięcej ludzi zmarło w maju 1933 roku. Wydawało się, że w takim czasie można już jakoś przetrwać na nowych korzonkach, ale “ludzie nadal umierali, niektórych nie ratowało już nawet ziarno nowych zbiorów, bo wycieńczenie przekroczyło niebezpieczną granicę”. Może ktoś zapyta, po co poruszać straszną przeszłość? Odpowiem: żeby zrozumieć, dlaczego jesteśmy tacy, żeby pokazać, jak zamordowany i wyzuty z majątku był nasz wielce doświadczony naród, w jakich trudnych warunkach budował “świetlaną przyszłość”. I nie ma nic przypadkowego w tym, że nasz kraj znalazł się w tak trudnym położeniu”. Przymusowa praca, tortury i śmierć nie mogą przynieść szczęścia.
Traducción automática
Святослав Мізернюк — zdjęcia autora
Współczesnym sposobem na ocalenie starodruków jest stworzenie cyfrowych kopii dawnych dokumentów. W bibliotekach Ukrainy przechowuje się wiele starych i rzadkich książek. Z powodu niedostatecznego finansowania bibliotek większość tych dokumentów znajduje się w nieodpowiednich warunkach, dlatego część z nich jest w złym stanie, a niektóre są na krawędzi zniszczenia. Niewielu specjalistów od dawnych języków w naszych bibliotekach powoduje, że katalogów jest za mało, a ich poziom jest niski. Dlatego dostęp badaczy do dawnych dokumentów jest ograniczony i niewygodny.
— Cyfrowa elektroniczna kopia dawnej książki to możliwość udostępnienia jej badaczom, naukowcom, studentom — każdemu, kto interesuje się rzadkościami, a także ochrony jej przed zakusami przestępców — przekonuje Halina Kowalczuk, doktor nauk historycznych, profesor, kierowniczka działu starodruków i rzadkich wydań Narodowej
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
utwór, wychodząc z realiów, z sytuacji, w której znalazł się jako autor znanych, niejednoznacznych i rezonujących w tamtym czasie dzieł „Trenos”, „Grammatyka słowenskaja prawylnoje syntagma”, „Wiersze dla odszczepieńców”, a także wychodząc z atmosfery dermańskich terenów. — Można jedynie domyślać się treści domniemanej „Dioptry” Melecjusza Smotryckiego. Autor współczesnej „Dioptry” zapewne ma na ten temat przemyślenia? — Intuicja podpowiada, że Smotrycki dogłębnie, wyważenie ocenił swoją działalność zarówno w obozie prawosławnym, jak i unickim, znalazł punkty styczne między ówczesnymi walczącymi stronami. I jednocześnie określił własne miejsce w międzywyznaniowym konflikcie. — Minie czas i być może podsumowujący utwór naszego sławnego poprzednika się odnajdzie. Czym to będzie dla literatury ukraińskiej i przeciętnego Ukraińca z jego współczesną mentalnością — przewrotem poglądów czy zwykłym zjawiskiem? — Odnalezienie jakiegokolwiek nieznanego dotąd utworu to zjawisko nieprzeciętne. Inna sprawa — jaki rezonans ono wywoła. W przypadku, gdy „Dioptrę” znajdą, obawiam się, że nie wywoła ona nadzwyczajnej sensacji. Sensacja będzie, powiedzmy, w czym innym — ożenił się czy rozwiódł jakiś popularny piosenkarz, jaki dom czy jakie auto kupił. Dlaczego? Bo społeczeństwo ma odwrócone wartości. I właśnie w takim systemie krzywych zwierciadeł wartości duchowe się gubią, nie są one poszukiwane. A oto tym, którzy nie są obojętni na dziedzictwo duchowe, na przykład „Dioptra” pomogłaby nie tylko poznać przeszłość, ale i odkryć cały świat ukraińskiej mentalności, nieznany dotąd. Współczesność właśnie składa się z cegiełek przeszłości. Na przykład tak było z utworami Iwana Wyszeńskiego, znanymi głównie w formie rękopiśmiennej, które wiekami tkwiły w zapomnieniu i w końcu dopiero niedawno się odnalazły, głośno ogłaszając swojego autora jako poważnego pisarza-polemistę. OD POLEMIKI — DO ŚWIETLANYCH POSTACI Właściwie historyczno-intelektualny kryminał Petra Kraluka kończy się prosto i wymownie: „Zatrzymuję taksówkę. W kieszeni — podarowany klucz. Jaki sejf można otworzyć z jego pomocą? Czy dowiem się o tym? „Dokąd jedziemy?” — pyta taksówkarz. — „Szukać „Dioptry”. Znajdzie się ona czy nie — to już nie tyle kwestia czasu, co kwestia własnego sumienia. Tutaj odpowiedź każdy ma swoją. A fakt, na który już jest odpowiedź i który już się dokonał, to oczywiście sukces powieści Petra Kraluka. To, nawiasem mówiąc, potwierdziła też niedawna prezentacja utworu, której finałowym akordem stała się propozycja wysunięcia kandydatury autora do zdobycia Rówieńskiej Obwodowej Nagrody Literackiej imienia Światoczy. Wysunięcie całkowicie oczekiwane, sprawiedliwe i zasłużone. sandr Dowżenko, a poetyka Leonida Perwomajskiego nie wpisywała się w socrealizm. Jedynie za czytanie Koszewcia w Związku Radzieckim pociągano do odpowiedzialności i skazywano na łagry jako przestępców politycznych. Po raz drugi Iwan Maksymowycz przyjechał do Nieżyna w 1992 roku i zobaczyliśmy prawdziwego europejskiego inteligenta, który całe życie doskonalił siebie i przejmował się rodzinną Ukrainą, która uczyniła go obcym. O tym mówili starszy wykładowca katedry literatury ukraińskiej uniwersytetu Ołeksandr Hadzynśkyj oraz kierownik katedry profesor Ołeksandr Kowalczuk. Odczyty naukowe otworzyły wszystkim nową postać naszego rodaka, którego radziecka prasa nazywała zdrajcą i ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistą. Jego imię będzie kontynuować tradycję spotkań naukowych, które będą łączyć uczelnię Gogola ze światem zewnętrznym. Na tę propozycję zgodził się rektor uniwersytetu profesor Ołeksandr Bojko.
Traducción automática
Continuación de «NASZA KSIĄŻKA», p. 8
Jaki był ostatni utwór naszego sławnego poprzednika, wybitnego ukraińskiego pisarza-polemisty, tłumacza i działacza cerkiewnego Melecjusza Smotryckiego? Według oficjalnej wersji oraz rozmaitych historycznych i naukowych dociekań jest to „Ekzetezis, albo Rozliczenie” o zdemaskowaniu możnowładczych błędów i herezji. Po „Ekzetezisie”, jak twierdzi większość badaczy, archimandryta nie brał już do ręki pióra, nie polemizował, odosobnił się w swojej siedzibie, zwątpił w wiele rzeczy tego świata, szukał zbawienia w ascezie, pościł, nosił włosiennicę, biczował ciało, nieustannie się modlił i w grudniu 1633 roku odszedł z tego świata. Wszakże istnieje też inna wersja dotycząca ostatniego okresu życia Smotryckiego — jakoby „Ekzetezisem” nie postawił kropki w swojej twórczości, lecz nadal owocnie pracował, podsumowywał to, co znalezione i utracone, grupował skrzydlate słowa i pouczenia ówczesnych znakomitości. I ta żmudna praca wcieliła się w główną książkę pisarza, której ślady, niestety, zaginęły w wiekach… Właściwie właśnie duchowym poszukiwaniom ostatniej książki Melecjusza poświęcił swoją historyczno-intelektualną rozprawę-detektyw ukraiński prozaik, naukowiec, profesor Akademii Ostrogskiej Petro KRALUK. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Zdjęcie autora. ZAUFAŁEM INTUICJI I ONA NIE ZAWIODŁA. Książka otrzymała tytuł „Dioptra, albo Zwierciadło, w którym widzimy nie tylko siebie, ale i innych, podróżując w czasie i przestrzeni”. Napisana jest w dynamicznym stylu i nieustannie trzyma czytelnika w napięciu. Charakterystyczne, że historyczne perypetie łatwo i swobodnie przechodzą w czasy obecne i odwrotnie, naświetlają tę czy inną postać, w szczególności Cyryla Trankwiliona-Stawrowieckiego, Kasjana Sakowicza, Gedeona Bałabana, Szwajpolta Fiola i innych, a także dwóch głównych bohaterów: Melecjusza Smotryckiego i autora — naszego współczesnego. A centrum całego tego działania stała się książka „Dioptra” — półrealna i półmityczna. Czy rzeczywiście istniała i czy można napisać prawdziwą historię? Właśnie to pytanie kieruję do autora niezwykle oryginalnej i poruszającej powieści. — Im bardziej od teraźniejszości oddala się przeszłość — zaznacza Petro Kraluk — tym większe wątpliwości co do jej prawdziwości. W szczególności jeden z bohaterów utworu, Maksym, utrzymuje pogląd, że podana nam historiografia to zbiór działań, faktów, zjawisk kulturowych, które są celowo dobrane. I interpretuje się je nie do końca tak, jak interpretowali je współcześni. Wtedy, właściwie, czym jest historia? Przede wszystkim to nasze bardzo subiektywne wspomnienia. Każdy znajduje w nich to, co mu się podoba. Tutaj przywołuje się dobrą (i zapewne prawdziwą) sofistyczną zasadę: człowiek jest miarą wszystkich rzeczy. Prawda, w tej mierze jest jedna stała wielkość — przynależność człowieka do rodzaju, szerzej — do wspólnoty, z którą się identyfikuje. W naszych „wspomnieniach” o przeszłości ważne nie jest racjonalne uzasadnienie jakichś założeń, a odnowienie pamięci rodowej. W nim na pierwszym miejscu stoi głębokie sercowe odczucie. Intuicja, jak powiedzieliby uczeni mężowie. Właśnie dlatego „Dioptra” to utwór intuicjonistyczny. Autor nie rekonstruuje przeszłości, on ją odczuwa. Przeszłość jest dla niego teraźniejszością, a teraźniejszość — przeszłością. Jedno i drugie mają jedną podstawę — wewnętrzne przypominanie. W jednym z platońskich dialogów jest opowieść o tym, jak chłopiec-niewolnik, który nigdy nie uczył się matematyki, za pomocą pytań rozwiązał zadanie matematyczne. Mówiono, że posiadał wrodzoną wiedzę, którą trzeba było jedynie odnowić. Tak samo za pomocą znaków-podpowiedzi odnawiamy wiedzę, która drzemie w nas. W szczególności wiedzę o przeszłości. Do czego jest ona potrzebna? To drogowskaz w życiu współczesnym. Jeśli umiejętnie się z niego skorzysta, pomoże w życiowym morzu uniknąć raf, mielizn, podstępnych prądów… Historyczne postacie „Dioptry” to w istocie „znaki nawigacyjne”. Autorowi nie zależy tak bardzo na tym, na ile te znaki odpowiadają faktom historycznym. To przecież nie cały faktograf, który na dodatek pozbawiony jest stronniczości w doborze. Autorowi o wiele ważniej jest „odczuć” swoich bohaterów. POKOLENIOWA WIĘŹ „DIOPTR”. — Jeśli chodzi o tytuł „Dioptra”, to istniał on jeszcze przed Smotryckim. Na przykład rokiem 1612 oznaczona jest przetłumaczona z greckiego „Dioptra” ihumena Witalija, hieromnicha Dubieńskiego Monasteru Czesnego Krzyża. Czym więc jest to magiczne słowo — dioptra? — Pierwotne dioptry miały starogreckie korzenie. Zazwyczaj składały się z przedmowy, ogólnofilozoficznych i moralno-etycznych rozważań prozą i wierszem oraz aforyzmów. Później, w okresie Rusi Kijowskiej, tak często nazywano utwory, które porównywano do zwierciadła, w które człowiek patrzy i widzi swoje wady. W tym przypadku chodzi o podsumowującą książkę Melecjusza Smotryckiego, gdzie analizuje on swoje życie, w tym życiowe błędy. Ogólnie Smotrycki musiałby napisać taką. Nadija ONYSZCZENKO, m. Niżyn. Jak zaznaczył poeta i pisarz, również absolwent uczelni Gogola Anatolij Szkulipa, było to już. Petro Kraluk. Starożytna dzwonnica Monasteru Dermańskiego.
Traducción automática
Sto lat od dnia urodzin absolwenta Niżyńskiego Instytutu Ludowej Oświaty, literaturoznawcy na emigracji Iwana Maksymowycza KOSZELIWCA poświęcono Koszeliwieckie czytania. Organizatorami byli Instytut Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Niżyński Państwowy Uniwersytet im. Mykoły Gogola, Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą oraz Katedra Literatury Ukraińskiej.
Trzeci powrót Iwana Koszeliwca do swojej alma mater. Po raz pierwszy przekroczył próg szkoły wyższej, przyjechawszy do Niżyna z Wielkiej Koszeliwki na Niżyńszczyźnie. Dyplomowany nauczyciel języka i literatury ukraińskiej za prawdziwość swoich poglądów doznawał prześladowań w okresie stalinizmu. Znalazłszy się poza granicami Związku Radzieckiego po II wojnie światowej, nasz rodak zaczął swobodnie rozwijać własną twórczość jako literaturoznawca i tłumacz, redaktor czasopisma „Suczasnist”, profesor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, czynny członek Ukraińskiej Wolnej Akademii oraz Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki.
Krytyczno-literacka myśl Iwana Koszeliwca była alternatywą wobec oficjalnego dyskursu – stwierdziła w referacie kandydat nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy Ludmyła Tarnaszynśka. Kandydat nauk filologicznych, pracownik naukowy tej samej placówki Natalka Łysenko badała problemowe wypełnienie i stylistyczne aspekty koncepcyjnego artykułu Koszeliwca „Szістdesiatnyky”. Właśnie tym terminem określił postawę obywatelską ukraińskich inteligentów tamtego czasu jego współmyślący na emigracji.
Znakową postacią w tym kręgu był i pozostaje doktor filozofii, pisarz, obrońca praw człowieka, redaktor gazety „Nasza wira” Jewhen Swerstiuk. Praca Koszeliwca „Suczasna literatura URSR” okazała się raczej naukową niż ideologiczną interpretacją zasług tych czy innych pisarzy – powiedział on. Jej autor periodyzował ukraińską literaturę według czterech pokoleń pisarzy. I najlepszym romantykiem został Mykoła Chwylowy, genialnym – Pawło Tyczyna, spontanicznie narodowym poetą – Olek-
Traducción automática
Nina HNATIUK Zdjęcie Jewhena BUKETA Kiedy szłam na posiedzenie „okrągłego stołu”, który zorganizowały Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Międzynarodowa Organizacja „Hromada Kobiet” oraz Kongres Ukraińskiej Inteligencji, a który odbywał się w auli Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego, przypominały się słowa niezapomnianego mistrza sonetów i oktaw, niestrudzonego twórcy i troskliwego strażnika językowych skarbów narodu: Jak latorośl winorośli, Pielęgnujcie mowę. Pilnie i nieustannie Pielcie chwasty. Czyściejsza od łzy Niech ona będzie. Wiernie i posłusznie Niech ona za każdym razem służy wam, Choć i żyje swoim żywym życiem. Gdyby Maksym Tadejowycz żył do dziś, smutkowi i żalowi mistrza nie byłoby granic: i winnice wykarczowano, skwery, a nierzadko i żyzne pola zarosły chwastami, a i sama mowa tak zachwaszczona, że już nie czyściejsza od łzy, a często przypomina ścieki. I skąd oczekiwać troski o kulturę, duchowość, zachowanie językowej różnorodności, kiedy nierzadko najwyżsi państwowi urzędnicy ze swoich wszechmocnych trybun deklarują, że idea narodowa nie zadziałała, trzeba nadać status państwowego językowi rosyjskiemu, bo nasza ojczysta mowa wciąż staje im ością w gardle. W przestronnej sali zebrali się akademicy, kierownicy i wykładowcy uniwersytetów, instytutów, nauczyciele, pisarze, dziennikarze, wydawcy — wszyscy ci, których boli sytuacja językowa w młodym niepodległym państwie. „Język ukraiński w systemie wyższego i średniego wykształcenia Ukrainy” — taki był temat dyskusji. Posiedzenie otworzyła członkini Prezydium MO „Hromada Kobiet”, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Julia Sołod. Podkreśliła ona, że utrwalenie państwowości języka ukraińskiego i jego ochrona to prawo i obowiązek społeczeństwa obywatelskiego. Ale ponieważ państwo nasze jest młode, instytucje obywatelskie jeszcze nie wszędzie pracują z pełną siłą, poziom świadomości narodowej u znacznej części ludzi jest niski, dlatego, zważając na tak trudną sytuację w społeczeństwie, potrzebna jest uwaga wobec tych problemów ze strony państwa. Kwestia językowa musi niepokoić i zobowiązywać do pracy nie tylko naukowców, działaczy Proświty, przedstawicieli innych organizacji. To kwestia przede wszystkim bezpieczeństwa państwa. Bo jeśli prasa, radio, telewizja pracują w języku obcym, kiedy nawet w parlamencie kraju ze wszystkich tych, którzy reprezentują interesy państwa, nie brzmi język państwowy, to o jakim bezpieczeństwie mowa? Nie na darmo liderzy Rosji deklarują, że terytorium Rosji jest tam, gdzie panuje język rosyjski. Tutaj jest nad czym się zastanowić. Poeta, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Iwan Dracz poświęcił swoje wystąpienie bogactwu i pięknu ojczystego języka. Rejestr słownikowy języka ukraińskiego liczy kilkaset tysięcy słów. Ile w tym językowym oceanie jest słów polisemicznych, które przypominają drogocenne perły! Na przykład znany ukraiński pisarz, więzień polityczny Ołeś Berdnyk nazwał swoją córkę Hromowycią. Myślano, że to imię związane jest z niebem, gromem. A okazało się, że hromowycia to drzazga z drzewa, spalonego przez piorun. Zatem musimy znać i chronić naszą mo-
Traducción automática
Profesor Ołeksandr Ponomariw i poeta Iwan Dracz, bo każde słóweczko w nim jest jak grom: tak długo i tak często wrogie błyskawice biły, wypalały potężne drzewo naszego ojczystego języka. „Język państwowy: status, stan i perspektywy” — takim był temat referatu akademika, dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy, doradcy Prezydenta Ukrainy Mykoły Żułynskiego. Choć upłynęło już 16 lat niepodległości Ukrainy, a dotąd nie założono ideowo-światopoglądowego fundamentu wiary narodowej, a bez niej nie ma ani ludzkiej godności, ani moralnego ideału. Wraz z nadejściem niepodległości do władzy przyszła nie narodowo świadoma elita, a komunistyczni i komsomolscy aparatczycy, którzy przystosowali się, przefarbowali i zajęli kierownicze fotele. Doszło do prywatyzacji polityki, stworzono partie oligarchiczne, władza skomercjalizowała się, a moralność wyparto na margines. Bez wątpienia, bez priorytetu kultury narodowej, języka, odwiecznych wartości duchowych nie będziemy w stanie wyjść na magistrale wspólnoty europejskiej, światowe przestworza. Aby nas tam przyjęto, trzeba stworzyć ukraiński cywilizowany wizerunek. Mamy ogromne bogactwa, lecz nie potrafimy godnie i troskliwie nimi rozporządzać. Europa demonstruje cywilizację jedności, miłości, szacunku do człowieka. Zrozumiałe, że w Europie też są problemy, ale to nie oznacza, że nie powinniśmy być z nią. Nie możemy zapominać, że problem języka cerkwi jest ważnym czynnikiem. Tutaj warto wspomnieć słowa papieża Jana Pawła II z jego wystąpienia przed kijowianami: „Najświętszy cudzie Opieki Ukrainy, pomóż, aby oni nie zapominali swojego imienia”. A duchowa tożsamość naszych obywateli może istnieć tylko dzięki kultywowaniu ojczystego języka. Pamiętajmy, że w zglobalizowanym świecie trwa obecnie konkurencja języków. 72 procent wszystkich stron internetowych jest w języku angielskim, 7 — w niemieckim, 3 — we francuskim, hiszpańskim, japońskim. Jaki procent w ukraińskim? Jak przewidują uczeni, pod koniec trzeciego tysiąclecia może zniknąć połowa z obecnie działających 7 000 języków. W ciągu każdych dwóch tygodni znika jeden język, a wraz z nim — kultura, tradycje. Co robić, aby do znikniętych języków nie wszedł ukraiński, przecież jest on jednym z najbogatszych? 42 miliony użyć słów posiada rejestr lingwistyczny języka ukraińskiego. Przygotowano 20 tomów słownika wyjaśniającego. Czyż takie bogactwo można stracić? Czyż można spokojnie obserwować, jak zapominają, znieważają, depczą, szkalują język wielkiego narodu? Niestety, mamy dzisiaj kryzys edukacji na Ukrainie. Czy nie dlatego intelektualny poziom młodzieży nieustannie się obniża? W USA już to zrozumieli. Jeszcze ćwierć wieku temu uczeni Uniwersytetu Harvarda opracowali program „Do źródeł”, który przewidywał gruntowne studiowanie w szkole wyższej języka, historii, kultury. Wprowadzono obowiązkowe wyjazdy studentów po kraju, wiele zrobiono dla podniesienia ducha patriotycznego. I to zmieniło sytuację. A dlaczego Ukraina tego nie robi? Jeszcze u zarania niepodległości opracowano program humanitarny rozwoju społeczeństwa ukraińskiego. Właśnie wtedy Administracją Prezydenta kierował D. Tabacznyk. I, rzecz jasna, ten program „pogrzebano”. Kongres Ukraińskiej Inteligencji, Rada ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy inicjują przeprowadzenie w lutym 2008 r. Forum Ukraińskiej Inteligencji. Chcemy wnieść pod dyskusję nową koncepcję rozwoju humanitarnego. Należy zmienić stosunek do języka ukraińskiego. Tutaj trzeba wziąć za przykład Francję, choć jest ona bardziej poliet-
Występuje akademik Mykoła Żułynśkyj nocą. Ale wszyscy Francuzi są za językiem francuskim. W 1994 roku przyjęto ustawę o języku francuskim. Żaden urzędnik tego państwa nie może użyć obcego słowa, jeśli istnieje jego odpowiednik w języku ojczystym. Na takiego naruszyciela ustawodawstwa językowego czeka albo pół roku więzienia, albo wysoka grzywna. Na Ukrainie do tej pory nie przyjęto ustawy o języku ukraińskim. Rada Narodowa przygotowała projekt koncepcji państwowej polityki językowej, który znajduje się obecnie w służbach prawnych Sekretariatu Prezydenta. Na zatwierdzenie czeka także nowa redakcja pisowni. Kwestia formowania jednolitej ukraińskiej przestrzeni informacyjnej powinna zostać rozpatrzona na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony jako jeden z problemów bezpieczeństwa narodowego. Zwracając się do przedstawicieli opinii publicznej, M. Żułynśkyj wezwał do pełniejszego wykorzystywania obowiązującego ustawodawstwa w celu wzmocnienia państwowości języka ukraińskiego, bardziej zdecydowanego i wytrwałego bronienia swoich praw, domagania się przyjęcia przez parlament ustawy o języku ukraińskim, a od Ministerstwa Oświaty — przestrzegania obowiązującego prawa. W referacie „Wzmocnienie i ochrona języka państwowego — prawo i obowiązek społeczeństwa obywatelskiego” kandydat nauk filologicznych, docent Julija Sołod skonstatowała: młodzież szkolna i studencka może dziś w języku ukraińskim zwrócić się do nauczyciela czy wykładowcy, zarobić dobrą ocenę czy jakoś „nabazgrać” wypracowanie, ale ten język, niestety, jeszcze nie stał się dla większości językiem duszy, codziennego porozumiewania się. Dzisiejsi dziesięcioklasiści urodzili się już w czasie niepodległości. Dlaczego więc język ukraiński nie stał się językiem duszy dla każdego z nich? Czy nie dlatego, że nasi państwowi dostojnicy przez wszystkie te lata byli w większości małorosjanami i dbali przede wszystkim o własne interesy. Trzeba pamiętać, że ukraińska niepodległość powstała przede wszystkim dzięki obywatelskiemu oporowi — działalności Grupy Helsińskiej, samizdatowi, Ludowemu Ruchowi Ukrainy, strajkom głodowym studentów. I teraz instytucje obywatelskie muszą działać aktywnie, nie mniej zdecydowanie niż wtedy. Przecież „jastrzębie” innego państwa próbują włożyć w uszy i dusze rodaków, że język ukraiński jest gorszy. Ale dobrze wiemy, że im nie jest potrzebna wolna i zamożna Ukraina, a ukraińskie terytorium. I musimy wyciągać z tego odpowiednie wnioski. „Żinocha hromada” wzywa organizacje społeczne mniejszości narodowych, aby również przyczyniały się do wypełniania realną treścią statusu ukraińskiego języka państwowego. Razem stworzymy inny klimat duchowy w państwie. Akademik, kierownik obserwatorium astronomicznego NAN Ukrainy, znany działacz społeczny Jarosław Jackiw powiedział, że w nauce akademickiej z kwestią językową wszystko jest mniej więcej w porządku, choć element małorosyjski jeszcze istnieje. Główna redakcyjna rada wydawnicza NAN Ukrainy wspiera tylko wydawnictwa w języku ukraińskim. Aby pokonać przeszkody na drodze do utwierdzenia państwowości języka ukraińskiego, należy uczynić ten język prestiżowym. Muszą się nim obowiązkowo posługiwać znane w społeczeństwie osoby. Ukraińskie szkoły muszą być lepsze, wyposażone w najnowocześniejszą technikę i wysokiej jakości podręczniki. J. Jackiw opowiedział, jak podczas otwarcia ukraińskiego gimnazjum na Krymie zobaczył tłum agresywnych ludzi, którzy pikietowali tę placówkę oświatową. Akademik przyznał w rozmowie z nimi, że zna 10 języków obcych i to tylko pomaga mu w codziennym życiu. „Nam dostatočno odnogo russkogo jazyka!” — twierdził tłum. Agresja. Szklane oczy. Nie chcą nikogo słuchać. Dlatego niezwykle potrzebne jest podnoszenie jakości nauczania w języku narodu tytularnego, poprzez wprowadzenie odpowiednich dodatków dla nauczycieli języka ukraińskiego, wydawanie większej liczby książek po ukraińsku, odnowienie sieci księgarń. Wszystko to powinno sprzyjać jakościowym zmianom w społeczeństwie. Doktor nauk filologicznych, profesor, członkini MO „Żinocha hromada” Jadwiga Janusz poświęciła swoje wystąpienie dydaktyczno-wychowawczemu ukierunkowaniu języka ukraińskiego w szkole wyższej. Przypomniała wypowiedź jednego z szefów UNESCO o tym, że edukacja to ukryty skarb, który obowiązkowo ujawni się w przyszłości. Kurs języka ukraińskiego powinien zajmować priorytetowe miejsce w programach nauczania nie tylko humanistycznych, ale także technicznych, ekonomicznych i innych uczelni wyższych. Trzeba otwarcie zaznaczyć, że średnie placówki oświatowe nie dają obecnie gruntownej wiedzy z języka. Przyczyną tego są niedoskonałe programy, brak wykwalifikowanych, świadomych narodowo nauczycieli, niewystarczająca liczba podręczników, literatury metodycznej, środków technicznych nauczania. Nad nauką języka ukraińskiego w uczelniach niespecjalistycznych obecnie toczy się dyskusja. Ukraiński język biznesowy studiuje się według skróconego programu. Język ukraiński w ujęciu zawodowym również wymaga uwagi, ponieważ studenci uczą się jedynie sporządzać dokumenty. Taka niepokojąca sytuacja powstała dlatego, że przy Ministerstwie Nauki i Oświaty nie utworzono rady koordynacyjnej ds. kwestii językowych, która kierowałaby tymi działaniami na właściwe tory w uczelniach niespecjalistycznych. Aby przygotować nie tylko wykwalifikowanych specjalistów, ale i ludzi
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
...ują się do badania folkloru, ludowych obyczajów i obrzędów. Dopiero na podstawie dobrej znajomości języka ojczystego warto opanowywać języki obce. Dyrektor Kijowskiego Literacko-Memorialnego Muzeum P. Tyczyny, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Tetiana Sosnowska, która prowadzi audycję na kanale radiowym „Kultura”, poświęciła swoje wystąpienie językowym cechom przestrzeni informacyjnej Ukrainy. Choć to przykre, większość audycji radiowych i telewizyjnych oraz stacji FM jest rusojęzyczna. Nie sprzyjają one patriotycznemu i estetycznemu wychowaniu młodzieży, nie służą ideologii budowania narodu. A stałe narzucanie obcojęzycznego środowiska szkodzi zdrowiu psychicznemu człowieka. Trzeba zadbać o zachowanie i ochronę duchowej aury Ukrainy, o państwowe dotacje dla ukraińskich gazet i czasopism, o kursy nauki języka ukraińskiego przy Funduszu Kultury i Funduszu Wspierania Rozwoju Sztuk. Należy nie przeciwstawiać języków, lecz przekonywać ludzi, że język ukraiński jest prastary, bogaty, potrzebny i niezwykle ważny dla wychowania i kształcenia młodzieży, zdobycia zawodu i godnego miejsca w społeczeństwie. Podczas dyskusji nad referatami wystąpili: przewodnicząca MO „Żіночa громада” Maria Dracz, redaktorka dziecięcego czasopisma „Ja sam, ja sama” Tetiana Kondratenko, pisarz Wadym Piepa, nauczycielka Kijowskiego Liceum Języków Wschodnich Olha Solomaniuk, przewodnicząca Połtawskiego miejskiego oddziału MO „Żіночa громада”, starsza wykładowczyni Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego Tamara Jakowenko, dyrektorka szkoły nr 6 z miasta Biała Cerkiew w obwodzie kijowskim Halina Skliarowa, nauczycielka języka ukraińskiego z Sofiiwskiej Borszczahiwki Maria Harmasz, które podkreśliły potrzebę podziału klas podczas nauki języka ukraińskiego, wprowadzenia do programów szkolnych i uczelnianych regionalistyki, aby przywrócić do ukraińskich szkół ukraińską pieśń ludową, folklor, tradycje i obrzędy, a także włączenia pełnowartościowego kursu współczesnego języka ukraińskiego do programów nauczania uczelni wyższych Ukrainy oraz usunięcia z nazw bibliotek naukowych i uczelni wyższych imion tych działaczy przeszłości, którzy wrogo odnosili się do Ukrainy, jej języka i kultury. Uczestnicy „okrągłego stołu” przyjęli apel do Prezydenta Ukrainy, przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy, w którym wyrazili swój niepokój z powodu systemowych naruszeń reżimu językowego w szkołach, uczelniach wyższych naszego państwa, niedostatecznej liczby godzin nauki, podręczników, środków technicznych do należytego nauczania języka państwowego i podniesienia jego prestiżu. Należy radykalnie zmienić wektor polityki humanitarnej w zakresie języka państwowego, historii, literatury, sztuki, przywrócić atestację językową urzędników państwowych, wprowadzić do programów nauczania wszystkich uczelni wyższych kurs współczesnego języka ukraińskiego, w obwodach południowych i wschodnich Ukrainy, w Autonomicznej Republice Krymu otworzyć szereg wzorcowych ukraińskich szkół, dobierać do nich wysoko wykwalifikowanych specjalistów, wprowadzić miesięczny dodatek dla nauczycieli i wykładowców języka ukraińskiego. Należy nałożyć osobistą odpowiedzialność na burmistrzów miast i przewodniczących rad osiedlowych za przestrzeganie obowiązującego prawa językowego we wszystkich podległych im strukturach, zwłaszcza w reklamie na ulicach, w transporcie, w sferze usług, handlu. Wszystkie służby miejskie należy przestawić na język państwowy.
Traducción automática
Continuación de ««OKRĄGŁY STÓŁ»», p. 10
ludność rosyjskojęzyczna nauczyła się tam języka rdzennego narodu i nie twierdzi, że jej prawa zostały naruszone. Zatem znajomość języka karmi ludzi. Tak powinno być również na Ukrainie. Metodyk przedszkola z osiedla typu miejskiego Czabany Łarysa Bukojemska skupiła swoją uwagę na temacie „Dzieciństwo przedszkolne: jeden język czy kilka?” Niektórzy zawężają rolę języka jedynie do środka komunikacji, tymczasem język to największe dziedzictwo kulturowe poprzednich pokoleń, kod genetyczny narodu, pamięć ludu. To on tworzy duchową przestrzeń narodu. Ukraiński należy do 30 języków o największej bazie demograficznej na świecie. Poza 10. artykułem Konstytucji Ukrainy nigdzie nie jest chronione prawo do wychowywania i nauczania przedszkolaków w języku ojczystym. Tak więc obowiązująca ustawa dawnej USRR o językach stanowi, że w przedszkolach rodzice sami określają język wychowania dzieci – rosyjski czy ukraiński. I choć ustawa nieistniejącej republiki obowiązuje do dziś, w tej placówce przedszkolnej Rejonu Kijowsko-Światoszyńskiego rodzice wiedzą: nauczanie i wychowanie odbywa się tu właśnie w języku ukraińskim. Bo właśnie do 7. roku życia dziecko opanowuje mowę, wtedy też kształtuje się charakter, sposób postrzegania świata. Rolę języka trudno tu przecenić. Dzieci zaan-
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
kulturalnych, myślących, warto we wszystkich uczelniach wyższych wprowadzić kurs współczesnego języka ukraińskiego. Taki kurs został opracowany, ale urzędnicy ministerialni nie wdrażają go, motywując to brakiem środków. Nie możemy dopuścić, aby specjalista z dyplomem uczelni wyższej porozumiewał się surżykiem, językiem małomiasteczkowego przekupnia czy wiejskiego brygadzisty. Przypomnijmy słowa Sokratesa: „Powiedz coś, abym cię zobaczył”. Profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeksandr Ponomariw podkreślił wychowawczą rolę języka ukraińskiego w procesie nauczania. Warto tu przypomnieć wypowiedź M. Hruszewskiego: „Wszelkie kwestie ukraińskie, które są bez języka, zbudowane są na piasku”. Liczni zdobywcy pragnęli pozbawić nasz naród nie tylko własnego terytorium, ale i języka. W byłym Związku nie odważano się twierdzić, że języka ukraińskiego nie ma, ale zawężono sferę jego użycia. System wziął z utworów T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki i innych wybitnych mistrzów słowa to, co było mu potrzebne, usuwając z ich dorobku to, co nie pasowało. Trzeba podkreślić, że język ukraiński nigdy nie wyszedł z użycia na Ukrainie, zawsze był duchowym kręgosłupem narodu. Po ogłoszeniu niepodległości język powinien był rozkwitać, obejmować wszystkie sfery życia, ale ten proces z wiadomych przyczyn wyhamował. Narzucono nam ideę dwujęzyczności. A jeśli język się nie rozwija, to obniża się intelekt. Wielu Ukraińców do dziś posługuje się językiem moskiewskim, żyje według duchowego czasu moskiewskiego, dlatego są albo agresywni, albo obojętni na wszystko. Czy nie dlatego, żyjąc bez ukraińskiej książki, w obcojęzycznej przestrzeni informacyjnej, ludzie nierzadko dobrowolnie rezygnują ze swojego, samoasymilują się? Gdzie to słyszano, żeby nauczyciele i wykładowcy na zajęciach porozumiewali się po ukraińsku, a na przerwach — po rosyjsku? Takich nauczycieli nie powinno być w placówkach oświatowych. Na całym świecie nie zobaczycie dwóch Francuzów, dwóch Niemców, dwóch Portugalczyków czy Polaków, którzy nie rozmawialiby przy spotkaniu w języku ojczystym. A u nas to na każdym kroku. Dyrektor kijowskiego gimnazjum nr 30 „Ekonad” („Ekonomiczna nadzieja”) Lilija Dońska zaproponowała obecnym omówienie ciekawego tematu — „Język ukraiński we współczesnej szkole stołecznej jako środek kształtowania światopoglądu narodowego”. Do gimnazjum w większości przychodzą dzieci z rodzin rosyjskojęzycznych, ale tutaj włącza się je w język państwowy i kulturę. To nie jest proste. I zespół pedagogiczny robi wszystko, aby dzieci przekonały się: język ukraiński jest piękny i bogaty, porozumiewanie się nim jest prestiżowe. Właśnie temu celowi podporządkowane są wszystkie działania dydaktyczno-wychowawcze. W gimnazjum jest 800 uczniów. Każda klasa bierze udział w akcji „Moja Ukraina na świecie jest jedyna”. Każda klasa wybrała sobie jeden obwód Ukrainy i studiuje jego gospodarkę, kulturę, osobliwości językowe. Opracowano także projekt „Być kijowianinem — szczęście i zaszczyt”. Uczniowskie centrum „Dywosłowo” zawarło umowę z muzeami Kijowa: dzieci odwiedzają te placówki kultury, rozmawiają z ekspertami historii, archeologii, sztuki, wzbogacają swoją wiedzę, a jednocześnie i język. Lilija Dońska wezwała do optymizmu — mniej narzekać na niepowodzenia, a więcej przekonywać dzieci o tym, że życie na Ukrainie i bycie Ukraińcem to wysoki zaszczyt, że naszą młodzież czeka wielka przyszłość. Nie można dopuszczać, aby narzucano nam wieczny smutek, żałobę, poczucie niższości. Musimy nieść w swoich duszach wielkość, piękno, wiarę. Kandydat nauk technicznych, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego im. W. Hetmana, przewodnicząca sekretariatu MO „Żeńska Wspólnota” Tamara Romaniuk opowiedziała o tym, że przeprowadzono ankietę wśród studentów 70 uczelni wyższych w Kijowie, Lwowie, Czerniowcach, Winnicy i innych miastach. Studenci mieli powiedzieć, w jakim języku się uczą, odpowiadają na zajęciach, porozumiewają się w towarzystwie. Opracowawszy kilka tysięcy ankiet, doszli do wniosku: 77 procent studentów uczy się w języku ukraińskim, odpowiada po ukraińsku na zajęciach — 80 procent; prace kursowe przygotowuje po ukraińsku — 99 procent; 97 procent chciałoby porozumiewać się w swoim środowisku w języku ukraińskim, 3 — po rosyjsku. W środowisku młodzieżowym studenci porozumiewają się po ukraińsku — 30 procent, częściowo po ukraińsku — 5, po rosyjsku — 59. Na pytanie, jaką ukraińską książkę przeczytali niedawno, mamy odpowiedzi: wiersze Łiny Kostenko, „Wierni” J. Janowskiego, „Żółty książę” W. Barki, prozę L. Deresza. Niektórzy otwarcie przyznali, że ostatni raz książki czytali jeszcze w szkole. Takie odpowiedzi na ankiety powinny skłonić wykładowców do aktywniejszej pracy nad estetycznym wychowaniem młodzieży, wpajaniem młodzieńcom i dziewczętom miłości do ojczystego słowa, dążenia nie tylko do wiedzy, ale i do dumy z osiągnięć kultury swojego narodu. Kandydat nauk historycznych, profesor, prorektor ds. wychowawczych Kijowskiego Uniwersytetu Stosunków Rynkowych Nina Poda w wystąpieniu „Język ojczysty jako środek kształtowania świadomej osobowości państwa” zacytowała niesławne słowa żony Prezydenta Rosji L. Putinej: „Granice Rosji kończą się na granicach języka rosyjskiego”. Niepokoi także fakt, że wśród 450 deputowanych ukraińskiego parlamentu tylko 35 jest z narodowości Ukraińcami. To w jakim państwie żyjemy? Skrajnie potrzebne jest, aby podczas przyjmowania do pracy w urzędach państwowych kandydaci na stanowiska zdawali egzaminy z historii Ukrainy i języka ukraińskiego. Odpowiednie egzaminy powinni zdawać obcokrajowcy, otrzymując obywatelstwo. Warto tutaj przejąć doświadczenie chociażby państw bałtyckich. Aby mieć pracę i określony status w państwach narodowych, w pracy „okrągłego stołu” aktywny udział wzięli naukowcy, pedagodzy, działacze społeczni.
Traducción automática
Imię Marii Ołeksijiwny ZUBRYCKIEJ jest znane w kręgach humanistycznych (kulturoznawczych i filologicznych) przede wszystkim dzięki opracowaniu i redakcji naukowej antologii światowej myśli literaturoznawczej XX wieku „Słowo. Znak. Dyskurs” (lub „zielonej Biblii”, jak nazywają tę książkę studenci), która po raz pierwszy ujrzała światło dzienne we lwowskim wydawnictwie „Litopys” w 1996 roku, a uzupełniona i wznowiona została w 2002. Maria Zubrycka jest redaktorką zbioru „Nowa Ukraina i nowa Europa: czas zbliżenia” (1997) oraz antologii „Idea Uniwersytetu” (2002). Pani Zubrycka gruntownie i wirtuozersko włada wiedzą o różnorodności teorii filozoficzno-literaturoznawczych XX wieku, zwłaszcza podczas prowadzenia dla magistrantów kursu specjalistycznego „Metodologie studiów literaturoznawczych”. Szkoły literaturoznawcze i wywołane przez nie rewolucje w dyskursach humanistycznych Maria Zubrycka rozważa w swojej książce „Homo legens: czytanie jako fenomen socjokulturowy” (2004). Małą ojczyzną Marii Zubryckiej jest wieś Korczyn w rejonie skolskim obwodu lwowskiego, gdzie urodziła się 13 października 1957 roku. Pani Maria zdobyła dwa wykształcenia, z których drugie jest filologiczne (studia na wydziale filologicznym Uniwersytetu Lwowskiego ukończyła w 1989 roku). Od 1991 roku Maria Zubrycka jest kandydatem nauk filologicznych, od 1999 — prorektorem Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. W 2002 roku, kiedy na uniwersytecie utworzono katedrę teorii literatury i literaturoznawstwa porównawczego, Maria Ołeksijiwna została docentem tej katedry. Oprócz macierzystej uczelni Maria Zubrycka wykładała na Uniwersytecie Jagiellońskim (1993—1994), Uniwersytecie Stanowym Pensylwanii (jako stypendystka programu imienia Fulbrighta, 1995), Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” (1996). Maria Zubrycka jest laureatką kilku ukraińskich i zagranicznych nagród, wśród których jest nagroda imienia Sołomii Pawłyczko (2001); jest tłumaczką i aktywną organizatorką dialogu humanistycznego oraz edukacyjnego na Ukrainie. Rozmowa z Marią Ołeksijiwną Zubrycką to próba spojrzenia na literaturę i literaturoznawstwo jej oczami.
— Mario Ołeksiijiwno, zdobyła Pani swój pierwszy zawód w Lwowskim Instytucie Politechnicznym, a dopiero potem zajęła się filologią. A może zainteresowanie literaturą pojawiło się u Pani wcześniej? Proszę opowiedzieć o początkach tego, co teraz znajduje się w centrum Pani życia zawodowego. — W rzeczywistości opisanie tego, co można by nazwać olśnieniem, które nagle zmienia osobisty obraz świata zewnętrznego i wewnętrznego, jest niemal niemożliwe. Przyznam, że od dziecka lubiłam czytać i czytałam tak dużo, że mama martwiła się o mój wzrok. Prawdopodobnie pod wpływem przeczytanych książek zaczęłam pisać wiersze, kilka z nich opublikowała gazeta rejonowa, a resztę zostawiłam w pożółkłym zeszycie jako największą tajemnicę mojego dzieciństwa. Dla mnie literatura to nie tylko zawód, to raczej sposób postrzegania świata i jego odczuwania. Niezwykle imponuje mi średniowieczna teza o świecie jako Księdze oraz postmodernistyczna wizja tekstu jako Świata. — Czy jest jakaś książka lub autor, którzy w okresie formowania wywarli na Panią duże wrażenie, zmotywowali Pani zainteresowania i skierowali je na te czy inne tory? — Nie było jednego autora czy książki, którzy mieliby efekt oślepiającego blasku, rozjaśniającego całą przestrzeń myślenia i życia. Natomiast do niektórych książek bardzo często wracam z potrzeby serca. To coś nastrojowego, kiedy nagle w pokoju wypełnionym książkami ręce sięgają właśnie po ten, a nie inny tekst. Książki to największa wartość w mojej prywatnej kolekcji, w mojej przestrzeni życiowej. Bardzo często one, jak ludzie, dają rady i są ogromną pociechą w stanie szczególnego zamętu uczuć. I we wszystkich książkach, do których z czasem wracam, najważniejszy jest topos człowieczeństwa — wszystko, co czyni świat i nas, ludzi w tym świecie, lepszymi, doskonalszymi. Są książki-symbole — Biblia, „Kobziarz”, „Odyseja”, cała mitologia antyczna. — Bada Pani zarówno klasyczne, jak i współczesne metodologie literaturoznawstwa, jednakowo włada Pani kategoriami obu, jednak jakie podejście do badania i analizy dzieła literackiego szczególnie Pani imponuje? — Jeśli mówić o metodologicznych upodobaniach i priorytetach, to metoda fenomenologiczna jest poza konkurencją. Być może nad Lwowem unosi się jakaś fenomenologiczna aura; mam na myśli silną energetykę prac Romana Ingardena, który mieszkał w naszym mieście i wykładał filozofię oraz matematykę na uniwersytecie i w gimnazjum. Jednocześnie jako teoretyk literatury mam szczególne sympatie do semiotyki Umberto Eco i Jurija Łotmana, a także zachwycam się poszczególnymi ideami dekonstruktywizmu, zwłaszcza tymi, które wpłynęły na pojawienie się teorii postkolonialnych: idea decentralizacji, koncepcja wolnej gry w relacji „centrum-marginesy”, idea „śladu” i „prześladu” w koncepcji pisma itd. — Czy możemy mówić o równowadze współczesnych badań poświęconych literaturze ukraińskiej? Dużo pisze się o Skoworodzie, Szewczence, France, Łesi Ukraince, Antonyczu, natomiast mało jest książek uwzględniających współczesny rozwój nauki o innych ukraińskich pisarzach wartych uwagi, na przykład Panasie Myrnym, Hnacie Chotkewyczu, Marku Czeremszynie… — Oczywiście, asymetria w wyborze autorów i tekstów do badań literaturoznawczych jest oczywista. Każdy okres w historii myśli literaturoznawczej miał swoistą modę na poszczególne zjawiska literackie, poszczególne postacie i książki, czyli tworzył swój literacki ikonostas. Jednak dzisiaj brakuje nam panoramicznego przedstawienia rozwoju literatury ukraińskiej, powiedzmy, takiego, jakie zaproponował Mykoła Zerow, który miał szczególną potrzebę pokazywania pełni procesu literackiego, czyli koncentrowania uwagi nie tylko na znaczących postaciach ukraińskiego piśmiennictwa, ale także na obrazowaniu ogólnego obrazu życia literackiego. Właściwie poziom postępu naszej myśli literacko-teoretycznej i literaturoznawczej mierzy się zdolnością do nowego odczytywania całej literatury ukraińskiej za pomocą nowych metod interpretacyjnych. I jeśli nie mamy nowych badań twórczości Panasa Myrnego czy Marka Czeremszyny, to nie jest to wina autorów, a brak literaturoznawczej inicjatywy, by szeroko otworzyć drzwi do twórczego świata tych ciekawych i utalentowanych pisarzy. — Pani praca kandydacka była poświęcona twórczości Łesi Ukrainki w badaniach literaturoznawczych ukraińskich neoklasyków. Co może Pani powiedzieć o współczesnych badaniach genialnej Ukrainki w porównaniu z wcześniejszymi, w szczególności wspomnianych neoklasyków? — Uważam za niepoprawne wszelkie porównania badań historycznoliterackich, ponieważ w różnych okresach XX wieku istniały ciekawe badania twórczości Łesi Ukrainki, które za każdym razem zmniejszały tę znaną „strefę wyobcowania” między poetką a czytelnikami, o której pisał Mykoła Zerow w artykule „Łesia Ukrainka i czytelnik”. Znaczenie badań neoklasyków nad Łesią Ukrainką polega na tym, że jako pierwsi nakreślili punkty zwrotne twórczego makroświata poetki, które dają możliwość uważnym badaczom ułożyć swoistą intelektualną kartografię jej myślenia poetyckiego. Zamiast porównywać, chcę powiedzieć tylko jedno: bez badań neoklasyków, bez odniesień do ich trafnych i do dziś aktualnych spostrzeżeń, bez rozwijania ich wnikliwych interpretacji dzisiaj nie może obejść się żaden badacz dorobku twórczego Łesi Ukrainki. — Co jest gwarancją udanej analizy dzieła literackiego? Czy możliwa jest taka analiza z dobrym przygotowaniem metodologicznym, jednak bez sympatii i emocji? Jaki, Pani zdaniem, powinien być balans tych dwóch biegunów w analizie literaturoznawczej? — Odpowiem słowami klasyka hermeneutyki literackiej H.-G. Gadamera, autora książki „Prawda i metoda”: doktorem filozofii można zostać bez wielkiej miłości, ale zostać wielkim filozofem i ciekawym literaturoznawcą bez pewnego zafascynowania światem, a w szczególności światem tekstu, jest niemal niemożliwe. Arystokratyzm myślenia Rolanda Barthesa stał się następstwem organicznego połączenia klasycznej erudycji, eksperymentalnej intuicji i mistrzowsko wyrafinowanej przez długie doświadczenie literaturoznawcze metody strukturalistycznej badania. Właściwie właśnie ten arystokratyzm myślenia literackiego pozwolił R. Barthesowi łatwo uznać wady strukturalizmu i śmiało dołączyć do twórców idei poststrukturalistycznych. — Czy można mówić o opóźnieniu rozwoju ukraińskiej nauki kulturoznawczej w kontekście światowym? Nasza kulturoznawstwo stoi teraz na tym poziomie, na którym była europejska i amerykańska nie jedno dziesięciolecie temu, czy może nie warto wpisywać jej w ten kontekst, bo nasze realia historyczno-kulturowe determinowały osobliwości nauki kulturoznawczej? — Oczywiście, można z żalem kręcić głową i mówić o „spóźnionych kwiatach” w naszej przestrzeni kulturoznawczej. Ale chcę zacytować klasyka, jednego z moich ulubionych filozofów i literaturoznawców — Paula Ricoeura: doświadczenie ludzkiego poznania nigdy nie może być spóźnione. Historia idei intelektualnych świadczy, że były idee, które prędzej czy później obejmowały wszystkie cywilizowane społeczeństwa. Nie wszystkie procesy literackie i kulturowe na Ukrainie odbywały się synchronicznie z europejskimi tendencjami, ale jednak się odbywały. Jest jeszcze pojęcie „pełni” ludzkiego doświadczenia i tutaj czas nie zawsze odgrywa główną rolę. Po „rozstrzelanym odrodzeniu” nie mieliśmy na Ukrainie akademickiej, ideologicznie niezaangażowanej nauki kulturoznawczej. Jestem optymistką — przebogate dziedzictwo kulturowe Ukraińców po prostu skłania nas do ciągłego procesu interpretacji i reinterpretacji, i w tym procesie doświadczenie światowe nigdy nie będzie zbędne. — Pani Mario, co wchodzi w krąg Pani stałych zainteresowań czytelniczych? — Jeśli bardzo lakonicznie, to mitologia antyczna i literatura, a także wszystkie nowe książki na ten temat, klasyka ukraińska i wszystkie jej nowe interpretacje, najnowsze badania z teorii literatury i kulturoznawstwa — przeważnie w języku angielskim. Czytam codziennie, jak tylko nadarzy się okazja. To staje się formą uzależnienia od czytania — jak tylko zobaczę nową książkę na stole, wystawie, półce — od razu jakaś nieodparta siła przyciąga mnie do niej. Wydaje się, że moje zachowanie nie jest wyjątkiem, to model zachowania wszystkich filologów. — Czy czyta Pani współczesną literaturę ukraińską? Na ile drobiazgowo czy z zachwytem Pani do niej podchodzi? — Bez nadmiernych emocji czytam współczesną literaturę ukraińską. Przyznam szczerze, że nie zachwycam się, jednak nie podchodzę też drobiazgowo. Po prostu konstatuję smutną dla siebie rzecz — wciąż brakuje nam masy krytycznej utworów prozatorskich różnego gatunku. Chyba jeszcze nie czas. Rozumiem, że tutaj warto powiedzieć: ciąg dalszy nastąpi… — Jak może Pani kilkoma słowami określić własne credo zawodowe? — Człowieczeństwo plus dążenie do wewnętrznej doskonałości. Tego właśnie uczy nas świat literatury. Jean Vanier 13 października tego roku miał w Brzuchowicach rekolekcje. Temat rekolekcji był prosty i jednocześnie trudny: człowieczeństwo. Człowieczeństwo — wymiar duchowej doskonałości, która nie pozwala nam poniżać godności innego, skłania do wyciągnięcia do niego ręki, kiedy potrzebuje. Człowieczeństwo — to sztuka komunikacji. Człowieczeństwo — to dążenie do sprawiedliwości, umiejętność nazywania rzeczy po imieniu i posiadanie odwagi mówienia prawdy wtedy, gdy jest ona z jakiegoś powodu niepożądana. Człowieczeństwo nie pozwala nam przekształcić się w wysokoprofesjonalny mechanizm-automat, a zmienia nas w osobowości. Człowiek zawsze dąży do doskonałości — to niedokończony proces, to jak poszukiwanie prawdy. Człowieczeństwo i doskonałość są zawsze potrzebne w naszym społeczeństwie.
Rozmawiał Danyło ILNYCKYJ
Traducción automática
— Wy moi drodzy! Lata przyjaźni zespoliły nie tylko dusze Hryhira i Wołodymyra, ale także ich twórczość. Tak, głównego bohatera niedokończonego utworu „Żywot Artema Bezwikonnego” Hryhir po raz pierwszy zobaczył u Wołodymyra: „Pod cętkowanym deszczem czapka Artema huczała jak bęben: w zawieruchę szeleściła, bo śnieg się o nią ślizgał, a w mróz trzeszczała…” Oto on na zdjęciu, mądry chutorianin Andrij Kuć, z wielkimi, zrobionymi ciężką pracą rękami, podobnymi do grabi. Na czole zoranym zmarszczkami odbiła się wiekowa chłopska mądrość i starcza smutek. A oto jeszcze fotografia Biłousa: bardzo stara, zgarbiona babcia idzie obok połowicznie zawalonej chaty. To bohaterka opowiadania Hryhira Tiutiunnyka: „W chacie mieszka stara ślepa babka Hanna, we wsi nazywana Wutoczką. Kto i kiedy ją tak ochrzcił, już nikt nie pamięta” („Wutoczka”). Ślepa babka Hanna. Przyjechali synowie, pobyli — i w drogę, a ona została ze swoją ciemnością i z czarną w dziurach chatą. Ile smutku w przyziemionej postaci, dostrzeżonej przez obu artystów! To jakby jęk nad matczyną dolą. Wołodymyr Biłous ma dużą kolekcję zdjęć, wykonanych przez fotografów dawnych czasów. Historia rodzinnej Połtawszczyzny patrzy na nas oczami „lohwyckich buntowników”, oczami Symona Petlury i sprzedawczyni słodyczy z jarmarku. Pod reprodukcjami fotograficznymi często nie podano lat ani nazwisk, ale jakież zadziwiające typy! Wpatrujesz się w twarze i widzisz bohaterów Panasa Myrnego, Wołodymyra Malyka, Natalii Baklaj, Dmytra Szupty. Stworzył serie prac, w których głównym bohaterem jest kobieta: „Sen”, „Kobieta i noc”, „Pogańskie misteria”, „Feeria kamieni szlachetnych”. Wizerunek kobiety na tle klejnotów nie ma sobie równych. Uderzają też „Losy drzew”, które czymś bardzo przypominają ludzkie losy. Wołodymyr Biłous — członek Związku Artystów Fotografików, członek Narodowego Związku Dziennikarzy, laureat nagrody imienia Wołodymyra Malyka. Miał dziewięć wystaw indywidualnych w Kijowie, w tym w Związku Pisarzy i w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Wołodymyr Fedorowycz jest jednym z laureatów Międzynarodowego Konkursu Fotograficznego 2000 roku, organizowanego przez gazetę „Dzień” i firmę „Kodak-Ukraina”. Artysta fotograf otrzymał trzecią nagrodę w kategorii „Stulecie” i został zwycięzcą konkursu sympatii widzów. Przez wiele lat Biłous pracował nad albumem „Hryhir Tiutiunnyk na fotografiach”. W 2005 roku album ujrzał światło dzienne. To wielka radość i zwycięstwo artysty! A obecnie, na progu siedemdziesiątki, artysta jest w twórczych poszukiwaniach. Jego swobodne interpretacje fotograficzne są oryginalne i nieoczekiwane. Tak trzymać, maestro!
EPILOG Idziemy z Wołodymyrem Biłousem gwarnymi Łubnami. Rozmawiamy o rodzinie — Larysa mieszka w Krasnodarze, wybrała zawód biologa. Oksana, historyk sztuki, mieszka w Kijowie. Katia — w Sudanie. Małżonkowie są dumni z dzieci.
— A kto są te dziewczyny, które pozują przed obiektywem?
— O, to jest ich ze sześćdziesiąt! Niektóre przyjeżdżają z innych miast, a nawet z Połtawy. Młodość pragnie piękna. Niektórych interesuje: „Jakie będzie moje ciało wśród klejnotów?”
— A jak do tego odnosi się Tamara Stiepanivna?
— W domu nigdy nie było nade mną policyjnego nadzoru. Pewnie dlatego tak długo jesteśmy razem z żoną — dzieli się Wołodymyr Fedorowycz.
Artysta fotograf pokazuje swoją wystawę w kawiarni „Kapkan”. „Dyplomowa praca młodej czarownicy”, „Czasza zmartwychwstania”, „Modlitwa poganki” — to tylko wybrane prace, które każą się zatrzymać i zachwycić. Świat jest piękny!
Potem wchodzimy do fotoklubu „Sofit”, gdzie zorganizowano wystawę ku czci świętej pamięci fotografa Ołeksandra Szczerbakowa. W tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym pierwszym roku temu mężczyźnie udało się wziąć udział w wystawie fotograficznej w Berlinie wśród uczestników z 125 krajów świata. Tam jego prace otrzymały srebrny medal.
Wielka, szczera i bogata dusza ma Wołodymyr Biłous. Cieszy się sukcesami młodych fotografów, cieszy się tym, że udało mu się zrobić dla ludzi. Jak w latach 70. cieszył się opowiadaniami Hryhora Tiutiunnyka…
Traducción automática
Lubow PONOMARENKO, pisarka
Wołodymyr Biłous podczas pierwszego spotkania wydaje się surowy i ponury. Ale to tylko chwilowe wrażenie. Wchodzicie do przytulnego mieszkania na dziewiątym piętrze. Trafiacie do królestwa obrazów i książek oraz monumentalnego zegara z biciem. Ten zegar, nie zważając na gości i gospodarzy, żyje swoim własnym, skrytym życiem, odliczając lata i dziesięciolecia. Bim-bom! Minęła godzina. Bim-bom! Uleciał już dzień. Niepostrzeżona praca tego olbrzyma tworzy w domu ten szczególny spokój i ład, kiedy nie pamiętać o czasie, nie szanować go i nie chylić przed nim czoła jest po prostu niemożliwe. U Biłousów gościnnie przyjmowano pisarzy: Mykołę Winhranowskiego, Anatolija Dimarowa, Mychajła Szewczenkę, Petra Zasenkę, Dmytra Szuptę, Hryhorija Biłousa. Gospodarze zapraszają do świetlicy i oferują wygodne miejsce na kanapie. Tamara Stepaniwna krząta się przy herbacie, a Wołodymyr Fedorowycz dzieli się radością: otworzyli w końcu klub fotograficzny, jest w Łubniach na Połtawszczyźnie dwóch członków Związku Fotokunstystów, dwóch kandydatów. Jest wreszcie pawilon do zdjęć w dawnym budynku miejskiego komitetu wykonawczego. A co najważniejsze — jedną z ulic miasta przemianowano na ulicę Hryhora Tiutiunnyka. Przytwierdzili tabliczkę na domu, w którym bywał pisarz. To, czego nie udawało się rozwiązać przez lata, mer miasta Wasyl Koriak zdołał zrobić w ciągu miesiąca. Radość artysty jest zrozumiała. Przez długi czas całą pracę twórczą wykonywał w domu. Tutaj rodziły się zamysły, przeprowadzano renowację, powstawały zdumiewające zdjęcia, których prawdziwą cenę ludzie zrozumieją za dziesiątki lat. Fotokunsta Wołodymyr Biłous jest bardzo wymagający wobec swoich dzieł — z całego materiału z czasów radzieckich wybrał osiemnaście zdjęć, które mają prawdziwą wartość artystyczną. Ale ten, kto bywał na jego wystawach, pamięta typy ludzkie przeszłości, które patrzą w oczy z głębi wieków, pamięta obrazy i epizody, które pomagają zrozumieć duszę naszego narodu. To bezcenny materiał! Prawdopodobnie właśnie to w dalekim 1971 roku zbliżyło Wołodymyra z Hryhorem Tiutiunnykiem.
BUNTOWNIK Z DEREKIWSZCZYZNY
Fotokunsta urodził się w rejonie łochwickim, na chutorze Derekiwszczyna. Kiedy uczył się w ósmej klasie, dyrektor szkoły przyszedł i nakazał chłopcom przygotowywać się do wstąpienia do Komsomołu. Biłous wraz z kolegami odmówił. Wtedy wyrzucono ich ze szkoły. Początkowo ukrywali to przed rodzicami i każdego ranka chodzili niby do szkoły. Lecz minął miesiąc: trzeba było się przyznać. W następnym roku poszli do szkoły wieczorowej w Łochwicy i tam ukończyli naukę. Jeszcze w dzieciństwie wraz z przyjacielem Wołodia znalazł stary aparat fotograficzny, papier, wywoływacze. Wtedy właśnie zainteresował się odtwarzaniem świata, zajrzał w bezdenne oko obiektywu. W pięćdziesiątym drugim roku zrobił pierwsze zdjęcie tą starodawną kamerą. — Gdyby się zachowała, to można by za nią kupić „Nikona” — uśmiecha się Wołodymyr Fedorowycz. Potem była służba w wojsku, a dalej, za fikcyjnym zaświadczeniem, że został niby studentem, Wołodymyr otrzymuje paszport i wyjeżdża do Łubniów. Jak wiadomo, w tamtych czasach wyjechać ze wsi nie było tak łatwo. Tutaj zatrudnia się do pracy w zakładzie „Komsomolec” jako ślusarz-narzędziowiec, wytwarzał precyzyjne części. Pracował tam czterdzieści dwa lata. Kiedy służył w wojsku, kupił aparat fotograficzny „Smiena”. Wtedy też wydrukował pierwsze zdjęcia w gazecie wojskowej. Potem kilka razy zmieniał aparaty, ale drogiego, nowoczesnego sprzętu nie udało się kupić. Obecnie Wołodymyr Biłous korzysta z cyfrowego aparatu fotograficznego. Artysta nie dobierał materiału, który sławił radziecką rzeczywistość. Wręcz przeciwnie — widział i odtwarzał prawdę życia. Oto w jego obiektyw trafiły kobiety z kołchozu „Komunist”, które przygotowywały tytoń do suszenia. Siedzą przy starej, obdrapanej stodole. Pochylone głowy, białe chusteczki, smutek na twarzach. Nikt nie pozuje. Jakby widziało się kadr z filmu dokumentalnego. Jakże to niepodobne do ogólnej wzniosłości ówczesnych dzieł socrealizmu!
„CZASEM CZUJĘ CZŁOWIEKA JAK RANA SÓL”
Te słowa należą do zdumiewającego mistrza ukraińskiego słowa Hryhora Tiutiunnyka. W 1964 roku w czasopiśmie „Dnipro” wydrukowano jego opowiadanie „Czudasia”. Wołodymyr Biłous w tamtym czasie też próbował pióra, pisał opowiadania. Przeczytane wywarło na nim wielkie wrażenie. Zaczął szukać utworów Tiutiunnyka, próbował zdobyć jego pierwszą książkę „Zawiaz”. — Zrozumiałem, że lepiej nie napiszę, a gorzej pisać po prostu nie będę mógł — wspomina Wołodymyr Fedorowycz. „Zawiaz” pojawił się w bibliotece miejskiej. Zapisał się tam jako czytelnik, a kiedy otrzymał książkę, powiedział bibliotekarce: — Ja wam jej nie zwrócę. Gotów jestem zapłacić dziesięciokrotność podanej ceny. — Nic sobie żądania! — oburzyła się. Z czasem Wołodymyr napisał do Hryhora list z prośbą o przysłanie „Derewiju”. A tę książkę mu podarowano. I Biłous wysłał list do Tiutiunnyka z dopiskiem, że „Derewij” już ma. Pewnego razu łubieńska studentka, która uczyła się w Charkowie, była na spotkaniu z Hryhorem, a ten zapytał: — Znasz Biłousa? Chciałbym się z nim spotkać. Poznali się 19 grudnia 1971 roku w Kijowie, w Związku Pisarzy. Od tego czasu zawiązała się przyjaźń między prozaikiem a fotokunstą. Hryhir lubił bywać w gościnnej rodzinie Biłousów w Łubniach. Nawiasem mówiąc, Tiutiunnyk, zobaczywszy u Biłousa biblioteczny egzemplarz „Zawiazi”, napisał: „Niech wiecznie żyją złodzieje, którzy kradną książki”. Oczywiście, nie miał na myśli łotrów, którzy kradli i kradną książki dla zysku, dla powiększenia własnej kolekcji czy odsprzedaży. Hryhir często bywał w Łubniach, w niewielkim mieszkaniu przy ulicy Lenina. Wołodymyr i Tamara dali mu klucz od mieszkania, żeby mógł przyjeżdżać w każdej chwili, nawet kiedy gospodarzy nie było w domu. Petro Zasenko wspomina: „Hryhir nie zasiedział się w kijowskim mieszkaniu. Ciągnęło go między ludzi, na dalekie wsie — tam i charaktery są zahartowane, i mowa jak gęsty wiśniowy kompot”. U Biłousów dorastały dwie córki Łarysa i Oksana, a później pojawiła się przybrana córka Katia. Pewnego razu Tamara Stepaniwna pojechała w delegację, a Hryhir przybył do Łubniów. Wołodymyr dzwoni do domu, Tiutiunnyk odbiera słuchawkę i opowiada: — A my tutaj z Oksaną chodziliśmy na bazar, teraz gotujemy barszcz. — A dlaczego Oksana nie jest w szkole? — zdziwił się Biłous. — A niech dziecko odpocznie. Barszcz był ulubioną potrawą Hryhora. Okraszał go słoniną, barszcz wychodził bardzo smaczny. A jeszcze lubił wędkować. Nad wiosenną Sułą leżała lekka mgła. Cicho rozmawiały między sobą dopiero co przebudzone drzewa. „Siedzisz z wędką zamyślony, a fala patrz i przybije do brzegu potrzebne słówko…” — pisał Hryhir. Na ulicach miasta, na rybach, przy stole roboczym, z pisarzami i z rodziną, podczas czytania swoich opowiadań, zimą i latem uwieczniony jest Hryhir na fotografiach Wołodymyra Biłousa. Około dwustu zdjęć z życia wybitnego mistrza słowa w ciągu lat 1971—1979 zrobił Wołodymyr Biłous.
W latach, gdy reżim „wypasał” wolnomyślicieli, gdy nieostrożne słowo mogło stać się przyczyną wielu nieprzyjemności, w rodzinie Biłousów ufano całkowicie tylko Hryhorowi. Za czasów radzieckich na Wołodymyra Fedorowycza założono kilka spraw karnych, na podstawie których łącznie mógł „trafić” za kraty na siedem lat. — Pomógł mi Borys Olijnyk, który był w tamtym czasie deputowanym Rady Najwyższej ZSRR — wspomina Wołodymyr Biłous. Hryhir bardzo subtelnie wyczuwał prawdziwą sztukę i wysoko cenił twórczość Wołodymyra Fedorowycza. Pewnego razu nad Sułą fotokunstysta zrobił zdjęcie swojemu przyjacielowi z rozwianą czupryną, z czujnym spojrzeniem wielkich oczu. Tę fotografię do dziś uważa się za bodaj najlepsze zdjęcie Hryhira Tiutiunnyka. Oto Hryhir w nowym jasnym kożuchu, który podarowali mu Biłousowie w siedemdziesiątym szóstym roku i w którym on „po raz pierwszy zimą się ogrzał”. A oto czyta na głos własne utwory — natchnienie, z namysłem, niczym w sztuce, niczym odgrywając role za swoich bohaterów. A jakiż jest wzruszająco szczęśliwy w kręgu rodzinnym, obok żony i synów! Jeden z twórczych cykli zdjęć mistrza nazywa się „Bez retuszu”, inny — „Takie życie”. Autor boleje nad Ukrainą i jej przyszłością. Jakie cierpiące twarze, jakie spracowane ręce, jakie wyblakłe oczy! Nic dziwnego, że dwaj artyści dobrze się zrozumieli. Wielki mistrz słowa, mistrz charakteru, detalu Hryhir Tiutiunnyk swoją twórczością podszedł blisko do prac artystycznych Wołodymyra Biłousa. I kiedy zobaczył na zdjęciach to, co malował słowami, był poruszony. Takie było pierwsze spotkanie z fotografią „Pożegnanie”. Zebrali się na cmentarzu wieśniacy, aby wspomnieć współmieszkańców. Jest taka tradycja — tego dnia siadają w jednym rzędzie lub w jednym kole i piją za „królestwo niebieskie” zmarłych. Na rozłożonych ręcznikach proste jadło. Toczy się cicha rozmowa — już rozwiały wiatry i zmyły deszcze wielki ból i żałobę. Kto zaznał wiele smutku, ten oduczył się burzliwie radować i smucić. Babcie są tak stare, że niedługo wspominać będą i je. Wydaje się, zwykły obraz, ale ile smutku między pochylonymi głowami i dębowymi krzyżami! Zobaczywszy to zdjęcie za szybą w szafie Wołodymyra Fedorowycza, Hryhir uklęknął przed nim i westchnął:
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
siwowłosy, jak jego zima, obserwując z boku moją reakcję, ukradkiem chował w swoich dobrych oczach uśmiech-figlarz. Jeden po drugim “ustawiały się” pod ścianą chaty Ołesia Semerni bohaterowie jego płócien malarskich: kozak Mamaj ze swoimi dumami, jego towarzysze broni, którzy idą na pojedynek za Ukrainę, wiejska rodzina w Niedzielę Przewodnią, ukraińskie madonny z dzieciątkami na rękach, dostojne małżeństwo na besarabskim podwórku w dniu, kiedy przyleciał bocian. A oto pod jednym szerokim parasolem chowają się przed deszczem dziadek z babcią i ich nieskomplikowane gospodarstwo — kogucik i koźlątko… Każdy obraz artysty długo mnie nie wypuszczał, wszak trzeba je nie tylko widzieć, ale i czytać, rozumieć ich głębinowy sens, filozoficzny podtekst. — Ołesiu Fedorowyczu, wiem z czasopism, że Pan od dzieciństwa nie malował, nie kończył artystycznych zakładów naukowych. Skąd więc wzięła się ta potrzeba malowania? — Kiedy wróciłem na Ukrainę (a miałem wtedy ponad 30 lat) i zobaczyłem całe piękno i bogactwo przyrody ojczystej ziemi, jej ludzi, we mnie coś się przewróciło, jakbym na nowo się narodził! — emocjonalnie i szczerze odpowiada. — Wtedy właśnie zacząłem malować. W surowych kazachskich stepach (obwód karagandyjski), w Dżezkazganie, dokąd przymusowo została przesiedlona nasza rodzina, w Kiszyniowie na Krymie. Od tamtej pory biografia jego jest prosta, bez dziwacznych sztuczek losu. Choć co pisał maestro — pejzaż, martwą naturę, portret czy złożony wielofigurowy obraz — wewnętrzna siła jego mistrzowskiego malarstwa działa na widza, jak światło słoneczne na cały nasz układ planetarny. Swobodna soczysta plama Walentyna Bernadskiego — zdumiewającego kolorysty i subtelnego psychologa — to niezgłębiony język Wszechświata, niezwykle wyrazisty i zrozumiały dla serca, ale świadomość odmawia rozkładania go na czynniki pierwsze. Oczywiście, historycy sztuki badają, na przykład, jak właśnie, jakim stosunkiem kolorów osiąga artysta prawdziwość w portrecie siwowłosego weterana — poprzez postać jego odczytuje się heroiczną i zwycięską historię Flory Czarnomorskiej w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Możliwe warunki życia więźniów politycznych, niczego podobnego nie czułem… Myślę, że stosownie jest przytoczyć opinię ukraińskiego pisarza Pawła Zahrebelnego o wczesnej twórczości Ołesia Semerni: “Byłem poruszony, kiedy zobaczyłem jego pierwsze zdumiewające prace, absolutnie nieoczekiwane dla tego szofera z obwodu mikołajowskiego, który nie kończył żadnych akademii, szkół, nigdzie się nie uczył, który po prostu żywiołowo wziął pędzle, farby i zaczął wyśpiewywać to, co było w jego duszy. A dusza u niego, sądząc po jego pracach, jest niezwykle barwna, bogata, i to, co w niej było, — tam się nie mieściło. On zrozumiał, że nie może ograniczać się tylko tym, co nosił w sobie, a powinien to oddać ludziom…” I mimo wszystko na twórczym polu Ołesia Fedorowycza trafił się człowiek, który stał się jego nauczycielem i podporą, — historyk sztuki Wałerij Wasylowycz Małyna. — A teraz pokażę swoją pracownię, — uśmiecha się Ołesij Fedorowycz i szerokim gestem zaprasza mnie tam, gdzie zamierzone i wymarzone nabiera sensu i formy. Z niezwykłą przyjemnością przyjmuję zaproszenie, wszak jeszcze całkiem niedawno artysta nie chciał nawet słyszeć o dziennikarzach. Mówił, że oni mu i w Kijowie dokuczyli. Oglądam skromne schludne pomieszczenie, które służy jednocześnie za mieszkanie i miejsce pracy. A gospodarz mówi, że mu do duszy taki prosty to właśnie te strony dziejowych nieszczęść, wspólne dla całego narodu, spowodowały potężny i nieprzerwany potok radości, który przelewa się do widza poprzez obrazy Walentyna Bernadskiego. Takich artystów są jednostki, oni są obdarzeni, oprócz wysokiego talentu, jeszcze i Bożym darem rozjaśniania świata wokół swoich dzieł. Najprostsze przejawy bytu powojennego Krymu i żywe piękno pejzaży, jakby zmaterializowane światło słoneczne w niebiosach, roślinach, górach czy wybrzeżu, spokój dni z książką gdzieś na daczy, albo też w portretach kolegów czy bliskich, czy prawie przypadkowych znajomych, hosanna pracy przy zbieraniu winogron i miękka rozmowa fal morskich — wszystko to w obrazach Walentyna Bernadskiego jest nasycone taką przekonującością, że rozgorączkowanie stołecznego życia za oknami galerii “Szarm” w centrum Peczerska odbierasz jako tymczasową błahą krzątaninę, niezdolną stłumić ducha. Mądrzy ludzie powstrzymują się od mówienia o tym, co najdroższe w ich życiu, żeby nie rozlać, zachować to w sercu nienaruszonym, byt, choć ogrzewać chatę trzeba drewnem — on ich nie oduczył się rąbać, gotować samodzielnie też umie — na murowanej płycie. — Proszę spojrzeć w okno. Karmnik widzisz? Tutaj zlatują się sikorki i tak śpiewają, i takie one są piękne, że napatrzeć się na nie nie mogę. Te zwinne piękności dodają mi natchnienia do pracy, do życia… I za przykładem japońskiego artysty XVI wieku Hokusai, szanowanego przeze mnie Hryhorija Skoworody, który uciekał od świata, ja znalazłem sobie przytulne miejsce jak najdalej od zgiełku, miejskiej cywilizacji — “w chwastach”, gdzie gwiazdy spadają w rosy, gdzie świetliki i świerszcze nie dają zasnąć… Oto pod ten bosko-uspokojony akompaniament rodzą się rękoczynne cuda, jego ulubione dzieci, w których bogata wyobraźnia Mistrza kojarzy migotanie owych żywych światełek z płomieniem świec i ludzkimi duszami, a delikatna melodia nocy — z ludową pieśnią lub głosem skrzypiec czy bandury. I przemawiają one do nas z płócien malarskich, których przez lata twórczości jest ponad 600, sercem, talentem Ołesia Fedorowycza Semerni. Wiele obrazów zakupili wielbiciele z 26 krajów świata, Narodowe Muzeum Sztuk Pięknych, Muzeum Architektury Ludowej i Bytu, Kijowska Galeria Rzemiosł Ludowych. Są one — w prywatnych kolekcjach P. Zahrebelnego, D. Pawłyczki, O. Honczara, I. Małkowycza, R. Horboweć i wielu innych. Przy wsparciu kijowskiej inteligencji odbyło się wiele wystaw artysty. Reżyser filmowy L. Aniczkin nakręcił film o Ołesiu Semerni “Zaczarowane koło życia”. Wystawiano obrazy także w USA. I wszędzie nie przestawali zadziwiać zwiedzających bliskimi duchem tematami, twórczym stylem, siłą blasku, który idzie z głębi duszy tego szczerego Ukraińca. “…Wewnętrzne, organiczne natchnienie jego talentu jest tak potężne, że artysta sam tworzy prawa, właściwe tylko jego obrazom. On szedł i idzie od własnego odczucia świata i człowieka. Obrazy Semerni są ustrukturyzowane filozoficznym przemyśleniem widzianego; i scena rodzajowa, i portrety, i pejzaż, nawet martwa natura u niego zawsze niosą zakodowane w ludowo-pieśniowej, czysto narodowej metaforyce ważne kategorie bytu ludzkiego — miłość, dobro, zło, śmierć”. Trzeba po prostu widzieć, i wtedy otworzy się szerokość i prawdziwość dzieł Semerni, którego korzenie są — w źródłach naszej duchowości. Nie na darmo jego imię zostało wpisane do księgi “Kijowska kronika XXI wieku. Wybitne imiona i przedsiębiorstwa Państwa Ukraina”.
aby nie zauroczyły zazdrosne spojrzenia. Malarstwo dziewięćdziesięcioletniego Walentyna Danyłowycza Bernadskiego od razu staje się widzowi bardzo bliskie, niezależnie od tego, czy widz jest w stanie je nabyć. Wszak w odróżnieniu od ekspozycji muzealnej, obrazy i etiudy z różnych lat, w tym także z 2007 roku, które artysta przekazał do galerii, mogą „przesiedlić się” do prywatnych mieszkań, wejść w rodziny, aby na wiele pokoleń wnosić siłę radości, wzmacniając rodzinę zarówno w sile, jak i w duchu. Przed każdym z przedstawionych na ekspozycji obrazów jakby rozproszone negatywne myśli w cudowny sposób przetapiają się w słoneczny skupisko radości. Ta tajemnica jest szczególnie odczuwalna dzięki nietradycyjnym wnętrzom sal galeryjnych, gdzie są przytulne kąciki, kiedy widz łatwo zostaje z dobrze oświetlonym obrazem sam na sam. I chce się wchłonąć w pamięć w całości to bogactwo, i żeby wydłużyły się do biblijnych twórcze lata naszego rodaka, ludowego artysty dwóch krajów Walentyna Danyłowycza Bernadskiego.
Traducción automática
Halyna BUDNIAK, członkini NSŻU, m. Sokyriany, obwód czerniowiecki. Kiedy po raz pierwszy weszłam na podwórze Olesia Fedorowycza, wydawało mi się, że trafiłam na bajkową polanę lub na plan filmowy, gdzie miałby narodzić się film o naszej nie tak znowu odległej przeszłości. Coś bardzo znajomego i bliskiego uderzyło mnie w oczy, aż łza się w oku zakręciła. I niewielka, podobna do starej, schludnej babuni chatka, której strzeże dziwaczny lew, przypominający antycznych homeryckich bohaterów, i spora kupa chrustu, i skrawek przekopanej grządki, schodzący w jar, i karmnik dla ptaków, i wysokie jabłonie oraz wiśnie — wszystkie te, że tak powiem, atrybuty wiejskiego życia jakby przeniosły mnie w te miejsca, gdzie minęło dzieciństwo, gdzie jeszcze młodzi moi mama i tata, gdzie jeszcze żyje babcia, gdzie wielka rodzina przy świątecznym stole… Póki byłam w niewoli niespodziewanych wrażeń od tego, co zobaczyłam, i własnych wspomnień, Oles Fedorowycz wszedł w niskie drzwi, udrapowane różnokolorowymi skrawkami tkaniny, a po chwili wyszedł z obrazem. Martwa natura „płonęła” nasyconymi barwami, i to tak, jakby przez ciężkie chmury nagle zaświeciło słońce. Pejzaż „Zimowe Sokyriany” w tradycjach sztuki realistycznej też rozgrzewał duszę jasnymi tonami. A mistrz, bi- Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. „Żyj sprawiedliwie, a wydłużą się lata twoje…” Szanują w naszym narodzie długowiecznych, a szczególnie tych, którzy w poważnym wieku zachowali jasny umysł i zdolność do pracy. Toteż 90-lecie ludowego artysty Ukrainy Wałentyna Danyłowycza Bernadskiego szeroko obchodzono na Krymie, gdzie mieszka i pracuje on już od wielu dziesięcioleci, oraz, jak przystało, w stolicy. Muzeum Sztuki Współczesnej na Podolu eksponowało ogromną wystawę malarstwa mistrza z własnej kolekcji i szczyciło się, że artysta przybył na otwarcie i osobiście przyjmował zachwycone gratulacje młodszych kolegów i wielbicieli. Nieco później 150 obrazów i rysunków z różnych lat z pracowni artysty zaprezentowała kijowianom galeria „Szarm”, aby i rodacy mogli uzupełnić swoje kolekcje. Wszak dorobek twórczy Wałentyna Bernadskiego rozleciał się po całym świecie. A najbardziej — w kolekcjach sąsiedniej Rosji. Już w obecnym tysiącleciu, w 2003 roku, jemu, ludowemu artyście Ukrainy, przyznano także tytuł ludowego artysty Rosji — za nieoceniony wkład w kulturę tego państwa. Wałentyn Danyłowycz urodził się we wsi Ozeriane w rejonie bobrowyckim na Czernihowszczyźnie, a uczył się, jak i nasz Wielki Taras, na brzegach Newy, w pracowni B. Johansona. Naukę przerwała Wielka Wojna Ojczyźniana. Doświadczył więc i głodu po aresztowaniu ojca, i blokady Leningradu, i ewakuacji do Samarkandy, i frontu. Tylko w malarstwie łaskawie uśmiechnął się do niego los. Uśmiecha się do dziś. W 1950 roku Wałentyna Bernadskiego skierowano do wykładania w szkole imienia M. Samo-
Traducción automática
Stepan LISECKYJ, kandydat nauk o sztuce. Muzyczna dramaturgia i plan kompozycyjny opery „Na rusalski wielkanocny dzień” Leontowycza są nietradycyjne. Utwór ten jest bez wątpienia zjawiskiem artystycznie doskonałym i nowatorskim. Przez długi czas panował pogląd, że opera jest niedokończona, a kompozytor rzeczywiście nie zdążył jej dopisać – przeszkodziła mu w tym nagła śmierć (kompozytor został zamordowany 21 stycznia 1921 roku). Jednak S. Ludkewycz w artykule „Język muzyczny w oryginalnych utworach chóralnych i operze »Rusalski wielkanocny dzień« M. Leontowycza” zwrócił uwagę na oryginalny i nowy język muzyczny tego dzieła oraz wyraził opinię, że operę można dokończyć (artykuł napisano w 1948 roku, opublikowano w 1957). Nieco później (w 1977 roku) M. Hordijczuk w artykule „Na rusalski wielkanocny dzień” daje gruntowną charakterystykę opery: „To zadziwiająco doskonały jednoaktowy utwór muzyczno-sceniczny, który bez wątpienia wejdzie do skarbca wartości kulturowych narodu ukraińskiego jako jedno z jego najlepszych osiągnięć”. Najwyraźniej ostatni akapit artykułu o operze Leontowycza M. Hordijczuk napisał, już po wysłuchaniu zredagowanego utworu. Fabuła opery zaczyna się improwizacyjnie. Kozak odłączył się od wojska i późnym wieczorem znalazł się na leśnej polanie nad Dnieprem. Z rzeki wychodzą rusałki, by zabawić się na łąkach, nacieszyć się blaskiem księżyca. Na razie mamy dwa przypadki, w których trudno dostrzec jakąkolwiek intrygę fabularną. Do dziewiątego numeru włącznie słuchaczowi niełatwo zrozumieć, o czym mowa w utworze, jak kompozytor skieruje swoją „improwizację” w fabule i muzycznej opowieści. Z chóru rusałek „Oj góry, oj świećcie” (nr 10) i jego powtórzenia (nr 15) rozumiemy, że ta scena jest mocno połączona w jedną całość. Rusałki Leontowycz obdarzył hojnością duszy, miękkością i ciepłem ludzkich uczuć. Wiodą korowody jak ziemskie dziewczęta. Zbiorowy obraz rusałek kompozytor traktuje w planie realnym, a nie fantastycznym. Pieśń Trzeciej rusałki „Przestał mnie miły kochać”, która jest centrum sceny, odkrywa los tej postaci. To dziewczyna, którą zdradził ukochany, a nie tylko rusałka, przeżywa ona kryzys duszy, została skrzywdzona i gorzko zasmucona. Druga scena-blok odkrywa los Czwartej rusałki – młodej dziewczyny, oszukanej i znieważonej w pańskich komnatach, gdzie służyła. Jej pieśń „Ja na świecie żyłam sierotą” przepełniona jest głębokimi przeżyciami. Cierpienia dziewczyny-rusałki wywołują współczucie jej przyjaciółek. Emocjonalna treść chóru rusałek „Niech idzie-nadciąga czarna chmura” (nr 17) przepełniona jest gniewem wobec krzywdziciela. Zauważmy, że ta scena kontrastuje z pierwszą. Jest dramatyczna, pełna akcji (pierwsza była to figlarna, to liryczno-smutna). Trzecia scena-blok – chór rusałek „Oj ty, siostrzyczko nowa” (nr 18), arioso Nowej rusałki (nr 19) i chór rusałek „Wśród nas ty jedna” (nr 20) – to nowa karta muzycznej opowieści. Rusałki w swoim zwróceniu się do przyjaciółki są bardzo szczere, życzliwe, nawet czułe. Prawdziwym ludzkim ciepłem wieje od obu chórów. Arioso odkrywa wątpliwości Nowej rusałki, wciąż żal jej realnego świata, jeszcze nie przywykła do życia pod wodą. Trzy sceny-bloki tworzą swoistą suitę, w której jest powtarzalność (prawda, wariantywna), kontrast obrazowy, swoiste zawiązanie akcji, formowanie linii fabularnej. Słuchacz rozumie, że jest świadkiem opowieści rusałek, wylewu ich najskrytszych uczuć. Póki co, zarówno grupa rusałek, jak i ich poszczególne przedstawicielki – Trzecia, Czwarta, Nowa – zostały ukazane jako obrazy realnych ludzi. Romantyzm polega na tym, że ludzkie uczucia kompozytor przekazuje ustami fantastycznych istot. W baśniach i legendach takie środki stosuje się często. Czwarta scena-blok opery „Na rusalski wielkanocny dzień” obejmuje wiele numerów. Tutaj fabuła rozwija się szybko i dynamicznie, muzyka staje się dramatyczna. Od początku czwartej sceny następuje przełom dramaturgiczny, muzyczna opowieść nabiera cech konfliktowych. Weszły w sprzeczność dwie linie – obyczajowo-liryczna, szczera, łagodnie-ludzka oraz fantastyczno-złośliwa. Przyczyną takiego przełomu stały się dwa momenty: zderzenie realnych i fantastycznych postaci (rusałki wykryły na swoim święcie obcego i postanowiły się na nim za to zemścić); narodziny sympatii między Kozakiem a Nową rusałką, która przeradza się w zakochanie. Rusałki wszczynają hałas, otaczają Kozaka, zadają mu zagadkę, której on nie może odgadnąć. Tłumaczy się, wyjaśnia swoją wymuszoną obecność na tych łąkach, ale nikt go nie słucha, grożą mu, zbliża się dramatyczne rozwiązanie. Leontowycz „ratuje” od śmierci swojego bohatera. Kozakowi pomaga Nowa rusałka – w najbardziej niebezpiecznym dla niego momencie zatrzymuje pościg złych sił słowami: „Przestańcie! Już księżyc zaszedł, wracać na dno pora!”, które brzmią z podwyższoną ekspresją, odwracają od Kozaka nieuchronne zagrożenie. Opera kończy się ratunkiem Kozaka od śmierci i narodzinami wzajemnej sympatii, uczucia zakochania między nim a Nową rusałką. Jego ostatnie słowa: „Jakaż ona czarująca. Wróć z powrotem, miłości moja, marzenie moje!” i muzyka prześwietlono-liryczna, którą kończy się utwór, świadczą o zwycięstwie piękna, szczerości ludzkich relacji, zakochania nad złem, okrucieństwem i ciemnością. Właśnie taki koniec utworu i swoiste rozwijanie jego fabuły, muzycznej (kompozycyjnej) logiki pozwala uważać, że koncepcja utworu „Na rusalski wielkanocny dzień” jest nietradycyjna, swoista, staje się dla nas zrozumiała, nawet po swojemu logiczna i bez wątpienia artystycznie doskonała, gdy tylko wnikniemy w zamysł kompozytora. Dlatego uważamy jednoaktową operę „Na rusalski wielkanocny dzień” Mykoły Leontowycza za ukończoną, tym bardziej, że utwór wystawiano na scenie Kijowskiego Teatru Opery i Baletu, nagrano go na płytę gramofonową, czyli opera żyje. Światowa wspólnota kulturalna uczciła 130 lat od dnia urodzin wielkiego ukraińskiego kompozytora Mykoły Dmytrowycza LEONTOWYCZA. Na świecie dobrze znają jego muzykę chóralną, napisaną na podstawie folkloru: „Szczedryk”, „Dudaryk”, „Kozacy niosą”, „Miała matka jedną córkę”, „Kołowrotek” i wiele innych. Na Ukrainie brzmi jego muzyka duchowa („Liturgia”) oraz opera „Na rusalski wielkanocny dzień”. Właśnie temu ostatniemu utworowi poświęcamy artykuł, w którym wyrazimy nowe spojrzenie na to zjawisko muzyczne.
Traducción automática
Walentyna DAHYDENKO. Uzdrawiającą energię ojczystej ziemi, przetopioną w kolor i fabułę, podarowali widzom artyści Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, która obchodziła swoje 90-lecie. Została ona założona w grudniu 1917 roku jako Ukraińska Akademia Sztuk i stworzyła przesłanki dla edukacji artystycznej na Ukrainie. Właśnie o tym marzyli inicjatorzy jej powstania — wybitni działacze kultury, nauki i sztuki: akademik Mychajło Hruszewski, artyści Wasyl i Fedir Kryczewscy, Mychajło Bojczuk, Ołeksandr Muraszko, Hryhorij Narbut. Tak samo, jak w swoim czasie Kijowska Szkoła Rysunkowa stała się centrum fachowego wychowania dla ukraińskich malarzy końca XIX — początku XX wieku i odegrała ważną rolę w przygotowaniu narodowych kadr artystycznych, rozwoju ukraińskiej sztuki ubiegłego wieku ze wszystkimi politycznymi i społecznymi perypetiami nie sposób wyobrazić sobie bez Ukraińskiej Akademii Sztuk, która w 1924 roku otrzymała nazwę Kijowski Instytut Artystyczny, a w 1998 roku placówka edukacyjna zaczęła nazywać się Akademią Sztuk Pięknych i Architektury. Jej rektorem przez wiele lat jest ludowy artysta Ukrainy, profesor, laureat Narodowej Nagrody imienia T. H. Szewczenki Andrij Czebykin. Jubileuszowi sławnej placówki edukacyjnej poświęcona jest wystawa dzieł członków rzeczywistych (akademików) oraz członków korespondentów Akademii Sztuk Ukrainy — absolwentów Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, której ekspozycja została rozłożona w pomieszczeniu Akademii Sztuk Ukrainy. Imiona wielu autorów weszły już do historii sztuki krajowej i światowej. Są to akademicy Wasyl Borodaj, Tetiana Hołembiewśka, Mychajło Hujda, Wasyl Hurin, Anatolij Kuszcz, Ołeksandr Łopuchow, Wiktor Ryżych, Mykoła Storożenko, Andrij Czebykin, Wołodymyr Czepełyk, członkowie korespondenci Wira Barynowa, Hryhorij Wasecki, Ołeksandr Hubarew, Ołeksandr Iwachnenko, Wasyl Perewalśkyj, Serhij Jakutowycz i wielu innych. W dziedzinie historii sztuki znane są nazwiska akademika Mychajła Krywołapowa, członków korespondentów Tetiany Kara-Wasylowej, Walentyny Ruban, Mychajła Stankewycza. W pracowniach twórczych tych utalentowanych artystów zgłębia sekrety zawodu nowa plejada ukraińskich artystów trzeciego tysiąclecia. Wira Barynowa-Kułeba. Taniec, 2007. Zdjęcie O. Łytwynenki.
Traducción automática
Hryhorij ZASŁAWEC, m. Czerniowce
Dokładnie taką charakterystykę nadał imprezie artystycznej, która odbyła się na terenie obwodu pod nazwą „Bukowińskie Wiche”, honorowy gość festiwalu, prezydent Europejskiej Organizacji Kultur Ludowych (EFKO) Frank Velan. Wysoko ocenił festiwal, na którym swoją sztukę zaprezentowało ponad 1,5 tysiąca uczestników delegacji artystycznych z dziewięciu obwodów Ukrainy (od Karpat po Ługańszczyznę), a także goście z Mołdawii, Rumunii i Niemiec. Celem festiwalu jest wspieranie, rozwój i zachowanie skarbów narodowo-kulturowego dziedzictwa, obyczajów i obrzędów grup etnicznych Ziemi Bukowińskiej. Zapoczątkowany w 89. rocznicę przeprowadzenia przełomowego Bukowińskiego Wiecu, festiwal przedstawił szereg świątecznych wydarzeń, począwszy od prawie trzygodzinnego koncertu podczas uroczystości w budynku Obwodowego Ukraińskiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Olgi Kobylańskiej, po galakoncert 30 zespołów artystycznych na święcie „Bukowina festiwalowa”. W ramach festiwalu na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym im. Jurija Fedkowycza odbyła się międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „My — Ukraińcy, my — ukraińscy”. W obwodowym teatrze podczas ceremonii uroczystego otwarcia festiwalu i prezentacji zespołów-uczestników podpisano Umowę o utworzeniu Międzynarodowego Festiwalu Kultur Narodowych „Bukowińskie Wiche”, dzięki której Ukraina stała się 37. członkiem
Z Ukrainy umowę podpisali Iwan Szyłepnycki, a z ramienia Europejskiej Organizacji Kultur Ludowych — Frank Velan. Podpisanie umowy poświadczyli pierwszy zastępca przewodniczącego Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Wiktor Pawljuk oraz wiceprezydent EFKO Matthias Fritz. Prawdziwie słoneczny dzień podarowała czerniowiczanom i gościom festiwalu pogoda, dodając barw do różnorodności, zaprezentowanej przez uczestników festiwalu podczas obchodów na placu przy filharmonii święta stroju narodowego „My — Ukraińcy, my — ukraińscy”, wystawy-jarmarku wyrobów zdobniczo-użytkowej twórczości i ludowego rzemiosła oraz koncertowych występów, zaprezentowanych czerniowiczanom i gościom naszego gościnnego kraju przez zespoły-uczestników festiwalu.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ni. Dawni, już nieliczni, krymscy karaimi, o których pochodzenie do dziś spierają się uczeni, częstują przyjaciół już od rana swoimi słynnymi pierożkami. Przecież według ich kalendarza — Ulug-ata senevi (rachuba Wielkiego ojca) doba zaczyna się wraz z pojawieniem się pierwszej gwiazdy. Właśnie dlatego swoje uroczystości karaimi zaczynają zawsze wcześniej, nawet jeśli zbiegają się one ze świętami innych narodów. Jeszcze mniej liczni i tajemniczy pod względem pochodzenia żydzi-krymczacy na Nowy Rok — Reszoszona częstują przyjaciół faszerowaną rybą, rosołem, smażonym kurczakiem lub gęsiną — kizirnag, duszonym mięsem — tawete, rozmaitymi słodyczami, pierożkami — kubete, pączkami — lokma. Tatarzy krymscy Jyl Gedżesi (Nowy Rok) obchodzą ze wszystkimi krewnymi, przyjaciółmi i sąsiadami jako święto rodzinne: kolędami i główną potrawą jany kobetesi — noworocznym ciastem z mięsem i ryżem. U krymskich Koreańczyków święta noworoczne towarzyszą pełnym szacunku pokłonom dla wszystkich i trwają 15 dni, ale za najbardziej uroczysty uważa się pierwszy dzień (sol nar). Oprócz tradycyjnej kaszy ryżowej, wszystkich częstują ttok-kukiem, który przypomina ukraińską zupę z kluskami, tyl- Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZYŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Wałentyna DAWŁDENKO SZCZĘŚCIA-ZDROWIA!
Traducción automática
Wkraczamy w Wasze progi z noworocznymi życzeniami i bożonarodzeniową kolędą — tak nakazuje nasza odwieczna tradycja, prastara wiara i chrześcijański obowiązek. Niepowtarzalny urok świątecznych dni i wigilii dodaje nam sił na cały Boży rok. Zatem ciepła i słońca Waszemu domowi, każdemu człowiekowi — wiary we własne siły i wielkiej miłości do naszej Ukrainy. Pięknych osiągnięć we wszystkim, do czego przyczyniają się Wasze umysły i ręce! Żyjmy z wiarą, że „Nowa radość nastała” w każdym sercu na całej Ziemi. Szczęśliwego Nowego Roku! Chrystus się rodzi! ryżowymi. Miejscowi Litwini najuroczyściej obchodzą Boże Narodzenie — Kaledos, podają gościom świąteczną wieczerzę ze starodawnych tradycyjnych potraw: kwaśnego kisielu, parzonego grochu lub pszenicy z miodem, drobnych sucharków ze słodkim mlekiem makowym, grzybów i śledzi. Urządzają karnawałowy „pochód królów”, przedstawiający trzech mędrców, „aniołów”, „diabły”, „koguty”, zapalają słomę, „strzelają” z biczów itp. Krymscy Niemcy i Estończycy hucznie świętują początek Nowego Roku — dzień Sylwestra. Zbierają się, by zagrać w karty i wypić piwo, z dzwonami, strzelając z broni palnej, chodzą ulicami, śpiewają, życzą każdemu szczęścia, rozdają prezenty — precle, figurkowe ciasteczka nie tylko dzieciom, młodym i starym, ale wszystkim, których spotkają. Świąteczny cykl kończy święto Trzech Króli — Chrzest. Polacy szczególnie radośnie obchodzą w te dni święta Mikołaja, Andrzeja, Szczepana, Łucji oraz Boże Narodzenie, na które przynoszą snopy zboża — dziady i kolędy, częstują różnościami, zupami — żurem, kisielami, śliwiankami, kutią. Wreszcie, obrzędy i tradycje świąt zimowych krymskich Słowian: Polaków, Litwinów, Białorusinów, Rosjan, Bułgarów, Czechów, Słowaków — są bardzo podobne do dawnych ukraińskich: ze świecami, obowiązkowym obsypywaniem sąsiadów, krewnych i dobrych ludzi żytem-pszenicą i wszelkim ziarnem, z kutią, śpiewami, tańcami. Wiele wspólnego mają te święta z dawnymi tradycjami krymskich Ormian, Węgrów, Azerów, Greków, Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301252 Nakład numeru — 9000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Włochów, Kazachów, Kirgizów, Cyganów… Bo przecież wszyscy oczekują od Nowego Roku dobra, sukcesów, spełnienia marzeń, dobrobytu. Rozmawiając i życząc sobie nawzajem szczęścia w Nowym Roku, Krymczanie różnych narodowości szczególnie lubią podkreślać w noworocznych toastach: to właśnie kultura jest sprawdzoną przez czas formą stosunków społecznych, dokładnym obrazem człowieka, aktem przemiany tego, co tymczasowe, w wieczne, tego, co zwyczajne — w unikalne, gwarancją dobrosąsiedztwa. Tylko tam, gdzie jest kultura, człowiek może stać się Człowiekiem. Kultura — to Człowiek. Kultura — to Państwo. Bez kultury nie ma i nie może być Ukrainy. Ukraińska kultura w krymskim bukiecie kultur narodowych nie może umrzeć, dopóki żyje na świecie choć jeden nasz rodak, który uświadamia sobie swoje przeznaczenie: zachować dla przyszłych pokoleń język, tradycje, wdzięczność przodkom, wiarę w Boga. Zatem siej się, rodź się, raduj się, Ziemio, na szczęście i zdrowie, na Nowy Rok, na długi wiek! Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 7 0 5 2 4 820095 780016
Traducción automática
Wiktor CHOMENKO, Krym Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Od dawna wesołe święta z obrzędami pożegnania i powitania Nowego Roku na półwyspie o pstrym składzie etnicznym stają się powodem do celebrowania tradycji różnych etnosów i przyjaznego komunikowania się w celu harmonizacji stosunków międzynarodowych. Dobroczynność w te dni również nie ma granic narodowych i religijnych. Właśnie w czasie wizyt i bajkowych widowisk obserwujemy unikalne zjawisko: na początku XXI wieku w różnorodnej palecie kultur etnicznych półwyspu pojawiają się wspólne cechy. Jest to rezultat świąt, które wyraźnie ukazują wzajemne oddziaływanie i przenikanie się oryginalnych kultur, które organicznie wpisują się w przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Krymu. Ponieważ wszystkich na półwyspie łączą różne, ale jednocześnie wspólne więzi duchowe i etniczne: pragnienie dobra, powszechnej zgody i dobrobytu dla kraju oraz całej Ukrainy. Aktywiści wszystkich trzydziestu towarzystw narodowo-kulturalnych, stowarzyszeń i ziomkostw w miastach i wsiach Krymu na wyścigi zapraszają przedstawicieli różnych narodów do skosztowania smacznych potraw, wy-
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
przygotowanymi według dawnych receptur, przyłączyć się do dawnych pieśni, tańców i widowisk, uczcić wejście w nadchodzący rok zgodnie z odwiecznymi tradycjami każdego narodu, dzielą się najlepszymi dorobkami przodków. Preludium do życzeń na nadchodzący rok przygotowali Żydzi. W centrum Symferopola postawili olbrzymi siedmioramienny świecznik, menorę, przy której rozdawali przechodniom noworoczne świece i częstowali przysmakami kuchni narodowej.
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwszy zastępca redaktora naczelnego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Traducción automática