Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2012 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 34 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 5 (642), 2–8 lutego 2012

Fot. Ołesia Dmytrenki Mykoła CYMBALUK Wydarzenia rozwijały się błyskawicznie, sądząc po wszystkim, według z góry i starannie przygotowanego planu. Jednym zamachem, w ciągu kilku ostatnich styczniowych dni, władza zwolniła dyrektorów najbardziej znaczących muzeów Ukrainy. 20 stycznia rozwiązano kontrakt z generalną dyrektorką Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Zapowiednika Mariną Hromową, która pracowała na tym stanowisku zaledwie półtora roku. 25 stycznia zwolniono generalną dyrektorkę Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Natalię Kłymenko. Tego samego dnia do Ministerstwa Kultury i Turystyki wezwano kierownictwo Narodowego Zapowiednika „Sofija Kijowska” — wręczono mu zarządzenie o zwolnieniu generalnej dyrektorki Neli Kukowalskiej (przebywa ona na zwolnieniu lekarskim). 27 stycznia, jak donoszą media elektroniczne, „dwoma samochodami do Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Bytu Ukrainy przybyła specgrupa Mynkultu”, która ogłosiła zarządzenie ministra kultury Michaiła Kulyniaka o zwolnieniu dyrektora Pawła Fedaki. Gabinety generalnych dyrektorów pozostawały wolne niedługo. Dosłownie w kolejnych dniach zszokowanym zespołom muzealnym przedstawiono nowych kierowników. Tak więc Ławrskim Zapowiednikiem będzie teraz kierować Wiktoria Lisniczа, Sofiją Kijowską — Olena Serdiuk, muzeum w Pyrohowie — Dmytro Zaruba, a Muzeum Szewczenki — Dmytro Stus. W ten sposób historyka Marinę Hromową, która ma pokaźne doświadczenie w pracy muzealnej i trzy wyższe wykształcenia, zastąpiła 33-letnia Wiktoria Lisniczа. Z zawodu jest lekarzem kardiologiem. Przepracowała cztery lata jako lekarz w Instytucie Chirurgii Układu Sercowo-Naczyniowego im. M. Amosowa. Od września ubiegłego roku jej nazwisko wciąż figurowało wśród doradców Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy. Jednego z najaktywniejszych badaczy i obrońców bezcennego kijowsko-sofijskiego dziedzictwa, rzeczywistego członka Ukraińskiej Akademii Architektury, wiceprzewodniczącego Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów i Zapowiedników Dmytro PAWŁYCZKO * * * Zginąłem pod Krutami, Na polu, we krwi, Padłem pod ojczystym sztandarem W zaspy śnieżne. Ja, moskiewską kulą przebity na wylot, Wstaję, by znów posłuchać Testamentu Szewczenki. Lecz kto go zaśpiewa, skoro wokół niewolnicy głusi? Nie wołaj trombitą, na surmach nie trąb. Za co ja umarłem, nie wiem. Czy za tron chachła? Czy za pomoskiewszczone I dusze, i ciała? Wstałem, bo chcę spojrzeć Na złotą błękit. Wstałem, lecz znów padam, Bo moja krew płonie. W urzędach przewrotni, W świątyniach moskale. I zdrada idzie za zdradą Na zdradzonej ziemi. Powiedz mi, mój Boże, Dokąd prowadzisz mój kraj? A Bóg mi odpowiada: „Wstawaj! I sam śpiewaj! Naucz się żyć w płomieniu I wiedz, że siły zła Spłoną od twego tchnienia, Zastygną jak popiół”. Mój Boże, pod Krutami Umarłem za Ukrainę. Na bój z moimi zabójcami Daj mi teraz sił! I podnieś każdego: Żywych braci moich I umarłych. Grzechem jest leżeć nam W ziemi kozackiej. Grzech. Skoro za Ukrainę ginąć Nie ma komu spośród żywych, My powstaniemy, mój Boże, Z otchłani światowych. Będzie płonąć, palić się będzie Jarzmo nowe i stare. Kto zabity był pod Krutami, Zmartwychwstanie i nie umrze! 29. I. 2012 Ciąg dalszy tematu na str. 2

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Styczniowa muzealna rewolucja

…Ukrainy Nelę Kukowalśką zastąpiła 54-letnia Olena Serdiuk. Karierę zawodową rozpoczynała w Państwowym Architektoniczno-Historycznym Rezerwacie „Muzeum Sofijski”. Przez ostatnie sześć lat kierowała Naukowo-Badawczym Instytutem Badań nad Ochroną Zabytków Ministerstwa Kultury. Dyrektora generalnego Skansenu w Pyrohowie Pawła Fedaku zastąpił 36-letni Dmytro Zaruba, politolog. Jego pierwszym miejscem pracy (1997–1998) jest Wierchowna Rada Ukrainy, stanowisko – pomocnik przewodniczącego komisji ds. prywatyzacji. Przez ostatnie półtora roku pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Państwowej Służby Turystyki i Kurortów. A ponadto, według informacji na jego osobistej stronie w sieci społecznościowej, od nie jednego roku jest prezydentem Stowarzyszenia Hoteli i Restauracji Ukrainy. Muzeum Szewczenki pokierował 45-letni Dmytro Stus. Z zawodu filolog, kandydat nauk filologicznych. Przez dłuższy czas był pracownikiem naukowym Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy. Publikował w kilku autorytatywnych wydawnictwach, m.in. w czasopismach „Kijowska Ruś” i „Suczasnist”. Zarzuca mu się brak doświadczenia menedżerskiego – i jest to ogólna wada nowej fali dyrektorów generalnych muzeów. Zmiany kadrowe obecnych władz, jak pokazują echa w prasie, wywołały w społeczeństwie falę oburzenia i mnóstwo pytań. Przyczyna leży nie tyle w „wizerunku” partii władzy – regionałów, ile w kilku „ale”. Po pierwsze, decyzja Ministerstwa Kultury o odwołaniu i powołaniu nowych kierowników muzeów jest pozbawiona przejrzystości, przygotowywano ją po cichu. To dziwne, bo większość odesłanych na emeryturę kierowników jeszcze wczoraj rzekomo miała wystarczający kredyt zaufania. Ich praca otrzymywała wysokie oceny. Na przykład w zeszłym roku, we wrześniu, prezydent Wiktor Janukowycz podczas uroczystości z okazji 1000-lecia Soboru Sofijskiego wysoko ocenił pracę pracowników Narodowego Rezerwatu. Po drugie, poziom fachowości każdego wysokiej klasy specjalisty, a tym bardziej muzealnego, wymaga zarówno odpowiedniego wykształcenia, jak i wystarczającego doświadczenia w wybranej dziedzinie oraz nie lada zdolności intelektualnych, biznesowych i menedżerskich. Po trzecie, jak zauważają eksperci, władzy nie potrzebni są fachowi, o wysokim poziomie świadomości i obywatelskiej odpowiedzialności, doświadczeni kierownicy także dlatego, że większość z nich mogłaby stworzyć przeszkody w realizacji określonych planów komercyjnych poszczególnych osób lub grup wpływu przy prezydencie. Na kilka dni przed powołaniem na stanowisko dyrektora generalnego Muzeum Architektury Ludowej w Pyrohowie młody politolog, a zarazem przedstawiciel branży restauracyjno-hotelowej Dmytro Zaruba opowiadał w Radiu Swoboda, że na rozwój muzeum potrzeba 20 milionów hrywien. Trzeba je natychmiast pozyskać. Podobnie ogromnych środków potrzebują narodowe rezerwaty – „Sofia Kijowska” i Kijowsko-Peczerski. I te środki zostaną przydzielone. Dlatego praktyka obsadzania przez władzę swoich ludzi przy strumieniach finansowych nie jest nowa. Jest jeszcze jeden złoty spód w cichym muzealnym życiu – ziemia: wokół ławry, sofijskiej i pyrohowskiej wielokrotnie wybuchały skandale. Trwają one nadal. Wśród motywów zmiany dyrektorów jest jeszcze jeden – polityczny, a dokładniej religijno-wyznaniowy. Choć nie ma bezpośrednich dowodów na przekazanie części budynków czy kompleksów rezerwatów Sofijskiego i Kijowsko-Peczerskiego, to jednak podstawy do takich obaw istnieją. Nawet jeśli nie brać pod uwagę dążeń tej samej UPC MP. W pamięci wciąż są świeże próby wysiedlenia muzeów z Ławry. Nie przekonuje społeczeństwa co do czystości zamiarów władzy również niedawny projekt ustawy nr 9690 z 12 stycznia 2012 r. „O zwrocie obiektów dziedzictwa kulturowego organizacjom religijnym”. Zaznaczono w nim, że wśród szeregu obiektów, które należy zwrócić UPC Patriarchatu Moskiewskiego, jest także Sobór Święto-Uspieński. Zatem „Styczniowa rewolucja muzealna”, rozpoczęta z góry, nie jest niczym nowym w przewidywalnych czynach jej „wodzów”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

O tym mówili w swoich wystąpieniach na wiecu w Krutach: pierwszy zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej, deputowany ludowy Iwan Zajec, przewodniczący partii „Za Ukrainę”, deputowany ludowy Wiaczesław Kyryłenko, zastępca przewodniczącego rady politycznej partii „Nasza Ukraina” Mykoła Oniszczuk, poeta i działacz społeczny, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko, deputowany ludowy Wołodymyr Jaworiwski, przewodniczący WS „Swoboda” Ołeh Tiahnybok, z ramienia Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów — Stepan Bracuń, z ramienia Związku Oficerów Ukrainy — Jewhen Łupakow, z ramienia Partii Obrońców Ojczyzny — Pawło Barnacki, z ramienia białoruskiej opozycji — Wiaczesław Siwczyk. Uczestnicy wiecu przyjęli rezolucję — apel do ukraińskiego społeczeństwa i władz. Z REZOLUCJI wiecu sił narodowo-demokratycznych z okazji 94. rocznicy bitwy pod Krutami. Bitwa pod Krutami to heroiczna karta naszej historii. 29 stycznia 1918 roku w pobliżu stacji kolejowej Kruty młodzi ukraińscy patrioci — kadeci szkoły wojskowej im. B. Chmielnickiego, studenci Uniwersytetu Kijowskiego oraz gimnazjaliści podjęli nierówną walkę z sześciotysięczną armią bolszewicką i za cenę własnego życia zatrzymali choć na kilka dni ofensywę armii M. Murawjowa na Kijów. Dzisiaj, wspominając Bohaterów Krut, rozumiemy, że Ukraina potrzebuje nowych bohaterów-państwowców, którzy zaprowadzą porządek w swoim domu, obronią narodowe, duchowe, demokratyczne i społeczne wartości narodu ukraińskiego. Uczestnicy wiecu ku czci pamięci Bohaterów Krut żądają od Prezydenta, Gabinetu Ministrów oraz większości rządzącej w Radzie Najwyższej: przeniesienia Dnia Obrońcy Ojczyzny z 23 lutego na 29 stycznia; zwolnienia ze stanowiska ministra edukacji, nauki, rodziny, młodzieży i sportu D. Tabacznyka za antyukraińską działalność; zaprzestania zamykania ukraińskich szkół; przywrócenia wzmianki o bitwie pod Krutami jako symbolu obrony Ukraińskiej Ojczyzny do szkolnych podręczników historii Ukrainy. Uczestnicy wiecu zwracają się do wszystkich obywateli Ukrainy — patriotów Ojczyzny: wszyscy razem musimy przywrócić w swoim kraju prawdziwą demokrację, praworządność, rozwój narodowy i duchowy. Sława Ukrainie! Sława Bohaterom Krut! Wł. inf.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Pamięć Bohaterów Krut uczczono na miejscu legendarnej bitwy

29 stycznia ukraińskie władze oraz społeczeństwo uczcili pamięć Bohaterów Krut na miejscu legendarnej bitwy. Wspólną panichidę na terenie Kompleksu Pamięci „Pamięci Bohaterów Krut” ku czci poległych kadetów i studentów — obrońców państwa ukraińskiego odprawili Arcybiskup Czernihowski i Nieżyński Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego władyka Eustracjusz, księża UCP PK oraz Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej. W wydarzeniu wzięli udział przewodniczący Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Chomenko, pierwszy zastępca przewodniczącego rady obwodowej Iwan Korobka. Wspólnie złożyli kwiaty od administracji obwodowej, rady, Ministerstwa Kultury, partii politycznych, organizacji społecznych, delegacji z obwodów Ukrainy, rejonów Czernihowszczyzny pod Krzyżem pamięci Bohaterów Krut, uczcili ich pamięć minutą ciszy. Na wiecu odczytano odezwę Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, który podkreślił, że ta heroiczna i jednocześnie tragiczna data w historii naszego państwa zawsze będzie przypominać nam o wielkiej odpowiedzialności politycznych i państwowych przywódców za swoje decyzje. Na miejscu bitwy płonęły świece żałobne, rozbrzmiewały salwy z armat i karabinów. Przy dźwiękach kozackiego marszu uroczyście przemaszerowali kadeci Czernihowskiego Liceum Wojskowego, Czernihowskiego Kolegium Prawniczego oraz Lwowskiego Liceum imienia Bohaterów Krut. Po zakończeniu wiecu-requiem obecni zapoznali się z Memoriałem pamięci Bohaterów Krut, obejrzeli ekspozycję muzealną, która mieści się w wagonach z początku XX wieku na torze kolejowym. W Czernihowie wyczyn Bohaterów Krut uczczono w obwodowym centrum filharmonicznym, gdzie odbył się koncert, w Nieżynie wystąpiła kapela bandurzystów imienia Ostapa Weresaja obwodowego centrum filharmonicznego. * * * Siły narodowo-demokratyczne uczciły pamięć młodych bohaterów na miejscu bitwy. O znaczeniu wyczynu Bohaterów Krut w walce o niepodległość Ukrainy, o współczesnych zadaniach ukraińskiej demokracji 29 stycznia Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wspólnie z siłami narodowo-demokratycznymi odbyły tradycyjny pochód i przeprowadziły wiec żałobny na Mogile Askoldowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dmytro Pawłyczko: „Bohaterowie spod Krut zginęli pod narodowym sztandarem”

Droga ukraińska rodzino! Przede wszystkim chcę podziękować księżom, którzy odprawili przy pomniku Bohaterów spod Krut panichidę. Stali obok siebie duszpasterze Patriarchatu Kijowskiego z księżmi Kościoła Greckokatolickiego. Pamiętajmy, że tylko w warunkach zjednoczenia naszych Kościołów, które wzywają do modlitwy w języku ukraińskim, do życia dla własnego narodu, wzmocni się nasza jedność narodowa — główna rękojmia naszego zwycięstwa nad władzą, która imituje miłość do naszego państwa, a w rzeczywistości nienawidzi go. Dzisiaj przeżyłem chwile radości, kiedy zobaczyłem przy pomniku Bohaterów Krut dużą grupę studentów z obwodu winnickiego, z Barskiego Technikum Drogowego, którzy przybyli tutaj, aby przysiąc wierność Ukrainie. Stali w szeregu jak żołnierze, każdy wychodził przed oczy swoich przyjaciół, czytał wydrukowaną na ozdobnym papierze Przysięgę i podpisywał się pod nią. I zabierał ten dokument ze sobą jako świadectwo, że był pod Krutami, połączył się duchem z młodzieńcami, którzy zginęli za Ukrainę. Oto przykład dla wszystkich naszych uczelni wyższych. Przysięgali, a patrzył na nich dyrektor technikum — szczęśliwy! Czy rektorzy naszych uniwersytetów będą potrafili postąpić za przykładem tego dyrektora technikum? Nie wiem, prawie wszyscy oni są zastraszeni przez ministra oświaty Tabacznyka, ale kijowscy, charkowscy, odescy, lwowscy, studenci całej Ukrainy powinni przybyć tutaj i złożyć przed studentami spod Krut, tak jak zrobili to chłopcy z Baru, przysięgę swojego życia. Wierzę, że przyjdą tutaj! Nie zastraszy ich Tabacznyk, który nakazał usunąć z podręczników historii Ukrainy wzmiankę o Krutach, wspomnienia o walkach UPA z moskiewskimi karami i okupantami naszej ziemi. A prezydent Janukowycz okazał się posłusznym uczniem swojego ministra. W jego powitaniu dla narodu z okazji świętej daty Krut powiedziano, że zginęli tu bohaterowie Ukrainy. Ale nie powiedziano, co robili pod Krutami. Przyszli, gościli i zginęli. Boi się Janukowycz Tabacznyka, nie mówi całej prawdy, nie nazwie moskiewskich okupantów, którzy po bitwie pod Krutami na kijowskich ulicach zastrzelili pięć tysięcy ludzi, na ulicach, usłyszawszy od nich jedno jedyne nieostrożne ukraińskie słowo, które zaplątało się w „wielikij russkij jazyk”. Drodzy moi synowie i wnukowie! Chcę przypomnieć wam słowa Tarasa Szewczenki z wiersza „Za bajrakiem, bajrak”: „Nas tu trzystu jak szkło, towarzystwa legło, lecz ziemia nie przyjmuje”. Nie przyjmowała ziemia kozaków, którzy za namową hetmana-zdrajcy „zarżnęli” swoich braci. A dlaczego nasza władza nie przyjmuje trzystu naszych Spartan w należyty sposób, dlaczego drży, kiedy na pole pod Krutami przychodzi naród z pokłonami? Dzisiaj z Nieżyna Partia Regionów przysłała tutaj nauczycieli i dzieci z biało-niebieskimi flagami tylko po to, aby zademonstrować poparcie dla fałszywego powitania Prezydenta dla Krut, a kiedy do pomnika Bohaterów Krut podszedł naród z wieńcami i pieśniami, nieżyńscy nauczyciele i dzieci z flagami zdrajców zniknęli. Partia Regionów zniknęła, gdy usłyszała żywą pieśń i żywe głosy ukraińskiego narodu. Partia Regionów nienawidzi języka ukraińskiego, historii, kultury, Kościoła i przychodziła tutaj tylko po to, aby wysłuchać powitania Janukowycza. Partia Regionów boi się stanąć przy tym mikrofonie i powiedzieć coś narodowi, coś przynajmniej obiecać, skłamać znowu, boi się — i to dobry dla nas znak. Drodzy moi pobratymcy! Szanowni liderzy partii opozycyjnych. Kocham flagi waszych partii, ale im tutaj nie miejsce. Bohaterowie spod Krut zginęli pod niebiesko-żółtym sztandarem. Wasze flagi nie mają tu nic do rzeczy. Pod Krutami nie mamy prawa wychodzić z flagami, które świadczą, że nie jesteśmy patriotami, a samolubami, ambitnymi wodzami, którzy marzą o zwycięstwie swojej partii właśnie wtedy, gdy zagłada zagraża Ukrainie. Wzywam was do zjednoczenia się, zaproponowania wspólnej listy kandydatów w wyborach do Rady Najwyższej nie tylko w okręgach większościowych, ale i w okręgu ogólnokrajowym, wspólnej listy od wszystkich partii. Jeśli tego nie zrobicie, wybory przegracie, przeklną was pokolenia Ukraińców, których oddacie w niewolę sługusom Moskwy. Kiedy wreszcie zrozumiecie, że na Ukrainie nie ma żadnych prawdziwych partii politycznych, są tylko wyraziciele Małorosji, chachlandii oraz wyraziciele samodzielnej, europejskiej Ukrainy. Należycie do tej drugiej warstwy narodu i wasze wielkie szczęście w tym, że popiera was większość narodu ukraińskiego. Wasze flagi to znak walki między wami, ale wasze wodzostwo jest wstrętne waszemu narodowi. Tragiczna sytuacja, w której znalazło się nasze państwo, powstała nie z walki ideologicznej między liderami Pomarańczowej Rewolucji, a z ich niezdolności do przezwyciężenia relacji między sobą na zasadzie podporządkowania jednego wodza drugiemu. Za czasów Bohdana Chmielnickiego byli pułkownicy młodsi od niego, może i mądrzejsi od niego. Ale kierowali się najwyższą mądrością patrioty, która nakazuje podporządkowywać swoją siłę i swój rozum jednemu! Kiedy opuścicie swoje partyjne flagi, zobaczycie tego jednego! Sława przyszłemu prezydentowi Ukrainy! Sława Ukrainie! Wystąpienie przy pomniku Bohaterów Krut (29.01.2012 r.).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

władza, jak zwykle, ograniczyła się do rutynowo-oficjalnych „odpustek”. Przykładami mogą być zarówno „okrągły stół”, który odbył się 18 stycznia w Ługańskim Miejskim Komitecie Wykonawczym, w trakcie którego przedstawiciele antyukraińskich sił twierdzili, że żadnej Ukrainy w ogóle nie ma, a rzecznik Partii Regionów włączył już znaną „płytę” o „niezrównanej mądrości wodza i nauczyciela „narodu Ukrainy” Janukowycza. Gdyby ci mędrcy nie otrzymali godnej odpowiedzi od prośwician Wołodymyra Semystiahy, Iryny Mahryckiej, Wołodymyra Łytwyna, Wsewołoda Fyłymonenki i innych, spotkanie można by uznać za antypaństwowe. Święto w budynku obwodowego ukraińskiego teatru muzyczno-dramatycznego, jak zawsze, zostało przeprowadzone dwa dni wcześniej i „uświetnione” kolejnym rosyjskojęzycznym wystąpieniem przewodniczącego obwodowej administracji państwowej. Dla sprawiedliwości należy zaznaczyć, że na święcie wybrzmiały także wspaniałe występy ługańskich artystów-prośwician Ołeksandra Morozowa, Tetiany Plis oraz Iwana Szerbuła. Wszystkie numery koncertowe wykonano w języku państwowym. I już zupełnie bluźnierczo „świąteczny” program został „uzupełniony” wizytą w Ługańsku znanego deputowanego-regionalisty Kołesniczenki, który prezentował osławiony paszkwil W. Poliszczuka „Zbrodnie OUN-UPA”, specjalnie przetłumaczony na rosyjski dla donbaskiego mieszczanina. Do udziału w tym „wydarzeniu” zaangażowano ługańskich bibliotekarzy, młodych deputowanych obwodu, przyjezdnemu gościowi udostępniono kanał telewizyjny LKT oraz radio obwodowe. Te i inne wydarzenia społeczno-polityczne, które miały miejsce na Ługańszczyźnie, wyraźnie pokazały, że tylko demonstrując swoją siłę i zwartość, ukraińscy patrioci są w stanie przeciwstawić się ofensywie „regionalnych” i innych antyukraińskich sił. I w tym dzisiaj, być może, zawiera się nasza Soborność.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Rozważania o święcie Zjednoczenia po ługańsku

Ilko DUVANSKYJ Jak co roku, także w tym roku w przededniu oraz w Dniu Jedności Ukrainy na Ługańszczyźnie przeprowadzono szereg działań. Z jednej strony są to akcje świąteczne, zorganizowane przez struktury towarzystwa „Proświta” wspólnie z ideowo pokrewnymi organizacjami społecznymi. Z drugiej strony — oficjalne wydarzenia, które rzekomo miały na celu pokazanie „mądrości” urzędującego prezydenta, który „zjednoczył” państwo poprzez połączenie Dnia Jedności i Dnia Wolności, czym w rzeczywistości po raz kolejny udowodnił swoją całkowitą nieznajomość procesu historycznego i niezrozumienie istoty współczesności Ukrainy. Wreszcie, wydarzenia z udziałem organizacji w rodzaju „Bloku Rosyjskiego” oraz najbardziej odrażających polityków-regionalistów były otwarcie prowokacyjne, antyukraińskie. Niektórzy z uczestników, którzy przyjechali z Rosji, w ogóle deklarowali, że są ateistami i „w święta kościelne się nie bawią” (mając na myśli Dzień Jedności). Wśród akcji przeprowadzonych z okazji święta Zjednoczenia przez prośwician Ługańszczyzny (a odbyły się one praktycznie w każdym rejonie i mieście obwodu), należy wyróżnić wykłady liderów obwodowego zjednoczenia „Proświty” Wołodymyra Semystiahy oraz Jurija Kyselowa dla uczniów najstarszego kozackiego rejonu Kamianobridskiego w Ługańsku w obwodowym muzeum krajoznawczym. W proświciańskim lokalu Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie” przeprowadzono forum „Kryzys demokracji na Ukrainie. Stanowiska społeczeństwa obywatelskiego”, którego uczestnicy porównali obecny stan ukraińskiego społeczeństwa z ideałami nakreślonymi przez twórców Aktu Zjednoczenia. W tym samym lokalu obwodowe zjednoczenie „Proświty” zorganizowało uroczystości z udziałem zespołów uczniowskich czterech ługańskich szkół, reprezentujących każdy rejon administracyjny miasta. Dzieci przedstawiły programy bożonarodzeniowe z jasełkami, za co od liderów „Proświty” i innych organizacji narodowo-patriotycznych one oraz ich opiekunowie otrzymali nagrody. Z proświciańskiej sali święto organicznie przeniosło się na główny plac centrum obwodowego, gdzie odbył się wiec. Głos w imieniu obwodowego zjednoczenia „Proświty” zabrali aktywiści Jurij Kyselow, Iryna Mahrycka, Ołeksandr Antonow, Ołeksandr Kobziew, Wałentyn Tkalycz i inni. Wielkie kozacko-proświciańskie święto muzyczne, zorganizowane przez „Wschodnie Wojsko Kozackie Ukrainy” (ataman — Serhij Borysenko) oraz obwodowe zjednoczenie proświciańskie (przewodniczący — Wołodymyr Semystiaha), przeprowadzono w Stachanowie. Przez siedem godzin trwał festiwal pieśni ukraińskiej, na którym rozbrzmiewały ukraińskie pieśni patriotyczne, co było czymś dotąd niesłychanym i niewidzianym w tym górniczym mieście. W festiwalu-konkursie piosenki wzięło udział 11 zespołów amatorskich oraz 24 solistów z różnych zakątków Ługańszczyzny. W przeciwieństwie do przeprowadzonych ze szczerym patriotycznym uniesieniem działań proświciańskich, ługańskie władze obwodowe i miejskie... [tekst urywa się] ...liryką miłosną, która niedawno ukazała się w Centrum Wydawniczym „Proświta”. W antologii — liryka XI—XIX wieku poetów Francji i innych krajów francuskojęzycznych (Belgii, Szwajcarii itd.). Ukazał się pierwszy tom, przygotowywany jest drugi. „To nasz wraz z „Proświtą” prezent dla ukraińskiej młodzieży, aby uczyła się kochać, zdobywała doświadczenie, tworzyła prawdziwe rodziny” — opowiedział pan Wsewołod. Ciekawe jest doświadczenie Francji, która ma dwieście lat państwowości, w rozwiązywaniu kwestii językowej: tam również były różne opinie na ten temat. Ale potężni poeci Pierre de Ronsard i jego Plejada oraz inni pisali po francusku swoje wybitne dzieła. Był to ten silny argument, który przekonał dwór królewski, że trzeba przejść na język narodowy i zrezygnować ze sztucznego, który przyszedł do nich z Rzymu. (We Francji przez pewien czas językiem państwowym była łacina.) Znamienne, że nawet sam kardynał Richelieu, na pytanie „Ile języków powinno być u nas w państwie?”, odpowiadał: „A ilu mamy królów? Jednego. Znaczy to, że i język państwowy jest jeden”. Władcy Francji zrozumieli, że trzeba mieć silne, potężne państwo europejskie, a jedyny język państwowy temu sprzyja. Nawiasem mówiąc, wśród 42 krajów europejskich zdecydowana większość ma jeden język państwowy. Tak powinno być i u nas. Język ukraiński konsoliduje, jest gwarantem jedności ziem ukraińskich. Wsewołod Tkaczenko przeczytał kilka przekładów z książki. Na wieczorze wystąpili profesjonalni muzycy i uczniowie białocerkiewskich szkół muzycznych. Podczas festiwalu odbyły się różnorodne działania w szkołach, liceach, bibliotekach, klubach, w radiu, wśród których najciekawsze to: konkurs recytatorski poezji Wasyla Stusa dla uczniów i studentów, prezentacja książki Wołodymyra Pidpałego „Złote trzmiele” oraz wspomnień o poecie „Wyruszył w drogę za jaskółkami” z udziałem jego żony Niły Pidpałej, jubileuszowy wieczór poetki Niny Opanasenko, pokaz filmów telewizyjnych „Rycerz ducha” (wspomnienia o Wiktorze Miniajle) oraz „Dialog z Wiktorem Miniajłem” (rozmowa pisarza z Wasylem Herasymjukiem), wieczór literacko-muzyczny „Dzwon, banduro!” z udziałem kobziarza Ołeksandra Musijcia. Miło, że wśród uczestników święta jest dużo młodzieży, a zatem rośnie zmiana dla prośwician.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

„Dzwon Soborności” w Białej Cerkwi

Nadija KYRIJAN Zdjęcia autorki Z inicjatywy miejscowych członków Proświty (kierownik – Wołodymyr Iwanciw) osiem lat temu w Białej Cerkwi zainaugurowano poetycki festiwal „Dzwon Soborności”. Jego celem jest utwierdzanie ideałów soborności Ukrainy poprzez słowo artystyczne. Wydarzenie zrealizowano dzięki Białocerkiewskim Miejskim i Kijowskiej Obwodowej Organizacjom Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Białocerkiewskiej Miejskiej Radzie. Zastępca burmistrza Mykoła Antoniuk w imieniu białocerkiewskich władz powitał uczestników festiwalu. Przewodniczący Kijowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolij Haj wręczył Wołodymyrowi Iwanciwowi Honorowe Odznaczenie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Mówiono o jedności różnych regionów Ukrainy, nowe wiersze czytali Wasyl Klczak, Halina Haj, Tetiana-Taina Bratczenko, Anatolij Kulczycki, Wołodymyr Didkiwski i inni mistrzowie słowa. Gość festiwalu, laureat wielu nagród literackich Wsewołod Tkaczenko przekazał pozdrowienia od twórczego zrzeszenia sekcji tłumaczy Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, którą kieruje, i zaprezentował książkę „Ogród boskich poezji. Tysiąclecie francuskiej lu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Mityng w Charkowie

Dzień Soborności obchodzili także charkowscy działacze Proświty oraz przedstawiciele narodowo-demokratycznych partii i organizacji społecznych. Po mitingu złożono kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki, a następnie odbyły się wydarzenia przy Kaczaniwskiej kolonii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Jones, Muggeridge i Duranty: co kryje się w ich nazwiskach?

Arkadij SYDORUK, laureat konkursu „Nagroda Gareta Jonesa”, niezależny dziennikarz, autor książki „Hołodomor: kiedy Ukraina i świat uznają prawdę? Rozważania nad tragedią”. Zakończenie. Pocz. w nr 4 z 2012 r. Otrzymując wystarczająco wiarygodne informacje od dyplomatów i ekspertów w Moskwie, 27-letni Garet postanowił jednak zobaczyć wszystko na własne oczy. Odbył ryzykowną podróż na Ukrainę w wagonie typu płackarta (hard class) pociągu Moskwa—Charków. „Pociąg zatrzymywał się na każdym przystanku — napisze później. — Na jednym z nich podszedł do mnie człowiek i szepnął po niemiecku: »Powiedzcie im w Anglii, że puchniemy z głodu«. Niedługo potem postanowiłem wysiąść z pociągu i samemu powędrować po wsiach. Zarzuciłem plecak na plecy. Ostrzeżono mnie: »Bądźcie ostrożni. Ukraińcy są w rozpaczliwym położeniu«. Ale wysiadłem z pociągu, który turkotał w stronę Charkowa, i znalazłem się samotny na śniegu”. Wielu ludzi, wspominał Jones po podróży, mówiło mi: „Tutaj jest strasznie, wielu ludzi umiera. Ale dalej na południe jest o wiele gorzej. Idźcie w obwód połtawski — a zobaczycie tam setki pustych chat”. Okoliczności ryzykownej podróży nie dały mu możliwości, by to zrobić. Nie dotarł tam, ale to, co zdążył zobaczyć, wystarczyło, by wyobrazić sobie skalę antyludzkiego zbrodni. „Sam obszedłem wsie i dwanaście kołchozów. Ludzie wszędzie wołali: »Nie ma chleba. Umieramy«” — tak napisze brytyjski dziennikarz o zamienionej przez budowniczych „nowego życia” w masowy cmentarz czarnoziemnej Ukrainie, która do niedawna była spichlerzem Europy. Przerażającymi wrażeniami Garet Jones podzieli się w marcu 1933 roku na konferencji prasowej w Berlinie, gdzie zatrzyma się w drodze do ojczyzny. A po tym — w londyńskim Królewskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. W odpowiedzi ludowy komisarz spraw zagranicznych Litwinow wyśle gniewny list do Davida Lloyda George’a, w którym ogłosi kategoryczny zakaz wjazdu do ZSRR dla jego byłego doradcy. Raz i na zawsze! Jeśli chodzi o miary moralne, nie było to karą, a świadectwem cnót. Ci, którzy pragnęli poznać prawdę, którą ukrywał stalinowski reżim, wsłuchiwali się w głos Gareta Jonesa i wierzyli mu. W odezwie do światowej opinii publicznej kardynał wiedeński Innitzer pisał: „Żadne próby zaprzeczeń nie mogą ukryć faktu, że setki tysięcy, a nawet miliony mężczyzn i kobiet zginęły w ostatnich kilku miesiącach z głodu. Setki tragicznych listów o głodzie z różnych regionów Związku Radzieckiego, zwłaszcza z Ukrainy i Północnego Kaukazu, wskazują na to, a świadkowie, w których autentyczność nie można wątpić, nakreślili przerażające szczegóły tragedii, która nasila się w Rosji. Zwracam waszą uwagę na apel metropolity halickiego Andrzeja Szeptyckiego, w którym aż ściska serce, opowiada się o przerażającym cierpieniu ludności w ukraińskich regionach Związku Radzieckiego. Anglik Garet Jones również to potwierdza. Badając sytuację na miejscu, ustalił, że w niektórych regionach z głodu zginęła już jedna czwarta ludności”. (The New York Times, 20 sierpnia 1933 r.). Takie postrzeganie prawdy, niestety, było wyjątkiem. Prawie pół roku przed tym, w ostatnim marcowym numerze The New York Times, ukazał się artykuł moskiewskiego korespondenta Waltera Duranty’ego „Rosjanie są głodni, ale nie umierają z głodu”. Oto jego początek: „W samym środku dyplomatycznego pojedynku między Wielką Brytanią a Związkiem Radzieckim w sprawie oskarżonych brytyjskich inżynierów, z brytyjskiego źródła w amerykańskiej prasie pojawia się straszak o głodzie w Związku Radzieckim, o tym, że „tysiące ludzi już zmarło, a milionom zagraża śmierć i głód”. Jego autorem jest Gareth Jones, były sekretarz Davida Lloyda George’a, który niedawno przez trzy tygodnie przebywał w Związku Radzieckim. Powiedział on autorowi artykułu, że doszedł do wniosku: kraj znajduje się „na krawędzi straszliwej zagłady”. Duranty zignorował to, co jego rozmówca widział na własne oczy i, jak zwykle, forsował swoją linię. „Odkąd rozmawiałem z panem Jonesem, wyczerpująco zbadałem tak zwaną sytuację głodową — twierdził. — Wyjaśniłem ją w radzieckich komisariatach i w zagranicznych ambasadach z ich szeroką siecią konsulatów, zebrałem informacje od brytyjskich specjalistów oraz od swoich osobistych znajomych — Rosjan i obcokrajowców. Wszystko to, moim zdaniem, jest informacją zasługującą na większe zaufanie niż ta, którą otrzymałbym, gdybym odbył krótką podróż do jakiegokolwiek jednego regionu”. Pod koniec artykułu Duranty przedstawił to, co nazwał faktami: „W rzeczywistości nie ma ani głodu, ani śmierci głodowych. Jednak powszechna jest śmiertelność z powodu chorób wywołanych niedożywieniem”. I, biorąc za punkt odniesienia głodny rok 1921, prognozował, że w razie sprzyjających warunków pogodowych i dobrych zbiorów (jakby w tym tkwiło sedno problemu) „o obecnych trudnościach szybko zapomną”. (Russians hungry but not starving. The New York Times March 31, 1933 by Walter Duranty). Gareth Jones odpowiedział Duranty’emu w opublikowanym 13 maja liście do redaktora The New York Times, w którym bronił swojego twierdzenia, że w ZSRR szaleje głód. „Swój pierwszy dowód zebrałem od zagranicznych obserwatorów — pisał. — Pan Duranty wciąga do dyskusji konsulów. Nie chcę tego robić, ponieważ są oni oficjalnymi przedstawicielami swoich państw i nie powinno się ich cytować. Pozwolę sobie więc powiedzieć: omawiałem sytuację w Rosji z dwudziestoma czy trzydziestoma konsulami i przedstawicielami dyplomatycznymi różnych krajów. Ich świadectwa potwierdziły mój pogląd. Jednak nie wolno im wyrażać swoich opinii w prasie. Więc zachowują milczenie. Dziennikarzom natomiast wolno pisać. Ale cenzura zmieniła ich w mistrzów eufemizmów i niedomówień. Zatem „głód” uprzejmie nazywają „brakiem produktów”, „śmierć głodową” łagodzą do „powszechnej śmiertelności z powodu chorób wywołanych niedożywieniem”. Konsule nie są tak powściągliwi w prywatnych rozmowach. Mój drugi dowód opiera się na rozmowach z chłopami, którzy migrowali do miast zewsząd w Rosji. Chłopi z najbogatszych rejonów przyjeżdżają do miast po chleb. Historie śmierci głodowych w ich wsiach, a także pomoru bydła, tragiczne, każda z nich potwierdzała poprzednią. Mój trzeci dowód opierał się na listach niemieckich kolonistów w Rosji, którzy zwracali się o pomoc do swoich rodaków w Niemczech. („Czworo dzieci mojego brata zmarło z głodu”, „Jeśli nie otrzymamy pomocy z zagranicy, nie pozostanie nam nic innego, jak umrzeć z głodu”. To typowe wyciągi z tych listów). Czwarty dowód zebrałem od dziennikarzy i ekspertów technicznych, którzy odwiedzili wieś. W niezwykle przychylnym radzieckiemu reżimowi The Manchester Guardian, 25, 27 i 28 marca opublikowano wspaniałą serię artykułów „Radzieccy i chłopstwo”, która nie przechodziła cenzury. Korespondent, który odwiedził Północny Kaukaz i Ukrainę (chodzi o innego brytyjskiego dziennikarza — Malcolma Muggeridge’a. — Przyp. autora) twierdzi: „Powiedzieć, że głodu na niektórych najbardziej żyznych ziemiach Rosji nie ma, oznacza powiedzieć o wiele mniej niż prawdę. Istnieje nie tylko głód, ale przynajmniej w odniesieniu do Północnego Kaukazu stan wojny, okupacji wojskowej”. Odnośnie Ukrainy pisze: „Populacja umiera z głodu”. Mój końcowy dowód opiera się na prywatnych rozmowach z setkami chłopów. Nie byli oni „kułakami” — mitycznymi kozłami ofiarnymi za głód w Rosji, a zwykłymi rolnikami. Rozmawiałem z nimi sam i zanotowałem ich rozmowy, co jest niepodważalnym aktem oskarżenia radzieckiej polityki rolnej. Chłopi podkreślali, że głód jest gorszy niż w 1921 roku i że ich współmieszkańcy wsi zmarli lub umierają. Pan Duranty twierdzi, że nie widziałem na wsiach ani martwych istot ludzkich, ani zwierząt. To prawda. Ale nie trzeba posiadać wyrafinowanego umysłu, aby zrozumieć: nawet w dotkniętych głodem rosyjskich okręgach martwych ludzi chowają, a martwe zwierzęta zjadają”. (Mr. Jones replies: Former Secretary of Lloyd George tells of Observations in Russia. The New York Times May 13th, 1933). Zachodni świat powinien był przyjąć prawdę taką, jaką ona była. Jednak ci, którzy chcieli być oszukani, nie przyjmowali okrutnej rzeczywistości. Nieprzypadkowo we wspomnianym liście Jones ironicznie gratulował „radzieckiemu Foreign Office mistrzowskiego ukrywania prawdziwego położenia w ZSRR”. Przygnębione kryzysem finansowo-gospodarczym liberalne kręgi Zachodu, do których należał były premier Francji socjalista Édouard Herriot, a w świecie anglojęzycznym Bernard Shaw i Herbert Wells, szczerze przejęły się legendą o bolszewickim raju. W ZSRR, jak im się wydawało, wschodził świt nowego świata. Do głosicieli tej idei należał korespondent The New York Times w Moskwie Walter Duranty, którego imię do dziś pozostaje przysłowiowe. (Długi cień Waltera Duranty’ego.mht) Przekonywał on czytelników jednej z najbardziej wpływowych w USA gazet, że w ZSRR „żadnego głodu nie ma”, a doniesienia o tym nazywał „przeważnie nonsensem” czy „rozdmuchiwaną złośliwą propagandą”. Tymczasem w archiwum Foreign Office przechowuje się datowane na 26 września 1933 roku świadectwo Duranty’ego złożone pracownikowi brytyjskiej ambasady w Moskwie Strengowi, że w zeszłym roku „w Związku Radzieckim bezpośrednio z braku produktów lub z przyczyn z tym związanych zmarło prawdopodobnie 10 milionów ludzi” i że „Ukraina krwawi”. W każdym razie uwierzono nie wygnanemu z ZSRR za prawdomówność Garethowi Jonesowi, a obłudnemu Walterowi Duranty’emu, który za swoje kłamstwa doczekał się komplementów od kremlowskiego dyktatora. A co dopiero mówić o etyce ludzkiej i zawodowej w środowisku zachodnich korespondentów w Moskwie w latach 30. XX wieku! Najbardziej wymowne świadectwo w tej kwestii należy do korespondenta United Press International w Moskwie Eugene’a Lyonsa, który w książce Assignment in Utopia („Delegacja do utopii”) nakreślił ten fantasmagoryczny epizod: „Wszyscy otrzymaliśmy pilne zapytania zawodowe z głównych biur w sprawie tej sprawy (głodu w ZSRR. — Przyp. autora), — pisze on. — Ale zbiegły się one w czasie z rozpoczętymi przygotowaniami do procesu sądowego brytyjskich inżynierów. Konieczność pozostawania w przyjaznych stosunkach z cenzorami, przynajmniej dopóki trwa proces sądowy, była dla nas wszystkich koniecznością zawodową. Wyparcie się Jonesa stało się dla nas najbardziej nieprzyjemną pracą, jaka spadła na nasze głowy przez długie lata żonglowania faktami dla zadowolenia dyktatorskich reżimów. Ale wyparliśmy się go jednogłośnie i niemal w identycznych dwuznacznych sformułowaniach. Dobrze pamiętam okoliczności, w których zebrał się cały amerykański korpus dziennikarski, aby potępić Jonesa. Był wieczór, a towarzysz Konstantin (kierownik wydziału prasy i informacji ludowego komisariatu spraw zagranicznych Umański. — Przyp. autora), sama pobłażliwość, zgodził się spotkać z nami w pokoju hotelowym jednego z korespondentów. Wiedział, że posiada przewagę strategiczną dzięki sprawie sądowej przeciwko pracownikom Metropolitan Vickers. Mógł pozwolić sobie na bycie pobłażliwym. Dziennikarze rywalizowali ze sobą o to, by być bliżej oficjalnych osób. Rozdmuchiwanie problemu głodu w tym momencie byłoby zawodowym samobójstwem. Ustaleniu tego, jak się wyprzeć, poprzedziły długie negocjacje w dżentelmeńskim duchu wzajemnych ustępstw, podczas gdy na twarzy Umańskiego jaśniał mdły, słodki uśmiech. Zrobiliśmy pewne wyznania dla uspokojenia własnego sumienia, ale w tak ogólnikowych frazach, że wystawiliśmy Jonesa na oszusta. Kiedy już pozbyliśmy się tego brudnego kłopotu, ktoś zamówił wódkę i zakąskę. Umański dołączył do świętowania i hulanka trwała do późnej nocy”. (Eugene Lyons Assignment in Utopia (New York, Harcourt Brace, 1937, pp.575-576) Natomiast dziwnym trafem ułożyły się stosunki Garetha Jonesa z wybitnym brytyjskim dziennikarzem Malcolmem Muggeridge’em. Ten niemal w tym samym czasie co on opublikował pod podpisem „notatki obserwatora” w The Manchester Guardian napisany na podstawie własnych wrażeń tryptyk o położeniu chłopów na Północnym Kaukazie i na Ukrainie. Jones w liście do redaktora gazety, datowanym na 8 maja 1933 r., obronił autora przed atakami grupy liberałów-radzieckich sympatyków, kierowanych przez Bernarda Shawa. „Poglądy Pańskiego korespondenta w pełni potwierdziły moje wizyty oraz najbardziej wiarygodni zagraniczni przedstawiciele oficjalni w Związku Radzieckim”, — podkreślał. Jednak w krytycznym momencie, gdy Jones trafił pod ogień niesprawiedliwej krytyki, Muggeridge nie wsparł go i nawet spróbował znaleźć usprawiedliwienie dla swojej nieprzyzwoitej wymówki. „On (Duranty. — Przyp. autora) pisze to, co mu każą. A ponieważ w jego doniesieniu mowa o nowych żniwach, nie jestem w stanie podważyć go na podstawie pierwotnego źródła. To znaczy, ja wiem i Pan wie: to, co on pisze o stanie rzeczy na Kaukazie, jest nieprawdą. Ale on zawsze może zaprzeczyć: „Pan nie widział, a ja widziałem”. Ten list, który Muggeridge wysłał we wrześniu 1933 roku do Jonesa, — to klasyczny wzorzec słownych wykrętów. W rzeczywistości, w przeciwieństwie do Garetha, nie wytrzymał on próby moralnej. Chociaż wcześniej w liście do tego samego adresata obiecywał, że w odpowiedzi na oskarżenia Duranty’ego „chętnie napisze list protestacyjny do The New York Times”. Oszkalowany i porzucony przez tych, których uważał za swoich współmyślicieli, Gareth Jones jednak nie tracił optymizmu, pragnienia aktywnego działania. Wyrusza w nieznany mu zakątek świata. Jako

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

невдовзі виявиться, назустріч власній лихій долі. Його викрали за таємничих обставин і вбили в Китаї “бандити”, нібито не домігшись бажаного викупу. Це сталося за день до того, як йому виповнилося 30 років. Таємницю його загибелі й досі не розкрито. Та є опосередковані свідчення того, що за цим злочином стоїть НКВС, який люто ненавидів британського журналіста. Серед них і той, що в останню у своєму житті подорож він поїхав на автівці, яка належала німецькій компанії Wostwag, що дахувалася НКВС. Тож довга рука сталінської каральної політичної поліції дотяглася до Ґарета Джоунза аж он куди. Існує й інша версія. Можливо, то було справою рук японських окупантів, які боялися, щоб британський журналіст не розповів світові правду про маріонеткову державу Манчжоу-ґо, яку вони створювали. Загадка гіркого зізнання Майже через 70 років після цієї трагічної події найвидатніший дослідник Голодомору Джеймс Мейс напише статтю, в якій порівняє своє життя з історією Ґарета Джоунза і дійде висновку, що вони “чимось схожі”. Американець Мейс, у жилах якого текла кров індіанця племені черокі, сприйняв трагедію українців як біль власного народу. У першій половині ХIХ століття його предки, виселені з рідних країв, пройшли “Дорогою сліз”, чимало з них загинуло від голоду, холоду і хвороб. Тож він більше, ніж будь-хто інший, зробив для розкриття світові правди про Великий голод в Україні 1932—1933 років і для її осмислення. Мейс здійснив унікальний проект усної історії, був фактичним співавтором найвідомішої книги про Голодомор Harvest of Sorrow (“Жнива скорботи”) і став виконавчим директором створеної у 1980-х роках на вимогу діаспори у США Конґресово-президентської Комісії з дослідження Голоду в Україні. В останній період свого життя він розробив концепцію постґеноцидного суспільства. (Яскрава зірка Джеймса Мейса.mht) Йому ж належить ідея “Запали свічку пам’яті!”. Свого часу за розкриття правди Ґарет Джоунз став жертвою остракізму тодішнього західного істеблішменту, який виявляв симпатії до сталінського режиму. Подібно до цього, Джеймс Мейс зазнав шалених цькувань з боку українофобів від радянології і навіть звинувачень у тому, що він виправдовує “колаборантів” нацистів. Двері науково-дослідницьких закладів Америки наглухо зачинилися перед видатним ученим і громадським діячем. В Америці він виявився чужим серед своїх. В Україні, куди приїхав сповнений великих сподівань, опинився чужим серед тих, кого вважав своїми. Не можна сказати, що Україна відповіла йому взаємною повагою, на яку він заслуговував. Влада виявила повну байдужість до мрії його життя, яку йому так і не вдалося здійснити, — створити світовий центр з дослідження Голоду-Ґеноциду. А комуністи, ненавидячи його за правду, постійно цькували Джеймса Мейса. У програмі “Я так думаю” на телеканалі 1+1 група підтримки червоних злостиво вигукувала “Yankee go ho- me!”. Йому не дали спокою навіть після смерті. А червоний голова комітету ВР у справах пенсіонерів, ветеранів та інвалідів війни Петро Цибенко назвав доктора Мейса “голодовим фантазером”, якого нібито терміново виписали з Америки “для порятунку підмоченого іміджу помаранчевої команди”. Насправді ж у той час Мейса вже не було на цьому світі, його на сповнення заповіту поховали “в Україні милій”. Тоді ж у Верховній Раді комуністи поширювали буклет “Миф о Голодоморе. Изобретение манипуляторов сознанием”. Здавалося, що в незалежну Україну повернулися 30-ті роки. Між амнезією та духовним відродженням У прощальній статті, опублікованій у квітні 1933 року після останньої поїздки в СРСР в Daily Express, Ґарет Джоунз писав: “Найбільший злочин, в якому винен радянський режим, — це знищення селянства. Від шести до семи мільйонів заможніших селян вигнали з їхніх домівок. Так само жорстоко ставилися до інших селян. У них відібрали землю та домашню худобу і прирекли на становище безземельних рабів”. У 30-ті роки поняття “штучний голод” (The Man-Made Fami- ne) щодо подій в Україні на Заході, окрім у свідомості діаспори, яка знала про реальний стан речей і найбільше вболівала за долю своїх співвітчизників, не існувало. Джоунз зробив слово “голод” синонімами сталінського режиму та його курсу колективізації. До ухвалення Конвенції ООН про запобігання злочину ґеноциду і покарання за нього лишалося ще півтора десятиліття. Та живі розповіді британського журналіста про масовий голод в Україні, нагадування про нього на інших етнічно українських землях по суті викривали його ґеноцидний характер. Вони стали одним із наріжних каменів для ключового висновку американської Комісії з дослідження голоду в Україні: “Сталін і його оточення вчинили у 1932—1933 роках геноцид проти українців”. Ухвалений на рівні законодавчого органу провідної демократичної держави світу, він поклав початок широкому визнанню одного з найбільших злочинів комуністичного режиму. Це стосується й наддніпрянської України, де на поняття “Голодомор” і “Ґеноцид” упродовж десятиліть було накладено табу. Усвідомлення трагедії в незалежній Україні виявилося повільним і складним процесом через відвертий і замаскований спротив. Не випадково доповідь Комісії, головним автором якої був Джеймс Мейс, разом з ініційованим ним проектом усної історії вийшла друком тільки через два десятиліття після того, як її було опубліковано у Державному видавництві у Вашингтоні. (Великий голод в Україні 1932—1933 років. Київ Видавничий дім “Києво- Могилянська академія”, 2008. Том IV). Прикметно, що це сталося за сприяння посольства США в Україні. У помаранчевої влади, що постійно проголошувала свою прихильність до національної ідеї, не знайшлося на це коштів. Навіть доповідь, з якою Джеймс Мейс виступив 1982 року у Тель- Авіві на Міжнародній конференції з Голокосту та Ґеноциду, вперше серед західних вчених кваліфікувавши український голод як ґеноцидний акт, вдалося опублікувати тільки через чверть століття. Український історичний журнал, 1*2007. Мейс Джеймс. Штучний голод 1933 р. в радянській Україні: що сталося й чому? (Публікація А. Ф. Сидорука). Стор. 185— 200). А більшість англомовних статей Джеймса Мейса й досі лишаються недоступними українському читачеві. Тим часом багату журналістську спадщину Ґарета Джоунза, ретельно зібрану його племінницею Марґарет Сіріол Коллі та її сином Найджелом Коллі, не опубліковано українською мовою бодай частково. Дякувати режисеру Сергію Буковському за створений 2008 року талановитий фільм “Живі”, однією з сюжетних ліній якого є розповідь про валійського журналіста і його ризиковану подорож Україною. Та ця стрічка, відзначена нагородами на міжнародних кінофестивалях, й досі не дійшла до масового глядача в Україні. Коли наддніпрянська Україна не в силі була розтулити напівмертві вуста, а прагнення діаспори розповісти світові про страждання своїх співвітчизників розбивалися об мур байдужості сталінського режиму і лібералів Заходу, Ґарет Джоунз перший підняв завісу над старанно приховуваною національною трагедією. Його духовний спадкоємець Джеймс Мейс став речником української діаспори, яка, інтегрувавшись у демократичне суспільство, поклала початок утвердженню історичної правди й справедливості. У кожної епохи є два полюси — правди та шляхетності й брехні та ницості. У кожної епохи є свій Ґарет Джоунз чи свій Джеймс Мейс. Такі як вони ніколи не бувають у більшості. Зате є сонмище дюранті. Різних калібрів й однакових на моральні мірки. Стосовно Дюранті я можу лише повторити те, що говорив свого часу в інтерв’ю The Ukrainian Weekly: “Було б найкраще, якби Пулітцерівський комітет відібрав нагороду в Уолтера Дюранті та віддав її Ґарету Джоунзу — британському журналісту, котрий 1933 року таємно подорожував по лівобережній Україні і як свідок страхіть писав для британської преси репортажі, що їх у той час ніхто не сприймав серйозно”. (Uk- raine’s Famine researchers say Du- ranty’s Pulitzer should be revoked (09407403).mht) Цю ідею, яка належить Марґарет Сіріол Коллі, вона висловила у листі, надісланому у червні 2003 року Пулітцерівському комітету. Вона пропонувала позбавити Уолтера Дюранті престижної премії не тільки за фальсифікацію “п’ятирічки колективізації”, а й “за повне нехтування журналістською чесністю”, “за огидне публічне очорнення правдивих статей її дядька”. Замість цього Марґарет порушила питання про посмертне відзначення премією Ґарета Джоунза “за його мужнє й правдиве викриття у світі радянського Ґеноциду-Голоду 1933 року та у сприянні тим самим вшануванню пам’яті беззахисних жертв сталінської жорстокості”. Українці найперші мали б підтримати цю справедливу вимогу. Щоправда, нині, коли в країні, всупереч ухваленому ВР Закону “Про Голодомор 1932— 1933 років в Україні” відбувся акт самозречення національної пам’яті на президентському рівні, це питання не на часі. Воно може знову постати тільки у тому разі, якщо на берегах Дніпра відбудуться позитивні зміни і наддніпрянська Україна, зрештою, зможе об’єднати свої зусилля з діаспорою у досягненні справедливої мети. Чи рятувати професійну честь у сумнівний спосіб, чи змити ганебну пляму зі своєї репутації за присудження престижної Пулітцерівської премії рекордсмену з брехні в американській журналістиці — це питання професійної етики для The New York Times, що вважає себе солідним виданням і насправді таким є. Для світового українства, яке, всупереч усім перешкодам і несприятливим обставинам, має відчути себе єдиним цілим задля створення незалежної, демократичної держави, набагато важливіше інше — відроджувати ґенетичну пам’ять. Знання та осмислення духовної спадщини Ґарета Джоунза і Джеймса Мейса — це її невід’ємна частка. P. S. Поштовхом до написання цієї статті став нарис Джеймса Мейса The Tale of Two Journalists. Walter Duranty, Gareth Jones, and the Pullitzer Prize. Day and Eternity of Ja- mes Mace. Published by Ukrainian Press LTd Kyiv — 2005, pp. 73-83. Підґрунтям — багатий фактаж, що міститься на сайті http://www.ga& rethjones.org/index.htm. Мені спало на думку ввести у драматичну колізію третю ключову особу, яку я знав особисто і назвав в одній зі статей “американцем, який став українцем”. (Україна Молода. Американець, який став україн& цем.mht) Найважливішою була діяльність Джеймса Мейса у 1986— 1990 роках як виконавчого директора американської конгресово-президентської Комісії. Джеймс Мейс, 60-ті роковини від дня народження якого припадають на початок наступного року, не міг цього зробити з почуття особистої скромності, обійшовшись одним штрихом. Автор висловлює вдячність Найджелу Коллі та Марґарет Сіріол Коллі (посмертно), без яких написання цієї статті було б неможливим. Статтю передруковано з сайта Media Sapiens (проект ГО “Телекритика”) (Джоунз, Мейс і Дюранті: що в їхніх іменах? Медіаграмотність.mht). Ґарет Джоунз Уолтер Дюранті Джеймс Мейс
Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Doktor Pi”: eksperyment nad społeczeństwem

Najgłośniejsza afera naszego państwa — skandaliczna historia „Doktora Pi”, czyli Andrija Slusarczuka. Zdemaskowanie tak zwanego „profesora”, „doktora nauk medycznych”, „wybitnego neurochirurga”, „geniusza możliwości ludzkiego mózgu”, laureata Nagrody Państwowej Ukrainy z 2011 roku w dziedzinie edukacji, wyrzuciło na zewnątrz cały brud, którym, niestety, przepełnione jest nasze chore społeczeństwo. Petro ANTONENKO Właściwie istnieją dwaj Slusarczukowie. Pierwszy to geniusz medyczny i ogólnie naukowy, z poważnymi dyplomami, na solidnych stanowiskach, który, zdaniem wielu analityków, mógłby spokojnie takim pozostać, gdyby nie połakomił się na jedno z najwyższych odznaczeń państwowych. Jakże nie mieć tych tytułów i stanowisk z taką biografią? Oto wersja samego Slusarczuka. Urodził się w 1971 roku w Winnicy. Rodzice to profesorowie medycyny, matka – pediatra, ojciec – kardiochirurg. Oboje zginęli w wypadku samochodowym, kiedy Andrij właśnie kończył szkołę, a skończył ją cudowne dziecko w wieku 9 lat. W wieku 12 lat za protekcją wybitnego naukowca, akademika Czazowa, wstępuje do Moskiewskiego Instytutu Medycznego (obecnie uniwersytet) im. Pirogowa. W wieku 18 lat, po ukończeniu instytutu, zostaje aspirantem, nawet bez odbycia stażu. W półtora roku napisał i obronił dysertację kandydata nauk medycznych. Kontynuuje naukę w Moskiewskiej Akademii Medycznej, gdzie otrzymuje tytuł naukowy docenta. Wstępuje także na Uniwersytet w Sankt Petersburgu, kurs nauki w którym przeszedł w jeden rok. Wstępuje na kliniczne studia doktoranckie Rosyjskiego Uniwersytetu Medycznego, gdzie otrzymuje tytuł profesora. Broni dysertację doktora nauk w dziedzinie neuropsychologii i neuropsychochirurgii (temat dysertacji jest utajniony). Jeszcze podczas nauki pracuje jako lekarz neurochirurg. Potem wraca na Ukrainę, gdzie wykłada psychologię na Lwowskiej Politechnice. Jednocześnie zaczyna demonstrować niewiarygodne rekordy możliwości ludzkiej pamięci. W szczególności wygrał w szachy z najsilniejszym szachowym programem komputerowym na planecie, a w czerwcu 2009 roku ustanowił światowy rekord w zapamiętywaniu geometrycznej „liczby Pi”. Jak wiadomo, ta liczba (stosunek długości okręgu do jego średnicy) wynosi około 3,14, jej dokładna wielkość nie istnieje, po przecinku idzie nieskończona liczba cyfr. Tak więc Slusarczuk ustanawia rekord, zapamiętując 30 milionów (!) cyfr po przecinku. Do tej pory rekord należał do Chińczyka Liu Chao – 67 890 cyfr. W czerwcu 2009 roku Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko spotykał się ze Slusarczukiem, pogratulował mu ustanowienia światowego rekordu. Głowa państwa podejmuje decyzję o stworzeniu na Ukrainie Instytutu Mózgu i mianowaniu jego dyrektorem Slusarczuka. (I chociaż do stworzenia placówki tak i nie doszło, ale ważny jest sam fakt podjęcia takiej decyzji). I wreszcie, że tak powiem, zwieńczenie kariery: Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz swoim Ukazem przyznaje Andrijowi Slusarczukowi Nagrodę Państwową Ukrainy w dziedzinie edukacji za 2011 rok za cykl prac „Kompleks edukacyjnych technologii informacyjnych prezentacji, zapamiętywania i przetwarzania nadwielkich obiektów informacji w procesie nauczania” (w składzie zespołu). Przyznajcie, piękna biografia… A teraz nieco inny Andrij Slusarczuk. Tę biografię ustaliły śledztwa ukraińskich dziennikarzy, przede wszystkim lwowskiej gazety „Ekspres”, jest ona utrwalona jeszcze w latach 90. w materiałach milicji, które nie są dostępne dla ogółu. Zaczęło się od tego, że gazeta „Ekspres” w zeszłym roku postanowiła przeprowadzić wywiad z „geniuszem”: trzeba przecież opowiedzieć, jacy wybitni rodacy żyją i pracują we Lwowie. Ale podczas szczegółowego zapoznawania się z „profesorem i doktorem” dziennikarze odkryli niewiarygodne rzeczy. I nie jest tak ważne, że zręcznego bohatera oskarżono o mistyfikację jego fantastycznych rekordów: no cóż, człowiek zakpił ze wszystkich, czy to mało dzisiaj fałszywych sensacji. Ale stało się głośno o wynikach działalności lekarskiej Slusarczuka, a to już zbrodnicza tragedia. Ofiary tego leczenia, które wcześniej wstydziły się mówić prawdę, czy może „radzono” im tego nie robić, opowiedziały wiele rzeczy. Niektórzy już nie mogli opowiedzieć sami: według ostatnich danych gazety, na dzień dzisiejszy wykryto 12 przypadków śmierci pacjentów „doktora”. Tak pojawiła się inna biografia. Andrija Slusarczuka jego matka, w tamtym czasie 21-letnia mieszkanka Żytomierza, osoba bez wykształcenia, porzuciła jeszcze w szpitalu położniczym, odmawiając się od dziecka. Kto dokładnie jest ojcem chłopca, nie wiedziała. Po domu dziecka Andrij żył i uczył się w Berdyczowskiej specjalnej szkole z internatem dla sierot (osiedle Hryszkiwci). W latach 1987–1988, czyli wtedy, kiedy Slusarczuk-2 „szturmował szczyty nauk” na rosyjskich uniwersytetach, realny Slusarczuk uczył się w szkole zawodowej w Koziatynie w obwodzie winnickim, zdobywając specjalność tynkarza. Potem przeniesiono go na naukę do szkoły zawodowej w Czerwonogradzie w obwodzie lwowskim, już w zawodzie szewca, gdzie zdobył kwalifikacje pomocnika mistrza. Zawody tynkarza czy szewca chłopaka wyraźnie nie pociągały, dlatego na początku lat 90. niespodziewanie próbuje zatrudnić się w szpitalu w Nowojaworowsku w obwodzie lwowskim… jako neurochirurg. Tutaj mu odmówiono. W końcu Slusarczuk zajął się praktyką medyczną na własną rękę. W 1996 roku Żydaczowski rejonowy oddział milicji (obwód lwowski) wszczął przeciwko niemu sprawę karną pod zarzutem oszustwa, którą z czasem zamknięto. Podobną sprawę później zamknęła prokuratura rejonu frankowskiego we Lwowie. Od 2003 roku biografie obu Slusarczuków wreszcie się łączą. W latach 2003–2006 wykłada na Lwowskiej Politechnice. Prawda, mieszkając w akademiku uczelni, kontynuuje „praktykę medyczną”, żądając ogromnych pieniędzy od studentów za postawione przez siebie „diagnozy”, sprzedając zakazane leki i „lekarstwa”, jak zapewniał, „własnej produkcji”. Od marca 2006 roku Slusarczuk jest docentem Lwowskiego Państwowego Instytutu Nowoczesnych Technologii i Zarządzania, po kilku miesiącach jest profesorem uczelni. Zareagowawszy na liczne materiały demaskatorskie w mediach, i to nie tylko we wspomnianej gazecie, ale i innych wydawnictwach, na kilku kanałach telewizyjnych, w listopadzie 2011 roku milicja aresztuje Andrija Slusarczuka w Kijowie i dostarcza do Lwowa. Przeciwko niemu wszczęto dwie sprawy karne: za fałszerstwo dokumentów i oszustwo. Lecz stawiać kropki jest za wcześnie. Zbyt poraża ta historia nawet w naszym zdumiewającym czasie. Bardzo wiele pytań. Oto tylko główne z nich. Czy zostaną nazwane wszystkie ofiary Slusarczuka? Czy otrzyma on adekwatną karę? Kto jest protektorem tego człowieka? Te bolesne pytania naszego społeczeństwa omawiali całymi dniami uczestnicy okrągłego stołu w stołecznym Instytucie Gorszenina. Wśród ekspertów są medycy, prawnicy, funkcjonariusze organów ścigania, dziennikarze. Przede wszystkim poruszono kwestię kwalifikacji czynów Slusarczuka. Oczywiście, to kompetencja organów ścigania, a potem sądu, do wyroku którego prawnie nie można nazywać Slusarczuka nawet drobnym aferzystą czy oszustem, a mordercą tym bardziej. Ale uczestnicy dyskusji zaznaczyli, że wszczęcie dwóch spraw karnych za stosunkowo nieciężkie czyny jest niewystarczające. Oto co powiedział wiceprezes Stowarzyszenia Prawników Ukrainy Ołeksij Reznikow: „Nielegalna działalność lekarska. Doprowadzenie do zabójstwa, umyślne zabójstwo, zabójstwo z nieumyślności. Nielegalne przeprowadzanie medyczno-biologicznych, psychologicznych eksperymentów na ludziach, jeśli stwarza to niebezpieczeństwo dla nich. Nielegalne wprowadzanie narkotycznych, psychotropowych środków do organizmu innej osoby? Dlaczego nie mówi się o tych artykułach Kodeksu karnego?”. Uczestnik dyskusji, były zastępca Prokuratora Generalnego Ukrainy Mykoła Obychod: „Dlaczego kwalifikuje się tylko oszustwo i fałszerstwo dokumentów? Myślę, że podczas śledztwa przedstawią inne zarzuty, w szczególności zabójstwo z okolicznościami obciążającymi, za co przewidziana jest kara aż do dożywocia”. Eksperci obawiają się, żeby sprawę nie „zamieciono pod dywan”, i te obawy nie są przypadkowe. Mykoła Obychod przypomniał, że dwie sprawy karne, wszczęte jeszcze na początku „działalności medycznej” Slusarczuka, już zostały zamknięte. Do czego to doprowadziło? Ale główne pytanie – kto, kiedy i jak sprzyjał Slusarczukowi, a to urzędnicy struktur państwowych: medycy, funkcjonariusze organów ścigania. Dlatego sprawę trzeba przekazać do śledztwa Prokuraturze Generalnej, gdyż urzędnicy państwowi to właśnie jej profil. Ołeksij Reznikow poradził wszystkim poszkodowanym składać pozwy sądowe przeciwko szpitalom. W szczególności pozwy powinni złożyć krewni ludzi, którzy zmarli od takiego „leczenia”. Kwestia odpowiedzialności medyków, kierowników placówek medycznych jest jedną z kluczowych. Mówi uczestnik dyskusji, prezes Stowarzyszenia Psychiatrów Ukrainy, były dysydent i więzień polityczny Semen Hłuzman: „Dla lekarzy nie jest tajemnicą, że „wielki neurochirurg” Slusarczuk w rzeczywistości nim nie jest… Na Ukrainie jest niemało lekarzy, których poziom wiedzy jest taki jak u Slusarczuka, ale mają oni dyplomy medyczne, a nawet rozprawy doktorskie. I jeszcze zderzymy się z wieloma slusarczukami”. Zasłużona lekarka Ukrainy, doktor nauk medycznych Olha Bohomolec: „Istnieje ustawodawstwo, którego należy przestrzegać w każdym szpitalu. A to, że osobę bez wykształcenia medycznego dopuszczono do stołu operacyjnego, jest bezpośrednim naruszeniem, za które muszą odpowiadać kierownicy placówek medycznych. Najwyraźniej takie polecenia otrzymali z góry”. O. Reznikow zaznaczył, że są fakty, kiedy kierownicy niektórych szpitali przeciwstawiali się tym telefonom i poleceniom „z góry”. Gazeta „Ekspres” poświęciła osobną publikację temu tematowi: „Tajemni protektorzy „Doktora Pi” (numer z 24.11.2011 r.). Lista protektorów zaczyna się od W. Pasicznyka, profesora Politechniki Lwowskiej, doktora nauk, radnego rady miejskiej, członka Partii Regionów. Dalej idą liczni protektorzy na różnych szczeblach edukacji i medycyny. Poziom czasem zadziwia. Osobna strona to minister Dmytro Tabacznyk, który 27 maja 2011 roku osobiście podpisał list-zaświadczenie Tatarinowi B., zastępcy prokuratora obwodu lwowskiego. Minister podpisał się pod tym, że „Slusarczuk studiował na Rosyjskim Uniwersytecie Państwowym od 1985 do 1991 roku… W tym czasie Slusarczuk przecierał spodnie w dwóch ukraińskich szkołach zawodowych… A 17 czerwca 2010 roku złożył swój podpis na świadectwie Slusarczuka jako „profesora katedry neurochirurgii”, już nie jako minister, a jako przewodniczący Komisji Atestacyjnej. A to już jest bezpośrednia odpowiedzialność” – zaznaczono w publikacji. Minister i Ministerstwo do dziś(!) tłumaczą tytuły i stanowiska Slusarczuka dokumentami, które wydano w Rosji. Choć łatwo zdementowali to dziennikarze, którzy przywieźli z Moskwy oficjalny dokument – zaświadczenie tego samego Moskiewskiego Uniwersytetu Medycznego, że „student Slusarczuk” w ogóle tu nie studiował, co dopiero mówić o dyplomie lekarza. Czyżby naszemu Ministerstwu trudno było wyegzekwować taki dokument? Nawiasem mówiąc, łatwo mogliby go otrzymać także funkcjonariusze organów ścigania. Przykro, że wśród wysokich protektorów są także urzędnicy poprzedniej władzy. Gazeta pisze: „Poliszczuk Mykoła. Eks-minister ochrony zdrowia. Przyjął do pracy na katedrę neurochirurgii. Dziś mówi, że zrobił to pod naciskiem „bardzo wysoko postawionej osoby”. Proste pytanie: kto może dzwonić, wywierać nacisk na ministra Rządu państwa? Zresztą, za poprzedniej władzy Slusarczuk otrzymał od protektorów jeszcze stanowisko „doradcy pierwszego wicepremiera”. Tak więc nie tylko regionalnymi pasicznykami i tabacznykami bogata jest ta skandaliczna historia. Osobny temat dotyczący protektoratu – A. Kaszpirowski. To właśnie jego Slusarczuk nazywa swoim nauczycielem, przyjacielem. A Kaszpirowski skromnie zaliczył Slusarczuka do trójki największych geniuszy ludzkości, przynajmniej w nauce, medycynie. Arystoteles, Awicenna, Einstein do tej trójki nie trafili. To właśnie Kaszpirowski lobbował za stworzeniem Instytutu Mózgu „pod Slusarczuka” i całkiem możliwe, że Kaszpirowski pomagał Slusarczukowi także w Rosji. I w ogóle w tej dziwnej historii daleko nie ostatni jest właśnie rosyjski ślad. Jak to mogło być? Na to pytanie odpowiedziała Olha Bohomolec: „To, co czynił Slusarczuk, to ogromny i zuchwały eksperyment nad naszym społeczeństwem, którego celem jest zademonstrowanie, co jeszcze można wyczyniać w tym społeczeństwie? Okazuje się, że wiele. A podłożem tego jest strach, który jest w genach ludzi, strach zasiany jeszcze w 1917 roku, w 1937-ym. Strach przed posiadaniem i obroną własnego stanowiska, kiedy dociera do ciebie telefon „z góry”. Absolutnie słusznie. Dodajmy jeszcze jedno podłoże tego eksperymentu: ogólne zdrowie narodu, w szczególności psychiczne. Pacjentami Slusarczuka stawali się ludzie, którzy już nie wierzyli w możliwości naszej medycyny, których nie uratowali „uzdrowiciele”. U nas do dziś dużą uwagę przywiązuje się do mistycznego, sensacyjnego, właśnie dlatego zwykłe fałszerstwa-„rekordy” Slusarczuka tak wpływały na przeciętnych obywateli. Dla władców w ogóle najlepiej, gdy obywatele myślą jak najmniej, a wierzą w proponowane jak najwięcej. W szczególności także w geniuszy „Pi”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tylko znakową i ciekawą, bo oprócz materiałów drukowanych w prasie, na stronie „Provsе” przedstawiono także wideorelację z tego spotkania, więc każdy może nie tylko go wysłuchać, ale też obejrzeć. Następnego dnia w Tarnopolskim Gimnazjum Ukraińskim im. Iwana Franki odbyła się ceremonia wręczenia nagród zwycięzcom etapu obwodowego konkursu oraz wyróżnienia nauczycieli-naukowców, którzy przygotowali uczniów i studentów do udziału w tym wydarzeniu. Ceremonię poprowadzili dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Myhajło Słabosznyćkyj oraz szef Zarządu Oświaty i Nauki Tarnopolskiej Administracji Państwowej Iwan Zaporożan. Myhajło Słabosznyćkyj podkreślił, że mimo pewnych kolizji związanych z XII konkursem, dziś maraton językowy ma wyraźne wsparcie Administracji Prezydenta, że wreszcie przedstawiciele Administracji postawili w świadomości niektórych kierowników wszystko na swoim miejscu, wyjaśniając, że nie wolno robić czegoś według zasady… nasyconej negatywnymi faktami, scenami agresji i przemocy. Taka informacja wyrządza ludziom znaczną szkodę moralną, sieje wśród nich strach i panikę, pozbawia poczucia optymizmu, wywołuje depresję. Tymczasem na krajowych ekranach telewizyjnych pokazuje się zaledwie 8 % programów dla dzieci. Dla porównania, w krajach rozwiniętych ten wskaźnik wynosi nie mniej niż 15 %. Najsmutniejsze jest to, że ze strony państwa nie ma wsparcia ani dla ukraińskiej książki, ani dla ukraińskiej estrady, ani dla kanału „Kultura”, ani dla jedynego ukraińskojęzycznego kanału „Maljatko TV”. Od czasu do czasu Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii organizuje okrągłe stoły, zwraca się do organizacji radiotelewizyjnych i najwyższych organów państwowych Ukrainy z propozycją utworzenia wyspecjalizowanych kanałów nadawczych, ustawowego uregulowania kryteriów programów i audycji dla dzieci z uwzględnieniem różnych kategorii wiekowych. Ale wóz wciąż tkwi w miejscu… Dziwi, że na wszystkich posiedzeniach i okrągłych stołach o zagrożeniu informacyjnym z ekranu prawie się nie wspomina. Dlaczego? Wiele mogą zrobić w tym zakresie rodzice i nauczyciele — przede wszystkim wytrwałymi apelami do organów państwowych z żądaniem troski o duchowe zdrowie dorastającego pokolenia. A jeśli państwo nie przejmuje się zbytnio wychowaniem dzieci, to my po prostu nie mamy prawa lekceważyć tych kwestii. W działalności naszej organizacji praca według zasady albo-albo, czyli odwołanie konkursu im. P. Jaćyka i zastąpienie go konkursem im. T. Szewczenki. Ponadto konkurs odbywa się obecnie w wielu krajach świata i chociaż stan języka ukraińskiego w Chinach czy Szwecji nie wpływa na stan języka ukraińskiego na Ukrainie, to jest to świadectwo tego, że możemy jednoczyć się pod sztandarem języka ukraińskiego. Znamienne, że przez wszystkie lata do konkursu przyłączali się mecenasi. W Tarnopolu także znalazł się mecenas — posłanka ludowa Ukrainy Wasyl Derewlanyj, który przekazał środki na biblioteczki dla trzech jedenastoklasistów. Po uroczystej ceremonii wręczenia nagród 42 członkowie obwodowej drużyny konkursowej udali się wykonywać zadania finałowego etapu turnieju językowego. Obecnie do Kijowa z wszystkich obwodów państwa przywieziono prawie półtora tysiąca prac konkursowych, aby poważne jury na czele z dyrektorem Pawłem Hryćenką je sprawdziło i wyłoniło najlepsze. molodzieżą zajmuje priorytetowe miejsce. Angażujemy uczniów do organizowania wydarzeń proświatowskich, często bywamy w placówkach oświatowych, wydajemy podręczniki, które prezentujemy w zespołach dziecięcych („Nasze berehynie”, „Lekcje zdrowia”, „Niebezpieczne gry”). Dlaczego nie możemy dać naszym dzieciom trochę więcej niż noworoczny zestaw cukierków? Kilka lat temu na billboardach w rejonie 7. kilometra był przedstawiony chłopiec, który między papierosem a piłką wybrał piłkę nożną. I jeśli pomógł dokonać właściwego wyboru choćby dziesięciu chłopakom, czy to nie jest dobra sprawa? Powtórzcie ją, Dobrodzieju! Jestem wdzięczna odeskiemu pisarzowi Wołodymyrowi Rutkowskiemu za jego książkę „Dżury kozaka Szwajki” w imieniu swojego wnuka i tysięcy takich chłopców. Bo to nie jest zwykła książka, lecz duchowy pokarm! Czy mamy wiele książek dla nastolatków z pozytywnymi bohaterami? Godna szacunku jest praca nauczycieli, wychowawców, pisarzy, przedstawicieli organizacji społecznych, którzy pielęgnują młodych. Wszyscy jesteśmy rodzicami i łączymy swoją przyszłość oraz przyszłość Ukrainy z naszymi dziećmi. Często nie zachowujemy tego, co mamy, a straciwszy — płaczemy. Przepadamy w pracy, przedkładając materialne ponad inne, spieramy się o politykę, kibicujemy bohaterom „mydlanych” seriali, a porozmawiać szczerze z własnym dzieckiem nie mamy czasu. Znajdźcie czas, rodzice, porozmawiajcie ze swoimi dziećmi, bo to nasza nadzieja, nasza przyszłość! Zróbcie wszystko, proświatanie, aby wasze słowo usłyszeli młodzi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jednoczmy się pod sztandarem języka

Kto szuka informacji w Internecie, ten 21 stycznia mógł zauważyć, jak wiele komunikatów pojawiło się na różnych stronach o wydarzeniu, które na pierwszy rzut oka wydaje się zwyczajnym w naszej burzliwej teraźniejszości. Ale to tylko na pierwszy rzut oka. Mówię o ogólnoukraińskim etapie XII Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który faktycznie stawia kropkę nad kolejnym językowym maratonem i jest uważany za finałowy. Switłana KORONENKO Czym jest ten konkurs, kto go przeprowadza i po co jest potrzebny — to pytania, na które w Ukrainie może już odpowiedzieć, zdaje się, każdy, kto choć trochę czyta gazety, ogląda telewizję — tak wielka jest popularność konkursu Jacyka wśród młodzieży i nie tylko wśród niej. Jeśli jednak ktoś z czytelników jeszcze nie wie, co to za projekt, to przypomnę. Międzynarodowy konkurs języka ukraińskiego zapoczątkował 12 lat temu ukraiński biznesmen, znany działacz społeczny z Kanady Petro Jacyk. Właśnie ten wyjątkowy człowiek dał środki na przeprowadzenie pierwszego konkursu znawców ojczystego języka, w którym wtedy wzięło udział ponad 200 tysięcy młodych Ukraińców. Ten projekt był tak popularny, że Jacyk nazwał go najbardziej udanym ze wszystkich, które stworzył w całym swoim życiu. Ale w tym samym roku, w przeddzień drugiego konkursu, Petro Jacyk zmarł. I od tego czasu Liga Ukraińskich Mecenasów na czele z prezesem Wołodymyrem Zahorijem opiekuje się tym językowym turniejem, w ten sposób wypełniając tę funkcję w naszym państwie, którą powinno wypełniać samo państwo — bronią języka państwowego w Ukrainie. A ponadto konkurs popularyzuje nasz język na świecie, gdyż bierze w nim udział młodzież naszej diaspory z prawie 30 krajów świata. XII Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, ostatecznie, tak jak i XI, rozpoczynał się niełatwo. Trudno sobie nawet wyobrazić, aby w jakimkolwiek innym cywilizowanym kraju jeden — nawet wysokiej rangi — urzędnik mógł tak hamować narodowotwórczy projekt, w którym biorą udział miliony uczniów i studentów. W tym roku prawie do samego startu, który tradycyjnie przypada na 9 listopada, Dzień Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka, nie było zarządzenia ministra, aż dopóki pod naciskiem opinii publicznej nie pojawiło się ministerialne pismo do oświatowców — i dopiero wtedy konkurs masowo wystartował w całej Ukrainie. Odbyły się szkolne, miejskie, obwodowe i oto obecnie — jego ogólnoukraińskie etapy. W każdym obwodzie, w każdym mieście, w każdej wsi, w każdej szkole miliony uczniów i studentów dołączyły do potężnego językowego maratonu i choć na finiszową prostą wyjdą jednostki, ale najważniejsze jest to, że konkurs językowy przekształcił się w potężny ruch młodzieży, która chce mówić w ojczystym języku, szanuje go i w ten sposób broni przed zniszczeniem. Za czasów istnienia konkursu bywałam w różnych zakątkach Ukrainy i na jego otwarciu, i na różnych etapach. Niejednokrotnie zdarzało się bywać także na ogólnoukraińskich zmaganiach. Tradycyjnie jest to koniec stycznia, sobota. Właśnie na ten okres przypadają największe śniegi i najsroższe mrozy. Czasami uczniowie nie mogą dojechać z odległych wsi do miasta. Ale mimo dość niesprzyjających warunków pogodowych zwycięzcy etapu rejonowego co roku zjeżdżają się tego dnia do każdego centrum obwodowego, aby napisać pracę konkursową. A przed napisaniem lub zaraz po nim (każdy obwód wybiera to sam) odbywają się nagrodzenia zwycięzców etapu obwodowego: czy to w teatrze, czy w pałacu dzieci i młodzieży, czy w prestiżowej szkole, gimnazjum. Tradycyjnie jest to 27 uczniów — od 3 do 11 klasy i 15 studentów na pięciu poziomach akredytacji. …Miasto przywitało nas mrozem i śniegami, ale dziennikarzy w Tarnopolskim Klubie Prasowym było niemało. I wśród najróżniejszych pytań do gości — sekretarza Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczącego Rady Koordynacyjnej Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka, dyrektora wykonawczego Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajła Słaboszpyckiego, redaktora naczelnego czasopisma „Zołota pektoral” Wołodymyra Pohoreckiego i zastępcy redaktora naczelnego gazety „Literaturna Ukrajina” Stanisława Bondarenki, lwia część mimo wszystko dotyczyła właśnie przebiegu XII Konkursu Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka i dalszych losów tego projektu, a także sytuacji językowej w państwie. Dla dziennikarzy to spotkanie było nas-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Wszystko co najlepsze — dzieciom?

Walentyna SYDORUK, przewodnicząca „Proświty” w Illicziwśku, laureatka Międzynarodowej Nagrody im. Wałentyna Mychajluka. Dziwię się, dlaczego tak ważna kwestia, jak wychowanie dzieci, tak mało niepokoi społeczeństwo. No, zorganizują „rysunek na asfalcie” w Dniu Dziecka… Wyprowadzą dzieci z kwiatami dla weteranów 9 maja…. A co jest między tymi datami? Czym wypełniony jest czas wolny dzieci? W szkole z jakiegoś powodu wywietrzały wszystkie działające, aktywne formy pracy. Nadmiar metod słownych prowadzi do nieprzyjmowania przez dzieci naszego wychowania. Ile by się nie mówiło, one nas nie słyszą. Wtedy mówi się: „Jak grochem o ścianę…” Powstaje bariera między dorosłym a dzieckiem. Nie ratuje sytuacji także obecność psychologa w szkole. Moim zdaniem praktyczna psychologia powinna przejść pewną korektę. I zacząć trzeba od „uczłowieczenia” leksyki, uproszczenia terminów. U mnie osobiście wywołują niechęć takie terminy jak: „deprywacja psychiczna dzieci”, „indyferencja emocjonalna” itp. Nie mogę powiedzieć, że Odessa jest w tyle w naświetlaniu kwestii wychowania, że tutaj są obojętni na dzieci. „Zdrawstwujtie, Wiera Igoriewna” — to program telewizyjny dla rodziców, którego trzeba jeszcze poszukać na Ukrainie. Prosto, przystępnie mówią o niezwykle pożytecznych rzeczach! I co ważne: można zadzwonić bezpośrednio do psychologa i otrzymać pożyteczne porady podczas audycji. Obecnie we wszystkich odeskich kanałach telewizyjnych toczą się rozmowy o sytuacji dzieci w internatach, przyczynach samobójstw i okrucieństwa wśród młodzieży. Wszystkie problemy zostały rozłożone na czynniki pierwsze, podano wyniki badań, scharakteryzowano naszą teraźniejszość, bez czego, jasna sprawa, nie można mówić o dźwigniach wpływu na sytuację. Rzeczywistość po prostu wymaga od nas DZIAŁANIA! W 2011 roku w obwodzie odeskim odebrało sobie życie 650 osób. Z nich co piąta to dziecko. Jaką więc charakterystykę naszego wzburzonego społeczeństwa dają naukowcy, pedagodzy, przedstawiciele organów ścigania? Przede wszystkim — pogłębienie dyferencjacji społeczeństwa. A im większa różnica między warstwami społecznymi, tym gorsze zdrowie psychiczne człowieka. Nam jest ciężko, a dzieciom jeszcze ciężej. Co robić? Dokąd iść? A co najważniejsze — po co? Tak formuje się słaby człowiek ze słabym układem odpornościowym (fizycznie, psychicznie, emocjonalnie). Indywidualizm, konkurencyjność są bardzo wysokie. Dzisiaj gwałtownie zmienia się system wartości. Łamią się stereotypy, chwieją przekonania, każdy próbuje znaleźć swoje miejsce „na tym święcie życia”. Zwycięstwa, rozczarowania… W tej walce nie ma czasu porozmawiać z własnym dzieckiem. I jeśli mali jeszcze dokuczają nam swoimi „dlaczego?”, to nastolatek już przywykł „nie zawracać głowy” wam. Jego już nie tak łatwo rozgadać, jeśli nagle dowiecie się o nieprzyjemnych szczegółach jego życia. On przywykł żyć bez waszej „moralności”. Dla niego o wiele ważniejsze jest teraz, co powie jakiś Witka czy Sasza. Ucieka w wirtualny świat Internetu, chciwie wpatruje się w „twardych” chłopaków na ekranie telewizora, marzy, by nauczyć się tak „fajnie” bić i zdobywać pieniądze. To dążenie staje się obsesyjne i nieodparte. A jeśli ktoś lub coś stoi temu na przeszkodzie? Wtedy powstaje konflikt, niemożność otrzymania tego, co chcesz. Właśnie te czynniki, według badań naukowców, są decydującymi przyczynami samobójstw wśród młodzieży. I jeszcze jedno. Całkiem niedawno specjaliści zaczęli nazywać jeszcze jeden czynnik: jakieś niezdrowe zainteresowanie dzieci śmiercią, zaświatami. Podgrzewają je telewizyjne mistyczne historie. Na zachowanie nastolatków, niestety, najbardziej wpływa telewizor. I co oni tam obserwują? Niekończące się rozmowy o seksie, brutalne bójki, oszustwo, podstępność, walka o wzbogacenie się w zagranicznych serialach. I dzieci wyrysowują schematy zachowań pod wpływem tych programów. „Jak przyznają nieletni przestępcy, 50% zabójstw popełnili pod wpływem seriali telewizyjnych” — taką statystykę opublikował naczelnik wydziału milicji kryminalnej do spraw dzieci Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Hryhorij Jakymenko. Taką straszną cenę płacimy za to, że faktycznie oddaliśmy sztukę filmową, przestrzeń telewizyjną w cudze niedobre ręce. Często słyszymy o nowym niebezpieczeństwie dla psychiki — nie tylko dziecięcej, ale i dorosłej — terroryzm informacyjny. Bezczelnie wdziera się w nasze głowy i dusze wszechobecna reklama. Nawet wiadomości prze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wchodzenie w niebo Ołeksandr OŁEŚ (1878—1944)

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Będę stawiał ci świątynie, dopóki w niebo nie wstąpię. O. Ołeś praktycznie nie jest zgłębiony. Nie jest przemyślany jako zjawisko, które miało znaczące skutki. Ach, Ołeś!? No, oczywiście, „Śmieją się, płaczą słowiki…” Taka władza kilku udźwiękowionych strof z długiego wiersza „Czary nocy”, napisanego przez niego w 25-letnim wieku. Władza, która przyczyniła się do jednostronnego postrzegania jego twórczości: hedonista, epikurejczyk, piewca ziemskich uciech. Ponad 100 lat minęło od czasu, gdy odbył się jego debiut. Debiut ten był oszałamiający. Ołeksandr OŁEŚ. BAŚŃ NOCY. Czy zasnęłaś, miła? Wstań! Noc dokoła — srebrne morze! Miła, wyjdź, wypłyń w morze… Czy zasnęłaś, miła? Wstań! W dzień chodziłem ja po ziemi, A chodzę po dnie morskim… Co to?! Sen?! Po dnie morskim! W dzień chodziłem ja po ziemi. Co za cud? Gdzieś na dnie… Jak to może być? Wije się rzeka! Pod wodą wije się rzeka! Co za cud gdzieś na dnie. Białe jabłonie kwitną… Ich zapach — fale morza… Gdzieś na dnie jasnego morza Białe jabłonie kwitną! Bądź syreną w tę noc! Usiądź, schyl się i słuchaj pieśni. M. Zerow wypowiedział się w tym duchu, że Ołeś nie musiał dbać o swoją sławę, obudził się sławny na drugi dzień po wyjściu pierwszego zbioru „Z żalem radość się objęła”. Czytelnikowi początku XXI wieku, a zwłaszcza młodemu, który wyznaje tak zwaną nową estetykę i mniej więcej swobodnie orientuje się w ostępach najnowszych poszukiwań, pojąć przyczyny takiej popularności czy i możliwe. Dla niego poetyka Ołesia to mroczny anachronizm. Aby zrozumieć poetę, trzeba wiedzieć, co poprzedzało jego dorobek. Kiedy wyszedł pierwszy zbiór Ołesia, jeszcze żyli Franko i Łesia Ukrainka, jako ucieleśnienie świętej i nienaruszalnej zasady służenia narodowi. Zabawny moment: Franko, oddawszy należne lekkości wiersza i kunsztowi debiutanta, nazwał jego twórczość „zabawą”. Mistrz, nieprzychylnie nastawiony wobec radykalnego literackiego reformatorstwa, ostatnich powiewów i zachwytów, surowy wobec młodomuzowców, z jakichś powodów zdołał nie zauważyć tego, co właśnie przyciągnęło do Ołesia uwagę ogółu — jego obywatelskość, której struna zabrzmiała choć nie w pełną siłę, ale wyraźnie. Przeszedł on obok i rudymentów narodnictwa w jego książce. Inaczej zachowała się Łesia Ukrainka. Według świadectwa K. Kwitki, zauważyła ona, że teraz jej pisać lirykę nie warto, ponieważ Ołeś wyprzedził ją „jako liryczny poeta”. Oczywiście, był to tylko impulsywny carski gest wobec debiutanta i musimy to rozumieć. Ale jednocześnie jest to też niezaprzeczalny dowód wysokiej oceny. Władcą myśli nazwał później Ołesia M. Rylśkyj. I wskazał na okres jego panowania — 12-lecie między dwiema rewolucjami: 1905—1917. A ostry w ocenach krytyk J. Sawczenko jeszcze w 1918 r., kiedy już wyraźniej dawały się we znaki wrażliwe miejsca pisma poety, pisał, że jedyny, kto mocno stoi w literaturze — to Ołeś. I prorokował — będzie stał jeszcze długo, ponieważ „on jest zrobiony z tego drzewa, z którego wycina się królów”. Podobnych charakterystyk, zwłaszcza ludzi autorytatywnych, jest niemało i byłoby niemądrze je zlekceważyć. Powstaje pytanie — czymże to wszystko wyjaśnić? Jest ono tym bardziej stosowne, że nawet biografowi Ołesia nie ma za co się zaczepić. Urodził się w głuszy, w środowisku dalekim od literatury, przyzwoitego wykształcenia humanistycznego nie otrzymał, powstał jakby na równym miejscu. Taki sobie borowik tam, gdzie go najmniej się spodziewano. Co więcej — już kiedyś pisałem o tym — los jakby próbował odepchnąć go od poezji i zadrwił w taki sposób: dała mu niedźwiedzią postawę i wcale nie poetyckie nazwisko — Kandyba, jeszcze i rzuciła go — subtelnego liryka na całą dekadę do kijowskich rzeźni, gdzie on i służył, według jego własnego świadectwa, „w atmosferze krwawej pary, chrapania i agonii konających zwierząt”. Rzadki przypadek w światowej literaturze. Czyż nie drwina? Jeszcze taki prozaiczny szczegół: w Pradze zdobył nieoficjalny tytuł mistrza w piciu piwa. Są świadectwa — mógł wypić do 60 kufli. Ale to już później, kiedy grzał się tylko wspomnieniami o swojej dawnej sławie. Swoim pojawieniem się Ołeś wzmocnił tę awangardową linię ukraińskiej poezji początku XX wieku, która jest związana z nazwiskami Woronego, Filanśkiego, Czuprynki. Poetami, którzy rzucili wyzwanie narodnictwu, jego, jeśli sparafrazować W. Petrowa, doktrynerskiemu rygoryzmowi. Oni, ci poeci, każdy w miarę swojego talentu — wywalczali miejsce dla indywidualnego, osobistego. Wskazali na jego wartość i niepowtarzalność. Tego oczekiwano. Na to intuicyjnie liczono. Do tego popychało doświadczenie innych literatur. Ja złożę szaloną pieśń… Bądź syreną w tę noc! Słyszysz — wołają słowiki Z chaty — w baśń, z łóżka — w morze… Miła, wyjdź, wypłyń w morze, — Słyszysz? Wołają słowiki! 1905 * * * Oj nie kwitnij, wiosno, — mój naród w kajdanach, Mój naród w zadumie, Oczy jego w zadumie, Serce jego w ranach, A życie w mgłach. Oj nie kwitnij, wiosno, bujnymi kwiatami, Bo naród mój wstanie, Rozbije kajdany, Pokryje świat dymami, A pola ciałami. Oj nie kwitnij, wiosno, spójrz — nadchodzą chmury, Trwogą czernieją, Gniewem czerwienieją, Oj te chmury-kary… Śmierć wam, janczarzy! 1906 * * * Wyjdź, o wyjdź! Czekam ciebie, czekam! Cicho, i jasno, i pusto w ogrodzie. Śpią cyprysy, drzemią granaty, Noc rozrzuca srebrzyste szaty… Cedr do mimozy schylił się i śpi, Czułe mimoza coś cedrowi szumi. Morze kąpie się w księżycowym świetle, Oddychają ciężko róże rozkwitłe. Wyjdź, o wyjdź! Czekam ciebie, czekam! Cicho, i jasno, i pusto w ogrodzie… Śpią cyprysy, drzemią granaty, Noc nad ziemią rozrzuciła szaty. 1906 * * * Gdybyśmy płakać mogli, Jakie by rzeki z oczu niewidzących, CIENIE Jakie by rzeki ze łez gorących Po Ukrainie popłynęły! Gdybyśmy płakać mogli… Gdybyśmy wierzyć mogli, Jakie byśmy wycierpieli męki, Jaki by ciężar wzięli na ręce, Jakie by krzyże my ponieśli? Gdybyśmy wierzyć mogli… Gdybyśmy gniewać się mogli, Jakie by pożary rozpalili, Jakie by kajdany my rozbili, Jakiego by kata ukrzyżowali! Gdybyśmy gniewać się mogli… 1907 Dokąd pójść, Dokąd uciec Od głosu strasznego? Uciekam ja W lasy, w pola, — I nie ucieknę od niego. Biegnę, a on Dudni, jak dzwon, Na śmierć jakby, Wszystko — bum i bum… Kiedy zaś się zmęczę, Odpocząć się zatrzymam, Brzmią słowa, I ktoś śpiewa: „Oj nie stój, Synu mój, Nie depcz sztandarów… Tu lała się moja krew, Tu ja ranny upadłem, Jak o tobie ja dbałem… Ty zapomniałeś… Ty nie byłeś… Ty chowałeś się po zbożach, Po chlewach, po chatach, Ty, jak złodziej, chowałeś się, Ty chciałeś i bałeś się…” I ja z miejsca się zerwę I naprzód popędzę, A za mną w równi Coś leci i śpiewa mi: Olesiowi przypadło w udziale wyrazić to z największą siłą. Z jednej strony — dzięki talentowi, z drugiej — nie tylko szybował w górnych sferach, ale i nie zrywał z palącą codziennością, podnosząc ją w swoich najlepszych pismach do poziomu intymności. Ściśle mówiąc, jego system obrazowania nie był przeładowany nowością. Zużycie niektórych środków rzucało się w oczy już wtedy, ale rytmiczna pomysłowość, zdumiewająca swoboda, szczerość, lekkość, melodyjność — cnoty, których konstatacja stała się komunałem, w kontekście problematyki dnia dały efekt poetyckiego wybuchu, zuchwałego reformizmu. Zdobywszy 10 punktów na 10 możliwych, Oles stał się na dość długi czas, jak na jedno życie, królem poetów. Późniejsze próby udowodnienia, że król jest nagi, mimo słuszności spostrzeżeń, tak czy inaczej wiązały się już ze spadkiem tego talentu. Dlatego trudno nazwać je obiektywnymi. Natura talentu Olesia jest żywiołowa. W tym jego siła i słabość. Urodziwszy się w „czepku”, rozwijał się kosztem własnych „rezerw”, całkowicie polegając na „Oj synku, doradco, Oj, gdzieżeś ty był, mój zdrajco, Jak w bok mnie ugodzono, Jak wiązano i męczono, I deptano, i palono, I gliną przywalono. Czemu nie szedłeś choć oczka Zamknąć mi na noce…” I ja krzyczę, I znów lecę, — Gdzie ludzie, gdzie ognie… I lżej mi się robi. O świcie przędą, Skrzypce prowadzą, Basy dudnią, Nic im nie słychać… „Nic wam nie słychać?” — Pytam się ich. W odpowiedzi krzyk i śmiech. Ja z czasem się obejdę I z nimi sam się śmieję… I nagle słyszę znów: „Oj nie śmiej się, synu mój, Jeszcze śmiać się wcześnie, Jeszcze dymi moja krew, Jeszcze jątrzą się rany. Oj postój, Synu mój!” I ja krzykiem krzyczę, I z chaty lecę, A ze mną równo Coś biegnie i śpiewa mi… 1908 I WY PORZUCILIŚCIE… I wy porzuciliście… i wy poszliście… I w najem dusze oddaliście, I skarb, co wam dziadowie schowali, Na kromkę chleba zamieniliście… Cyganie wy, Cyganie wy! A tam, w ziemi, jaki tam skarb leżał I ile strun w sobie chował… Jakie by to dźwięki rozbrzmiały, Gdybyście dziwnych strun dotknęli! Niewarci wy, Niewarci wy…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

się na intuicję. Dlatego okres jego ruchu wznoszącego jest tak krótki — być może to tylko pierwsze trzy książki oraz część wierszy, które do nich nie weszły, ale datowane są na ten sam czas. Jak tylko wewnętrzne pokłady źródeł energii zaczęły się wyczerpywać, zaczęły się też obroty jałowe w miejscu. Na czoło wyszedł utalentowany uczeń — Tychyna i zastąpił sobą nauczyciela. Jak dowcipnie wyraził się Zerow, “przesadzając pierwszą niegdyś skrzypcę na drugorzędne miejsce w orkiestrze”. Przed mądrymi neoklasykami, zwłaszcza przed dociekliwym profesorskim okiem Fyłypowycza, nie ukryły się liczne obce wtręty w poezji Ołesia, skutki tego, co przeczytał i przyswoił. Podzielając opinię O. Biłeckiego o umiarkowaniu jego nowatorstwa, Zerow wystawiał rachunek poecie w tym sensie, że jego asocjacyjność jest uboga w porównaniu ze złożoną i dziwaczną asocjacyjnością Mallarmégo, Wiaczesława Iwanowa, Annieńskiego, Błoka. Wiaczesław Iwanow nie ma tu nic do rzeczy. Zauważył to Petrow — to różne typy poetów. Nie nadają się do zestawienia. Budzi sprzeciw także co innego. Rozważając “nieskomplikowany produkt” i “uproszczony” symbolizm Ołesia, Zerow nie pisnął ani słowem, co zresztą nie jest tyle jego winą, co skutkiem, mówiąc współcześnie, katakumbowości literatury ukraińskiej, która przez cały czas istnienia żywiła się tylko entuzjazmem opętanych i była zmuszona stale doganiać innych.…… I czasem słyszy las w mroku nocnym, Jak gdzieś na kobzie złotej Struna zajęczy i pęknie, I jęk skargą popłynie… “O, gdzież wy jesteście? O, gdzież wy jesteście?” 1908* * * Nie zaszumią stuletnie wierzby, Nie zaszumią… Nie zakwitną pożółkłe łąki, Nie zakwitną. Nie wrócimy my lata dziecięce Nigdy, nigdy… Nie pójdziemy my chabry rwać Nigdy już. Na przyzbie ty siedzisz jak sowa I serce rwiesz, A ja idę we krwi i ranach, Ślepy idę… Głupia nadzieja mnie cierniami Dokądś wiedzie. 1908PIEŚŃ ŚLEPCÓW (Etiuda)Dajcie ślepym, dajcie niewidomym, Dajcie. Dajcie ukaranym sprawiedliwym Panem, Dajcie.Świat nam zasłonięto czarną chmurą, Słoneczko jasne jeszcze nam nie wschodziło… Oj, do trumny my go nie zobaczym... Dajcie ślepym, dajcie niewidomym.Rypią wozy, rżą konie, Szumią ludzie, jak te rzeki. Toż to cuda na jarmarku, Toż to cuda będą! Szumią ludzie, Jak te rzeki.My tylko płaczem — Biedne kaleki… Płaczem, nie widzim…Nie, Ołeksandr Ołeś zasługuje na delikatniejsze podejście. “Mój przyjacielu! Gdzież w języku ukraińskim gotowe formy, gotowe kategorie do wyrażenia wszystkich przeżyć duszy i rozumu? Ich nie ma i musiałem je tworzyć…” I jeszcze: “Jak ja mogę uchwycić słowa w tej muzyce, która szumi rzekami w mojej duszy? Gdybym był kompozytorem, łatwo oddałbym ten szum, dusza moja mogłaby bezpośrednio rozmawiać z duszami ludzkimi… Niestety, nawet gramatyki muzycznej nie znam…” To — z listów Ołesia do żony. Ostatnie wyznanie jest bardzo ważne. O muzyczności poety powiedziano tyle, że samo to pojęcie się zbanalizowało. Tutaj zetknęliśmy się z fenomenem, człowiekiem, który nie mając odpowiedniego wykształcenia, kierując się tylko wewnętrznym powołaniem, zrobił śmiały skok w sąsiednią dziedzinę — muzykę. Od razu odczuli to kompozytorzy. Aż 80 z nich wpadło w sieci Ołesia. W rezultacie powstało ponad 200 udźwiękowionych utworów. Tak przynajmniej twierdzi badacz twórczości O. Ołesia R. Radyszewski, autor wstępu do najpełniejszego dwutomowego wydania jego dzieł z 1990 r. Wolimy nie wspominać o teorii literatury. A nie wspominamy dlatego, że nie jesteśmy w stanie odróżnić jambu od trocheja, amfibrachu od anapestu, nie mówiąc już o innych metrach oraz ich złożonych i dziwacznych splotach, na czym odczuwalnie cierpią przede wszystkim nasze studia krytyczne. Wyższa matematyka poetyckiej sztuki, w której, jak ryba w wodzie, czuje się chyba tylko nasz monachijski encyklopedysta I. Kaczuriwski, autor kapitalnych prac w tej dziedzinie. Tak więc w wysokiej jakości dorobku tego surowego adepta “ścisłej filologii” jest wyczerpująca praca, która nazywa się “Metryka Ołeksandra Ołesia”. Według Kaczuriwskiego, Ołeś posługiwał się co najmniej 37 metrami. Porównajmy: u Szewczenki — 23, u Puszkina — 24. Oprócz tego Ołeś wynalazł jeszcze własne konstrukcje stroficzne, analogów których trudno szukać w obcojęzycznych literaturach. To też wniosek Kaczuriwskiego. Jedną z nich — “Szybko, szybko się zobaczymy…” proponujemy w przedstawionym tutaj wyborze poety, który tworzył wbrew zasadom, tworzył, jak śpiewa ptak (parafraza z Petrowa). Dziwnie czytać, że ten sam Petrow, który nazywał poezję Ołesia objawieniem, mówił o jej reformatorskim znaczeniu, wyraził szereg słusznych przemyśleń dotyczących jego poetyki, w końcu bronił przed krytyką neoklasyków — zjadliwie porównywał lirykę poety z jego własnym weterynarstwem. Niezbadane są ścieżki czytelnicze… Dla ludzi swojego pokolenia (M. Hruszewski, S. Jefremow) Ołeś był i na zawsze pozostał pierwszorzędnym talentem. Naturalność jego jest taka, że, zauważmy, kiedy rezygnuje z rymu, zauważasz to nie od razu. Ale oto co uderza: lekkość pisania, różnorodna rytmika, cieszenie się brzmieniem nie przeszkadzały mu rzucać w oczy współczesnych gniewnych słów prawdy. Choć dziwnie, ten szczególny liryk może być postawiony — z pełnym do tego prawem! — w szeregu tych, którzy, poczynając od Szewczenki, bezlitośnie chłostali drogich ziomków z ich chronicznymi bolączkami. “Przekleństwo, rozpacz i hańba! Całą przeszedłem Ukrainę i sam nie wiem, gdzie spocznę i gdzie nie spotkam niewolnika”. I zwracał się: “O kraju niewolniczy…” “W jakich bojach ty pamięć zgubiłeś, w jakiej karczmie ty sen-truciznę piłeś?”, “Dopóki będziecie czekać kamienni, dopóki zatruci będziecie spać?”, “Oj ludowe pustokwiaty, dopóki będą was cierpieć?”, “Stoję, patrzę na was z wyrzutem… a duszę ból i żal przeniknął… Ja wam uwierzyłem amatorom — i walkę bitwą wyobrażałem…” On jest naszym współczesnym — ten poeta. To do nas on się zwraca: “Czegoż bratacie się z katami?” A to — do nieśmiertelnego oponenta: “Kosmopolito, nie oszukuj!”. Na krytykę zdecydowanie dawał odpór: “Nie wam sądzić mnie, pigmeje, narodowi kramarze”. Sięgał nuty Małaniuka: Nie głosu — gromów niebieskich! Nie słów, a kamieni ciężkich, Żebym mógł ja gniewnie rzucić w nich, W niewolników bezmyślnych i bezecnych! Jeszcze osobliwość: nie tylko zrywał się do publicystyki, ale posiadał umiejętność powiedzenia tego samego pośrednio, spokojnym tonem. Jak w konkretnym wierszu: wiozą “zranionych w walce z żołnierza-Dajcie ślepym, Dajcie niewidomym. 1908* * *Codziennie wrony lecą, Codziennie wrony krzyczą: “Tam spalili, Tam zabili, Tam złapali, Tam zabrali, Wsadzili, Oślepili I zgnoili… Kra-kra-kra!W chacie chłód, W żołądku głód… A z popem do chaty z chaty Chodzi śmierć dary zbierać: Pop z kieszenią pustą, Śmierć umiera pod ciężarem, Czart na skrzypcach z tyłu gra, Tłucze trupy… kra-kra-kra!Cóż wy patrzycie? — płaczcie!” “Czarne wrony, nie kraczcie… My ogłuchli, my głusi…” “Jakże staliście się tacy?”“Nas odurzyli, W nasze uszy gwoździki wbili, Nasze głowy skręcili I takimi żyć puścili… Dzień my dniujemy, noc nocujemy, Wszystko my widzimy, a nie słyszymy, I nijak my nie przypomnim, Co stało się z naszym krajem, I nie wiemy, — szaleńcy, — Czy w niewoli my, czy wolni…” Raz my wolni, — po co wojsko? “Co w kieszeni?”, “Jak nazwisko?” A nie wolni, — czemu do bitwy Nas nikt już nie woła?Nagle wrony zerwały się, Bujnym śmiechem zalały się… “Kra-kra — wolni! kra-kra — wolni! Szaleńcy, szaleńcy!” 1908sztuki, w której, jak ryba w wodzie, czuje się chyba tylko nasz monachijski encyklopedysta I. Kaczuriwski, autor kapitalnych prac w tej dziedzinie. Tak więc w wysokiej jakości dorobku tego surowego adepta “ścisłej filologii” jest wyczerpująca praca, która nazywa się “Metryka Ołeksandra Ołesia”. Według Kaczuriwskiego, Ołeś posługiwał się co najmniej 37 metrami. Porównajmy: u Szewczenki — 23, u Puszkina — 24. Oprócz tego Ołeś wynalazł jeszcze własne konstrukcje stroficzne, analogów których trudno szukać w obcojęzycznych literaturach. To też wniosek Kaczuriwskiego. Jedną z nich — “Szybko, szybko się zobaczymy…” proponujemy w przedstawionym tutaj wyborze poety, który tworzył wbrew zasadom, tworzył, jak śpiewa ptak (parafraza z Petrowa). Dziwnie czytać, że ten sam Petrow, który nazywał poezję Ołesia objawieniem, mówił o jej reformatorskim znaczeniu, wyraził szereg słusznych przemyśleń dotyczących jego poetyki, w końcu bronił przed krytyką neoklasyków — zjadliwie porównywał lirykę poety z jego własnym weterynarstwem. Niezbadane są ścieżki czytelnicze… Dla ludzi swojego pokolenia (M. Hruszewski, S. Jefremow) Ołeś był i na zawsze pozostał pierwszorzędnym talentem. Naturalność jego jest taka, że, zauważmy, kiedy rezygnuje z rymu, zauważasz to nie od razu. Ale oto co uderza: lekkość pisania, różnorodna rytmika, cieszenie się brzmieniem nie przeszkadzały mu rzucać w oczy współczesnych gniewnych słów prawdy. Choć dziwnie, ten szczególny liryk może być postawiony — z pełnym do tego prawem! — w szeregu tych, którzy, poczynając od Szewczenki, bezlitośnie chłostali drogich ziomków z ich chronicznymi bolączkami. “Przekleństwo, rozpacz i hańba! Całą przeszedłem Ukrainę i sam nie wiem, gdzie spocznę i gdzie nie spotkam niewolnika”. I zwracał się: “O kraju niewolniczy…” “W jakich bojach ty pamięć zgubiłeś, w jakiej karczmie ty sen-truciznę piłeś?”, “Dopóki będziecie czekać kamienni, dopóki zatruci będziecie spać?”, “Oj ludowe pustokwiaty, dopóki będą was cierpieć?”, “Stoję, patrzę na was z wyrzutem… a duszę ból i żal przeniknął… Ja wam uwierzyłem amatorom — i walkę bitwą wyobrażałem…” On jest naszym współczesnym — ten poeta. To do nas on się zwraca: “Czegoż bratacie się z katami?” A to — do nieśmiertelnego oponenta: “Kosmopolito, nie oszukuj!”. Na krytykę zdecydowanie dawał odpór: “Nie wam sądzić mnie, pigmeje, narodowi kramarze”. Sięgał nuty Małaniuka: Nie głosu — gromów niebieskich! Nie słów, a kamieni ciężkich, Żebym mógł ja gniewnie rzucić w nich, W niewolników bezmyślnych i bezecnych! Jeszcze osobliwość: nie tylko zrywał się do publicystyki, ale posiadał umiejętność powiedzenia tego samego pośrednio, spokojnym tonem. Jak w konkretnym wierszu: wiozą “zranionych w walce z żołnierza-Cogito ergo sum — Myślę — znaczy istnieję… Och, nie istnieję — wiodę Wiek swój pod popiołem myśli. Och, czy pod popiołem myśli? W płomieniu sam ja płonę, Płaczę, krzyczę, przeklinam. Cogito ergo sum. * * * Cogito ergo sum… Myśli jedna za drugą Płyną, płoną nade mną, Gubią swój popiół w mój smutek. 7.V.1912 Na wolności niewolnik! Żyj, twórz! Lataj orłem w przestworzach! Mgłę rozwiały wiatry, Wołają szlaki na góry! Boi się pan go, jak tchórz, To wyje, to głosi… A on idzie na pański dwór I u pana łaski prosi. 27.IX.1917 Ty przecież widzisz Sam niebieskimi oczami: Nie my idziemy, — na nas idą z mieczami, — Czemuż milczysz? * * * Ty, który stworzyłeś stepy i góry I nieba marzące przestworza, Czemu milczysz?! Czyż nie Ty nam dałeś cierpienie, Myśli, nadzieje, porywy… Czemuż milczysz?! Czemuż, kiedy w nasz gmach majestatyczny Wdarł się wróg nasz odwieczny, Czemu milczysz? my” cierpiętników za sprawę narodową. Wiozą w zimne kraje mimo swoich własnych chłopów. A ci stali, jak kamienie, — I ktoś, łuskając nasiona, Patrzył na okna i śmiał się: “A co, gołąbeczku, wpadłeś?” Dodać tu nie ma czego. Pełnokrwiste i wykwintne jego stylizacje. W nich ukraińskość poety (zarzucano mu brak narodowego) powstaje w ludowych strojach, ale podciągniętych i dopasowanych inteligentną ręką. W liryce Ołesia subiektywnie-niepowtarzalne po raz pierwszy zabrzmiało z taką bezwzględną szczerością. On rzeczywiście reanimował żywioł romansu, jego miłość wolna od codzienności w odróżnieniu, powiedzmy, od Sosury. Chociaż, oczywiście, należy pamiętać, że ci poeci są rozdzieleni czasem. U symbolisty Ołesia z jego przechyłem ku tradycyjnej romantyce i nie mogło być inaczej. Jego liryka — jedno ze źródeł Tyczyny. Ołeś: Taje smutek, Więdnie smutek, Ginie! Tyczyna: Będzie bój Ognisty! Śmiech będzie, płacz będzie Perłowy… Pochylając się nad tomikiem Ołesia, zauważając tematyczną wąskość jego muzy, pewne “zużycia” i “przestarzałości”, nie zapominajmy, że w kontekście swojego czasu brzmiały one świeżo i przekonująco. To obowiązkowa przesłanka zrozumienia. Czyż Ty chcesz znów cierpienia, Hańby, niewoli i znęcania się?! Czemuż milczysz? Jak Ty oślepłeś, Niebieski Panie, Za prawdę naszą piekło powstanie!! Wiekiż milczysz! 15.III.1919 Szybko, szybko się zobaczymy, Rodzona mateczko moja… Nagadamy się, napłaczemy się… Rozgonię ja chmury-chmurki Na zaoranym czole, Obcałuję twoje rączki… Zamiotę wszystkie dróżki, Gdzie chodziłaś ty smutna, Zmyję łzami twoje nóżki… Opowiem tobie starowince, Z czym spotkałem się w życiu, Kiedy wyszedłem ja maleńki… Wszystko roztrwonione, pogubione, Bo ono było przez ludzi Nie szanowane, nie kochane… I zachowałem ja tylko, mateczko, Skarb jeden, który ty dałaś, — Złote, jak gwiazda, serduszko… Wyglądaj mnie w okieneczko: Niedługo ja przyjdę. Przyniosę ja serce — słoneczko… 6.V.1922 Ach, jak kochałem w kirchę Stefana Z rozbitym sercem wchodzić z rana! Kiedy ludzi jeszcze w świątyni nie ma, Kiedy na skrzydłach spokój lata. Patrzyłem ja w górę, patrzyłem na sufity, Szukałem ja Boga w świętej pustyni… I nie znajdowałem, a w sercu we mnie Mój Bóg rozpięty krzyczał szalenie. 4.III.1919

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zinowiewa, mowa jest “o ludziach złych”, “o mężach złych”, “o żonach różnych”, “o bogactwach i o nędzach”, o “około pszczół trudzących się w pasiekach”, “o mężach dobrych”, “o rzemieślnikach rozmaitych”, “o zwierzętach różnych”… J. Buriak mógłby podpisać się pod słowami Klemensa Zinowiewa: Ile zdołałem, w tej księdze wierszy położyłem, którymi o różnych rzeczach doniosłem. Wy zaś zdrowi ową ku uciesze czytajcie, a piszącego ją, czcząc, błogosławcie. O to miłościom waszym głowę chylę i nieodmiennym łaskom na zawsze powierzam. Przejść koło wokoło, pokonać je poecie było tak samo ciężko, jak Klemensowi Zinowiewowi czy Janowi Maksymowiczowi. Jednak wielkość ich intelektualnych wysiłków polegała i będzie polegać na zdumieniu przed wielolicznym światem, przed światem wielkim i pięknym, przed światem niepozbawionym przejawów zła i nieładnych uczynków. Książka J. Buriaka “Koło wokoło” została wysunięta do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. H. Szewczenki. Bez wątpienia autor jednego z najbardziej oryginalnych zbiorów, które ujrzały światło dzienne w ostatnim dziesięcioleciu, w pełni zasługuje na tę nagrodę. Uwieńczenie nią stałoby się godnym uhonorowaniem wszystkich ukraińskich sonetów, które oto już od kilku stuleci swoimi arcydziełami pokazują i niewyczerpane możliwości naszego języka, i bezbłędne władanie wierszem, które, jak pisał I. Franko, opanowały i piękno sonetów Dantego i Petrarki, i niemiecki “pancerny” sonet, i ukraiński patriotyczny sonet, i ukraińskiże sonet, przekuty na pług (żeby “ugór przyszłości orać”), na sierp (“żeby żyto żąć, życia podstawę”), na widły (żeby “czyścić stajnię Augiaszową”).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ochrzczone imieniem sonetu

Mykoła SULYMA, dr hab. nauk filologicznych, Instytut Literatury NAN Ukrainy W 2011 roku ujrzały światło dzienne dwa zbiory: „Tryliardy sonetów” Wiktora Melnyka (łuckie wydawnictwo „Twerdynia”) i „Koło wokół” Jurija Buriaka (wydawnictwo „Ukraińskie propyleje”) — zbiory unikalne i zuchwałe. Otwierając „Tryliardy sonetów”, czytamy: „Formalna idea, położona u podstaw tego wydania, należy do francuskiego poety Raymonda Queneau, który wcielił ją w 1961 roku w książce „Cent mille milliards de poemes” („Sto tysięcy miliardów wierszy”). Zawiera ona dziesięć rymowanych sonetów, pociętych na poszczególne wersy, a możliwa liczba kombinacji tych ostatnich, według twierdzenia autora, stanowi właśnie taką liczbę, czyli 100 bilionów”. Zbiór W. Melnyka zawiera czternaście sonetów. Aby osiągnąć pożądany efekt, poeta opiera się na kilkudziesięciu rymach — 56 w zwrotkach czterowersowych i 28 w tercetach. Właśnie orientacja na Raymonda Queneau, a nie na sztywną formę, jaką jest sonet, czyni zbiór W. Melnyka supernowoczesnym, takim, który wchłonął w siebie wszystkie problemy teraźniejszości. Oto, dla przykładu, VI sonet: Przełączasz tysięczny kanał To samo: chleba i igrzysk W ekran — oko złudne — wpiął się królik Nowy człowiek — homo visual Teleanteny dystroficzny fall Żonglerzy w cyrku sensów i symbolik W ogrodzie dziewczę filmują — nóżki gołe Zmieniło się życie — w serial Rwiesz się z bezimienności milionów Mrówka w globalnym Babilonie Wysoki cel — do siebie wznieść się Nie starczy sił — przyznaj: wywalczyłeś W tobie gospodarują kaszpirowscy Dusza nie ciało — spróbuj obronić się. Niemal jednocześnie ze zbiorem W. Melnyka ujrzała światło dzienne książka Jurija Buriaka Lilia MAKSYMENKO, Kijów „Nie ma Proroka we własnej Ojczyźnie”, bo za życia i po nim tym, którzy wyprzedzili swój czas i nakreślili inną drogę, nie ma wiary. A jednak właśnie Prorocy najcięższej godziny ratują dla nas Ojczyznę. Tak było i jest z orędownikami naszego Narodowego Odrodzenia, wśród których najznamienitszy jest Taras Szewczenko, tak jest z Wasylem Stusem. W tym roku Wasyl Semenowycz skończyłby zaledwie 74 lata i przez wszystkie te lata, pomimo fizycznego zniszczenia poety w karcerze obozu w Permie we wrześniu 1985 roku, on jest z nami, przebija się jego Słowo — „ognisty odłamek wiekowego gniewu” do naszych zwątpiałych dusz, „...do widzenia — w przestrzeni i do widzenia — w czasie”. Czy były czasy gorsze od obecnych? A lepsze? Czy starczy sił, by wygrzebać się z błota apatii i beznadziei, kiedy nawet przyszłość własnych dzieci jest obojętna — wszak jedynie na poziomie konstatacji faktu odbierane są zbrodnicze zmiany w programie szkolnym. Właśnie teraz Ukraina potrzebuje Proroków, a oni przychodzą, kiedy wołają. Ukraińcy odkrywają dla siebie Wasyla Stusa, ratują się nim. Na Doniecczyźnie, w Gorłówce, gdzie z własnej emerytury 75-letni dziadek utrzymuje poświęcone poecie i więźniowi politycznemu muzeum, w którym zgromadzono ponad tysiąc eksponatów. W tym samym Doniecku, gdzie niedawno wydrukowano prezentowy wariant „Wyboru” Wasyla Stusa. W Kijowie, gdzie wydawnictwo „Smołoskyp” ucieszyło czytelników w serii „Szistdesiatnyky” także wyborem ze Stusa. Zresztą nagrodę im. Wasyla Stusa w tym roku na Święcie Świątecznych Wasyli (wspominano urodzonych w styczniu Stusa, Symonenkę, Czumaka, Ellana-Błakytnego) otrzymali ludzie godni: obrońca praw człowieka i wydawca Jewhen Zacharow z Charkowa za udział w upo- „Koło wokół”. J. Buriak, w odróżnieniu od W. Melnyka, nie ufa ani wiatrowi, ani wentylatorowi. W skład zbioru „Koło wokół” wchodzi romans-sonetariusz, który dał tytuł książce (składa się on z 414 sonetów) — to równo połowa książki, do której włączono jeszcze cykle „Tabula rasa”, „Oril”, „Amalgamat” oraz przekłady z Ezry Pounda, Konstandinosa Kawafisa, Josifa Brodskiego, Kwintusa Horacjusza Flakkusa i Si Kuntu. Nowy zbiór J. Buriaka zwraca nas i w czasy antyczne, i w XIII w., i w pierwszą połowę XX w., i w pierwszą dekadę XXI w. XIII w. — to, oczywiście, czas powstania europejskiego sonetu, XVII w. — czas pierwszego zwrócenia się ukraińskiego poety ku sonetowi, wszak właśnie Meletij Smotrycki upodobał sobie 138. sonet F. Petrarki i sparafrazował jego treść, nie zachowując formy; „Epifanie” i „Listy do Walgiusza (z Horacjusza)” także zwracają nas w nasz XVII w., kiedy szczególne rozpowszechnienie zyskały wiersze figuralne, więc, orientując się na nie, J. Buriak formuje swoje romby, bąki, choinki, piramidy; poemat „Węzeł” zmusza do przypomnienia sobie i wczesnych utworów P. Tyczyny (powiedzmy, „Żyjemy komuną”), i poematów Saint-John Perse’a. Lecz główną uwagę przyciąga romans-sonetariusz „Koło wokół”. J. Buriak zachowuje jedynie zewnętrzne oznaki sonetu — we wszystkich 414 sonetach widzimy po dwie zwrotki czterowersowe i po dwa tercety (czasem pojawia się 15. wers — to jako P.S., jako doprecyzowanie, czasem pojawiają się przypisy). Rozmiary zaś i liczba stóp — we wszystkich możliwych i dopuszczalnych kombinacjach (są i sonety napisane klasycznym 5-stopowym jambem). „Koło wokół” — to prawdziwy romans. Jego liryczny bohater niesie w sobie niewiarygodną ilość informacji. Tutaj spotykają się rozważania o starodrukach, wspominane są imiona pisarzy, artystów niemal wszystkich czasów i narodów, wciąż świeży skandal wokół WikiLeaks, boom zainteresowania ekstrasensami itd. Jednym słowem, to dziennik intymnego bohatera, zagoniony w swoistą formę, która świadczy o jego dyscyplinie, o jego nastawieniu, by nie „rozpływać się myślą po drzewie”, a mieścić się w surowych czternastu wersach, co jest dla niego nie „arsenałem środków, którymi uczestnicy grupy literackiej OULIPO, do której należał R. Queneau, pragnęli stworzyć arsenał środków, z których mógłby korzystać poeta, nie uciekając się do natchnienia” (W. Melnyk), a wstrzemięźliwą, surową, ostrą reakcją na „Koło wokół”, wypełnione panoptikum imion, postaci, typów i typków, bohaterów i antybohaterów, niepojętych i wyjaśnialnych wydarzeń. Jeśli już zaczęliśmy mówić o dalekich XVII i XVIII w. — czasach, kiedy w literaturze ukraińskiej panował barok, to nie będzie zbyteczne przypomnienie o takich znamiennych zjawiskach, jak wiersze Kłymentija Zinowijiwa, poety, który tworzył na przełomie XVII i XVIII w. i pozostawił 371 wierszy (to ponad 7000 wersów), a także książkę Ioanna Maksymowycza „Alfabet zebrany, rymami złożony od świętych pism, z dawnych orzeczeń, na pożytek wszystkim czytającym, w prawej wierze będącym” (1705), do której wchodzi 10 000 wierszowanych wersów. To, można powiedzieć, dwa bieguny literatury barokowej: Kłymentij Zinowijiw, podróżując po Ukrainie i innych państwach, niestrudzenie opisuje rzemiosła, sprawiedliwych i grzesznych ludzi, zwierzęta, choroby, kolizje rodzinne, a Ioann Maksymowycz swoim trzydziestozgłoskowcem wysławia życie i czyny świętych, męczenników i sprawiedliwych, znanych w świecie chrześcijańskim. Książka J. Buriaka „Koło wokół” — to niby stop tego, co zobaczył Kłymentij i tego, co zebrał Ioann. Szczególnie dotyczy to romansu-sonetariusza, gdzie w 5796 wersach (czyż nie kryje się jakiś tajemny sens między liczbą sonetów — 414 a liczbą wersów w sonecie — 14?..), jak w wierszach Kłymentija Zi-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wasyl Stus łączy Ukrainę

…rzeczy w przekładzie i wydaniu „Międzynarodowego biograficznego słownika dysydentów. Ukraina”, historyk ze Lwowa Wołodymyr Wiatrowycz za książkę „Historia z klauzulą „Tajne”” oraz Iryna Żyłenko za książkę wspomnień „Homo Feriens”. Bez wątpienia wyjątkowym wydarzeniem była także prezentacja książki „I w śmierci z ojczystym krajem się zjednoczę”: Wasyl Stus i Winnicczyzna”, zaprezentowanej w Winnickiej Obwodowej Bibliotece im. K. Tymiriazewa w ramach Stusowskich Czytań, które od ponad dwudziestu lat tradycyjnie odbywają się co roku w styczniu na ojczyźnie Poety. Trudno przecenić pracę redaktorów książki (528 stron) Niny Hnatiuk i Tarasa Kowalskiego. Trudno, gdyż redaktorzy musieli dla wszystkich, którzy nie mają mapy, wyznaczać szlaki, po których można szukać swojego Wasyla Stusa — Bohatera Ukrainy, obrońcy praw człowieka, trybuna i subtelnego liryka, czułego ojca i wdzięcznego syna. Redaktorzy musieli nieustannie wybierać z dobrego to, co najlepsze. Do książki weszło 35 wierszy Wasyla Stusa, ustawionych jeden za drugim, tak różnych — wydaje im się ciasno, jak kiedyś („dwie długie ławy i cztery mury”) ich autorowi w celi. Na trzech stronach — fragmenty obozowego zeszytu, w książce zamieszczono kilka listów do syna, chronologię trudnego życia prawdziwego Bohatera Ukrainy. Są też aforyzmy Wasyla Stusa, gdzie obok siebie stoją takie słowa: „Każdy kat lubi czerwone wino, podgrzane do 36 stopni” oraz „Nie musisz być bohaterem. Ale musisz być dobrym człowiekiem”. Lecz najważniejszym elementem tej książki są wspomnienia tych, którzy przez własną duszę przepuścili życie i twórczość, wartości Wasyla Stusa. Ktoś dobrze znał poetę, ktoś widział go raz lub dwa razy albo brał udział w ponownym pochowaniu ciała Wasyla Stusa — do książki weszło prawie sto dobrych utworów poetyckich, wspomnienia prozą. Książka „I w śmierci z rodzinnym krajem się połączę”: Wasyl Stus i Winnicczyzna” ma na celu poszerzać krąg zwolenników Poety, a dopiero gdy masa krytyczna obrońców świętych wartości osiągnie pewien poziom, będziemy mogli liczyć na nowy poziom życia. Naturalne jest, że Nina Hnatiuk i Taras Kowalski zaprezentowali uporządkowaną książkę najpierw na Winnicczyźnie. Impreza trwała prawie trzy godziny, a w przepełnionej sali biblioteki nie było obojętnych. Wzruszał się syn Wasyla Semenowicza — Dmytro, który co roku przyjeżdża na Stusowskie czytania do Winnicy. Z zachwytem słuchali obecni wystąpień gości z Kijowa, uczestnika ponownego pochowania Wasyla Stusa w 1989 roku, obrońcy praw człowieka, byłego więźnia politycznego Wasyla Owsijenki oraz zastępcy przewodniczącego NSPU Wołodymyra Szowkoszytnego. Przed portretem Proroka płonęła świeca, rozbrzmiewały wiersze i wspomnienia… 3 lutego o 17.00 w Domu Pisarzy Ukrainy odbędzie się wieczór pamięci Wasyla Stusa, prezentacja książki „I w śmierci z rodzinnym krajem się połączę”: Wasyl Stus i Winnicczyzna”. Prowadzącym wieczór będzie Wołodymyr Szowkoszytny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Lubow Proc: „Arcydzieła tworzą się w piekle…”

ZŁOTE MALWY Pamięci Wasyla Stusa Tu wieczna zmarzlina. Wiatr świszczy tęsknotą, W wspomnienie wmarzną malwy złote. Ja rozgrzeję garść rodzimych liter, Ja je posieję tu, na zmarzlinie. I gardło, jeszcze zarosłe ciszą, Rozewrze śpiewem zamknięte usta. …Kiedy to będzie? Aż — jak nade mną Łzę posieje malwa złota? Naiwny po raz setny: malwy — i Sybiry?! Sybir nie zna malw moich w twarz. Ja je posieję w słowie — i uwierzy, Choć trudno teraz wierzyć w to. Bo czarny cień w biały dzień wrasta, Zaniósł się szalonym śmiechem ból. A gdzie łza — tam „…kwiat przerasta W trzy krzyki barw, trzy krzyki szaleństw!” Ja je skropię modlitwą: Jedyna, Swojej cierpliwości i mnie utocz! …Spływa krwią zraniona kalina, A naród — oszukany, milczy… Ja pomodlę się: mój nieszczęśliwy kraju, Czy dobudzę się ciebie na tej ziemi? Przecież te słupy, co niebo podpierają. (Obudźcie się, ludzie!) już dawno zgniłe. I rodzime plemię, rozumem leniwe, Garbami podpiera te słupy, Gdzie i moja rozpacz gorzko płacze, I gorzko płacze niebo z wysokości. Oni napłaczą pełne strofy bólu, Oni od brudu wymyją święte. Jeszcze tylko zasiewa się na wolność, Lecz jutro wolność — ziarnem wyrośnie! * * * Zmurowana z ciszy ta siedziba, I ściany w niej zawsze chwiejne. W niej drżące głosy osiedlą… Przerywa krzyk: jakie-jakie?! Drżące, mówisz? Ach, drżeń już dosyć, Bo drżymy, zdaje się, i we śnie. Rozpacz gołymi rękami nosi Odłamki mąk na mury krzemienne. Z nich będzie Świątynia. I wiara stanie się dachem. I wyrosną pod nim kiedyś mali, I dusze ich, nie wyszczerbione strachem, Hosannę zaśpiewają tej ziemi! * * * Jurijowi A. Kowalowi Dzień miodem rozlewa się, jednak Przez toń światła jasno-bursztynową Przebłyskuje prawda jedna, Że rozlewać myśl po drzewie — Zajęcie, wybacz Boże mój, głupie. Bo przecież nie jednego, wiemy, zwiodła Ta pani, co daruje złoto słowa, W zamian — ani dworu ani koła… Jedyna pociecha: Muza czarnobrowa W frejlinach dworskich nie była. DO JĘZYKA 1 Pierwszy oddech. Pierwszy krok. Pierwszych słów uparty charakter. Na pierzynach bajek Pieściła się dusza dziecięca. 2 Była, jak świeczka, równiutka, Nie grzebał w genach atom. …Kaczuszko moja krzywa, Podbita moskiewskim bluzgiem. ARCHIWA Kroniki w latach. Już ledwo żywe. Przypisano przecież głosić — na wieki. Lecz każdy z nich na głowie Ma strachy — namnożyło się bez liku. Piecze smutek, przywarłszy do czoła, Rośnie trwoga — już na wiorstę wysoka: Kiedyś woda znienacka zabrnęła… Ogień wdarł się… Osiedliły się myszki… Pism pradawnych trzepotliwa więź Snuje wzory szare i niewesołe… Lecz co mówić, kiedy nawet książę Tarczą zasłonił się od kropel z sufitu!.. Ten z Nowogrodu Siewierskiego mąż, Miał bezbłędne strzały! …A dzisiaj Igor wątły i niedołężny — Deszcze jego “postscriptum” przechwyciły… Boleści włażą (a niech je diabli!), To rwie prawy bok, to kłuje — lewy… I sprowadza bezgłowie do zera Z miodami mądrości stare archiwa. Już ledwo stoją umęczone tomy, W nich — czyste złoto z czasów minionych. …Spyta plemię, które przyjdzie: kim my? A ci, co wiedzieli, już na wiek zasnęli… * * * …Te boje — straszne i zacięte Z samym sobą — nie duście: Arcydzieła tworzą się w piekle Epok i własnej duszy. * * * Wchodzę w letnie ciepło wieczoru, niby W ciepłą falę tropikalnych mórz. Księżyc wypłynął… Hej, nieboraku, Gdzieś ty spał, że żupan podgorzał? On chichocze: — Gdzie gwiazdy dobre! Ciałem świeci przez czarne dziury… Pełne sito srebra-kurzu Przesiewa noc na gwiazdy. Żaby kumkają w cichym błocie… No i zgodna błotna brać! W ciepłą maź gwiazdeczki żółtodziobe Nurkować i sobie pragną. Dziwny, świecie, jesteś: żaby… gwiazdy… Światło nieba — i bagna bez dna… I przestrzenie duszy nieogarnione, Gdzie za znak — gwiazda przewodnia. * * * Z góry rozbiegły się drogi (Ich nazbierało się skądinąd!), Do ust piwonii wilgotnych Przylgnął — nie oderwie się trzmiel. Chatki poruszają się linami W poranka sieci jasnej. Cienkimi wąsami-dymami Wyszukują szparki w niej, — Aby tam, gdzie słońce piękne I coś tam błyska-grzmi… Grzmot patyczkiem błyszczącym klaśnie — W mig pochowają się dymy. WIEŚ Doczekała się czereśnia szpaków. Triumfuje dusza gdzieś na spodzie. Członkini NSPU Lubow Proc — autorka tomików poetyckich „Dublany” (1990), „Jarzębinowa noc” (1995), „Srebrne klucze” (2001), „Duch ewszanu” (2002), „Grupa krwi” (2009). Proświcianka od pierwszego dnia odrodzonego Towarzystwa, przez wiele lat kierowała miejscowym oddziałem „Proświty”, dawna prenumeratorka tygodnika „Słowo Proświty”. Nauczycielka. Mieszka i pracuje w rodzinnych Dublanach. Książka poezji „Grupa krwi”, która uderza oryginalną metaforyką, aktualnością problematyki i duszną szczerością, została wysunięta do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Nasze kury już setki szlaków Rozgrzebały na sąsiedzkim ogrodzie. Pachnie gnojem. On siwym wujom Całe życie — za najdelikatniejsze perfumy… Moje rodzime! Ciebie nie oddam Ja bezrodnemu hyclowi na pośmiewisko. ZIEMIA Dopóki słonecznik słońca ponad nami I nie jest zabity biały świat na głucho, Tak delikatnie rozgniatamy opuszkami, Żeby stała się nam kiedyś lekkim puchem… * * * Stoi-opiera się świeca — Nie chce w zaświaty ruszać… O, jak rozpaczliwie traci Świat złote luksusowe szaty! Zdmuchnie pożar kto? Kto ujarzmi szał żar-ptaka?.. Nasłuchuje ucho szelest — to Lasy kroczą srebrnolice. Po futrach lisów idą lasy Skraj pola, gdzie niezmordowana warta Deszczy i mżawki. Nie proś — Dla nich pozłota nic nie warta. …W norę wbił się lis jeden — Przyszła mu godzina czarna: Nad nim zadrżał biały młyn — Zesztywniał i kręci żarna. łodni wyszczerzą gęby Strzelby, psy, nienasycone chaty… Wylaz, Mykyto. Nie pójść — Siebie żywcem tu pochować. Kłujące mielenie nad i pod — Łzą zatyka oko. Choć cierpną łapy — piszesz ślad. Nie wydawaj mnie, sroko! …A dalej sił — i wcale. Oślepią błyski kolorowe. …Rozdarty krzyk twój ktoś z „braci” Zaszyje nitką krwi… * * * Arcydzieło jesienne… Ach, brakuje słów! Stań i patrz — szukać ich nie trzeba: Drżąca gałąź późnych żurawi W niebieskiej ramie wystygłego nieba. NIEDZIELA Na stołeczku czystym — obok Szarych dni powszednich, gdzie światła — na dnie, Grzecznie usiadła stateczna niedziela — Biały węzełek na nitce dni. Buzia jasna, i Dziewicy Marii — Oczy ciche (taką piszcie!). Delikatny skrawek Pańskiego marzenia Stał się łatką dla grzesznej duszy. W cerkwi odprawia się. Cieszą się dzwony — Podsładzają Służbie usta… Obijamy się, bo przecież nie broni Strojna — niedziela święta. Gdzieś daleko nieuczesane sprawy I rozczochrane wiersze smutne… Kropla miodu do zgorzkniałej potrawy, Czerwony znak na szarej sukni. Barwy nastroju — świeże i bogate. Spodziewać się, że wiecznie, — na próżno… Kogucik z cukru na świątecznym święcie: Niby tylko liźniesz — i nie ma. PRZEZIĘBIENIE Dzień odpłynął — z pieśni biały łabędź. Tymiankowy wieczór piołunów. Panie, ja t u t a j czy już na niebie? — Szamoczę się w zaspach snów. Błyskawice obsiadły zimne łoże — Żądlą to w skroń, to w brew… „Rtęć” goni — zatrzymać się nie może. Boże, ja już t a m czy jeszcze żyję?.. „Noc jak morze”. Brzegu nie widać. Za wiosło — zasolony rękaw. Serce w gardle. Bije szybko-szybko — Ból na niego łowy urządził. A minuty suną, jak ordyńcy, — Musisz z nimi stanąć twarzą w twarz, Musisz przetrwać w samotności Mękę czarną, długością w noc. Ale nie! Ktoś z nieba cicho spłynie — Jeszcze jednym wiosłem — jasny rękaw… …Ranek. Herbata. I plasterek cytryny — Nimbem Tego, kto uratował. * * * Wieś w oblężeniu milczących śniegów. Pręży się zima gośćmi bogatymi. Sznureczki czarne zgubionych śladów Rozwieszone między cerkwią i chatami. W skrzypcach wiatru szum zielony umilkł. Świąteczna baśń — z rzęsami płatkowymi. — Głodnymi oczami świeci wilk, — Straszy mama, byśmy trzymali się chaty. Ciepła w rękawicę ukradniesz — I spadasz na niebieski lód śnieżynką. Panuje biel w przestrzeni bezkresnej, Gdzie lato łaskotało ślad pyłkiem. BOŻE NARODZENIE „NA WODZIE” Śniegi przespały biały czas, kiedy Im ziemię z wysokości posypać… Klip-klip w dół — to drobny, to płatkowy — W chmury winnie spod poły. A winne! Któż takie widział, Żeby na Boże Narodzenie deszcze kolędowały?!. Lecz z dziwu księżyc — podróżnik bywały — Przekaprysił srebrne stosy spraw! …Skoczy puszysta iskra: huśta-da! — I już Święta posmak nie słony. I na podłogę nocy snop słomy Z Betlejem wyniesie gwiazda. * * * I każdy finisz — to, w istocie, start… Lina Kostenko Stanie się śmierć kiedyś nowym początkiem — Wypłyniesz cicho z mętnych toni, By wrócić zbolałym dzieciątkiem W pieluszki łagodnych niebios. Aniołem — niewidzialnym, nieprzejrzanym — Mimo Bożych pozachmurowych wież Na chmurce słonecznej rymy Ponad rodzimym polem przepłyniesz. I jeśli kochał cię Pan, To łzą kapniesz błękitną W duszę tego, kto jeszcze śni o tobie, Kto jeszcze chodzi, ubrany w śmiertelną ciało. osiedle Dublany rejonu samborskiego obwodu lwowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Bikownia i misja na „cmentarzu rozstrzelanych iluzji”

Iryna OLIJNYK, Kijów. Kwadratowe serce — w kwadratowym kole, w śmiertelnym kare padamy do ziemi. Wasyl Stus. Wydaje się, że pierwszy krok do wymarzonego przez Ukraińców przeznaczenia Artystycznego Arsenału jako ośrodka historii Ukrainy został zrobiony. Trzy żałobne dni pamięci ofiar wielkich głodów na Ukrainie rozszerzyły się o wspomnienie ofiar represji politycznych. Płaszczyzna ekspozycyjna projektu „Prawda ratuje od śmierci” tonęła w czerwonych jabłkach, migotała świecami, szlochała „requiem”, a wszyscy, którzy się tam znajdowali, szli wśród realnych eksponatów „drogą bólu”. Zapłonęła nadzieja, że w końcu zniknie utrwalony podział na tragedię miasta i wsi, ponieważ niedola zamęczonych Ukraińców nie znała granic i regionów, a była całościowym tworem represji politycznych, według definicji Wasyla Stusa, „zewnętrznej strefy” — ZSRR. Projekt zapoczątkowano z inicjatywy byłego prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, co odrodziło nadzieję na to, że „ojciec chrzestny” Artystycznego Arsenału jednak doprowadzi do logicznego zakończenia te głęboko narodowe inicjatywy, za które naród Ukrainy wyraził mu w 2004 roku swoje zaufanie. Bo właśnie Ukaz Prezydenta Juszczenki z 17.05.2006 r. nr 400/2006 „O nadaniu Państwowemu historyczno-memoriałowemu rezerwatowi „Bikowniańskie mogiły” statusu narodowego” był pierwszym krokiem do ustanowienia historycznej sprawiedliwości wobec totalitarnych represji na Ukrainie. Tym bardziej, że czeka na dokończenie druga część kijowskiego Memoriału pamięci ofiar wielkich głodów. W ramach tych działań artysta ludowy Ukrainy Anatolij Hajdamaka przedstawił koncepcję projektu Memoriału pamięci ofiar totalitarnego reżimu „Cmentarz rozstrzelanych iluzji”. Anatolij Hajdamaka obdarzony jest zdumiewającą zdolnością wznoszenia metaforycznych struktur na historycznym tle bytu, które materializują się w konkretnych rzeczach. Teoretycy sztuki nazwali to zjawisko „poetyckim symbolizmem”, jednak, moim zdaniem, należy do niego dodać talent OBRAZOtwórczego reżysera, u którego siłą napędową procesu twórczego jest przede wszystkim pamięć genetyczna. Centrum „rozstrzelanych iluzji” jest tarcza strzelnicza. Ten obraz pochodzi z jego dzieciństwa. Według słów artysty, wyraźnie pamięta siebie od 4 roku życia, od momentu, kiedy sam był celem dla niemieckich samolotów, przed którymi chował się za drzewami. Zamiast niego celem stała się jego chata, płomień z której na zawsze odbił się w dziecięcych oczach, formując odpowiedni próg bólu „poetyckiego symbolizmu”. A jego ojciec, przechodząc wojnę radziecko-fińską i Wielką Wojnę Ojczyźnianą, nie zastrzelił ani jednego żołnierza, bo nie potrafił uczynić celem żywego człowieka. Może właśnie dlatego fiński snajper, który celował mu w głowę, trafił w ramię, zachowując rękę, która nie strzelała. Memoriał planowany jest na bazie kompleksu memoriałowego „Bikowniańskie mogiły”, którego autorami są Mykoła Kysłyj i Wołodymyr Czepełyk. W celu zachowania integralności obiektu filozoficzna koncepcja i struktura pierwszej części będzie rozwijana i pogłębiana. Przede wszystkim maksymalnie zostanie zachowane historyczno-dokumentalne otoczenie, naturalny krajobraz, który sam w sobie jest wymownym symbolem-świadkiem wydarzeń lat 1930—1940. Kompleks memoriałowy „Bikowniańskie mogiły” — miejsce masowych pochówków represjonowanej kijowskiej inteligencji lat 1930—1940. Ten teren został oficjalnie określony jako „specstrefa” dla tajnych pochówków w 1936 r. 20 marca 1937 r. Prezydium Kijowskiej Rady Miejskiej o godzinie 2 w nocy tajnym postanowieniem podjęło decyzję o przeznaczeniu ziemi na cele specjalne. Właśnie tutaj znaleźli swoje ostatnie schronienie skazani na rozstrzelanie w trybie pozasądowym, wyrok wobec których został wykonany w Kijowie. Kwiat ukraińskiego narodu: artyści, naukowcy, pisarze, przedstawiciele duchowieństwa doświadczali nieludzkich tortur w piwnicach NKWD (ul. Lipska 16), co jest bardzo symboliczne, ponieważ obecnie znajduje się tam Ukraiński Fundusz Kultury i Instytut Pamięci Narodowej, oraz w piwnicach obecnego Centrum Sztuki (ul. Instytucka). Wyroki na „wrogów ludu” wydawano nie personalnie, a „z listy”, przez sądy „trójki” i „dwójki”. W przededniu Wielkiej Wojny Ojczyźnianej naród ukraiński doświadczył fizycznego wyniszczenia z rąk totalitarnej maszyny: wielki głód lat 1921—1933 wyniszczył ukraińską wieś, a represyjna stalinowska maszyna próbowała zetrzeć z powierzchni ziemi wolnomyślną ukraińską inteligencję. Kompleks memoriałowy znajduje się na „specstrefie” o powierzchni 4 ha, stanowiąc system znakowych symboli, które z kinematograficzną precyzją wizualizacji cyfr, faktów, sumy ludzkich losów mają na celu nie tylko uczczenie pamięci poległych i pochowanych na tym terenie. Oprócz panteonu (miejsca pochówku) Memoriał ma na celu pokazanie dwuwymiarowości przestrzeni: dusze poległych nie znikają na wieki, one znowu są tutaj, w tej przestrzeni, występując jako przestroga dla współczesnych poprzez połączenie różnych symboli. Ludzie, przedmioty, szyny, pociąg, platformy, płyty nagrobne, obeliski — ten „cmentarz rozstrzelanych iluzji” przekształca się w jednolity obrazowy strumień, dopełniany twórczą fantazją każdego, kto znajduje się w tym polu znaczeniowym, w ognisku tarcz strzelniczych. Kompleks memoriałowy zostanie „udźwiękowiony” poetyckimi wersami bojowników o niepodległą Ukrainę, wśród których są i ci, którzy prawdopodobnie pochowani są w Bikowni, jak na przykład: Słuchajcie szeptu igliwia na grzbietach i gwaru wiekowych wiatrów. Nie można zasłaniać współczesnym życiem życia tysiącleci. Mychajl Semenko. Pod linie celownika zostali postawieni przedstawiciele ukraińskiej inteligencji, którzy stali się wygodnymi celami, bo ich bronią była sztuka, nauka, słowo. Wśród nich fundator Akademii Sztuk profesor M. Bojczuk, metropolita W. Łypkiwski, pisarz J. Sawczenko, poeci M. Semenko i M. Skuba… Na dzień dzisiejszy znane są nazwiska 16 tys. osób. Po raz pierwszy informację o masowych pochówkach ujawniono w 1941 r. podczas niemieckiej okupacji jako zbrodnie bolszewickiego reżimu. Przed wejściem do Memoriału, na samym początku torów kolejowych, znajduje się ogromny kamień, gdzie wyryto słowa W. Symonenki, które są epigrafem do całego Kompleksu: Granitowe obeliski, jak meduzy, Pełzły, pełzły i opadły z sił. Na cmentarzu rozstrzelanych iluzji Już nie ma miejsca dla mogił. Miliardy wiar — zasypane w czarnoziem, Miliardy szczęść — rozwiane w proch… Z tego miejsca ciągną się dwie długie drogi, które przecinają się w centrum placu pod kątem prostym, tworząc linie celownicze na ogromnej tarczy, będące jednocześnie drogami poprzez promienie radialne do koncentrycznych kręgów. Na nich chaotycznie rozmieszczone są kluczowe obiekty Kompleksu, które tworzą jednolite pole znaczeniowe — jako uogólniony obraz milionów zamordowanych, zakatowanych, rozstrzelanych. Poprzez wizualizację przestrzeni można przemyśleć i analizować wydarzenia z perspektywy czasu. Symboliczny system dróg zlewa się na centralnym placu, pokazując zdystansowaną pozycję współczesnego człowieka na tle historii, tworząc efekt obecności, dając możliwość każdemu pokonania tej drogi. Centralny plac widać ze wszystkich stron dzięki wysokiej dzwonnicy (ok. 30 m), utworzonej z metalowych fragmentów z 4 stron, w centrum której stoi „Stół Tryzny”. Na nim każdy może postawić świece, fotografie poległych, położyć kwiaty, czcząc tych, których dusze odeszły do nieba. Na drodze, która ciągnie się od trasy Browarskiej, stoi pociąg z tamtych lat jako symbol systemu represyjnego, który miażdżył ludzi. To właśnie on pcha platformy, do których podjeżdżają „Czarne wrony” (obraz ludzi, którzy dokonywali represji). „Czarne wrony” wykonane są z zbrojenia w formie zakratowanej przestrzeni. Tutaj działa zasada kompozycji dynamicznej: wydaje się, że sami znajdujemy się w jej centrum, a wokół jest bezwymiarowy świat, który trzyma nas w tym kręgu. Szyny stopniowo zagłębiają się w ziemię, aby w ten sposób wygodniej było dotrzeć do centralnego placu, a dalej na nich stoją już platformy z granitowymi płytami, na których zapisane są wszystkie znane nazwiska zakatowanych. Ostatnia platforma stoi na brzegu jeziora, gdzie kończy się droga, a w jeziorze zatopione są białe krzyże w kształcie ptaków, takich samych, jak przy wejściu. Na innej platformie znajdują się bezimienne płyty. W jednym z wagonów znajduje się prawdziwe obuwie, które zdjęto z poległych przed rozstrzelaniem. Wzdłuż tej drogi wznoszą się symboliczne figury-cele, które stopniowo zanurzają się i ostatecznie znikają w ziemi (tworzy się efekt ruchu). Koncentryczne koła — drogi wokół placu połączone są radialnymi ścieżkami w liczbie odpowiadającej międzynarodowym obiektom, jak wybuchy kul na tarczach. Główne drogi oraz koncentryczne koła pokryte są czerwonym odsiewem tłuczonej cegły, jak ogromna rana tej ziemi. Lecz mimo wszystko, totalitarny reżim nie zdołał pokonać wielowymiarowości niezależnego ducha wolnego człowieka, tych, którzy przede wszystkim liczyli się w tym świecie jako osobowości. Właśnie dlatego Memoriał musi dać odpowiedź na pytanie, które w imieniu Ukraińców sformułował Wasyl Symonenko: Gdzie teraz jesteście, kaci mojego narodu? Gdzie wielkość wasza, siła wasza gdzie? Na jasne zorze i na ciche wody Już czarna wasza złość nie spadnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zdjęcie Olesia Dmytrenki staramy się zainteresować dzieci nauką historii ich miasta, rejonu. Czasami się udaje. Jeśli choć niewielu dzieci się zainteresowało — to już wielkie zwycięstwo. — Krajoznawstwo i Donbas. Czy ten temat jest poruszany na łamach prasy ukraińskiej i rosyjskiej? Wałerij ROMANKO, przewodniczący zarządu Donieckiej organizacji obwodowej NSKU, docent Słowiańskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego, członek NSPU: — Szeroko i pełnie temat krajoznawczy jest poruszany w jedynej ukraińskojęzycznej gazecie „Donecczyna”. To właśnie ona pomogła nam wydawać historyczno-krajoznawcze czasopismo „Ridnyj kraj”: światło dzienne ujrzały tylko cztery numery, z powodu trudności materialnych nie mamy możliwości dalej go wydawać. W naszym regionie w wielu miastach działają kółka „Młody krajoznawca”, warto sformalizować je prawnie, opracować regulamin naszych młodych sił. Ważną pracę prowadzimy w szkołach, MAN, kółkach krajoznawczych. — Jakie zadania stawia przed sobą fundacja P. Tronki? Łarysa TRONKO, przewodnicząca zarządu Fundacji imienia P. T. Tronki: — Wypełniam wolę ojca. Zaplanowano wydanie 5 tomów jego wspomnień. W mieszkaniu moich rodziców mam zamiar urządzić muzeum. Na małej ojczyźnie Petra Tronki, na Sumszczyźnie, również zostanie utworzone muzeum. To sprawa nie na jeden rok. Zresztą wsparcie państwa jest znikome. — Proświta i krajoznawstwo: dwie drogi, jeden cel… Petro ARSENYCZ, zastępca przewodniczącego Iwanofrankiwskiej obwodowej organizacji WUT „Proświta”: — „Proświta” i NSKU powinny wychowywać młodzież w duchu narodowym, chrześcijańskim i patriotycznym. Wszyscy krajoznawcy muszą dbać o uzupełnianie bazy źródłowej. Zebrałem dużą kolekcję materiałów (rzadkie dzieła, które wydawano we Lwowie, Kołomyi i innych miastach), na podstawie której można stworzyć Muzeum Ludowej Czci dla Szewczenki. Przygotowuję także książkę „Taras Szewczenko i Przykarpackie”, gdzie szczegółowo opisano jego rzadkie dzieła, które wydawano w kraju galicyjskim, oraz ludzi, którzy mieli w tym swój udział. Wydałem również kalendarz proświtański na 2012 rok. Rozmawiała Ulana WOLYKOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięci Dmytra Hrynkiwa

— Jak połączone są krajoznawstwo i literaturoznawstwo, badania życiorysów wybitnych Ukraińców oraz przeszłości ich ojczyzny? Serhij HAŁCZENKO, zastępca dyrektora Instytutu Literatury imienia T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: — Większość naszych wybitnych ludzi pochodzi ze zwykłych ukraińskich wsi i miasteczek. Często o tej czy innej osobistości dowiadujemy się dzięki krajoznawcom, którzy zapisują wspomnienia, znajdują u kogoś z mieszkańców nieznane dokumenty. Czasami Jego serce zatrzymało się w nocy 24 stycznia 2012 roku. Członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, „Proświty”, przewodniczący miejsko-rejonowej organizacji towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych, honorowy obywatel Kołomyi, autor zbiorów wierszy „Podróż z czerwonego w niebiesko-żółte”, „Skiby wolności”, „Panas Załywacha”, „Wąsaty miesiączek”, „Powstańczy psałterz”, „Słoneczny pas”, poematów dramatycznych „Dzwon w celi”, „Pojedynek”, „Do specjalnego rozporządzenia”, „W rotondzie strachu”, książki opowiadań „Hnacie, joj!..”, powieści artystycznych i dokumentalnych „Zemsta”, „Lot więźnia”, „Młodzieńcy ze stali hartowani” i in. Laureat nagród imienia Tarasa Melnyczuka, imienia Dowbusza, imienia Lesia Hryniuka. Urodził się Dmytro Hrynkiw 11 czerwca 1948 roku w malowniczej wsi Markiwci koło Kołomyi, ukończył szkołę średnią w osadzie Peczeniżyn, pracował w przedsiębiorstwie w Dniepropietrowsku, służył w wojsku, pracował w kołomyjskim zarządzie budowlanym, ukończył trzy kursy Iwano-Frankiwskiego Instytutu Ropy i Gazu, w 1973 roku aresztowany przez KGB za zorganizowany z myślącymi podobnie ludźmi niezależny związek młodzieży Galicji. Karę odbywał w obozie Kuczino w rejonie czusowskim obwodu permskiego. Pracował w zakładzie „Kołomyjasilszmasz”. Przyjęty do Związku Porozumień Helsińskich, wybierany był na przewodniczącego organizacji Ukraińskiej Partii Republikańskiej, deputowanego Rady Miejskiej Kołomyi dwóch kadencji. Pracownik kołomyjskiego komitetu wykonawczego. Dmytro, ojciec trojga dzieci, był aktywnym człowiekiem w życiu społecznym, nie tlił się, a płonął, do ostatniego tchu niósł w sercu miłość do Ukrainy, nie oczekując za to żadnych nagród. Lubił towarzystwo, szanował mądre, rozważne grono, aktywnie podróżował. W rozmowie przyjazny, uważny, tolerancyjny, nigdy nie używał wulgarnych słów. Takim zawsze pozostaje w naszej pamięci. W żałobie przyjaciele i koledzy, pisarze, byli więźniowie polityczni Ołeksij Riznyczenko z Odessy i Stepan Sapelak z Charkowa, historyk Bohdan Czornomaz z Umania; członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Wasyłenko z Kijowa, Mychajło Andrusiak, Mykoła Wasyłczuk, Wasyl Riabyj; członkowie Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Wasyl Hłahołuk, Iwan Wijtenko, Jarosław Jasinski, Wasyl Niniowski, Ihor Zwarycz, literat Wasyl Mychajliszczuk, członkowie Narodowego Związku Artystów Ukrainy Myrosław Jasinski, Wasyl Andruszko z Kołomyi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Najważniejszym zadaniem jest utworzenie instytutu krajoznawstwa

23 stycznia odbył się V zjazd Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. O wrażenia, plany na przyszłość i aktualne problemy ruchu krajoznawczego zapytaliśmy delegatów zjazdu. — Jakie są najważniejsze zadania na 2012 rok w dziedzinie krajoznawstwa? Anatolij SYTNYK, członek prezydium zarządu NSKU, członek kolegium czasopisma „Krajoznawstwo”: — Na V Zjeździe zebrali się przedstawiciele z całej Ukrainy, aby określić drogę Związku na przyszły okres, już bez opieki wielkiego Ukraińca Petra Trońka. Najważniejsze zadanie na przyszłość — kontynuacja tej ogromnej sprawy, którą on kiedyś zapoczątkował, wydając historię miast i wsi Ukrainy. Było to naprawdę unikalne wydanie, Petro Tymofijowycz chciał wydać je ponownie na nowej naukowej podstawie w niepodległej Ukrainie, bo w naszej historii jest wiele białych plam i trzeba je leczyć i prawdziwie o wszystkim opowiedzieć. Członkowie Związku dołożą maksimum wysiłków, aby takie fundamentalne wydanie, które zapozna z biografią wszystkich miejscowości, ujrzało światło dzienne. Na tym zjeździe rozstrzygano nie tylko kwestie twórcze. W 2008 roku Związek uzyskał status Narodowego, i pojawia się wiele kwestii organizacyjnych, bo teraz każdy członek Związku staje się profesjonalnym krajoznawcą. Ważne jest posiadanie lokalnych oddziałów, które byłyby oficjalnie zarejestrowane; w niektórych obwodach tej pracy jeszcze nie przeprowadzono, dlatego teraz będą pewne zmiany w statucie, które pomogą krajoznawcom zjednoczyć się i kontynuować swoje twórcze poszukiwania. Hryhorij SAWCZENKO, profesor KNU im. T. Szewczenki, przewodniczący zarządu Kijowskiej Obwodowej Organizacji NSKU: — Wśród najważniejszych priorytetów rozwoju nauki krajoznawczej — utworzenie Instytutu Krajoznawstwa, który mógłby koordynować całą pracę naukową, oraz bezpośrednio praca w oddziałach. Serhij KORNOWENKO, profesor Czerkaskiego Narodowego Uniwersytetu im. Bohdana Chmielnickiego, doktor nauk historycznych: — Konieczne jest utworzenie Naukowo-badawczego Instytutu, który w ramach Instytutu Historii Ukrainy zajmowałby się badaniem i opracowywaniem zagadnień nauki krajoznawczej. Krajoznawstwo jako dyscyplinę specjalną trzeba wprowadzić do szkoły, uczelni wyższych. U nas, na Czerkaszczyźnie, ta nauka intensywnie się rozwija, co kwartał ukazuje się periodyk „Czerkaszczyna”, utworzono stronę internetową obwodowej organizacji, regularnie organizujemy konferencje. Przecież właśnie Czerkaszczyna — ośrodek duchowości Ukrainy, a Czerneча Hora — świątynia narodu ukraińskiego. Działa też projekt „Złota podkowa Czerkaszczyzny”, odnowiono rezydencję Bohdana Chmielnickiego w Czyhyryniu, wybudowano drogi. krajoznawcy poszukują po prostu bezcennych materiałów. Wtedy stają się one własnością nauki akademickiej, muzealnictwa i historii. — Jednym z priorytetowych kierunków nauki krajoznawczej jest działalność na rzecz ochrony zabytków… Halina DENYSENKO, członkini zarządu NSKU, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy: — Obecnie przygotowujemy „Raport o zabytkach historii i kultury Ukrainy”, który obejmuje ponad 140 tysięcy zabytków znajdujących się w naszym państwie. Bardzo ważne jest, aby społeczeństwo zwracało uwagę na nasze dziedzictwo kulturowe. Obecnie niszczy się wiele zabytków i centrów historycznych, także w Kijowie (w wyniku całkowitej zabudowy). Właśnie teraz musimy ocalić serce naszego miasta — Andrijiwski Uzwiz, ponieważ tam postanowiono wymienić stare instalacje, lecz wyszło tak, że zniszczono wszystko: i bruk, i budynki… Oczywiście społeczeństwo zaprotestowało. Uważam, że również krajoznawcy powinni powiedzieć swoje stanowcze „Nie”. W każdym obwodzie są obiekty, które wymagają naszej ochrony. — Bardzo ważne, aby krajoznawstwo stało się sprawą młodych… Ihor KOCZERHIN, przewodniczący zarządu Dniepropetrowskiej Organizacji Obwodowej NSKU: — Angażujemy młodzież w pracę krajoznawczą poprzez genealogię, pracę muzealną, inicjujemy wycieczki, w szkołach wdrażamy nietradycyjne metody nauczania, na przykład poprzez przedmioty, które nie są obowiązkowe, na-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Szósta z serii Wspólny projekt proświtian i krajoznawców

Jewgienij BUKET Niedawno ukazała się drukiem szósta książka „Biblioteki «Słowa Proświty»” – „Duchowe amulety rodzinnego kraju”. Złożyły się na nią publikacje z lat 2001–2011, połączone tematyką krajoznawstwa. Wydanie, ku czci świetlanego imienia wybitnego Ukraińca, znanego działacza państwowego i społecznego, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Bohatera Ukrainy Petra Tymofijowycza Tronki (1915–2011), zostało zrealizowane ze środków Narodowej Spiłki Krajoznawców Ukrainy. Książka „Duchowe amulety rodzinnego kraju” odzwierciedla działalność Spiłki Krajoznawców w ciągu ostatnich pięciu lat i przyda się wszystkim badaczom małej ojczyzny. Słusznie zaznaczono, że otwiera ją artykuł P. Tronki „Wehy kształtowania się współczesnego historycznego krajoznawstwa”, opublikowany na łamach „Słowa Proświty” w czerwcu 2010 roku, oraz wywiad z wybitnym uczonym z numeru sierpniowego tego samego roku. Wśród autorów szóstej książki „Biblioteki «Słowa Proświty»” są także dyrektor Równieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandr Buły­ha, historyk-archiwista z Łucka Wołodymyr Rożko, znani pisarze i dziennikarze Wiktor Terleckyj, Maria Kuczerenko, Switłana Orel, Anatolij Niedawnyj, Ołeksandr Wakulenko, Mykoła Ławryk, Ludmyła Pustelnyk, Petro Antonenko, Tetiana Budar, Tetiana Bidzila i inni. Nowe wydanie rozpowszechnia Narodowa Spiłka Krajoznawców Ukrainy, a jego wersja elektroniczna jest dostępna do pobrania na naszej stronie slovoprosvity.org w dziale „Biblioteka «Słowa Proświty»”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Odeski Caravaggio znów w centrum uwagi

Słynny włoski malarz Michelangelo da Caravaggio (właściwie Merisi) był na Ukrainie reprezentowany tylko jednym swoim dziełem — obrazem „Pojmanie Chrystusa”, który ma także drugi tytuł — „Pocałunek Judasza”. To płótno stanowiło ozdobę stałej ekspozycji Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej, wielokrotnie eksponowano je także na międzynarodowych wernisażach poświęconych twórczości twórcy realistycznego kierunku w malarstwie europejskim XVII wieku. Całemu światu obraz stał się znany po tym, jak w nocy z 1 na 2 sierpnia 2008 roku złodzieje wykradli go z muzeum. Płótno odnaleziono aż w Niemczech w czerwcu 2010 roku, a później, bardzo uszkodzone, zwrócono na Ukrainę. Od tego czasu odeski Caravaggio jest jedynie dowodem rzeczowym w sprawie karnej o kradzież, a historycy sztuki od czasu do czasu podnoszą kwestię, czy dzieło to jest oryginałem, autorskim powtórzeniem czy kopią. Zatem detektywistyczna historia trwa dalej, eksperci spierają się, a arcydzieło niszczeje w oczekiwaniu na konserwację. O tym porozmawiamy szczegółowiej dalej. Serhij SŁOBOŻANSKI, m. Odessa Detektywistyczna historia wciąż trwa. Szczegóły dotyczące zatrzymania przestępców, którzy ograbili odeskie muzeum, oraz wszczętej przeciwko nim sprawy karnej są już znane. W wyniku międzynarodowej operacji specjalnej zatrzymano dwóch Ukraińców i Rosjanina, którzy próbowali sprzedać skradziony obraz przez Internet. Choć prosili o azyl w Niemczech, odmówiono im tego i pod eskortą wydano ich z Berlina do Kijowa. Ogółem Zarząd Śledczy MSW Ukrainy wziął pod straż 20 osób, które uznaje się za uczestników międzynarodowej bandy złodziei antyków. Oprócz obrazu Caravaggia podejrzanym zarzuca się jeszcze 19 kradzieży z domów zamożnych Ukraińców. Nie pogardzili również mieniem Narodowego Komitetu Sportu Osób Niepełnosprawnych Ukrainy, wynosząc z ich biura komputery i sprzęt biurowy. Całkowita wysokość poniesionej szkody materialnej, łącznie z obrazem „Pocałunek Judasza”, wynosi 3 mln 624 tys. hrywien. Były minister spraw wewnętrznych Anatolij Mohyliow nazwał zatrzymanie członków tej bandy najgłośniejszą operacją specjalną resortu. Wszczęta przeciwko przestępczemu zgrupowaniu sprawa karna liczy 10 tomów. 10 października 2011 roku prokuratura Kijowa przekazała do sądu sprawę karną przeciwko pięciu osobom. Zarzuca się im naruszenie części 5 artykułu 185 Kodeksu karnego (kradzież), części 3 artykułu 28 (popełnienie przestępstwa przez grupę osób w ramach wcześniejszego porozumienia), części 2 artykułu 201 (przemyt). Maksymalna kara dla złodziei obrazu Caravaggia wynosi 12 lat pozbawienia wolności z konfiskatą przedmiotów przemytu i mienia. Takie skomplikowane sprawy sądy rozpatrują przez wiele miesięcy, a nawet lat. Właśnie to niepokoi właścicieli obrazu i historyków sztuki, ponieważ płótno trzeba odrestaurować, a wciąż pozostaje ono dowodem rzeczowym przestępstwa. Choć można było już dawno udokumentować je na taśmie fotograficznej i filmowej, a te materiały filmowe i fotograficzne wykorzystać w sądzie jako dowód. Wątpliwi eksperci krzyżują szpady Dziwne i przykre jest to, że właśnie w tych dniach, gdy obraz „Pojmanie Chrystusa. Pocałunek Judasza” faktycznie został aresztowany i jest niedostępny dla badań specjalistów, w prasie wybuchł szum, że to nie oryginał Caravaggia i nawet nie jego własna replika. Szczególnie zajadle opluwa to arcydzieło malarskie, będące własnością Ukrainy, zagraniczne media, zwłaszcza te, które nigdy nie przejawiały sympatii do naszego niepodległego państwa. A ponieważ wciąż znajdujemy się w głębokiej okupacji informacyjnej, to ukraińskim wydawnictwom nie pozostaje nic innego, jak powtarzać rozmaite zmyślenia. Bardzo żal, że odeskie media nie przeprowadziły gruntownego śledztwa. Przeglądając dziś nagłówki gazet i portali internetowych w rodzaju „Odeski Caravaggio — falsyfikat”, „Skradziony w Odessie obraz Caravaggia — podróbka”, „Pocałunek Judasza” — nie oryginał”, przypominam sobie, że kilka lat temu podobną hałaśliwą kampanię podważania autentyczności tego płótna już rozpoczynano. Nie przypadkiem inspirował ją wówczas „najlepszy znawca twórczości Michała Anioła da Caravaggia” Sergio Benedetti. Dyrektor Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej Wołodymyr Ostrowski, który zarówno wtedy, jak i teraz w stu procentach jest przekonany, że obraz odeski należy do pędzla Caravaggia, zaznaczył, że „Pojmanie Chrystusa” malarz napisał co najmniej dwukrotnie: jedno płótno znajduje się w muzeum irlandzkiego miasta Dublin, drugie — w Odessie. Jego zdaniem plotki o podróbce rozpowszechniają zainteresowane osoby, które kiedyś określały „autentyczność” obrazu bez należytych badań eksperckich. Wołodymyr Ostrowski zakwestionował wypowiedzi włoskiego eksperta Sergio Benedettiego, który wydał swój wniosek na podstawie złej fotografii z czasów sowieckich. „Kiedy później dowiedziałem się, że pan Benedetti jest kuratorem dublińskiego muzeum, wszystko stało się dla mnie jasne: Benedetti jest osobą zainteresowaną” — powiedział W. Ostrowski w wywiadzie dla prasy. Tak samo powierzchowne spojrzenie na odeskiego Caravaggia wyraża obecnie kurator działu malarstwa włoskiego i hiszpańskiego XVI–XVIII wieku Berlińskiej Galerii Sztuki Roberto Contini: „Skradziony w Odessie obraz to najwyraźniej dobrze wykonana kopia. Oryginał wisi w Dublinie. Wystarczy spojrzeć na obraz w Dublinie, aby od razu zobaczyć, który z dwóch należy do pędzla Caravaggia”. Co ciekawe, niemiecka agencja DPA podała tę informację, powołując się na anonimową przedstawicielkę dublińskiej galerii. Koło, jak widać, się zamknęło. Prawdą jest jednak, że stuprocentowej pewności co do oryginalności dublińskiego Caravaggia również nie ma. Ten obraz „Pocałunek Judasza” odnaleziono dopiero w 1990 roku w jezuickim klasztorze w Dublinie. Wówczas za oryginał uważano właśnie odeskiego Caravaggia. Inne wydawnictwa, rozpowszechniając sensacyjne demaskowanie w sprawie fałszerstwa i podróbki odeskiego Caravaggia, po prostu powołują się na bezimiennych „włoskich i niemieckich ekspertów”, którzy nie przeprowadzili żadnych ekspertyz, a wyniki prawdziwych badań po prostu ignorują. A niedawno do grona demaskatorów oryginalności odeskiego Caravaggia dołączyła zastępczyni dyrektora Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Konserwacji, gdzie obecnie znajduje się obraz, Tetiana Byczko. Różnica w jej twierdzeniach polega jedynie na tym, że powołuje się na zdanie pracowników Ermitażu, gdzie w swoim czasie konserwowano płótno. A dlaczego by nie przypuścić, że również w Petersburgu mogą istnieć tacy sami „zainteresowani” w poniżaniu odeskiego Caravaggia, jak w Dublinie? Ermitaż posiada cztery prace tego mistrza, włącznie ze szkicami, lecz wszystkie razem są mniej wartościowe z artystycznego punktu widzenia niż monumentalne odeskie płótno „Pojmanie Chrystusa”. Deprecjonować w oczach opinii publicznej wszystko, czym się posiada i z czego się jest dumnym Płótno w oczekiwaniu na sąd i konserwatorów Dla Ukrainy, dla naszego „starszego brata” sprawa jest znajoma. W latach pięćdziesiątych XX wieku moskiewska historyczka sztuki Ksenia Malicka przedstawiła przekonujące dowody, że odeskie obraz jest autorskim oryginałem. W 2005 roku jej wnioski potwierdzili hiszpańscy eksperci. Zdaniem Wołodymyra Ostrowskiego wszystkie rozmowy i spory o autentyczność obrazu są bezsensowne. Aby właściwie ustalić, który autor jest twórcą dzieła, trzeba przeprowadzić złożony zespół prac: zarówno analizę fizykochemiczną, jak i określenie, z jakiego czasu pochodzi płótno i użyte farby. Trzeba też wyjaśnić to, co nazywa się „dziejami obrazu”, tak zwany „proweniencję”; często taka informacja waży więcej niż prześwietlenie rentgenowskie. Zdaniem historyczki sztuki, zastępczyni dyrektora Odeskiego Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej Ludmyły Saulenko, należy przeprowadzić równoległe badania odeskiego Caravaggia i płócien tego mistrza, przechowywanych w Watykanie. Właśnie to pozwoliłoby poznać prawdę i położyć kres wszelkim insynuacjom. Ale muzeum nie może zamówić takich badań. Pod siłami są najwyżej Ministerstwo Kultury Ukrainy, i to za poparciem prezydenta. Przypomnijmy, że właśnie podczas wizyty Wiktora Janukowycza w Niemczech nasz kraj odzyskał skradziony obraz. Dlaczego zatem nie miałby on teraz zaangażować się w ustalenie jego oryginalności i dalszych losów? A arcydzieło niszczeje w oczekiwaniu na konserwację. Przekazując płótno Ukrainie, niemieccy specjaliści przeprowadzili jego wstępną konserwację. Restauracja dzieła, które bardzo ucierpiało z rąk przestępców, została powierzona specjalistom Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Restauracji Ukrainy. Praca będzie musiała być złożona i żmudna, bo złodzieje po barbarzyńsku wycięli płótno z ramy i nie zwinęli go w rulon, lecz złożyli je jak jakąś gazetę. Warstwa farby została naruszona, cała pokryta jest pęknięciami. Los tego obrazu wszystkim przypomniał historię z „Giocondą”, którą przed stuleciem wykradziono z Luwru. Ale francuskiego złodzieja szybko znaleziono, a obraz pozostał nienaruszony. Dzięki temu wydarzeniu „Mona Liza” stała się jednym z najsłynniejszych dzieł zachodnioeuropejskiego malarstwa. A tymczasem słynnego płótna Caravaggia odwiedzający muzeum nie zobaczą wkrótce. Zdaniem pracowników Narodowego Instytutu Badawczego Centrum Restauracji nie da się odnowić płótna w krótkim terminie, ponieważ trzeba przymocować wszystkie nitki w miejscu cięcia i usunąć mnóstwo pęknięć. Odessyci narzekają, że wciąż nie wiadomo, kiedy organy ścigania dadzą restauratorom zgodę na rozpoczęcie pracy. Bo nawet w najlepszych warunkach przechowywania odsłonięte z powłoki konserwującej miejsca cięć obrazu nadal ulegają zniszczeniu. Na spotkanie z ukraińskim Caravaggiem z niecierpliwością czekają nie tylko odessyci. Obraz mógłby stać się prawdziwą sensacją na wystawie prac tego mistrza, którą zorganizowano jesienią w Moskwie, ale tam ostatecznie się nie pojawił. Teraz jest już wiele zaproszeń z innych krajów, by zaprezentować tam ten rzadki utwór. Czy więc wbrew tym, którzy dążyli do zdeprecjonowania wartości i oryginalności dzieła Michała Anioła Merisi da Caravaggio „Pojmanie Chrystusa. Pocałunek Judasza”, może właśnie jemu przeznaczona jest taka sama popularność, jak słynnej „Giocondzie” Leonarda da Vinci? Chciałoby się wierzyć, że odesski Caravaggio jednak do nas wróci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ławra Peczerska w Kijowie to jedna z największych prawosławnych świętości Ukrainy, wybitny zabytek historii i architektury, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a także działający klasztor Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego ze statusem ławry. W 2007 roku Ławra Peczerska w Kijowie została wpisana na listę Siedmiu Cudów Ukrainy na podstawie wyników głosowania ekspertów i użytkowników Internetu. Na terenie Ławry Górnej działa Narodowy Kijowsko-Peczerski Rezerwat Historyczno-Kulturalny. Życie klasztorne koncentruje się na terenie Ławry Dolnej. Obie części ławry są otwarte dla zwiedzających. Obecnie rezerwat jest największym kompleksem muzealnym Ukrainy. Każdego roku odwiedzają go setki tysięcy turystów. Proponujemy czytelnikom Słowa Proświty ciekawą podróż do muzeów znajdujących się na tym terenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Muzeum, które przejechało pół świata

Ulana WOLIROWSKA Kolekcja Narodowego Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej Dekoracyjnej ma bogatą historię: w 1899 roku wchodziła w skład zbiorów Miejskiego Muzeum Starożytności i Sztuki. Muzeum wielokrotnie zmieniało swoją nazwę. Znane jest jako Kijowskie Muzeum Artystyczno-Przemysłowe i Naukowe, przemianowane w 1904 roku. W 1906 roku odbyła się Pierwsza Południoworuska Wystawa Rzemieślnicza, na której zgromadzono ogromną liczbę dzieł sztuki ludowej i przedsiębiorstw rzemieślniczych. Po jej zakończeniu wiele eksponatów pozostało w muzeum. To właśnie stało się podstawą kolekcji. W późniejszym czasie muzeum zmieniało nazwy, a kolekcja powiększała się dzięki licznym ekspedycjom na całym terytorium Ukrainy. Wybitni zbieracze rzadkich eksponatów — pierwszy dyrektor muzeum Mykoła Bilaszewski i naukowiec-etnograf Danyło Szczerbakiwski — przywozili unikatowe przykłady sztuki ludowej, przedmioty cerkiewne oraz inne obiekty o charakterze historyczno-użytkowym. Od 1964 roku muzeum istnieje jako samodzielna jednostka. Dziś kolekcja muzeum to ponad 78 tysięcy eksponatów, począwszy od XV wieku, a kończąc na pracach z początku XXI wieku. — Na Ukrainie nie ma więcej takich muzeów — opowiada zastępczyni dyrektora generalnego ds. naukowych Ludmyła Biłous. — Kolekcje o profilu etnograficznym sztuki ludowej znajdują się w wielu muzeach Ukrainy, w szczególności krajoznawczych, historycznych, etnograficznych, ale my jesteśmy muzeum artystycznym. W naszej kolekcji znajdują się nie tylko przedmioty codziennego użytku, z których korzystali ludzie, ale przede wszystkim te rzeczy, które mają wartość artystyczną. Każdy eksponat jest nośnikiem tej czy innej kultury, tradycji. Jaskrawym przykładem jest kostium, który łączy wiele rodzajów ukraińskiej sztuki ludowej: krój, aplikację, haft, tkactwo. Kolekcję muzeum eksponowano w wielu krajach świata. Braliśmy udział w wystawach światowych „EXPO”. Nasze eksponaty zachwycały zagranicznych gości, na przykład Chińczykom bardzo spodobał się ukraiński haft. Z zachwytem obcokrajowcy oglądają prace Marii Prymaczenko. Za granicę nie wywoziliśmy tylko dzieł artystki Kateryny Biłokur. Perełką muzeum są unikatowe zabytki sztuki sakralnej: Krzyż Łariona Iwanickiego, który wykonano na zamówienie dla cerkwi Zwiastowania we wsi Iwanyczi w guberni wołyńskiej. Jest to cyprysowy krzyż z 1756 roku, z bardzo delikatnym rzeźbieniem, na którym wygrawerowano inskrypcję donatorską o fundatorach tego krzyża dla cerkwi Zwiastowania. W kolekcji muzeum jest to najwcześniejszy datowany zabytek. Na szczególną uwagę zasługują wyroby hutnicze z XV—XVI i XVIII wieku. Ciekawa jest kolekcja Wołokytyńskiej Fabryki Porcelany, która istniała zaledwie dwadzieścia lat. Bardzo cennym eksponatem jest szklany puchar księcia Michała Serwacego Korybuta-Wiśniowieckiego, wykonany w pierwszej połowie XVII wieku na Białorusi. Puchar udekorowany jest grawerowanym ornamentem i ma bardzo duże rozmiary — 67 cm. W kolekcji znajduje się dywan z grobu hetmana Danyła Apostoła, unikatowy obrus, wyhaftowany przez mistrzów-chłopów pańszczyźnianych na cześć przyjazdu do miasta Głuchowa hetmana Kyryła Rozumowskiego, ponad 1000 wyhaftowanych ręczników z różnych regionów, a także pisanki z unikatowymi wzorami (niektóre z nich mają już ponad 100 lat). — Naszych zwiedzających zawsze przyciąga odzież ludowa. Znany współczesny projektant Jean Paul Gaultier nie mógł oderwać wzroku od ukraińskich kostiumów — opowiada pani Ludmyła. — Stworzył kolekcję, którą nazwał „Ukraina”, gdzie wcielił to, co zobaczył w naszym muzeum. Teraz odnośnie problemów: obecnie potrzebujemy nowego pomieszczenia, obiecywano nam je przyznać w Mysteckim Arsenale na drugim piętrze. Ale niestety nic się nie zmieniło. Przed dwoma laty, kiedy próbowano nas eksmitować, nie pozwoliliśmy zapakować do skrzyń ogromnej kolekcji. Wsparła nas również opinia publiczna, telewizja, media — wspomina Ludmyła Semeniwna. U nas odbywają się warsztaty z różnych rodzajów sztuki ludowej, w szczególności garncarstwa, pisankarstwa, malarstwa petrykiwskiego itp. Popularnym wśród dzieci i ich rodziców jest również Dzień urodzin muzeum. Co roku w muzeum odbywa się od 20 do 30 wystaw. Mimo wszystkich problemów i trudności, aktywnie przygotowujemy się do spotkania z obcokrajowcami, planujemy wydać album w trzech językach. Zdjęcia do materiałów Ołesia DMYTRENKI. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Prezent z okazji 960-lecia

Nadia KYRJAN Z okazji 960-lecia Ławry Peczerskiej i 85-lecia rezerwatu 2 września ubiegłego roku otwarto Muzeum Historii Ławry Peczerskiej. Można tu zapoznać się z historią Ławry od czasów jej założenia do dzisiaj. Podstawowym zadaniem Muzeum jest zapoznanie zwiedzających z kształtowaniem się zespołu architektonicznego klasztoru, unikatowej ławrskiej nekropolii, działalnością wybitnych postaci historycznych, których imiona są związane z Ławrą. Klasztor założyli świątobliwi Antoni i Teodozjusz w 1051 roku. Początkowo mnisi żyli w jaskiniach, stąd też pochodzi nazwa obiteli. W XI wieku klasztor stał się centrum szerzenia i utwierdzania chrześcijaństwa na Rusi Kijowskiej. W XII wieku uzyskał status ławry. W swoim czasie Ławra była ośrodkiem kronikarstwa, pracowali tu znani kronikarze – Nestor, Nikon, Sylwester i inni. W XI wieku założono ławrską pracownię ikonograficzną, otwarto pierwszy szpital, gdzie pracował sławny lekarz Agapit, który leczył zielami i modlitwami. W XIII wieku powstał znany „Pateryk Peczerski”. W 1615 roku założono drukarnię, a w 1631 roku metropolita Piotr Mohyła otworzył szkołę, która stała się poprzedniczką Akademii Kijowsko-Mohylańskiej – pierwszej uczelni wyższej w Europie Wschodniej. Po raz pierwszy na terenach wschodniosłowiańskich założono tu szkołę artystyczną. …O tym wszystkim można dowiedzieć się w nowym muzeum, zobaczyć rarytasy: ikony, księgi, przedmioty codziennego użytku mnichów itp. Wśród najciekawszych eksponatów – rzeźby Nestora Latopisarza i Agapita Peczerskiego, zrekonstruowane na podstawie rentgenowskich zdjęć czaszek, hologram krzyża Marka Peczernika z XI w., zegar w kształcie krzyża, „Powieść minionych lat” – kopia z Ławrentjewskiego odpisu z 1377 r. oraz inne. W 20 salach muzealnych znajduje się ponad 900 eksponatów z kolekcji fundusowej Rezerwatu Peczerskiego, ułożonych w porządku chronologicznym. Dla lepszego odbioru tematyki Muzeum Historii Ławry Peczerskiej w jego salach zainstalowano nowoczesny sprzęt informacyjny, w tym interaktywne kioski, gdzie na życzenie można obejrzeć ciekawe materiały archiwalne – fotograficzne i wideo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Historia ukraińskiego haftu

Oleksandr BAKUMENKO, laureat ogólnoukraińskich nagród literacko-artystycznych im. I. Neczuja-Lewyckiego oraz im. O. Olesia. Fundamentalna praca doktor nauk o sztuce, członkini korespondentki Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy, kierowniczki działu sztuki dekoracyjnej IMFE im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Tetiany Kara-Wasyliewej stała się prawdziwie niezwykłym wydarzeniem w ukraińskiej kulturze. Autorka monumentalnego, jaskrawo ilustrowanego tomu (463 s., 580 il.), który ujrzał światło dzienne w 2008 roku w kijowskim wydawnictwie „Mystectwo”, odtwarza unikalny obraz rozwoju fenomenalnego zjawiska ukraińskiego haftu od czasów pradawnych do współczesności. Najsłynniejsza na świecie badaczka ukraińskiego haftu na podstawie wieloletnich poszukiwań naukowych i analitycznych uogólnień przekonująco dowodzi pierwotnych źródeł oraz fenomenu tego zjawiska w ukraińskiej kulturze duchowej i artystycznej. Na podstawie mało znanych dokumentów archiwalnych, źródeł naukowych i literackich Tetiana Kara-Wasyliewa twierdzi, że ukraiński haft należy do jednej z najdawniejszych i najważniejszych składowych narodowej kultury dekoracyjnej naszego narodu. Dzięki dogłębnym badaniom autorki dowiadujemy się, że ukraiński haft, jako nurt sztuki, przez stulecia doświadczał nie tylko wysokich wzlotów, ale i okresów upadku. Systematyczna praca badawcza Tetiany Kara-Wasyliewej w muzeach i archiwach Ukrainy, w zbiorach Narodowych rezerwatów rozpoczęła się jeszcze na początku lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku, a zakończyła wydaniem szeroko zakrojonej „Historii ukraińskiego haftu”, a poprzedziło ją prawie 400 artykułów z zakresu teorii i praktyki sztuki ludowej, 20 książek popularnonaukowych, podręczników i poradników, 50 monografii zbiorowych i zbiorów naukowych. Wśród prac Tetiany Kara-Wasyliewej uwagę zwracają monografie „Połtawski haft ludowy” (1983), „Ukraiński haft” (1993), „Ukraińska koszula” (1994), „Ukraiński ręcznik” (1997), które znalazły należyte odzwierciedlenie na stronach „Historii ukraińskiego haftu” w pięknej oprawie artystycznej Andrija Prybiehy. Znaczną uwagę badaczka poświęca studiom nad cerkiewnym haftem Ukrainy i osobliwościom jego rozwoju. Skutkiem takich wieloletnich badań w muzeach i archiwach Ukrainy stały się najciekawsze rozdziały „Historii ukraińskiego haftu”: „Złote szycie Rusi Kijowskiej”, „Cerkiewne haftowanie XIV—XVIII w.” oraz „Malarze i haft XIX wieku”. Autorka doskonale zbadała i przeanalizowała prace hafciarskie o treści religijnej, w szczególności haft liturgiczny Ukrainy XVII—XVIII wieku. Atrybuowała ona haftowane dzieła o treści religijnej, które należały do matki wybitnego ukraińskiego hetmana I. S. Mazepy — ihumenii Marii Magdaleny Mazepyny oraz haftowane prace innych ihumenii i mniszek. Za gruntowne badania naukowe i odkrycia w dziedzinie ukraińskiej sztuki plastycznej, przedstawione w rozprawie doktorskiej „Haft liturgiczny Ukrainy XVII—XVIII w. (ikonografia, typologia i stylistyka)”, Tetianie Kara-Wasyliewej w 1994 roku przyznano stopień doktora nauk o sztuce. Po raz pierwszy w ukraińskim literaturoznawstwie opublikowała ona materiały archiwalne, które ujawniły na Ukrainie szeroką sieć żeńskich klasztorów XVII—XVIII w., w szczególności z czasów Hetmanatu. Były one fundowane przez wybitnych działaczy ukraińskiej kultury — hetmanów, starszyznę kozacką. Mniszki tych klasztorów były utalentowanymi ikonopisami, a to unikalne zjawisko artystyczne średniowiecznej kultury europejskiej. Szkoły przygotowujące kobiety-ikonopisów działały przy Niżyńskim Monasterze Teologicznym, przy Kijowsko-Florowskim klasztorze, przy Złotoniskim Uspieńskim. Analizując źródła formowania się haftu liturgicznego, autorka „Historii ukraińskiego haftu” dochodzi do wniosku, że Ruś Kijowska otrzymała grecką ikonografię chrześcijańską jako już stały system, który osiągnął swoją klasyczną doskonałość w Bizancjum. Jednak staroruskie mistrzynie szły dalej, twórczo je przetwarzając, asymilując na lokalnym gruncie. Kara-Wasyliewa w swoich badaniach udowodniła również, że XVII—XVIII w. to doba jaskrawego wzniesienia narodowych cech ukraińskiej kultury. Innowacje baroku znalazły swoistą interpretację zarówno w sztuce ludowej, jak i profesjonalnej, w ich narodowym zabarwieniu. W „Historii ukraińskiego haftu” zamieszczono gruntowny „Słownik” terminów dla szerokiego grona czytelników, gdzie podano złożone interpretacje teologiczne zrozumiałym językiem. W swojej pracy badaczka podniosła prestiż szeroko znanego na świecie ukraińskiego tradycyjnego haftu XIX—XX w. Analizując według regionów typy haftu ukraińskiego stroju wiejskiego XIX—XX w., autorka twórczo przemyśliwuje i naświetla fenomen naszego haftu wiejskiego jako rzadkiego zjawiska kultury narodowej. Na wysoką ocenę zasługuje kompozycyjna budowa i stylistyka książki z trafnymi epigrafami do każdego rozdziału, udanymi komentarzami i gruntownymi tekstami-badaniami. Trzeba zaznaczyć, że nad „Historią ukraińskiego haftu” Tetiana Kara-Wasyliewa rozpoczęła pracę wtedy, gdy w warunkach dyktatu ideologicznego obiektywne badanie form kulturowych, których wiodąca rola w powstaniu i rozwoju należała do światopoglądu religijnego, było praktycznie zabronione. Wbrew faktom, badacze narodowych form kulturowych byli zobowiązani niwelować i przemilczać realnie istniejące międzykulturowe relacje z innymi narodami, twierdząc w zamian o wiodącej roli kultury rosyjskiej. Zabraniano również personifikacji twórców narodowych rodzajów sztuki okresu przedradzieckiego, którzy należeli do wspólnot cerkiewnych i napiętnowanych rodzin. Dlatego chronologia badań ograniczała się do dozwolonego w radzieckiej nauce i kulturze okresu — XIX—XX w. Wartość i nowość „Historii ukraińskiego haftu” Tetiany Kara-Wasyliewej właśnie na tym polega, że po raz pierwszy w ukraińskim literaturoznawstwie wyłożyła ona historię naszego narodowego fenomenu, jakim jest tradycyjny haft, na terenach Ukrainy w jej wielkim chronologicznym spektrum. Chrestomatyjna książka Tetiany Kara-Wasyliewej z głębokim narodowym podtekstem dzisiaj nie tylko sprzyja odrodzeniu i rozwojowi starodawnej sztuki haftu, ale ma również wielkie znaczenie patriotyczne. Wśród dzieł dopuszczonych do udziału w trzeciej turze konkursu, o zdobycie najwyższej Narodowej nagrody Ukrainy — Narodowej nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki 2012 roku czołowe miejsce zajmuje przedstawiona przez Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy książka Tetiany Kara-Wasyliewej „Historia ukraińskiego haftu”. Ta książka-album pełno i wszechstronnie naświetla główne etapy rozwoju ukraińskiego haftu od czasów jego narodzin do współczesności, odkrywa rolę i miejsce tradycyjnego rodzaju sztuki dekoracyjnej w zdobieniu odzieży, mieszkań, w wykorzystaniu w wystrojach świątynnych, podczas różnorodnych świąt i obrzędów ludowych. W wydaniu szeroko zaprezentowano unikalne wzory haftów, wykonane według rysunków Tarasa Szewczenki, Wasyla Kryczewskiego, Hanny Sobaczko-Szostak, przedstawicieli awangardy początku XX wieku, a także współczesnych mistrzów ludowych i profesjonalnych. PRZEDPŁATA 2012 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w «Katalogu». Prenumerata: na 1 miesiąc — 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące — 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku — 53 hrywny 37 kopiejek; na rok — 105 hrywien 54 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 5 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301205 Nakład w lutym — 25 000 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn