Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
JĘZYK, POLITYKA, SERCE, PIENIĄDZE...
Dziś w numerze:
Traducción automática
Wydarzenia ostatniego czasu świadczą o tym, że problem językowy w Ukrainie znów się zaostrza. Już od wielu lat, co najmniej od przyjęcia Konstytucji, w Ukrainie nie poczyniono postępu w kierunku rozwiązania problemu języka państwowego. Prawa językowe Ukraińców nadal są rażąco łamane. Pojedyncze próby rozwiązania problemu na drodze mechanizmów legislacyjnych w Radzie Najwyższej wszystkich trzech kadencji zostały zablokowane. To, co się dzieje, jest przejawem ostrej walki politycznej o to, jaka ma być Ukraina: rzeczywiście ukraińskim państwem narodowym czy państwem konglomeratu z ździenacjonalizowanej ludności i Rosjan. Głównym wrogiem ukraińskiego odrodzenia są siły lewicowe. Utworzenie parlamentarnej większości dziś zneutralizowało wpływy lewicy. Ale nie ma to żadnego znaczenia dla problemu językowego, ponieważ tutaj lewica ma pełne poparcie prorosyjskiego lobby oraz przedstawicieli zdenacjonalizowanego, janczarskiego kapitału w Radzie Najwyższej.
Kilka słów o sytuacji językowej w Kijowie. Sprawiedliwie będzie zauważyć, że sytuacja językowa w stolicy nie pozostała poza uwagą kijowskich władz. Zarówno miejski głowa, jak i struktury administracji państwowej, które zarządzają sferą humanitarną, oraz miejski zarząd oświaty i zarząd kultury nie stały z boku walki o ukraińskie odrodzenie narodowe. Wręcz przeciwnie, jest ono przedmiotem ich uwagi. Skutków wspomnianej uwagi nie sposób nie zauważyć. Widzimy je w zewnętrznej reklamie, przede wszystkim w reklamie w stołecznym metrze. Znaczna część urzędników państwowych, w tym kierownicy i pracownicy rejonowych administracji państwowych, być może nie zawsze, ale zaczęli używać języka państwowego. Prawie wszystkie szkoły stolicy przeniesiono na status szkół z językiem ukraińskim. Widać zauważalne zmiany w nauczaniu w języku państwowym w systemie szkolnictwa wyższego. W stolicy pojawiły się uczelnie wyższe, w których wykłady prowadzone są niemal w stu procentach w języku ukraińskim. W Kijowie skupiona jest duża liczba ukraińskiej inteligencji i ukraińskiej elity politycznej, mam na myśli nie zrusyfikowaną wersję, lecz właściwie ukraińską. I to również nie może w pełni nie wpływać na sytuację językową. Mimo to stolica Ukrainy pozostaje miastem rosyjskojęzycznym. Poza salami, gdzie ta inteligencja od czasu do czasu się zbiera, poza instytucjami, które z natury są ukraińskie, powiedzmy Związkiem Pisarzy i innymi strukturami twórczymi, poza pojedynczymi audytoriami i klasami, język ukraiński brzmi jak dziwny przypadek. W miejscach publicznych ludzie rozmawiają po rosyjsku.
Ale szczególnie niepokoi sytuacja językowa w środowisku młodzieżowym, studenckim i dziecięcym. Przysłuchajmy się naszym młodym kijowiankom i kijowianom. Przysłuchajmy się, jak rozmawiają kijowskie dzieci. Jeśli wśród dorosłych zdarzają się wyjątki, to wśród młodzieży i dzieci ich nie ma. Wszyscy mówią kijowskim wariantem języka rosyjskiego, nawet ci, którzy w domu rozmawiają z rodzicami po ukraińsku. Jeśli wejdziecie do naszych humanistycznych uczelni, na przykład na wydział dziennikarstwa w naszym uniwersytecie, jeśli wejdziecie do kijowskich szkół, od dawna ukraińskich, to podczas przerwy nie usłyszycie ani słowa ukraińskiego. Ani jednego. Posługiwanie się językiem ukraińskim wśród młodzieży nie jest przyjęte.
Dlaczego młodzież i dzieci, dlaczego nawet ci spośród nich, którzy potrafią rozmawiać po ukraińsku, tego nie robią? Boją się, wstydzą? Najpewniej to kwestia psychologiczna. A być może także polityczno-psychologiczna. Bo wśród młodzieży nie może nie zrodzić się poczucie, że język ukraiński nie ma dobrej perspektywy, skoro wokół nie tylko „Fakty” i „Siegodnia”, jako najważniejsze „ukraińskie” gazety dla masowego czytelnika, ale i morze innych faktów świadczy o tym, jakby rosyjskojęzyczność Ukraińców i dla Ukraińców była czymś poważnym, normalnym i na zawsze. Rzeczywiście, rosyjskojęzyczność u naszej młodzieży jest głęboko zakorzeniona. Powstaje
Zakończenie na s. 2
wrażenie, że to już nie Ukraińcy. Nie zapominajmy, że młodzi ludzie biorą śluby, rodzą dzieci i rozmawiają z nimi po rosyjsku. Czy stolica Ukrainy naprawdę stanie się ukraińską stolicą i dzięki temu pokaże przykład dla innych zrusyfikowanych miast? Czy Ukraina naprawdę stanie się państwem ukraińskim? Czy za naszego życia rozpocznie się realny proces derusyfikacji ukraińskiej młodzieży w stolicy? Będzie to zależeć od władz, od nas wszystkich, od naszego oddania ukraińskiej idei. Aby zmienić sytuację, należy przede wszystkim znacznie zwiększyć udział używania języka ukraińskiego przez młodzież, nawet jeśli będzie to bierne i wymuszone. W końcu dzieci trzeba najpierw nauczyć języka, a dopiero potem oczekiwać jakichś poważniejszych zmian. Zapewne zauważyliście, że młodzież, która uczyła się w szkołach rosyjskich (a to jeszcze niedawno było niemal 90% szkół), w ogóle nie potrafi połączyć po ukraińsku dwóch słów. Ci, którzy uczą się w szkołach, gdzie cała nauka prowadzona jest w języku ukraińskim, władają nim. Pod tym względem mamy duże rezerwy. Bo w szkołach, które po proklamowaniu niepodległości otrzymały status ukraińskich, miejscami niewiele się zmieniło. Wszystko zależy tam od dyrektora szkoły i od samych nauczycieli. Jak nauczyciel chce, tak uczy. W szkołach wyższych sytuacja jest taka sama. Jeśli rektorowi leży to na sercu, zajmuje się tą kwestią. Jeśli nie leży, to po ukraińsku wykładają u niego tylko ci wykładowcy, którzy sami dobrowolnie tego chcieli. A ilu takich u nas się znajdzie? Aparat statystyczny część rektorów opanowała dobrze. Nauczyli się jeszcze za czasów radzieckich. Sprawozdania są dobre, ale przejdziesz podczas zajęć pod salami i słyszysz, że ze wszystkich drzwi dobiega tylko „общєпонятний”. Szczególnie trudna sytuacja obserwowana jest w niektórych zakładach wojskowych. Powstaje wrażenie, że przygotowujemy kadry dla armii rosyjskiej. Do uczelni wojskowych wstępują chłopcy, którzy ukończyli ukraińskie szkoły, a na uczelni, jak mówi profesor Bohdan Sus, przekwalifikowuje się ich na język rosyjski: oficerowie u nas są bowiem ruskojęzyczni. Minister obrony obiecał podczas spotkania z kierownictwem „Prosvity” zmienić sytuację. Obiecał, ale obietnicy nie dotrzymał. Znaczącym problemem i zarazem znaczną rezerwą są podręczniki, których plany wydania z powodu braku środków stale nie są wykonywane przez Ministerstwo Oświaty. W Ukrainie nie ma prawdziwie młodzieżowej gazety ukraińskiej, nie wydaje się ukraińskich książek dla młodzieży i nastolatków, a te, które się wydaje, leżą w magazynach, bo są drogie. Dziś w Ukrainie jest szansa rozpocząć nową, kolejną falę ukraińskiego odrodzenia narodowego. Mamy prawdziwie ukraiński rząd, mamy prawdziwie ukraińskiego burmistrza i ukraińską władzę w stolicy. Tydzień temu burmistrz O. Omelczenko nagrodził swoim odznaczeniem i upominkami dużą grupę naszych aktywistów za wprowadzanie państwowej polityki językowej, wśród nich wielu wykładowców uczelni i nauczycieli. Ale nie zapominajmy, że nasza praca wywoła także prawdziwy opór. My będziemy podlewać, a oni będą podcinać korzenie. Widzimy już, jaki gniew wywołały pierwsze kroki w kierunku „ukrainizacji Ukraińców”, a właściwie nawet nie kroki, lecz zaledwie oświadczenia o pewnych zamiarach. Teraz rozpoczął się być może najodpowiedzialniejszy etap odrodzenia. Może się ono rozwinąć, a może zwinąć. Aby wytrzymać, trzeba być zdecydowanym i odważnym. Trzeba, by serce nasze bolało z powodu losu naszego języka. Kiedy przypominamy sobie czyn Oleksy Hirnyka, zastanawiamy się, co skłoniło tego człowieka do tak ostatecznego kroku. Miał nadzieję zwrócić swoim czynem uwagę na fakt rusyfikacji narodu ukraińskiego. Protestować w inny sposób rzeczywiście było niemożliwe. Innym sposobem jest więzienie, w którym już wcześniej przebywał. Ale jak bardzo musi boleć ludzkie serce i cierpieć dusza, by człowiek odważył się na taki krok. Właśnie bólu serca z powodu losu naszego języka brakuje wielu z nas. Ta ostatnia myśl pomogła mi opracować prostą i zrozumiałą klasyfikację ludzi, którzy ze względu na swoje stanowisko służbowe wpływają na odrodzenie językowe. Pierwsi z nich to ci, którzy „nie mają nic przeciwko” językowi ukraińskiemu. Drudzy to ci, którzy popierają język ukraiński. Trzecich boli za niego serce, a walka o niego jest lekarstwem na ból serca. Każdy z nas może zapytać samego siebie: „Czy popieram nasz język, czy boli mnie serce o jego los i czy lżej mi na duszy, gdy zrobię coś konkretnego dla wsparcia języka ukraińskiego?”
Po raz pierwszy w naszej gazecie: Poetycka linia marszu — niedrukowane wiersze wojenne Ołesia Honczara — s. 7–10
Jurijowi Hnatkiewiczowi — 60! Z rosy i wody! — s. 2
List czytelnika — do druku! — s. 3–5
Osobliwości publicznych dyskusji po miejscowemu — s. 6
Artystyczny los Jarosława Babuniaka — s. 11
Rozpięty kościół — problemy religijne wczoraj i dziś — s. 12–13
Malarz Taras Szewczenko — s. 14–15
Kalendarz narodowy — s. 16
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
tak: oni się nimi stają, ale na szczęście daleko nie wszyscy. Nie zostałem doktorem nauk, ale Ukraina na tym nic nie straciła. Za to działa stworzona rada naukowa, całkiem niedawno wyszła z druku wydana na mój koszt monografia, w której podsumowano cały mój dorobek naukowy. Będzie służyć ludziom. Jednak do nauki jako takiej straciłem już zainteresowanie. Moją pasją jest obecnie walka polityczna. M. N.: Biorąc pod uwagę Pana doświadczenie, proszę powiedzieć, dlaczego nasi studenci tak słabo władają językami obcymi? J. G.: Na efektywność nauki języka obcego wpływają trzy czynniki: talent, organizacja materiału, czyli metodyka jego nauki, i wreszcie motywacja. Najważniejszym czynnikiem, moim zdaniem, jest motywacja. Proszę powiedzieć, czy studenci radzieccy mieli motywację do nauki języków obcych? Osobiście znałem wykładowców i innych specjalistów od języków obcych, którzy przez całe życie ani razu nie rozmawiali z żywym obcokrajowcem. Obecnie okoliczności się zmieniły i zmienił się stosunek młodzieży do nauki języków obcych. To, co powiedziałem o motywacji, dotyczy również języka ukraińskiego na Ukrainie. Stosunek młodzieży do języka ukraińskiego zmieni się, jeśli pojawi się u nich motyw do opanowania go i porozumiewania się nim. A jaki może być motyw, kiedy wszyscy i wszystko wokół komunikuje się w „wielkim i potężnym”, poza Prezydentem, połową ministrów i deputowanych w oficjalnych sytuacjach? Język ukraiński w wyobraźni młodzieży to język urzędowy bardzo ważnych szefów. A młodzież obecnie nie pcha się na szefów. Pcha się do biznesu. A biznes to wszystko po rosyjsku. I „Fakty” także „tylko po rusku”. I wszystkie krzyżówki „po rusku”. Bracia Kliczko, Serhij Bubka opanowali niemiecki, bo jest im potrzebny, a nie potrafią sklecić dwóch słów po ukraińsku, bo nie jest im to potrzebne. Młodzież dobrze to widzi, słyszy i wie. My w „Proświcie” kierujemy nasze wysiłki na reedukację zrusyfikowanych, ale to nic nie daje, ponieważ nie tworzą się realne motywy dla odrodzenia języka ukraińskiego. Pozostaje on obcy dla milionów Ukraińców i nie będzie miał perspektyw, dopóki władza nie stworzy gruntu dla motywacji. M. N.: Ale przecież teraz mamy wreszcie prawdziwie ukraińską władzę. I premier, i wicepremier Mykoła Żułynski są narodowymi demokratami i chcą zmienić sytuację. Czy Pan na to liczy? J. G.: Niezbyt. Po pierwsze, w rządzie, o ile mi wiadomo, nie wszyscy są narodowymi demokratami. Są też liberalni demokraci. Po drugie, nie zapominajcie, że jak tylko zaczną robić coś realnego, poruszy się cała szowinistyczna i prorosyjska siła tutaj i w Rosji. Podniesie głowę cały janczarski kapitał. Żułynski i Dracz nie będą w stanie przeciwstawić temu kapitałowi nic poza reakcją werbalną, ponieważ pieniądze są obecnie skoncentrowane nie w rękach ukraińskich patriotów, a w rękach tych, dla których właściwie ukraińska sprawa narodowa jest obca. Za ukraińskie słowo bogaczy dusza nie boli i na jego odrodzenie pieniędzy nie dadzą. Będą sponsorować „Fakty”, „Siegodnia”, „Kijowskije Wiedomosti”, „Petrownę”, „Region”, „Metro”, „Zierkało Niedieli”, kanał telewizyjny INTER i całą inną „ukraińską prasę”, której celem jest kontynuacja rusyfikacji. Przeciwko Żułynskiemu i Draczowi stoi potężna siła. Jeśli Draczowi uda się nawet przyjąć jakieś zmiany w ustawach, to najwięcej, na co liczę, to zmiana nazw. Powiedzmy, gazeta „Fakty” będzie nazywać się „Fakty”, a „Siegodnia” będzie miała nazwę „Siohodni”. W Kijowie wszystkie wydania informacyjne nazywają się w języku ukraińskim. Weźcie gazetę „Kyjiw na dołoniach” czy „Proponuju robotu” i poszukajcie w nich choć jednego ukraińskiego słowa. Zmęczycie się, zanim znajdziecie. M. N.: Czy widzi Pan jakąś drogę, która prowadziłaby nas do ukraińskiej Ukrainy? J. G.: Widzę tylko drogę do nadziei. Wtedy, kiedy zdenacjonalizowana i janczarska masa rzuciła się robić pieniądze, ukraińscy narodowi demokraci rzucili się tworzyć coraz to nowe partie i rozmnażać je drogą waśni i rozłamów. Jeśli w następnych wyborach parlamentarnych i lokalnych wszystkie piętnaście partii o kierunku narodowo-patriotycznym zjednoczy się w jeden blok wyborczy i wrogowie ukraińskiego odrodzenia narodowego poczują naszą siłę, pojawią się nadzieje na realne kroki. Jeśli takiego zjednoczenia nie będzie, to nie będzie też nadziei na ukraińską Ukrainę. Pozostanie ona taką sobie Janczarlandią.
Traducción automática
M. N.: Przejazdem do Beresteczka byłem w Pańskiej rodzinnej wsi. Ma ona piękną nazwę Dobrywoda. Urzeka przyroda. Wpadły mi w oko ogromne połacie czerwonych maków. Proszę opowiedzieć trochę o miejscach, w których się Pan urodził. J. G.: Kiedy jedzie się trasą samochodową Kijów — Lwów, na jej 398. kilometrze znajduje się skrzyżowanie: w lewo — na Krzemieniec, a w prawo — na Beresteczko, na drodze do którego leży moja wieś. Starsi ludzie mówią, że nazwę wsi nadał B. Chmielnicki. Napiwszy się tu wody ze studni, powiedział: „Dobra woda”. Połowa Dobrywody, włącznie z moim domem, położona jest na brzegu ciągu połączonych ze sobą studni, gdzie spod ziemi pod ogromnym ciśnieniem biją źródła. Nosiłem z nich wodę. Studnie zimą nie zamarzały i nad nimi w mroźną pogodę unosiły się ogromne chmury pary. Nawet moją dziecięcą duszę to piękno poruszało. Studnie wpadają do rzeki Plaszówka, która wpada do Styru właśnie tam, gdzie odbyła się nieszczęśliwa dla Ukrainy bitwa. Styr z kolei wpada do Prypeci, a ta już — do Desny. Z okna mojego mieszkania, które znajduje się na samym końcu Obołoni, codziennie podziwiam, jak bystra Desna wrzuca swoje wody do Dniepru. Zatem systemem rzek jestem połączony ze swoimi rodzinnymi studniami. Kiedyś napisałem o tym wierszowane wersy: Gdy zmęczy życie lub spotka bieda, Goi duszę moją tylko źródlana woda Z przejrzystych studni, przy których wzrastałem, Z których nie raz pełne wiadra niosłem. Gdy na brzeg przyjdę, z kładki się nachylę I wody, jak czarów, ze studni się napiję. A łza się zakręci, w czystą wodę wpadnie I z burzliwym strumieniem w dal popłynie. Popłynie przez Styr, sławną Prypeć i Desnę i trafi wreszcie w domostwo moje. Dwa domostwa mam. Ojczyzna jedna — Bliska sercu ziemia — Ukraina moja. M. N.: Nietrudno zgadnąć, że Beresteczko musiało wpłynąć na kształtowanie się Pańskiego światopoglądu. J. G.: Oczywiście. Co roku chodziliśmy do wsi Plaszewa na Kozackie Mogiły. Dzieciom często opowiadano, jak za czasów Polski policja rozpędzała ludzi, którzy szli pokłonić się kozackim kościom, biła ich kijami. Nawiasem mówiąc, mój dziadek Iwan Hnatkewycz pochodzi z samego Beresteczka. Szył buty i szukając po wsiach pracy, we wsi Boratyn spotkał Jewkę. Stąd wszystko się zaczęło. Ale Beresteczko — to tylko niewielka składowa tej ukraińskiej patriotycznej aury, w której przyszło mi żyć w dzieciństwie. Mój ojciec został rozstrzelany w maju 1943 r. przez Niemców za związek z UPA. Matka przesiedziała dziesięć lat w łagrach w Dudince za „pomoc bandytom”. Dziewięć lat słałem do Dudinki listy. Widziałem zabitych i powieszonych banderowców. Śpiewaliśmy, gdy paśliśmy krowy, powstańcze pieśni. Już w dziesiątej klasie próbowałem stworzyć jakąś podziemną ukraińską organizację młodzieżową. Ludzie z Ukrainy Zachodniej — to z reguły ludzie, według wyrażenia Dmytra Pawłyczki, „z narodowym kręgosłupem”. Na Ukrainie Zachodniej „wyzwoliciele” regularnie się zmieniali i to hartowało narodową świadomość ludzi. Na Wschodzie i Południu „wyzwoliciel” był stały i przez trzy i pół wieku łamał Ukraińcom narodowy kręgosłup. I prawie dopiął swego. Tutaj, jak planowano, stworzono „nowy typ człowieka” — narodowo bezkręgowego. Takiego, dla którego „niet raznicy, na kakom jazykie”. M. N.: Chodzą słuchy, że miał Pan jakąś przygodę w instytucie, w którym się Pan uczył. J. G.: Aresztowało mnie KGB, kiedy nie miałem jeszcze osiemnastu lat. Byłem studentem drugiego roku Instytutu Języków Obcych. Oskarżano mnie o „antysowiecką agitację”. Znaleziono napisany dziennik koncertów z okazji zakończenia roku szkolnego dla nauczycieli i wykładowców. Czasami pytają mnie: „A kto sponsoruje Pański fundusz?”. Odpowiadam na to tak: „Chcemy stworzyć fundusz nowego typu. Ma on stać się funduszem narodowym. Ogłosimy narodową zbiórkę środków i pomysłów na ratowanie języka ukraińskiego w stolicy. Wezwiemy do tej świętej sprawy imię Ołeksy Hirnyka z Kałusza. Nasz fundusz — to fundusz tych, których boli serce za ukraińską sprawę”. Bogatych Ukraińców obecnie rzeczywiście jest mało. W czasie, gdy nacjonał-demokraci zaczęli tworzyć coraz to nowe partie i rozmnażać je drogą podziału, i udowadniać, kto z nich jest większym patriotą, ci, których serce za ukraińską sprawę nie bolało i nie boli, zaczęli robić pieniądze. Te pieniądze dzisiaj służą kontynuacji rusyfikacji Ukraińców. Kto stworzył i finansuje niezrozumiałą liczbę rosyjskojęzycznych gazet i stacji telewizyjnych, które masowo i w każdej minucie bombardują obcojęzycznością naszą młodzież i dzieci? Ich boli serce za zyski. Za ukraińską sprawę ich dusza nie boli. Musimy wypracować nowe podejście do gromadzenia środków. Sprawa polegać będzie nie tylko na środkach i ich ilości, ale także na drogach ich gromadzenia, w patriotyczno-agitacyjnym wsparciu tego procesu. Wierzymy w sukces. Wierzymy, że wciąż są Ukraińcy. Ołeksa Hirnyk oddał swoje życie, aby protestować przeciwko rusyfikacji. Nam poświęcać życia nie trzeba. My, każdy po trochu, kto ile może, musimy oddać jakąś kopiejkę, aby pomóc Ukrainie pozostać Ukrainą.
napisany przeze mnie wiersz „Jak długo będziemy znosić kłamstwo? Jak długo będziemy nosić kajdany?”. W celi siedziałem z Wołodymyrem Ołeksandrowyczem Myrolubowem, Rosjaninem, który odsiedział już 15 lat, ale z jakiegoś powodu znów go aresztowano. Cały czas chodził po celi i mówił: „Chotiat dwie szkury sodrat s odnowo miedwiedia. Swołoczi!”. A mnie powtarzał sto razy: „Jura, mów w sądzie, że jesteś młody, że nigdy więcej nie będziesz gadał, udawaj, że bardzo się przestraszyłeś. Inaczej cię zgnoją”. Mnie udawać nie trzeba było: w więzieniu było bardzo strasznie, zwłaszcza nocami. Dano mi trzy lata w zawieszeniu, wyrzucono z instytutu. Pięć lat pracowałem jako ładowacz w cegielni. Do instytutu wróciłem dopiero po trzech latach na wydział zaoczny. Pracując po ukończeniu instytutu w Instytucie Inżynieryjno-Budowlanym, postawiłem sobie cel: obronić pracę doktorską. Już w lutym 1972 roku udało mi się dopiąć swego. M. N.: Od tego czasu rozpoczęła się Pana praca naukowa? Ciekawi mnie, co Pan badał w dziedzinie języków obcych? J. G.: Nie, praca naukowa rozpoczęła się od czasu mojego wstąpienia na zaoczne studia aspiranckie w Instytucie Języków Obcych, a po obronie pracy doktorskiej była kontynuowana. Przez 18 lat byłem kierownikiem katedry języków obcych Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Sferą moich badań naukowych była metodyka nauczania języków obcych w uczelniach technicznych. Zajmowałem się głównie problemem zapamiętywania leksyki języka obcego. Moja praca kandydacka nosiła tytuł „Metodyczna typologia leksyki biernej”. Sam wykładałem język niemiecki. Praca naukowa to biblioteki, słynna „Leninka” w Moskwie, seminaria i konferencje we wszystkich miastach Związku, pisanie artykułów, monografii, podręczników, kierowanie aspirantami. Wszystko to miałem. W 1990 roku zakończyłem przygotowanie rozprawy doktorskiej do obrony. Lecz nagle wybuchła pieriestrojka z jej pluralizmem i głasnością. Stworzyłem komórkę Towarzystwa Języka Ukraińskiego w KPI. Wkrótce wybrano mnie na współprzewodniczącego komórki Ludowego Ruchu instytutu. Byłem delegatem Zjazdu Założycielskiego Ruchu. Pod koniec 1989 roku zostałem wysunięty jako kandydat na deputowanego Rady Najwyższej przez kolektyw KPI. Na konferencji udało mi się pokonać dwunastu oponentów. Właśnie w dniu przeprowadzenia tej konferencji miałem jechać do Leningradu i wieźć na katedrę metodyki nauczania języków obcych Instytutu Pedagogicznego im. A. Hercena swoją rozprawę doktorską. Jednak oddałem bilet, postanowiwszy, że pracę zawiozę za miesiąc. Nie wiedziałem jeszcze, że już nigdy jej tam nie zawiozę, tak jak nie podejrzewałem, że zostanę jednym z deputowanych Rady Najwyższej, aktywnym uczestnikiem naszej bezkrwawej rewolucji. Na tym moja praca naukowa faktycznie się zakończyła. M. N.: Ale dlaczego nie obronił Pan rozprawy doktorskiej? Przecież była gotowa. Wielu deputowanych broniło i broni prace naukowe właśnie w okresie przebywania w Radzie Najwyższej. Co więcej, był Pan zastępcą Przewodniczącego Komisji ds. Oświaty i Nauki. J. G.: Po pierwsze, nie miałem gdzie jej bronić. W czasach ZSRR na Ukrainie nie było specjalistycznej rady naukowej do spraw obrony rozpraw doktorskich w specjalności „metodyka nauczania języków obcych”. Nie mieliśmy własnego WAK-u. Byłem uczestnikiem jego tworzenia. Potem postanowiłem stworzyć radę naukową ds. metodyki nauczania języków. Napisałem odpowiedni list od Komisji do rektora instytutu H. I. Artemczuka. Podpisał go I. R. Juchnowski i wszystko ruszyło. Rada została stworzona. Ale czy mogłem, będąc już wtedy przewodniczącym kijowskiej „Proświty”, bronić pracy napisanej w języku rosyjskim? Kiedy ją przetłumaczyłem, wydrukowałem, dopracowałem, to przestałem już być deputowanym. A stworzony przez nas WAK postawił sztywne wymogi formalne wobec obron prac doktorskich i ja sam stałem się ich ofiarą. Gdyby nie postawił takich wymogów, to teraz wszyscy „nowi Ukraińcy” byliby doktorami nauk. A
Traducción automática
9 marca znów byliśmy przy pomniku Kobzarza. Wiec był piękny i treściwy, choć niezbyt liczny. Kierownictwo państwa składało kwiaty. A 22 maja przyjdziemy znowu, i znowu będzie wiec, i znowu kwiaty. Myślę, że czas już przychodzić nie po to, by protestować, lecz by składać sprawozdanie: „Co ja osobiście zrobiłem dla budowy naszej państwowości i upowszechniania języka Tarasa Szewczenki?” Wielu obecnych może zdać sprawozdanie przed Tarasem następnym razem, obok innych, z własnego aktywnego udziału w tworzeniu Fundacji im. Ołeksy Hirnyka. Dziś wyrażam wdzięczność wszystkim, którzy wzięli udział w zebraniu założycielskim Fundacji, które odbyło się 13 lipca ubiegłego roku. Mamy zarząd, dyrektora wykonawczego i głównego księgowego. Pozostaje sprawa gromadzenia pomysłów i środków. Powiem wprost: pomysłów jest sporo, a środków mało. Zarząd fundacji określił dwanaście głównych kierunków naszej działalności. Chcemy utrzymywać w każdej uczelni stoiska „Rodzime słowo”, rozpowszechniać materiały wizualno-agitacyjne z okazji świąt i rozpoczęcia nowego roku akademickiego, zamawiać dla wszystkich bibliotek szkolnych i uczelnianych prasę ukraińską, ogłosić konkurs na najlepszą patriotyczną piosenkę młodzieżową, zapoczątkować międzyuczelniany studencki almanach-gazetę, sponsorować wydawanie podręczników i słowników dla studentów i wykładowców, ustanowić nagrodę im. Ołeksy Hirnyka dla wykładowców szkół wyższych, zorganizować pierwsze studenckie KWN-y w języku ukraińskim, założyć społeczny ruch „Młodzież mówi po ukraińsku”, zapoczątkować tradycję prowa-
Jurij HNATKEWYCZ
Traducción automática
Do «Proświty» przyszedł list: «...Zwraca się do Was weteran ruchu demokratycznego, założyciel i przewodniczący pierwszych organizacji demokratycznych w rejonie charkowskim, ziomek Hnata i Hałyny Chotkewyczów z osady robotniczej Wysoke, Anatolij Jeroszenko. Pewnego ranka poszedłem na pocztę po gazety. Moją uwagę przyciągnęło wydanie z wielkim, czerwonym, rosyjskojęzycznym tytułem «Moja Rodina». Czytam dane wydawnicze: «Gazeta mniejszości narodowych Ukrainy. Założyciele: PP «Achtamar», «Wschodnio-Ukraińska Akademia Biznesu». Redaktor naczelny — Suren Chaczatrian. Nakład — 10 000 egz. Gazeta ukazuje się przy wsparciu informacyjnym Komitetu ds. Narodowości i Migracji Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz Komitetu ds. Zjednoczenia Obywateli Rady Miejskiej Charkowa. Gazeta jest dostarczana do ministerstw, ambasad i towarzystw narodowo-kulturalnych Ukrainy...» Do rady redakcyjnej gazety należy, między innymi, zastępca przewodniczącego towarzystwa «Proświta» Bohdan Hik. Co w pierwszej kolejności rzuca się w oczy, gdy otwiera się tę gazetę, to jej wojowniczy antyukraiński, antypaństwowy kierunek...» Dalej autor listu wypisał na kilku arkuszach odrażające fragmenty z materiałów zamieszczonych w gazecie «Moja Rodina». Wszyscy
....można uczyć się w ukraińskich placówkach, byle tylko nauczanie prowadzone było w języku rosyjskim...» (nr 3, 2000 r.). «Dążenie do wysługiwania się przed USA i NATO stało się charakterystyczną cechą nowej ukraińskiej elity». «W Charkowie trwa dyskryminacja językowa...» — woła «Moja Rodina», czym przeczy surowemu oświadczeniu pana wicegubernatora obwodu Wałerija Meszczeriakowa o niedopuszczalności «przegięć w polityce językowej». «Bez rosyjskiej kultury inteligenci po prostu wyginą!» «Dla zapewnienia ochrony naszego wspólnego interesu sama nasuwa się idea utworzenia potężnej organizacji pod nazwą, powiedzmy, «Euroazjatycki Związek Duchowy...» Jakże cyniczne ...i wieczne są te «jęki» o kulturze i duchowości na tle banalnego, jaskiniowego w swojej istocie fizycznego niszczenia przez Rosjan całego narodu czeczeńskiego. Wysoka kultura, dalej już nie można. I to my, spokojny pokojowy naród, — «wieczne niedorostki» z «infantylną nienawiścią do starszego brata», jak traktuje nas ta gazeta, — mamy takiej kultury uczyć się od Rosjan? Gdyby Ukraińcy mieli choć dziesiątą część ich pychy, nieuzasadnionych ambicji, zachłannego zaborczego wirusa, — to istnienie takich «Rodin» na ukraińskiej
* * *
W Pawłohradzie zaczęła ukazywać się gazeta «Samarśka pałanka», której tematyka jest bliska nie tylko moim ziomkom. Wszyscy rozumiemy, że ukraińskie organizacje patriotyczne nie mają się o co dzielić — Ukraina dla wszystkich jest jedna. I wszyscy życzymy jej wzmocnienia i rozkwitu — więc trzeba odrzucić wszystkie nieporozumienia, aby w XXI wiek wejść odnowionymi przede wszystkim duchowo, pod jednolitym hasłem «Ukraina ponad wszystko!».
Mykoła ZAREMBA, członek «Proświty», przewodniczący Pawłohradzkiej organizacji miejskiej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów
* * *
...Kiedy organizm wykrwawia się, bardziej niż bezsensowne jest przykładanie kompresów i użalanie się nad niezdrowym kolorytem twarzy, zamiast solidnie opatrzyć rany. W obecnej sytuacji postępującej katastrofy siły narodowo-demokratyczne Ukrainy już dawno powinny były stanąć na pozycjach bliskich granicy między wojną a pokojem. Lecz zamiast tego my, nie z wielkiego rozumu, pocieszamy się tym, że grabieżcy mianują się demokratami, antykomunistami itp., a już zwykłą grabież narodu i państwa górnolotnie nazywamy reformami rynkowymi. Mamy jeszcze jedną pociechę, a dokładniej — głupiemu radość: integracja z Europą. Zauroczeni tamtejszym poziomem życia, nie uświadamiamy sobie, że sami możemy żyć o wiele lepiej od nich, ponieważ mamy własne przebogate zasoby naturalne, a Europejczycy muszą zdobywać je na całym świecie. I jest całkowicie oczywiste, że wszelka integracja przyniesie nam tylko straty. A sądząc po rozwoju wydarzeń, nas, dobrze ograbiwszy, zdemoralizowawszy, «sprywatyzują», że tak powiem, do swojego wspólnoty, aby już bez przeszkód i według własnego uznania wykorzystywać nasze bogactwa. Czy nie przeklną nas za to potomkowie? My wszyscy radośnie przysięgamy wierność testamentom Szewczenki, złożonym wyłącznie w imię godnego życia narodu ukraińskiego. Czyż nie zalecał nam mieć «swoją mądrość» oraz nie pchać się «na obczyznę szukać dobrego dobra»!?
Petro KOŁOTIJ, delegat zjazdu założycielskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego, członek Połtawskiej organizacji RUCHu, bezpośredni potomek kozaków Pułku Połtawskiego sotni Reszetyliwskiej
* * *
Ze świadomością odpowiedzialności politycznej za przyszłość państwa ukraińskiego i narodu oraz uwzględnieniem pokrewieństwa głównych założeń programowych DemPU, RUCHu, KUNu oraz organizacji społecznej «Proświta» został podpisany Memorandum o współdziałaniu i współpracy, które realizowane są na zasadach wzajemnego szacunku i równouprawnienia i nie ograniczają swobody działań w ramach własnych dokumentów programowych i statutowych. Partie kontynuują swoją działalność otwarcie i jawnie, uwzględniając wspólne interesy, powstrzymując się od wzajemnego «obijania się» i nieporozumień. Memorandum podpisali: przewodnicząca organizacji rejonowej DemPU Tamara Szeremet, przewodnicząca organizacji rejonowej towarzystwa «Proświta» Switłana Bombyk, przewodniczący organizacji rejonowej RUCHu Wołodymyr Semysał, przewodniczący organizacji miejskiej KUNu Jurij Dekunenko.
W. POWODON, przewodniczący centrum prasowego towarzystwa «Proświta», m. Wierchniodniprowsk
* * *
Z wielkim zainteresowaniem i niemałą przyjemnością czytałem Wasze «Rozmyślania z natury», a poszczególne wnioski i uogólnienia — po kilka razy. Na sercu lżej, gdy czytam podobne patriotyczne rozmyślania, mimowolnie wspominam słowa Szewczenki: «Jest z kim na świecie żyć». Mnie, przeciętnemu Ukraińcowi, któremu nie jest obojętny los Ukrainy i jej niepodległości, która wciąż pozostaje słaba, te rozmyślania są bardzo sympatyczne, bo w nich święta prawda teraźniejszości. Wy, jak to mówią, trafiliście w «samo jabłuszko» swoim wyrokiem o tym, że: «Dusza, która się zeszmaciła, ukradła, zanurzyła w błoto grzechów, już nie dusza, a cień grzechu». Albo: «My szybko do wszystkiego przyzwyczajamy się — od obnażonych pensji do obnażonej natury... do podpartej pieniędzmi ważności». W pełni podzielam Wasz ból i za «szpanę na chutorze», i myśl o tym, że «rytmy piosenek zaczęto szybko dopasowywać do rytmów trawienia»... Pouczające dla wielu przedstawicieli narodowej elity powinny stać się Wasze rozmyślania o «pomnikach naszej epoki». Nie wytrzymam, żeby nie dodać do tych pomników tych, które dotyczą Afganu, których namnożyło się, wybaczcie, jak pcheł, i na otwarciu których lubią bywać i byli, i obecni kierownicy państwa. Co symbolizują te pomniki? Pamięć o czym?! Znowuż potwierdza się Wasz wniosek, że «komuś bardzo zależy, abyśmy pozostawali trochę wczorajsi, nie spieszyli się pozbywać swojej radzieckiej mentalności». Dziękuję Wam za rozmyślania, które wywołują patriotyczne uczucia i skłaniają do zastanowienia.
Ananij ZAKREWSKIJ, krajoznawca, przewodniczący komórki «Proświta», obwód kijowski
* * *
Problemy języka ojczystego bardzo mnie bolą. Teraz we Lwowie jest wiele rosyjskich wydawnictw periodycznych (gazety, czasopisma, książki). W kioskach nie tylko nie znajdziesz gazety «Szliach Peremohy», «Ukraińskiej gazety» — nie wychodzi lwowska «Proświta», gazeta Lwowskiego Związku Pisarzy «Literaturnyj Lwiw», a gazety
„Memoriał”, „Pokłyk sumlinnia” nie wychodzą od 1995 roku. Zamykają się nasze wydawnictwa... Jest w mieście Lwowie mnóstwo zagranicznych reklam — jakby to było jakieś zagraniczne miasto, jakby Lwów przekształcano w prowincję Francji, Ameryki czy Anglii. Gorzko mi o tym mówić, wszak jestem proświtanką czwartego pokolenia. Bo w tym Towarzystwie byli pradziadek, dziadek, babcia, mama, a teraz i ja. Myrosława WESNIANKA, poetka * * * Tragiczne „wyzwolenie” przyniósł Ukraińcom Zachodniej Ukrainy „złoty” wrzesień 1939 roku. Na listopad 1940 roku z tego regionu bez sądu i śledztwa represjonowano z powodów politycznych 312 tysięcy rodzin, czyli 1 mln 173 tys. 170 osób. Ósmego dnia po wyzwoleniu odbyły się spotkania ukraińskiej inteligencji pod kierownictwem byłego prezydenta sekretariatu ZURL Kosta Łewyckiego z dowódcą frontu generałem Iwanowem, przedstawicielem Tymczasowego Zarządu m. Lwowa Miszczenką, pisarzem Kornijczukiem, dziennikarzem Czekaniukiem, na których zapewniono wszystkich o tym, że władza radziecka wymaga od wszystkich lojalności, gwarantuje nietykalność inteligencji, zachowanie organizacji społecznych i ich prasy. Sześć dni po spotkaniu zostali aresztowani i wysłani do Moskwy na „Łubiankę” dr Kost Łewycki, Hryhorij Terszakoweć, poseł z UNDO, dr I. Nimczuk, redaktor gazety „Diło”, W. Cełewycz, poseł, dr Dmytro Łewycki, senator Ostap Łuckyj, poseł W. Kuzmowycz — w sumie ponad 48 osób, a wszystkie towarzystwa rozwiązano i zakazano, prasę zamknięto. Aby przekonać chłopów o dobrych zamiarach władzy bolszewickiej, we wsiach tworzono komitety ds. nacjonalizacji i podziału ziem obszarniczych, cerkiewnych i kułackich. Ziemię oddawano chłopom w wieczne użytkowanie. Ale już w następnym, 1940 roku, tych samych chłopów zmuszano do oddawania otrzymanej ziemi do kołchozu, w dwunastu wsiach samborszczyzny pod naciskiem KPZR zorganizowano gospodarstwa zbiorowe, prowadzono zaciętą walkę przeciwko chłopom indywidualnym poprzez nakładanie na nich wysokich podatków, kontrybucji z tytułu oddawania państwu zboża, mięsa, mleka i innych produktów rolnych. Trudno było przeciwstawić się hipokrytycznej, zwodniczej polityce moskiewskich „dobroczyńców”, którzy podstępnie dążyli do realizacji dalekosiężnego celu: zmieniając strukturę gospodarki, mieszając narody, szowinistyczno-imperialne siły w ten sposób rozmywały i rozchwiały jedność narodową mieszkańców zachodu. W. TYMCZYSZYN, m. Sambor
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
wprost ociekają jadem wobec ukraińskiego języka, literatury i kultury, przekręcają (czy nie dla przedstawicielstw i ambasad?) sytuację w szkołach, uczelniach i podręcznikach, histerycznie krzycząc o zagrożeniu gwałtowną ukrainizacją. ...A dzieje się to w Charkowie, gdzie, jak widzimy z publikacji w innym charkowskim wydawnictwie, reklamowo-informacyjnej gazecie «Charków na dłoniach» z 10.02.2000 r., — «...wicegubernator obwodu charkowskiego Walerij Meszczerjakow ...zaznaczył, że nie podoba mu się słowo «derusyfikacja», i dopóki gubernatorem obwodu będzie Oleg Diomin, a Walerij Meszczerjakow będzie jego zastępcą, w polityce językowej na Charkowszczyźnie nie dojdzie do żadnych przegięć». Ta deklaracja faktycznie oznacza, że kierownictwo obwodu sabotuje ukraińskie ustawodawstwo językowe, odmawia wykonania decyzji Konstytucyjnego Sądu Ukrainy. Ale wiemy, że ustawy są pisane dla wszystkich i że to właśnie wysocy urzędnicy państwowi powinni być wzorem dla pozostałych obywateli w ich przestrzeganiu. Jeśli zaś jakiś wysoki urzędnik (sic!) publicznie oświadcza o sabotowaniu Ustawy, to zaraz po takim oświadczeniu powinien stać się bezrobotny. Co więcej, powinien to zrobić dobrowolnie. W cywilizowanych krajach nazywa się to «złożeniem dymisji». Nasz korespondent pan Anatolij Jeroszenko zupełnie słusznie, w kontekście przytoczonych przez niego faktów, wspomina tak poważną instytucję jak Służba Bezpieczeństwa Ukrainy. Bez wątpienia musi ona zwrócić uwagę na ton i treść publikacji w «Mojej Ojczyźnie». Brud, obelgi, histeria, które przy tak znacznym nakładzie wylewają się na głowy słobożan, rodzą konflikty międzynarodowe, znieważają narodową i ludzką godność Ukraińców — narodu tytularnego państwa, hamują przebudzenie świadomości narodowej wśród mas ludności zrusyfikowanych przez wieki panowania Moskwy. Oto jakie pasaże drukuje m.in. «Moja Ojczyzna»: «...dalsze załamanie wartości moralnych i wytycznych etycznych jako skutek narzucania przez państwo ideologii ukraińskiego nacjonalizmu» (nr 1—2, 1999 r.). «...Inna grupa, krwiście zainteresowana nagonką na rosyjską kulturę, — to nacjonaliści, nieodznaczający się wysokim poziomem intelektualnym». «...Konstytucyjny Sąd musi uchylić swoje orzeczenie z 22 grudnia o obowiązkowości wyłącznie języka ukraińskiego.
ziemi byłoby niemożliwe. Ale Bóg nas ulitował... Prosimy zwrócić uwagę na fakty, które zostały przedstawione i poruszone w tej publikacji: Komitet ds. polityki informacyjnej przy Gabinecie Ministrów, Radę ds. polityki językowej przy Prezydencie Ukrainy, wicepremiera ds. humanitarnych pana M. Żulińskiego. Dla tych instytucji na Charkowszczyźnie jest to niezaorana ziemia pracy. Przytoczone cytaty świadczą o celowej polityce szowinistycznych kręgów Wschodu Ukrainy, o dalekosiężnych planach i zamiarach „piątej kolumny”, kierowanej i finansowanej z Moskwy, o faktycznie wywrotowej działalności, która nawet nie jest ukrywana ani maskowana. Czy więc nie nadszedł czas, aby interweniować w sytuację wydawniczo-językową na Wschodzie Ukrainy także naszej Służbie Bezpieczeństwa? „Kto im dał na to prawo?” — słusznie pyta nasz autor. „Nigdy nie mogłem sobie wyobrazić, — pisze Anatolij Jeroszenko, — że coś takiego będzie możliwe w czasach niepodległości Ukrainy... Kiedy na Armenii było trzęsienie ziemi, łzy stanęły mi w oczach. Ale żeby tak... żeby w Ukrainie pojawił się „nowy armeński biznesmen”, który szybko stworzy nową ciekawą gazetę dla mniejszości narodowych, przy pomocy osobistych ambicji, przy pomocy Gabinetu Ministrów Ukrainy, Charkowskiej Rady Miejskiej, z bezpośrednią, główną pomocą antyukraińskich „kulturalnych” stowarzyszeń-towarzystw „Ruś” i „Fundacja wsparcia kultury rosyjskiej na Ukrainie” zacznie lżyć ukraiński język, historię, naród...” Trudno laikowi pojąć metamorfozy, jakie zachodzą w ludziach, w grupach ludzi w trudnych okresach przejściowych historii. Zranione ambicje Rosjan, którzy przez wieki panowali i deptali tę ziemię i naród na niej, krwawią w niepodległej Ukrainie. Psychologicznie można to zrozumieć. Dlatego rząd i władze na miejscach powinny prowadzić wyraźną i jednoznaczną politykę — politykę umacniania państwowości i nieustannego przestrzegania praw Ukrainy. Politykę, która nie pozwoliłaby szowinistom pielęgnować nierealnych złudzeń i mącić wody, która dawałaby wszystkim jasno do zrozumienia: powrotu do przeszłości nie będzie! Państwo ukraińskie przed niczyimi histeriami (choćby to było nawet MSZ Rosji) nie kapituluje. Dlatego przyzwyczajajcie się, panowie, i ucz się języka ukraińskiego, jeśli planujecie tu żyć i być obywatelami Ukrainy.
Red. «S. P.»
Traducción automática
Prokurator generalny, państwowy radca sprawiedliwości M. Potebenko, znany z głośnego procesu przeciwko Stepanowi Chmarze, bije na alarm w przedmowie do książki: «Kijów. Ofiary represji» (wydanie Wadyma Karpenki, 1999 rok): «I kiedy ktoś podnosi rękę na działania prokuratury, aby zniweczyć je, motywując to zasadami demokracji, uważam za konieczne przypomnieć im: demokracja tylko wtedy odpowiada swojej treści, gdy jest chroniona praworządnością, dla realizacji i utwierdzenia której istnieje odpowiedni organ». I choć radca sprawiedliwości ze skromności nie nazywa instytucji, którą ma na myśli, my, bez wątpienia, rozumiemy, że «odpowiedni organ» — to właśnie sam M. Potebenko i podległa mu organizacja. Kto jest tym «kimś»? Być może uzbrojony w ładunek wybuchowy terrorysta-kamikadze albo grupa młodzieży, która zajęła niedawno pomieszczenie KC KPU? Nie, to ludzie w podeszłym wieku, dzieci i krewni «wrogów ludu», którzy z laskami i o kulach co roku człapią do bykowniańskiego lasu, gdzie pod sosnami leżą ich rodzice i krewni na wielotysięcznym wysypisku trupów. Tym ludziom komunistyczny system odebrał to, co najważniejsze — dzieciństwo i zdrowie, bo dorastać musieli bez aresztowanych rodziców, po domach dziecka i u obcych ludzi. Dopóki dzieci i krewni «wrogów ludu» ronią łzy nad płonącymi świeczkami, Prokuratura Generalna również gotowa jest się rozczulić. Ale tylko do tego czasu, póki skrzywdzeni i okaleczeni przez życie ludzie nie zjednoczyli się i nie podali do sądu prokuratury za złośliwe krycie organizatorów i wykonawców komunistycznego terroru przeciwko ludności cywilnej. Od tego momentu stają się niebezpieczni. Teoretycznie. Bo praktycznie — wszystko jest w rękach prokuratury. Ale mimo wszystko są niebezpieczni. Bo po co miałby się wtedy martwić bojownik o demokrację M. Potebenko? Z wypowiedzi M. Potebenki wynika, że to właśnie on, jako «odpowiedni organ», broni praworządności młodego państwa przed zakusami na demokrację tych, którzy chcą zniweczyć jego wysiłki, bez których demokracja po prostu nie może istnieć. Zgodźmy się na chwilę, że żądania osób poszkodowanych przez system komunistyczny rzeczywiście nie do końca «odpowiadają treści demokracji», i poszukajmy ochrony przed napastnikami u «odpowiedniego organu» — Prokuratury Generalnej. 5 grudnia 1988 roku Prokuratura Generalna USRR wszczęła sprawę karną w sprawie odkrycia masowych grobów trupów pod osadą Bykownia. Rozpoczęto śledztwo wstępne. Wykopaliska ujawniły dziesiątki tysięcy czaszek z dziurami od kul w potylicach. Komisja od razu ustala, że masowe rozstrzeliwania ludności cywilnej oraz partyzantów zostały dokonane przez niemieckie wojska okupacyjne, o czym później napisano na wielkim kamieniu, ustalono nawet dokładną liczbę ofiar — 6329. Zapamiętajmy ją. Ale im dłużej pracowała komisja, tym dziwniejsze okazywały się fakty. Dlaczego na przykład w przestrzelonych czaszkach trafiają się kule produkcji radzieckiej? Stworzono nową komisję — nic nie można zrobić z faktami. Stworzono trzecią — wszystko po staremu: Niemcy z jakiegoś powodu zabijali radzieckimi kulami. Czwarta komisja pod naciskiem faktów zmuszona była przyznać: rozstrzeliwania dokonywała prawica partii komunistycznej — NKWD. No i jakże postąpiły «organy ochronne-obrońcy demokracji»? Bardzo prosto i na podstawie praw: 15 kwietnia 1991 roku «sprawa bykowniańska» zostaje zamknięta z powodu «przedawnienia». Złote zęby, skonfiskowane według bolszewickiej zasady z trupów, oddano na fundusz budowy komunizmu. Kości spalono i zepchnięto buldożerami do dołów. Dokumenty w workach oddano pewnemu palaczowi do spalenia. Dokumentów nie ma. Palacza znaleziono powieszonego w kotłowni. Jak tam z «zapewnieniem demokracji», towarzyszu Potebenko? Nie, oburzy się nasz państwowy radca sprawiedliwości. To było w czasach naruszania socjalistycznej praworządności i leninowskich norm demokracji. Nasz czas cechuje dokładne przestrzeganie praw. Ale wróćmy do «realizacji i utwierdzenia praworządności», według wyrażenia Prokuratora Generalnego. Cztery miesiące po «zawieszeniu» śledztwa i zamknięciu sprawy od politycznego trzęsienia ziemi rozpada się wszechzwiązkowe więzienie narodów, na scenę wychodzą nowe siły demokratyczne, zaczyna się walka o władzę. A Bykownia? Nie do niej. Teraz nawet kierownicy «Memoriału» wzruszają ramionami. Nie wiadomo, powiadają. Jak okazało się później, zawieszona sprawa komunistycznego terroru spokojnie leżała w prokuratorskim sejfie całe trzy lata już za czasów niepodległej Ukrainy, podczas gdy na wiecach rozbrzmiewały hasła: «KPU — do sądu!» i «Norymberga-2!». W 1994 roku Kijowska Rada Zrzeszeń Obywatelskich (KROH) na grobach zamęczonych podczas tradycyjnych rocznic zebrała do 400 podpisów z żądaniem do Prokuratury Generalnej przekazania sprawy do sądu w celu uznania dokonanych morderstw za zbrodnię przeciwko ludzkości. Od tego momentu zaczyna się, używając prawniczego leksykonu M. Potebenki, okres «realizacji i utwierdzenia demokracji przez odpowiedni organ». 20 września 1994 roku po raz drugi otwarto «sprawę bykowniańską» i przedłużono śledztwo wstępne. W następnym roku KROH ponownie organizuje zbiórkę podpisów z żądaniem przekazania sprawy do sądu. Dwukrotnie pod oknami Prokuratury Generalnej odbywają się pikiety KROH-u, dwukrotnie «realizatorzy i utwierdzacze demokracji» obiecują rozpocząć proces sądowy. Tymczasem Prokuratora Generalnego Daciuka zmienia Prokurator Generalny Worsinow, na miejsce którego przychodzi już znany nam Potebenko. Minął 1996 rok, kiedy to, według pisemnej obietnicy pułkownika sprawiedliwości, śledczego A. Amonsa, sprawa miała zostać przekazana do sądu, ale jakoś, «z powodu dużej ilości pracy», obietnica nie została dotrzymana. Oto wtedy właśnie zaczyna być podnoszona owa zła «ręka» przeciwko niewinnej prokuraturze: szereg obywateli składa do Sądu Peczerskiego pozew przeciwko Prokuraturze Generalnej za świadome zaniechanie w celu ukrycia zbrodni partii komunistycznej. Dwukrotnie Sąd Peczerski odrzuca pozwy, dwukrotnie sąd kasacyjny podtrzymuje decyzję sądu pierwszej instancji, aż wreszcie Prokurator Generalny M. Potebenko po prostu, jak w sławnych czasach radzieckich, po raz drugi zamyka «sprawę bykowniańską» z powodu tego samego «terminu przedawnienia». Ale KROH się nie poddaje. Do Rady Najwyższej na ręce przewodniczącego Komitetu ds. legislacyjnego zabezpieczenia Jurija Karmazina wpływa skarga na samowolę urzędników od jurysprudencji. Odpowiedź J. Karmazina, niespodziewanie dla prokuratury, okazała się nieprzyjemna: «Organy prokuratury latami zajmują się biurokratycznymi odpowiedziami» o tym, że winni masowych morderstw dawno wymarli i dlatego niemożliwe jest pociągnięcie kogokolwiek do odpowiedzialności karnej, że taka pozycja Prokuratury Generalnej przejawia się także «wobec licznych innych przypadków». W związku z brakiem «jakichkolwiek prawnie wyważonych decyzji» Komitet przygotowuje się do rozpatrzenia tego problemu na swoim posiedzeniu z zaproszeniem kierownictwa Prokuratury Generalnej, SBU, przedstawicieli poszczególnych organizacji społecznych. Nie wiadomo, czy odpowiedź J. Karmazina również «zniweczyła działania prokuratury», ale 9 września 1999 roku poprzednie zamknięcie «sprawy bykowniańskiej» zostaje uchylone, sprawa dotycząca masowego terroru bolszewików zostaje wznowiona, śledztwo trwa. Od tego czasu minęło osiem miesięcy. Skończyła się kampania prezydencka, kiedy kandydat na prezydenta J. Karmazin był zajęty. Do przewodniczącego Komitetu, pana Karmazina, wysłano nowy list i stos nowych dokumentów, ale szanowny przewodniczący milczy. Nikt nie wzywa na rozmowę Prokuratury Generalnej. Śledczy prokuratury wojskowej, jeśli im wierzyć, kontynuują pracę w pocie czoła. Wokół «sprawy bykowniańskiej» stworzono sztuczne zamknięte koło prawne: sąd będzie rozpatrywał sprawę przeciwko prokuraturze, jeśli ta uzna dzieci i krewnych za «poszkodowanych w sprawie», a Prokuratura Generalna i wojskowa odmawiają zrobienia tego, ponieważ, jak poinformowano jednych, «sprawa jest zamknięta i oddana do archiwum», drugim odmówiono na tej podstawie, że «sprawa dotycząca Bykowni została wznowiona, trwa śledztwo, podczas którego żadne dokumenty nie są wydawane», trzecim komunikują jeszcze lepiej: «...nie możemy uznać za poszkodowanych, bo sprawcy rozstrzeliwań nie zostali jeszcze wykryci». I to świadome bezwstydne «prawne» drwiny są, zapewne, «zapewnieniem praworządności» po prokuratorsku. Czymże zajmowała się Prokuratura Generalna przez ponad sześć lat? Szukaniem nazwisk rozstrzelanych ofiar, a nie ich katów. Żaden grób na wysypisku przez te lata nie został poddany ekshumacji, choć prokuratura obiecywała zrobić to za przykładem strony polskiej, która zbadała groby rozstrzelanych polskich oficerów pod Charkowem. Nawet liczbę ofiar prokuratura podawała za każdym razem inną: od 6 do 10 tysięcy i więcej, a z przyjściem do Prokuratury Generalnej M. Potebenki śledczy znów wrócili do tej samej cyfry, co dziesięć lat temu — 6329. Koło się zamknęło. M. Potebenko okazał się zadziwiająco konsekwentny, gdy obiecywał: «Dopóki ja tu jestem, procesów politycznych nie będzie!». Ale krewnym i bliskim od tego nie lżej, bo kiedy bandyci na szczeblu państwowym wydawali rozkazy i rozstrzeliwali ofiary, nie ostrzegali, jaka to sprawa, polityczna czy karna. Bezprawie trwa i będzie trwało dopóty, dopóki Prezydent L. Kuczma nie naprawi własnego błędu i nie usunie z organów prokuratury komunistycznych kadr, które «decydują o wszystkim» (trzeba dodać: jak w gospodarce, tak i w polityce). Tylko w ten sposób zostanie otwarta droga sprawiedliwemu sądownictwu, aby nie hańbić Ukrainy w oczach społeczności międzynarodowej. KROH informuje obywateli Ukrainy, że Międzynarodowy Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu przyjął pozew 700 wnioskodawców o naruszenie praw człowieka, a w szczególności osób poszkodowanych przez zbrodnie komunizmu. Informujemy: sprawa nr 52684/99. Adres w języku angielskim: The Secretary European Court of Human Rights Council of Europe F-67075 Strasborg Cedex France—Francja. Każdy, kto zechce, może przesłać swoje świadectwa do sprawy. Tekst, poza adresem, podawany jest w języku ukraińskim.
Oles HRYB, współprzewodniczący KROH języka ukraińskiego przez carat, a nawet przez niektórych przedstawicieli rosyjskiej myśli demokratycznej, w szczególności znanego krytyka Wissariona Bielińskiego, o czym również przypominali autorzy dokumentu. Autorytatywna komisja Akademii Nauk przedstawiła taką propozycję: «Małorosyjska ludność powinna mieć takie samo prawo, jak wielkorosyjska, mówić publicznie i drukować w swoim ojczystym języku». Tekst Notatki służbowej oraz jej treść były na różne sposoby ukrywane przed ukraińską opinią publiczną przez dziesięciolecia. «Przemilczaniem» zajmowało się również radzieckie bolszewickie kierownictwo, które stanowczo i konsekwentnie prowadziło politykę rusyfikacyjną w nurcie «tworzenia jednolitej wspólnoty — narodu radzieckiego». O skutkach takiej polityki nie ma co nawet mówić. Niepokoi co innego. Jak w warunkach istnienia państwa narodu ukraińskiego możliwe są zachęty ze strony struktur władzy wszystkich szczebli, zwłaszcza przez prasę i telewizję, rosyjskiej wyższości w kwestii języka, bezkarne potoki kłamstw i oszczerstw wobec języka, kultury Ukraińców. Zalew antyukraińskich reklam i «beztalenckie filmiki» popularnych «seks-show» gwiazd współczesnej estrady jedynie poniżają uczucia narodowe Ukraińców. Są to niedopuszczalne zjawiska w każdym demokratycznym społeczeństwie. Wychodzi na to, że dla wielu kierowników, którzy widzą siebie jako «sterników», czy też «hetmaników», ukazy są niepisane, więc tworzą, co im się podoba, na szkodę państwa, społeczeństwa i na pośmiewisko całej ludzkości. A czy naprawdę nie wiedzą, co czynią? Leonid RŻEPECKYJ, zastępca przewodniczącego Mikołajowskiej organizacji krajowej «Proświta»
Traducción automática
Przez długi okres historyczny podstawą państwowej polityki rosyjskiej w „kwestii językowej” był całkowity zakaz języków mniejszości narodowych, próby ich asymilacji i wszelkiego podporządkowania interesom narodu panującego. Pamiętamy przecież łacińską sentencję: „Czyj język, tego władza; czyja władza, tego i język”. Stąd liczne ograniczenia, uciski, zakazy. Oznaki i skutki takiej polityki wobec języka ukraińskiego są odczuwalne także dzisiaj. Jaka była ocena analizy sytuacji dotyczącej prawa narodu ukraińskiego do swobodnego rozwoju swojego języka, własnej kultury wśród najlepszych przedstawicieli rosyjskiego społeczeństwa i opinii publicznej początku XX wieku? Czy uświadamiali oni sobie całą podłość prób rosyjskiego caratu i jego „stróżów” powstrzymania naturalnego biegu społeczno-historycznego postępu narodu ukraińskiego, który wkracza na drogę swojego narodowego i społecznego wyzwolenia? Czy czuli oni odpowiedzialność moralną za działania wyższych urzędników państwowych, którzy wyznawali zasady „jednej niepodzielnej państwowości rosyjskiej”? Jakie były sądy oceniające dotyczące wpływu języka ukraińskiego na rosyjski? I wreszcie, jak dawne problemy polityki językowej i myślenia imperialnego projektują się na ukraińską rzeczywistość samego końca XX wieku? Na te i inne pytania znajdujemy odpowiedź w niezwykle interesującym (i cennym!) dokumencie (niestety, mało znanym zarówno szerokiemu ogółowi, jak i specjalistom), Notatce służbowej Cesarskiej Akademii Nauk dla Komitetu Ministrów Imperium Rosyjskiego pod tytułem: „O zniesieniu ograniczeń małoruskiego słowa drukowanego”, zatwierdzonej przez zgromadzenie ogólne Akademii na samym początku rewolucyjnego 1905 roku, a wydrukowanej w Petersburgu dopiero w 1910 roku. Notatka została przygotowana przez specjalną komisję złożoną z autorytatywnych uczonych, której przewodniczył akademik-filolog Fiodor Korsz. W przedmowie zaznaczono, że stanowi ona „najbardziej kompetentną opinię w kwestiach dotyczących języka małoruskiego”. W notatce mowa była przede wszystkim o carskich ukazach z 1876 i 1881 roku, które zakazywały wydawania dzieł w języku ukraińskim, z wyjątkiem dokumentów historycznych, słowników i literatury pięknej. Całkowity zakaz języka ukraińskiego, uważali specjaliści, wywodził się z niesławnego okólnika ministra spraw wewnętrznych Wałujewa z 1863 roku. Praca komisji akademickiej i jej wnioski stały się możliwe w następujących okolicznościach. 12 grudnia 1904 roku cesarz Mikołaj II Romanow podpisał ukaz, zgodnie z którym wymagano usunięcia z przepisów o druku „nadmiernych ucisków”. W związku z tym członkowie komisji starali się dać obiektywną ocenę kształtowaniu się i rozwojowi „języka małoruskiego” w jego historycznej retrospektywie. Tak więc po raz pierwszy przytoczono przykłady prześladowań „małoruskiego języka książkowego” za czasów Piotra I i Katarzyny II; po raz pierwszy wysoko oceniono działalność literacką Iwana Kotlarewskiego, w szczególności jego „Eneidę”; jako pozytywne zjawiska w historii kultury ukraińskiej po raz pierwszy scharakteryzowano wydania ukraińskich pieśni ludowych M. Certelewa (1819), M. Maksymowycza (1827, 1834, 1849), A. Metłynskiego (1854); podano również informacje o twórczości na niwie języka i literatury ukraińskiej H. Kwitki-Osnowjanenki, P. Hułaka-Artemowskiego, J. Hrebinki, L. Hlibowa, M. Kostomarowa. Na podstawie głębokiej analizy treści literatury ukraińskiej pierwszej połowy XIX wieku kompetentna komisja doszła do wniosku, że: „W sprawie demokratyzmu literatura małoruska wyprzedziła o jakieś 50 lat wielkoruską”. Otoż to! Ni mniej, ni więcej. A pierwsza połowa XIX wieku to przecież twórczość takich osobistości, klasyków literatury rosyjskiej, jak M. Lermontow, A. Puszkin! Jakże żałosne i nieudolne są rozważania-sądy niektórych fałszywych uczonych i pseudopatriotów, wsteczników przeszłości o „wyższości”, „demokratyczności”, „doskonałości”, „perfekcji” literatury i języka „starszego brata”! Członkowie wysokiej komisji dali sprawiedliwą ocenę twórczości Marka Wowczka, Andrija Waszczenki-Zacharczenki, Pantełejmona Kulisza, Danyła Mordowca, Wasyla Biłozerskiego. Wystarczyło im odwagi obywatelskiej i uczonego sumienia, by przyznać, że akty z 1863 i 1876 roku stały się zniewagą narodu, „liczącego w styczniu 1897 roku do 23 mln 700 tys. dusz”. Do dzisiaj pozostaje aktualne to, że członkowie komisji przekonująco udowodnili bezpłodność twierdzeń o „języku ogólnorosyjskim”. Zwrócili uwagę na różne różnice dialektalne trzech grup językowych: „północnoruskiej”, „średnioruskiej” i „południoworuskiej”, a stąd zasadność i naturalność powstania „małoruskiego języka pisanego”. Próba „zbliżenia za pomocą pisowni języka małoruskiego z rosyjskim” oceniana jest przez uczonych jako „dziwne złudzenie”, to znaczy, że język ukraiński, podobnie jak rosyjski, powinien mieć swój system pisowni, swoją drogę rozwoju. W tym kontekście niczym nie mogą być usprawiedliwione prześladowania i uciski uk-
Traducción automática
Przyjmijcie szczere pozdrowienia od organizacji społecznej „Proświta” z Siewierodoniecka w obwodzie ługańskim oraz od nauczycieli języka i literatury ukraińskiej naszego miasta. Nasze miasto jest piękne, młode, tak samo piękni są u nas ludzie. To dzięki nim oraz kierownikom miasta — merowi Wołodymyrowi Hrycyszynowi i kierownikowi wydziału oświaty Borysowi Mochonkowi — działają u nas trzynastu placówek oświatowych z ukraińskim językiem nauczania. W tych szkołach, gimnazjum, liceum, kolegium pracują wysoko wykwalifikowani nauczyciele-metodycy, wyróżniający się pracownicy oświaty Ukrainy. Od 1992 roku w szkołach miasta odradzają się język ojczysty, tradycje, zwyczaje. W szkole średniej nr 10 tworzona jest szkoła-rodzina, w szkole nr 14 zespół nauczycieli pracuje nad odrodzeniem pedagogiki kozackiej. Tradycyjnymi stały się w naszych placówkach oświatowych święta kalendarzowe: zbiorów, jesieni, pierwszej bruzdy, pierwszego siewu. Bardzo lubią nasi uczniowie święta Bożego Narodzenia, Święto Matki. Uczniowie klas starszych wraz z nauczycielami bywają gośćmi na Ukrainie Zachodniej. Iwanofrankiwszczyzna, Lwowszczyzna, Tarnopolszczyzna z radością przyjmują dzieci ze Wschodu Ukrainy. Coroczny konkurs „Idę z dzieciństwa do Tarasa” zapoczątkowano w 1996 roku. Zwycięzcy konkursu miejskiego jadą na szczebel obwodowy. W tym trudnym czasie władze miejskie na czele z W. Hrycyszynem znajdują środki, aby nagrodzić zwycięzców cennymi prezentami lub wyróżnieniami. Konkurs wyłania najlepszych deklamatorów poezji T. H. Szewczenki, inscenizatorów, wokalistów. Zwycięzców zaprasza się do występów w szkołach, przedszkolach. Obchodzenie dni szewczenkowskich stało się u nas tradycją. Wielką pomoc w tym okazują wydział kultury i wydział oświaty. Zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy z dnia 6 listopada 1997 roku obchodzimy Dzień Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego. W ramach przygotowań do niego w szkołach przeprowadzono festiwale pieśni ukraińskiej, dyskusje, rozmowy dla młodszych uczniów „Czego uczą bajki ze szkoły „Pod błękitnym niebem” Wasyla Suchomłynskiego”, pasowanie na pierwszoklasistę „Język ojczysty w szkole ojczystej”, spotkania z miejscowym poetą-pieśniarzem W. Korsunskim. Gabinet metodyczny miasta wydał zbiór „Język ukraiński w wierszach i bajkach” (metodyk W. Szpakowa), ciekawie przebiegły konkursy plakatów, gazetek. Przeprowadzono godziny wychowawcze „Trzej apostołowie piśmiennictwa”, turniej erudyty, wycieczkę do muzeum Wołodymyra Sosiury, lekcje biblioteczne „Jasny talent czarodzieja śmiechu Ostapa Wyszni”. Ciekawie przebiegły w szkołach miasta święta teatralizowane „Rodzice moi i pradziadowie moi nigdy nie wyrzekali się swego rodu”, pasowanie na gimnazjalistów, licealistów, wieczory literacko-artystyczne i poranki „Język mój macierzyński”, „W literackim salonie Borysa Hrinczenki”, „Kozacka opiekunka”, „O słowo ojczyste, czymże ja jestem bez ciebie!”, „Do tajemnic słowa artystycznego”, „Bądź błogosławione, słowo ukraińskie”, „Język każdego narodu jest niepowtarzalny i żywy”. Tradycyjnymi stały się niestandardowe lekcje „Woda z siedmiu studni”. Zorganizowano święta z zakresu etnografii „Dawne święta kalendarzowe i zwyczaje” oraz „Ród nasz piękny”. Popularność zdobyły czasopisma ustne „Ukraino moja, Ukraino! Ja dla ciebie na świecie żyję”, „Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę”. W szkole średniej nr 10 stworzono brygadę agitacyjną „Diwosłowo”, która prowadzi czasopisma ustne na temat problemów rozwoju języka ojczystego. Zapamiętało się Święto Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego w Pałacu Budowniczych naszego miasta. Scena przystrojona ręcznikami, kiściami kaliny, uroczyści uczestnicy święta, uważni widzowie — uczniowie szkół miasta, proświcianie, nauczyciele. Ileż wspaniałych słów powiedziano o języku ukraińskim, jego znaczeniu i roli w życiu naszego narodu. A ileż talentów odkryło się przed obecnymi. Brzmiały wspaniałe pieśni, wykonywano żywiołowe tańce, zachwycała gra bandurzystek — uczennic szkoły muzycznej: Tetiany Maksymczuk, Natalii Perepiolkinej, Anastasii Kaczan oraz trio flecistek: Anastasii Loczoszwili, Switłany But, Iryny Udodenko, występ grupy wokalnej szkoły średniej nr 12 „Czornobrywci”. Uczestniczka wielu miejskich konkursów recytatorskich Wira Czechowa przeczytała wiersz Hanny Hajworonskiej „Jestem Ukrainką ziemi ługańskiej”. W gimnazjum estetyczno-humanistycznym uczy się młoda poetka Julia Bohusławska, która na tym święcie czytała swoje wiersze o języku ojczystym. Burzliwymi oklaskami powitali widzowie występ poety-pieśniarza Wołodymyra Semenowycza Korsunskiego — prawdziwego przyjaciela uczniów i nauczycieli miasta. Na tym święcie nagrodzono dyplomami tych, którzy od wielu lat pracują na niwie oświatowej, wychowując miłość do słowa ojczystego. Chcemy z wdzięcznością wymienić ich także na łamach „Słowa Proświty”. Są to: Diana Maksymiwna Sawczenko (nauczycielka klas początkowych szkoły nr 5), Łarysa Anatolijiwna Denysenko (nauczycielka języka i literatury ukraińskiej szkoły nr 14), Kateryna Mytropyaniwna Kryżna (nauczycielka języka i literatury ukraińskiej szkoły nr 14), Wira Lwiwna Łapina (nauczycielka języka i literatury ukraińskiej szkoły nr 10), Tamara Andrijiwna Mychajluk (nauczycielka języka i literatury ukraińskiej liceum). Obchody Dnia Języka i Piśmiennictwa Ukraińskiego trwały także poza murami Pałacu Kultury. Do „Proświty” zwrócili się kierownicy przychodni dziecięcej i miejskiej z prośbą o przeprowadzenie Dnia Piśmiennictwa i Języka w placówkach medycznych miasta. Na prośbę odpowiedział W. Korsunski. Z wielką uwagą słuchali pracownicy medyczni pieśni, wierszy, humoresek poety-pieśniarza, zapraszali prośwician na święta noworoczne, Dzień Pracownika Medycznego. Walentyna SZPAKOWA, przewodnicząca towarzystwa „Proświta” miasta Siewierodoniecka, metodyk gabinetu metodycznego wydziału oświaty
— w wychowaniu dzieci powinny pomagać organizacje, przedsiębiorstwa, firmy i osoby prywatne; — wielką rolę w wychowaniu odgrywają dobre książki, spektakle, koncerty, wizyty w teatrach, muzeach, cerkwiach i tym podobne, a oto nasza telewizja przynosi więcej szkody niż pożytku; — trzeba rozwijać dziecko, angażując je w twórczość, i ważne, aby działo się to bez przymusu, w interesującej dla dziecka formie; — trzeba odrzucić hipokryzję materialistycznej ideologii komunistycznej i zacząć nauczać w szkole etyki chrześcijańskiej, która wraz z takimi
Traducción automática
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
Texto dañado en el reconocimiento — lea la página original
Original en ucraniano · traducción en actualización
r q-ме!%C%л- 10#11 Kе!еƒ… "-дK3л=- “ !ег-%…=ль…= …=3*%"= *%…- е!е…ц- &r*!=-…“ь*= …=ц-%…=ль…= -де : 3!%*, %“- 2=……ь%г% де“ 2,л-22 [. j%…- е!е…ц-ю %!г=- …-ƒ3"=л,: b“е*!,м“ь*е 2%"=!,“2"% &o!%- “"-2=[ -ме…- Š=!=“= xе"че…*=, Š="!-L“ь*, L …=ц-%…=ль…, L 3…-"е!“, 2е2 -ме…- b. -. bе!- …=д“ь*%г% (Šmr), j!, м“ь*е "-дд-ле…… m=3*%"%г% 2%"=!, “2"= -ме…- Š=!=“= xе"- че…*=, Š="!-L“ь*, L -…“2, 232 m=ц-%…=ль…%г% 3…-"е!“, 2е23 &j, -"%-l%г, л …“ь*= `*=дем- [, j!, м“ь*, L - =*3ль2е2 r…-"е!“, 2е23 "…32!-ш…-. “C!=", 0е…2! 3*!=-…%ƒ…="“2"= Šmr, q-ме!%C%ль“ь*= м-“ь*= г!%м=д“ь*= %!г=…-ƒ=ц- &t%…д “C!, …… %“"-2-[. j%…- е!е…ц-ю "-д*!, " "-2=ль…%ю C!%м%"%ю - г%л%"3"=" Cе!ш, L C!%!е*2%! Šmr b. x=- !=C=. qл-д "-дƒ…=ч, 2, д%C%"-дг%л%", b“е- *!, м“ь*%г% 2%"=!, “2"= &o!%“"-2=[ -ме…- Š=!=“= xе"че…*=, д%*2%!= -“2%!, ч…, . …=3*, C!%- е“%!= o. c=!че"= &gм-“2 2= %“%Kл, - "%“2- !%ƒ", 2*3 3*!=-…“ь*%- …=ц-%…=ль…%- -де- …=C!, *-…ц- XVI#XX “2.[, д, !е*2%!= 0е…2!3 3*!=-…%ƒ…="“2"= Šmr b. bел-г%д“ь- *%г% &p%ль …=ц-%…=ль…%- %“"-2, 3 - %!м3"=……- …=ц-%…=ль…%- -де-[, де*=…= - -л%л%г-ч…%г% - =- *3ль2е23 Šmr, C!%- е“%!= -. pег-ше"“ь*%г% &m=ц-%…=ль…%-м%"…= *%…цеCц- Š. c. xе"- че…*= * "-д%K!=›е…… " L%г% 2"%!ч%“2- 3*!=-…“ь*%- …=ц-%…=ль…%- -де-[. 0-*=", L м=- 2е!-=л C!% !%ль …=ц-%…=ль…, . 2%"=!, “2" 3 - %!м3"=……- -д, …%- 3*!=-…“ь*%- …=ц – …= C!, *л=д- g=C%!-ƒь*%- %Kл=“2- м-“2, л= д%- C%"-дь ƒ=“23C…, *= …=ч=ль…, *= 3C!="л-…… 3 “C!="=. …=ц-%…=ль…%“2еL, м-г!=ц – 2= !ел-г – g=C%!-ƒь*%- %Kл=“…%- де!›=дм-…-“2- !=ц – m. dе!*=ч. g C=л*%ю C!%м%"%ю C!% !%ль Š=!=“= xе"че…*= 3 - %!м3"=……- 3*- !=-…“ь*%- …=ц-%…=ль…%- -де- ƒ"е!…3"“ д% C!, “32…-. “" ?е…, * r*!=-…“ь*%- C!="%“л="- …%- 0е!*", j, -"“ь*%г% o=2!-=!.=23, %2ець b-*2%! bе! “*-…. r“ь%г% K3л% C%д=…% K-льше 2!, дц 2, д%C%"-деL 2= C%"-д%мле…ь. r *%…- е!е…ц – "ƒ л, 3ч=“2ь ", *л=д=ч- 2= “23де…2, ", ?, . …="ч=ль…, . ƒ=*л=д-" q-ме- !%C%л , *е!-"…, *, C%л-2, ч…, . C=!2-L C=2!-%2, ч…%г% “C! м3"=…… , "-L“ь*%"-. Сергій САВЧЕНКО, заступник голови Всекримського товариства «Просвіта» імені Тараса Шевченка, кандидат фізикоматематичних наук
El comienzo de este texto puede estar incompleto: compárelo con la página original
nia w dobrych uczynkach. I zwierzęta przyjmują i wychowują sieroty, a dla człowieka jest to święty obowiązek. Znajdźcie w swoim sercu czyste, święte uczucia, które przeniknęłyby życiodajnym światłem wszystkie środki wychowania i rozwoju. Nie wykupujcie się od swojego sumienia rzeczami, zabawkami i jedzeniem, które dajecie swoim bliskim, a może jeszcze i niespokrewnionym dzieciom. Tak, to ważne, ale oddana dziecku cząstka waszego serca jest obecnie najcenniejsza dla jego przyszłości. Na podstawie sześcioletniego doświadczenia w kontaktach z dziećmi-sierotami w szkole z internatem w roli opiekuna wyciągnąłem pewne wnioski dotyczące problemów wychowania moralnego dzieci, które proponuję pod waszą rozwagę: — duchowych uczuć trzeba uczyć dzieci i uczyć się samym nauczycielom, by dostrzegać i okazywać je w codziennym życiu, nie szczędząc sił; — zaczynać wychowanie duchowe trzeba jak najwcześniej, bo dobrze widać, gdzie rodzice pracowali z dzieckiem, a gdzie nie (czy da drzewo dobre owoce, jeśli nie formować jego korony?), bo potem wychowawcom i nauczycielom bardzo trudno nadrobić stracony czas, czasem jest to nawet niemożliwe; — z dziećmi powinni pracować ludzie o czystym sercu, przepełnionym miłością do nich; — wychowawcy i nauczyciele powinni umieć i mieć zdolności do wykazywania się twórczością w pracy z dziećmi; przedmiotami takimi jak „Waleologia”, „Człowiek i świat”, „Historia religii”, „Wiedza o narodzie” może stać się tym drogowskazem, którym podąży ukraińska szkoła w przyszłości. A póki co naszą rzeczywistość dobrze charakteryzują słowa, które wyrwały się z duszy dziecka: Za przyrodę słowo oddaję, Żeby słońce świeciło i grzało, Żeby drzewa rozkwitały I żeby jabłka obradzały. Jeśli gdzieś gałązka się złamała, To weź ją i podwiąż, Nie krzywdź jej — ona przecież taka jak ty. Na święta choinki nie ścinaj, A lepiej zasadź, A potem przyozdabiaj. Jak szybko życie przemija, A ono takie, jak i było. Gdyby nie obojętność człowieka na wszystko, To pewnie już dawno cała ludzkość W szczęściu by żyła. (Mykoła Bruchlij, uczeń klasy 6-A kijowskiej szkoły z internatem nr 3 dla dzieci-sierot). W procesie kontaktów z dziećmi kijowskiej szkoły z internatem nr 3 pojawiło się u mnie wiele myśli dotyczących realizacji projektów wychowania moralnego dzieci. Jednym z nich jest seria książkowa „Moralno-etyczne skarby ludzkości”, która bazuje na takich zasadach: moralność, dostępność, prostota, skoncentrowanie, atrakcyjność oraz życiowość. Wydane książeczki przechodzą obecnie aprobatę u wychowawców internatu nr 3, zostały rozesłane do centralnych bibliotek dziecięcych Ukrainy, rozpowszechniane są po kijowskich szkołach. Zbiorek „Ukraińskie przysłowia i powiedzenia o charakterze moralno-etycznym”, który ukazał się w sierpniu 1999 roku, otrzymał już pochlebne recenzje. W przyszłości istnieje pragnienie, a może i konieczność, wydania jeszcze szeregu książeczek: „Język ukraiński — nasz najdroższy skarb”, „Moralno-etyczny elementarz”, „Moralność w wypowiedziach mędrców”, „Etyka chrześcijańska” i inne. Jeśli ten temat jest wam bliski i interesujący, prześlijcie, proszę, opinię lub propozycje współpracy na rzecz wychowania moralnego dzieci na adres: MP „Tender”, Kijów, 04107, ul. Nahirna 22, tel. ([kontakt ukryty], 211-92-86. Tel./faks 213-05-74. E-mail: [kontakt ukryty]. Http://www.tnd.newmail.ru. Dmytro TOMASZEWSKI, kierownik projektu
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
gwałcą», a i sam autor, jak się okazuje, «przeżył silne rozczarowanie Głównym Narodowym Poetą i patriotą», który «lubieżnie opisywał w swoich poematach tortury i zabójstwa Polaków i Żydów...» Cóż, jeśli chodzi o «lubieżność», to już zależy od czyjejś chorobliwej wyobraźni, a co do tego, że «opisywał» — to każdy naród ma własny krwawy epos. Kto wymieni mi naród, który takiego eposu nie posiada? Czyżby żwawy gimnazjalista «Siergiej Wasiljew-młodszy» nie znał, choćby powierzchownie, Księgi Ksiąg — Biblii? Czy może w gimnazjum im. Tarasa Szewczenki nie uczą literatury niemieckiej, rosyjskiej, francuskiej? Ba, czyż nie ogląda on «pudła», w którym «lubieżnie» demonstrują krwawe zbrodnie Rosjan w Czeczenii — a gdzież tamtej Nocy św. Bartłomieja czy Koliszczyźnie! Dalej młodzieniec miesza pojęcia «tworzyć bożków» i «strzec świętości». ...Szanuję jego opozycyjność, ale bardzo się boję, że jego nierozwiniętą ukraińskość zabił wielbłądzi żołądek. Jeśli jest Ukraińcem — etnicznym czy politycznym, wszystko jedno. Gazeta «Deń» na święto zamieściła za sprawą Łesi Handży materiał «Patriotyczny obowiązek» — fragmenty z «Dziennika» polskiego pisarza Witolda Gombrowicza z własnym wstępem i «z okazji ogólnonarodowego napięcia, któremu towarzyszy w naszym kraju każdy 9 marca — dzień urodzin wielkiego poety Tarasa Szewczenki, przekształconego w monumentalne tło dla patriotycznych fotografii i kamizelkę do wypłakiwania się nad losem Ukrainy». «Patriotyczne fotografie» i «kamizelkę» można zrozumieć — mamy niemało pretensji i do współczesnej ukraińskiej władzy, która obłudnie chyli czoła przed Szewczenką, i do nacjonalistów-patriotów, od których oczekiwaliśmy więcej, niż dziś mamy. Ale trudno zrozumieć w gazecie «Deń» wulgarnie drwiące zdjęcie Wołodymyra Rasnera i «ogólnonarodowe napięcie» — jeśli wspomnieć tragiczną historię szewczenkowskich obchodów i ich znaczenie dla zjednoczenia bitych i prześladowanych Ukraińców. Personalia podlegają krytyce, lecz musi być chroniona, jako podstawa, fundament — idea i duch wspólnoty narodowej. Ówże Polak Witold Gombrowicz mówi bardzo słuszne rzeczy o swoich rodakach — wszak i Taras Szewczenko, i my z wami nie mniej ostro oceniamy swoich braci Ukraińców — i w ogóle mówi słuszne rzeczy, ale ze zrozumiałych i szlachetnych pobudek: chce, aby jego ukochana ojczyzna była silnym, żywotnym, niewrażliwym państwem. Nie uwierzę, że Łesia(!) Handża(!) życzy Ukrainie czegoś innego, ale kierunek jej publikacji nie jest antyspołeczny, a antyukraiński, czyli uderza w podstawy. Drwiący reportaż z szewczenkowskich obchodów we Lwowie (mistrzowska robota ekipy filmowej!) pokazał kanał telewizyjny «1+1», a delikatnie-czuła Olha Bura, która z reguły opowiada nam o pogodzie w Pierwszym Narodowym, wydała nagle na święto brutalny dowcip o Poecie. Zamożna, na pozór, jak nikt na Ukrainie, ubrana i nakarmiona za cudze pieniądze, odrabiając cudze zamówienia, chce ona to przyznać czy nie, nasza obecna czołowa, na pozór, kohorta dziennikarzy zgodnie zabrała się do zdmuchnięcia pędów narodowo-patriotycznej godności w głodnym i zniechęconym narodzie, wytwarzając za pomocą jawnego kłamstwa, jezuickich przeinaczeń i nowoczesnej techniki jego bardzo nieatrakcyjny obraz. Zaszkodzi to na dużą skalę czy nie, ale fakt jest przykry, bo świadczy o samym tym narodzie, którego przedstawicielami są i dziennikarze — jego niepewność, niemrawość, dwulicowość, obiektywnie świadczy o jego stanie po wiekach ucisku i dziesięcioleciach szczególnie okrutnej stalinowsko-breżniewowskiej selekcji. Ale z drugiej strony, obecność głębokiego, niemal automatycznego odzewu na zew narodowy u ukraińskojęzycznych i rosyjskojęzycznych, tak różnych pod względem wykształcenia i rozwoju, wieku i poglądów ludzi, co również dziś można przy odrobinie chęci dostrzec w najbardziej, zdawałoby się, nieodpowiednich do tego miejscach, świadczy, że pod brudną pianą, pod ścierniskiem i plewami z imperialnych żniw żyje zdrowy, normalny grunt, który już następnej wiosny może dać zdrowe wschody. Jeśli nie poddamy się sugestiom zgodnego chóru ukrainożerców, nie wpadniemy w panikę rozpaczy i nie opuścimy rąk. Hałyna PAŁAMARCZUK
Traducción automática
Ukraina powoli, ciężko, ale nieuchronnie przeżywa napięte i bolesne czasy własnego przewartościowania i samoświadomości, wpadając przy tym to w jedną, to w drugą skrajność. Sam fakt tego procesu jest obiecujący: świadczy o tym, że żyjemy, nasza myśl pracuje, że rozgrzebiemy skostnienie i jarmarczną maskaradę, w którą musieliśmy się chować, by przetrwać pod reżimem wrogim Ukrainie, i wypłyniemy na wolne, cywilizowane przestrzenie. Sporom poglądów między różnymi grupami społeczeństwa brakuje niewiele — tolerancji, powściągliwości i szacunku. A także tego, co najważniejsze: wspólnej platformy, jeśli tylko mowa o odnawiającej, zbawiennej dyskusji wewnątrz jednej wspólnoty, a nie o ostatecznej walce między narodem, który dopiero co pozbył się kolonialnej zależności, a jego potężną, utuczoną piątą kolumną. Panorama naszych zmagań jest bardzo niejednorodna. Czasami, nie rozumiejąc tego, do mnie na platformie krytyki rodzimych nacjodemokratów lub całej ukraińskiej wspólnoty, u której zalęgło się mnóstwo nieatrakcyjnych cech, zaczynają „bratać się” moi antypodzi, którzy biją, by zabić, podczas gdy ja — by przywołać do porządku. O tym, czyli o walkach, mogliby opowiedzieć nasi sławni bracia Kliczko, którzy są już niemal poliglotami — znają kilka języków europejskich, jednak „swojego — daj Boże...”, po swojemu bracia nie głoszą. Wciąż świeże w pamięci są tegoroczne święta szewczenkowskie. W wysoki marcowy dzień przyszłam, jak robię to, odkąd sięgam pamięcią, do pomnika Szewczenki. Wokół — znajome twarze, hasła, które już nikomu o niczym nie mówią, tradycyjne wieńce, bukiety, niezdarne dzieci, które drapią się po schodkach do Poety, by i swój bukiecik przebiśniegów dołączyć. Stoimy, rozmawiamy. Nagle z głośnika popłynęło „Gwiazdo moja wieczorna...”. I sceptyczna, a trochę otwarcie zobojętniała moja dusza wypełzła ze swojej ochronnej skorupy i oczami dziecka spojrzała na park, na pomnik naszego Poety, na grupkę ludzi z narodowymi flagami. Świeżo i przejmująco, jak swoją własną, poczuła tęsknotę tego, kto cierpiał i męczył się, rzucony przez satrapę na okrutne zesłanie, i tylko w niespokojnych snach widział swój ziemski raj, swoją Ukrainę; tego, kto, nieszczęsny jak wszyscy prorocy, przejrzał jej historię od początków i aż tam, gdzie my jeszcze dzisiaj nie jesteśmy w stanie zajrzeć; komu dostępne były i znane warstwy kultury, ludzkiego poznania i prorocze wizje w takich wymiarach, których my dzisiaj nie ogarniemy, bo jesteśmy mali, zadyszani, nachapani, samouwielbieni, ambitni i pewni siebie. Jak człowiek cierpi na duszność w rozrzedzonym powietrzu, tak my dzisiaj w swoim społeczeństwie cierpiemy na krytyczne rozrzedzenie kultury i człowieczeństwa. Chwyciwszy w jedno ucho Freuda, a w drugie Ortegę y Gasseta, i tak pozostaniesz nikim, jeśli z banalnej miejscowej gliny, z krwi i kości twoich przodków, z ich okrutnej i bolesnej, ale przetrawionej i pojednanej przez ciebie historii nie zbudowane jest twoje ciało, twoje niskie materialne, którym będziesz przyswajać wysokie, w tym rodzimą i obcą kulturę, i jeśli nie znasz elementarnych nawyków higieny, dzięki którym to ciało będzie w formie. Człowiek nie może być narodowo nieokreślony czy rozmyty. Orędownicy internacjonalizmu kłamią: za ich frazami stoi bardzo jednoznaczna i wojownicza orientacja narodowa. Narodowość — to te cegiełki, z których wznosi się budynek, niech to będzie lepianka czy wystawny pałac, który chowa swoją cegłę za warstwą zamorskich kafli. Jedno jest jasne: zamorskie kafle nie kleją się do pustki. I społeczeństwo obywatelskie nie buduje się na pustym miejscu — ono buduje się na narodowym fundamencie. Pragną utopii ci, którzy rozprawiają o społeczeństwie obywatelskim, nie uznając w nim narodu tytularnego, bazowej kultury narodowej. Na czyim gruncie na Ukrainie zamierzają pielęgnować swoje kultury narodowe mniejszości? Na ukraińskim, innego tutaj być nie może, inny grunt — w innej stronie, a dlatego dla własnej korzyści powinni ten ukraiński grunt podlewać i nawozić, troszczyć się właśnie o to państwo, o jego dobrobyt, o jego miejsce w świecie — jak o swoje własne, bo tak ono w rzeczywistości jest. Zgodnie z cywilizowanym porozumieniem, jeszcze chyba od tej siwej starożytności, kiedy jeden ród zaczął bratać się z drugim rodem dla życia i żywotnego potomstwa, — ród, a z czasem — naród, społeczeństwo pod pojęciem narodu zaczęły rozumieć właśnie naród polityczny. I Ukraińcy, i Rosjanie, i Żydzi politycznie mogą być Amerykanami, Niemcami czy Izraelczykami, — w zależności od tego, jakie obywatelstwo posiadają, z dóbr jakiego społeczeństwa korzystają. Znam niemało etnicznych Ukraińców, którzy na Ukrainie reprezentują interesy Ameryki. Bo oni są Amerykanami i tutaj wszystko jest zrozumiałe. Dlaczego więc tak wszystko jest wypaczone, tak wszystko zagmatwane u nas? Dlaczego tak wielu Ukraińców duszą(!) — przez Rosyjską Cerkiew Prawosławną — i ciałem — przez Partię Komunistyczną — oddanych jest Federacji Rosyjskiej! Dlaczego tak wielu zdrowych, wolnych, nowoczesnych ludzi nienawidzi — inaczej nie da się powiedzieć — Ukrainy i wszystkiego, co można nazwać ukraińskim! Czyli i pierwsi, i drudzy, i trzeci faktycznie nie są Ukraińcami. A spory i zmagania na Ukrainie tylko wtedy będą oczyszczające i pożyteczne dla jej jeszcze rozluźnionego od imperialnej polityki organizmu, kiedy będą prowadzone przez Ukraińców, politycznych Ukraińców, Ukraińców — bo żyją na Ukrainie, przestrzegają jej praw, bo wreszcie troszczą się o nią, a nie szydzą z niej. Jeśli zaś nie chcą być Ukraińcami — politycznymi Ukraińcami, to — wolna wola, ale w takim razie muszą rozumieć, że wyrzekając się obowiązków i politycznej narodowości, — wyrzekają się także praw, w tym do działalności publicznej, która jest w ich przypadku nie czym innym jak działalnością antykonstytucyjną. Ze swoim statutem do cudzego klasztoru, jak wiadomo, pchać się nie zaleca. A jeśli się wbiłeś — to szanuj tutejsze statuty. Niestety, właśnie szydzący, a nie troszczący się o naród i lud charakter miało wiele publikacji i telewizyjnych reportaży, poświęconych tradycyjnym Dniom Szewczenkowskim na Ukrainie.
Zniszczyć organizm na poziomie komórkowym — to go zrujnować; zniszczyć dom na poziomie cegły — to go zrujnować; zniszczyć człowieka na poziomie narodowym — to go zrujnować. Najwyraźniej dobrze rozumieli to stalinowsko-susłowscy ideolodzy, bo wielkie ruiny pozostawili po sobie na Ukrainie. Z jakiegoś powodu ostatnio raz po raz przychodzi mi na myśl obraz ajtmatowskiego mankurta. Kiedy wielbłądzi żołądek bezlitośnie ściskał głowę — pojawiał się ból, od którego albo się umiera, albo przestaje się czuć w ogóle, tracąc pamięć genetyczną i historyczną. Bardzo żal mi ucznia Kijowskiego Gimnazjum im. Tarasa Szewczenki „Sergieja Wasiljewa-mładszego”, który nie widzi w twórczości Szewczenki niezwykłego życia wielkiego człowieka, nie odczuwa powściągliwej tęsknoty, czułej miłości, iskrzącej ironii, dowcipnego sarkazmu, subtelnego zachwytu, potężnego gniewu, mrożących krew w żyłach proroctw — oceanu żywych ludzkich uczuć i przeżyć, zanurzywszy się w który, wyniesiesz i poznasz siebie, człowieka, który jest zdolny rosnąć i wzbogacać się światem, bo — żyje i czuje. Ciekawe, czy zręczny młodzieniec w pracach na temat twórczości Szewczenki na ocenę z literatury ukraińskiej pisze tak samo, jak w gazecie „dwóch stolic”, czy może młodzież uczy się teraz przede wszystkim cynicznej koniunktury? „O Tarasie Szewczence, z reguły, przypominają sobie tylko w związku z kolejną rocznicą” — pewnie siebie deklaruje gimnazjalista w liście do gazety „Stolicznyje nowosti”. Jeśli początkowo jego ironia jest złodziejsko-lękliwa — to bliżej środka młodzieniec nabiera pewności siebie i oto już tradycyjnie dla ukrainofobów pisze się po ukraińsku i bierze w cudzysłów „historyczna niepodległość”. A dalej podaje się jako dokonana prawda twierdzenie kolegi z klasy naszego gimnazjalisty: „U niego co wiersz, to kogoś zabijają albo DO PRZEWODNICZĄCEGO CZERNIOWIECKIEJ OBWODOWEJ ADMINISTRACJI PAŃSTWOWEJ pana T. J. BAUERA 22 marca 2000 r. Szanowny Teofilu Józefowiczu! Już prawie rok w Czerniowcach ciągnie się sprawa sądowa pisarki Haliny Tymofiijiwny Tarasiuk, którą prokuratura miasta na podstawie prawa powinna natychmiast zamknąć, zobowiązać powoda — wojskowego prokuratora, podpułkownika sprawiedliwości Leonida Mielnikowa do przeproszenia jej. Krótko o istocie sprawy. 4 grudnia 1998 roku niezależna czerniowiecka gazeta „Doba” wydrukowała artykuł „Dezerter”, w którym felietonistka gazety H. Tarasiuk na przykładzie losu poborowego Mykoły Rachmistra analizowała przyczyny i skutki dezercji w ukraińskiej armii. Artykuł wywołał rezonans wśród opinii publicznej i gniew wojskowego prokuratora Czerniowieckiego garnizonu L. Mielnikowa, który zaczął otwarcie szantażować autorkę artykułu i redaktora gazety „Doba” W. Stefancia. I chociaż sąd uniewinnił poborowego M. Rachmistra jako takiego, który jest niezdolny do służby w armii — prokurator L. Mielnikow nie uspokoił się, zamiast tego złożył pozew przeciwko autorce artykułu „Dezerter” H. Tarasiuk i gazecie „Doba” o „ochronę jego czci, godności i dobrego imienia”, a także o odszkodowanie za straty moralne na znaczną sumę. Na czym polega obraza moralnych i zawodowych cech prokuratora, w jego mniemaniu? Po pierwsze, na tym, że pisarka, przewodnicząca Kobiecej Wspólnoty Bukowiny i pracownica gazety odważyła się bronić chorego młodzieńca z wielodzietnej rodziny, którą stawia na nogi sama matka. Po drugie, odważyła się wyrzucić wojskowemu prokuratorowi, że w gabinecie służbowym rozmawiał z nią w „czystym rosyjskim języku”, nazwała go obcojęzycznym „stróżem” ukraińskiego porządku, który „urzędowym językiem rosyjskim” uczył ją — „matkę i ukraińską pisarkę, jak służyć ojczystemu państwu”. Z powyższego wynika, że faktycznie obrażona została ukraińska obywatelka — jej narodowa, ludzka i zawodowa godność. A jednak organy ścigania obwodu nie odrzuciły bezzasadnego pozwu swojego kolegi. Sąd nad Haliną Tarasiuk i gazetą „Doba” był przekładany kilka razy (na wrzesień, październik, styczeń, marzec). Nie odbył się on również w marcu. Przyczyny podawane są różne: choroba sędziego, konferencja, sędzia nie jest gotowa itp. Następna rozprawa sądowa w sprawie wyznaczona jest na 11 kwietnia tego roku. Czyżby funkcjonariusze organów ścigania m. Czerniowce nie widzieli, że cała ta „sprawa sądowa” zbudowana jest na rażącym naruszeniu przez powoda 10 artykułu Konstytucji Ukrainy? Tym bardziej, że znanym postanowieniem Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku potwierdzono państwowy status języka ukraińskiego! I w ten sposób urzędnik państwowy, wojskowy prokurator L. Mielnikow zobowiązany jest na swoim miejscu pracy posługiwać się państwowym — ukraińskim językiem. Mało prawdopodobne, że w Czerniowcach nie znają ukraińskich praw. A zatem istnieją wszelkie podstawy uważać, że tak po barbarzyńsku rozciągnięta w czasie próba dokonania faktycznie sądowej rozprawy nad Haliną Tarasiuk za jej prawne i całkowicie akceptowalnie wyrażone pretensje do prokuratora L. Mielnikowa — to nie tylko brak szacunku, ale próba poniżenia ukraińskiego pisarza, „postawienia na miejscu” popularnej działaczki społecznej Bukowiny, zatkania ust uczciwemu dziennikarzowi. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki prosi Pana, Teofilu Józefowiczu, o ochronę prawnych praw, czci i godności znanej osoby Czerniowiec, pomoc w wycofaniu bezzasadnych pretensji wobec Haliny Tarasiuk, zmuszenie winnych do przeproszenia za poniżającą przewlekłość trwającą prawie rok wokół jej osoby, za pozbawienie pisarki normalnych warunków życia i pracy. Z poważaniem Przewodniczący Towarzystwa, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
* * * Nie widać jej końca, ni brzegu — Wciąż wojna, i wojna, i wojna. Myślałem, że dróg mam tysiące, A wychodzi, że została jedna. Pozostaje błąkać się po świecie, Tylko błąkać, a nigdzie nie iść I moją młodą, rozbitą duszę Każdego dnia na krzyż nieść. 1942 * * * Szronem pokryte gałęzie. Na szyi śliska pętla. Nie bij się, nie szarp na próżno. Tych, których kochasz, nie ma... Zmarznięta jak kość ziemia. Jęki słychać z oddali. Grobowa zaducha, grobowa ciemność, Nadziei zaś — nie ma, nie ma! 1942 * * * Przez szare sito przesiewa się Deszczyk jesienny. Chyba nam więcej nie pić Kielichów weselnych, Chyba nam więcej nie widzieć Poranków wiosennych. Słyszysz, jak sosny płaczą, Od żalu pijane. Słyszysz, jak step szlocha Bez wolnego pługa. A losu nie czekaj, nie ma, Tylko zniewaga. Tylko zniewaga zuchwale Świszcze nahajami. Ilu już tych nie stało, Którzy byli z nami! Bliscy już stali się dalecy, Giniemy za nic. W ciepłe kraje lecą bociany, Jak młodość stracona. 1942 * * * Chyba jadę umierać Na Ukrainę do domu. Zdejmą naboje i granaty, Przekażą innemu, Mnie zaś powloką za nogi, W okopie zakopią pustym. Wesoło jechać, przysięgam, Na Ukrainę do domu. 1942 POŁTAWA Jak jacht biały, w zieleni pływa Spokojna moja Połtawa. Obcego żołnierza mowa gardłowa — Czyż to naprawdę moja Połtawa? Śmieje się do niego rodaczka chytra — Zdradliwa moja Połtawa. Wiodą nas do obozu — ścieżka krwawa. Nie! To nie moja Połtawa! 1942, Połtawa ETAP Jak ranny biały zwierz, Aresztowana, wyje zima. Biali idą konwojenci, Biała ciemność. Biała ciemność w stepie głosi, Jeńcy walą się z nóg. Idą jeńcy bosi. Płonie śnieg. 15 grudnia 1942 r. UKRAINA Ukraina — pole plantatorskie, Ukraina — tylko jarzma skrzypienie, Ukraina — płacze i lamenty, Które nie cichną nigdy! 1943 * * * Kto ma prawo mnie sądzić W tym zgromadzeniu niewolników? Dumny, nikomu dogadzać Nigdy w życiu nie umiałem. I za pieniądze się nie sprzedałem, Pod siłą karku nie giąłem. Dumny! Za to i nacierpiałem się — nie mało, Szczęśliwym nigdy nie byłem. 1943
Traducción automática
* * * Sucha trawa bez wody W gorącym konaniu legła. Nad stepem, od słońca rdzawym, Dźwięczna przelatywała strzała. Wszystko zagłuszyła na chwilę Siła strzały młoda. Powietrze wokoło aż kipi, Jak słoneczna jasna woda. Śpiewna strzało! Jak i ty, Przeżyć bym chciał życie. Naprzód błyskawicą iść, Nie znać powrotu w tyle. 1940 UKRAINIE Plądrowane są twoje sady, Twoje cudzoziemiec pole kraje. Już rycerzy twoich ślady W polu wiatr zamiata. Lecz mimo wszystko kocham cię, jasna, Jak wygnany syn nieszczęsną matkę. Tobie po kropli, całą, do dna Gotów krew swoją oddać. I nie straszy mnie Sybir, I nie straszą kajdan dzwony. Wielka Ukraino, wierz: Za ciebie powstaną jeszcze miliony. I hipokryzja upadnie, I sławosłowienie zginie. Rozprostuje skrzydła młode Nieśmiertelne plemię Ukrainy! 1941, Charków ŁABĘDZIE Na krwawej wieczornej wodzie Białe jęczą łabędzie. Wietrze burzliwy, powieje, Jeziora porusz spokój. Ciszy jasnej niewolnicy, Nie znaliśmy wiek walki. Czegośmy pragnęli, dokąd płynęli? Po co na świecie żyli? Na krwawej wieczornej wodzie Białe jęczą łabędzie. 1941, Charków * * * Młody wiosenny grzmot, Sine jego rokotanie Budzi w sercu moim Tęskne czekanie, Kiedy już znękany lud, Usłyszawszy wiosenne burze, Nie pomyśli: to płyną, Znowu płyną bombowce. 15 października 1941 r. WIĘZIENIE CHŁODNOGÓRSKIE Bramy tutaj szerokie, A stąd i szczelinki nie ma. Wzniosło się w niebo wysokie Chłodnogórskie więzienie. Z wysokich jego pięter Patrzę na miasto moje. Słońce nad nim, jak nieśmiertelność, Wolne i różowe wstaje. Przystojny Derżprom bieleje Po pas w zielonym sadzie. Serce kiedyś tam spotkałem, Którego więcej nie znajdę. Wszystko najdroższe straciłem, Co miałem w życiu przed wojną. Nie mam ani przyjaciela, ani brata, Tylko mam cztery ściany. 1942 Pisać o Olesiu Honczarze jest trudno i łatwo zarazem. Trudno, bo nad tobą, jakimkolwiek byś był szczerym i otwartym, panuje poczucie dystansu — osobistego i literackiego; jego postać chroniona jest tym polem siłowym wielkiego talentu, które odrzuca jakiekolwiek pobratymstwo, fałszywość, przymilną służalczość, tak samo jak i zuchwalstwo ignorantów, zdolnych nawet samego Boga klepać po ramionach... Łatwo, bo dla uważnego czytelnika utworów Honczara jest co przeczytać między jego wierszami o nim samym, warto tylko jasno postawić swoje pytania i nie lenić się poszukać na nie odpowiedzi w tekstach. Więc kiedy Walentyna Daniłowna Honczar, wdowa po pisarzu, dała mi do rąk niedrukowane wcześniej poezje lat wojennych i ja je kilka razy przeczytałam, nie powstrzymawszy się od pokusy jeszcze cytowania wierszy młodego Olesia Honczara (oczywiście nie nazywając autora) ludziom „poetycko piśmiennym”, moja i ich reakcja były równoznaczne: wiersze porażały młodą siłą postrzegania świata, filozofią serca, sumiennością słowa. Moi słuchacze próbowali zgadnąć autora: „Bahriany?! Małaniuk? Kost’ Herasymenko?!”. Czyli poezje Olesia Honczara z lat czterdziestych niosą tę samą otwartą energetykę (energiczność, natchnienie, mięśniową siłę wersu), co wiersze jego literackich rówieśników, znanych ukraińskich poetów. Bezspornym staje się przypuszczenie: gdyby Oles Terentijowycz nie wybrał sobie twórczej drogi prozaika, ukraińska poezja miałaby wyrazistego i nieprzeciętnego poetę Olesia Honczara. Nie moglibyśmy dzisiaj z pewnością powiedzieć, dlaczego Oles Honczar nie śpieszył się z poetyckim debiutem w powojennych latach, gdyby o tym nie mowa była w jego przedmowie do zbioru „Poezje frontowe”, który ujrzał światło dzienne w wydawnictwie „Dnipro”. Skromnie oceniając swoje dawne wiersze, autor wyjaśniał czytelnikowi: „Poetycki punktownik pochodu” — tak było kiedyś nazwane utwory tego frontowego cyklu i, wydaje się, i dzisiaj z taką definicją można się zgodzić. Człowiek, jak wiadomo, przebywał na froncie w warunkach wyjątkowych, do granic surowych, okoliczności układały się tak, że nawet naturom z artystycznymi skłonnościami bardzo rzadko wypadała możliwość twórczego samowyrażenia. A dusza przecież pragnęła wypowiedzieć swoje uczucia, odpowiedzieć na otoczenie, chociażby naprędce utrwalić — dla siebie, dla przyjaciół — swoje przeżycia. Oto tak to się rodziło. Jakieś skupiska młodzieńczych wrażeń tutaj znajdzie czytelnik, szkice intymnych nastrojów, tych czy innych stanów duszy jednego z uczestników pochodu. ...„Konspekty uczuć” — jeszcze tak mówiono o tych wierszowanych miniaturach. Ten, kto zna „Sztandarowców”, zapewne zauważy, że „Poezje lat wojennych” autora czasem już niosły w sobie zarodki, embriony tych obrazów, które z czasem otrzymują swój rozwój w trylogii. Marzyło się wtedy autorowi, że ta książka u niego będzie pierwszą, a wychodzi drukiem po wielu latach. Zatem, jeszcze jeden głos stamtąd, z daleka... Teraz, kiedy Olesia Honczara od nas oddalają nie tylko wiorsty wojny, ale i niebieskie doliny, „głos stamtąd, z daleka” brzmi szczególnie wyraziście: echem ziemskich dróg i echem jego niebieskich myśli, które on zanotował — też wierszowanym wersem — 14 marca 1974 roku: Jeszcze kwieciem wzejdę ja W polach Ukrainy, Jeszcze wam będę zwiastować Radości dzień. Kraju kochany, Ludzie kochani! Dobra wam będę modlić, Słońca i pieśni... Zatem, czytając pierwsze wiersze, my znowu wychodzimy na czasową i twórczą oś wielkiego świata Olesia Honczara, punktem wyjścia którego zawsze była miłość do wszystkiego żywego, naturalnego, niezapomnianego, a co za tym idzie — jego słowo zawsze miało konkretnego adresata: Ten — mamie, a ten — żonie, Ten — siostrom, a ten — braciom. A ja napiszę — Ukrainie! Słońcu jej i stepom... 1944 Wiersze, które mamy zaszczyt po raz pierwszy wydrukować, każdy czytelnik odbierze po swojemu. Możliwe, tak, jak i spodziewał się autor: „Ci, za których plecami fronty, bezmierne dali wyzwoleńczego pochodu, mam nadzieję, znajdą w tych młodzieńczych ufnych zapisach coś bliskiego swojemu sercu; a możliwe, czymś dotkną te wersy i duszy tych, komu wypadł inny los, kto wyrastał i formował się już po tej stronie złotego równika Zwycięstwa...”. Jeszcze dokładniej zrozumiemy źródła tych poezji, zwracając się do posłowia w zażywotnym wydaniu „Człowieka i broni”, dokonanym
„Ukraińskim pisarzem” w 1994 roku, i przeczytajmy napisane ręką Olesia Terentijowycza słowa o jego w znacznej mierze autobiograficznej powieści: „To, o czym mowa w tej książce, można by jeszcze nazwać opowieścią o idealistycznej czystości młodzieńczych porywów, patriotycznym poświęceniu tego pokolenia, które w najbardziej dramatycznym okresie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej świadomie i bezwzględnie stawało w obronie swojego narodu jako nacji, jego kultury, jego przyszłości”. Młody Honczar był jednym z tych, o których powiedział dokładnie i rozważnie po pół wieku: „W groźnym czasie prób nie mogli pozwolić sobie na wątpliwości i refleksje, ich przekonaniom odpowiadał tylko ten, jedyny możliwy najsurowszy wybór”. Pamiętajmy, że to posłowie zatytułowane jest „Słowo do uważnego czytelnika”. Czytając uważnie utwory Olesia Honczara, a zwłaszcza „Człowieka i broń”, byłam poruszona dziesiątkami artystycznych detali w tej powieści, które z punktu widzenia dzisiejszej lektury są niezwykle wyraziste, wymowne. Wspomnę tylko o jednym z nich: „W oknach mieszkań czyjeś ręce od wewnątrz oklejają szyby paskami papieru na krzyż, wszędzie bieleją one jak cyfry „XX” — dwudziesty wiek...”. Czyli jeszcze w 1941 roku młodzieniec Honczar myślał i czuł to, co czujemy dzisiaj my, nazywając nasz czas „przełomem epok”, „przełęczą tysiącleci”, wreszcie „rubieżą wieków”. Wiersze Olesia Honczara bezsprzecznie zawierają w sobie to, co nazywają prawdą okopową. Ale melodyka ich dyktowana jest duszą, która nigdy się nie „okopywała”, raczej jego wersy to urywany oddech żołnierza przed atakiem lub po nim. Wiersze, napisane między dwoma atakami, być może na tej płycie moździerzowej, którą poniósł Oleś Honczar na swoich barkach przez całą Europę. On zawsze był atakującym żołnierzem i atakującym pisarzem: Zgrzyta żelazem okolica, Śmiercią powietrze furczy. Znam ten stopień napięcia, Gdy już nic nie przeraża. Święte szaleństwo ataku W tobie pochłania wszystko. Przez jary i parowy Nieznana siła niesie. Nie ma ani bliskich, ani drogich, Nie ma ani żalu, ani trwogi. Obojętnym stajesz się na zgubę, Potężnym stajesz się, jak bóg. ATAK, 1942 Tak, jego młode wiersze były pieśniami młodego boga, narodzonego dla miłości i w imię niebiańskiej miłości, ale posłanego do piekła XX wieku, w wir wojny, w świat, gdzie „wirusy oszczerstw i plotek powinny być przeciwwskazane zdrowej ludzkiej naturze, wszak płodzi je zło, dlatego aż dziwne, że one mimo wszystko bywają tak żywotne...”. Młoda pieśń młodego Honczara przed wami. Usłyszcie ją, oto ona, z tych szeregów, z nieskończonej kolumny „studentów-ochotników, którzy pod spojrzeniami żegnających wybijają rytm na charkowskim bruku, nagle — jednym oddechem, jednym duchem! — zrywa się pieśń, rozległa, pożegnalna... Nigdy nie zapomnisz tego śpiewu, porywczego, zgodnego, jakiegoś aż zuchwałego, który studbaciści, niby znak nadziei, na koniec darowali swoim matkom, narzeczonym, swojemu rodzinnemu uniwersytetowi... Wokoło całe życie było naelektryzowane trwogą, wszystko, co zwykłe, łamało się, jednak nigdy, zdaje się, jak wtedy, tak pełno nie okazywała się w młodzieńczych sercach gotowość do poświęcenia, wzniosłość ducha ludzkiego” („Słowo do uważnego czytelnika”). Młoda pieśń młodego Honczara — jednym oddechem, jednym duchem — dotyka naszych serc, przekazana nam rękami tej, która zawsze była mu Żoną, Siostrą, Matką, komu też dane było przeczytać te wiersze, które i przed nami, jak dalekie żołnierskie listy, co długo szukały swojego adresata... Najpierw przeczytała je Wałentyna Danyliwna Honczar. Teraz czytamy my. Z czasem, kiedy wyjdzie książka poezji Olesia Honczara, czytać ją będzie wielu ludzi. Bądźmy uważnymi czytelnikami. Pamiętajmy jego oczy — smutne, uważne, widzące, oczy kwiatu i oczy ptaka, oczy młodej pieśni. Pamiętajmy „pożegnalne błaganie w oczach, krzyki, jęk, kanonada i żal matczyny, — oto teraz twój głos, Ukraino” („Człowiek i broń”). Pamiętajmy Tego, kto ponad wszystko kochał życie — jak Ukrainę z jej stepami i Dnieprem, z jej ludźmi, językiem i pieśnią, o kim możemy powiedzieć dzisiaj wykutymi wersami jego ulubionego poematu Franki „Mojżesz”: Wszystko, co miał w życiu, on oddał Dla jednej idei, I płonął, i jaśniał, i cierpiał, I pracował dla niej... Lubow HOŁOTA
Ciąg dalszy na s. 8
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
* * * Pola wokół mnie. Żyto pod rękami. Zapomnę o wojnach, zapomnę o mękach, O dymie w lejach, mdłościach od krwi, Śmierci porucznika mego w pół słowa, Kiedy szliśmy na szturm bunkrów, Kiedy szarpały nas miny obce. Znów słucham stepu srebrnych pieśni, Znów słyszę, jak pachną święte piołuny. Zjawę widzę: stada owiec Na horyzoncie idą, wodne, na przełaj. Żyję!
1943
* * * Mężne przestrzelone skrzydła Dumie mojej młodej. Ile zmarnowano siły, Ile rozbito nadziei!
Siebie nie żałowałem dla boju, Wina nie moja, że nie umarłem. Gorzej! Z samym sobą Sam zostałem teraz.
Ojczyzna sprzedana znowu, Gospodarz znalazł się nowy. Mnie zaś twój los gotowy, Szary kuraj stepowy.
1943
PLECAK WEZMĘ NA RAMIONA
Plecak wezmę na ramiona, W kieszeń — papieru arkusz. Pójdę, nieznany przedtecha, W wietrzny czarny świat.
Tam, gdzie cedry stanęły Na skałach w gigantyczny wzrost, Pójdę od nędzy, od smutku, Od czarnych spalonych miast.
Pójdę ja w kraje nieznane, Pójdę za błękitne morza. Gdzie w czarnym dymnym gromie Białe miasta nie płoną.
Niewolnicze słońce ponuro Świeci w kraju moim. Pośród tygrysów burych, Może, znajdę swój dom.
Pełen pogardy do wszystkiego, W ostępach zbuduję wigwam. W jedynego wierząc boga, Którego stworzę ja sam.
1943
* * * Byłem w średniowieczu kapitanem. Przepadałem po tawernach wesołych. I jeszcze nie zbadanym oceanem Śmiało ja płynąłem na chwiejnych karawelach, I odkryłem ja, uparty, moje wyspy, Gdzie ni wojen, ni łez nie było, ni krwi. Pierwotnego nieba piękno południowe, I wiatr, i słońce, i zielone drzewa!.. Kochanka moja imieniem Ludmiła Tam szczęście ze mną burzliwie dzieliła. W wieku dwudziestym, odrodzony znów, Szukać wysp tych ja, uparty, poszedłem. Ale ich nie ma, nie ma i śladu! Na ich szerokościach — krwawa woda!
1943
DZISIAJ TY NIE POZNAŁABYŚ MNIE
Czarny słup do niebios wyrasta, Tylko krew na śniegach, tylko dym: Na wojnie ja już siwym się stałem, A z domu wyszedłem młodym.
Nie pisz, nie czekaj, zapomnij. Na tyłach innego przyjaciela znajdź. Niech dla was na wiosnę zakwitną Niepołamane czołgiem sady.
Dzisiaj ty nie poznałabyś mnie. Ja nie ten, co studentem był. Serce stało się we mnie kamienne, Słowa czułości ja zapomniałem.
1944, Kirowohrad
NIEBO
Tak ciężko, tak gorzko czasami bywa, Że rad byś, zdaje się, umrzeć w tej chwili. A spojrzysz w niebo wysokie, bezkresne — I znów zachce się na świecie pożyć.
I znów ożyje w sercu rozbitym Ogień, co, zdawało się, dawno już zgasł. Jakieś tam są tajemnice w wiecznej błękicie, Jakieś tam są siły, pocieszające nas!
1944, Blajeszti
SASZENKA
Często wieczorami W ciszy frontowej, Jak daleką pieśń, Słyszę głos twój.
To było daleko, To było dawno. Jeszcze jak w Besarabii My piliśmy wino.
Nalewała Saszenka Z baryłki nam. Sasza moja, Saszenka — Dusze na pół!
Różne nasze języki, Uczucia jedne. Serce niepokorne We mnie i na wojnie.
I dotąd wieczorami, Kiedy ucichnie bój, Jak daleką pieśń, Słyszę głos twój.
1944, Hermeneşti
JAK PRZYJDĘ JA Z WOJNY DO DOMU
Jak przyjdę ja z wojny do domu, A ty oddana będziesz drugiemu, Nie skłonię się ja przed tobą, Objmę się ze swoją żałobą, I wyjdę ja w pole szerokie, Opowiem mu żal głęboki, Pieśniami gorzkimi zaleję się, Do domu przyjdę — zaśmieję się! Żeby nie znał nikt moje bóle, Ja i wiatr w czystym polu!
1944, Blajeszti
SCENA W STEPIE
A najbardziej przykre dla mnie, Że świadków wtedy, jak na złość, Tej strasznej sceny U mnie w stepie nie było.
Kiedy ja najechałem na minę I koń mój stanął dęba. Po same mu kolana Zdarło obie nogi.
I patrzy on ponuro I mówi: ty myślisz, ja niemy. Ty odpinasz kaburę Cóż... kiedy chcesz... Dobij!
Wtedy byłem i ja potrzebny, Kiedy ja ciebie ratowałem, Wtedy ty w podkowy srebrne Starannie mnie kułeś.
Ty w wierszach wtedy sławiłeś, Nijak nachwalić się nie mogłeś. A teraz ty marszczysz brwi, Kiedy ja leżę bez nóg.
Może, i dla mnie nieżęty Gdzieś szeleści owies. Może bym, i ja chciał mieć Choćby jakiś protezę. Nie myśl, że ja nie wiedziałem, Dokąd ja nogą stąpałem. Ja też weteran — Cały z zaszytych ran. Jadłbym samą słomę, Piłbym nie wodę — lód. Gdybym wrócił do domu Żywy... chociaż inwalida.
grudzień, 1944
* * * Dwoje leżało w życie, Krwią spływało dwoje. A dni już przeżyte, A dni jeszcze nie przeżyte Zeszły się nad nimi w życie.
* * * Ile dni już, ile nocy Przychodzi nam nie spać. Pod nami, jak Arka Noego, Drżą i huczą Karpaty.
* * * Białą noc, jak kryształ, dźwięczną Krzyk rakiety przerwał. Niebo całe w krwawym wieńcu, W cierniowym wieńcu zórz.
Chłopcy, Komu z nas dzisiaj umierać? — Pyta ktoś z nas. Milcząc brną białe fartuchy. Krzyk rakiety zgasł.
Przyzwyczajeni do krwi, na wszystko my gotowi. Do śmierci wydeptaliśmy drogi. My wiemy — nam będzie w prawym słowie Przebaczone wszelkie grzechy!
Traducción automática
Continuación de «Oles HONCZAR», p. 7
* * * W mękach, w bitwach ja, sercem wrażliwy, Cały wszechświat pojąłem. Dlatego chodzę po ziemi jak jurodiwy, Przeklinam-złorzeczę wojnie. Bezsens jej przeklinam wielki, Furię herostratów nowego czasu. Uciekłszy z niewoli, na wiecznej zieleni Ja, bosy apostoł, cielęta pasę. Dość! Zmęczyłem się krwawą pracą! Znowu błękitem zachwycę się dniem! Deklamuję w stepie Horacego. Czytam cielętom: carpe diem*. 1943 * * * Huczą dnieprowe porohy, Jedwabne śpiewają trawy: Nie zawsześmy padali do nóg Pokornie, jak psy łagawie. Nie zawsze nas znieważali I rządzili nami kretyni. A teraz osłami się stali Dumni synowie Ukrainy! 1943 MARZENIA To było gdzieś — Obojętne pożary, noc, kanonada. Dzielność jak epos. I zdrada. I las, przesiąknięty kulami cały. To było gdzieś. Przemknęły w drzewach obce sylwetki, Błysnęło, świsnęło ostrze bagnetu. A okrzyk, jak rakieta, wił się do niebios. To było gdzieś. Ryczała, dudniła śmiertelna ciemność. Gdzie spadła gwiazda — narodziła się sława W drżeniu rozjaśnionych rodzinnych brzóz. To było gdzieś. 7 stycznia 1943 r. * Horacy: chwytaj dzień (łac.) BĘDĘ SZEDŁ ŚCIGANY... Przyjaciele byli — rozbiegli się po świecie, Siły były — na frontach pogubiłem. Krwią i moją te niwy polano, Lecz, chyba, mnie nie doczekać żniw. Będę szedł ścigany, będę szedł wyśmiany, Nie w sile niczego zapomnieć, wyrzec się. Daremnie obcymi wiatrami owiany, Wciąż wierny temu, w co wierzyłem kiedyś. 1943 MÓJ DUCH BUNTOWNICZY... Powiedz, jaką, Judaszu, zapłatę Za głowę moją bierzesz, Za ile znaczonych, przeklętych Srebrników ty sprzedajesz Moje życie twoim panom W tchórzliwym liście? Żeby w cierniu zajaśniał Ja ukrzyżowany na krzyżu! Ja znałem wojnę, nie znałem pokoju, Za prawe moje słowa Niech, może, legnie pod topór Moja czubata głowa. Jej, wycenionej w metalu, Dzisiaj, może, do słupa W krwawym wilgotnym podziemu Standartenführer odrąbie. Lecz oszukanymi będą Przez ciebie cieszeni kupcy. Czyż ty poprowadzisz do sądu Niepokorne myśli moje? Ja wolnym byłem, takim i będę, Jednakowym we wszystkie czasy. Mój duch buntowniczy, ty, Judaszu, Z ciałem im nie sprzedasz! 1943
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
POBRATYMI
Łaskawych, pieszczonych przyjaciółek, zdaje się, zapomnieć zdołam. Żołnierski stan, surowy krąg tych, z którymi w kraju szedłem wrogim,
Kto ranę tamował moją dla siebie trzymanym pakietem, dla kogo byłem w boju tylko pobratymcem, nie poetą,
Z kim w rzekach lodowatych, ochrzczony, jak w Jordanie, płynąłem do brzegów cudzych w ognistym dusznym tumanie,
Kto obok w biegu zwiędł, z rąk nie wypuściwszy broni, — zapomnieć ich nie zdołam, oni zawsze przede mną.
1945, Mor
MIJ MĘSTWO TY
Miej męstwo ty przyznać się do wszystkiego: że już nie ma dawnego ognia, że rada byś oddać się drugiemu, że ja tobie go nie zastąpię.
Miej uczciwość ty przysięgi wszystkie złamać, przy księżycu wyszeptane kiedyś. Nie zdołasz ty z pamięci kochać. Nie chcę ofiar. Nie trzeba. Nie proś.
1945, Mor
JAMB
Daninę młodości oddam i więcej pisać nie będę. Ciebie, rozczochrany mój jambie, jak dziewczynę, zapomnę.
W tych polach, gdzie ja śpiewałem, drudzy zboża posieją. Dziewczęta te, które kochałem, dziećmi wzbogacą się.
Grzechy, odpokutowane dawno, pod starość nie wspomną. Jak białe młode wino, ja także przefermentuję.
Tylko sen złoty czasem się przyśni o dawnym i dźwięcznym! O tym, co płacze i śmieje się.
Kiedy w odblaskach nocą przez błyski, przez grzmoty, z trofejnym jambem na ramieniu szedłem ja w nieznane.
1945, Mor
ŻNIWIARZ
Wiosennymi jasnymi wiatrami nasze pierwsze owiane dramaty, nasze pierwsze szczęśliwe niezgody, nasze czyste zakochane gniewy. Jakie w nich były rozkosze, jakie w nich słyszało się śpiewy!
Przeleciało, jak słoneczne ulewy, na niwie cudzej upadło. I przyszedł ktoś inny, szczęśliwy, w sierpie jego słońce lśniło.
1945, Mor
* * * Wszystko, co było, zapomnimy, wszystko, czego nie ma, zapijemy, a może, jadąc Rudawami, serce swoje rozbijemy.
Górami Czarnymi Rudawami jutro my pójdziemy znów. I będzie nam miłomądrymi przebaczony wszelki grzech. Stolica, daleka salutami, wspomni synów swoich.
KARNAWAŁ
Krzyki, i huki, i dźwięki cymbałów. Dzisiaj u Madziarów karnawał. Ulica wałem wali, wiruje, ryczy, karnawałuje. Hulaj. Winiarz zebrał urodzaj. W centrum beczkę wiozą z winem wystrojoną, w kwiatach. Dziewczęta na niej okrakiem w białych siedzą koszulach. Wymalowane u nich twarze, kufle w rękach z winem. Pogański bujny zwyczaj w ulicę bije na przełaj. Ilonka na beczce, pijana, bachantka moja młoda, woła do mnie, przeklęta: „Sándor, chodź tutaj! Matkę ja udobrucham, ojca oszukasz ty. Patrz — ja cała płonę, o, Jezu-Maria! Wybacz. Będziemy, Sándor, pić, w bunkrze pełno wina. Na świecie nam dwa razy nie żyć — Serwus! Do dna! Co tylko można oddać, wszystko ja tobie oddam. Nagą mnie całować będziesz, jak Ewę Adam! Cymbały, i krzyki, i huki — pijana w oczach mętność. Czarne spracowane ręce białych bachantek niosą.
30 września 1945 r., Mor
PIEŚŃ DZIEWCZĘCA
W polu my okopy już zasypaliśmy, co wy je zimą tutaj kiedyś kopaliście.
Męską robotę ja robić umiem, na twoich okopach pszenicę posieję.
Jak listonosz przechodzi, nie zajdzie w obejście, już dawno nie słychać od miłego wieści.
Gdzieś wojna daleko, gdzieś poza Karpaty, i miasta cudze trudno wymawiać.
Ja dla ciebie pieszczoty wiernie zachowuję i poduszkę białą łzami wymywam.
Powracaj, drogi, powracaj do chaty, pójdziemy razem my pszenicę żąć.
Niech nie przestoje, niech nie przerośnie, niech dojrzały kłos wiatrem nie rozwieje.
1945, Bart
MORAWIA
Kiedyś tutaj chodzili bracia z Sołunia, i słowo rumiane, jak to niemowlę, w powijaki zielone, w rozpostarte runo przyjmowała po raz pierwszy ta ziemia.
Ono wyrastało dla bitew i sławy, w namiotach uczyło się, nie znając partii. Sięgnęło na północ stąd, od Morawy, dała mu północ i siłę, i hart.
I widzą dzisiaj Cyryl i Metody, jak w dawną kołyskę swoją gwarną wróciło to słowo, zmężniałe w pochodzie, wróciło, jak wojownik w laurowym wieńcu.
1945, Grinava
W BUNKRZE
Ożeniłem się w sobotę — a w niedzielę na wojnę. A teraz ja, brat, w piechocie i do teściowej — ani mru-mru.
Prawda, są już przeprawy, ależ trochę nie po drodze do Połtawy zza Morawy zza tej, brat, rzeki.
Za stołem właśnie w niedzielę ja porzuciłem młodą, tak nie zdążywszy i wesela odhulać jak należy.
Bądźmy, druhu! Bądźmy, pijmy! Co zostało teraz? Męża wzięła w przyjmki, chyba, milicjant.
Nie znajdę ja, brat, takiej, kiedy ja zostanę żywy. Tak dopiję choć kieliszek ten, co w niedzielę nie dopiłem.
1945, Austriackie bunkry
NIEBIESKIE CIENIE WĘDRUJĄ Z DUNAJU
Niedaleko od Bratysławy ja otrzymałem twój list. Zapłonęły wszystkie przeprawy i nie ma już mostu.
W przeszłość, w naszą, w wczesną, gdzie byli tylko ty i ja. Słyszę — inna jakaś miłość już szepcze twoje imię.
Wyszła za mąż. Zmęczyła się czekać. Ile można! Lata i lata!.. Ty żołnierz, tobie, może, umierać, a ja, wiesz, jeszcze młoda.
Niebieskie cienie wędrują z Dunaju, ja wychodzę naprzeciw nim. Zmierzch cudzy obejmuję, zmierzch nazywam swoim.
1945, Praga
ZŁOTA ULICZKA*
Kamień rozgrzany aż paruje. Zmęczony, zamyślony idę. Wypełnia słońce Uliczkę Złotą, słońcu tutaj podoba się żyć. Zmęczony, zamyślony idę.
Praga, Praga, mój słowiański gród! Przez śmierć, i smutek, i biedę ja przebiłem się do ciebie zza Karpat, męstwo wniosłem na Uliczkę Złotą. Zmęczony, zamyślony idę.
Biała Czeszka wyszła na balkon, a mnie przed oczami — Hron, krwią pisane w śniegach ślady tych, co szli... A nie doszli tutaj. Nie zapomnij ich, uliczko złota!
Spokojny Czech bruk zamiata. W niebie jasno, ani chmur, ni chmur. Biała, jak ta wisienka w sadzie, Czeszka uśmiecha się: na zdar**! Zmęczony, zamyślony idę.
Nie zapomnij ich, uliczko złota. Nie zapomnij ich, Czeszko młoda!
1945, Praga
NAD DUNAJEM
Tamtego wieczoru byliśmy szczęśliwi, bo rano skończyła się wojna. Tam wille miały piękne ludzkie imiona.
Nie pytałem, nie chcąc wiedzieć, byłaś ty do mnie czyja. Bo zrodzone po raz pierwszy sonaty kołysała w dole toń.
Czy ty z Wiednia, może, prostytutka, czy twój ojciec węgierski hrabia. Ty śmiałaś się, jak wieczne marzenie, uratowana od katastrof.
Jak harfa, rzeka brzmiała. Żadnych krzyków, żadnego dymu, żadnych kul.
W szczęściu ziemia zaniemówiła, wyszedł księżyc-patrol.
Ty patrzyłaś na białe ruiny, na odłamki swojej piękności. Upadłaś ty, śmiejąc się, na kolana i modliłaś się do mnie: Wskrześ!
1945
MYŚLIWY
Myśliwy, wesoły i pijany, stoi na dziedzińcu króla. I brązowe rany szarpane, widać, go nie bolą.
Z psami na piedestale, z łukiem, który już nie strzela, poluje w epokę stali on w zamku pustym króla.
Październik 1945 r., Budapeszt
WIECZÓR NA BALATONIE
Słyszę, białe pieśni łabędzie nad jeziorami późnymi gasną. Jak lilia dla piasków pustyni, ty dla mnie zbyt piękna.
I straszysz, i nęcisz mnie ty, jak nieodkryte jeszcze niebezpieczeństwo. Ja tobą, jak blaskiem komety, oczarowany będę z daleka.
Posiadać ciebie nie zdołam, posiadać ja będę ziemskie, a ciebie, do nikogo niepodobną, a ciebie, jak gwiazdę niegasnącą,
Przeniosę w porywie jedynym, nieosiągalną, daleką, piękną.
Słyszę: białe pieśni łabędzie nad jeziorami późnymi gasną.
1945, Balatonföldvár
ÁRPÁD
W zamku zawalone sufity i złomu tysiące ton. Kto dywany tutaj rozścieli między marmurowych kolumn?
W martwym zamku dzisiaj nikt nie zapali świateł. Liże Dunaj głodny nogi jego kamienne.
Na wejściu, rozdziawiwszy paszczę, czatuje wykuty lew. Czeka dawno przepadłych dunajskich swoich królowych.
W ogrodzie królewskim pustym jasny szeleści listopad. W dal zawrócił nieznaną konia stepowego Árpád.
Dokąd poprowadzisz swoje ordy, w jaki niebywały pochód? Ja wiem, że rycerz dumny z Dunaju nie pójdzie na wschód!
1945, Budapeszt
* * * Ja bez ciebie nie mogę być, i z tobą nie mogę też! Oj zielonej ile trucizny obecnie w serce moje ty lejesz!
Oj zielonej i pachnącej Piję chciwie z czerpaka, I pożądanej, i strasznej, Co zabija i wskrzesza! WOJENNI ZBRODNIARZE Kiedy pojawiają się oni W kronice w kinie, Wyciągnąwszy ręce w kajdany, Które czekały na nich dawno, I służalczo usta Ich krzywią się w grymas, — Wtedy, dopaliwszy się, wszystkie knoty Rwą dynamitową salę... I sala ryczy od wszystkich boleści Niewybolanych ran. Nienawiść różnych pokoleń Uderza w przerażony ekran. Jakby uruchamiali artylerzyści Tam ciężki metal. I boi się spojrzeć faszysta Z ekranu w groźną salę. W ten wieczór wyjdź na plac, Na Erzsébet körút. Cały Peszt, jak groźny ocean, Ich żąda na sąd. Zakończenie na s. 10 * Złota uliczka ** Pozdrowienia
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
III. Na Dunaju kuka kukułka, Wykukała nam trzysta lat. Minęła i mina, i kula, Dlatego że kukała kukułka, Kukała na biały świat. Rano kukała, na zorzach, A ty otworzyłaś okno. Oj ile zielonego morza Chlupnęło wtedy, na zorzach W nasze białe okno! Czyż nie rośnie pszenica Moja na twojej ziemi, Czy, może, nie tak iskrzy się Likier na twoim stole. Czyż nie tak słony Toczy się pot, jak grad, Kiedy pielisz wiosną Starannie swój winograd. Czyż nie tak miłujesz, Czyż nie płaczesz w nocy, Jak księżycową poświatę całuję Na białym twoim ramieniu. TWOJE IMIĘ Cudzoziemko! Słowo to dzikie Nie po myśli mi. Dam ci imię — inne, wielkie, Przeze mnie odszukane w czarnej wojnie. Będziesz z nim ty przyjęta wszędzie, Jak równa i jak siostra. Nad Cisą, i nad Prutem, Na brzegach Dniepru. Kto nas i czym rozgrodzi, Kim zabroniona ty? Sąd? Oprócz sądu natury, Ja wszystkie lekceważę sądy. Granice? Jakie nam granice? Ich ja nie widzę nigdzie! Wszystko to tylko przesądy Dla ciemnych, bezsilnych ludzi. Widziałem nie raz te słupy pasiaste, Słyszałem: z nich śmiali się bojownicy. Cieśla je stawiał! Jak płot przy chacie, Jak zagrodę dla owcy. Zmietła przeze mnie stara pajęczyna, Ja czystości zapragnąłem. Dla słonecznych promieni Granic nie ma, nie ma państw. I choćbyś ty była marsjanką, Ja bym cię i tam znalazł. I ty, wiekowa branko, Oceniłabyś moją miłość. Nie płacz, że samą zostawię Ciebie wśród tych komnat. Straszy cię pajęczyna Różnych granic-kordonów. Widzieliśmy ich niemało, Gadzinowych pstrokatych słupów. Na nich przekleństwa pisali I wszystko, co bojownik umiał... Znikają dawne granice, Nie ma dla mnie miedz. Łamię wąskie strzelnice Starych, jak zabobon, wież. Rękę dajże, kochana, Białą rękę twoją. Ja, niby kwiat nieznany, Całą ziemię tobie daję. Bo, idąc od boju do boju, Ja czułem, jak rosnę, Zwalczyłem ja wrogą broń, Zwalczyłem i swoją ślepotę. Mądrości stal nauczyła, Wszystkie przesądy zmiotła. Piekła burzliwe tygle — To szkoła dla nas była. Dajże rękę, kochana. Białą rękę twoją. Ja, niby kwiat nieznany, Całą ziemię tobie oddaję. 1945 * * * Umrę o świcie, W godziny robocze. Zostawię wam ranek I siwą na trawach rosę. Ja i tam was będę kochać! Z tej pra-nocy Jakieś dla was tajemnice Tutaj przyniosę. Jeszcze kwieciem wzejdę ja Na polach Ukrainy, Jeszcze wam będę zwiastować Radości dzień. Kraju kochany, Ludzie kochani! Dobra wam będę błagać, Słońca i pieśni... 14 marca 1974 r., Jałta Publikacja Walentyny HONCZAR
Traducción automática
Continuación de «Oles HONCZAR», p. 7
Dlatego, że twój sprzedajny ślad Aż w Berlin się wdarł, Dlatego, że chce inwalida Beznożny własnych nóg.
Dlatego, że skręcone mosty W Dunaj spadły z urwisk. Uciekając, niedawno ty Zerwałeś je własnoręcznie.
Wiruje miasto — trybunał, Z ruin, jak prokurator, Powstawszy, ogląda salę Rozgniewany sobór.
I sad, gdzie głód zasadził, Zamiast kwiatów — bób, I dzieci, którym uszyłeś Z erzacu już torby, —
Dzisiaj wszystko krzyczy: sądzić, Spal przeklęty ślad, Co, jak żmija czarna, legł Z Dunaju na Berlin!
Spal, by nigdy nie mógł Już powrócić on, Żeby nie schły matki, Żeby nie umierał tu śmiech.
1945, Budapeszt
ZDEMOBILIZOWANY
On swojego nie zapomniał jeszcze pułku, Pułkowych jeszcze podeszew nie starł. Zasalutować jeszcze chce ręka, Gdy obok idzie oficer.
On nie zrzucił kufajki jeszcze tej, Która widziała trzysta diabłów. Wczoraj widziałem go na moście — W liny się zaplótł.
Już na dźwigarach zawisł i klepie, Podwiązawszy się na nich wznak. Zamieć miecie, jak i w tych stepach, Gdzie on bił się do obcych stolic.
Gdzie brnęli po kolana bojcy W śniegach od wsi do wsi. Rozpuszcza się śnieg na ręce — Więc niemało jeszcze w niej ciepła.
Jeszcze gorąca zabije krew W wysokim głuchym moście. To gospodarz, nie gość, przyszedł, Doprowadzi on wszystko do ładu.
Dzień od dnia on dźwigary zszywa, Jak zszywali go lekarze. Nad nim dźwigar, niby żywy, Zastęknąwszy, drży w górze.
Stukot-klekot wstaje nad Dnieprem. To wróciły ptaki wiosną I klekoczą nad rodzimym gniazdem, Niezapomnianym w obcej stronie.
Nie szkodzi, że taki wietrzysko, Śnieg leci, jak pachnący rumian, Jak rakieta wesoła, mruga, Błysnąwszy w mgle, autogen.
Bo ten mistrz wielu rzeczy Nauczył się, a co znał — nie zapomniał. I rośnie w śnieżnym dymie Most ażurowy, lepszy, niż był.
1945
9 MAJA Poemat (tylko rozpoczęty)
Dźwięcznie asfalt łopoce, Jak deszcz o zielony liść. Nienacka, jak pieszczota dziewczęca, Przez wiatru błękitny świst.
Ranek w drodze dogania, Śmieje się i płacze: stań, Zdejmuj frontowe pagony, Świadkowie twoich tułaczek!
Zatrzymaj się, żywy i szczęśliwy, Zatrzymaj się w pełnym skoku. Nieraz przy ciepłej grzywie Tyś marzył o chwili takiej!
Konia, co paruje w pianie, Uwolnij od tęgich popręgów. Puść w zielone fale, Puść na zielony ług!
Z kopyt w chłodnych trawach Kurz niech zmyje rosa. Patrz, gasną łuny, Patrz, błękit zmartwychwstaje!
Patrz, jak świat ożywa Na naszych oczach tutaj, Jak każde źdźbło posyła Zielony tobie salut.
W zmarzłej ziemi zdrętwiałej Byłeś ty ogrzewany przez kogo?
O tym ranku majowo-białym, Który wyobrażałeś takim.
Dokładnie takim, jak dzisiaj, Jedynym w tysiącu lat, Kiedy w jednej minucie Wcielił się cały świat.
Kiedy przeryta metalem Ziemia w tysiącach ran, Ożyła, powstała, zagrała Niby żywy organ.
1945
CUDZOZIEMCY
I. W nocy cię ukradnę przed wschodem słońca, Powierzę cię chłopakom z taboru. Będziesz śpiewać Czarnomorca, Który wyprowadził na mróz ciebie, bosą.
Pojedziemy przez góry, przez doliny, Zapomnisz swoją willę na Dunaju. Zadnieprzańskie tam zielone pole O rodzicach twoich ciebie nie zapyta.
Czemuż płaczesz, czemu łamiesz ręce, Będziesz tam śpiewać, nie szlochać. Tam nie pójdziesz z tęsknoty i rozpaczy Szczęścia pod oknami prosić.
Nie spadnie tam biały śnieg zawczasu Na te błyszczące czarne włosy. Nie tęsknij, nie płacz, moja piękna, Uśmiechnij się, moja rozczochrana!
II. Pytasz, czy jestem bogaty, Czy mam ziemię. Miła! Będziesz miała Więcej, niż u króla.
Pytasz, gdzie moja chata, Czy surowa u mnie matka, Czy płodna moja ziemia? ...Lepsze ja mam pałace, Aniżeli u twojego króla.
U mnie całe niebo świeci I wszędzie przepych, blask. Płoną w futerale klejnoty, Nabity złotem dysk.
W ciężkiej, w śmiertelnej pracy Półplanety ja pieszo przeszedłem. Nie ma ani ras, ani nacji, Nie ma ani państw, ani języków.
Jest uśmiech, są oczy, jest powab, Piękno jest ludzkiego ciepła. I nad Dunajem trawy Takie same, jak u nas na Dnieprze.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Jak bandurzystę Jarosława w obozie nie opuszczała myśl o stworzeniu kapeli bandurzystów. Ale skąd wziąć instrumenty? Jak to mówią, kto szuka, ten znajduje. Można jedynie podziwiać pomysłowość Jarosława Babuniaka. Pomysł nie czekał długo na realizację. Choć nie było materiału, można było wykorzystać pudełka po produktach! Kiedy deszczułki z tych pudełek dobrze wyschły, obozowi mistrzowie zabrali się do pracy. Z niewielkiej grupy entuzjastów, nauczywszy ich grać, Jarosław Babuniak stworzył przy chórze «Burłaka» małą kapelę bandurzystów. Po uwolnieniu z niewoli w 1948 roku los rzucił Jarosława Babuniaka do Anglii, dokąd z czasem przeprowadzili się także rodzice. Pracował w fabryce tekstyliów w mieście Bolton. W lutym 1949 roku połączył swój los z Tamarą Hrynewycz, rodowitą czernihowianką, mądrą, czułą kobietą o silnej woli, która dostrzegała wielki talent swojego męża i przez całe życie małżeńskie brała na siebie odpowiedzialność za wychowanie dzieci, za rodzinę, aby artysta miał możliwość całkowitego poświęcenia swojego czasu pracy artystycznej poza głównym zatrudnieniem. „Liverpool Daily Post” pisał: „Największe wrażenie na słuchaczu zrobiły chóry słowiańskie, w szczególności ukraiński, jego ogniem męskich głosów i głębią basowych tonów”. Oprócz tego, że chór pod dyrekcją J. Babuniaka zajął wśród trzydziestu trzech chórów drugie miejsce, godnie reprezentował na tym festiwalu ukraińskie imię także sam dyrygent „Homonu” Jarosław Babuniak. Gazety odnotowywały jego niezwykły talent. „The Times” pisał: „Jednym z najbardziej udanych zawodników-solistów na festiwalu był Ukrainiec, pan Jarosław Babuniak, mieszkający w Manchesterze. Zdobył pierwsze miejsce w śpiewie solowym — bas, drugie miejsce w śpiewie solowym — baryton, pierwsze miejsce w grze solowej na instrumencie ludowym — bandurze”. (Bandura po raz pierwszy brała udział wśród instrumentów ludowych innych narodów. Zatem J. Babuniak jest pierwszym laureatem międzynarodowych festiwali jako bandurzysta). W wielu gazetach w opisach festiwalu pojawiały się podtytuły: „Sukces emigranta”. Z zachwytem odnotowywano: „Dwa pierwsze i jedno drugie miejsce”. Mowa była o Jarosławie Babuniaku. Wkrótce po błyskotliwej prezentacji słuchali go działacze społeczni wszystkich krajów Europy, wysokie duchowieństwo, zwierzchnicy ukraińskich kościołów z całego świata, występ w tym samym roku (już po raz drugi) w obecności Papieża w Watykanie, gdzie zabrzmiała modlitwa o niepodległość Ukrainy; udział w składzie połączonego kilkusetosobowego chóru jubileuszowego z ośmiu chórów, którego głównym dyrygentem był Jarosław Babuniak, za co otrzymał w 1988 roku z Rzymu od Najwyższego Arcybiskupa metropolity Myrosława Iwana kardynała Lubacziwskiego list z podziękowaniami i wszedł do historii Ukraińskiego Kościoła i narodu, światowej sztuki chóralnej jako główny dyrygent chóru jubileuszowego tysiąclecia. Właśnie po występie w Rzymie połączonego chóru — chóru tysiąclecia — o Rzymie zaczęto mówić jako o ukraińskim mieście. Był to zenit kunsztu artystycznego, działalności dyrygenckiej kierownika chóru „Homon”, świadectwo tego, że Jarosław Babuniak rzeczywiście należy do wybitnych dyrygentów. Pierwsza podróż do Ojczyzny — na Ukrainę po długiej rozłące — nie samego, lecz z całym swoim bogactwem artystycznym — z wyhodowanym, wypielęgnowanym, z błyskotliwą sławą chórem „Homon” — pozostanie niezapomnianą stroną w artystycznej biografii naszego sławnego maestro. Na ojczystej ziemi 3 czerwca 1995 roku chórzystów manchesterskiego „Homonu” gościnnie witał Lwów. Tutaj odbył się pierwszy koncert. Chór ciepło witali przedstawiciele społeczności, instytucji artystycznych, zespoły twórcze — wszędzie, gdziekolwiek występował od 3 do 4 czerwca: we Lwowie, Drohobyczu, Nadwórnej, Iwano-Frankiwsku, Brzeżanach, Tarnopolu, Kijowie i, oczywiście, w rodzinnych stronach — we wsi Werbiw, w rejonie brzeżańskim. W Nahujowicach Jarosław Babuniak wraz z chórem odwiedził „Ścieżkę Franki”. Frankowe „Pieśń i praca — wielkie dwie siły” było i jest dewizą życia artysty. Łaskawie przyjął chórzystów Kijów, gdzie sławna pani Lidia Oreł, żona znanego maestro grającego na sopiłce Leopolda Jaszczenki, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, kierownika kijowskiego „Homonu”, zapoznała gości z dorobkiem unikalnego Ukraińskiego Muzeum Architektury Ludowej. Ile wrażeń, ile duchowego natchnienia zaczerpnęli manchesterczycy! Zarówno goście, jak i mieszkańcy wsi Werbiw byli świadkami wzruszającego momentu odsłonięcia przez trzech uczniów ojca Ilarija Babuniaka (Hryhorija Iwanyka, Petra Bakowycza i Dmytra Semczyszyna — dziewięćdziesięcioletnich mieszkańców) na fasadzie szkoły w Werbowie tablicy pamiątkowej. Spadło płótno i wzruszony Jarosław zobaczył na tablicy kontury bandury oraz przeczytał słowa: „Tą tablicą mieszkańcy wsi Werbiw czczą pamięć o pedagogu, działaczu społecznym Ilariju Babuniaku oraz jego synu Jarosławie — bandurzyście, śpiewaku, dyrygencie, popularyzatorze ukraińskiej pieśni na świecie. 7. 06. 1995 r.”. Tutaj, we wsi Werbiw, gdzie obecnie stoi nowa jasna szkoła, na tym podwórzu stała do 1974 roku stara, pod szewczenkowską strzechą szkoła, w której mieszkała rodzina Babuniaków — prośwician, siewców dobra, rozumu, wieczności: miłości do ojczystej ziemi, do ojczystej pieśni, do Ukrainy. Tutaj są korzenie talentu artystycznego Jarosława Babuniaka. W związku z 50-leciem działalności twórczej na terenach diaspory Jarosław Babuniak został odznaczony Dyplomem Honorowym Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy. Pierś wysokiego maestro zasłużenie ozdobił Medal Jubileuszowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” — medal „ze stopu uczuć”, jak trafnie nazwał go przewodniczący Ogólnoukraińskiej „Proświty” Pawło Mowczan, medal ze stopu miłości do wszystkiego, co ukraińskie — godna nagroda na przełomie tysiącleci z okazji złotego jubileuszu „Homonu”, bez którego Jarosław Babuniak nie wyobraża sobie życia, z okazji półwiecznej działalności artystycznej maestro oraz 2000-lecia Narodzenia Pańskiego. A w 1999 roku chórzyści „Homonu” oraz jego dyrygent godnie zasilili kohortę laureatów nagrody imienia braci Łepkych. Nagroda braci Łepkych to miły prezent i nagroda z ojczystej ziemi, z którą nasi żurawie-rodacy nigdy się nie rozstają — ani myślami, ani sercem, ani duszą. Bohdan HOŁOWYN, Jarosława PAWLIW, m. Tarnopol
Traducción automática
Jarosław Ilarijowycz Babuniak urodził się 2 stycznia 1924 roku we wsi Werbiw w rejonie brzeżańskim na Tarnopolszczyźnie, w rodzinie o tradycjach proświtańskich. Matka, Olha — pochodząca ze Lwowa — swoimi kołysankami dała Jarosławowi pierwsze lekcje śpiewu. Ojciec, Ilarij — rodowity mieszkaniec wsi Trostianiec w tym samym rejonie, pracował jako dyrektor szkoły w Werbowie, stał u źródeł budownictwa kulturalnego na wsi, był dyrygentem znanego nie tylko w powiecie w latach 20. i 30. męskiego chóru cerkiewnego. Zauważywszy u syna zdolności muzyczne i zainteresowanie sprawami chóralnymi, ojciec często zabierał go oraz córkę Irynę na koncerty. Wykształcenie chłopiec zdobył w szkole w Werbowie, a naukę kontynuował wraz z siostrą Iryną w gimnazjum w Brzeżanach, dokąd w roku szkolnym 1939/1940 przeniesiono jego ojca na stanowisko profesora śpiewu. W gimnazjum w Brzeżanach panował wówczas kult sztuki. Tutaj swego czasu dyrygował chórem Denys Siczynski. Z murów gimnazjum w Brzeżanach wyszło wielu wybitnych przywódców duchowych, naukowców, dziennikarzy, pisarzy, polityków i działaczy społecznych. W gimnazjum w Brzeżanach ojciec Jarosława, Ilarij Babuniak, kierował chórem gimnazjalnym, który w każdą niedzielę śpiewał Mszę Świętą w cerkwi Świętej Trójcy. Tutaj Jarosław stawiał swoje pierwsze kroki jako dyrygent. O swoim debiucie nie bez ciepłego humoru Jarosław wspomina w artykule „Mój wspomnienie”, zamieszczonym w książce „Brzeżańszczyzna we wspomnieniach emigrantów” (1993). Pod kopułami cerkwi Świętej Trójcy w 1995 roku Jarosław Babuniak, jako już znany dyrygent, odśpiewał Mszę Świętą ze swoim światowej sławy chórem po ponad pół wieku, podczas pierwszej wizyty w niepodległej Ukrainie. Po ukończeniu gimnazjum i studiów muzycznych, które odebrał od ojca oraz kobziarza-bandurzysty Anatolija Bileckiego, Jarosław kontynuował studia we Lwowie. W 1942 roku Jarosław śpiewał w profesjonalnym chórze Ostapa Ostaszewskiego przy Instytucie Twórczości Ludowej we Lwowie. Kierownikiem artystycznym chóru był Mykoła Kołessa, który miał wielki wpływ na Jarosława i widział w nim przyszłego dyrygenta. Mając piękny głos (tenor), Jarosław brał udział w profesjonalnym chórze „Burłaka” Tarasa Łozyńskiego jako solista, śpiewak-bandurzysta. I kto wie, jak potoczyłyby się losy Jarosława Babuniaka, gdyby nie wojna. Z bronią w ręku i bandurą na plecach, wraz ze swoim przyjacielem bandurzystą Wołodymyrem Jurkewyczem, Jarosław Babuniak w 1943 roku wyruszył w świat, jak wielu młodzieńców z Zachodniej Ukrainy, w składzie Pierwszej Ukraińskiej Dywizji Ukraińskiej Armii Wyzwoleńczej pojechał na szkolenie i swoją niezwykłą bronią — dźwięczną, wielostrunową bandurą — podnosił na duchu żołnierzy. Z czasem, po zakończeniu wojny, znalazł się we Włoszech. Tutaj, we włoskiej niewoli, dusza artysty nie zaznała spoczynku. W obozie wkrótce zaczęło rozwijać się życie kulturalne. Już w maju 1945 roku z grupy zdolnych młodych śpiewaków-entuzjastów został utworzony chór „Burłaka”. Wśród pierwszych założycieli (Myron Łozyński, Wołodymyr Staszyszyn, Wołodymyr Domaszoweć, Stepan Huminiłowycz — który został dyrygentem chóru) był także Jarosław Babuniak. Swoją sztuką pragnęli podtrzymywać na duchu uwięzionych rodaków. Z czasem młoda para przeniosła się do Manchesteru, gdzie mieszkało więcej Ukraińców. Tutaj, w Manchesterze, kontynuuje wyszywanie się ręcznik artystycznego losu Jarosława Babuniaka. A podstawą, na której wielcy mistrzowie rodzą cud, pielęgnują wielki cud, dla maestro Jarosława była ukraińska ziemia, rodzima pieśń, kochająca żona-Ukrainka, dwie córki Romana i Roksana, syn Jarosław (uczestnik chóru „Homin”), a z czasem także pięcioro wnucząt i dwoje prawnucząt. Bóg dał Jarosławowi Babuniakowi nie tylko dar artystyczny, ale i wieczny niepokój duszy. W tym samym, 1949 roku młody emigrant organizuje chór mieszany, w którym śpiewała żona Tamara. „To było — wspomina nie bez dumy Tamara Babuniak — w sali koncertowej Albert Hall. Jarosław przeprowadził kilka prób chóru, którego repertuar składał się z dwóch pieśni: „Iz-za hory kamianoji” M. Łeontowycza oraz „Szczedryk” K. Stecenki. Występ był bardzo udany i uwieńczony pierwszym miejscem”. Chór mieszany wkrótce zastąpił chór męski, u którego kolebki stał jako kierownik artystyczny i wieloletni dyrygent Jarosław Babuniak. Urodzony w Wielkanoc 1949 roku, ten zespół jest znany na całym świecie jako chór „Homin”. Ukraińska pieśń mocno zjednoczyła wokół naszego rodaka emigrantów z wielu miast i wsi Wielkiej Brytanii. Przez pół wieku, bez żadnego wynagrodzenia, szlifował i szlifuje mistrzowskim ruchem swojej batuty, całym sercem, duszą i miłością do Ukrainy cudowne głosy uczestników chóru, którzy z odległości setek kilometrów z różnych miast zjeżdżają się do Manchesteru na próby — również na własny koszt. I również z miłości do Ukrainy. Z miłości do Ukrainy chór obdarowuje świat czarem ukraińskiej pieśni. O ukraińskim chórze „Homin” z podziwem wypowiada się brytyjska prasa: „To prawdziwie wspaniały dar chóru „Homin” na 10-lecie SUB-u (Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii. — Aut.). Każdy Ukrainiec może być śmiało dumny z naszego reprezentacyjnego chóru i jego błyskotliwego sukcesu”. swojego imienia na Międzynarodowym Festiwalu Walijskim w 1955 roku, w 1956 roku nauczyciel śpiewu solowego profesor Gindley Taylor rekomenduje Jarosława Babuniaka na próbę głosu do Opery Królewskiej „Covent Garden”. Nasz rodak, Ukrainiec, emigrant J. Babuniak pomyślnie przeszedł próbę. Jednak pozostał wierny ukraińskiej pieśni i chórowi. Od 1964 roku Jarosław Babuniak bierze chór „Homin” pod swoje stałe skrzydła i zaczyna intensywnie pracować, przygotowując się z nim do Międzynarodowego Festiwalu w Llangollen (Walia). 9 lipca tego samego roku, na oczach 30-tysięcznej publiczności, gdzie rywalizowały w swoim kunszcie dwadzieścia cztery chóry świata, „Homin” zdobywa pierwsze miejsce i otrzymuje Jedyne Międzynarodowe Trofeum z rąk księżniczki Małgorzaty — siostry królowej Anglii. Przez swoją półwieczną działalność chór „Homin” zdobył światową sławę, wiele trofeów, certyfikatów, dyplomów. Jest laureatem ośmiu słynnych międzynarodowych festiwali, w tym w Londynie, Edynburgu, Cambridge, Walii, Montreux (Szwajcaria). Z wielkim sukcesem śpiewał w największej sali Londynu w obecności rodziny królewskiej. Chór jest reprezentacyjną jednostką artystyczną Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii. Pod dyrygenturą Jarosława Babuniaka chór z powodzeniem koncertował, zbierając obfite oklaski wdzięcznych widzów i słuchaczy w wielu krajach świata. W 1995 roku wspólnie z lwowskim chórem „Homin” odbył tournée artystyczne po Ukrainie, gdzie w Kijowie dołączył do nich kijowski „Homin”. Za plecami chóru — systematyczne nabożeństwa cerkiewne, stałe występy na jubileuszach szewczenkowskich, w Paryżu — na cześć jubileuszu „Proświty”, koncert poświęcony ofiarom Wielkiego Głodu 1933 roku na Ukrainie, 80-leciu Strzelców Siczowych i inne; występ na III Światowym Kongresie Wolnych Ukraińców w najbardziej prestiżowej sali koncertowej Nowego Jorku „Carnegie Hall”, udział w uroczystym koncercie ukraińskiej muzyki duchowej w 1988 roku, poświęconym 1000-leciu Chrztu Ukrainy-Rusi, który odbył się w Londynie i który
Rok 1999 stał się jubileuszowym zarówno dla chóru, jak i dla jego głównego dyrygenta Jarosława Babuniaka, śpiewaka i bandurzysty. Związek Ukraińców w Wielkiej Brytanii na przełomie tysiącleci świętował 50-lecie swojego reprezentacyjnego chóru „Homin”, a maestro Jarosław Babuniak, który wyprowadził chór na szczyt światowej sławy, — swoje 75-lecie. Całe życie i działalność Jarosława Babuniaka to przykład wiernej służby Ukrainie, ukraińskiej pieśni, ukraińskiej sztuce chóralnej, sztuce gry na narodowym instrumencie — bandurze.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
wpadła do studni, z której piła wodę. Już w 1720 roku wydany został ukaz Piotra I, który przewidywał, «aby na nowo żadnych książek, oprócz dawnych wydań cerkiewnych, nie drukować, a owe stare księgi z takimiż cerkiewnymi sprawdzać przed drukiem, z tymi wielkorosyjskimi drukami, aby żadnej różnicy i osobnego narzecza w owych nie było» [1, s. 268]. Jeśli nawet pozwalano drukować ukraińskie książki, to pod warunkiem, że będą one przetłumaczone na «wielkorosyjskie narzecze» lub przerobione na moskiewską modłę. Co więcej, nawet takie tłumaczenia trzeba było uzgadniać z Synodem. Nieprzypadkowo ukazem z 1766 roku Ławrze «szczegółowo przepisano ... aby na przyszłość w drukarni tejże Ławry drukować i do sprzedaży przeznaczać tylko te księgi, które w Moskiewskiej drukarni z aprobatą Św. Synodu są drukowane ...» [2, t. 5, s. 165]. W 1775 roku Święty Synod nakazuje metropolicie Gabrielowi Kremenieckiemu (1770—1783), «żeby niezgodnych z wychodzącymi z Moskiewskiej drukarni księgami w lud wypuszczane nie były ... i w niczym najmniejszej różnicy nie było... Co zaś tyczy się wydawanych na nowo ksiąg, to one poprawiwszy, nie drukując, najpierw przesyłać do rozpatrzenia i aprobaty do Świętego Synodu niechybnie» [2, t. 4, s. 196—197]. W 1786 roku Święty Synod nakazał kijowskiemu metropolicie Samuelowi Mislawskiemu (1783—1796), aby w książkach, które drukuje Ławra, w porównaniu z moskiewskimi «żadnej różnicy i dodatku oraz w stylu wyrażeń zmiany w żadnym wypadku nie było, — w tym mieć jak najsurowszy nadzór...» [2, t. 5, s. 166]. Podobne środki podejmowano także za metropolity Jerofieja Malickiego (1796—1799). Jednocześnie metropolicie kijowskiemu zalecano usunąć ze wszystkich cerkwi na Ukrainie i od ludności książki dawnego druku i zastąpić je moskiewskimi, które zaczęły do nas napływać. Podobna reglamentacja doprowadziła do zamknięcia ukraińskich drukarni. Okradając Ukrainę ekonomicznie, moskiewscy możnowładcy jednocześnie próbowali ostatecznie wyprzeć język ukraiński z życia duchowego. W ukazie z 1762 roku Katarzyna II (1762—1796) poleciła, «aby chachły nie patrzyli, jak wilki w las, uczynić ich powszechne zrusyfikowanie», i dała wskazówki, jak należy to robić. Zgodnie z rozporządzeniem, język rosyjski wprowadzano do kancelarii ukraińskich konsystorzy, a księży zobowiązano do wygłaszania kazań wyłącznie w języku cerkiewnosłowiańskim z moskiewską wymową. Teraz w cerkwiach trzeba było czytać głosem, «właściwym rosyjskiemu narzeczu», czyli wymawiać właśnie po rosyjsku. W 1784 roku ten metropolita zobowiązał archimandrytę monasteru Kijowsko-Brackiego oraz rektora i prefekta Akademii Kijowsko-Mohylańskiej do zapewnienia rosyjskiej wymowy studentów, którzy czytali księgi cerkiewne przy święceniach na stopnie. W szczególności, w odniesieniu do studentów nakazywano, «aby oni nieustanną powzięli troskę o niechybnym i nieopuszczalnym przestrzeganiu zarówno przez nauczycieli, jak i uczących się zasad rosyjskiej pisowni...». Dwa lata później metropolita polecił «w wykonanie ukazu Jej Cesarskiej Mości ... rektorowi i prefektowi przyjąć niezwłocznie dla Akademii Kijowskiej wzór nauczania dla wszystkich szkół w Imperium naszym ustanowiony», czyli wprowadzić moskiewski język i metody nauczania [2, t. 5, s. 123]. To samo musiały zrobić inne szkoły na Ukrainie. W XIX w. rząd dokonał kilku nowych pogromów ukraińskiej kultury cerkiewnej. Te pogromy stawały się coraz bardziej dotkliwe i coraz bardziej niszczycielskie. Systematycznie niszczono wszystko to, co Ukraina zdążyła stworzyć w krótkich przerwach między pogromami. W 1863 roku minister spraw wewnętrznych P. Wałujew przygotował tajny cyrkularz, w którym zaznaczano, że «żadnego małorosyjskiego języka nie było, nie ma i być nie może» i że «narzecze ich, używane przez prosty lud, jest tym samym językiem rosyjskim, tylko zepsutym wpływem na niego Polski», że «ogólnorosyjskie»
Traducción automática
Nasza dramatyczna historia zaświadczyła o niespotykanej dotąd zbrodni — próbie odebrania narodowi języka, zgubienia jego duszy, aby nie pozostawić mu nadziei ani w tym świecie, ani w innym. Wina zaś za tę zbrodnię niezmywalnymi plamami matowieje na mundurach moskiewskich imperialistów i ich komunistycznych lizusów, których potomkowie i dziś bezwstydnie jedzą ukraiński chleb, ale jednocześnie nawet w murach parlamentu bezczelnie szydzą z naszego języka i otwarcie plują w naszą duszę… Pragnąc ukryć własne niedorozwinięcie, Moskwa odwiecznie z pozycji wyniosłości i religijnego fanatyzmu marzyła o zrusyfikowaniu Ukrainy, jej Cerkwi, na którą rozdzierała swoją paszczę jak żak. A sojusznikiem samowładztwa w tej polityce występowała Moskiewska, czy oficjalnie «Rosyjska» Cerkiew Prawosławna (RPC), przy której wsparciu przyjęto setki antyukraińskich ukazów. Utożsamiając różnice obrzędowe i kanoniczne z różnicami w dogmatyce, zuchwali moskale nierzadko rozpatrywali naszą Cerkiew jako heretycką, a zatem dokładali wszelkich starań do jej «naprawienia». Podstępy wobec Ukraińskiej Cerkwi rozpoczęły się jeszcze przed niesławną ugodą perejasławską, od końca XVI — początku XVII w., czyli od czasu «złotego wieku» naszego piśmiennictwa. Konserwatywne moskiewskie duchowieństwo na czele z patriarchą Filaretem (1619—1633), ojcem cara Michała (1613—1645), pierwszego cara z dynastii Romanowów, poruszyło kwestię tego, czy można wpuszczać do ich cerkwi przyjezdnych Ukraińców. Ostatecznie sobór w 1620 roku zezwolił, ale postawił wstępny warunek — powtórny chrzest naszych przodków. Jeszcze bardziej nie podobało się północnym sąsiadom ukraińskie piśmiennictwo, które różniło się od moskiewskiego nie tylko językiem, ale i dobroczynnymi wpływami zachodnimi, których moskale nigdy nie lubili. Więc kiedy nasz pisarz Ławrentij Zyzanij-Tustanowski, tłumacząc swój «Katechizm» na język cerkiewny, przyjechał w 1626 roku do Moskwy, aby go tam wydrukować, moskiewscy diacy oświadczyli, że rzekomo ta część książki, która zawierała astrologię, wzięta jest «od wołchwów helleńskich i bałwochwalców i z prawowiernością naszą nie jest zgodna» [1, s. 270]. Kiedy jednak książka mimo wszystko ukazała się drukiem, astrologii w niej już nie było — moskiewscy «cenzorzy» wyrzucili ją. I to nie było wyjątkiem. W 1627 roku wyższe moskiewskie duchowieństwo potępiło książkę innego naszego pisarza, Cyryla Trankwiliona (Stawrowieckiego), «Ewangeliarz pouczający» za to, że w niej, proszę bardzo, «odnalazły się liczne herezje i sprzeczności». W tym samym 1627 roku w Moskwie wydaje się pierwszy antyukraiński ukaz. Pragnąc, «aby w przyszłości nikt żadnych książek litewskiego druku (ukraińskich. — I. M.) nie kupował», patriarcha i car zabronili rozpowszechniać w Moskowii książki, które zostały wydrukowane na Ukrainie. Ukaz wymagał «te książki zebrać i na stosach spalić, żeby ta herezja i zamęt w świecie nie istniały». Po ustaleniach perejasławskich klimat duchowy na Ukrainie znacznie się pogarsza. Już w swoim manifeście o ugodzie z hetmanem Bohdanem Chmielnickim (1648—1657) car Aleksy (1645—1676) nakazywał Ukraińcom: «Rozdzielenie z Polakami uczyńcie zarówno w wierze, jak i w obyczaju; chochoły, które macie na głowach, ostrzyżcie…». I chociaż moskale mówili przeważnie o «chochołach», ale mieli na myśli właśnie duszę. W 1686 roku drogą przemocy, łapówek i zdrady metropolię kijowską wzięto pod jurysdykcję patriarchy moskiewskiego. Moskiewscy konserwatyści próbują jednocześnie ograniczyć ukraiński samorząd, zakończyć ukrainizację moskiewskiego życia i nadać nowy obrót antyksiążkowej kampanii. Dlatego w 1672 roku postanowiono «we wszystkich miejscach ludziom wszelkich stanów wydać surowy zakaz z wielkim wzmocnieniem, aby ci ludzie polskich i litewskich (ukraińskich. — I. M.) druków książek nikt u siebie w domach potajemnie i jawnie nie trzymał, a przynosili by i oddawali wojewodzie». Nie ograniczając się do tego, patriarcha-ukrainofob Joachim (1674—1690) nakazuje w 1677 roku wyrywać z ukraińskich książek karty, «niezgodne z księgami moskiewskimi». Tak została zapoczątkowana «cenzura». Minęło kilka lat. I w 1689 roku wychodzi nowy ukaz, który zabrania Ławrze Kijowskiej drukować książki bez patriarszego zezwolenia. Czarna tłuszcza na czele z patriarchą Joachimem postanowiła pod koniec XVII w. wydać generalną bitwę wszystkiemu, co ukraińskie. «Broniąc» prawosławny lud «przed pokusą łacińską, którą kijowskie nowe księgi utwierdzają», moskiewscy hierarchowie na swoim soborze w 1690 roku nałożyli «przekleństwo i anatemę, nie tylko podwójnie i potrójnie, ale i wielokrotnie» na «polskie i litewskie druki książek» wybitnych działaczy Ukraińskiej Cerkwi — Stefana Zyzanija, Cyryla Stawrowieckiego, Piotra Mohyły, Symeona Połockiego, Innocentego Gizela, Joannicjusza Galatowskiego, Łazarza Baranowskiego, Antoniego Radywiłowskiego i innych, podczas gdy pierwszy tom książki «Czetii-Minei» Daniła Tuptały patriarcha w ogóle nakazał spalić [1, s. 266]. Ale realizacja decyzji soboru skomplikowała się, bo moskale nie mogli obejść się bez naszej kultury. Dlatego przy braku własnych książek w Rosji kontynuują służbę według zanatematyzowanych ukraińskich ksiąg. Tak, sam patriarcha kontynuował rozsyłanie po innych miastach utworów Epifaniusza Sławineckiego «Obiad duchowy» (1681) i «Wieczerza duchowa» (1683), które były wydane w Rosji i jednocześnie przeklinane. W 1692 roku arcybiskup Atanazy, bliski współpracownik patriarchy Joachima, odprawiał służbę według «Trebnika» Piotra Mohyły, na który dwa lata wcześniej nałożono anatemę. Car Piotr I Krwawy (1689—1725) pragnie nie tylko wykorzystać duchowość Ukraińców, ale i przejmuje nasze osiągnięcia, aby przy ich pomocy «ukulturalnić» Moskowię. Przy tym nowy etap totalnego zmoskwiczenia zapoczątkowuje tragedia połtawska 1709 roku, po której ingerencje dają się zauważyć nawet w błahych kwestiach. Tak, w przedmowie do «Rozmów» Jana Złotoustego (1709) moskiewscy wydawcy oświadczali, że utrzymują «ortografię czyli pisownię i prawowierność wielkorosyjską, poprawną według nauki gramatyków i filozofów, w szkołach od dawna i do dziś utrzymywaną, a małorosyjskie mroczne wyrażenia wyjaśniliśmy zwyczajnymi». Takie tłumaczenie «mrocznych wyrażeń» dotyczyło wszystkich książek — tych, które szły do Moskowii, i tych, które zostawały na Ukrainie. W 1721 roku przez cara został stworzony wyższy organ cerkiewny — Świątobliwy Synod na czele z «człowiekiem dobrym z wojskowych», który wydał bitwę wszystkiemu, co szło z Ukrainy. Łajano naszą reformę cerkiewną i śpiew, ubiór i architekturę, nowe kaznodziejstwo w cerkwi i filozofię, a nawet samą wiarę. Synod nakazywał przesyłać mu do cenzury nawet tak zwane «konkluzje» — programy uczonych dysput w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, «aby w takich konkluzjach pobożności naszej nie zostało wydane coś przeciwnego» [1, s. 269]. Synod wymagał, aby, zgodnie z carskim ukazem, z Ukrainy do Rosji corocznie kierowano czołowych uczonych i najzdolniejszych w nauce «osoby», przede wszystkim «studentów» Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Wśród nich byli tak utalentowani działacze kultury cerkiewnej, jak Arseniusz Satanowski, Epifaniusz Sławinecki, Symeon Połocki, Daniło Tuptało (Dymitr Rostowski), Stefan Jaworski, Teofan Prokopowicz i wielu innych. Tak, zubożając pod względem duchowym Ukrainę, te «ptaki przelotne» rusyfikowały się i pracowały na korzyść Moskowii, której kultura dzięki nim stanęła na nogi. Ale Moskwa nie zważała na to i plu-
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
ski jest tak samo zrozumiały dla Małorosjan, jak i dla Wielkorusów, a nawet o wiele bardziej zrozumiały niż obecnie tworzony dla nich przez niektórych Małorosjan, a zwłaszcza przez Polaków, tak zwany język ukraiński» [1, s. 272]. Wychodząc z własnej koncepcji, minister nakazał: «wstrzymać przepuszczanie książek w języku małoruskim, zarówno o treści duchowej (religijnej. — I. M.), jak i podręczników oraz w ogóle przeznaczonych do początkowego czytania przez lud». Dalej przyjęto mnóstwo mniejszych ukazów i postanowień. Tak oto ukraiński uczony P. Łobodoćkyj został zwolniony z pracy jedynie za przetłumaczenie jednego zdania z Ewangelii na język ukraiński. W 1881 roku zabroniono wygłaszać kazania kościelne w języku ukraińskim. A w 1868 roku wydano ukaz Aleksandra III (1881—1894) o zakazie chrztu ukraińskimi imionami. O charakterze polityki ukrainożerstwa świadczy notatka służbowa gubernatora połtawskiego von Baggohufwudta (1914), w której proponuje on stawiać na czele ukraińskich diecezji tylko Moskali, wywierać najostrzejszy nacisk na księży zarażonych ukrainofilstwem, a na parafialnych nadzorców szkół mianować wyłącznie Moskali. Taka polityka doprowadziła do przekształcenia niegdyś wysoko wykształconego narodu ukraińskiego w wzorzec ciemnoty i ignorancji, ponieważ według spisu z 1897 roku jedynie 21 procent dorosłej ludności potrafiło czytać i pisać. I cóż w tym dziwnego, skoro, według terminologii stołypinowskiego okólnika z 1910 roku, «Małorosjan» utożsamiano z «inorodcami»! Rosja, która niegdyś była dla prawosławnych Ukraińców marzeniem, stała się teraz dla nich straszydłem. Ale i na tym szowiniści nie poprzestali. Nadejście epoki komunistycznego Lucyfera oznaczało usankcjonowanie w ogóle pełnej samowoli dla ukrainożerców. W imperialistycznej polityce bolszewicy prześcignęli swoich poprzedników — carskich satrapów. Nie ograniczając się do jednostkowych akcji antyreligijnych, obrali kurs na ostateczną likwidację ukraińskich cerkwi, aby na zawsze zamilkło Słowo Boże. W swojej nieludzkiej polityce bolszewicy wykazywali wyjątkową konsekwencję. Już w 1918 roku rozpoczęli planowe niszczenie chrześcijańskich zabytków Ukrainy. A po podpisaniu w 1922 roku przez Lenina dekretu «O konfiskacie kosztowności cerkiewnych» zaczął się prawdziwy rozbój, który przypominał ordyński najazd. Bo ucierpiały najcenniejsze osiągnięcia kultury przeszłości. Pełna lista skradzionych, wywiezionych i zniszczonych przedmiotów zajęłaby kilkaset stron. Przede wszystkim były to liczne «carskie» wrota z miejscowych cerkwi, krzyże ołtarzowe i ręczne, srebrne i pozłacane kielichy oraz tabernakula, zdobione diamentami, perłami, szmaragdami, szafirami i innymi drogimi kamieniami, skarby monet, Ewangelie w złotych i srebrnych oprawach, takie unikatowe zabytki ojczystego piśmiennictwa jak «Ewangelia Ostromira» (1056—1057), «Izbornik Światosława» (1076), «Ewangelia Mścisława» (1117) i inne. Przymusowo zamykano szkoły teologiczne. A w 1925 roku Sobór Mądrości Bożej (Sobór św. Zofii) oraz Ławra Pieczerska w Kijowie zostały przekształcone w muzea antyreligijne, podczas gdy budynki i cerkwie Monasteru Wydubickiego, Cerkiew Wszystkich Świętych nad bramą Monasteru Pieczerskiego stały się magazynami. Z powodów ateistycznej propagandy zniszczono panoramę «Golgota» na Włodzimierskiej Górce oraz pomnik na miejscu dawnej cerkwi św. Ireny (zbudowanej przez Jarosława Mądrego w 1037 roku na cześć anioła jego żony) przy ul. Włodzimierskiej, a sama ulica została przemianowana na ul. Korolenki. Po straszliwym Hołodomorze lat 1932—1933 moskiewscy okupanci rozpoczęli nie tylko masowe rozstrzeliwania Ukraińców, ale także wysadzanie w powietrze ukraińskich zabytków kultury, w szczególności cerkwi. Tak oto tylko w Kijowie w ciągu jednego roku sekretarz KC KP(b)U P. Postyszew nakazał zburzyć i zamienić w ruiny około 20 monasterów, soborów i innych budowli cerkiewnych — najwybitniejszych zabytków ukraińskiej kultury X—XIX w., wśród których były Cerkiew Dziesięcinna z grobowcem księżnej Olgi (zbudowana w X w., przebudowywana w 1842 roku), Monaster św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach (XI w.), Monaster Bracki na Podolu i dawna Akademia Duchowa przy nim (XVI w.), Cerkiew Trójcy Świętej (XII w.) i wiele innych. W 1930 roku sfabrykowano sprawę «Związku Wyzwolenia Ukrainy» («SWU»), w której podczas sądowej farsy w Charkowie na ławie oskarżonych zasiadło 45 osób, w tym akademik S. Jefremow («głowa bandy»), jego «zastępca» ksiądz W. Czechiwski, uczeni o światowych nazwiskach, pisarze, nauczyciele i inni przedstawiciele inteligencji. Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny (UAKP) został ogłoszony jednym z ogniw «antysowieckiego podziemia» i «emigracyjnych kół burżuazyjno-nacjonalistycznych». Wszyscy uczestnicy charkowskiego procesu zostali skazani, 13 z nich rozstrzelano w 1937 roku. I chociaż pod naciskiem takich «oskarżeń» UAKP został «samorozwiązany», to setki ludzi oddano pod sąd, a 34 biskupów i 2 tysiące księży oraz innych duchownych rozstrzelano i zamęczono w obozach koncentracyjnych. Reszta, 8,5 tys. księży autokefalistów, przeżyła aresztowania, tortury i zesłania. Następczyni UAKP — Ukraińska Cerkiew Prawosławna — działała do 1936 roku, kiedy jej arcybiskup Iwan Pawliwśkyj został aresztowany i wywieziony do Kazachstanu, gdzie zmarł śmiercią męczeńską. W 1989 roku, na wniosek prokuratora ZSRR, sprawa «SWU» została umorzona z powodu braku znamion przestępstwa w działaniach oskarżonych. Tak oto pół wieku po zniszczeniu przedstawicieli zlikwidowanej Cerkwi uznano, że ta likwidacja i te zniszczenia były bezpodstawne. Jeszcze jedno nasilenie akcji antyreligijnych nastąpiło w latach 1957—1961, w wyniku czego na Ukrainie zlikwidowano prawie połowę instytucji cerkiewnych, zamknięto wydawnictwa kościelne. Sam zaś lider sowieckiej partii komunistycznej N. Chruszczow obiecywał pokazać... ostatniego popa, kiedy zostanie zbudowany zaplanowany przez niego komunizm. I już w naszych czasach moskiewsko-bolszewiccy «dobroczyńcy» zainicjowali całą serię konfliktów cerkiewnych i rozłamów, które istotnie podsycał problem języka nabożeństw (ponieważ część hierarchów Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, będącej częścią składową Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, nie życzy sobie prowadzić nabożeństw w języku ukraińskim) i które hamują proces odrodzenia naszej duchowości, osłabiając pozycję Ukrainy jako całości. Tak oto przez 400 lat Moskwa na wszelkie sposoby starała się zniszczyć naszą duchowość, demonstrując wyjątkowe przykłady niewdzięczności i bezczelności. Na tym tle wyróżnia się szlachetna postać znanego rosyjskiego językoznawcy, księcia M. Trubeckiego, który zauważał: «Ta kultura, która od czasów Piotra żyje i rozwija się w Rosji, jest organiczną i bezpośrednią kontynuacją nie moskiewskiej, a kijowskiej, ukraińskiej kultury... W ten sposób ukrainizacja okazuje się mostem do europeizacji». Niestety, takie wyznania są zbyt odosobnione. Ileż krzywdy i smutku wyrządzili nam ci, którym wcale nie zamierzaliśmy wchodzić w drogę! A jednocześnie, jaka byłaby nasza kultura, gdyby nie szydzili z niej samozwańczy «bracia»! Sam Bóg chce, aby Jego Słowo każdy słyszał w swoim języku. Ale tego nie chcą ci, którzy podkarmiają nas «kiełbasianymi» bajeczkami po to, by uśpić naszą czujność, a samym dalej panować w naszym kraju, jak to zdarza się zawsze, gdy upada duchowość narodu. Więc nie zmarnujmy swojej duszy, zachowajmy swój język, kulturę, wiarę i wszystko to, co czyni nas ludźmi. A jeśli będziemy ludźmi, to i żyć zechcemy po ludzku.
1. Jefremow S. Historia piśmiennictwa ukraińskiego. — Wyd. 4. — T. 1. — Lipsk, 1924. 2. Petrow N. I. Akty i dokumenty odnoszące się do historii Akademii Kijowskiej. — T. 4—5. — Kijów, 1904. Iwan Mozhowyj, doktor nauk filozoficznych, m. Sumy. Na fotografii M. Hopiuka: odnowiona kaplica w Wyżnicy
Traducción automática
Publikując ten materiał, redakcja zdaje sobie sprawę, że ma on dość subiektywny charakter i odzwierciedla jedynie jedno z możliwych podejść do problemu. Mimo całej dyskusyjności uważamy jednak, że ten artykuł mógłby zapoczątkować cywilizowaną rozmowę na temat stosunków międzywyznaniowych. Wszak wszyscy jesteśmy dziećmi jednej matki — Ukrainy — i chodzimy pod jednym Bogiem, dlatego uczmy się niezbędnej dla społeczeństwa demokratycznego umiejętności wysłuchiwania jedni drugich.
Niektórzy ludzie, dalecy od prawdziwego życia cerkiewnego, także dziś nie rozumieją całej złożoności i głębi problemów stosunków międzywyznaniowych, uważając, że skoro wszyscy uznają istnienie jednego Boga, to reszta nie ma znaczenia, a spory powstają z powodu uporu i ograniczoności samych wierzących. Tymczasem nie można nie uwzględniać stanowiska tej dość znacznej części naszego społeczeństwa, tym bardziej że nieprawidłowe podejście państwa i społeczeństwa do problemu stosunków międzywyznaniowych może wyrządzić wiele szkód, zadać kolejny cios jedności i narodowo-państwowej spójności naszego narodu. Największą trudność w życie cerkiewne obwodu wnosi oczywiście rozłam wewnątrz Cerkwi Prawosławnej. Społeczne przyczyny rozłamu polegają, moim zdaniem, na tym, że w chwili powstania niepodległego państwa ukraińskiego pewna część wiernych prawosławnych na jego terytorium z szeregu powodów okazała się nastawiona prorosyjsko, antypaństwowo. To jest fakt jasny jak słońce, bezsporny, który zapewne rozumieją wszyscy. Jednak wnioski z tego faktu zostały wówczas wyciągnięte przez różne grupy wierzących różne. Niektórzy z ukraińskich prawosławnych wyciągnęli wniosek, że Cerkiew pełni w Ukrainie funkcję destrukcyjną, a zatem trzeba stworzyć cerkiew „narodową”. Starą zaś, „prorosyjską” wypchnąć z Ukrainy. Tymczasem wówczas istniał, i także teraz istnieje, inny wariant rozwiązania tego problemu: dziesięcioleciami starannie walczyć o ukrainizację Cerkwi. Ze wszystkimi swoimi wadami (a główną z nich jest niebezpieczeństwo utraty części wiernych, którzy mogą nie doczekać zakończenia tego procesu i odejść do grekokatolicyzmu lub protestantyzmu), niestety, jest to droga, moim zdaniem, która wtedy była i jest teraz jedynie słuszna, gdyż każda inna droga to droga rozłamu. Prawo można obejść, jak to czynią liczni prawnicy, tysiącami całkowicie legalnych metod, i liczyć na uniknięcie kary. Ale czy można „obejść”, oszukać Boga? Kara za przestępstwo kryminalne – grzywna, więzienie, a nawet coś straszniejszego, ale cóż to wszystko w porównaniu z niebezpieczeństwem zmarnowania, utracenia duszy? Dziś zbieramy pierwsze owoce rozłamowej drogi. Utrata Bożej Łaski, nieuchronnie pociągana przez rozłam, odbiła się na atmosferze, która dziś panuje w życiu cerkiewnym Ukrainy, w tym także – na Czerkaszczyźnie. Kapłan, zakazany w posłudze przez prawosławnego biskupa za ciężkie przewinienie cerkiewne, nie spieszy się, by wyznać grzech za zło wyrządzone zarówno swojej duszy, jak i duszom swoich parafian, lecz po prostu „przechodzi do pracy” u biskupa-„konkurenta”. Inny kapłan pojawia się w cudzej świątyni z grupą świeckich, którzy używają siły, by pokazać gospodarzowi, jak bardzo jest tu zbędny. Trzeci oskarża swoich współbraci w kapłaństwie o służbę interesom sąsiedniego państwa tylko dlatego, że nie chcą na przysługę polityczniej koniunkturze zmieniać swoich przekonań. Tych przykładów, niestety, nie ma końca. A tymczasem na tym tle podnosi głowę okultyzm, prawdziwe mrakobésie, mnożą się totalitarne sekty. Zaostrzenie stosunków międzywyznaniowych już samo w sobie wyjątkowo negatywnie wpływa na jedność społeczeństwa ukraińskiego. Ta rozłamowa postawa części (co prawda mniejszej) ukraińskich kręgów cerkiewnych niesie w sobie także inne, znacznie poważniejsze niebezpieczeństwo: ciągłe odpychanie UPC, oskarżanie jej o „służbę sąsiedniemu państwu”, w końcu osłabienie wpływu na UPC elementu narodowo świadomego (który w swojej przeważającej większości odchodzi do rozłamu) stwarza niebezpieczeństwo jeszcze większego wzmocnienia wewnątrz kanonicznej Cerkwi Prawosławnej wpływów elementu moskwofilskiego. Konieczna jest systematyczna, wytrwała, ale ostrożna praca w kierunku ukrainizacji życia cerkiewnego, krok po kroku tworzenie (a lepiej powiedzieć – odradzanie) ukraińskiego prawosławia. W Cerkwi nic nie dzieje się w pośpiechu; to bardzo konserwatywna struktura, każdy nacisk może doprowadzić do niepożądanego zaostrzenia sytuacji wewnątrzcerkiewnej, sprzyjać powstaniu kolejnego rozłamu. Istnieje realne niebezpieczeństwo powstania na Ukrainie odrębnej, niezależnej od UPC, potężnej eparchii Ruskiej Cerkwi Prawosławnej. O tym, w szczególności, mówił biskup czerkaski i kaniowski Sofroniusz podczas niedawnego spotkania kierowników wyznań chrześcijańskich w gabinecie czerkaskiego gubernatora. Chce się wierzyć, że pod koniec XX wieku w naszym kraju, wymęczonym poprzednimi rewolucjami, niektóre gorące głowy wreszcie zrozumieją, że mają do czynienia nie z jakimiś abstrakcyjnymi „masami”, które funkcjonują zgodnie z prawami materializmu historycznego, lecz z żywymi ludźmi, z ich własnymi poglądami, rozmyślaniami, uczuciami, które nie zmienią się na rozkaz z góry. Rozłamy cerkiewne zdają się być swoistym przejawem jednej ciekawej cechy ukraińskiej mentalności, a mianowicie – braku umiejętności lub niechęci do solidaryzowania się w imię osiągnięcia jakiegoś konkretnego celu. Pojęcie walki politycznej u nas właściwie nie istnieje, jest natomiast ciągła polityczna bijatyka, wynikająca z braku umiejętności i niechęci do wysłuchania i zrozumienia zdania swojego bliźniego. Walka zazwyczaj nie toczy się wewnątrz organizacji; strony wolą wyjść z organizacji i stworzyć nową, niezależną. Gdzie dwóch Ukraińców, tam trzech hetmanów. Ta smutna cecha przejawia się we wszystkim: liczne rozłamy mnożą i rozdrabniają partie, mniejszości narodowe zamiast przyzwyczajać się do jednego państwowego języka domagają się ogłoszenia państwowym swojego języka; istnieją przesłanki do kulturowego podziału Ukrainy na regiony zachodnie i wschodnie. Ukraiński naród polityczny jest słaby, jego instytucje w większości albo zostały stworzone z góry, albo mają charakter lokalny. Właściwie społeczeństwo ukraińskie trzyma się jedynie na ukraińskiej państwowości. Czy w takich warunkach warto pogłębiać jeszcze rozłam cerkiewny?
Maksym Stepanow, członek Czerkaskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Zobaczonemu T. Szewczenko przeciwstawia w swoich rycinach szlachetne tradycje wiejskie. Kiedy malował «Sąd wiejski» — publiczny sąd koleżeński na wsi — długo przemyśliwał kompozycję, rozkład mise-en-scène, pragnąc za pomocą światłocienia podkreślić zarówno to, co pozytywne, jak i negatywne. Sędziów-chłopów oraz tę dwójkę, która pokłóciwszy się, przyszła się sądzić, artysta przedstawił na oślepiająco białym tle chaty, a w ciemnym kącie, za rogiem, namalował gminnego pisarza-łapówkarza, który dokonuje swoich ciemnych spraw. Prawda, kontrast między uczciwością a przekupstwem wyszedł niezbyt przekonująco. «Ciemne sprawy» pisarza nie przyciągają wystarczającej uwagi widza, ponieważ przedstawione są zbyt daleko od centrum obrazu. Zachował się poruszająco-zabawny list do Szewczenki od jednego z jego przyjaciół, któremu dostał się niezbyt
Traducción automática
PAŃSTWOWA PIĘŚĆ
On mawiał: „Człowiek w niedoli i biedzie, jakiejkolwiek byłby narodowości i wiary, staje się nam najbliższym bratem”. Za braci uważał wyzutych z praw, zubożałych Kazachów. Do umocnień nowopietrowskich często zaglądały półnagie i głodne kazachskie dzieci. Pewnego razu przyszły one także do smutnego domostwa Szewczenki, a artysta zabrał się do ich rysowania. A żeby podkreślić swój przyjazny stosunek do nich, rysuje swoją postać za ich plecami, jakby stał za nimi. Ale to tylko jego odbicie w lustrze, które wisi w przedpokoju. Dzieci-Kazachowie to częste postacie na rysunkach Szewczenki: pod oknem korpusu oficerskiego żebrze dwoje maluchów. Lecz zamiast jałmużny z okna zwisa ogromna, przerośnięta pięść. Rysunek „Państwowa pięść” odbierany jest jako alegoria polityczna i jednocześnie jako scenka rodzajowa. Rzecz niemal bezprzykładna w ówczesnej rodzimej grafice, która znała jedynie klasyczne alegorie, a polityczne, które odzwierciedlałyby współczesność w plakatowych obrazach, w tamtych czasach były rzadkością. Chyba że polityczne alegorie wielkiego francuskiego artysty-satyryka Daumiera. Jednakże mało prawdopodobne, by Taras Hryhorowycz w dalekich kazachskich stepach wiedział o swoim francuskim współbracie po pędzlu. Informacje artystyczne z Francji, kraju, którego zaciekle nienawidził Mikołaj I, nawet do Petersburga docierały przez cenzuralne sito. Jego myślenie w wielu kwestiach wyprzedzało epokę. Jest w jego dorobku rysunek, wykonany w duchu surrealistycznym (a do surrealizmu było jeszcze długie dziesięciolecie): dziwne wnętrze z zegarem bez wskazówek, który utrzymuje się w powietrzu niczym nieważki, oraz żywe kobiece ciało, które okazuje się statuetką — coś podobnego dostrzegamy u artysty XX wieku Magritte'a. Na innym rysunku, „Rusałki”, ociężałe, przejrzałe kobiety unoszą się w powietrzu, naruszając prawa grawitacji. Takie sobie antysylfidy w antybaletowych pozach. Przypominają się hiperboliczne obrazy Szewczenki: piersi-góry, piersi-fale pośród morza. Kobiece ciało jako pejzaż marzyło się także jego współczesnemu, francuskiemu poecie Baudelaire'owi: wzgórza kolan, zbocza bioder.
SUITA SAMOTNOŚCI
Doświadczył w swoim życiu także jednego z najgorszych uczuć — samotności. Całą serię rysunków poświęcił Taras Hryhorowycz temu tematowi. Książkę „Robinson Crusoe” przeczytał, będąc dorosłym. I dlatego odebrał ją nie jako opowieść o porywająco ciekawych przygodach, a jako psychologiczne odkrycie wewnętrznego świata człowieka, skazanego na
Traducción automática
Kara chłosty. Z serii «Przypowieść o synu marnotrawnym». 1857. Sepia na papierze. «MALOWNICZA UKRAINA». Ramy stylu akademickiego stawały się ciasne dla Szewczenki-artysty. W poszukiwaniu nowych dróg twórca studiuje rysunki i ryciny Rembrandta. Przygląda się ostrym przejściom światła i cienia. Młody artysta czuje, że tym materiałem światłocieniowym łatwiej będzie mu operować: zagęszczając cienie, można stworzyć ponury nastrój, ostro oświetlając rysunek — osiągnąć dramatyczny kontrast. Grafika, czarna lub brązowa akwarela stają się dla Szewczenki głównymi środkami wyrazu plastycznego. Malarstwo schodzi na drugi plan. Zdarzało się, że Szewczenko malował w duchu Briułłowa portrety, a wśród nich prześliczne. Lecz głównym dorobkiem przed zesłaniem stała się seria jego rycin-akwafort «Malownicza Ukraina». W 1843 roku Taras Hryhorowycz Szewczenko przyjeżdża na Ukrainę. Życie rodaków stało się jeszcze straszniejsze niż w latach jego dzieciństwa. Wieś niby pogorzała, niby ludzie zgłupieli, niemi na pańszczyznę idą i dzieci swoje prowadzą... W przeciwieństwie do smutku, jeszcze bardziej chciało się pokazać piękno. On odtwarza miękkie krajobrazy dolin, wzgórz, łąk, kozackich stepowych mogił, chłód zacisznych stawów i rzek. Architektura, zwłaszcza w stylu baroku, swoimi krętymi formami osobliwie łączy się z naturalnym obramowaniem drzew i krzewów. Szewczenko pokonuje zamkniętość, wnętrzowość akademickiego pejzażu, gdzie natura przedstawiana była zbyt uporządkowana. Na akwaforcie «W Kijowie» — żadnej uporządkowaności: nierówny brzeg Dniepru, nierówna gra cieni, w bujnej koronie drzewa — niespodziewanie sucha gałąź. Dnieprem płynie parowiec — techniczna nowinka tamtych czasów. Śladem utopistów-socjalistów Fouriera i Owena Szewczenko uważał, że postęp techniczny zniszczy despotyzm. Niestety, wszyscy trzej się mylili. Podróżując po Ukrainie, T. Szewczenko maluje sobory Perejasławia, Poczajowa, ruiny zamku Bohdana Chmielnickiego w Subotowie, cerkiew Bohdana, kozackie cerkwie w Siedniowie. Kiedy widzisz takie piękno, to i «serce bije miło, i świat boży jak Wielkanoc, i ludzie jak ludzie». Przebywał Szewczenko i w Połtawie. Przechodnie zatrzymywali się nieco zdziwieni: jakiś artysta malował ich sobór. Cóż, sobór i naprawdę wart tego — ozdoba miasta. Lecz Szewczenko przedstawił i niewielki domek, który przytulił się prawie do przycerkiewnego placu soboru i, wydawało się, nawet przeszkadzał na rysunku. Mało kto z przechodniów wiedział, że w tym domku kiedyś mieszkał sławny autor «Eneidy» Iwan Kotlarewski. Nie wiedzieli ani przechodnie, ani sam Szewczenko, że minie 120 lat i właśnie dzięki tej szkicy na 200-lecie od dnia urodzin I. P. Kotlarewskiego konserwatorzy odnowią ten domek. NOWE WRAŻENIA. Podróże Szewczenki po Ukrainie... Inteligencja przeważnie gościnnie przyjęła już sławnego w tamtym czasie poetę. Lecz niedługo ta gościnność cieszyła Tarasa Hryhorowycza. Niektórzy z tych, którzy z całych sił propagowali «wolność», w rzeczywistości ograniczali się tylko do tak zwanego «chłopomaństwa», czyli przebierali się w chłopską odzież, rozmawiali nie manierycznym językiem francuskim, a celowo grubiańskim chłopskim, pili do nieprzytomności w towarzystwie «moczymordów». Nazwa dość wymowna... Niektórzy panicze, a nawet panienki na miesiąc-dwa najmowali się na woźniców i, siedząc na przedzie, «wygłaszali» takie przekleństwa, że prawdziwym woźnicom oczy na wierzch wychodziły. Gorzkie były wrażenia Szewczenki: I dzień, i noc płaczę na rozstajach ludnych... wyraźny odbitka tej ryciny: «Choć i nie bardzo zrozumiałem, co tam do czego, ale mimo wszystko przyjemnie, bo przecież swoje, nie cudze»... ZNĘKANI. Pewnego razu muzeum Szewczenki w Kijowie odwiedziła grupa francuskich historyków sztuki. Z zainteresowaniem wpatrywali się oni w płótna i arkusze. Jedna z kobiet, zatrzymawszy się przed szkicem ilustracji do poematu «Ślepa», rzekła zachwycona: «Mon Dieu, prawdziwy Picasso! Ten artysta Szewczenko sto lat temu malował całkiem po nowoczesnemu! O, oni by, zapewne, łatwo porozumieli się z Pablo!». Gość z Paryża nie tak znowu daleka była od prawdy. Zawiła linia swobodnie błądzi na arkuszu papieru, niby zaplątuje się w kłębek. Ostre i niespodziewane na nim plamy tuszu, jakaś konsternacja, ekspresja. Ta graficzna swoboda rzeczywiście przypomina grafikę Picassa. Lecz w wykończonych rysunkach fabularnych wychowanek Akademii pozostaje wierny obłej formie, powściągliwym pozom, briułłowskim testamentom. Zachowało się niemało ilustracji i szkiców do poematu Szewczenki «Ślepy». Wszystkie one — monochromatyczne, bo luksusowe briułłowskie farby nie pasowały do żebraczego życia. Rysunek swobodny, ruchliwy, nawet nerwowy, i postacie, wpisane w naturę, rozpuszczają się w falach powietrza i światła. Ślepy bandurzysta śpiewa coś żałosnego, nawet tragicznego, a pędzel artysty tworzy ostre przejścia jasnego i ciemnego. Ten zabieg w przyszłości stanie się ulubionym w akwafortach i sepiach Szewczenki. UKRZYŻOWANIE. Na granicy ostatecznej ekspresji znajdują się postacie «Ukrzyżowania» (1850). Ciało Jezusowe — ze ślepiącego światła. Ciało łotra, skurczonego, konwulsyjnego, — to zator bezlitosnej ciemności. To nie ciała, należące do ziemi, nie proch, a duchowa materia, zrodzona przez Wszechświat, w którym dobro i zło nakładają się na siebie. Ciemność próbuje przyćmić samego Boga, nasuwa się na jego twarz, przebite gwoździami nogi. Kto kogo? Odpowiedzi nie dano. Szewczenko oczarowany napięciem pojedynku, który wywołuje i u widza emocjonalną zapalczywość. Moralizatorstwo ustępuje, przeczucie burzy zapiera dech. «Alchemia bólu» (wyrażenie Baudelaire'a) przekształca piekielną materię w estetyczną wartość, nie mniej wyrazistą, niż promieniste światło raju. KAZASZKA KATIA. Noc na kazachskim cmentarzu. Wokoło nocny pogrzebowy spokój. Wśród mogił błysnął ognik, wzbił się w powietrze spłoszony ptak. Co to? To dziewczyna-kazaszka zapaliła w świętym naczyniu nad mogiłą ojca ogień. On oświetlił nagrobny kamień, pomarszczony zawiłym wschodnim ornamentem. Obok naczynia z ognikiem dziewczyna stawia jeszcze jedno, z wodą. Rano tutaj przylecą ptaszki i napiją się tej wody. Kazachowie wierzyli, że w taki sposób pomogą nieboszczykowi. Jak różni się oświetlona błyskami ognia, na dziwo uduchowiona twarz młodej kazaszki od skamieniałych postaci «Cyganki-wróżki»! Kazachowie byli czcicielami ognia. To ubóstwianie ognia przypadło artyście do duszy, i on wykorzystuje ogień do stworzenia gry światła i cienia, co czyni twarze jego bohaterów ruchliwymi, żywymi, — «Kazachski chłopiec rozpala piecyk», «Kazachowie przy ogniu». Edukacja akademicka przysłużyła się Szewczence — dokładna znajomość anatomii, przedstawienie nagiej natury, duży plan ludzkich postaci. Lecz świadomie wykorzystując nabytą podczas nauki w Petersburgu biegłość, on nie pozwala akademizmowi pozbawić jego pracy gorącego oddechu życia.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
Autoportret. 1851. Ołówek na papierze pełną samotność. Świadczy o tym również jego rysunek. Półnagi podróżnik-nieudacznik, siedząc w jaskini, przegląda Biblię. Nad nim szumi korona drzewa, chroniąc przed palącym słońcem. Robinson Crusoe pogrążył się w głębokiej zadumie. Samotność — to nie tylko tragedia. Właśnie w samotności człowiekowi najłatwiej zastanowić się nad problemami bytu i znaleźć w swoich rozmyślaniach ukojenie, bo w życiowej krzątaninie jest pozbawiony możliwości, czasu, by pojąć coś, być może najważniejszego w życiu.
* * *
Aleksander Macedoński był nie tylko wojownikiem. Wychowanek Arystotelesa, interesował się także filozofią, więc trafiwszy do Koryntu, postanowił poznać Diogenesa. Bliscy króla namawiali go, by sprawdził ascetyczną wytrwałość filozofa. Zbliżywszy się do beczki, w której mieszkał Diogenes, król rzekł: — Diogenesie, witam cię i chcę zapytać, czy masz jakieś życzenia? Należy do mnie pół świata i zrobię wszystko, co tylko zechcesz... Diogenes podniósł głowę, spokojnie spojrzał w oczy Aleksandrowi i odpowiedział: — Zrób mi przysługę, odejdź na bok. Grzałem się na słoneczku, a ty je zasłoniłeś... Tak opowiada legenda. Rysując Diogenesa, Szewczenko przypomniał sobie podobny przypadek, który zdarzył się ze Skoworodą. Poeta i filozof odpowiedział Katarzynie II, że żadnych przywilejów od niej nie pragnie, bo «Flet i owca lepsze niż królewski wieniec». Szewczenko przedstawia Diogenesa w beczce, ale nie w glinianej, jak o niej mowa w legendzie, lecz w drewnianej, bednarskiej roboty. Jak większość romantyków, artysta często wysławia noc, kiedy znikają drobnostki codzienności, a duch wyzwala się do rozmyślań. I Diogenesa widzimy w nocy. Nad filozofem siedzi, mrugając oczami-latarniami, sowa — antyczny symbol mądrości. Diogenes trzyma ogień w miseczce, twarz jego jest oświetlona od dołu, jest ona daleka od codzienności. Dziwna rzecz: przypomina ona nieco niektóre autoportrety Szewczenki z czasów zesłania. Dlaczego rysował nie swój, a cudzy los? Może dlatego, że u niego samego: Nie ma ani jednego przypadku, Żeby do ładu było wspomnieć. A duszę trzeba rozweselać. Bo ona tak chce, tak prosi Choć słowa cichego. Nie słychać, I jakby w polu śnieg zasypuje Nieostygły jeszcze trup. Suitę samotności reprezentują także inne dzieła artysty: «Umierający gladiator», «Narcyz». Ten ostatni rysunek, nawiasem mówiąc, przypomina o dziele o tym samym tytule autorstwa Briułłowa. Z nazwiskiem Briułłowa związane jest całe życie Szewczenki-artysty. Briułłow był jego wyzwolicielem z poddaństwa, nauczycielem w Akademii, nadzieją na zesłaniu. Do niego Szewczenko pisał z niewoli. I cierpiał, nie otrzymując odpowiedzi na swoje listy. Lecz w tym nie było winy Wielkiego Karola... Po aresztowaniu Szewczenki, po symbolicznej egzekucji i zesłaniu Dostojewskiego i Pietraszewskiego Briułłow, powołując się na stan zdrowia, wyemigrował. Rzeczywiście był chory. Ale o emigracji, chorobie i śmierci nauczyciela Taras Hryhorowycz dowiedział się dopiero pod koniec swojego zesłania. Później w autobiograficznej powieści «Artysta» Szewczenko napisze, że w czasie tułaczki bohatera utworu «niezapomniany Karol Wielki już umierał w Rzymie».
PRZYPOWIEŚĆ O MŁODZIEŃCU MARNOTRAWNYM
Biblijna przypowieść «O synu marnotrawnym» opowiada o młodzieńcu, który dla lekkiego, pełnego rozrywek życia opuszcza dom ojcowski. Mija czas i wraca on do ojca moralnie spustoszony, zubożały, chory... Rembrandt, którym tak zachwycał się Szewczenko, stworzył kilka wariacji na ten temat. Jedna z nich zdobi Ermitaż w Petersburgu. W 1856 roku w liście do przyjaciela Taras Hryhorowycz pisze: «Przyszła mi do głowy myśl przedstawić w postaciach ewangeliczną przypowieść o synu marnotrawnym w obyczajach i zwyczajach współczesnego rosyjskiego stanu». Krótko o fabule całej serii rysunków: syna kupieckiego rodzice posyłają do służby wojskowej, aby ten wybił się na ludzi, stał się szlachetnym szlachcicem. Droga, którą bohater podąża do tego celu, pokazana jest na tych rysunkach, satyrycznych, ale nie ironicznych, raczej sarkastyczno-tragicznych. Najpierw młodzieniec tylko przegrał się w karty. Atrybuty gier hazardowych są rozłożone na rysunku, jak na obrazach holenderskich malarzy-moralistów — Boscha, Bruegla. Inny arkusz «W karczmie». Następny rysunek «W chlewie». Pijany «bohater» leży, jedną ręką obejmując świnię, w drugiej — karafka z wódką. Mimowolnie przypominamy sobie wersy M. Rylskiego: Wypiłeś kwartę samogonu I przy beczce w brudzie śpisz. A tam gdzieś gołębie, mansardy, Poeci, słońce i Paryż... Upadek bohatera odtworzono z narastającą siłą. Obrzydliwe życie logicznie prowadzi «bohatera» do legowiska rozbójników. Ich wizerunki nakreślono niemal z natury. Przypomnijmy jedną ze smutnych stron życia Tarasa Hryhorowycza. Było to w Orenburgu, gdzie Szewczenko przebywał w składzie ekspedycji geograficznej. Krótki szczęśliwy czas. Znajduje przyjaciół, zwłaszcza wśród zesłanych Polaków. Znowu słychać jego dowcipy, żarty, wesoły śmiech. Ożywia się korespondencja z Petersburgiem. Ale znalazł się łotr, który powiadomił wysokie zwierzchnictwo, że szeregowy Szewczenko łamie zakaz cara i kontynuuje rysowanie. Nowe aresztowanie. Szewczenko trafia do Twierdzy Orskiej. Do celi z przestępcami kryminalnymi. Te szumowiny społeczeństwa posłużyły mu za typy do arkusza «Wśród rozbójników», jak i do innej akwareli — «W więzieniu». Rysunek «Wśród rozbójników» jest złowieszczo-tajemniczy. Gdzie tu nasz «bohater»? Co prawda, historycy sztuki przypuszczają, czy to nie on czasem został zabity? Ale wtedy chyba seria rysunków na tym by się urwała, chociaż z drugiej strony logicznie zbudowana fabuła w niej nie istnieje. Pierwszą rozpatrywaną przez nas część przypowieści można umownie nazwać z b r o d n i ą, a inne rysunki — k a r ą («Kara kłodą», «Kara rózgami»). Nastrój artysty zdecydowanie się zmienia. Staje po stronie ukaranego, oburzając się okrucieństwem wojskowej egzekucji. Na rysunku «Kara kłodą» w koszarach, gdzie przebywa ukarany, — harmider, smród — nic podobnego do «Koszary» Teniersa, którą wychwalał Briułłow. Postacie na drugim planie, a wśród nich sam Szewczenko, nakreślone są sylwetkowo, niektórzy nieco groteskowo, jakby rozpuszczają się w świetle kaganka. Z godną podziwu starannością i rzeźbiarską plastycznością przedstawiono nagie plecy skazanego na karę rózgami. Można sobie wyobrazić, w co zmienią się plecy tego nieszczęśnika za kilka minut. Szereg żołnierzy, jak wielogłowy potwór, — to jednolita sylwetka, obojętna jak mechanizm. W rysunku rozlana jest jakaś martwa bezduszność, którą przesiąkli nie tylko ludzie, ale i wzgórze z fortyfikacją, chmury, ba, nawet same, jakby wykrwawione farby. Syn marnotrawny, mieszkaniec biurokratycznych czasów Mikołaja, nie może liczyć na litość, współczucie. Obojętność, zdaje się, przeniknęła nawet ukaranego, który doszedł do chorobliwej apatii. Jak tu nie wspomnieć wierszy Jewhena Płużnyka: Czegoś nagle spokojnie-spokojnie mi — Czy to żyć, czy umrzeć. Zatem, przekleństwo władcom? Nie spieszmy się z wnioskami, wszak przed nami nieprzewidywalny Szewczenko. Wiedząc, jak bezmiar zła włożono w ludzką naturę, on, podobnie do biblijnych proroków, z rozpaczy i oburzenia ucieka się do gróźb: I sprawiedliwie Pan Wielki Kajdany polecił kuć, Głębokie więzienia kopać I zamiast łagodnego proroka Cara nam polecił nadać.
Syreny. Szkic plafonu. 1859
PORTRETOWA MOZAIKA
Taras Szewczenko w ciągu swojego niedługiego życia zdążył stworzyć niemało portretów. Malował siebie, najbliższych przyjaciół, czasem przypadkowych, lecz czymś przyciągających znajomych. Raz namalował mężczyznę, który za portret podarował mu swoje aksamitne buty. Nierzadko pieniądze za portrety były niemal jedynym zarobkiem. Zdarzało się, że i długi oddawał wierzycielom portretami. Wszystko mija, wszystko przemija. Zdarza się, że przemija i sława. Nawet wśród miłośników malarstwa mało kto pamięta imię malarza Piotra Sokołowa. A był czas, kiedy jego niewielkie, wyrafinowane portrety uważano za najmodniejsze w Petersburgu. Malując twarze, Sokołow używał delikatnie błękitnych cieni. Nadawały one portretowanym kruchości i szlachetności. Pędzlowi Sokołowa przypisuje się także portret Puszkina. Kiedy historycy sztuki mówią o pierwszych portretach Szewczenki, to obowiązkowo wspominają Sokołowa. Wpływ Sokołowa wyczuwalny jest na portrecie malarza Kotzebuego autorstwa Tarasa Hryhorowycza. Kotzebue był profesorem Akademii, kierownikiem pracowni batalistycznej. Batalistów żartobliwie nazywano „koniarzami”, bo walczyli wtedy na koniach. I Szewczenko przedstawia swojego bohatera ze wszystkimi atrybutami jego profesji: Kotzebue siedzi na tle naciągniętego na krosna jeszcze czystego płótna, oświetlonego, jakby obmytego lekko złotawym ciepłym promieniem. Na drugim planie portretu niemal zabawkowa konina — „koń bojowy” i dziarski żołnierz, przypominający ołowianą zabawkę — przygotowują się do pozowania artyście. Oddalony pejzaż to sam spokój, podobnie jak czyste, bez ani jednej chmurki, niebo. Taras Hryhorowycz szlachetnymi, delikatnymi farbami maluje arystokratę Kotzebuego, jasnowłosego, o szczupłej twarzy, oświetlonego słońcem, które rzuca błękitnawe cienie na jego twarz. Kruche, małe dłonie malarza wydają się bezsilne. I nie chce się wierzyć, że będą one zaraz malować zaciętą bitwę, że białe płótno pokryją okrutne sceny, gdzie zmieszają się ludzie, armaty, konie. A niebo, tak pogodne na portrecie Szewczenki, na przyszłym obrazie Kotzebuego pokryją czarne chmury i dymy od wystrzałów. Sam Szewczenko gatunku batalistycznego nie dotykał. Zawsze bolało go to, że ludzie zabijają ludzi... Oburzał się na tych, którym chciało się ziemię „krwią domalować, oświecić pożarem”. Portret sprawia takie wrażenie, jakby Kotzebue celowo zwlekał z pracą. Nawet kapelusza od słońca jeszcze nie założył. „G. Z.” Pisarka Marietta Szahinian zbierała materiał do książki „Taras Szewczenko”. Nie tylko ją, wielu badaczy interesowało, czyje imię ukrył Szewczenko za inicjałami „G. Z.”, komu poświęcił on jeden ze swoich najpiękniejszych wierszy. Marietta Serhijiwna pamiętała: Szewczenko to nie tylko poeta, zatem poszukiwania trzeba rozszerzyć na jego spuściznę malarską. W wierszu poświęconym „G. Z.” są takie wersy: ... oczami Aż czarnymi-błękitnymi... Badaczka przyglądała się portretom kobiecym, malowanym przez Szewczenkę. Oto piękność Hanna Zakrewska. Podobieństwo inicjałów od razu przyciągnęło uwagę. Przyjrzawszy się uważniej, pisarka zauważyła, że oczy tej kobiety są właśnie takie, jak pisał poeta: z błękitną obwódką. Zatem wszystko jasne. Taras Hryhorowycz poświęcił swój wiersz Hannie Iwaniwnie Zakrewskiej. Na portrecie młoda, urodziwa kobieta, choć rysy jej twarzy nie są zbyt regularne. Ten portret nie przypomina przejrzystych akwareli wczesnego Szewczenki. W wyrazie twarzy Hanny Zakrewskiej nie ma arystokratycznej maniery, jak na wielu ówczesnych portretach kobiecych. Z rodziną Zakrewskich Szewczenko poznał się podczas podróży po Ukrainie, gościł u nich. Zaprzyjaźnił się z braćmi Zakrewskimi — Wiktorem i Platonem. Bracia Zakrewscy „chłopomanowali”, demonstracyjnie lekceważyli zasady szlacheckiego „dobrego tonu”. Wiktor był nawet organizatorem i starszyzną „Towarzystwa Moczymordy”. Taka śmiałość początkowo wywarła na Szewczence dobre wrażenie. A kiedy Platon Zakrewski zamówił u Tarasa Hryhorowycza portret swojej żony Hanny Iwaniwny, malarz chętnie się zgodził. Prostota w zachowaniu nie była udawana, a organiczną cechą charakteru Hanny. Na portrecie widzimy lekki, wstydliwy uśmiech i smutne ciemne oczy. Szewczenko sam nie zauważył, jak to spojrzenie zapadło mu w duszę. Im dalej, tym bardziej namiętnie wędrował pędzel po płótnie, pojawiło się czerwone, niczym łuna, tło, wyraz twarzy stawał się coraz bardziej wzburzony, i portret wyszedł tak ciepły, tak emocjonalny, tak wycierpianie liryczny... W pamiętnikach współczesnych znajdujemy aluzje do tego, że malarz zakochał się w kobiecie, którą malował. I wspomnienie o tym uczuciu przeniósł przez całe życie. Ciąg dalszy nastąpi.
Traducción automática
Continuación de una página anterior — fragmento de página
przyjęto uważać za „białe”, na 1 — za „czerwone”, na 2 — za „pomarańczowe”, na 3 — za „żółte”, na 4 — za „zielone”, na 5 — za „błękitne”, na 6 — za „niebieskie”, na 7 — za „fioletowe”, na 8 — za „szare” i na 9 — za „czarne”. Uważa się, że biały kolor daje człowiekowi czystość intencji, konkretność celu, konsekwencję działań. Czerwony kolor symbolizuje pobudliwość, zdecydowanie, koncentrację energii działania, gwałtowność, a nawet pewną agresywność. Pomarańczowy kolor świadczy o wysokiej duchowości, szlachetności intencji, niespieszności i tolerancji. Żółty kolor to optymistyczna aktywność, siła woli i ducha, życiodajna energia intencji i dokonań. Zielony kolor świadczy o wytrwałości w osiąganiu celu i głębokim wewnętrznym przekonaniu o ostatecznym sukcesie. Błękitny kolor napełnia człowieka marzycielstwem, uległością, dążeniem do czegoś nieokreślonego, pięknego, lecz zmiennego i znikającego w bezmiarze. Niebieski kolor oddycha siłą, spokojem, natchnieniem zamysłów i poczuciem komfortu ciała i duszy. Fioletowy kolor rodzi pewną emocjonalną zamkniętość, twórcze napięcie i zmysłowe postrzeganie zdarzeń oraz zjawisk. Szary kolor mówi o wątpliwościach, niepewności, nawet smutku, z jednej strony, oraz o tajemniczości, subtelnej kalkulacji i przewidywaniu możliwego — z drugiej. Najbardziej skomplikowany jest czarny kolor, który niesie w sobie ogromny potencjał energetyczny, mogący być skierowany zarówno na budowanie, jak i na niszczenie. Jeden z wariantów tego kalendarza przewiduje taką naturalną symbolikę bieżących miesięcy w okresach roku: Zima: miesiąc „Jodły” (grudzień), miesiąc „Wilka” (styczeń), miesiąc „Sowy” (luty). Wiosna: miesiąc „Brzozy” (marzec), miesiąc „Jelenia” (kwiecień), miesiąc „Słowika” (maj). Lato: miesiąc „Lipy” (czerwiec), miesiąc „Psa” (lipiec), miesiąc „Bociana” (sierpień). Jesień: miesiąc „Dębu” (wrzesień), miesiąc „Kota” (październik), miesiąc „Kruka” (listopad). Obecny, 2000 rok od Narodzenia Chrystusa, według tego kalendarza nazywany jest rokiem „Białego Marsa”. Ale, w odróżnieniu od agresywnej postaci boga wojny w mitologii starożytnych Rzymian, tutaj „Mars” nie jest wojownikiem, nie jest zdobywcą, nie jest niszczycielem. To symbol ognia, ale nie tego, który niszczy i unicestwia, lecz tego, który ogrzewa, oświetla drogę, wskazuje kierunek. Wyobrażamy sobie płomień pochodni, świecy, domowego ogniska. Nasyca znak „Marsa” tym razem biały kolor, który symbolizuje czystość intencji, konkretność celu, gotowość do nowych osiągnięć oraz koncentrację konstruktywnych sił, wiedzy i emocji. Zatem kroczmy do nowych osiągnięć i szczęśliwego życia w naszej młodej niepodległej Ukrainie według własnego narodowego kalendarza! Maksym BEREST Usiadł szpak na budce... Szybko płynie czas i oto jesteśmy już na progu trzeciego tysiąclecia od Narodzenia Chrystusa. Ileż wydarzeń i osiągnięć pomieściły te tysiące lat. Jedynie gwałtowny dwudziesty wiek pretenduje do kilkunastu epokowych wydarzeń. To i era łączności radiowej, era rozszczepienia atomu, era wyjścia człowieka w kosmos, era komputerów i wirtualnej rzeczywistości. Wyliczenie można by kontynuować i kontynuować, bo każde wydarzenie jest warte tego, by zapoczątkować sobą nową epokę w historii ludzkości. Zresztą, w przeszłości dość często tak robiono: rozpoczynano odliczanie lat od momentu wydarzenia, które w swoim czasie było najbardziej poruszające. Tak było z „Erą Rzymską” — obecnie 2759 rok od założenia Rzymu. Dość długo korzystano z „ery Dioklecjana”, zapoczątkowanej w 284 roku przed nową erą. Coś podobnego stało się z „Erą Chrystusową”, którą nazywa się również „nową erą”. Zapoczątkowana została dość sztucznie półtora tysiąca lat temu przez uczonego mnicha Dionizego Małego. A było to tak. Szedł 1284 rok „Ery Rzymskiej” (525-ty — przyszłej „nowej ery”). Dionizy za podstawę swoich obliczeń przyjął fakt, że Chrystus został ukrzyżowany w wieku 33 lat i zmartwychwstał w niedzielę — 25 marca. Taki zbieg dat — niedzielny dzień 25 marca, który następuje w pierwszą pełnię księżyca po wiosennym zrównaniu dnia z nocą (21 marca), zdarza się raz na 532 lata. Przeprowadziwszy nieskomplikowane obliczenia arytmetyczne, mnich wyznaczył datę narodzin Jezusa Chrystusa: 759 rok „Ery Rzymskiej”, który automatycznie stał się pierwszym rokiem „Ery Chrystusowej”. Lecz ludzkość daleko nie od razu przystała na tę ideę. Minęło wiele setek lat, zanim ten kalendarz stał się powszechnie używany. Znaczna część państw Europy, przede wszystkim Bizancjum i Ruś Kijowska, korzystały z innego kalendarza, od momentu „Stworzenia Świata” — 5508 lat przed Narodzeniem Chrystusa. I dopiero na mocy ukazu rosyjskiego cara Piotra I z 19 grudnia 7208 roku bieżącego, Rosja od 1 stycznia zaczęła „żyć” w 1700 roku od Narodzenia Chrystusa. Lecz czas płynął i, pomimo niejednokrotnej korekty tego kalendarza, dzisiaj już nie zaspokaja on potrzeb gwałtownego postępu. Przede wszystkim dotyczy to nierównej liczby dni w różnych miesiącach roku, a co za tym idzie, nierównych pod względem długości kwartałów, cykli i innych przedziałów czasu. Dlatego, począwszy od 1 stycznia 2001 roku, czyli od początku nowego tysiąclecia, Rada Gospodarcza i Społeczna ONZ proponuje zapoczątkować nowy Kalendarz Światowy. Na dzień dzisiejszy rozpatrywane są dwa warianty. Kalendarz Socjalny: składa się z 12 bieżących miesięcy, które podzielone są na 4 absolutnie jednakowe kwartały o długości 91 dób każdy. Dwa pierwsze miesiące mają po 30 dób, a trzeci — 31 dób. Ogółem daje to 364 doby. Dlatego dla „zrównoważenia” kalendarza Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. proponuje się w zwykłe lata dodawać jeszcze jeden dzień, a w przestępne — dwa dni. W pierwszym wariancie będzie to dzień bez liczby (między 31 grudnia a 1 stycznia), albo Światowy Dzień Nowego Roku z umownym oznaczeniem „W”. Drugi dzień (tylko dla lat przestępnych) wprowadza się między 31 czerwca a 1 lipca. On również nie ma liczby, nazywa się Dniem Kalendarza i oznacza znakiem „C”. Nazwy miesięcy orientacyjnie brzmiałyby tak: Miesiąc „Planeta”, Miesiąc „Wschód”, Miesiąc „Południe”, Miesiąc „Zachód”, Miesiąc „Północ”, Miesiąc „Europa”, Miesiąc „Azja”, Miesiąc „Afryka”, Miesiąc „Ameryka”, Miesiąc „Australia”, Miesiąc „Antarktyda”, Miesiąc „Ocean”. Kalendarz Kosmiczny: składa się z 13 bieżących miesięcy, w każdym z których będzie po 28 dób, albo po 4 siedmiodniowe tygodnie. Ogółem da to te same 364 doby. Ten kalendarz również wymaga dodatkowych dni zarówno w zwykłych, jak i w przestępnych latach. Przy tym dzień „W” (Światowy Dzień Nowego Roku) pozostaje na swoim miejscu — między 31 grudnia a 1 stycznia. A oto dzień „C” (Dzień Kalendarza) w latach przestępnych zajmie miejsce między 14 a 15 dniem siódmego z kolei miesiąca. Dla wygody korzystania i dla „neutralności” brzmienia proponuje się nadać tym miesiącom takie nazwy: 1. Słońce. Helios. 2. Merkury. Mercury. 3. Wenus. Venus. 4. Ziemia. Terra. 5. Księżyc. Luna. 6. Mars. Ares. 7. Jowisz. Jove. 8. Saturn. Kronos. 9. Uran. Uranus. 10. Neptun. Neptun. 11. Pluton. Pluto. 12. Galaktyka. Galaxy. 13. Kosmos. Cosmos. A co z oryginalną historią, tradycjami narodowymi, kulturą, mentalnością, symboliką każdego kraju, zapytacie? Oto o tym będzie mowa!
Kalendarz światowy będzie istniał dla wygody i postępu. Ale nikt nie zabrania i nie sprzeciwia się równoległemu istnieniu kalendarzy narodowych. Co więcej, taka tendencja istnieje w wielu krajach i nie przeszkadza ich narodom szczycić się swoją kulturą, a jednocześnie uczestniczyć w tradycjach światowych. Czego wart jest choćby wschodni kalendarz „zwierzęcy” ze wszystkimi tymi „smokami”, „wężami”, „świniami” i „szczurami”. Jest harmonijny, egzotyczny, ma prastare korzenie i doskonale odpowiada narodom regionu wschodniego. Ale nawet tam w każdym kraju — Japonii, Mongolii, Chinach — w tym kalendarzu istnieją swoje narodowe różnice i osobliwości. I tylko my w swoim niepodległym i samodzielnym państwie z uporem godnym innego zastosowania, rok w rok przymierzamy do siebie osiągnięcia cudzej kultury. Ona „nie pasuje”, a my „ciągniemy” i sami nie możemy zrozumieć — co my właściwie świętujemy? Czy to rok „kota”, czy „zająca”, czy „królika”, i w jaki sposób każdy z nich, z osobna i wszyscy razem, są związani z nami, z naszą codziennością, moralnością, religią, duchowością. A przecież już wiele tysiącleci istnieje kalendarz, który został stworzony na geograficznym terenie naszej okolicy i bardzo pełnie oraz harmonijnie obejmuje kosmiczno-planetarne składowe bytu Europejczyków. Powstał on jeszcze wtedy, gdy człowiek rozumny nie tylko zwrócił uwagę na gwiazdy niebieskie, ale i zrozumiał ich znaczenie dla swojego życia i bytu. Dlatego każdej z widocznych nieuzbrojonym okiem gwiazd-planet poświęcił określoną godzinę, dzień, dobę, tydzień, miesiąc i rok swojego ziemskiego istnienia. Główna rola, oczywiście, została oddana Słońcu, które stało się głównym bóstwem i stanęło na czele grupy planet, wśród których były Mars, Merkury, Jowisz, Księżyc, Wenus i Saturn. Każde z tych ciał niebieskich symbolizowało nie tylko znak gwiezdny, ale i pewne prawidłowości ludzkiego życia. Co więcej, niektóre detale, cechy i symbole tego kalendarza pozwalają mówić o jego praukraińskich korzeniach i źródłach. Oto jego główne założenia. „Słońce” napełnia swoje lata wysoką aktywnością, energią działania, natchnieniem i niepowstrzymanym dążeniem do konkretnego i jasnego celu. „Mars” nadaje swoim latom energię zdobywania, określenia, zjednoczenia i zdolności zachowania oraz ochrony tego, co zdobyte. „Merkury” symbolizuje energię ruchu, poznania, intelektu, dążenia do nowego, nieznanego, intrygującego. „Jowisz” obdarza życiową mądrością, rozwagą, dobrobytem, zakłada podstawy stabilności. „Księżyc” napełnia swoje lata emocjonalnością, marzycielstwem, talentami, poszukiwaniami harmonii, realizacją zamierzeń i pragnień. „Wenus” wnosi do aury swoich lat pociąg do piękna, liryczne uczucia, zrozumienie doskonałości w poezji, muzyce, sztukach plastycznych, a także natchnienie zmysłowością i luksusowym... lenistwem. „Saturn” zapewnia stabilność, umiarkowanie, rozsądne ograniczenia i pewien konserwatyzm, a także obdarza logiką i przewidywalnością. W ten sposób opieka nad rokiem tej czy innej planety powtarza się co siedem lat. Ale za każdym razem znak planety towarzyszy jeszcze pewnemu symbolowi gamy kolorystycznej, który musi równoważyć główny wpływ planety na stan przyrody i życie człowieka: wzmacniać, osłabiać lub harmonizować go. W tym podziale też istnieje swoja wyraźna harmonijna współzależność. Tak, na przykład, lata, które kończą się na 0, za- Zam. nr 3301204. Nakład 3000. Redaktor naczelny Lubow Hołota. Adres „Słowa Proświty”: 01001, Kijów-1, zaułek Muzealny, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30.
Traducción automática
Redakcja koresponduje z czytelnikami wyłącznie na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz zdjęć nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy — Iryna Szewczuk
Indeks 30617.
Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Preса Ukrainy»
Traducción automática