Página · p. 1página original ↗
Referat na prezentacji Kijowskiego Funduszu Charytatywnego im. Ołeksy Hirnyka «Ukraińskim dzieciom — ukraińskie słowo»
Слово Просвіти, №70 за 2000 рік
Wydarzenia ostatniego czasu świadczą o tym, że problem językowy w Ukrainie znów się zaostrza. Już od wielu lat, co najmniej od przyjęcia Konstytucji, w Ukrainie nie poczyniono postępu w kierunku rozwiązania problemu języka państwowego. Prawa językowe Ukraińców nadal są rażąco łamane. Pojedyncze próby rozwiązania problemu na drodze mechanizmów legislacyjnych w Radzie Najwyższej wszystkich trzech kadencji zostały zablokowane. To, co się dzieje, jest przejawem ostrej walki politycznej o to, jaka ma być Ukraina: rzeczywiście ukraińskim państwem narodowym czy państwem konglomeratu z ździenacjonalizowanej ludności i Rosjan. Głównym wrogiem ukraińskiego odrodzenia są siły lewicowe. Utworzenie parlamentarnej większości dziś zneutralizowało wpływy lewicy. Ale nie ma to żadnego znaczenia dla problemu językowego, ponieważ tutaj lewica ma pełne poparcie prorosyjskiego lobby oraz przedstawicieli zdenacjonalizowanego, janczarskiego kapitału w Radzie Najwyższej.
Kilka słów o sytuacji językowej w Kijowie. Sprawiedliwie będzie zauważyć, że sytuacja językowa w stolicy nie pozostała poza uwagą kijowskich władz. Zarówno miejski głowa, jak i struktury administracji państwowej, które zarządzają sferą humanitarną, oraz miejski zarząd oświaty i zarząd kultury nie stały z boku walki o ukraińskie odrodzenie narodowe. Wręcz przeciwnie, jest ono przedmiotem ich uwagi. Skutków wspomnianej uwagi nie sposób nie zauważyć. Widzimy je w zewnętrznej reklamie, przede wszystkim w reklamie w stołecznym metrze. Znaczna część urzędników państwowych, w tym kierownicy i pracownicy rejonowych administracji państwowych, być może nie zawsze, ale zaczęli używać języka państwowego. Prawie wszystkie szkoły stolicy przeniesiono na status szkół z językiem ukraińskim. Widać zauważalne zmiany w nauczaniu w języku państwowym w systemie szkolnictwa wyższego. W stolicy pojawiły się uczelnie wyższe, w których wykłady prowadzone są niemal w stu procentach w języku ukraińskim. W Kijowie skupiona jest duża liczba ukraińskiej inteligencji i ukraińskiej elity politycznej, mam na myśli nie zrusyfikowaną wersję, lecz właściwie ukraińską. I to również nie może w pełni nie wpływać na sytuację językową. Mimo to stolica Ukrainy pozostaje miastem rosyjskojęzycznym. Poza salami, gdzie ta inteligencja od czasu do czasu się zbiera, poza instytucjami, które z natury są ukraińskie, powiedzmy Związkiem Pisarzy i innymi strukturami twórczymi, poza pojedynczymi audytoriami i klasami, język ukraiński brzmi jak dziwny przypadek. W miejscach publicznych ludzie rozmawiają po rosyjsku.
Ale szczególnie niepokoi sytuacja językowa w środowisku młodzieżowym, studenckim i dziecięcym. Przysłuchajmy się naszym młodym kijowiankom i kijowianom. Przysłuchajmy się, jak rozmawiają kijowskie dzieci. Jeśli wśród dorosłych zdarzają się wyjątki, to wśród młodzieży i dzieci ich nie ma. Wszyscy mówią kijowskim wariantem języka rosyjskiego, nawet ci, którzy w domu rozmawiają z rodzicami po ukraińsku. Jeśli wejdziecie do naszych humanistycznych uczelni, na przykład na wydział dziennikarstwa w naszym uniwersytecie, jeśli wejdziecie do kijowskich szkół, od dawna ukraińskich, to podczas przerwy nie usłyszycie ani słowa ukraińskiego. Ani jednego. Posługiwanie się językiem ukraińskim wśród młodzieży nie jest przyjęte.
Dlaczego młodzież i dzieci, dlaczego nawet ci spośród nich, którzy potrafią rozmawiać po ukraińsku, tego nie robią? Boją się, wstydzą? Najpewniej to kwestia psychologiczna. A być może także polityczno-psychologiczna. Bo wśród młodzieży nie może nie zrodzić się poczucie, że język ukraiński nie ma dobrej perspektywy, skoro wokół nie tylko „Fakty” i „Siegodnia”, jako najważniejsze „ukraińskie” gazety dla masowego czytelnika, ale i morze innych faktów świadczy o tym, jakby rosyjskojęzyczność Ukraińców i dla Ukraińców była czymś poważnym, normalnym i na zawsze. Rzeczywiście, rosyjskojęzyczność u naszej młodzieży jest głęboko zakorzeniona. Powstaje
Zakończenie na s. 2
wrażenie, że to już nie Ukraińcy. Nie zapominajmy, że młodzi ludzie biorą śluby, rodzą dzieci i rozmawiają z nimi po rosyjsku. Czy stolica Ukrainy naprawdę stanie się ukraińską stolicą i dzięki temu pokaże przykład dla innych zrusyfikowanych miast? Czy Ukraina naprawdę stanie się państwem ukraińskim? Czy za naszego życia rozpocznie się realny proces derusyfikacji ukraińskiej młodzieży w stolicy? Będzie to zależeć od władz, od nas wszystkich, od naszego oddania ukraińskiej idei. Aby zmienić sytuację, należy przede wszystkim znacznie zwiększyć udział używania języka ukraińskiego przez młodzież, nawet jeśli będzie to bierne i wymuszone. W końcu dzieci trzeba najpierw nauczyć języka, a dopiero potem oczekiwać jakichś poważniejszych zmian. Zapewne zauważyliście, że młodzież, która uczyła się w szkołach rosyjskich (a to jeszcze niedawno było niemal 90% szkół), w ogóle nie potrafi połączyć po ukraińsku dwóch słów. Ci, którzy uczą się w szkołach, gdzie cała nauka prowadzona jest w języku ukraińskim, władają nim. Pod tym względem mamy duże rezerwy. Bo w szkołach, które po proklamowaniu niepodległości otrzymały status ukraińskich, miejscami niewiele się zmieniło. Wszystko zależy tam od dyrektora szkoły i od samych nauczycieli. Jak nauczyciel chce, tak uczy. W szkołach wyższych sytuacja jest taka sama. Jeśli rektorowi leży to na sercu, zajmuje się tą kwestią. Jeśli nie leży, to po ukraińsku wykładają u niego tylko ci wykładowcy, którzy sami dobrowolnie tego chcieli. A ilu takich u nas się znajdzie? Aparat statystyczny część rektorów opanowała dobrze. Nauczyli się jeszcze za czasów radzieckich. Sprawozdania są dobre, ale przejdziesz podczas zajęć pod salami i słyszysz, że ze wszystkich drzwi dobiega tylko „общєпонятний”. Szczególnie trudna sytuacja obserwowana jest w niektórych zakładach wojskowych. Powstaje wrażenie, że przygotowujemy kadry dla armii rosyjskiej. Do uczelni wojskowych wstępują chłopcy, którzy ukończyli ukraińskie szkoły, a na uczelni, jak mówi profesor Bohdan Sus, przekwalifikowuje się ich na język rosyjski: oficerowie u nas są bowiem ruskojęzyczni. Minister obrony obiecał podczas spotkania z kierownictwem „Prosvity” zmienić sytuację. Obiecał, ale obietnicy nie dotrzymał. Znaczącym problemem i zarazem znaczną rezerwą są podręczniki, których plany wydania z powodu braku środków stale nie są wykonywane przez Ministerstwo Oświaty. W Ukrainie nie ma prawdziwie młodzieżowej gazety ukraińskiej, nie wydaje się ukraińskich książek dla młodzieży i nastolatków, a te, które się wydaje, leżą w magazynach, bo są drogie. Dziś w Ukrainie jest szansa rozpocząć nową, kolejną falę ukraińskiego odrodzenia narodowego. Mamy prawdziwie ukraiński rząd, mamy prawdziwie ukraińskiego burmistrza i ukraińską władzę w stolicy. Tydzień temu burmistrz O. Omelczenko nagrodził swoim odznaczeniem i upominkami dużą grupę naszych aktywistów za wprowadzanie państwowej polityki językowej, wśród nich wielu wykładowców uczelni i nauczycieli. Ale nie zapominajmy, że nasza praca wywoła także prawdziwy opór. My będziemy podlewać, a oni będą podcinać korzenie. Widzimy już, jaki gniew wywołały pierwsze kroki w kierunku „ukrainizacji Ukraińców”, a właściwie nawet nie kroki, lecz zaledwie oświadczenia o pewnych zamiarach. Teraz rozpoczął się być może najodpowiedzialniejszy etap odrodzenia. Może się ono rozwinąć, a może zwinąć. Aby wytrzymać, trzeba być zdecydowanym i odważnym. Trzeba, by serce nasze bolało z powodu losu naszego języka. Kiedy przypominamy sobie czyn Oleksy Hirnyka, zastanawiamy się, co skłoniło tego człowieka do tak ostatecznego kroku. Miał nadzieję zwrócić swoim czynem uwagę na fakt rusyfikacji narodu ukraińskiego. Protestować w inny sposób rzeczywiście było niemożliwe. Innym sposobem jest więzienie, w którym już wcześniej przebywał. Ale jak bardzo musi boleć ludzkie serce i cierpieć dusza, by człowiek odważył się na taki krok. Właśnie bólu serca z powodu losu naszego języka brakuje wielu z nas. Ta ostatnia myśl pomogła mi opracować prostą i zrozumiałą klasyfikację ludzi, którzy ze względu na swoje stanowisko służbowe wpływają na odrodzenie językowe. Pierwsi z nich to ci, którzy „nie mają nic przeciwko” językowi ukraińskiemu. Drudzy to ci, którzy popierają język ukraiński. Trzecich boli za niego serce, a walka o niego jest lekarstwem na ból serca. Każdy z nas może zapytać samego siebie: „Czy popieram nasz język, czy boli mnie serce o jego los i czy lżej mi na duszy, gdy zrobię coś konkretnego dla wsparcia języka ukraińskiego?”
Po raz pierwszy w naszej gazecie: Poetycka linia marszu — niedrukowane wiersze wojenne Ołesia Honczara — s. 7–10
Jurijowi Hnatkiewiczowi — 60! Z rosy i wody! — s. 2
List czytelnika — do druku! — s. 3–5
Osobliwości publicznych dyskusji po miejscowemu — s. 6
Artystyczny los Jarosława Babuniaka — s. 11
Rozpięty kościół — problemy religijne wczoraj i dziś — s. 12–13
Malarz Taras Szewczenko — s. 14–15
Kalendarz narodowy — s. 16
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF en Wikimedia Commons ↗ · Traducción automática
