AKTUALNY TEMAT Petro ANTONENKO Zdjęcia Oksany Ceacury RETROSPEKCJE „Jak leci czas! I dokąd właśnie?” Ta myśl mimowolnie przemknęła, gdy zobaczyłem na scenie Opery Narodowej napis „Ogólnoukraińskie forum inteligencji”. Po prostu forum. Bez numeru. A był przecież czas numeracji. Było Pierwsze Ogólnoukraińskie forum (jesień 1995 roku), które powstało na bazie podpisanego Manifestu ukraińskiej inteligencji, gdzie kluczową była fraza: „Ukrainę celowo rozwalają ci, którzy nią kierują”. I to zaledwie cztery lata po uzyskaniu Niepodległości. Minęło ponad 12 lat. W 17. roku Niepodległości mamy władzę ludową — Prezydenta, parlament w osobie jego większości oraz rząd. A oto frazę, która ma ponad 12 lat, niestety, można powtarzać niemal dosłownie. Wtedy, w pierwszych latach Niepodległości, właśnie na inteligencję, na elitę narodu pokładano wielkie nadzieje na nowe życie w nowym demokratycznym państwie. Dokładniej, sama ta elita pokładała w sobie takie nadzieje. Dlatego na Pierwszym forum został utworzony Kongres ukraińskiej inteligencji, w zamyśle — organizację społeczną, powołaną, by zjednoczyć elitę. Zamysł pierwotnie naiwny, co pokazał czas. I rzecz nie tylko w amorficzności, jeśli nie powiedzieć wirtualności tego, co nazywano KUIN. Rzecz w samej istocie „elity”, inteligencji, nieinteligentnie rozpisanej po partiach i partyjkach, która śpiewa na różnych majdanach pod różne polityczne fonogramy. Jako rezultat — „w okresie od 1990 do 2007 r. w światowym indeksie rozwoju społecznego Ukraina z 45 miejsca przemieściła się na 76 miejsce wśród 173 krajów. Pod względem jakości życia Ukraina zajmuje 98 miejsce wśród 111 krajów”. To z „Koncepcji rozwoju humanistycznego Ukrainy”, której projekt został wniesiony pod dyskusję i zatwierdzenie Forum. Po wymienionych liczbach mówić o jakiejś ARCHIWA SBU O OUN „DOBRA KSIĄŻKA” CZERNICHOWSKIEJ „PROŚWITY” EPISTOLARIUM OLGI TYKTOR
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
gumanitarnej polityki i sfery humanitarnej państwa po prostu boli, ale trzeba, jak musiało być z kilkuset uczestnikami Forum. Delegowały ich z regionów obwodowe administracje państwowe, tak zwane rady ds. kultury i duchowości, utworzone przy tych administracjach. A głównym organizatorem Forum była odpowiednia Rada przy Prezydencie. Słowem, prezydencka pionowa władzy. To dało asumpt Iwanowi Drachowi, przewodniczącemu KUIN, do przechwałek, że chyba po raz pierwszy to właśnie władza dominuje na takim Forum. Jednocześnie ubolewał nad niewielką reprezentacją właściwie inteligencji na rzecz urzędniczości.
KONSTATACJA Prezydent Wiktor Juszczenko starannie przepracował pierwszą połowę Forum. Przemawiał dwukrotnie. Najpierw ze wstępnym słowem, które trwało 15 minut. Potem, wysłuchawszy kilku mówców, mówił jeszcze ponad godzinę. Oto główne tezy. O pamięci narodowej. „Państwa znikają nie tylko przez agresję, lecz częściej, gdy umiera język, kultura, historia, gdy naród staje się nie narodem, a populacją”. O tych, którzy z obcych stolic dają wskazówki dotyczące naszej historii i teraźniejszości (zwłaszcza w sprawie NATO). „Uważać, że naród nie ma prawa do własnego zdania, i słuchać zaleceń z innych stolic — upokarzające dla narodu”. O języku. „Oskarżenia o brutalną ukrainizację są hipokryzją. Na 17
roku Niepodległości są terytoria, na których języka ukraińskiego się nie naucza”. O wydawaniu książek. „Dziś na naszym rynku księgarskim tylko jedna książka na sześć jest drukowana na Ukrainie, a pięć – za granicą, głównie w Rosji, trochę na Białorusi”. O przestrzeni informacyjnej. „Nie ma ani jednego państwowego kanału telewizyjnego, który nadawałby na całym terytorium Ukrainy. A kanał UT-3 „Kultura” obejmuje zaledwie 19 procent terytorium. Podobnie jest z radiem. A największe dzienniki są niemal wszystkie rosyjskojęzyczne”. O medycynie. „Mamy najwięcej w Europie łóżek szpitalnych na 10 tysięcy mieszkańców. A pod względem powierzchni placówek medycznych chyba jesteśmy pierwsi na świecie. Mimo to przeciętna długość życia jest o 11 lat krótsza niż średnio w Europie. Bo ogromne środki przeznaczone na ochronę zdrowia przechodzą obok chorego”. O muzeach. „Nasze główne muzea narodowe są w opłakanym stanie”.
A CO Z FORUM? To bynajmniej nie wszystko, co z żalem stwierdzono na Forum. Były oczywiście wystąpienia-samosprawozdania, było, jak zawsze, patetyczne pustosłowie. Było też samobiczowanie: „Ukraińskim inteligentem uważa się każdy, kto potrafi choćby jakoś wyrazić po ukraińsku swój ukraiński sentyment” albo „Wciąż te same twarze etatowych patriotów i oficjalnych inteligentów”. Ale były też sprawy poważne.
Ciąg dalszy na s. 4
KULTURA
14–15
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, kod ZKPO 21709106
Tłumaczenie maszynowe
Jurij SZEŁAZHENKO Nadchodzą zmiany. Jest to zauważalne dla każdego, kto śledzi kluczowe ruchy w politycznym chaosie. Choć robić to coraz trudniej, a przyczyną jest informacyjny (dezinformacyjny) hałas, jeszcze jeden nieodzowny towarzysz wszelkich reform. W zeszłym tygodniu media aktywnie omawiały podsumowania pierwszych stu dni pracy rządu Julii Tymoszenko i dyskutowały w sprawie przedterminowych wyborów mera w Kijowie. Wspólna cecha wszystkich skandalicznych publikacji: mało informacji, dużo kłamstw. Odnotujmy, że uwaga mediów na te wydarzenia była przerośnięta. Przecież trzy miesiące to zbyt krótki okres, aby ocenić skuteczność polityki rządowej, a kampania wyborcza w stolicy jeszcze na dobre się nie zaczęła. Nawet stołeczny mer nie zdążył udzielić żadnej konferencji prasowej. Bo przecież nie można tak nazywać „briefingu” Czernowieckiego z samouwielbieniem dotyczącym jego wyimaginowanych sukcesów (na przykład zwiększenie budżetu trzykrotnie kosztem podniesienia taryf na usługi komunalne), na którym wygłosił nadęty monolog, oświadczając, że „jest gotów rozmawiać osobiście z każdym kijowianinem w cztery oczy” i opuścił salę kolumnową merostwa, nie odpowiadając na pytania dziennikarzy. A tych kolegów, którzy zbliżyli się do mera-uciekiniera, brutalnie odpychała jego ochrona oraz pracownicy służby prasowej. Odsunięto „od ciała” mera wszystkich, oprócz… kanału telewizyjnego „Rosja”! I jest to utrwalone na zdjęciach, które opublikowało wydanie internetowe „Ukraińska Prawda”. Rezonans okazał się minimalny, choć podobny skandal w cywilizowanym kraju zmusiłby polityka do podania się do dymisji. Leonid Mychajłowycz nawet nie mrugnie okiem. Oto ona, kultura! Etykieta i merostwo, tak samo jak urzędnik państwowy Czernowiecki i język państwowy — są niekompatybilne?! Petro ANTONENKO W Ukraińskim Domu odbyła się konferencja prasowa Julii Tymoszenko i kierowanego przez nią Gabinetu Ministrów Ukrainy. Temat — pierwsze 100 dni pracy rządu. Na wydarzenie zaproszono dziennikarzy z Ukrainy, a także ich zagranicznych kolegów. Na schodach Ukraińskiego Domu członków rządu powitał pikieta opozycji. Na plakatach, między innymi, widniało: „Julia, gdzie benzyna po 3,50?”. Jakby za poprzedniego rządu była w takiej cenie! A dlaczego cena wzrosła z 5 do 6 hrywien, usłyszeliśmy na konferencji prasowej. Premier opowiedziała, jak tego samego dnia minister paliw i energetyki Ukrainy zmuszony był przebijać się do przedsiębiorstwa państwowego jego własnego resortu — Krzemieńczuckiej Rafinerii Nafty, największej na Ukrainie. Minister wyjaśnił, co dzieje się w przedsiębiorstwie, do kierownictwa którego trafili przedstawiciele oligarchicznych klanów. Ten wymowny fakt świadczy, że rząd koalicji demokratycznej musi pracować w oblężeniu. Cyfry, które padły na konferencji prasowej, budzą nadzieję. To pierwsze kroki rządu. Lecz ważne, aby za cyframi stała poprawa życia lub przynajmniej nadzieja na to, że dobre poczynania będą trwały. A to możliwe jest tylko pod warunkiem zachowania rządzącej koalicji parlamentu, która właśnie sformowała rząd. Premier wyraźnie oświadczyła: dołoży wszelkich starań dla zachowania tej koalicji. A odpowiadając na pytanie o nieustanne ataki na rząd i ciągłe próby wbicia klina między bloki rządzącej koalicji, premier zaznaczyła: „Moja cierpliwość będzie bezgraniczna w wysiłkach zachowania koalicji”. Julia Tymoszenko rozpoczęła swoje wystąpienie od kwestii socjalnych. Zaznaczyła, że kiedy rząd rozpoczął wypłaty socjalne, oskarżono go o „populizm”, o to, że w budżecie nie wystarczy środków. Środki, jak się okazuje, w państwie są. Już zaczęły napływać nowe: z wyprowadzenia klanowej gospodarki z cienia, wzrostu produkcji. Wykonano kwartalny plan dochodów budżetu, w ostatnich dniach marca były ponadplanowe wpływy. Czyli to już nie deficyt, a nadwyżka budżetowa. Dlatego zostaną wydane wszystkie zaplanowane na ten rok wypłaty zdewaluowanych radzieckich wkładów, wszystkie wypłaty dla matek na dzieci. A za kilka miesięcy zacznie działać program kredytów na przystępne mieszkania. Wreszcie, od 1 kwietnia wysokość minimalnej emerytury podniesiono do poziomu minimum socjalnego — 481 hrywien (oprócz dopłat). Sporo było pytań dotyczących władz lokalnych. Jedną z przyczyn niskiego poziomu kultury władzy na miejscach nazwano wybory w
Tłumaczenie maszynowe
25 maja mają odbyć się przedterminowe wybory mera Kijowa, które ogłosiła Rada Najwyższa. Do tego czasu siły demokratyczne mają szansę naprawić najbardziej rażące decyzje rady miejskiej, ponieważ CKW zarejestrowała 15 nowych kandydatów z listy BJuT do Rady Kijowskiej w miejsce deputowanych-zbiegów. Trwają konsultacje w sprawie wyłonienia wspólnego kandydata na mera Kijowa z ramienia BJuT, Naszej Ukrainy – Ludowej Samoobrony oraz Bloku Kliczki. Julia Tymoszenko obiecała stanąć na czele listy wyborczej swojej siły politycznej w Kijowie. Jeśli chodzi o pierwsze sto dni pracy rządu koalicji demokratycznej, to pierwszym rzekomo „zabójczym” argumentem jego krytyków jest wzrost inflacji i podwyżki cen. Odpowiedź na te zarzuty została już dawno opublikowana – koło zamachowe inflacji rozkręcił rząd Janukowycza, wyprowadzając środki z ukraińskiego budżetu do rajów podatkowych poprzez nadmierne zwroty VAT, a wzrost cen to światowa tendencja, spowodowana wzrostem cen nośników energii. Ideolodzy „cieniowego rządu opozycyjnego” doskonale rozumieją, że ludziom trudno jest zrozumieć tę smutną rzeczywistość, i kontynuują powielanie swoich zarzutów. Ale są rzeczy, o których milczą. W Rosji ceny produktów żywnościowych, zamrożone przed wyborami prezydenta, teraz poszybowały w górę. W wielu regionach Federacji Rosyjskiej bochenek chleba kosztuje ponad dolara. Rosyjski rząd próbuje powstrzymywać ceny, ale prowadzi to do deficytu produktów, pojawiają się kolejki po chleb. Nawiasem mówiąc, w północnym państwie o imperialnych ambicjach, które zarabia na sprzedaży ropy i gazu miliardy, wzrost cen również tłumaczy się drożyzną nośników energii. A na Ukrainie chleba jest pod dostatkiem, cena waha się od 35 (Kijów) do 60 (wschód-południe) centów. Dzięki działaniom antyinflacyjnym rządu wzrost cen został znacząco spowolniony. Oto i krytykujcie po tym demokratyczny rząd, który w ciągu zaledwie trzech miesięcy, wbrew inflacji i niekorzystnym światowym tendencjom, wypłaca długi Oszczędbanku ZSRR, znacząco podniósł płace minimalne i emerytury, wypłaty dla weteranów, emerytów, „dzieci wojny” i matek z małoletnimi dziećmi. Walka z korupcją też jest na wysokim poziomie: dwukrotnie zwiększono wpływy do budżetu z podatków i ceł, powstrzymano falę kontrabandy, wdrażane jest niezależne zewnętrzne ocenianie w szkołach, uruchomiono proces oczyszczania rynków z zbędnych pośredników i spekulantów (począwszy od RosUkrEnergo, a skończywszy na Izbie Zamówień Publicznych). Oprócz konsekwentnej polityki społecznej rząd realizuje strategiczny kurs na poprawę infrastruktury transportowej: wydzielono ponad 10 mld hrywien na budowę i rekonstrukcję dróg, dworców, lotnisk, stolica otrzyma nową obwodnicę. Gabinet Ministrów zatroszczył się również o stadiony – jest to ważne dla przeprowadzenia Euro-2012. Wielu Europejczyków przyjedzie do nas obejrzeć futbol i zapoznać się z naszym państwem. Pozbędą się błędnych wyobrażeń o Ukrainie jako części zaśnieżonego i skutego łańcuchami niewoli Imperium Rosyjskiego. Bardziej stanowcza i konkretna stała się retoryka naszych władz w kwestii ukraińskiej suwerenności. Prezydent publicznie uznał zagrożenie hegemonią zagranicznych mediów w rodzimej przestrzeni informacyjnej i postawił przed Radą Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony strategiczne zadanie przełamania medialnej orientacji „na Szarikowych”. Premier realizuje europejski kurs Ukrainy. Prawie już wstąpiliśmy do WTO i przygotowujemy się, by stać się częścią euroatlantyckiej przestrzeni bezpieczeństwa. Sprzyjać temu będzie wizyta George'a Busha w Kijowie. Zaliczki przyznane ukraińskiej inteligencji przez najwyższe kierownictwo państwa na Forum w Operze Narodowej imponują skalą. Sto milionów na ukraińską książkę! To jest to, czego potrzebuje nasza kultura, aby wyprowadzić ją ze stanu nędznej wegetacji. Oczywiście dobrej woli na Pieczerskich Wzgórzach jest zbyt mało, by zaprowadzić porządek we wszystkich przestrzeniach Ukrainy. Gdzieniegdzie mentalność pozwala sabotować zarządzenia centrum, mające pomóc Ukraińcom odnaleźć swoje korzenie – taki to paradoks. W weekend byłem w Ługańsku, zajrzałem do klubu komputerowego w przejściu podziemnym na głównej ulicy, która do dziś nazywa się Sowiecka. Chciałem napisać e-mail do przyjaciela, ale nie mogłem: tam na komputerach do dziś nie jest ukrainizowany układ klawiatury! Nie mówiąc już o tym, że rosyjskojęzyczna „cyber-niania” chroni odwiedzających przed niektórymi stronami, w tym całkiem przyzwoitymi, za to reklamuje rosyjskojęzyczne portale internetowe. A przecież organy licencyjne dawno otrzymały z Kijowa instrukcję sprawdzania klubów komputerowych pod kątem ukrainizacji i w przypadkach podobnych do opisanego – cofania licencji! Jak ma czuć się zwykły Ukrainiec, słysząc hojne obietnice w telewizji i stykając się ze smutną rzeczywistością na ulicach? Jeźdźcem na białym skrzydlatym koniu czy pasażerem „Titanica”, który gwałtownie zbliża się do góry lodowej?.. Chyba za wcześnie na wnioski: choć wszystkie media popychają nas do radykalnych sądów, koniunktura (często zamówiona i opłacona) nie powinna wpływać na światopogląd. Spróbujmy pozostać optymistami i wspierać zmiany na lepsze za każdym razem, gdy zaczynają się obok.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie P. Antonenki. Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący podkomisji ds. represjonowanych, etnopolityki i zapobiegania konfliktom międzyetnicznym. Odważyć się zająć biuro Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych mogli tylko ci, którzy nienawidzą ukraińskiej niepodległości. Do biura Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, które mieściło się na Podolu przy ul. Meżyhirskiej 7/16, wtargnęło około piętnastu młodzieńców o charakterystycznym wyglądzie. Wyrwali z rąk przewodniczącego towarzystwa, Bohatera Ukrainy Jewhena Proniuka, teczkę i zaczęli wypychać go z pomieszczenia. Mężczyzna, który kierował napastnikami, wykrzykiwał, że to pomieszczenie zostało wykupione i pokazał dokument — „Umowę kupna-sprzedaży”. Napastnicy, przeklinając, w pośpiechu wynosili do samochodu ciężarowego rzeczy, które były własnością towarzystwa. Udało im się ukraść dwa komputery, sejf z ważnymi dokumentami. Napastnicy zdjęli ze ściany budynku tabliczkę z napisem „Ogólnoukraińskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych” i powiesili zamiast niej inną: „Muzeum ikony prawosławnej”. Pomieszczenie, o którym mowa, Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych wynajmowało od 1996 r. na okres 25 lat z przedłużaniem umowy najmu co pięć lat. Ponieważ termin kolejnego pięcioletniego najmu kończy się 24 kwietnia br., kierownictwo towarzystwa kilkakrotnie zwracało się do Leonida Czernowieckiego z prośbą o przedłużenie terminu najmu. Jednak stołeczna władza uparcie milczała. Według wersji byłych więźniów politycznych, wynajmowane pomieszczenie potajemnie komuś sprzedano. Czując, że krzesło pod stołecznym merem się zachwiało, nabywcy nie zaczęli czekać, a postanowili działać w sposób raiderski. Trudno uwierzyć, że raiderski napad zorganizował Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego, którego święci ojcowie nie rozumieją, że ikony nie mają miejsca w muzeach, a w świątyniach. Byli więźniowie polityczni byli i pozostają ludźmi odważnymi, którzy za ideę Niepodległości Ukrainy spędzili długie lata w więzieniach, obozach koncentracyjnych. Rzucić zuchwałe wyzwanie takim ludziom mogą tylko ci, którzy nienawidzą naszej niepodległości. Podolska milicja pomogła przerwać pogrom w biurze. Ale czy na długo? I czy wstawi się za więźniami politycznymi i represjonowanymi wyższa ukraińska władza?
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
jedna tura, w której zwycięzcą może zostać także demagog i ten, kto przekupi więcej wyborców. Julia Tymoszenko uważa, że problem nie polega na tym, iż w radach lokalnych powstała inna większość niż na poziomie ogólnoukraińskim, czasem opozycyjna wobec rządu, parlamentu czy Prezydenta, lecz na słabej odpowiedzialności władz lokalnych przed obywatelami. Wynik to ogromne nadużycia na miejscach. Wystarczy tylko wspomnieć o masowych rozkradaniach ziemi. Niestety, dotąd nie weszła w życie ustawa o imperatywnym mandacie deputowanych lokalnych (znajduje się ona w rozpatrywaniu Trybunału Konstytucyjnego). A z zastępowaniem burmistrzów miast — problem, który wykazała dwuletnia przewlekłość z przedterminowymi wyborami mera Kijowa. Dlatego procedurę zastępowania burmistrzów miast i deputowanych rad lokalnych trzeba uprościć. Julia Tymoszenko wyjaśniła, dlaczego BJuT wystawi swojego kandydata w majowych wyborach mera Kijowa, a nie będzie popierał kogoś innego, na przykład Kliczko. To właśnie BJuT ma największe poparcie wyborców w Kijowie. Ponadto na stanowisko mera stolicy trzeba wysunąć silnego, autorytatywnego i doświadczonego polityka i gospodarza oraz poprzeć jego wybór demokratyczną większością w Radzie Miejskiej Kijowa. Julia Tymoszenko potwierdziła informację, że sama jest gotowa stanąć na czele listy wyborczej do Kijowskiej Rady Miejskiej, uznając odnowienie władzy w stolicy za tak ważne. Premier odpowiedziała także na pytanie, czy planuje kandydować w wyborach Prezydenta Ukrainy. Jeśli zachowa się demokratyczna koalicja i utworzony przez nią rząd, premier jest gotowa poprzeć w wyborach Wiktora Juszczenkę. Nie da się żyć wyłącznie wyborami, trzeba dać władzy możliwość spokojnej i stabilnej pracy. Jednak zachowanie demokratycznej koalicji stoi pod groźbą jakichś „przeformatowań”. Nieprzypadkowo tego samego wieczoru telewizje zgodnie przekazały krytyczne komentarze Prezydenta dotyczące obchodów stu dni rządu. Całą tę krytykę (nota bene rząd uważa ją za zupełnie normalne zjawisko) smakują zarówno media masowe, jak i politolodzy, i opozycja. A chciałoby się, by władza, przede wszystkim wykonawcza, pracowała spokojnie, a nie w stanie oblężenia.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Komuniści i wiatrowcy zorganizowali wiec protestacyjny przeciwko przystąpieniu Ukrainy do Północnoatlantyckiego Sojuszu, a Partia Regionów ogłosiła zamiar przeprowadzenia 3 kwietnia w Doniecku marszu niezadowolonych „Donbas przeciwko NATO”. Do tej akcji zamierzają zaprosić gwiazdy estrady, zwłaszcza Sofię Rotaru. Cóż, niebawem zobaczymy, jak zakończy się ta awantura. Bo 2–4 kwietnia w Bukareszcie wreszcie odbędzie się szczyt sojuszu, rozreklamowany przez krajowych polityków, na którym rozpatrzony zostanie wniosek Ukrainy. Prezydent Wiktor Juszczenko podczas wspólnej z prezydentem USA konferencji prasowej podkreślił, że nie widzi dla Ukrainy innego kursu niż integracja euroatlantycka. Wyraził też przekonanie, że Ukraińcy poprą wstąpienie Ukrainy do NATO w referendum. „Naród ukraiński jest mądry. Podejmie pozytywną decyzję w referendum o NATO, które z pewnością przeprowadzimy” — zaznaczył.
Zdjęcie Jewhena Buketa
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie z serwisu internetowego Prezydenta Ukrainy
Jewhen BUKET
1 kwietnia na Ukrainie z wizytą państwową przebywał prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki George Bush. W ramach wizyty Ukraina i USA podpisały „mapę drogową” stosunków dwustronnych. Według słów prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, ten kompleksowy dokument jasno określa priorytety współpracy obu krajów w wielu dziedzinach – od dialogu politycznego po bezpieczeństwo ekologiczne. W szczególności jednym z nich jest aktywne wspieranie rozszerzania kontaktów między obywatelami obu państw na wszystkich poziomach. W tym celu powinny zostać opracowane odpowiednie programy państwowe i pozapaństwowe. Wiktor Juszczenko poinformował, że w ramach państwowej wizyty George’a Busha na Ukrainie podpisano także ważną umowę międzyrządową o współpracy handlowej i inwestycyjnej. „Stanowi ona właściwy fundament do przygotowania i rozpoczęcia w niedalekiej przyszłości negocjacji w sprawie utworzenia strefy wolnego handlu między naszymi krajami” – przekonany jest szef państwa. Dodał, że nie mniejsze znaczenie ma podpisana podczas wizyty ramowa umowa o współpracy w zakresie badań i wykorzystania przestrzeni kosmicznej w celach pokojowych, która otwiera nową perspektywę współdziałania w dziedzinie zaawansowanych technologii. Prezydent USA George Bush podczas wspólnej z prezydentem Ukrainy konferencji prasowej potwierdził poparcie Stanów Zjednoczonych Ameryki dla przystąpienia Ukrainy do Planu działań na rzecz członkostwa w NATO (MAP). „Moje stanowisko jest niezachwiane: Ukraina i Gruzja muszą otrzymać MAP” – powiedział.
„Jestem przekonany, że otrzymamy pozytywną odpowiedź w Bukareszcie, znajdziemy argumenty dla tych państw, które wciąż formułują swoje stanowiska w tej sprawie” – powiedział Wiktor Juszczenko. Tymczasem premier Francji François Fillon oświadczył w wywiadzie dla radia France Inter, że Francja sprzeciwia się przystąpieniu Ukrainy i Gruzji do MAP, ponieważ jest to błędna odpowiedź na równowagę sił w Europie, w szczególności między Rosją a Europą. Na Majdanie Niepodległości w przeddzień wizyty Busha kom-
Antynatowski wiec lewicowych sił na Majdanie Niepodległości
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl Sozański
Poprzednikiem NATO był traktat brukselski z 17 marca 1949 roku zawarty między Belgią, Holandią, Luksemburgiem, Francją i Wielką Brytanią, który był sojuszem wojskowym i otrzymał nazwę Unii Zachodnioeuropejskiej. Następnie pojawiła się potrzeba przystąpienia do niego Stanów Zjednoczonych jako przeciwwagi dla Związku Radzieckiego, dlatego po jego utworzeniu rozpoczęto negocjacje o rozszerzeniu sojuszu wojskowego. Rezultatem negocjacji było utworzenie Północnoatlantyckiego Traktatu (North Atlantic Treaty Organization), który podpisano w Waszyngtonie 4 kwietnia 1949 roku. Do traktatu przystąpiły Stany Zjednoczone, Kanada, Portugalia, Włochy, Norwegia, Dania i Islandia. Trzy lata później, 18 lutego 1952 roku, dołączyły Grecja i Turcja, a w 1955 roku — Niemcy Zachodnie. 30 maja 1982 roku do NATO weszła Hiszpania. Zgodnie z traktatem atak na jedno z państw NATO jest atakiem na NATO, a wszyscy członkowie sojuszu muszą wystąpić w obronie państwa, które doznało agresji. W 1954 roku Związek Radziecki zaproponował swoje przystąpienie do NATO, aby „sprzyjać pokojowi w Europie”. Jednak wszyscy członkowie organizacji stanowczo wystąpili przeciwko tej propozycji. 14 maja 1955 roku Związek Radziecki wraz ze swoimi satelitami (Albania, Bułgaria, Polska, Rumunia, Niemcy Wschodnie, Węgry, Czechosłowacja) założył Układ Warszawski jako przeciwwagę dla NATO i tym samym sprowokował zimną wojnę. 8 grudnia 1991 roku w Puszczy Białowieskiej (Białoruś) przywódcy Rosji, Ukrainy i Białorusi B. Jelcyn, L. Krawczuk i S. Szuszkiewicz zawarli porozumienie, zgodnie z którym „ZSRR jako rzeczywistość geopolityczna przestaje istnieć”. Po rozpadzie Związku Radzieckiego rozwiązał się Układ Warszawski, a wszyscy jego uczestnicy weszli do NATO. 12 marca 1999 roku członkami sojuszu zostały Czechy, Polska, Węgry, Bułgaria, Estonia, Łotwa; 29 marca 2004 roku przystąpiły Litwa, Rumunia, Słowacja, Słowenia. W kolejce są Albania, Chorwacja, Macedonia, Czarnogóra i inne. Rosja aktywnie współpracuje z sojuszem. Tak, w 1997 roku Federacja Rosyjska i NATO podpisały porozumienie, aby „współpracować na rzecz budowy stabilnego, bezpiecznego i niepodzielnego fundamentu opartego na partnerstwie i wspólnych interesach”. W maju 2002 roku porozumienie to wzmocniła Rada NATO—Rosja. Celem Rady jest stworzenie równych warunków partnerskich dla 27 państw NATO i Federacji Rosyjskiej. Ukraina również wyrażała chęć wstąpienia do NATO. Jednak Rosja ostro protestuje przeciwko jakimkolwiek kontaktom Ukrainy z tą organizacją, grożąc, że jeśli Ukraina zdecyduje się umacniać swoje stosunki z NATO, Rosja skieruje swoje rakiety z głowicami atomowymi na nasz kraj. Obecnie politycy przywiązują dużą wagę do referendum w sprawie wstąpienia Ukrainy do NATO. Należy uwzględnić, że przez 50 lat o Północnoatlantyckim sojuszu na Ukrainie mówiono jako o agresywnym bloku wojskowym, skierowanym przeciwko wszystkim postępowym krajom, przeciwko siłom demokracji wewnątrz państw członkowskich NATO, a także przeciwko ruchom narodowo-wyzwoleńczym w krajach kolonialnych i zależnych. Narzucano nam przekonanie, że NATO jest zagrożeniem dla pokoju i bezpieczeństwa narodów, dlatego udział w sojuszu wywołuje aktywny opór szerokich warstw ludności europejskich i innych państw. Komuniści, socjaliści i regionaliści wzywają naród Ukrainy, aby na wszelkie sposoby opierał się przystąpieniu Ukrainy do NATO, milczą o tym, że wszystkie kraje byłego Układu Warszawskiego od dawna przystąpiły do sojuszu. W rezultacie naród Ukrainy ma zniekształcone wyobrażenie o organizacji, dlatego ogólnonarodowe referendum w sprawie NATO nie może mieć decydującego znaczenia w rozstrzygnięciu tej kwestii. Trzeba przeprowadzić pracę wyjaśniającą, aby obywatele Ukrainy zrozumieli, czym naprawdę jest NATO.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk
Obecnie stało się modne komentowanie Prezydenta w prywatnych rozmowach i publiczne udzielanie głowie państwa rad, co i jak robić, a nawet jak mówić i jak mówić nie należy, żeby wyglądać na przywódcę silnego państwa. Wolność słowa kusi wielu, by szukać dogodnego pretekstu, żeby z niej skorzystać, bo inaczej po co ona? Ale Ukraina nie jest silnym państwem z silnym parlamentem. Słaba władza, zwłaszcza ta, która uważa się za podstawę demokracji, zupełnie rozsądnie prowokuje silną część świata do wywierania presji informacyjno-psychologicznej na Ukrainę. Kwestia bezpieczeństwa informacyjnego dojrzała już dawno, a oświadczenie Prezydenta o informacyjno-psychologicznej kampanii innych państw przeciwko Ukrainie nikogo nie dziwi, jedynie utrwala nasze położenie w typowej dla XXI wieku permanentnej wojnie informacyjnej. Dziwi reakcja — komentarz przewodniczącej parlamentarnego Komitetu ds. wolności słowa i informacji Hanny Herman: „Biorąc pod uwagę, że mowa o bezpieczeństwie narodowym, któremu zagrażają z zewnątrz, a także o to, że głowa państwa najwyraźniej dysponuje informacją, która daje mu podstawy do takich oświadczeń, nasuwa się pytanie: dlaczego ta kwestia jest rozpatrywana poza parlamentem? Dlaczego Wierchowna Rada, w szczególności Komitet ds. wolności słowa i informacji, jest ignorowana przy rozpatrywaniu tak żywotnych problemów? Czy tylko dlatego, że ośrodki analityczne, których zadaniem jest monitorowanie wszystkich procesów, które w taki czy inny sposób dotyczą bezpieczeństwa w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, podlegają wyłącznie Bankowej? W takim razie Prezydent powinien wystąpić z inicjatywą ustawodawczą, aby wyprowadzić kwestię wolności słowa spod kompetencji parlamentu i przypisać ją sobie”. Po co pani Herman jakaś „tajna informacja”? Aby wyciągnąć wnioski, wystarczy obejrzeć zwykłą telewizję, którą obywatele Ukrainy oglądają z konieczności i bez większej swobody wyboru. Dotąd Komitet nie widzi problemu i nie bardzo przejmuje się pracą Krajowej Rady, nie zaproponował projektów ustaw o parytetowej działalności informacyjnej społeczeństwa i państwa jako odpowiedzi na obce wpływy informacyjne, jako priorytetowych. Za to Komitet z jakiegoś powodu bardzo martwi się telewizją publiczną, najwyraźniej po to, by pomnożyć to, co już jest w eterze. „Obsada” twórców telewizji dla narodu, zapewne, jest już gotowa i jest ta sama. Skąd ma się wziąć nowa i kto dopuści — „konkurencja wolności słowa”! Wynik takiej konkurencji widzimy i w dużej mierze dzięki „zasługom” szanownych wybrańców. Także sam parlament najwyraźniej stał się „niewinną ofiarą” obcych wpływów informacyjnych — to jedni słuchają głosu Rosji, to z workami przeciwko NATO stoją, to opowiadają się za drugim językiem państwowym. Po co Prezydent ma radzić się w sprawie bezpieczeństwa informacyjnego z tak informacyjnie niezabezpieczonym parlamentem? Od tego jest RBNiO, a za bezpieczeństwo państwa, zgodnie z Konstytucją, odpowiada Prezydent. Gdyby pani Herman powiedziała, że Prezydent bierze się za sprawę bezpieczeństwa informacyjnego trochę za późno i za mało, i nie tak twardo, zrozumiałbym ją. To byłoby znakomite państwowe stanowisko opozycji. Dziwi uraźliwa, po kobiecemu bezpośrednia reakcja pani Herman. Na próżno ktoś uważa, że głowa państwa postawiła parlament „w upokarzającej sytuacji”. Nawiasem mówiąc, bezpieczeństwo informacyjne nie jest przedmiotem rozpatrywania przez parlamentarny Komitet. To sprawa całego państwa i społeczeństwa, ważny problem państwowy na poziomie geopolityki. Niech Komitet ds. wolności słowa spróbuje zaprowadzić porządek choćby w telewizji, ale o tym — ani słowa. Pani Herman uważa, że Prezydentowi, „kiedy chodzi o tak ważne sprawy, jak bezpieczeństwo przestrzeni informacyjnej Ukrainy, należy wypowiadać się nie aluzjami, lecz merytorycznie. Nie przystoi to silnemu Prezydentowi silnego państwa.” Bush mówi aluzjami, ale amerykańscy parlamentarzyści uznają za nietaktowne zwracanie uwagi na styl dyplomatyczny, typowy dla takiego poziomu. Merytorycznie powiedzieć o stanie bezpieczeństwa informacyjnego państwa można nawet bez „danych analitycznych”, ale nikomu się to nie spodoba i rozczaruje Ukraińców, czyli zadziała na rzecz jeszcze większego osłabienia informacyjnej ochrony narodu. Dlatego nie warto. Gdy sprawy wyraźnie się poprawią, wtedy można będzie powiedzieć, ale to zbędne — Ukraińcy to poczują, siedząc przed ekranem telewizora ze szczęśliwymi twarzami z powodu takiego życia. Jedyne, z czym stuprocentowo warto się zgodzić i zawsze cytować Hannę Herman: „Parlament jest wybierany przez naród nie po to, by śledzić wiadomości, które pojawiają się w internecie. Zadaniem parlamentu jest dbanie o interesy narodu z zastosowaniem wszystkich istniejących do tego instytucji władzy państwowej, łącznie ze strukturami siłowymi”. Niech Komitet pracuje, może jutro telewizja stanie się przyjemniejsza dla Ukraińca. Wolność słowa to przecież nie tylko monolog obcego, może i usłyszymy coś od nas, Ukraińców. Usłyszymy, jak pokaże Szuster, i nam, jak kochać naszą wolność słowa, opowie. Niemiec powie… Dalej za Szewczenką.
Tłumaczenie maszynowe
Dokończenie. Pocz. na s. 1. Iwan Dracz przypomniał Prezydentowi, że minął już rok od zabójstwa w Rosji aktywistów ukraińskich organizacji, ale do tej pory te zbrodnie nie zostały wyjaśnione. Nie rozpoczęły się prace nad budową w stolicy Memoriału ofiar Hołodomoru, choć 75. rocznica tragicznej karty historii, na którą planowano otwarcie, mija. Iwan Dziuba mówił o smutnym losie wielu podobnych do omawianej koncepcji, innych programów i uchwał w sferze humanitarnej, które tak i pokryły się kurzem w archiwach. Czy nie pozostanie i ta Koncepcja, to Forum głosem wołającego na puszczy? Pawło Mowczan również powiedział, że niby całkiem niedawno, a w rzeczywistości 12 lat temu, na Pierwszym forum inteligencji, też mówiono o takich samych poważnych problemach humanitarnych. Wtedy wszystko było choć mniej zorganizowane. A dzisiaj, zaznaczył przewodniczący „Proświty”, warto byłoby mówić nie o wszystkim ogólnie, a skoncentrować się przynajmniej na dwóch poważnych problemach — językowym i przestrzeni informacyjnej. Bracia Kapranowie, którzy występowali na trybunie we dwóch, wyrazili z humorem, ale całkiem poważną propozycję: „oderwać” choć odrobinę środków, przeznaczonych na mistrzostwa piłkarskie Euro-2012, żeby można było przeprowadzić dwudniowe Forum, gdzie bez pośpiechu omówić niezliczone problemy sfery humanitarnej. NIE WSZYSTKO TAK ŹLE Prezydent ogłosił to, co już udało się i udaje robić w sferze humanitarnej. Przede wszystkim mowa była o muzeach. W przyszłym roku zacznie pracować Mysteckyj Arsenał w stolicy, swoiste muzeum muzeów, gdzie zostanie zebrane prawie wszystko o Ukrainie — od paleolitu do współczesności. Planowany jest jako większy pod względem powierzchni ekspozycji od Luwru i Ermitażu. A już w tym roku ma zakończyć się biurokracja związana z przekazaniem Narodowemu Muzeum Sztuki Ukrainy pomieszczenia przy ul. Instytuckiej. W tym roku kończy się rekonstrukcja obiektów historycznych hetmańskiej stolicy Baturyna. W wielostronnym pałacu hetmana Rozumowskiego otworzą Muzeum ukraińskiej państwowości. Trwają prace w Czehryniu i na Chortycy. Wszystko to wzmacnia potencjał turystyczny Ukrainy. Nie przypadkiem w minionym roku nasze państwo odwiedziło 23 miliony obcokrajowców. Bieżący rok Prezydent zaproponował ogłosić Rokiem ukraińskiego wydawnictwa książkowego i zwiększyć finansowanie państwowe na wydawanie ukraińskiej książki 3—4 razy. O tyle samo razy głowa państwa proponuje zwiększyć finansowanie na
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie ze strony Prezydenta Ukrainy. Prezydent Wiktor Juszczenko ocenił jako „ambitną” część merytoryczną projektu Koncepcji rozwoju humanitarnego, który został przedstawiony do dyskusji uczestnikom Ogólnoukraińskiego Forum Inteligencji. Jego zdaniem, po wniesieniu zmian i uzupełnień do dokumentu, kwestia ta powinna zostać postawiona we wszystkich regionach. Dzisiaj, skonstatował, na Ukrainie panuje niełatwa sytuacja w odniesieniu do niemal każdego elementu polityki humanitarnej — w kwestii językowej, kulturze, przestrzeni informacyjnej, muzealnictwie, edukacji, ochronie zdrowia, ekologii. „Wszystkie te kierunki — zarówno razem, jak i każdy z osobna — są brzemienne w skutki z punktu widzenia bytu narodu” — podkreślił W. Juszczenko. „Mamy siły, mamy możliwości, by zmienić wszystko na lepsze”. Prezydent wezwał ukraińską inteligencję do wspierania popularyzacji w społeczeństwie przystąpienia Ukrainy do Sojuszu Północnoatlantyckiego. „Naszym głównym celem jest odrodzenie narodu ukraińskiego jako jednolitego i pełnokrwistego organizmu. Musi on obejmować cały nasz naród, wszystkich obywateli Ukrainy, niezależnie od pochodzenia, wiary czy poglądów politycznych”. Mówiąc o najaktualniejszych aspektach naszej polityki humanitarnej, Prezydent podkreślił, że pierwszym, i być może najważniejszym wśród nich, jest język ukraiński. „Społeczno-psychologiczne stereotypy i deformacje w sferze językowej w dużej mierze nie zostały przezwyciężone. Język ukraiński i dzisiaj nie funkcjonuje pełnowartościowo w wielu ważnych sferach życia społecznego i w wielu regionach naszego kraju. Wniosek jest jeden: język państwowy musi otrzymać zakrojoną na szeroką skalę, wyczerpującą i pełnowartościową pomoc państwową” — oświadczył W. Juszczenko. Jako pozytywny przykład dla dalszych działań głowa państwa wskazała postęp osiągnięty w używaniu języka państwowego w sferze przemysłu filmowego. „Oskarżenia o »przymusową ukrainizację« uważam za cyniczne i obłudne” — zaznaczył w tym kontekście Wiktor Juszczenko. Mówiąc o sferze kulturalnej, Prezydent skonstatował, że istnieje tu mnóstwo poważnych problemów, wynikających zarówno z trudności finansowych, jak i „postkolonialnej inercji”. W opłakanym stanie znajduje się większość bezcennych historycznych zabytków architektury, biedują muzea i biblioteki, zamykane są domy kultury i wiejskie świetlice. Szczególną uwagę poświęcił stanowi wydawnictw książkowych na Ukrainie. Prezydent podkreślił, że przez nieudolną politykę w sferze wydawniczej i księgarskiej ukraińska książka znalazła się na marginesie we własnym kraju. „Rok 2008 powinien być rokiem nowej polityki w sferze narodowego wydawnictwa książkowego” — powiedział głowa państwa. Według niego w telewizyjnym segmencie przestrzeni informacyjnej panuje nieład. Ukraińskie ustawodawstwo jest często bezkarnie łamane, zwłaszcza w części dotyczącej polityki językowej. Chyba najgorsza sytuacja językowa panuje w mediach drukowanych. Według słów Prezydenta, w narodowej antenie dominują programy informacyjne i inne produkcje zagraniczne. Często wykorzystuje się je do otwartego manipulowania opinią publiczną, prowadzenia antyukraińskiej, antypaństwowej propagandy. „Taka sytuacja jest niedopuszczalna. Nalegam: narodowa przestrzeń informacyjna musi być prawdziwie ukraińska”. Głowa państwa zwróciła uwagę na kwestię cerkwi. „Duchowa jedność narodu ukraińskiego jest niemożliwa bez harmonizacji stosunków państwo-cerkiew i międzycerkiewnych — powiedział. — Moim zdaniem, palącym i bolesnym problemem jest rozłam w ukraińskim prawosławiu. Jego przezwyciężenie było i pozostaje pożądanym celem dla Ukrainy i Ukraińców”. Według materiałów służby prasowej Prezydenta Ukrainy, repertuary trzech teatrów państwowych nie odpowiadają narodowym potrzebom współczesnych widzów — młodych i dorosłych. Estradowi goście ze sceny propagują niskiej jakości pop pod głośne podkłady muzyczne, siejąc estetyczny brak smaku. Zdeformowana, zrusyfikowana, niemal utracona została przestrzeń informacyjna. Na przeciętnym poziomie odbyły się w obwodowym teatrze dramatu muzycznego wieczory poświęcone jubileuszom Iwana Franki, Wiaczesława Czornowiła, święto szewczenkowskie. Dyrektorzy szkół muzycznych nr 1 i nr 2 Hanna Kecalo oraz Iwan Prokop, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, docent Uniwersytetu Przykarpackiego imienia W. Stefanyka Petro Czołowśkyj, naczelnik wydziału kultury miejskiego komitetu wykonawczego Iwano-Frankiwska Myrosław Petryk, artysta ludowy Ukrainy Wołodymyr Pirus zwracali uwagę na słabą reżyserię i otwarcie przeciętny amatorski poziom większości wykonawców. Twórcza inteligencja Przykarpatia powinna poważniej i odpowiedzialniej odnosić się do propagowania wśród szerokiej opinii publicznej wysokich osiągnięć naszej duchowości i kultury.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Wiosna nadziei, czy usłyszą inteligencję? Notatki z Ogólnoukraińskiego Forum», s. 1
wsparcia i rozwoju państwowego języka ukraińskiego. Znaczącego wsparcia potrzebuje ukraińska kinematografia, która, jak określił to Prezydent, praktycznie nie istnieje, a na ukraińskiej przestrzeni filmowej trwa tymczasem rywalizacja rosyjskiego i amerykańskiego przemysłu filmowego.
REFLEKSJE Rozmawiałem z kilkoma uczestnikami Ogólnoukraińskiego Forum Inteligencji. Oto ich wrażenia. Anatolij HAJDAMAKA, Artysta Ludowy Ukrainy: „Wystąpienie Prezydenta było globalne. Ale sam Forum przebiegł jakoś po sowiecku. Przemawiający byli zaplanowani z góry. A ci, którzy powinni byli zabrać głos i mieli coś do powiedzenia, nie zostali dopuszczeni. Na przykład Jurij Illienko, ale nie dano mu słowa. Wszystko się wygładza, jakby problemów nie było. Trzeba było dać głos samym twórcom, bo wszystko wygląda jak zjazd partii z czasów sowieckich. A problemów jest bardzo wiele. W czasie Niepodległości, zwłaszcza w ostatnich dwóch–trzech latach, w kulturze zniszczono, sądzę, więcej niż w 1937 roku. — Wspominano tu o Pańskim dziele — Memoriale ofiarom Hołodomoru. Co się dzieje z jego budową? — Skutki naszej biurokracji. To opóźnienia z pieniędzmi, to jeszcze coś innego. Praca z funduszami budżetowymi jest bardzo uciążliwa. A czas mija”. Tetiana ŁOHUSZ, prezes Międzynarodowego Fundacji Charytatywnej „Skarbnica Sztuki”: „Mnóstwo globalnych kwestii. Najbardziej niepokoi mnie
Zdjęcie ze strony internetowej Prezydenta Ukrainy
pytania sztuki, wydawnictw książkowych, bo my organizujemy konkurs „Koronacja słowa”. Niepokoi nas także nasza telewizja. W reklamach, które przede wszystkim oddziałują na dzieci, śpiewa się po rosyjsku: „Mamo, czułe słowo…” Trudno znaleźć ukraińskie książki. Wszystkie błyszczące czasopisma i gazety są rosyjskojęzyczne. Co to za „Komsomolska Prawda w Ukrainie”? Albo „Gazeta po-kijowsku”? Przecież powinna być kijowska, czyli ukraińska. Staramy się coś robić. W ramach naszych projektów organizujemy aukcje, kupujemy ukraińskojęzyczne książki ukraińskich autorów i przekazujemy je do bibliotek. W tym roku przekazujemy książki do domu dziecka. Ale pojawia się problem: brak ukraińskich książek dla niewidomych”.
Lubomyr BODNARUK, kierownik artystyczny Chóru im. Bortniańskiego Czernihowskiego Obwodowego Centrum Filharmonicznego, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: „Co z tego, co usłyszano na Forum, najbardziej mnie poruszyło? Niezadowalająca sytuacja w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, stan naszych muzeów, obiektów turystycznych. Mało mówiono o sztuce, choć problemów tu nie brakuje. Zespołom twórczym niemal nie pomaga się w organizowaniu gościnnych występów. Mówi się, że na rozwój kultury brakuje środków. Ale środki są, trzeba tylko rozsądnie nimi dysponować. Na przykład, po co co roku organizować na północy Czernihowszczyzny, w Sieńkiwce, z okazji Dnia Młodzieży, pompatyczne i nietanie święto międzynarodowe, na którym, do tego, otwarcie agituje się za przywróceniem jakichś związków?”
Tłumaczenie maszynowe
Stepan WASYLYK, m. Iwano-Frankiwsk
Odbyło się poszerzone posiedzenie rady Klubu Twórczej Inteligencji Prykarpacia. Obwód iwano-frankiwski jest jedynym w Ukrainie, gdzie zarząd obwodowej administracji państwowej nazywa się nie tak, jak odpowiednie ministerstwo – kultury i turystyki, lecz odwrotnie – turystyki i kultury. Oznacza to, że w obwodzie na pierwszym miejscu stoi turystyka, a na drugim kultura. Tym samym urzędnicy państwowi zademonstrowali, i od dłuższego czasu cynicznie demonstrują, że dla nich ukraińska kultura i wszystko, co się jej tyczy, jest sprawą drugorzędną. Stąd też szereg nierozwiązanych problemów kulturalnych. Na to zwrócił uwagę przewodniczący rady Klubu Twórczej Inteligencji Prykarpacia, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, pisarz Jarosław Jarosz. W stolicy obwodu nie ma godnego pomnika Tarasa Szewczen-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Kandydat nauk historycznych Ołeksandr Iszczuk przedstawił podczas wysłuchań unikalne dokumenty, które rzucają światło na działalność OUN na południu i wschodzie Ukrainy. „W Państwowym Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz w archiwach obwodowych zarządów, — podkreślił Iszczuk, — zachowały się tysiące unikalnych dokumentów, zawierających informacje o działalności OUN we Wschodniej, Centralnej i Południowej Ukrainie w latach 1941–1955. Jak świadczą dokumenty i najnowsze badania naukowe, walka OUN miała charakter ogólnoukraiński. Według słów Ołeksandra Iszczuka, OUN prowadziła aktywną działalność antyniemiecką, za co jej członków poddawały brutalnym represjom niemieckie organy karne:
...ów na czele z obwodowym przewodnikiem Wołodymyrem Martyncem. 7 stycznia 1942 roku gestapo aresztowało i rozstrzelało w Krzywym Rogu obwodowego przewodnika Krzyworożczyzny Serhija Szerstiuka, poetę Mychajła Pronczenka, Iwana Potapenkę oraz rewolucjonistkę-konspiratorkę Hannę Maksymec. W połowie marca 1942 roku naziści zamordowali w Krzemieńczuku w obwodzie połtawskim 30 konspiratorów, w tym okręgowego przewodnika tego regionu M. Szczepańskiego. 13 kwietnia 1942 roku wydano rozkaz szefa policji bezpieczeństwa i SD w Żytomierzu, aby aresztować 356 aktywistów i członków OUN. W komunikacie szefa niemieckiej służby bezpieczeństwa z 14 stycznia 1942 roku odnotowano wielki wzrost OUN w obwodach chersońskim, mikołajowskim i krymskim.
O skali działalności nacjonalistycznej na Dniepropetrowszczyźnie można stwierdzić, opierając się na dokumentach NKWD: wiosną 1944 roku obwodowy zarząd meldował kierownictwu partyjnemu o działalności w Dniepropetrowsku Południowego Krajowego Przewodu OUN, który koordynował działalność podziemia OUN w obwodach dniepropetrowskim, stalińskim, worosziłowgradzkim, zaporoskim, mikołajowskim, kirowohradzkim, odeskim, winnickim i kamieniecko-podolskim, a także na Krymie, nad Donem i na Kubaniu. Organy NKWD Dniepropetrowszczyzny już w drugim kwartale 1944 roku aresztowały 711 aktywnych nacjonalistów.
Jesienią 1941 roku na Doniecczyźnie rozpoczęli swoją pracę członkowie Grupy Pochodnej, w tym odrębnego roju 12 osób na czele z Wołodymyrem Bołharskim-Bulawskim. W lutym 1942 roku Niemcy aresztowali całą grupę i wywieźli ją. Mimo to w ciągu czterech miesięcy ounowcy zdążyli zorganizować duże grupy OUN w Horliwce, Kostiantynówce, Wołnowasze, Mariupolu. Od końca lutego 1942 roku na Donbasie zaczęła działać grupa Ewgena Stachiwa i Iwana Klyma.
Praca nad wyszukiwaniem dokumentów trwa [...] w innych obwodowych zarządach SBU. W każdej z tych spraw — dziesiątki, a nawet setki dokumentów. W archiwach SBU zachowały się tysiące unikatowych dokumentów, w których zawarte są informacje o działalności OUN w centralnych i południowo-wschodnich obwodach Ukrainy w latach 1941–1955. Dokumenty te są ważne nie tylko w wymiarze historycznym, ale także mentalnym. To unikatowy środek demitologizacji części społeczeństwa ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna ŁEWYCKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Kijów. Największy zbiór dokumentów dotyczących działalności OUN we wschodniej, centralnej i południowej Ukrainie zachował się w Branżowym Państwowym Archiwum Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz w archiwach zarządów obwodowych SBU. Według stanu na marzec 2008 roku w zarządach SBU: obwodu donieckiego wykryto 15 spraw, ługańskiego — 12, czernihowskiego — 68, połtawskiego — 6, kijowskiego — 41, chmielnickiego — ponad 100, w Kijowie — ponad 300 spraw. Dokumenty te są kolejnym dowodem na to, że ruch narodowowyzwoleńczy lat 40.—50. był ogólnonarodowy. Jednak komuniści, tak jak za czasów ZSRR, nadal „udowadniają”, że ruch narodowowyzwoleńczy obejmował tylko zachodnią Ukrainę. Dla potwierdzenia swoich argumentów często powołują się na polskie „źródła”, czyli na „publicystykę” w stylu Siemaszków. Obecnie mało kogo dziwi takie stanowisko. Wszak „wojna” z OUN-UPA to bodaj jedyne, co utrzymuje ich na fali politycznej, wszystkie „socjalne” argumenty już dawno odebrali oligarchowie. Najpierw Medwedczuk, a później Janukowycz. Komunistom w ich wojnie aktywnie pomaga odrażający Dmytro Tabacznyk. Główne pytanie, które niepokoi myślących ludzi, brzmi: jak długo potrwa ta „wojna”. 13 marca w SBU odbyły się kolejne publiczne przesłuchania historyczne w ramach wspólnego projektu humanitarnego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Otwierając przesłuchania, doradca szefa SBU, pracownik Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Wiatrowycz zaznaczył: „Jednym z podstawowych postulatów w naświetlaniu przez radziecką propagandę działalności OUN było przedstawianie jej wyłącznie jako zjawiska zachodnioukraińskiego. Tymczasem, jak świadczą dokumenty i najnowsze badania, ruch wyzwoleńczy pod kierownictwem OUN był ogólnoukraiński, obejmował niemal całe terytorium kraju”. Według słów Wołodymyra Wiatrowycza, jednym z czynników motywujących udział ludności południa i wschodu Ukrainy w zbrojnym ruchu wyzwoleńczym były brutalne represje polityczne lat 20.—30., a zwłaszcza Hołodomor lat 1932—1933. Badacz Jurij Szczur zapoznał uczestników przesłuchań z informacjami o działalności OUN na Zaporożu. Zaznaczył on w szczególności, że „dziś ustalono dane o 161 członkach podziemia ounowskiego, z nich 15 to przybysze z zachodniej Ukrainy, którzy przybyli w składzie grupy pochodnej, a wszyscy pozostali to miejscowi mieszkańcy. Pierwsi członkowie OUN na Zaporożu pojawili się 8 sierpnia 1941 roku, a ostatniego — „Boma” aresztowano w maju 1950 roku w centrum rejonowym Nohajśk (obecnie Prymorsk)”. Ołeksandr Dobrowolśkyj z Doniecka powiedział, że pierwsi podziemni działacze OUN w Donbasie pojawili się jeszcze w 1940 roku. Według obliczeń badaczy, liczba uczestników ruchu ounowskiego, którzy urodzili się w obwodzie donieckim, stanowiła w przybliżeniu połowę ogółu całej organizacji na Doniecczyźnie. Przybysze z Galicji i Wołynia stanowili około 10 procent, zaznaczył Ołeksandr Dobrowolśkyj. Około 40 procent podziemnych działaczy OUN to przybysze z centralnej Ukrainy. Zatem połowę składu organizacji stanowili miejscowi mieszkańcy. O działalności OUN na Sumszczyźnie opowiedział Ołeksandr Wowk. Według jego słów, w tym kraju członkami OUN było kilkaset osób. Pracownik Branżowego Państwowego Archiwum SBU nazistowskiego i nie mniej strasznego totalitarnego reżimu ZSRR i poszła na wojnę o wolność Ukrainy. Dziś trwa dyskusja na temat nadania żołnierzom UPA statusu weteranów wojny. Nie rozumiemy, dlaczego do tej pory prowadzi się polemikę. Głęboko studiując kwestię, analizując wydarzenia, doszliśmy do wniosku, że nadanie żołnierzom tego statusu jest nie tylko sprawiedliwe, ale także naturalne i niezaprzeczalne. My — przedstawiciele młodego pokolenia naszego narodu, sławnego Narodu Ukraińskiego — uważamy, że każdy kraj powinien szanować tych, którzy zginęli za setki członków OUN wysłano do obozów koncentracyjnych lub rozstrzelało gestapo. Ołeksandr Iszczuk zaznaczył, że pod koniec lat 1940. kierownictwo ruchu wyzwoleńczego zaczęło realizować specjalną operację „Orłyk”, której istotą było rozwijanie działalności propagandowej we wschodniej Ukrainie, jednak działalność OUN nie ustała wraz z odwrotem armii niemieckiej. Ostatnie przejawy ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego na południu i wschodzie Ukrainy, zgodnie z dokumentami NKWD—MGB, odnotowano pod koniec lat 1940., a w poszczególnych miejscowościach — nawet w drugiej połowie lat 1950. Komunistyczny mit o współpracy z niemieckimi okupantami obalają obecnie dostępne dokumenty. Wynika z nich, że w październiku 1941 roku hitlerowcy zorganizowali w Ternowej Bałce, na północ od Krzywego Rogu, obóz koncentracyjny, w którym przetrzymywano setki nacjonalistów. Wielu z nich zostało tam rozstrzelanych lub podczas przesłuchań zakatowanych na śmierć. W Myrhorodzie w obwodzie połtawskim agenci gestapo zabili w strzelaninie Mykołę Łemyka, który został mianowany przewodnikiem Krajowego Prowodu Wschodnio-Ukraińskich Ziem (SUZ). Na Mikołajowszczyźnie gestapo w połowie października 1941 roku aresztowało 16 aktywnych miejscu, nie w pieniądzach; poczucie patriotyzmu powinno być w każdym obywatelu — to jest fundament udanego rozwoju. Wartość czegoś prawdziwie rozumie się wtedy, gdy się traci. Utrata niepodległości zmusiłaby nas do poznania ceny wolności narodowej. Być może nie wszyscy ludzie przejmują się życiem naszego kraju, ale mimo wszystko wierzę, że czas się zmieni i zrozumiemy, jak droga jest nam Ojczyzna. Członkowie OUN-UPA walczyli o to, abyśmy nie byli spichlerzem jakiegokolwiek imperium, lecz dysponowali własnymi zasobami tak, jak chce nasz naród, czyli byli gospodarzami swojego życia i swojej ziemi. Wzywam wszystkich, aby nie byli obojętni, wierzyli w teraźniejszość, szanowali przeszłość i zawsze pamiętali, że naszą Ojczyzną jest Ukraina, dlatego trzeba ją chronić. Młode pokolenie składa podziękowania wszystkim żołnierzom UPA. Dziękujemy za to, że pozostał naród Ukraińców, który ma swoją kulturę i język. Pomimo represji, asymilacji, ludobójstw, Ukraina pozostaje na mapie świata. Już to jest wielkim zwycięstwem naszego narodu, w które wnieśli nieoceniony wkład. Dziękujemy im! Sława Ukrainie! dzi jej szczęście. Według różnych danych, w OUN-UPA działało prawie 400—500 tysięcy osób. Nasza społeczność prosi Pana, Panie Prezydencie, o jak najszybsze rozwiązanie tej kwestii. Głęboko cenimy Pana wkład w rozwój naszej kultury i podnoszenie świadomości narodowej. Ślemy Panu swoje wsparcie. Z poważaniem: Serhij SEREDA, Artem BOBROW, Anatolij SKORYK, Dmytro BOROWŚKYJ, Maryna ŁOŚ, Ludmyła Ołeksandriwna WEŁYCZKO, nauczycielka historii
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij SKORYK, m. Słowiańsk, obwód doniecki
Wokół kwestii statusu OUN-UPA nieustannie toczy się polemika, i bardzo przykro słyszeć obelgi pod adresem ludzi, którzy walczyli pod sztandarem Ukrainy, bronili jej niepodległości nawet w beznadziejnych sytuacjach. Ogłosiwszy długo oczekiwaną niepodległość, wciąż nie potrafimy uznać swoich bohaterów. Nie staramy się dyskredytować uczestników Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, po prostu pragniemy opowiedzieć ludziom prawdę i ustanowić historyczną sprawiedliwość. Naród powinien znać swoich narodowych bohaterów, pamiętać o nich i czcić ich. Nasze przekonania potwierdzają nowe, niedawno odtajnione fakty historyczne. Od przeciwników ideologii OUN można usłyszeć jedynie demagogię, bez żadnych konkretnych przykładów historycznych. Oczywiste jest, że ci ludzie po prostu nie znają i nie chcą znać historii ukraińskich nacjonalistów. Zapewne wieloletnia propaganda, która zdyskredytowała wojowników UPA wśród ukraińskiej ludności, została przeprowadzona skutecznie. U nas, w obwodzie donieckim, bardzo rzadko spotka się ludzi, którzy uznawaliby ruch oporu OUN. Jednak dzięki nowej literaturze i nowym szkolnym podręcznikom możemy poznawać i analizować wydarzenia historyczne oraz samodzielnie wyciągać wnioski i wyrabiać sobie zdanie na ten temat — najważniejsze, aby była chęć. Dzięki nauczycielowi historii oraz zainteresowaniu naszej klasy szczególną uwagę poświęcono właśnie poznawaniu historii działalności UPA, ponieważ większość nie wiedziała o tym okresie. Na jednej z lekcji historii Ukrainy wygłosiłem referat o działalności Romana Szuchewycza. Opowiadając, na konkretnych faktach dowodziłem, że UPA to armia, która nie walczyła pod sztandarem faszystów, a także że powstańcy bronili interesów narodu ukraińskiego i byli jedynym zbrojnym formowaniem, które walczyło o pełną samodzielność Ukrainy. Po wystąpieniu w klasie rozpoczęła się dyskusja, podczas której nauczyciel poprosił każdego ucznia o wyrażenie własnej opinii na temat uznania statusu weteranów OUN-UPA. Odpowiedzi zaskoczyły — większość moich kolegów z klasy opowiedziała się za nadaniem powstańcom statusu uczestników narodowo-wyzwoleńczego ruchu. Zaproponowano napisanie listu do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki z prośbą o uznanie żołnierzy OUN-UPA weteranami wojny. Być może nasza klasa jest przykładem tego, że prawdziwe fakty historyczne zmuszą do zmiany myśli i poglądów na problemy innych ludzi, w tym naszych rodaków. Ku największemu ubolewaniu, w kraju jest bardzo mało prawdziwych patriotów, którzy wyznawaliby ideę narodową, kochali swoją ziemię, język, szanowali przeszłość narodu. Dlatego przejawy patriotyzmu i szacunku dla historii, jak w naszej klasie, tylko cieszą. Niektórzy nie cenią osiągnięć demokratycznego państwa. Często tłumaczą to niestabilnością gospodarczą. Ale przecież rzecz, oczywiście, nie w eko-
Szanowny Panie Prezydencie! Zwracają się do Pana uczniowie 11 klasy gimnazjum ekonomiczno-prawnego miasta Słowiańska w obwodzie donieckim. Niedawno nasz zespół dyskutował o roli OUN-UPA w wywalczeniu przez Ukrainę niepodległości. Uznaliśmy, że wkład żołnierzy UPA i członków OUN był bardzo wielki. Mieli oni siłę walczyć z antyludzkim stalinowskim reżimem, a to zasługuje na głęboką wdzięczność. Na lekcjach historii poznaliśmy całą prawdę o II wojnie światowej, o prawdziwej cenie zwycięstwa. Wtedy młodzież się nie przestraszyła
Tłumaczenie maszynowe
D. TKACZUK, weteran wojny i pracy, m. Dunajiwce, obwód chmielnicki
Dzięki dobrym ludziom z rejonowej biblioteki na starość przeczytałem książkę Petra Słobodianiuka „Niepokonani”. Książka potwierdziła moją prawdę, o której dwukrotnie pisałem do „Podilśkich Wistiej” na temat „Odezwijcie się, skoczki”, ale tego nie opublikowano. Dopiero na zapytanie do archiwum w Letyczowie odpowiedziano mi, że materiały o nich się nie zachowały. Autor „Niepokonanych” wykorzystał duży wykaz źródeł i literatury. Ludzkość nie znała takiego wypaczania prawdy, jak historia radzieckiej Ukrainy. „Niepokonani” obalili wszystkie mity, które wymyślali bolszewicy, świadomie starając się przypisać UPA własne zbrodnie. Dopiero z książki dowiedziałem się prawdy o oddziałach eksterminacyjnych – „skoczkach-jastrzębiach”, w których służyło 13 723 osoby. A w sumie na 1 kwietnia 1946 r. w siedmiu zachodnich obwodach URSR działało 2593 batalionów eksterminacyjnych liczących 63 tysiące osób. Jedna bardzo ważna kwestia, o której w książce nie wspomniano, to fakt, że batalionów eksterminacyjnych tworzono z nieletnich urodzonych w latach 1928–29. Bo chłopcy urodzeni w 1927 r. po „wyzwoleniu” w 1944 r. poszli na front. Trzeba szczególnie podkreślić, jak rosyjscy nacjonalistyczno-szowinistyczni faszyści szczuli Ukraińców, by bratali się przeciw bratu. Dlatego też materiały archiwalne utajniono. Bardzo przykre, że nakład książki wynosi zaledwie 2000 egz. I nie jest ona propagowana, bo Ukraina wciąż pozostaje pod kloszem radzieckiego KGB w osobach Symonenki, Witrenko, Moroza. Takie książki dawno należało wydawać w milionowych nakładach. (Gazeta „Komunist”, podobnie jak morozowski „Towarysz”, ukazuje się w milionowych nakładach). Czy ukraińskie władze naprawdę nie znajdą sponsorów?
Tłumaczenie maszynowe
Mówi się, że 50 lat to złoty jubileusz. Właśnie do takich złotych dóbr kultury należy Dziecięca Szkoła Sztuk nr 6 im. H. L. Żukowskiego w Dniprowskim rejonie Kijowa, która obchodziła 50-lecie. Dziecięcą Szkołę Muzyczną nr 6 zorganizowano 16 czerwca 1957 roku. Jej pierwszym dyrektorem został Mykoła Mykyforowycz Szewczenko. Od 1963 roku funkcję tę pełniła Nadija Semenówna Baklan. Od 1985 roku — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Hryhorij Nestorowycz Majstrenko, niezmienny kierownik sławnej w swoim czasie orkiestry instrumentów ludowych nauczycieli szkół wychowania estetycznego miasta Kijowa. W 1988 roku Dziecięcą Szkołę Muzyczną nr 6 im. H. L. Żukowskiego oraz Dziecięcą Szkołę Plastyczną nr 6 zreorganizowano w Kijowską Dziecięcą Szkołę Sztuk nr 6 im. H. L. Żukowskiego. Dyrektorem mianowano Mykołę Iwanowycza Kutniachowa — członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, artystę malarza sztalugowego i monumentalnego. Szkoła została otwarta jako pierwsza profesjonalna dziecięca placówka edukacji muzycznej na Lewym Brzegu Dniepru w Kijowie. Zawsze wyróżniała się wysokim kulturalno-oświatowym poziomem pracy pedagogicznej i organizacyjnej. Z jej zespołu wyszło 16 kadr kierowniczych odpowiedzialnych odcinków wychowania muzyczno-estetycznego i artystycznego Kijowa. Szkoła wypuściła 3000 uczniów. Wielu z nich zdobyło średnie specjalistyczne i wyższe wykształcenie w profesjonalnych muzycznych i artystycznych placówkach. Kolektyw artystów-pedagogów szkoły dziecięcej ma jasny cel: poprzez sztuki plastyczne, muzykę, choreografię i teatr odsłonić człowieka z jego zewnętrznym i wewnętrznym pięknem, duchowym bogactwem. Sukcesy na przeglądach i koncertach młodych talentów świadczą o tym, że nauczyciele profesjonalnie pracują na przyszłość Ukrainy. Dzieci pewnie zdobywają zwycięstwa na prestiżowych festiwalach i konkursach. Uroczysty wieczór z okazji 50-lecia rozpoczął się koncertem uczniów, absolwentów i nauczycieli szkoły sztuk. Z powitalnym tańcem na scenę wystąpił zespół choreograficzny „Kalinońka”; zespół estradowo-wokalny „Kanikuły” wykonał piosenki „Jasna muza” i „W naszym kraju”; czarowne dźwięki ar-
Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia autora
Aby zbudować dom, świątynię, budowniczy najpierw się uczy. I dopiero potem kładzie cegłę na cegłę… Jaki zasób wiedzy jest potrzebny, by rozbudować suwerenne państwo, którego imię brzmi UKRAINA? Czym jest ukrainoznawstwo? Idea narodowa, etnos, naród, tradycje ludowe, samo państwo?.. Jak przystępnie ukształtować ten wszechobejmujący kompleks wiedzy o Ukrainie, aby ciekawie i zrozumiale przekazać ją dzieciom i uczniom starszych klas szkoły? Naukowcy Naukowo-badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy opracowali podstawowe zadania Konkursu dla uczniów klas 8–11. Zdumiewa różnorodność tematyki prac badawczych: pochodzenie etnosu i języka ukraińskiego; byt i świadomość narodu ukraińskiego w czasoprzestrzeni świata; państwo ukraińskie, naród, kultura, język w rozwoju ewolucyjnym; obrzędy, zwyczaje, tradycje narodu ukraińskiego, folklor, etnografia; osobliwości rozwoju społeczeństwa obywatelskiego; przyroda i historia ojczystego kraju; mityczne symbole Ukraińców; dawne ukraińskie stroje ludowe i ich interpretacja we współczesnym ubiorze; ukraińskie potrawy; rozwój języka ukraińskiego; mieszkanie jako element tradycyjno-obyczajowej kultury narodu ukraińskiego; rozwój w Ukrainie ludowego rzemiosła i przemysłów. Przystąpić do konkursu może każdy: konkurs jest wolny i otwarty dla wszystkich chętnych. Każdy może nadesłać własne badanie lub wziąć udział w olimpiadzie internetowej. Dzięki temu uczniowie mogą wybierać własną, nieprzetartą ścieżkę poszukiwań naukowych. W tym celu co roku organizuje się Międzynarodowy konkurs, który utrwala ukrainoznawstwo jako odrębną fi… podarowała absolwentka szkoły, a obecnie studentka Narodowej Akademii Muzycznej Walerija Tichonowa; chór uczniów starszych klas odśpiewał uroczystą „Sławę jednorodnej”; utalentowany muzyk, akordeonista Iwan Iwanowicz Klaszторny wykonał fragment z muzyki do filmu „Serenada słonecznej doliny”; polska pieśń ludowa zabrzmiała w wykonaniu zespołu bandurzystów; „Lot trzmiela” starannie zagrał uczeń 5 klasy Wołodymyr Łozowski; mistrzowsko wystąpił zespół skrzypków; uczennica 5 klasy Anna Kisił zaśpiewała wiosenną pieśń; zabrzmiała włoska piosenka „Santa Lucia” w wykonaniu uczennicy 4 klasy Olgi Tymoszenko; orkiestra instrumentów ludowych rozweseliła skandynawską polką; kompozycję choreograficzną „Nasz cudowny świat” wykonali uczniowie oddziału choreograficznego.
Tłumaczenie maszynowe
Janusz POLISZCZUK, uczeń 21. grupy filologicznej
Międzynarodowe sympozjum ekonomiczne „Kultura ekonomiczna: ukraińskie realia a doświadczenia europejskie”, zorganizowane przez Ukraińskie Gimnazjum Humanistyczne i Wydział Ekonomiczny Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, miało na celu przeanalizowanie stanu kultury ekonomicznej na Ukrainie w kontekście standardów europejskich oraz określenie perspektyw rozwoju edukacji ekonomicznej jako dziedziny wiedzy, która kształtuje światopogląd ekonomiczny młodzieży i formuje konkurencyjną osobowość o wysokim poziomie kultury ekonomicznej. Wybór kierunku tematycznego sympozjum był podyktowany dążeniem organizatorów do podniesienia świadomości uczniów co do zrozumienia potrzeby studiowania ekonomii oraz uświadomienia sobie przez nich konieczności rozwoju kultury ekonomicznej jako składnika kultury społeczeństwa. Wiktor Bazylewycz, prorektor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, opowiada: „Ten sympozjum świadczy o wyższym poziomie uświadomienia potrzeby intelektualnej strukturyzacji społeczeństwa, które kształtuje się na bazie gospodarki, budowanej przez ludzi wysokiej kultury o wysokich wymaganiach i zróżnicowanych aspektach rozwoju”. Swoje siły przyszli sprawdzić do Kijowa uczniowie z Rosji, Kazachstanu, Polski, Łotwy, Mołdawii i Naddniestrza. Dla nich zorganizowano egzaminy wymagające wysokiego poziomu przygotowania — testy, zadania twórcze i praktyczne itp. Na sympozjum zaproszono naukowców, urzędników rządowych i polityków. „W swoim czasie nie wykorzystaliśmy potencjału, choć rozpadłej, ale potężnej radzieckiej gospodarki. I moje pokolenie nie zapewni narodowi ukraińskiemu lepszego życia, bo wciąż mamy „to” myślenie. Jednak młode pokolenie może radykalnie zmienić życie na Ukrainie — powiedział, zwracając się do uczestników sympozjum, dyplomata, jeden z pierwszych ministrów spraw zagranicznych niepodległej Ukrainy Hennadij Udowenko. — W pierwszych latach niepodległości Ukrainy przepowiadano nam siódme miejsce pod względem potencjału ekonomicznego. Tymczasem nie jesteśmy w pierwszej setce… Młode pokolenie musi radykalnie zmienić sytuację, lecz do tego trzeba się uczyć”. Pierwszy Prezydent Ukrainy, obecny przewodniczący Rady Powierniczej gimnazjum Leonid Krawczuk również wyraził swoje zdanie na temat stanu gospodarki i kultury ekonomicznej na Ukrainie: „Dzisiejszy stan naszego państwa nie pozwala twierdzić, że posiadamy rzeczywiście nowoczesną wiedzę ekonomiczną. Ten problem jest niezwykle złożony, jednak jeszcze trudniejszy jest problem kultury ekonomicznej. Weźmy choćby pod uwagę show-biznes: czy naprawdę istnieje tam kultura ekonomiczna, czy zaspokaja on potrzeby całego społeczeństwa?” Natomiast Wiktor Bazylewycz, do niedawna dziekan Wydziału Ekonomicznego, mówi o pozytywnych tendencjach na Ukrainie w rozwoju gospodarki: „Perspektywy Ukrainy są dobre: ma ona wiele potencjalnych możliwości i osiągnięć. Nikt nie wątpi, że się zmieniamy, lecz cena za każdy nasz krok jest niezwykle wysoka. Potencjalnie możemy być wśród najbardziej konkurencyjnych krajów. Możemy zwyciężać, ale nie potrafimy korzystać z korzyści zwycięstwa i z czasem tracimy dobytek”.
Tłumaczenie maszynowe
Ósmoklasista Anton Tkaczuk (Enerhodar w obwodzie zaporoskim) marzy o tym, by zostać ukraińskim oficerem, dlatego uczęszcza do kółka młodych kozaków, dyscypliny szkoleniowej opartej na zasadach nauk humanistycznych; kształtuje fundamentalną wiedzę o Ukrainie; wychowuje patriotyzm, miłość do Ojczyzny, głęboki szacunek do państwa ukraińskiego, jego historii, tradycji, kultury narodu; sprzyja odrodzeniu intelektualnego potencjału Ukrainy jako najwyższej wartości narodu; zainteresowuje młodzież szkolną poznawaniem i studiowaniem Ukrainy oraz świata ukraińskiego. Jest to gwarancja współpracy pracowników naukowych Instytutu Ukrainoznawstwa ze średnimi placówkami oświatowymi na rzecz kształtowania świadomego narodowo obywatela państwa ukraińskiego — gwaranta zachowania i dalszego rozwoju kultury narodowej oraz państwowości. W tym roku na Międzynarodowy konkurs z ukrainoznawstwa wpłynęło ponad 400 zgłoszeń ze wszystkich zakątków Ukrainy, a także z Australii, Bułgarii, Niemiec, USA, Mołdawii, Moskwy, Sankt Petersburga. Spośród nich wyłoniono 178 uczniowskich prac naukowych, które nagrodzono dyplomami, certyfikatami i nagrodami. 28 marca 146 laureatów Międzynarodowego konkursu przybyło do Kijowa, do Domu Nauczyciela, aby odebrać nagrody. Byli wśród nich zarówno trzecioklasiści, jak i młodzieńcy oraz dziewczęta, którzy wkrótce wkroczą na własną drogę życiową. Przed młodymi talentami wystąpił Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret: „Państwo ukraińskie może być potężne na wieki, jeśli będzie miało swój kwitnący język ukraiński oraz niezależną od innych państw duchowość. Każdy naród stoi na dwóch filarach: języku i duchowości. Nie ma języka — nie ma narodu i nie ma państwa. A kiedy nie ma niezależnej duchowości — nie ma też silnych podstaw duchowych, na których buduje się każde państwo. Rozważając te postulaty, widzimy, że wszystkie te siły, które nie chcą, aby na mapie świata istniało niepodległe państwo ukraińskie, walczą przeciwko nam właśnie w tych dwóch kierunkach”. Młodzież witali także deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Połochalo (frakcja BJuT), wiceminister oświaty i nauki Maksym Stricha, akademik Petro Kononenko: „Państwowy język ukraiński musi być państwowym dla wszystkich. I choćby nie wiem ile requiem dla niego pisano, on, niczym ziarno wrzucone Bożą łaską w ciepłą ziemię, żyje… Język ukraiński, historia, ukrainoznawstwo zajmą na świecie godne miejsce. Kto ma to zrealizować? Wy!”. Zatem Międzynarodowy konkurs z ukrainoznawstwa to nie tylko rozmowa o języku ukraińskim, uchwałach czy dekretach. To ich wcielanie w życie. Znamienne, że starsze pokolenie naukowców Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa, którego dyrektorem jest profesor Petro Kononenko, przygotowuje sobie godną zmianę wśród młodych, utalentowanych ludzi, którzy w przyszłości uczynią państwo ukraińskie zamożnym, autorytatywnym i szanowanym na świecie. Zdobywczyni dwóch nagród, dziewięcioklasistka Oksana Horiuk ze wsi Banyliw w obwodzie czerniowieckim. Z prezentami i szczerymi życzeniami do jubilatów przybyli także przedstawiciele władz rejonowych i miejskich: przewodnicząca Rady Rejonu Dnieprowskiego w Kijowie Oksana Jurijiwna Myśkowśka oraz zastępczyni przewodniczącego Dnieprowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wałentyna Ołeksandriwna Kłymowa przekazały radosną nowinę, że w 2008 roku na dokumentację projektowo-kosztorysową rekonstrukcji szkoły przeznaczono 1,5 miliona hrywien, a także 170 tysięcy hrywien na zakup fortepianu; przedstawicielka fundacji Kateryny Juszczenko „Ukraina 3000” Julija Jandrowa odczytała gratulacje od pierwszej damy kraju; zastępczyni naczelnika wydziału kadr placówek oświatowych i pracy organizacyjnej Głównego Zarządu Kultury i Sztuki organu wykonawczego Kijowskiej Rady Miejskiej Ołena Iwaniwna Czumaczenko wręczyła dyplomy i podziękowania od Kijowskiego mera oraz honorowe odznaczenia Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy; dyrektor gabinetu metodycznego placówek oświatowych Głównego Zarządu Kultury i Sztuki organu wykonawczego Kijowskiej Rady Miejskiej Iryna Wiktoriwna Bakłan wręczyła honorowe dyplomy i podziękowania od Głównego Zarządu Kultury i Sztuki, a także podarowała jednemu z najbardziej utalentowanych uczniów, Wołodymyrowi Łozowśkiemu, nowy klarnet; naczelnik wydziału kultury Dnieprowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Switłana Zajeć oraz rada dyrektorów wyróżnili podziękowaniami, prezentami i nagrodami pedagogów. Dyrektor szkoły Mykoła Iwanowycz Kutniachow wraz z zespołem ustanowił własne wyróżnienie — „Medal Dziecięcej Miłości”, którym nagrodzono dzieci, pedagogów i przedstawicieli administracji państwowej. Tak oto ciepło i swobodnie przebiegło święto. A my musimy pamiętać, że żyjemy w szczęśliwym i skomplikowanym czasie, który wymaga wielu wysiłków, aby zjednoczyć wokół siebie ludzi połączonych wspólną ideą — służenia sztuce. Wiele lat wszystkim tym, którzy swoją pracą w tej szkole dbają o ukraińską kulturę, rozwijają ją i wzbogacają jej wielkość. To niełatwa, ale słuszna droga do właściwego wychowania u młodzieży szkolnej pozytywnych orientacji światopoglądowych, do zdrowego i duchowo wypełnionego życia. Przygotowała Marija SKRYNNYK Zdjęcia Ołesia DMYTRENKA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...łosia obwodowe zjednoczenie towarzystwa. To wystawa-sprzedaż prac mistrzów sztuki ludowej. Zatem w sklepie „Dobra knyha” galeria sprzedaje te wyroby, a także ukraińską produkcję audio i wideo (ponad 800 nazw płyt i kaset). Niedawno władze miejskie postanowiły przekazać „Proświcie” pod księgarnię cały pierwszy piętro budynku. Według zamysłu przewodniczącego obwodowej „Proświty” księgarnia ma być nie tylko sklepem, lecz duchowym ośrodkiem miasta. Rozszerzają się zarówno dział książkowy, jak i dział galerii „Kruti shody”. A ponadto „Dobra knyha” ma stać się miejscem spotkań twórczych ludzi, inteligencji miasta i obwodu, gości Czernihowa. Planowane są prezentacje książek, wieczory twórcze, spotkania z pisarzami, artystami — w tradycjach czernihowskiej elity końca XIX — początku XX wieku. Te tradycje wiążą się z imieniem organizatora i pierwszego przewodniczącego czernihowskiej „Proświty” Mychajła Kocjubynskiego, którego dom z jego słynnymi literackimi poniedziałkami był ośrodkiem ukraińskiej duchowości. Gościli tu Borys Hrinczenko, Wołodymyr Samijlenko, Mykoła Mohylanski, Illja Szrah, młody Pawło Tyczyna. Wszystko to nastąpi nieco później. Obecnie prosvitianie zajęci są remontem, przebudową księgarni na salon literacko-artystyczny. A to wymaga znacznych środków. Część obiecują sponsorzy, wydawnictwa, których książki sprzedaje sklep. Czernihowska „Proświta” zwraca się o pomoc do wszystkich, zwłaszcza do rodaków w stolicy i regionach, aby stworzyć ośrodek duchowości.
«PROŚWITA»
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora
Jeszcze kilka lat temu w Czernihowie, podobnie jak w wielu ukraińskich miastach, trudno było kupić ukraińską książkę, a ukraińskie produkty audio i wideo – tym bardziej. Kiedy pytano o nie sprzedawców licznych kiosków i straganów z kasetami i płytami, można było usłyszeć: „Niet w nalicziji”. Nie ma i koniec. I można było pomyśleć, że czegoś takiego nie ma na świecie.
Tymczasem już od kilku lat z rzędu Czernihowska Obwodowa „Proświta” domagała się otwarcia pierwszej w mieście ukraińskiej księgarni. Były bowiem zwykłe księgarnie, gdzie ukraińska książka stała gdzieś na uboczu. Wreszcie lód ruszył na początku 2004 roku, kiedy proświtiański sklep „Dobra książka” gościnnie zaprosił pierwszych odwiedzających. Dotąd proświtianie sprzedawali książki, kiedy było to możliwe, w biurze obwodowego zrzeszenia. Teraz jednak pojawiły się nowe możliwości. Sklep, choć niewielki, otworzył się bowiem w samym centrum miasta, dodatkowo na parterze. Od razu nawiązano ścisłą współpracę z wydawnictwami z Kijowa i Lwowa, których książki pojawiły się na półkach sklepu.
W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbył się siódmy miejski konkurs recytatorów poezji Tarasa Szewczenki. Zainicjowały go Główny Zarząd Oświaty i Nauki Kijowskiej Miejskiej Państwowej Administracji wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. T. Szewczenki. Konkurs przebiegał przy wsparciu Zarządu Oświaty Szewczenkiwskiej Rejonowej Państwowej Administracji oraz Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży „Szewczenkiwiec”. Wzięło w nim udział 23 najzdolniejszych uczniów ze wszystkich dzielnic Kijowa – zwycięzców etapów rejonowych. Wszyscy uczestnicy otrzymali dyplomy i nagrody, wśród których był „Kobzar” Tarasa Szewczenki, ofiarowany młodym recytatorom przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Kupującym nie trzeba już długo szukać najnowszych ukraińskich wydawnictw na dowolny temat. Literatura piękna, w tym dziecięca, informacyjna, naukowa, podręczniki — wszystko to oferuje sklep. A także ukraińskie czasopisma literackie, gazety. Bardzo ważne jest, że informacje o nowych wydawnictwach drukowane są w gazetach obwodowej „Proświty” „Siwerszczyna” i „Biała chata”, w czasopiśmie „Siwerianski litopys”. Prasa pomogła przywrócić zapomniany system „Książka — pocztą”. Sprawa ta jest niełatwa, ale warta włożonych sił. Często zamówienia nadchodzą z najbardziej odległych wsi, ponieważ tam są inteligenci, którym potrzebne są książki. A sieć księgarstwa w obwodzie czernihowskim jest zaniedbana. Sklep prowadzi także handel komisowy. Od pierwszego dnia księgarnia współpracowała z galerią sztuki „Kruti shodi”. Ta galeria jest jednym z obiektów obwodowej „Proświty”, istnieje niemal 10 lat i zajmuje drugie piętro budynku, w którym znajduje się...
Tłumaczenie maszynowe
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Międzynarodowym Stowarzyszeniem «Kozactwo» oraz Muzeum Hetmanatu w Wojskowym Liceum im. Iwana Bohuna przeprowadziło «okrągły stół» «Szlakami kozackiej chwały», poświęcony 357. rocznicy zwycięstwa wojska kozackiego pod wodzą Iwana Bohuna pod Winnicą 25 marca 1651 roku. W nim wzięli udział historycy, naukowcy, pisarze, działacze społeczni i polityczni. Prowadzącym był posel Ukrainy, przewodniczący «Proświty» Pawło Mowczan. Na «okrągły stół» zaproszono studentów Wojskowego Instytutu Kozackiego im. Swiatosława Chorobrego MAUP, kursantów Wojskowego Liceum im. Iwana Bohuna, uczniów szkół średnich Kijowa. Tematem dyskusji stały się bohaterskie karty przeszłości, w szczególności wojna narodowowyzwoleńcza narodu ukraińskiego w latach 1648–1654 pod wodzą Bohdana Chmielnickiego.
«Uczestnicy «okrągłego stołu» stwierdzili, że rola kalnickiego, a następnie winnickiego pułkownika Iwana Bohuna w wojnie wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego była znacząca i decydująca w bitwie pod Winnicą w marcu 1651 roku, pod Beresteczkiem w czerwcu 1651 roku, pod Batohem w maju 1652 roku, pod Monastyryszczem w marcu 1653 roku oraz w tym samym roku w wyprawie mołdawskiej, a także w obronie Umania pod koniec 1654 – na początku 1655 roku. Kozacki hetman polowy Iwan Bohun stał się bohaterem wielu pieśni historycznych, dum i ludowych podań. Nigdy się nie poddawał, nie uginał się przed najzaciekleszymi wrogami, nie schlebiał hetmanowi, zawsze stał na tym, że trzeba polegać jedynie na własnych siłach, na własnym narodzie. Dlatego zawsze zwyciężał. Uczestnicy «okrągłego stołu» postanowili:
1. Zintensyfikować pracę organizacji proświatowych i kozackich w dziedzinie odrodzenia, wspierania i obrony języka ukraińskiego, duchowości, kultury, opierając się na kozackich tradycjach i obyczajach narodu ukraińskiego w świetle Dekretu Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki o obchodach 360. rocznicy wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą B. Chmielnickiego.
2. Zwrócić się do Prezydenta Ukrainy z inicjatywą wzniesienia w stolicy Ukrainy, Kijowie, Panteonu Narodowych Bohaterów oraz przeniesienia tam prochów Iwana Bohuna, Iwana Sirki, Iwana Wyhowskiego, Iwana Gonty, Iwana Mazepy, Piotra Kalnyszewskiego, Bohdana Chmielnickiego, Piotra Sahajdacznego, wszystkich narodowych bohaterów Ukrainy.
3. Zwrócić się do rządu Ukrainy z inicjatywą wzniesienia w Winnicy pomnika kozackiego wodza Iwana Bohuna.
4. Zwrócić się do Kijowskiej Rady Miejskiej z inicjatywą nadania jednej z ulic Kijowa imienia Iwana Bohuna».
Inf. własna
Tłumaczenie maszynowe
Zwycięzcami konkursu miejskiego zostali: I miejsce – Ludmyła Ohniewa, uczennica 9 klasy gimnazjum nr 178 dzielnicy Sołomjańskiej; II miejsce – Hanna Zacharczenko, uczennica 8 klasy gimnazjum nr 48 dzielnicy Szewczenkiwskiej; Maryna Słowenko, uczennica 11 klasy Ukraińskiego Liceum Humanitarnego dzielnicy Peczerskiej; Artem Szulha, uczeń 11 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 184 dzielnicy Dniprowskiej; III miejsce – Olena Stulij, uczennica 10 klasy Kłowskiego Liceum nr 77 dzielnicy Peczerskiej; Olha Winohradowa, uczennica 11 klasy gimnazjum nr 167 dzielnicy Dniprowskiej; Wiktoria Hutij, uczennica 9 klasy gimnazjum nr 154 dzielnicy Swiatoszynskiej. Laureaci: Olena Szewczenko, uczennica 10 klasy gimnazjum nr 315 dzielnicy Darnyckiej; Jana Kabakowa, uczennica 10 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 29 dzielnicy Obołońskiej; Ołeksij Kowalenko, uczeń 10 klasy szkoły średniej nr 155 dzielnicy Szewczenkiwskiej. Dyplomy uczestników konkursu otrzymali: Ołeksij Rozumnyj, uczeń 10 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 252 dzielnicy Obołońskiej; Serhij Tereszczenko, uczeń 11 klasy szkoły średniej nr 80 dzielnicy Peczerskiej; Anastasija Korszun, uczennica 7 klasy szkoły średniej nr 92 dzielnicy Hołosijiwskiej; Witalij Alimow, uczeń 10 klasy Liceum Finansowo-Prawnego dzielnicy Sołomjańskiej; Olena Naływajko, uczennica 10 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 33 dzielnicy Hołosijiwskiej; Hlib Matsybora, uczeń 10 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 23 dzielnicy Desnianskiej; Daryna Marczenko, uczennica 9 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 140 dzielnicy Swiatoszynskiej; Nazarij Majboroda, uczeń 9 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 111 dzielnicy Darnyckiej; Marija Honczaruk, uczennica 9 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 224 dzielnicy Dniprowskiej; Mykyta Michalow, uczeń 10 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 17 dzielnicy Podilskiej; Iryna Mojsejewa, uczennica 9 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 156 dzielnicy Podilskiej; Pawło Worobjow, uczeń 11 klasy szkoły ogólnokształcącej nr 29 dzielnicy Obołońskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna KRIAŻEWA, m. Sewastopol. Wielkim osiągnięciem Sewastopolskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki stało się nagrodzenie przewodniczącego Wołodymyra Procenki odznaczeniem „Za znaczący wkład w rozwój literatury i dramaturgii ukraińskiej” Ministerstwa Kultury i Turystyki. Wręczenie nagrody odbyło się podczas uroczystego wieczoru z okazji Dnia Pracownika Kultury i Sztuki Ludowej w Sewastopolskim Teatrze Dramatycznym im. A. W. Łunaczarskiego. Wołodymyr Procenko bierze udział w budowaniu niepodległej Ukrainy, koordynuje życie polityczne i społeczne Ukraińców w Sewastopolu, kieruje miejską organizacją polityczną Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów oraz oddziałem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Od 2003 roku jest redaktorem naczelnym jedynej w mieście ukraińskojęzycznej gazety „Dzwin Sewastopolia”, kierownikiem filii wydawnictwa ST „Proświta”, poetą i prozaikiem. Spod jego pióra wyszły zbiory poezji „Oj, ne tuży”, „Podych wicznosti”, „Enerhija zemli”, „Kozacka Rada”, „Kochannia — wicznyj dwyhun żyttia”, „Spowid czornomorskoho ptacha”, śpiewnik „Sewastopoliu”, szkice historyczne „Teneta Krymskoji wijny”, „Drewni wytoky sela Tarasiwky”. Obecnie w gazecie „Dzwin Sewastopolia” drukowana jest jego powieść „Azariwszczyna”. Wiele utworów Wołodymyra Procenki zostało przełożonych na muzykę, stały się one zwycięzcami wielu festiwali i konkursów. Powstały teledyski, które są emitowane w TRK „Bryz”. Wołodymyr Procenko pracuje również nad wzbogaceniem literatury ukraińskiej. Jego tłumaczenia dzieł z literatury rosyjskiej, niemieckiej i angielskiej są dobrze znane. Pióru Wołodymyra przypisuje się szereg rozpraw o T. Szewczence, Łesi Ukraińce oraz sewastopolskich pisarzach Dmytro Witiuku i Wałku Krawczence. Wołodymyr Procenko (w literaturze Wołodymyr Czornomor) jest laureatem nagrody literacko-artystycznej imienia admirała Jarosława Okunewskiego społecznego komitetu Marynarki Wojennej Sił Zbrojnych Ukrainy oraz laureatem Ogólnoukraińskiego konkursu na najlepszy utwór literacki pisarza-sewastopolczyka „Złote pióro Ukrainy” Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy. Sewastopolscy proświeciany szczerze gratulują Wołodymyrowi Mykołajowyczowi nagrody i życzą mu dalszych sukcesów twórczych.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr JAROWYJ, kandydat nauk filologicznych Dwadzieścia lat temu widziałem jednego z ostatnich klasyków literatury ukraińskiej. Obecnie słowo „klasyk”, niestety, nabiera jakiegoś ironicznego zabarwienia, jak wiele innych poważnych i wielkich pojęć, które chce pomniejszyć małostkowa epoka, aby nie czuć się tak niezręcznie ze swoją bezbarwnością i, mówiąc słowami R. Andrijaszyka, „krzykliwą niehistorycznością”. A słowo „klasyk” w tłumaczeniu z greckiego oznacza „wzór”, do którego dobrze byłoby równać. Jeśli ktoś jeszcze chce do jakichś wzorców równać w obecnej pseudosztucznej dobie nadętych, hałaśliwych i samouwielbionych egoistów… W Czerwonym Korpusie Uniwersytetu Kijowskiego świętowano Olesa Terentijowycza Honczara. Błyszczały staromodne już teraz telewizyjne jupitery, występowali krajowi i zagraniczni goście, sala była wypełniona po brzegi. Została mi z tego spotkania książeczka poezji frontowej, wydana w kieszonkowym formacie, z zamaszystym autografem pisarza, myśliciela, który uosobił całą epokę w literaturze ukraińskiej. Niejednokrotnie rozmyślałem o źródłach popularności tego czy innego pisarza, próbowałem zrozumieć: czymże określa się ciężar gatunkowy pisarskiego spadku, co kształtuje krótkotrwałą czy długotrwałą, dobrą czy niedobrą pamięć o literacie. I dochodziłem do wniosku, którego nie zamkniesz (a i nie warto!) w kleszcze wymyślnych terminów. Chyba najdłużej trwają w pamięci narodowej imiona tych twórców, którzy nierozerwalnie stopili swój talent z nakazem sumienia. Mogli być najróżniejszych przekonań, stanów społecznych, żyli w różnych epokach. Ale linia sumienia ustawia ich w jednym honorowym szeregu: Skoworoda, Szewczenko, Hohol, Honczar, Stus… Sądząc po pamiętnikarstwie, Honczar był człowiekiem nieprostym. Nie brakowało u niego wrogów ani przyżyciowych, ani pośmiertnych. „Jeszcze za życia Olesa Terentijowycza wielu takich… śliskich napadało na niego, skracało mu życie. Tłumaczę to tylko czarną zazdrością, która jest od złego” — zaznaczała żona pisarza Wałentyna Danyliwna. Oto taki paradoks: oficjalna wierchuszka nie mogła mu wybaczyć śmiałości „Soboru”, a kogoś drażnił nadmierny „wysoki lot” ogólnonarodowo i międzynarodowo uznanego pisarza, laureata licznych nagród, prozaika, tłumaczonego na dziesiątki języków świata… „Chciałbym dożyć do Sądu Ostatecznego” — napisał w dzienniku Oles Honczar zagadkowe słowa niedługo przed śmiercią. On, Sąd Boży, wyjaśni wszystko, u Pana waga jest dokładna. Bóg jest Miłością, a bez miłości tworzyć jest niemożliwe. Pamiętam symboliczną scenę, widzianą kilka lat temu: obok pomnika Olesa Terentijowycza przechadza się śnieżnobiały gołąb, a z kamienia przemawiają słowa: „Z miłości — twórczość, z miłości — szczęście ludzkie”. Honczar nigdy nie był ateistą, miał Boga w duszy nawet w warunkach tego państwa, które deklarowało powszechne oficjalne bezbożnictwo. Nie było ateistów na wojnie — to rozpowszechniona prawda. Jeszcze jedna zagadka w notatkach: „Wyzwoliła mnie Matka Boża”. To o przypadku, kiedy wzięty do niewoli Honczar trafił do kolumny, która szła nie w kierunku krematorium, a na przymusowe roboty — zatem została szansa na ratunek. Można mówić o wielu zagadkach Honczara. Czy znalazła na wolności notatka Honczara byłego wykładowcę, Jurija Szewelowa (Szeracha), który przebywał po tamtej stronie drutu? Już w czasie niepodległości Ukrainy w mieszkaniu Olesa Terentijowycza przy pachnącym barszczu, w ciepłej, przyjacielskiej i swobodnej rozmowie uczony z diaspory zapewniał, że nie… Jak by tam nie było — „Dziękuję Ci, Matko Boża, nasza Orędowniczko… jesteśmy żywi”. Niektóre zapisy podczas wojny prowadzone były po rosyjsku. „Dzisiaj przeprawiliśmy się na pontonach przez Dniepr… Płynąłem i myślałem o Bogu” (30.X.43 r.). „Jutro święto (Wielkanoc) i na duszy dobrze, świątecznie” (15.IV.44 r.). Jak zaznaczał pewien mądry człowiek, na wojnie można stać się zdrajcą, bohaterem, świętym… A można wykrystalizować się jako poeta. To, że Oles Honczar jest poetą prawdziwym, od Boga, przekonują jego wiersze frontowe. Ojczyzno, dla nas podnieś Czarną chmurę daleką. Z pragnienia popękaliśmy, Niby kamień w upał… („Upał w górach”, 1944 rok) Rodzinny dom, daleka Ukraina wdziera się palącym białym kwieciem w sny bohatera, w dalekiej Transylwanii widzą się rodzinne krajobrazy, „gdzie wiśnie w stroju białym/ mnie wypatrują z wojny” („Dumy o Ojczyźnie”). Błękitny Dunaj, Alpy, Złota Praga zobaczyły żołnierskie „nieśmiertelne gimnastiorki”. I niegodnymi będziemy synami i wnukami tego pokolenia anteów, wojowników-wyzwolicieli, jeśli wyrzekniemy się tej pamięci, uwiecznionej przez Honczara. Chyba kule omijały Olesa Honczara na niewidzialny Boży rozkaz, aby mógł opowiedzieć o pięknie ludzkich dusz w najcięższych próbach i napisać wiele pięknych utworów o pięknych ludziach. …I śmierć, zdaje się, na wojnie Oszczędza mnie w najcięższych bitwach Za… niedośpiewane pieśni…
Rozkaz: “Naprzód!” — znów chowam Okopową lirykę swą. I w pełnym wzroście — do tego kraju, Gdzie znów być nam w boju. (“Wojna prowadzi mnie coraz dalej”) Gdyby Honczar pozostał tylko twórcą jednego aforyzmu “U sprawiedliwych armii los zawsze jest piękny”, już wtedy mocno i niezachwianie zająłby pozycję w historii ukraińskiej kultury. Żołnierz armii ducha, armii dobra, całe swoje życie położył na stworzenie tego ideału człowieka, do którego nam dążyć i dążyć… I to nie fałsz, nie upiększanie: to umiejętność znalezienia błyskotek pięknego, niebiańskiego, wzniosłego w najbardziej codziennych charakterach i zjawiskach. To żywa realizacja dowżenkowskiego postulatu o niebiańskich gwiazdach nawet w codziennych kałużach na życiowych drogach. Wspomnijmy opowiadanie “Słoneczniki”, napisane w dalekim 1951 roku, — jak uduchowia się ludzka istota miłością do pracy, jak pięknie tworzyć na zbolałej ziemi piękno Edenu, ogrzanego ciepłem ludzkich serc! Czy powojenna nowela “Modry Kamień”, za którą pisarzowi nieźle się oberwało od superideowych strażników reżimu! Kilka lat temu natrafiłem na notatkę w “Literaturnej Ukrainie” o wystawieniu baletu według tej zapomnianej, zdawałoby się, noweli pisarza. Okazuje się, że ona swoimi środkami wyrazu wychodzi poza granice werbalności, autor mistrzowsko apeluje do ruchu, dźwięku, kolorystyki — tam, przypomnijcie sobie, nawet niebo “huczy jak błękitny dzwon!” Tak by nam pisać, czuć… A to tyle szarości, bezbarwności, niemoralności wokół! I czy tylko dzisiaj ta fałszywa sztuka stała się taką agresywną? Nie, dosyć dawno. Przypominają się nie tylko jubileuszowe fragmenty; wypływają w pamięci obraźliwe ataki jednodniowych poetów, którzy jeszcze pod koniec lat 80., “osiodławszy demokrację”, z trybuny pryskali śliną na pierwszy rząd sali związkowej, gdzie siedział siwy PIERWSZORZĘDNY pisarz. I takiego statusu nadawały mu nie miejsca w prezydiach, a już wspomniany nadmocny stop talentu i sumienia… A gdzież ci, co go szkalowali? Kto ich wspomni?.. Pytania wolności i anarchii rozważał pisarz wśród innych ważnych tematów także w słynnym “Soborze”. Przecież zawsze w ukraińskiej historii wyłaniały się dwa bieguny, dwie przeciwności, które popychały naprzód historyczny byt; to dylemat, o którym bardzo dokładnie powiedział Borys Olijnyk, — co przeważy na szalach historii: “Sicz wulkaniczna czy Akademia cicha?..” I w sporze Jawornyckiego z Machną, wydaje się, jednak ma przewagę siwy uczony. Kozacki duch — w obronie i budowaniu, a nie w rozhukanej “wolnicy bez brzegów”. Wпрочем, tutaj możliwe są szerokie interpretacje, ale pozycja autora jest właśnie taka. Nasz współczesny, szczególnie młody, nierzadko dziwi się: i co, powiedzmy, takiego śmiałego powiedział Honczar w “Soborze”? Do tego trzeba zrozumieć historyczny kontekst… Zamykają i niszczą świątynie, “wycierają” każdą wzmiankę o kozackim umiłowaniu wolności, z trybun opowiadają, że rośnie godna młoda zmiana, budowniczowie przyszłości… A tutaj pisarz pisze o świątyni jako symbolu duchowości, na dodatek świątyni kozackiej, mówi o hordzie “rdzawowłosych”, którzy czynią sabat w świętym miejscu, demaskuje śmierdzących duszą ludzi, dla których nie ma ani Boga, ani ojca-matki, ani Ojczyzny… I to była przemyślana pozycja, a nie przypadek. Choć mógłby pisarz spoczywać na laurach laureata. Ten pisarz — filozof, humanista i znawca ludzi. Teraz takich nie znajdziesz nawet z latarnią Diogenesa. Pamiętacie, chodził dziwak Diogenes z kagańcem, szukał Człowieka? Takich ludzi jak Ołes Honczar bolały i kraj, i zniewolona przez brunatne straszydło Europa, bolał niespokojny chory świat! Ołes Honczar przedstawił wielki i piękny obraz Ukraińca, dyplomaty Kyryła Zabołotnego w powieści “Twoja gwiazda” (1980). Jak dla mnie, to podsumowanie twórczości mistrza. “Wtedy” powieści nie żałowała krytyka, przemilczała, ponieważ autor dotknął tabuizowanych tematów rozkułaczania, zbrodni tak zwanej walki klasowej, otworzył inne ostre kąty. Teraz o “Twojej gwieździe” mało chętnych opowiedzieć dzisiejszym młodym, ponieważ… nowe estetyczne powiewy, nowe mo- Oles Honczar — student Uniwersytetu Dniepropetrowskiego. 1946 r. dy: coraz częściej wielu nie do humanistycznej filozofii (obserwuje się skłanianie ku cynicznej), nie do niepokojów o człowieka i świat. Powieść jest bardzo wielopłaszczyznowa, w niej połączono różne warstwy czasowe — przedstawiono pół wieku historii Ukrainy. Tacy ludzie jak Zabołotny — to prawdziwe złoto ukraińskich stepów, owe tyczynowskie samocwity, które “rosną w głębinach gór”, te kosztowności, które zrodziły się w głębinowych pokładach Ukrainy. Cały utwór jest przesiąknięty obrazem drogi. To droga ludzkiego życia, rozjaśniona gwiazdą miłości. Wiele diagnoz, które stawia pisarz przedkryzysowemu światu lat 70.—80., teraz potwierdza się… Ale pisarz wierzy w ratunek, w dobrą wolę ludzi, w jasny niebiański pierwiastek w ich duszach. Jak najczęściej czytajmy utwory Ołesia Honczara — od wierszy i małych opowiadań do powieści, i nie pożałujemy. Oczywiście, “artystyczny alfabet” tych utworów już różni się od systemów znaków teraźniejszości — coś nam jest niezwykłe, coś straciło aktualność, pozostało należnym historii. Ale większość z napisanego przez Honczara pozostaje, “nie płonie”, przemawia do nas! Dystans między książkami Ołesia Honczara a sercem współczesnego człowieka, jeśli ono nie skamieniało i nie oślepło, — jest minimalny. Trzeba tylko przemyśleć, wczytać się, przyjrzeć się… “ — Finał, samo przez się, będzie optymistyczny? — Obejdziemy się bez happy endu, ale światło w końcu tunelu, oczywiście, będzie…” (“Twoja gwiazda”). Światło od gwiazdy Ołesia Honczara ma właściwość nie tylko świecić, ale i ogrzewać — długo-długo, bezinteresownie, szczodrze.
Tłumaczenie maszynowe
M. MEDYŃSKA-KOWALCZUK, m. Zaleszczyki, obwód tarnopolski. W życiu każdego człowieka są wydarzenia, które zapadają w pamięć. Kiedy myślami wracam do lat młodości, przed oczami staje rok 1971, kiedy to obchodzono 100. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego nowelisty Wasyla Stefanyka. Wtedy właśnie doszło do mojego poznania z Olesiem Terentijowyczem. Do rodzinnej wsi W. Stefanyka, Rusowa na Iwanofrankowszczyźnie, zjechało się wielu gości z różnych zakątków Ukrainy. Obejrzeli muzeum klasyka ukraińskiej literatury, a następnie wzięli udział w uroczystościach z okazji jubileuszu pisarza. Sercem święta było odsłonięcie w centrum Rusowa pamiątkowej steli z wizerunkami postaci z utworów wybitnego nowelisty. Na improwizowaną scenę wchodzili wybitni pisarze, kompozytorzy, śpiewacy, przedstawiciele władz lokalnych. Tego dnia usłyszeliśmy wiele ciekawego. W pamięci wyryło się przemówienie Olesia Honczara. Jego słowa były skierowane do wszystkich i wzywały do godnego szacunku dla rodaka, wlewały wiarę w lepszą przyszłość Ukrainy. Jego oczy, barwa głosu promieniowały miłością. Po zakończeniu części oficjalnej podeszliśmy do Olesia Terentijowycza. Choć chętnych do otrzymania autografu było niemało, pisarz, dowiedziawszy się, że jesteśmy nauczycielami-filologami, znalazł czas na krótką rozmowę. Szczerze interesował się nauczaniem literatury ukraińskiej w szkole, wypytywał o trudności, o to, jak uczniowie odbierają słowo artystyczne. Do domu wracaliśmy uskrzydleni, by następnego dnia opowiedzieć o O. Honczarze swoim wychowankom. W 1988 roku udało mi się spotkać ulubionego pisarza po raz kolejny. Wtedy wykładałam literaturę ukraińską w Drohobyckim Instytucie Pedagogicznym (obecnie uniwersytet) im. I. Franki. Jesienią tamtego roku Oles Honczar wraz z żoną Walentyną Danyliwną wypoczywał w Truskawcu. Kierownictwo uczelni postanowiło uczcić 70. rocznicę jego urodzin. Jubileuszowa konferencja naukowa odbywała się w budynku miejscowego teatru dramatycznego. Mówiono o osiągnięciach wybitnego pisarza, jego działalności społecznej. Studenci, wykładowcy, wszyscy obecni bardzo ciepło przyjęli samego Olesia Terentijowycza. Analizował on współczesny proces literacki. Czuło się, że pisarz przejmuje się losem ukraińskiej książki, ojczystego słowa, kultury. Przemawiał człowiek, który w powieści „Sobór” zwrócił się do rodaków: „Strzeżcie soborów swoich dusz!”. W kuluarach nadarzyła się okazja, by porozmawiać z O. Honczarem. Patrząc na moją wyszywaną koszulę, pisarz zapytał, skąd pochodzę. Zachwycał się ukraińskim haftem. Uśmiechnąwszy się, zamaszystym pismem napisał autograf na zbiorze „Czary-Komyszi”. Prawdziwy, a nie pokazowy patriotyzm, praca dla ukraińskiego słowa były niezmiennymi towarzyszami Olesia Honczara. Takim zapamiętali go współcześni, takim wszedł do historii swojego narodu, dla którego żył i tworzył. Takim też pozostał na mojej fotografii.
Tłumaczenie maszynowe
Sofia MAJDANSKA, pisarka, pierwsza laureatka nagrody literackiej im. Olesia Honczara. Wchodząc pod wysoką, niebiańską sferę „Soboru” Olesia Honczara, pod „błękitne planety… dzieciństwa” i kładąc rękę na sercu, czy mamy prawo dzisiaj powiedzieć, że po szesnastu latach naszej państwowej niepodległości odbudowaliśmy lub przynajmniej próbowaliśmy odbudować moralne zdrowie zaniedbanej, sponiewieranej świątyni naszej historycznej pamięci, świątyni wiary w duchowe odrodzenie narodu, świątyni „piękna budownictwa kozackiego”, budownictwa ludzkiej godności i rycerskiego kodeksu honorowego? Tam, w XX wieku, wśród zwycięskich stepów, ze ścian kozackiego Soboru, w którym święcono szable przed sprawiedliwą sieczą, za „kraj wesoły, za świat chrzczony”, za sławę kozacką, która „nie umrze, nie polegnie”, w czasach totalnej wojny z religijnym obłędem, ze ścian opisanego w powieści Soboru (kiedy go zamieniono na „muzeum fauny i flory”), „spomiędzy wyblakłych madonn szczerzyły się kłami wilcze i dzicze pyski”, a zamiast ciepłego ducha woskowych świec i kadzidła „wszyscy zakurzeni byli paszą” (bo później Sobór stał się już pomieszczeniem magazynowym). A tutaj, na początku XXI wieku, na początku naszej soborowości, zimą 2007—2008 roku na placu przed samą dzwonnicą Soboru Sofijskiego, przed grobem Patriarchy Wołodymyra umieszczono bio-toalety, kontenery na śmieci oraz piwne budki-stragany dla płatnego lodowiska, zalanego wprost przed soborem na radość wszechmocnych łyżwiarzy-oligarchów i ich dzieci. Lecz przy naglących sprawach państwowych wszystkim wyszywanym i niewyszywanym deputowanym do tej błahostki głowy nie było. Wtedy, w XX, bez paszportu pracowali „do siwych włosów na tym waszym śmierdzącym kiszonkowym silosie” i cieszyli się, kiedy udawało się znaleźć „z łomami przy remoncie torów kolejowych” — byle tylko wyrwać się z tej przeklętej wsi, która „niby pociemniała, niby ludzie zgłupieli…”. A teraz, w XXI, córki i wnuczki tych biednych, zgwałconych Jełek, tych pogodnych Wiruniów sprzedają swoje matczyne ręce, swoje znieważone dziecięce ciało cywilizowanej Europie za eurowalutę, byle tylko napełnić pustkę murowanych kamienic drogim ekskluzywnym badziewiem, kiedy ich dzieci, dawno odciąwszy się od rodzinnego domu, od ojczystego języka, od zapomnianych etyki i zwyczajów ukraińskiej wsi, uciekają do złotogłowej sobornej stolicy, by stać się dziećmi podziemi, kiedy ich bezrobotni mężowie, niczym Indianie w rezerwatach, zakażeni samogonem i narkotykami, śpią w chwastach. A stara pramatka człapie na pielgrzymkę odpokutować grzechy dzieci do obcej moskiewskiej cerkwi, do Poczajowa, do przedwiecznych świętości Ławry Peczerskiej, gdzie u pobożnych batiuszek, którzy zakazali pod strachem piekielnych mąk modlić się w ojczystym języku, którzy nakładają anatemę na rozkopane groby naszych sławnych hetmanów, jeszcze i dzisiaj ukryte są „pod sutanną galifety”. I choć nieubłaganie zbliża się półwieczny jubileusz od dnia wydania „Soboru”, u nas nadal zdrowym rozsądkiem rządzi „narkotyk władzolubstwa i heroina karierowiczostwa”. Ich cynizm rozkwita na „gniciu i pleśni” zdemaskowanego przez Olesia Honczara rozwiniętego socjalizmu, na demagogicznych tyradach „prawnuków złych” — parlamentarnych „gołębi” i „gołębic” daleko nie Świętego Ducha. Przypomniał się stary dowcip (w języku oryginału): „My goworim partija, a podrazumiewajem Lenin, my goworim Lenin, a podrazumiewajem partija. I wsieghda my odno goworim, a druhoje podrazumiewajem”. Dzisiaj my także mówimy „uczciwość”, a mamy na myśli pieniądze, mówimy „wiara”, a mamy na myśli pieniądze, mówimy demokracja, a mamy na myśli pieniądze, mówimy „miłość”, a mamy na myśli pieniądze… Jesteśmy skłonni często chwalić się swoim niemal genealogicznym pokrewieństwem z naszą kozacką starszyzną, z arystokratami Ducha, którzy często swoje realne milionowe zyski czystym złotem wkładali w edukację sierot i biednych studentów, w budowę cerkwi, szkół i szpitali, w zakładanie bibliotek i teatrów muzycznych, głosząc ustami najlepszych polemistów: „Dwie rzeczy najbardziej was poruszyć i serca wasze zapalić mogą w mężnej rozprawie wojennej: pierwsza — cześć Boża, druga — miłość Ojczyzny”. My z jakiegoś powodu zapominamy, że warunkiem wstąpienia w szeregi zaporoskiego rycerstwa, jak zaznaczał D. Jawornycki, przede wszystkim była znajomość języka ukraińskiego i „pietyzm wobec słowa jako rzecznika narodowego ducha”, któremu do ostatniego tchu wiernie służył Oles Honczar. Po rewolucji październikowej Makarenko zdołał zebrać w swoje obozy wychowawcze wszystkich bezdomnych złodziejaszków i wychować z nich wiernych leninowców. Wiemy także, że elitarne wojska Wysokiej Porty rekrutowano z janczarów, z kozackich dzieci-sierot, które otrzymywały jak najlepsze wyszkolenie, a potem, pozbawione strachu i pamięci, nie szczędziły życia za nową ojczyznę. Pora i naszym możnowładcom zadbać nie o cudze, a o własne ukraińskie dzieci-sieroty, właśnie dla nich zakładając najlepsze szkoły i kolegia. Nie szczędzić sił i pieniędzy dla wychowania młodej elity — wojskowej, naukowej, artystycznej, dla której „przede wszystkim dwie rzeczy serca zapalić mają: pierwsza — cześć Boża, druga — miłość do Ojczyzny”. Pora wreszcie pozbywać się śmiercionośnego syndromu Hołodomoru, który nie pozwala nam uwolnić się od uczucia chorobliwego, nienasycenie ambitnego głodu, podczas którego tracimy cześć i godność. Młodość mojego pokolenia, zanurzona w bagnie breżniewowskiego zastoju, oddychała przez trzcinę, żeby nie zachłysnąć się zgnilizną, która z wysokości ptasiego lotu przypominała kwitnącą ziemię. I właśnie wtedy Oles Honczar swoim niezniszczalnym „Soborem” zjednoczył narodowo zdrowe siły zachodu i wschodu, kładąc nieporuszone fundamenty naszej państwowości „Soborem”, który „bieli się fantastycznie, niczym wiatrem napięty żagiel… Jest w nim swoja plastyka, są rytmy swoje, tylko jemu właściwe… Ależ jest coś takiego i w twoim obecnym życiu? Niech inaczej, nowe, ale jest! I ty będziesz szukać tych rytmów”. Słowa, którymi pod koniec XIX wieku Nietzsche scharakteryzował kształtowanie się narodu niemieckiego, najlepiej odpowiadają naszemu współczesnemu stanowi: Ukrainiec nie JEST, on jest w procesie swojego rozwoju, swojego kształtowania się. A to — najcenniejsze, co może być na drodze budowania państwa. Pisarze Oles Łupij, Petro Perebyjnis, Dmytro Piczkur, Nina Hnatiuk, Ołeksandr Szuhaj przy pomniku Olesia Honczara w Kijowie
Tłumaczenie maszynowe
Twórcze dziedzictwo Ołesia Honczara jest wielkie i różnorodne gatunkowo. Powieści i opowiadania, wiersze i nowele, artykuły, wystąpienia, zapiski dzienniczkowe… A wszystko to zrodziło się z wielkiej miłości i wielkiego bólu, wszystko jest rozświetlone mądrym i wielostronnym talentem jasnej osobowości. Gdy bierze się do rąk utwory tego klasyka literatury ukraińskiej, trzeba położyć obok siebie ołówek i notatnik. Ołesь Terentijowycz był bowiem prawdziwym poszukiwaczem złota w głębokich pokładach ukraińskiego słowa. Jego wiersze są przesiane takimi klejnotami aforyzmów, że chce się je notować, zapamiętywać, wzbogacać nimi swój język.
Dobry prezent sprawili miłośnicy twórczości Ołesia Honczara z Dniepropetrowska. Profesor Narodowego Uniwersytetu Górniczego, dyrektor Instytutu Problemów Humanitarnych Wiktor Puszkin oraz redaktorki Switłana Ołijnyk i Iryna Cyp'jak, opierając się na materiale powieści „Chorągwionoszowie”, „Człowiek i broń”, „Cyklon”, „Tronka”, „Sobór”, „Brzeg miłości”, „Twoja zorza”, nowel i artykułów, wydali zbiór skrzydlatych słów O. Honczara „Strzeżcie soborów dusz swoich”. Nakład tego unikatowego wydania jest bardzo mały — zaledwie 300 egzemplarzy. Dlatego byłoby dobrze, gdyby w obecnym jubileuszowym roku ten zbiór został wznowiony znacznie większym nakładem, by mógł trafić do bibliotek i szkół całej Ukrainy, wzbogacić księgozbiory nauczycieli, wykładowców filologii, wszystkich, którzy kochają i szanują ojczyste słowo, cenią jego diamentowe skarby.
Przewertujmy strony zbioru „Strzeżcie soborów dusz swoich” i zanotujmy dla pamięci choćby kilka aforyzmów, zrodzonych z rozumu i serca Ołesia Honczara.
* * * Ta wojna musi być ostatnią ze wszystkich wojen, jakie były na ziemi. * * * Dla radości, dla szczęścia — oto dla czego człowiek przychodzi na świat, oto dla czego tylko warto go rodzić na świat. („Człowiek i broń”) * * * Droga — to jest piękne. * * * A cóż może być piękniejszego niż uśmiech dziecka? Nic równego na świecie. * * * Kiedyś u nas na Ukrainie, zgodnie z ludowym zwyczajem, gospodarze zostawiali w niezamkniętej chacie na stole kromkę chleba i dzbanek mleka — dla przechodnia. I to była norma życia. * * * Bij, dzwonie, bij, rozbij chmurę! * * * Wśród pszczół nie ma leniwych. * * * Jedźcie ciszej, zdążycie. * * * Wszyscy wobec wieczności jesteśmy dziećmi. * * * Uważajcie, dziś miałem bogaty dzień: widziałem szczęśliwego człowieka… * * * Pszczoła jest zagadką, gwiazda jest zagadką, a człowiek czyż nie jest tajemnicą nad tajemnicami? („Twoja gwiazda”) * * * Człowiek, jeśli był nim, sam staje się cząstką powszechnego światła! W rozlewisku naszego życia jest też i jego światło. * * * Ta rzeka, ona też jest jak człowiek: dosięgnęła apogeum, wybuchnęła powodzią światła i właśnie teraz, gdy jest oświetlona światłem mądrości, w spokojniejszych rozlewiskach ujścia musi dokończyć swój bieg… Wszystko staje się Oceanem. * * * Nic tak nie rzuca się w oczy jak bezprawie. * * * Twórczość — to miłość, przede wszystkim miłość! Najważniejsze — trzeba być zdolnym kochać! * * * — Starość to tragedia? — Jeśli istnieje tragedia starości, to, sądzę, nie dlatego, że starzeje się ciało. — A w czym? — W tym, że młodą pozostaje dusza. („Cyklon”) * * * Kto zapomniał, jak kochać matkę, ten jest już, widocznie, stracony. * * * Droga od serca do serca — najdłuższa droga. * * * Nie jest to proste zadanie — kształtować człowieka! * * * Dzisiejsze dzieci — jutro naród! * * * Żyć próżniakiem — to przecież największa hańba! („Brygantyna”)
Przygotowała Nina GNATIUK
Tłumaczenie maszynowe
Z myślą o uczczeniu pamięci wybitnego ukraińskiego pisarza, Bohatera Ukrainy Ołeksandra (Ołesia) Honczara oraz z okazji 90. rocznicy jego urodzin postanawiam:
1. Poprzeć inicjatywę społeczeństwa dotyczącą obchodzenia w kwietniu 2008 roku 90. rocznicy urodzin Ołesia Honczara.
2. Gabinetowi Ministrów Ukrainy:
1) zapewnić przeprowadzenie wraz z udziałem Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i społeczeństwa działań z okazji 90. rocznicy urodzin Ołesia Honczara, przewidując m.in.: przeprowadzenie w ciągu kwietnia 2008 roku w Kijowie i innych miejscowościach związanych z życiem i twórczością Ołesia Honczara uroczystości z okazji 90. rocznicy jego urodzin; przeprowadzenie konferencji naukowych, okrągłych stołów, seminariów poświęconych literackiej i społecznej działalności Ołesia Honczara; ukończenie wydania dwunastotomowego zbioru utworów Ołesia Honczara, a także wydanie dodatkowego nakładu dziennika pisarza;
Iwan Drach przeprowadzenie wieczorów literackich, wystaw książek, ekspozycji muzealnych i innych przedsięwzięć kulturalno-oświatowych poświęconych dziedzictwu twórczemu Ołesia Honczara; przeprowadzenie w zakładach edukacyjnych Honczarowskich czytań oraz tematycznych rozmów o społecznej działalności pisarza; wprowadzenie do obiegu znaczka pocztowego i koperty poświęconych 90. rocznicy urodzin Ołesia Honczara, wykonanie stempla specjalnego znaczka pocztowego;
2) w ustalonym trybie rozwiązać kwestię finansowania wymienionych działań.
3. Państwowemu Komitetowi Telewizji i Radiofonii Ukrainy zorganizować cykle tematycznych audycji telewizyjnych i radiowych o życiu, twórczości i działalności społecznej Ołesia Honczara oraz zapewnić relacjonowanie działań z okazji 90. rocznicy urodzin pisarza.
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko
nr 251/2008
20 marca 2008 roku
Żyje jak ptaszek, poddany słońcu,
W gniazdku spieczonych ust.
A uśmiech, czyż nie Dnieprem zrodzony?
Posłuszny na wietrze i nieposkromiony wiatrem.
Wy kwiaty z kwietniem, on Wam kwiaty,
A Wy jemu uśmiech z ust do ust…
Śmieje się słońce. Śmiech piecze usta,
Śmieje się ptaszek na ptasiej dłoni,
Śmieje się sława — oczy odwraca,
Swoje oczyszcza w karej niewoli.
Śmieje się śmiech. Płonie na rękawie,
Śmieje się tak po dziecięcemu, bez przyczyny,
Śmieje się po ukraińsku — żyjemy,
I karym śmiechem drzwi na świat otwarto.
Śmieje się rozum. Aż skrzy się skrzydłem.
Śmieje się dowcip, smutkiem przeszyty.
Dobro śmieje się nad garbatym złem.
A póki się śmiejemy — będziemy żyć…
Tłumaczenie maszynowe
Twój uśmiech — Twoja zagadka, Olesiu,
Twój łagodny uśmiech — ognisko ust —
Jak zdołałeś, jak zdołałaś przenieść go przez fronty,
Przez mrozy faszystowskiej zarazy,
Jak ocaliłaś jego dziecięce światło,
Kiedy sława strzelała w jego płatki
Ze stu złotych dział?!
Tak, mówię tu tylko o człowieku
I o sztandarze człowieka — o uśmiechu,
Przejętym od matki Tatiany na połtawskim polu,
Stokrotnie kąpanym w troskach,
Stokrotnie suszonym w smutkach,
Stokrotnie mydlonym w żalach.
Ten uśmiech, ten dziwny cud,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ziemski piernik”. Cóż za znajomość ówczesnego języka moskiewskiego u Szewczenki! Współczesny poecie Piotr Wistengof pisał o piernikach z Wiaźmy jako o typowym kupieckim przysmaku. Wyrażenie “wiazemskije prianiki” weszło do wspomnianego już słownika lingwistyczno-encyklopedycznego Władimira Jelistratowa “Jazyk staroj Moskvy”. Niestety, bez odniesienia do wielkiego ukraińskiego poety, który jako jedyny użył go jako obrazowej i uderzającej metafory. Chodziło o piernik, po którym w ustach pozostaje uczucie cierpkości, ściągania, lepkości… Jednym słowem, “brak najmniejszej harmonii i ani cienia wykwintności”. Wrażenie jest takie, że Szewczenko odebrał wielkanocne nabożeństwo na Kremlu nie jako religijną uroczystość, lecz jako rytualno-społeczną farsę (“japońską komedię”). Rację ma Iwan Dziuba, podkreślając, że prawosławie oficjalnego gatunku, które stało się kazionną, gwałtowną religią, posłuszną służebnicą władzy, symbolem obłudy reżimu, odpychało Szewczenkę. “Same słowa ‘prawosławie’, ‘prawosławny’ używa on nie jako identyfikacji swojej wiary, a najczęściej z negatywnym zabarwieniem emocjonalnym — w porządku sarkastycznej interpretacji oficjalnej frazeologii”. Pamiętajmy, że na stosunek poety do prawosławia wpływało głębokie zrozumienie tej nieatrakcyjnej roli, jaką wyznaczał cerkwi caryzm w swojej polityce rusyfikacji Ukrainy i innych narodów. Zatem wylało się tamtego dnia to, co dawno bolało i kipiało w duszy — głębokie poczucie powierzchowności, sztuczności, fałszu wielu obrzędów religijnych i ludzkich czynów w prawosławnym dekorze. Dla wielkiego poety Bóg nie był spójny z niektórymi obrzędami religijnymi i przejawami wiary, z carskim duchowieństwem. Pamiętacie w “Neofitach”, dedykowanych Szczepkinowi? Módlcie się do Boga jednego, Módlcie się prawdzie na ziemi, A więcej na ziemi nikomu Nie pokłońcie się. Wszystko kłamstwo — Popi i carowie… Było to napisane niedługo przed wizytą poety na wielkanocnym nabożeństwie w Moskwie. Wiara w Boga była częścią kodu genetycznego Szewczenki. Z tą wiarą było nierozerwalnie związane całe postrzeganie świata przez Szewczenkę: “Dla człowieka-materialisty, któremu Bóg odmówił świętego, radosnego uczucia rozumienia Jego łaski, Jego nieprzemijającego piękna, dla takiego półczłowieka każda teoria piękna to nic więcej, jak puste gadanie”. Właśnie dlatego kremlowski anturaż cerkiewny poeta odbierał jako niekompatybilny z Ewangelią. W dekoracyjno-lalkowym, jak mu się zdawało, otoczeniu niemożliwe jest czytanie tekstów o ziemskim życiu Jezusa Chrystusa i jego ofierze w imię ludzi. Ciąg dalszy nastąpi. 1 Chodzi o podmoskiewską posiadłość Abramcewo, gdzie od 1843 roku Siergiej Aksakow mieszkał latem. 2 Szewczenko planował odwiedzić Moskwę i pobyć u Aksakowa, jednak ustanowienie nad nim w Petersburgu nadzoru policyjnego i żandarmskiego nie dało możliwości, by to zrobić. 25 kwietnia 1858 roku Szewczenko pisał do Aksakowa: “Moje przypuszczenie, by zobaczyć Moskwę pod koniec maja i was ucałować, nie spełniło się”. 3 Mikołaj Gogol, który bywał u Aksakowów, lubił słuchać Nadziei Siergiejewny i śpiewać z nią ukraińskie pieśni. Grigorij Danilewski wspominał o tym, jak Nadzieja Aksakowa śpiewała dla Gogola: “…On po pierwszej szklance herbaty powiedział Nad. S. Aksakowej: ‘Nie będziemy tracić drogiego czasu’ i prosił ją zaśpiewać… Gogol pozostał bardzo zadowolony ze śpiewu młodej gospodyni, prosił powtarzać prawie każdą pieśń…”
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych. Ciąg dalszy. Początek w nr 6, 7, 9, 10 z 2008 r. TARAS SZEWCZENKO: „POJECHALIŚMY ZE SZCZEPKINEM POKŁONIĆ SIĘ AKSAKOWOWI”. Ważną zasługą Mychajła Szczepkina było to, że to właśnie on zapoznał Tarasa Szewczenkę z Siergiejem Aksakowem i jego rodziną. Relacje (początkowo korespondencyjne) między pisarzami zawiązały się w grudniu 1857 roku, kiedy Siergiej Aksakow wysłał Szewczence przez Szczepkina swoją „Kronikę rodzinną” z autografem. To dzieło, jak i książka „Dziecięce lata wnuka Bagrowa” z autografem Aksakowa, pozostały w bibliotece Szewczenki po jego śmierci. Prawdopodobnie Szczepkin opowiedział Szewczence wiele dobrego o bliskim mu Aksakowie i jego rodzinie, którą bardzo szanował. Dzięki Szczepkinowi 22 marca 1858 roku doszło do pierwszego spotkania Szewczenki z Aksakowem. Zajrzyjmy do dziennika poety, w którym przekazano jego szczerą radość z tego powodu: „Najradośniejszy z radosnych dni. Dzisiaj widziałem człowieka, którego nie miałem nadziei zobaczyć podczas obecnego mojego pobytu w Moskwie. Człowiek ten — Siergiej Timofiejewicz Aksakow. Jaki piękny, szlachetny starczy wygląd! Nie jest zdrowy i nikogo nie przyjmuje. Pojechaliśmy z Mychajłem Semenowiczem dzisiaj pokłonić się jego rodzinie. Dowiedział się o naszej obecności w swoim domu i, wbrew zaleceniom lekarza, prosił nas do siebie. Nasze spotkanie trwało kilka minut. Ale te kilka minut uczyniło mnie szczęśliwym na cały dzień i na zawsze pozostaną w kręgu moich najjaśniejszych wspomnień”. Szewczenko doskonale rozumiał znaczenie Siergieja Aksakowa dla literatury rosyjskiej. W 1858 roku w Moskwie ukazała się jego autobiograficzna książka „Dziecięce lata wnuka Bagrowa”. Kiedy w 1860 roku Szewczenko zaczął pisać autobiografię, jednoznacznie opowiedział się za takim przedstawieniem faktów w niej: „Chciałbym przedstawić je w takiej pełni, w jakiej nieodżałowany S. T. Aksakow przedstawił swoje dziecięce i młodzieńcze lata, — tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny”. 24 marca Szczepkin ponownie zawiózł Szewczenkę do Aksakowa, a poeta z zachwytem zapisał w dzienniku: „Jeszcze raz widziałem się z Siergiejem Timofiejewiczem Aksakowem i z jego sympatyczną rodziną i jeszcze raz jestem szczęśliwy. Czarujący starzec! Zaprasza mnie do siebie na wieś na lato, i ja, zdaje się, nie oprę się takiemu pokuszeniu. Chyba że opiekuńcza policja przeszkodzi”. Mykoła Żułynski słusznie zauważa: „Szewczenko miał za co szanować znanego słowianofila, który godnie oceniał jego twórczość. Tarasowi Hryhorowyczowi było wiadomo, że Siergiej Aksakow, który pracował jako cenzor, a później kierował moskiewskim komitetem cenzury, aktywnie włączył się w wydawanie w Moskwie utworów H. Kwitki-Osnowjanenki, Pantelejmona Kulisza”. Taras Hryhorowycz poznał synów Aksakowa, Konstantina i Iwana, oraz córki — Wierę i Nadieżdę. O tej ostatniej zapisał w dzienniku: „...Z rozkoszą słuchałem moich rodzinnych pieśni, śpiewanych przez Nadieżdę Siergiejewną”. W rodzinie Aksakowów Szewczenko czuł się swobodnie. Wyjaśnił to w dzienniku
Tłumaczenie maszynowe
Siergiej Timofiejewicz Aksakow. „Jaka piękna, szlachetna starcza powierzchowność!”
25 marca: „Cała rodzina Aksakowów szczerze i bez udawania sympatyzuje z Małorosją, jej pieśniami i w ogóle z jej poezją”. Było to trafne spostrzeżenie poety. W rodzinie Aksakowów panował serdeczny stosunek do Małorosji. Na dowód przytoczę zapis, który zostawiła w swoim dzienniku Wiera Siergiejewna, opowiadając o czytaniu przez Pantelejmona Kulisza „Czarnej rady” w grudniu 1854 roku: „Przez trzy wieczory z rzędu czytał nam Kulisz swoją historyczną małoruską powieść »Czarna rada«… Ta powieść jest niezwykle interesująca i godna uwagi. Wydarzenia historyczne przedstawione są żywo, w pełni wszystkich okoliczności; znaczenie kozactwa, Zaporoża, charaktery zaporożców ukazane są żywo i prawdziwie, język zaś zdumiewająco prosty, żywy, oddaje cały duch małoruskiej mowy”. Z takim samym zapałem Aksakowowie słuchali notatek Kulisza o Gogolu: „Jakie cenne fragmenty znalazł Kulisz! Dusza przeszła przez tyle wrażeń podczas tego czytania”. Nawiasem mówiąc, Sergiej Aksakow, na ile mógł, wspierał Kulisza w pisaniu biograficznej książki o Gogolu. 26 marca 1858 roku, dzień po kolejnych odwiedzinach Szewczenki u rodziny Aksakowów, Wiera Siergiejewna pisała w liście do swojej przyjaciółki Marii Karraszewskiej: „Szewczenko wywarł przyjemne wrażenie na wszystkich — i na tatusiu (Sergieju Aksakowie — W. M.), i na braciach; jest mądry i prosty… Jego wiersze są zawsze czyste i moralne. Wierszy nie czytał, ale trochę śpiewał małoruskie pieśni, a Nadieżda, choć nie od razu, lecz zdecydowała się zaśpiewać mu niektóre; czym dla niego są pieśni, ogólnie małoruska poezja, nie trzeba nawet mówić… Z Szewczenką można by o wielu rzeczach porozmawiać, i on zaczynał coś opowiadać, ale nie było czasu”. Tuż przed wyjazdem z Moskwy Taras Grigorjewicz nie mógł nie odwiedzić Sergieja Aksakowa. Spotkał się jednak tylko z rodziną. „…Zajechałem do Siergieja Timofiejewicza Aksakowa z zamiarem pożegnania się. Spał, a ja nie miałem szczęścia ucałować jego siwej, pięknej głowy”. Dla nas bardzo ważne jest, gdzie wtedy mieszkał Aksakow, który często zmieniał adresy. Istnieje kilka możliwości, by to ustalić. Skorzystamy z najprostszej — weźmiemy informację z listu Michała Szczepkina do Tarasa Szewczenki z 6 lutego 1858 roku: „Adres Aksakowa: na Twerskim bulwarze w domu Jusupowej, blisko domu oberpolicmajstra”. To wystarczało, by w czasach Szewczenki pewnie wysłać każdą korespondencję. Chcielibyśmy jednak wyobrazić sobie dokładniej, gdzie znajdował się dom, do którego Szewczenko trzykrotnie przyjeżdżał. Dlatego sięgamy po „Alfabetyczny wskaźnik do planu dzielnicy Twerskiej” i z działu „Domy państwowe, publiczne i prywatne” dowiadujemy się, że dom księżnej Jusupowej znajdował się „na przejeździe Twerskiego bulwaru”. Na planie dzielnicy Twerskiej był to nr 191. A pod nr. 190 znajdujemy: „Oberpolicmajstra, dom państwowy, na przejeździe Twerskiego bulwaru”. Oznacza to, że Aksakow mieszkał na Twerskim bulwarze (dom nr 24), bliżej Placu Strasznego, niedaleko Placu Arbackiego. Po odwiedzinach u Sergieja Aksakowa 22 marca Szewczenko jadł obiad sam — obiad był postny z okazji ostatniego dnia Wielkiego Postu — w karczmie Trójcy. O jej położeniu w komentarzach do 5. tomu dzieł Szewczenki czytamy: „Karczma Trójcy mieściła się na prawym brzegu rzeki Neglinnej (obecnie schowanej w podziemnej rurze), na drodze z Kremla do dzielnicy miasta, zwanej Zaneglinnie, zamieszkiwanej głównie przez rzemieślników”. Prościej powiedzieć, że karczma Trójcy, która szczególnie słynęła w latach 40. XIX wieku, przede wszystkim wśród kupiectwa, znajdowała się na ulicy Ilińskiej, którą Szewczenko już przechodził 20 marca, naprzeciwko Giełdy. Zauważmy, że to dość daleko od domu Aksakowa; by tu dotrzeć, trzeba było wyjść lub wyjechać na Twerską i nią iść w stronę Placu Czerwonego albo zejść Twerskim i Nikitskim bulwarami do Arbatu, a dalej — Wielką Nikitską lub Wozniesienką. Być może Szczepkin jechał do Małego Teatru i podwiózł Szewczenkę bliżej Placu Czerwonego, a prawdopodobnie poeta sam przeszedł się po Moskwie. Dość daleki i nieoczekiwany spacer Szewczenki do karczmy Trójcy, by coś zjeść, wydaje się zagadkowy. Dlaczego akurat w Trójcy? Taras Szewczenko mógłby zjeść obiad znacznie bliżej i szybciej. W tym czasie w Moskwie było ponad sto karczm, a trzy najsłynniejsze — karczmy Gurina, Jegorowa i „Saratów” — znajdowały się w centrum. Lecz Szewczenko zmierza do karczmy Trójcy, czyli chciał odwiedzić właśnie ją. Może był w Trójcy już w latach 40., gdy sława karczmy była w zenicie. Tym bardziej, że karczma słynęła z postnych potraw, a w 1844 i 1845 roku Szewczenko przebywał w Moskwie także w dni Wielkiego Postu. Być może zwrócił uwagę na karczmę Trójcy podczas spaceru Ilińską 20 marca. Albo ktoś poradził poecie, by spróbował postnych potraw w Trójcy. To wygląda na prawdę. Tak pisałem w książce „Taras Szewczenko: »Mój pobyt w Moskwie«” (2007 rok). Już po jej wydaniu ponownie przeczytałem wspomnienia Aleksandra Hercena o Szczepkinie i zwróciłem uwagę na zdanie, które ten rzucił mimochodem, opisując spotkanie aktora w angielskim porcie Folkestone jesienią 1853 roku: „Był taki sam, jak go zostawiłem: z tym samym dobrodusznym wyrazem twarzy, kamizelka i klapy płaszcza również poplamione, jakby właśnie wracał z karczmy Trójcy od Siergieja Timofiejewicza Aksakowa” (podkreślenie moje — W. M.). Wątpliwości nie ma! Najpewniej właśnie Szczepkin, gdy tylko wyszli od Aksakowa, poradził Szewczence spróbować postnych potraw właśnie w karczmie Trójcy. Oto co o moskiewskiej karczmie pisał obyczajopisarz XIX wieku Piotr Wistenhof: „Karczmy i restauracje są rozrzucone po wszystkich krańcach miasta, lecz najlepsze z nich skupiają się przy urzędach, w ogrodzie Kremla i na Ilińce, gdzie znajduje się słynna karczma Trójcy, odwiedzana przez wszystkie stany miasta i mająca zawsze ogromną liczbę gości. W czasie Wielkiego Postu ludzie wyższych sfer nie wstydzą się tu przyjeżdżać na obiad, bo znajdziecie tu najlepszą rybę, świeży kawior i wszystko, co tylko można sobie wymarzyć wykwintnego do postnego rosyjskiego stołu”. Do postnego stołu można było także zamówić prostsze, ale nie mniej smaczne potrawy — kaszę mannę z grzybami, pierogi z liści kapusty, gotowane w soku makowym, groch przetarty przez sito, wszelkiego rodzaju kasze i szczi, barszcz z grzybami, ziemniaki gotowane, smażone, pieczone i w postaci kotletów pod sosem, różnorodne winegrety i kisiele… Karczma Trójcy weszła do nowoczesnego leksykonu językowo-encyklopedycznego „Język dawnej Moskwy” Władimira Jelistratowa, w którym czytamy: „Jedna z najsłynniejszych karczm, obok Gurina i innych w Moskwie (na Ilińce). Wspominana przez wielu autorów, na przykład przez A. Suchowo-Kobylina w „Weselu Kriecziński”: »Ja też, Michale Wasiljewiczu, wypełniwszy polecenia, zajrzałem do Trójcy…«” Przypomnę, że „Wesele Kriecziński” wystawiono w 1855 roku, a Szewczenko, na którego słusznie byłoby się powołać w podobnym słowniku, wspomina karczmę Trójcy niemal w tym samym czasie. W jednym z współczesnych wydawnictw poświęconych moskwoznawstwu natknąłem się na zachwycającą wzmiankę, że w karczmie Trójcy na Ilińce w 1818 roku śniadanie jadł pruski król Fryderyk Wilhelm III, a w latach 80. tego samego stulecia — wielki książę Mikołaj Aleksandrowicz, przyszły rosyjski cesarz. Ale kim są oni w porównaniu z Szewczenką… Tego samego 22 marca w dzienniku poety zanotowano: „Po postnym obiedzie w karczmie Trójcy wróciłem do domu z zamiarem przygotowania się do nocnej kremlowskiej uroczystości… O 11 wyruszyłem do Kremla”. O swoich wrażeniach z nocnego wielkanocnego nabożeństwa w Kremlu Szewczenko zapisał w dzienniku: „Gdybym wcześniej nic nie słyszał o tej bizantyjsko-staroobrzędowej uroczystości, to być może zrobiłaby na mnie jakieś wrażenie, teraz zaś żadnego. Światła mało, dzwonów dużo, procesja, jak wiaziemski piernik, przesuwa się w tłumie. Brak choćby cienia harmonii i nic z piękna. I jak długo potrwa ta japońska komedia?” Równocześnie z Szewczenką jedną z kremlowskich świątyń odwiedził Lew Tołstoj, który patrzył na religijne wydarzenie innymi oczami: „…Poszedłem… na plac w Kremlu. Gapiący się tłum. Wszedłem do cerkwi. Dobrze. Chrystus Zmartwychwstał!” Jeśli Moskwa szczerze zachwycała się majestatycznym i niezapomnianym paschalnym nabożeństwem w Kremlu, Szewczenko też poszedł, ale… rozczarował się! Co irytowało poetę? „Światła mało, dzwonów dużo”, a procesja przesuwa się w tłumie, jakby „wia-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
oryginał. Sami osądźcie, co znaczy: „u doświadczonej matki” (doświtnej?), „coś zakradało się pocieszającego i dotkliwego” (miłego?), „zbiegała na chwilkę”, „klepisko przysypane świeżym liściem”, „nie zaprzepaszczaj mojego młodego wieku” (nie zmarnować?), „niewypowiedziane zło wobec ludzi”, „zbladłe lipe” (lice?), „dłubie igłą” (grzebie?), „odwieczne turzyce i klony” (topole?), „na zjeździe nie brakuje spraw”, „majaczą niedożęte kopy” (kopy?), „spinkowego panstwa” (?), „zbiły się ze sobą”, „przyjmijcie nasze przeprosiny”… A może to dla nas, słuchaczy, egzamin ze znajomości języka ukraińskiego?! Przecież kiedyś była gra „Zgadnij słowo”: na szkolnej tablicy rysowano kratki odpowiadające liczbie liter, a gracze musieli odgadnąć, co to za słowo. Inaczej dlaczego „Prytyczyna chata” cały czas brzmi jak „Prytczyna”, a główna bohaterka Chrystia prosi o coś do jedzenia nie „ze względu na Chrystusa”, lecz „ze względu na Chrystię (!!!) wyprosi coś do jedzenia”? Wydaje się, że bardziej znęcać się nad klasykiem już nie można było. Tym bardziej że język Panasa Myrnyja to nie język Stefanyka czy Franki; mówi nim cała Centralna Ukraina i Kijów, język, który wraz z językiem Szewczenki i Nechuj-Lewyckiego legł u podstaw ukraińskiego języka literackiego. Jak więc taki audiobook wychowa miłość do niego u uczniów czy u rosyjskojęzycznych rodaków, którzy czasem i tak drwią z wszystkiego, co ukraińskie? Uważam, że takie rzeczy są po prostu niedopuszczalne! Jeśli Ludmiła Smorodina nie zna i nie kocha Ukrainy, języka jej narodu, to po co kompromitować ludzi, którzy oddali temu swoje życie, swój talent?
...rządził Kijowskim Towarzystwem Więźniów Politycznych i Represjonowanych i kierował nim do 2006 r., kiedy to przewodniczącym wybrano Hryhorija Kuceńka, człowieka o gorzkim losie. Jest on dysydentem z wojskowych. Oficer zawodowy. W sierpniu 1984 r. trafił do celi śledczego aresztu KGB ZSRR — Lefortowskiego więzienia — z powodu nadmiernej pasji do czytania, a dokładniej — z powodu nieostrożnych sądów o dziełach A. Sołżenicyna i innych dysydentów. A potem na wyrok — na cztery lata do mordowskiego „Dubrowłagu”. Zaświadczenie o rehabilitacji z Głównej Prokuratury Wojskowej byłego Związku Radzieckiego datowane jest na 5 marca 1992 r. W kilku słowach nie da się opowiedzieć tego, o czym opowiedział w książce „Dziękuję więzieniu. Wspomnienia i dokumenty”, wydanej przez Centrum Wydawnicze „Proświta”. Kijowskie Miejskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych zrzesza około tysiąca osób. Jest ono zbiorowym członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Ofiar Represji Politycznych, którego centrum znajduje się w Moskwie, oraz Międzynarodowego Stowarzyszenia Byłych Więźniów Politycznych i Ofiar Reżimu Komunistycznego z siedzibą w Nowym Jorku, współpracuje z Międzynarodowym Towarzystwem Praw Człowieka, którego siedziba znajduje się we Frankfurcie nad Menem. Tak czas wszystko stawia na swoim miejscu. Nic nie znika bez śladu. Historia to nie tylko to, co na powierzchni, ale także to, co wydobyte na światło Boże z tajnych skrytek, uwolnione spod klauzul najwyższej tajności. Za wydaniem — morze żalu, gorzkie wspomnienie o milionach przedwcześnie przerwanych żyć. Nakład książki — 3 000 egzemplarzy. Zdumiewają ilustracje — reprodukcje obrazów malarza B. Kurlikowa — odzwierciedlenie okrutnych realiów obozowych. Wszystko razem — przestroga na przyszłość, przypomnienie wszystkim, że obiektywna ocena jest nieunikniona, nieodwracalna.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła IWANNIKOWA, kandydat nauk filologicznych
Z wielką radością zobaczyłam na półkach księgarń projekt wydawnictwa „Українська аудіокнига”. I jak tu się nie cieszyć? W naszym szalonym wieku globalizacji, kiedy wszyscy rozumieją, że nikt już nie zdoła cofnąć kółka historii, szczególnie ostro staje przed nami kwestia zachowania narodowej tożsamości. Chcemy czy nie, musimy stwierdzić, że odeszliśmy nie tylko od rodzimej pieśni, tradycji i obyczajów, ale też oddalamy się od innych narodowych skarbów. Takim skarbem jest nasza ukraińska klasyka literacka. Coraz rzadziej można zobaczyć człowieka z książką w transporcie publicznym czy w parku na ławce. A tym bardziej dziecko z książką. Obniża się intelekt społeczeństwa, poziom wiedzy absolwentów szkół i uczelni wyższych, rzadko spotka się naprawdę erudycyjnego człowieka… I oto wydawnictwo „Українська аудіокнига” podjęło wyzwanie wobec tych procesów — podarowało książkę tym, którzy nie rozstają się ze słuchawkami. I to bardzo wygodne — bez szczególnego wysiłku, zajmując się domowymi sprawami, podróżując i pracując przy komputerze, możemy sięgnąć po narodowe bogactwo — ukraińską i zagraniczną klasykę, wzory folkloru, współczesne kryminały itd. To wielka pomoc dla matek i babć, które już nie umieją opowiadać dzieciom bajek, dla nauczycieli na lekcjach literatury, dla studentów, którzy zawsze nie zdążają czegoś doczytać… Jest jeszcze jedna kategoria ludzi, dla których ta książka to po prostu źródło życia. To ludzie, od natury pozbawieni wzroku. Dla niewidomych audiobook to prawdziwe odkrycie. I przede wszystkim chciałabym zwrócić uwagę na utwory literatury ukraińskiej, ponieważ zajmują one główne miejsce w projekcie — to utwory Г. Квітки-Основ’яненка, М. Гоголя, І. Франка, І. Нечуя-Левицького, О. Кобилянської, Panasa Myrnego, М. Коцюбинського, С. Васильченка, В. Винниченка, В. Земляка, О. Довженка, У. Самчука та інших. Cieszy, że audiobooki „М. В. Гоголь. Вечори на хуторі поблизу Диканьки” oraz „Степан Васильченко. Новели й оповідання” zostały nagrodzone nagrodą Forum Wydawców we Lwowie. Pociesza, że do czytania klasyki zaangażowano tak znanych wykonawców, jak zasłużeni artyści Ukrainy Borys Łoboda („Вечори на хуторі…”), Wasyl Obruczow („Ті-
Wadim PEPA
Z bolesnym sercem biorę do rąk książkę, na twardej brązowej okładce której widnieje czarny cień kolczastego drutu. Tytuł jest surowy: „Ogólnoukraińskie Towarzystwo Więźniów Politycznych i Represjonowanych: historia powstania i działalność”. Wydano ją w zeszłym roku w Kijowie przez „Ukraiński Ośrodek Kultury Duchowej” pod redakcją naukową i badawczą kandydata nauk filozoficznych, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Dmytra Jesypenki oraz przewodniczącego wspomnianego Towarzystwa Jewhena Proniuka. Treści tego wydania nie da się ująć głębiej, niż uczynił to we wstępie do rzetelnego zbioru Iwan Dziuba, kilkadziesiąt lat temu bezlitośnie prześladowany, a dziś akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, odznaczony w niezależnym państwie najwyższym odznaczeniem — tytułem Bohatera Ukrainy. Książka składa się z dwóch dużych części, z których każda ma swój kierunek i treściowe wypełnienie. Pierwsza to relacje o obwodowych oddziałach Towarzystwa oraz swoiste sprawozdania każdego z nich. Druga część to wspomnienia i refleksje uczestników narodowo-wyzwoleńczej walki oraz innych represjonowanych, opowieści o niektórych z nich. Szczególnie chciałabym zwrócić uwagę na wspomnienia M. Biluchy i M. Rożenki, szkic o Michaiłze Masiutku, szkic Jarosława Homzy, „Polityczny portret Bohdana Horynia” Tarasa Batenki, artykuł naszego wybitnego uczonego Ju. Kocherżynskiego.
Mykoła Biluha — wywodzi się z udręczonej (bo czyż mogła być inna w XX wieku) ukraińskiej rodziny chłopskiej. Przy narodzinach obdarzony przez naturę jasnym umysłem. Zdołał wyfrunąć spod strzechy słomianej do szkoły wyższej. Gdy tylko siedemnastoletni chłopak zaczął rozprostowywać skrzydła, podcięli mu je czujni strażnicy niezapomnianych przodków”), Wasyl Mazur („Konotopska wiedźma”, „Borysław się śmieje”), Petro Panczuk („Wij”, „Taras Bulba”, nowele S. Wasylczenki), narodowy artysta Ukrainy Jewhen Szach („Łabędzie stado”) oraz inni aktorzy teatru im. Iwana Franki. Słuchasz wybitnych mistrzów słowa i zanurzasz się w dawno minione czasy, widzisz przed sobą jaskrawe obrazy życia wiejskiego i robotniczego, barwne sceny z życia ukraińskiej inteligencji. Sztuka akustyczna to bowiem sztuka sztuk: w przeciwieństwie do teatru i kina aktor tworzy obraz artystyczny jedynie głosem, a słuchacz, podobnie jak czytelnik, jest jego aktywnym współtwórcą, bo aktor nie paraliżuje wyobraźni twórczej słuchacza, lecz ją aktywizuje, i to jest bardzo ważne dla rozwoju osobowości twórczej. Niestety, z przykrością muszę stwierdzić, że nie wszystkie audiobooki osiągnęły wzorcowy poziom. Nie da się tego powiedzieć o powieści Panasa Myrnego „Nierządnica”, którą przeczytała zasłużona artystka Ukrainy Ludmiła Smorodina. Wygląda na to, że wykonawczyni widzi to dzieło po raz pierwszy, nie poczuła go, nie zrozumiała, że jest jej obojętna tragedia, o której mowa w powieści. Lecz najważniejsze — od pierwszych stron (a brzmi ona przez 24 godziny!) boleśnie uderza język aktorki. Czuć, że to język obcy dla niej, dlatego w jej ustach brzmi nienaturalnie, a nawet wulgarnie. I po kilku godzinach nie można już tego słuchać.
Akty antynarodowej dyktatury, obłudnie ogłaszanej „proletariacką”. 1940 r. Mykołę pozbawiono wolności, skazując na dziesięć lat, podobnie jak wcześniej Ostapa Wyszynię. A za jaki wyrok, surowszy niż dla niebezpiecznych przestępców kryminalnych? Za napisanie referatu studenckiego, w którym nienasyceni nienawiścią słowianofile dopatrzyli się „treści nacjonalistycznej”. Ucierpiał z powodu tego bezprawia, a w 1947 r. go zrehabilitowano z powodu braku znamion przestępstwa. Nie zdążył odetchnąć, gdy nastąpił nowy zwrot w polityce kremlowskiej. W 1948 r. za ten sam „przestępstwo” Biluhę skazano ponownie. Zesłano go na dożywotnie zesłanie na Syberię, skąd nie ma powrotu. Świat pogrążyłby się w ciemności na zawsze, gdyby nie tak zwana „chruszczowska odwilż”, pamiętna starszym pokoleniom, a wraz z nią potępienie nieludzkich zbrodni komunistycznej tyranii pod wodzą tyrana Stalina. Zginął krwawy Torquemada, jak mówi D. Pawłyczko, i choć stała więzienna cela, zbity z tropu i palącą niesprawiedliwością M. Biluha w 1954 r. powstał do nowego życia. Wbrew szatańskim napaściom zdobył jednak wyższe wykształcenie. W omawianym wydaniu przedstawia się jako doktor nauk technicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Odznaczony Orderem „Za zasługi” III stopnia, Dyplomem honorowym Rady Najwyższej Ukrainy. Z jednej strony należy się dziwić: jaką siłę złożono w człowieku! Jaką stałość! A z drugiej — niewypowiedziany ból pali serce: ilu ukraińskiego kwiatu wycięto w XX wieku przez nieludzką obcą ideologię? Wydanie jest cenne dzięki bogatemu materiałowi faktograficznemu ze wszystkich obwodów Ukrainy. Zwracam uwagę na Kijowskie Miejskie Towarzystwo…
Okazuje się, że nie zna ona nie tylko archaicznej leksyki, lecz także powszechnie używanych słów akcentuje błędnie (gorlica u niej brzmi jak gorlica, gołębie — jak gołębie, zamieć jak zamieć, zachód słońca jak zachód, matczyna pieszczota — jak matczyna, dzbany jak dzbany, wodze jak wodze, obchodziła cały ogród — jak obchodziła cały ogród, pieszczotliwie — jak pieszczotliwie, w pogoni — jak w pogoni, pristaw jak pristaw, stopy — jak stopy, kresanie (kopyt) — jak kresanie, szare chłopstwo — jak szare chłopstwo, zatłoczony plac, pod łatami, co pewien czas, nic nie jadać na śniadanie, bachurka, w lochu, sadziki i ogrody, gospodarze, odbłyski, zawidna, gariczy do Chrysti, wspomnienie, łuszczyny, Karpowi, ładu, sen czy zjawa, jęknie, bulgocząc, z trudem zasnąć, ścierniskiem, opustoszałe gałęzie, to, co najwybitniejsze, unosząc sadze, wiewnica, pożółkłym liściem, powiatowe półpaszki, w kaftanie, nie mając szczęścia, dookoła otoczyli, buciorami, pociągnąwszy łyk, kwiat lilii, na zebraniach gminnych, świeczki się paliły albo dwie świece, powoli, ziemscy, jak jagnięta po kątach, gra muzyki, wrzaski, z góry, gromadami, w gęstwinie… Listę można ciągnąć w nieskończoność! A wszystkie te anomalie językowe zapisałam w ciągu jednej, dwóch godzin słuchania! A ile jest rosyjskich akcentów w ukraińskich słowach! Pasti, cerkwie, na ramionach, z wąsami, po desce, drugiemu, wierzba, baby, koło pieca, zza pleców, cicho i czule, szyby, na dwoje, kożuch, umarła, czekała, na bok… A jak absurdalnie brzmią takie zwroty: „Świat kręci się jak wąsy”, „co ci do tego, że masz łzy — byle jemu były uśmiechy”, „wejdźmy i posłuchajmy”, „skrzyp butów i gwar”, „potoczył się po podłodze”, „wśród gorącego żaru”, „ty mi na znak”, „wyrzucał szyszkami ze strzech”, „po zmarzniętej drodze jak lód sinieje”, „nigdzie się nie świeci”, „chwiał się komin ogromnego pieca”… Ludmiła Smorodina nie ma najmniejszego pojęcia ani o tym, co czyta, ani o przeszłości, ani o współczesności ukraińskiej wsi — po co więc brać się za tak odpowiedzialną sprawę? Dowodem nieodpowiedzialności aktorki jest także taki fakt: czasami tak przekręca słowa, że trudno zrozumieć, o czym mowa, i dopiero po dłuższym namyśle można się domyślić.
O więźniach politycznych i represjonowanych, z doświadczeniem pracy których w niepodległej Ukrainie dzieli się Adolf Kondracki. Jego ojca, szefa sztabu pułku czołgów w Kijowie, w listopadzie 1937 r. skazano na rozstrzelanie. Mieszkanie i majątek skonfiskowano. Przez co przeszła matka z trzyletnim dzieckiem, nie sposób powiedzieć krótko. Mimo wszystko synowi udało się zdobyć wyższe wykształcenie. Kandydat nauk historycznych. Wniósł znaczny wkład w pracę Komisji Rady Miejskiej Kijowa do spraw przywracania praw zrehabilitowanych, gdzie pełnił funkcje najpierw zastępcy, a następnie sekretarza. Tylko w latach 1989—1991 Komisja zrehabilitowała 180 tysięcy niewinnie represjonowanych. Setkom obywateli pomogła poprawić warunki mieszkaniowe i materialne. Stwo-
Tłumaczenie maszynowe
Ulana HLIBCZUK — Ukończyłam 6 klas gimnazjum. Kiedy zmarł tata, brat Iwan zabrał mnie do Lwowa. Tam miał mieszkanie przy ulicy Piaskowej 46. Iwan chciał zapisać mnie do seminarium nauczycielskiego na wyższy kurs, ale powiedziano mu, że musiałabym wiele nadrabiać. Poradzono Iwanowi, by zwrócił się do bazylianek, u nich była trzyletnia szkoła krawiecka. I już tam mogliby mnie przyjąć na drugi rok. Brat opłacał naukę. Mnie się to przydało, bo znałam trochę krawiectwo, a w domu była maszyna do szycia. I życie toczyłoby się tak powoli, gdyby nie wielkie zmiany… Przyszli bolszewicy. Brata Andrija zabrali i zamordowali w Złoczowie. Bratowa została z małym dzieckiem na rękach, a z drugim była w ciąży. Mama cały czas płakała, ani grosza w domu nie było… Mnie udało się zatrudnić w wydziale ziemskim jako statystkę. A później i bratowa zapisała się do kołchozu, bo trzeba było z czegoś żyć. Wtedy przyszli rozbierać naszą stodołę. Właśnie tam ukryłam między snopkami nasze listy z Wasylem Kukiem. Ledwo zdążyłam je przenieść do sąsiadki, która mieszkała po drugiej stronie drogi. Już kiedy wróciłam z zesłania, sąsiadka powiedziała, że przestraszyła się i spaliła listy. Niektóre znam na pamięć. Na przykład ten oto. Wasyl napisał go po tym, jak wraz z jego siostrą Ewą odwiedziliśmy go w więzieniu: “Równo dwadzieścia dni minęło od mojego pierwszego, a może i ostatniego z tobą tak zwanego “widzenia”. Po niby długim czasie zobaczyłem znowu ciebie. Taką samą, jak i kiedyś: wesołą, niepojętą i niby skrytą. Piszę “niby”, bo tak wcale nie jest. Bo oczy, zdawało się, po najmniej zauważalnej kresce twarzy twojej mówią wszystko za ciebie. Dwudziestego zrozumiałem, nie, poczułem, pojąłem mowę duszy twojej w pełni, dlatego wesoły jestem. A czy byłem kiedyś smutny, niewesoły? Nie, takiego u nas nie ma. Tutaj u nas jest albo śmiech gromki, kozacki śmiech, albo zwycięska złość. Odpowiem tobie na słowa jednego ze współczesnych poetów, on także siedział: “Jak zwierzęta my, prosto miłujące, i dzisiaj nam, jak zwierzętom, klatki i chód miarowy w takt, cztery kroki, wciąż cztery, tam i z powrotem, tam i z powrotem”. Myślę, że zrozumiesz mnie w pełni…” Ja mu coś odpisałam i zapytałam w liście: “Czy nie za dużo ja tobie
Tłumaczenie maszynowe
Olha TYKTOR mieszka we wsi Krasne w obwodzie lwowskim. Tam jest jej ojczyzna. Przez długie życie wiele musiała przeżyć. Przyjście pierwszych i drugich „sowietów”, wojnę, wywózkę na Sybir… Jej rodzonego brata, Iwana Tyktora, uważa się za założyciela ukraińskiej przestrzeni medialnej. Nasze pierwsze gazety i czasopisma — „Nowyj czas”, „Narodna sprawa”, humorystyczny „Komar” — to jego zasługa. W Krasnem również urodził się i został pochowany ostatni głównodowodzący Ukraińskiej Powstańczej Armii Wasyl Kuk. Od młodych lat z panią Olgą się przyjaźnili. Ich korespondencja to wzór wykwintnych relacji. Niestety, dziś ten wysoki styl możemy poznać tylko z ustnej relacji Olhi Tyktor. Czas powojenny był okrutny. Epistolaria trzeba było zniszczyć, ale wiele listów pani Olga zna na pamięć. Dziś już bez bólu wspomina swoje ciężkie życie… napisałaś?”. A on odpisuje: „Nie, Olu, za dużo mi ty nigdy nie napiszesz. One wnoszą we mnie powiew świeżego życia. Przypominam sobie niejedno, co kiedyś, może, zapomnieć trzeba będzie”. A potem jeszcze takie… Wspomniał w liście, jak nie raz staliśmy pod jesionem, a deszcz padał. „A my stoimy, rozmawiamy, śmiejemy się i jakoś tak zagadaliśmy się, że aż parasol zapomniałaś ty… A my jeszcze śmiejemy się i rozmawiamy. I tylko jak powieje wiatr, to z jesionu spadnie kilka grubych kropli deszczu…” I jeszcze takie był napisał mi w jednym liście: „Chociaż ja i w zamku, to o tobie przychodzi mi wiele słyszeć, Olu, nawet bardzo ładne rzeczy…”. Ale „g” u niego wyszło jak „cz”, i ja sobie przeczytałam jako „bardzo czarne rzeczy”. I ja odpisałam, jeśli ty takie bardzo czarne rzeczy o mnie słyszysz, to możesz mi nie pisać. Potem Wasyl swoim kolegom mówił, żeby dobrze pilnowali litery „g” i „cz”, kiedy piszą listy. Nie raz mi to wspominał, i my śmialiśmy się… A jeszcze jeden raz tak mi napisał: „Nie wiem, Olu, czy ty próbowałaś z kimś rozmawiać oczami, albo pragnęłaś ową mowę pojąć. Dowiedziałabyś się ty takiego, czego usta nigdy nie wypowiedzą, bo nie ma, brakuje słów na wyrażenie podobnego”. Oto tak, to, powiedzmy, my rozmawialiśmy oczami, kiedy ja byłam na widzeniu u niego. My pozostaliśmy przyjaciółmi. Nie było świąt, żeby on mnie nie pozdrowił. Zawsze przysyłał kartkę. A kiedy przyjeżdżał do Krasnego, to lubił słuchać, jak ja śpiewam. — Pani Olgo, proszę opowiedzieć trochę o swoim bracie Iwanie Tyktorze. — On miał wydawnictwo „Ukraińska presa”. Wiele różnego wydawał: „Nowyj czas”, „Narodna sprawa”, „Naszyj Łemko” itd. — A dlaczego „Naszyj Łemko”? — Dlatego że on rozprowadzał swoje książki i na Łemkowszczyźnie. Mówił, że tam również są nasi ludzie. W szczególności i dziecięcy elementarz dla Łemkowszczyzny. Brat wydawał pierwszą na Ukrainie gazetę humorystyczną „Komar”, kalendarz „Zołotyj kołos”, modlitewnik „Wiruju” w języku ukraińskim. Kiedy sowiety zabroniły we Lwowie tym się zajmować, to on zorganizował po wsiach swoich mężów zaufania i rozsyłał, żeby oni sprzedawali. I jego nie mogli schwytać, bo nie mieli co skonfiskować… — Iwan Tyktor wszystko to za władzy radzieckiej wydawał? — Tak, to była pierwsza ukraińska prasa w Galicji. Jak on mówił, „pierwszy telefon we Lwowie”. Brat pracował i na Wołyniu, w Kijowie chciał zorganizować sprawę, ale ona mu nie poszła. Iwan znalazł się w Krakowie. Tam również próbował stworzyć wydawnictwo, ale je również zabronili, i on wyemigrował do Kanady. Tymczasem jego żona i córka zostały tutaj, we Lwowie. On jakoś zdołał ich stąd wywieźć. A syn Zenowij uczył się w Chełmie w gimnazjum. Ale dyrektor podburzył ich, 13 chłopców, żeby razem przejść granicę do bolszewików. Tam ich aresztowali. Potem świadek tych wydarzeń przekazywał Wasylowi Kukowi, że oni początkowo siedzieli w więzieniu, a potem ich wszystkich rozstrzelali. Zenyk upadł i tak leżał (jeszcze żywy był). I gdyby nie wstawał, a to zerwał się, zaczął uciekać, i go dobili. A żona i córka uratowały się i wyemigrowały do Kanady. Potem brat mi pisał, że i w Kanadzie próbował naprawić wydawnictwo, ale nie udało się. Starzy Ukraińcy, pisał, już wymierają, a młodzi anglicyzują się. — A kiedy brat wyemigrował, to waszą rodzinę zaczęli prześladować… — Wszystko potem spadło na nas. Ze statystów mnie zwolnili. Przyszedł mój przełożony, niejaki Wołoszyn (to była pierwsza moja praca jeszcze za pierwszych bolszewików). On wszedł, potem wyszedł, a potem znowu wszedł do mojego gabinetu. Ja myślę: „Dlaczego on tak chodzi?”. A on mówi: „Olu, muszę cię zwolnić z pracy. Nie mam nic przeciwko tobie. Ty u mnie byłaś dobrą pracownicą, ale rajpartkom nie daje mi za ciebie spokoju. Mówią, ona ma brata za granicą”. Gdzie ja tylko nie chodziłam! Poszłam do rejonowego wydziału oświaty, bo tam potrzebny był sekretarz, a kierownik patrzy w książkę, gdzie napisano „Wydawnictwo Iwana Tyktora”, i pyta: „To wasz brat pisał?”. Mówię, że nie, nie pisał, jedynie finansował. A on mi: tutaj dla was miejsca już nie ma. Jakoś poznałam nauczycielkę Koszową, Ukrainkę. Ona zapytała, gdzie ja pracuję. Odpowiedziałam, że nigdzie, nie mam pracy. A ona mówi, że im trzeba sekretarza do szkoły. Ja przyszłam, a tam kierowniczka była z Dniepropietrowska. I ja usłyszałam, Jurij MOSTOWYJ
Czasami nachodzi mnie niezrozumiały, gdzieś głęboko z podświadomości płynący smutek, gdy przypadkiem przypomnę sobie trasę Kijów—Radomyśl. Znów ogarnia mnie nostalgia za rodzinnym prowincjonalnym miasteczkiem. Tym razem mama zapłakała, a ja… Ledwo zdołałam się powstrzymać. Kiedy wrócę? Przecież wiem: stolica już od poniedziałku pochłonie mnie w swój bezlitosny niewolniczy tryb codziennych trosk… Kijów też bardzo kocham. Jest w nim komfortowo, perspektywicznie, ładnie. Tutaj skończyłam szkołę, uniwersytet, tutaj kibicowałam Prezydentowi i Pomarańczowej rewolucji, spacerowałam po Majdanie… Ale jeszcze z dzieciństwa najdroższa jest trasa Kijów—Radomyśl. Ktoś ma wieś i działkę, a ja mam miasteczko, na dodatek rodzinne. Przed wyjazdem siedziałam na jak ona komuś cicho powiedziała: o, to ta sama. Potem miałyśmy przyjazne stosunki i ona wspominała: „Wiecie, Olu, pewnego razu zobaczyłam, jak szłyście do cerkwi w takiej ładnej wyszywanej bluzeczce i pomyślałam: co to za jedna? A teraz wy u nas pracujecie…” Tam, w szkole, sporządzałam listy płac. Sama wszystko kreśliłam, bo jeszcze nie było odpowiednich blankietów. Ale przychodzi jakoś kierowniczka rejonowego wydziału oświaty i mówi: myślicie, że macie bardzo dobrego sekretarza? Tak powiedziała i poszła… I mnie potem zwolnili. A wkrótce aresztowali mojego męża. — We Lwowie? — Nie, w Krasnem. Męża aresztowali z artykułu 54-3. Mówili, że pomagał Niemcom. (On w stołówce dla Niemców pracował jako księgowy). Za to skazali go na 10 lat. A ja zostałam sama z trzyletnim dzieckiem i jeszcze bez pracy. Byłam pewna, że wywiozą mnie na Sybir. Przeniosłam się do sąsiadki, a mężowa mama, która też mieszkała w Krasnem, prosi: „Mieszkaj z nami, tu chata duża…” A ja odpowiadam: „Wy, mamo, widzę, chcecie pojechać ze mną na Sybir? Jak będę przy Was, to prędzej czy później zabiorą…” Zaczęłam po trochu się przygotowywać. Suszyłam chleb, odzież zbierałam… Adwokata wynajęłam dla męża. Trzeba było 400 rubli zapłacić. To sprzedałam mężowski skórzany płaszcz. On swego czasu pracował w Krakowie w garbarni i miał ładny skórzany aktówkę i płaszcz. To ja wszystko to sprzedałam dla adwokata. Przychodzę później i pytam: jak sprawy u mojego męża? On odpowiada, że wszystko dobrze. Ale ludzie radzili mi, żebym poszła do sądu i sama o wszystko wypytała. Pojechałam do Lwowa i pytam sędziego, jak sprawy u Paczkowskiego. I odpowiadają mi, że sąd już się odbył. Poszłam wtedy do tego „swojego” adwokata i znów pytam: no to jak sprawy u mojego męża? A on dalej swoje, że nijak, bo trwa śledztwo… Tak naszych ludzi wtedy oszukiwali… On w końcu musiał zwrócić mi pieniądze. Potem mnie wysłali. Przyszło dwóch żołnierzy, zapukali i mówią: „Zbierajcie się”. Zdążyłam jeszcze zawołać sąsiadkę, żeby powiedziała moim siostrom, że mnie wysyłają. A nas było trzy: Ksenia, Maria i ja. Sąsiadka powiedziała, że siostry też wysyłają. I byłam już rada, że nas wszystkich razem wysyłają na Sybir, bo gdzie ja z małym dzieckiem na rękach? Wywieźli nas w obwód tomski do osady, która jest 250 kilometrów od Narymu, gdzie kiedyś na zesłaniu był Stalin. Jeszcze żyła kobieta, z którą on wtedy żył i ona urodziła od niego dziecko. Ją nawet do Moskwy wieźli, bo Stalin rozkazał. Ale ona tam nie została. Miała wysoką emeryturę. Potem, kiedy Stalin umarł, w jedną noc nie stało jego pomnika w Narymie… A nas zawieźli w głąb tajgi, gdzie nic nie było. Tylko las i woda. Przywieźli do baraków właśnie na świętego Piotra. Ani okien, ani drzwi. Komarów, pluskiew — mnóstwo. I nie ma gdzie się podziać… Pozatykaliśmy kocami, prześcieradłami te bezoknia, ale nic nie pomogło. Później nasi ludzie pomogli zrobić okna i drzwi. I zaczęła się ciężka praca, przeważnie przy wyrębie lasu. — A kobiety? — I kobiety też. Na nogi potem wszyscy słabli, bo po śniegach wielkich chodzili… Prawda, mnie nie wzięli, bo miałam małe dziecko. Moja siostra zatrudniła się do pracy przy suszarni dla traktorów, cięła i rąbała gałęzie i paliła szczapy, a jej czternastoletniego syna oddali do znakowania drzew. — Ile byliście na zesłaniu? — Osiem lat. Już potem wyjeżdżał stamtąd mąż i sprzedał nam swoją chatynkę. Wtedy stało się trochę lżej. Nas wysłali w 1950, a w 1958 wróciłam na Ukrainę. Chatynka w Krasnem — niewielka, ale przytulna. Wkoło czyściutko i przestronnie. Mało przedmiotów, tylko najpotrzebniejsze — stół, łóżko, piec, lustro. Pani Olga nie ma potrzeby przechowywać rzeczy dla wspomnień. Całe jej życie i bez przymusu staje przed oczami. „W najdrobniejszych szczegółach…” A oczy te żywe, głębokie, piękne… Takie, jak i na dawnej fotografii, gdzie młoda piękność, ukwiecona i świąteczna, ledwo-ledwo się uśmiecha…
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
weranda i przyglądałem się oknom. Przypomniało mi się, ile tu przeżyto w tym pokoiku, który nazywam „gabinetem”: młodość, pierwsze zauroczenie, szalone marzenia, jasne twórcze pomysły. Gdziekolwiek spojrzysz — obrazy przeszłości, które dziś stały się najsłodszym wspomnieniem. Tam wszystko jest proste: i powietrze, i myśli, i ludzie. Zdarza się, że przyjedziesz i wszystko, co zostało w Kijowie: nierozwiązane pytania, niedokończone myśli, skomplikowane problemy — tu wydaje się proste i zrozumiałe. Nie potrafię żyć bez tych drzew, tak zielonych, kolorowych kwiatów, które posadziła mama; do dziś nie wiem, jak się nazywają. Ale kiedy na nie patrzysz, życie wydaje się tęczowe. Tak, to raj. Duch dzieciństwa, babcinej bajki, dziadkowego Szewczenki, małej ojczyzny. Bracie stryjeczny, a naprawdę najbliższy! Przyjacielu… Jak rzadko się już widujemy. Nie jest rywalem, nie jest kolegą, jest moim sumieniem i wsparciem, moją poręczą i latarnią, która zawsze gdzieś obok. Kolejny bodziec, który mnie tu przywołuje. A jakie moje miasteczko jesienią… Przestrzeń, świeże, już lodowate powietrze, zapach jesiennego ogniska, smaczne czerwone jabłuszka pod drzewami. Urodziny rok temu świętowałem właśnie tam. Purpurowa bajka, uwaga bliskich, piosenki z Saszkiem wieczorem. W rodzinnym gniazdku jesień, zima, lato zawsze wydawały się jedną bajkową porą roku. Niech tak zawsze będzie! Żegnaj, rodzinne miasto! Na pewno wrócę.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kije), ten będzie rósł zdrowy i szczęśliwy, a drzewo, jeśli się do niego przytulić, zabierze wszystko, co złe, brudne, negatywne. Z wierzbą wiązano roczny cykl kalendarzowy, coroczne odnowienie, wiosenne przebudzenie przyrody ze snu zimowego: „Przyjdzie wierzbowa niedziela, ziemia się z powrotem zazieleni”. Pęcznienie pąków, pojawienie się żółto-srebrzystych puszystych „kotków”, kwitnienie drzewa odbijało się w ludzkiej naturze przebudzeniem i odnowieniem sił witalnych, uczuć, wywoływało wiele pozytywnych emocji, dawało starszym poczucie przypływu energii, a młodym darowało skrzydła nadziei na szczęśliwy los, miłość, wzywało do wędrówki w poszukiwaniu sukcesu, pary. W obrzędowości kalendarzowej narodu ukraińskiego i innych narodów słowiańskich wierzba ma znaczący oddźwięk. Jeszcze leżały śniegi, a młodzież szła na wzgórza wzywać wiosnę, budzić przyrodę magicznymi działaniami i pieśniami obrzędowymi, zwracano się także do wierzby: „Oj wierzbo, wierzbo, wierzbico! Czas ci już, wierzbico, rozwinąć się!”. Z obrazem wierzby w liryce ludowej wiążą się motywy miłości, przejścia do innego stanu (od panieństwa do małżeństwa). Wiosnianki, pieśni kupałowe, weselne są bogate we wzmianki o roli wierzby jako drzewa rodowego. Tak, wiosenna pieśń-zabawa „Wierzbowa deszczułka” to jaskrawy przykład inicjacji dziewczynki-nastolatki, jej magicznego sakralnego pragnienia-oczekiwania harmonijnych relacji, rytualnego przyszłego przejścia do małżeństwa przez wierzbową kładkę (most). Dziewczęta stają w dwóch rzędach twarzą do siebie, splatają ręce, tworząc w ten sposób mostek, „deszczułkę”; z jednego końca rzędu wypuszczają na ten mostek-deszczułkę Nastoczkę, ona idzie do końca rzędu, a potem z powrotem i tak powtarza trzykrotnie, snuje się jak „żuczek” tam i z powrotem przy akompaniamencie pieśni. W tej pieśni-zabawie O. Potebnia dostrzegał głęboki archaiczny (mityczny) motyw: chodzenie słońca-„żuczka” po niebiańskim moście. O. Tałanczuk pisała, że obraz wierzbowej kładki, mostka oznacza miłość, małżeństwo. Uschnięta, podmyta przez wodę wierzba — to w wiosniance aluzja do dziewczyny, która zwleka z zamążpójściem. Dawne święto wierzbowe przed Wielkanocą (Wielki dzień wiosny) na Ukrainie miało szereg magicznych obrzędów, skierowanych na troskę czenko, Tkaczuk. Apostoł Paweł, którego gorliwość chrześcijańska była bezgraniczna, a dar teologiczny — niezrównany, również posiadał to rzemiosło: tkał z wełny ciepłe namioty. Starotestamentowe owce ustępowały obecnym głównie niską jakością wełny. Choć są wiadomości, że i za czasów Salomona gdzieniegdzie istniało owczarstwo cienkorunne. Dziś jest to niemożliwe do sprawdzenia, bo od tamtego czasu na Bliskim Wschodzie zmieniło się mnóstwo ras, aż pasterze zatrzymali się na grubogoniastych (kurdumicznych) z Hiszpanii, które tam do dziś uważa się za najlepsze. Coś podobnego wydarzyło się i na Ukrainie. Przez długi czas u nas hodowano starożytne rasy wschodnie, w szczególności owcę karakułową. Zatem przeważało owczarstwo grubowełniste, kożuchowe lub karakułowe. Pod koniec XVIII w. sytuacja zmieniła się na korzyść cienkorunnego, bo wtedy z Europy do nas trafiły owce ras hiszpańskich. W majątkach ziemskich Południa pojawiły się stada owiec cienkorunnych, wśród nich wyróżniała się rasa askanijska, wyhodowana na Chersońszczyźnie, w majątku dawnych prostych owczarzy Falz-Feinów, którzy wzbogacili się wytrwałą pracą. Dom-muzeum tej sławnej rodziny zachował się w Państwowym Rezerwacie Biosfery Askania Nowa — pięknej oazie egzotycznych roślin, zwierząt i ptaków wśród szerokich stepów. Razem z wnukiem założyciela rodu, Fiodorem Falz-Feinem, stworzył go ukraiński uczony-samouk Kłym Sijanko. Jak wszystkie zwierzęta domowe, owca jest godnie zaprezentowana w ukraińskim folklorze. Na przykład przysłowie „Chodzi jak owieczka, a bodzie jak baran” podkreśla niespójność cech zewnętrznych i zachowania; mówiąc „Baranie, nie mąć wody wilkowi”, wzywają głupca do ostrożności, a i samobójczy nihilizm ignoranta również porównują do baraniej upartości. Wyrażenie „Prowadzą go jak jagnię na rzeź” również ma biblijne korzenie (Izajasz, 53 : 7). I jeśli nazwiska Owczar, Owczarenko — to echo dziadowskiej profesji, to Baran i Baranov świadczą o osobistych cechach sławnych przodków.
Tłumaczenie maszynowe
Bo jak nie przyjdziesz na Kupałę, to wyjdzie z ciebie dusza i para! Chłopcy wieczorem podchodzili do drzewka, rozrywali „straż” — krąg dziewcząt — i rozbierali kupajlicę. Każdy zrywał sobie wstążkę, a dziewczęta wiedziały, czyją. Czasem niektórym dziewczętom chłopcy, zerwawszy kilka gałązek, robili zielone przewiązanie i próbowali zawiesić je wokół stanu — dawali tym znak, że pragną miłości i chcą mieć od ukochanej dziecko. Tak się parowano. Ogołocone kupalne drzewko palono albo wrzucano do wody. W dziecięcych grach i zabawach wierzba odgrywała pewne znaczenie inicjacyjne. Tak chłopcy, sprawdzając wytrzymałość kręgosłupa każdego, opierali się rękami o ramiona (pędy) i podskakiwali, naciskając całym ciężarem na obiekt próby: „Czy dąb, czy wierzba, czy baba zgniła?” Jeśli stał nieruchomo — był dębem, jeśli się uginał — był wierzbą, a jeśli bardzo się uginał albo nawet padał — była zgniłą babą. W jednej z pieśni weselnych przedstawiono symboliczny obraz, właściwy motywom małżeńskim kolęd-szczedriwek (o jabłoni i jabłuszku):
„Oj stoi wierzba nie rok, nie dwa.
Nie stój, wierzbo, rozwijaj się!
Rozwiń sobie siedemset kwiatów,
Siedemset kwiatów i cztery:
Wszystkim bojarom po kwiatku,
Wszystkim druhnom po kwiatku,
Iwankowi nie ma kwiatka — Iwankowi kwiatek — Nataleczka dziewczyna”.
W chrześcijaństwie stosunek do wierzby jest niejednoznaczny: z jednej strony jest to drzewo święte (spadek dawnych wierzeń), z drugiej — przeklęte, diabelskie. Według legendy z wierzby wykonano gwoździe, którymi przybito krzyż do ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. Czasem o dziwnej miłości ludzie mówią: „Zakochał się jak diabeł w suchej wierzbie”. Obraz wierzby widzimy we frazeologizmach: „Za nim (nią) złote wierzby rosną” (za cokolwiek się weźmie, cokolwiek zrobi, wszystko idzie nie tak, zepsuje sprawę); „Wierzbę nosić zaczął” (pić); „U niego na wierzbie gruszki rosną” (pierwotnie: czarodziej, zdolny rzemieślnik; obecnie kojarzone z kłamcą, który wymyśla rozmaite bajki). Ten ostatni frazeologizm w osobliwy sposób został przekształcony w dowcipie: „Koza wlezie na wierzbę, a krowa pyta: »Hej, kozo, a po co ty na wierzbę włazisz?« — »Jak to po co? Gruszki jeść«. — »Głupia jesteś, kozo: na wierzbie gruszki nie rosną!« — »Sama jesteś głupia! Ja mam gruszki ze sobą!«”
Obraz wierzby w literaturze ukraińskiej został opracowany jako symbol przyrody i idei narodowej. W utworach poetów-romantyków, T. Szewczenki, Lesi Ukrainki, O. Olesia, W. Symonenki i wielu innych w obrazie wierzby występują dziewczyna, kobieta, matka, wdowa, Ukraina.
Tłumaczenie maszynowe
Andrij TOPACZEWSKI BLISCY I DALECY
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12 za 2008 r.
Wszyscyśmy pobłądzili jak owce, każdy z nas obrócił się ku własnej drodze, a Pan obarczył Go winami nas wszystkich! Izajasz, 53 : 6
Przeczuwając przyszłe odkupienie grzechów, które Pan złoży na Zbawiciela, prorok porównuje człowieka do owcy, która się zgubiła. Zabłąkanym nazywano tego, kto odwracał się od Boga i błąkał się po pustyni bezbożności, dopóki duchowy Pasterz go nie odnajdzie i nie zawróci na prawą drogę. Tak, według słów ewangelisty Mateusza, czynił Jezus: A widząc tłumy, litował się nad nimi, bo byli znękani i porzuceni, jak owce nie mające pasterza (9 : 36). I powierzał je uczniom swoim. Pierwszą wzmiankę o owcach znajdujemy na początku Księgi Rodzaju: Abel był pasterzem trzód (4 : 2). Swoją sumienną pracą zadowolił Boga, co wywołało zazdrość brata. Kain nie opanował swojego grzesznego pożądania, targnął się na życie brata i ciągnęła się od Abla żałobna nić niewinnie zabitych. Od tamtej pory pokojowa praca pasterska stała się symbolem służby wspólnocie, a owca — łagodności, posłuszeństwa, pokory i ofiarności. Tę biblijną tradycję chrześcijanie starannie pielęgnują. Troskliwy stosunek do owcy uwarunkowany był potrzebą, gdyż dzięki niej pierwotny człowiek zaspokajał niemal wszystkie życiowe potrzeby. Owcze skóry i wełna, ser, mleko i mięso były najlepsze, służyły jako pożywienie, napój i odzież, co dawało możliwość przejścia od łowiectwa do hodowli. Czyniąc taki brzemienny w skutki krok, Abel zasłużył na przychylność Wszechmocnego… A co mówi nauka? Jakoby 9 tysięcy lat temu nieznający metali kanibal epoki neolitu, którego narzędziami były kamienne siekiery i noże, oswoił dzikiego barana —
UKRAIŃSKIE SYMBOLE
Mykoła DMYTRENKO
WERBA (wierzba) — święte drzewo-totem dla przodków Ukraińców, symbol drzewa świata, pradrzewa życia, rytualne drzewo wiosennego nowego roku (pierwszy miesiąc pierwotnie nazywano werbeń, werbycz); płodności, wzrostu, giętkości, niewymagalności, zdrowia; wody; miłości; dziewczyny, kobiety (najczęściej — wdowy), smutku, tęsknoty, schronienia nieczystej siły itp. Wierzba związana jest „z kosmogonią i mitologią ludu i symbolizowała pierwotne źródło stworzenia świata lub Pradrzewo życia, czyli Drogę Mleczną na niebie lub naszą Galaktykę. Jako symbol Drogi Mlecznej wierzby sadzono nad drogami. Dotknąć człowieka poświęconą wierzbą — oznacza połączyć go z kosmicznymi siłami Wszechświata, nadać możliwości odrodzenia i zdrowia. Budując chatę, na Ukrainie obowiązkowo sadzono niedaleko wierzbę” (O. Znojko). I rzeczywiście: „Wierzba koło ogrodu odwróci szkodę”. Kosmogoniczne i inne znaczenia wierzby są szeroko odzwierciedlone w ukraińskim folklorze. W szczególności w przysłowiach: „Gdzie wierzba, tam i woda, gdzie woda, tam i wierzba”, „Mniejsza o to, że wierzba nie ma gruszek, byle zieleniała”, „Wierzba, jak trawa łąkowa: skosisz ją, a ona znowu rośnie”, „Wierzba i dziewczyna wszędzie się przyjmą”, „Bez wierzby i kaliny nie ma Ukrainy”. A w zagadkach stwierdzono: „Leży wierzba pośrodku wsi: jak wstanie — do nieba dostanie”, „Stoi wierzba pośrodku wsi, rozpuściła gałęzie na całe Podole” (słońce na niebie). Wierzbę idealizuje się w ludowej wyobraźni do najwyższego stopnia — złotego (słonecznego) drzewa rodowego, które rośnie i rozkwita, staje się gwarancją nieśmiertelności rodu, co zostało przedstawione w kolędzie: A u naszego gospodarza złota wierzba, A na tej wierzbie złota kora. A na tej wierzbie różowe kwiaty. Oj to nie wierzba — Iwanowa żona, Oj to nie kwiaty — to Iwanowe dzieci. Symbol-obraz wierzby w świadomości Ukraińców istnieje w połączeniu z wodą — obrazami rzeki, stawu, studni, źródła. Wierzba i rośnie, z reguły, przy wodzie, w wilgotnych miejscach: „Gdzie srebrzy się wierzba, tam zdrowa woda”. Uważano: kto od dzieciństwa posadzi wierzbę (ona przyjmuje się bez korzenia — nawet z gałązki)
muflona, od którego wywodzą się liczne znane rasy owiec domowych. W czasach antycznych najlepsze owieczki składano w ofierze Bogu dla Jego przychylności. W księgach Starego Testamentu wspomniano o ofiarach przebłagalnych za grzechy, za przewinienie, o ofiarach ślubnych, pochwalnych lub dziękczynnych i innych (Kapłańska, 7:12). Zwierzęta palono na ołtarzu w całości lub w częściach, a resztę spożywali uczestnicy ofiarowania. Kościół chrześcijański zastąpił ołtarz ofiarny ołtarzem, gdzie Bogu składa się jedyną, bezkrwawą, tajemniczą, duchową, nowotestamentową ofiarę Stołu Pańskiego (I List św. Pawła do Koryntian, 10:21). W jednym z Psalmów Dawidowych tak wysławiono relację człowieka z Bogiem: Pan jest moim pasterzem, nie brak mi niczego, pozwala mi leżeć na zielonych pastwiskach, prowadzi mnie nad wody, gdzie mogę odpocząć (23:1). Tę poetycką metaforę, zrodzoną z wiary w Jedynego Boga, powtarza po trzech wiekach prorok Izajasz: Nie będą łaknąć ani pragnąć... Ten, co się lituje nad nimi... poprowadzi ich do źródeł wód (49:10). Pasterz z trzodą przez długi czas koczował z dala od domostwa, był więc samotnikiem, a nawet pustelnikiem. Żywił się mlekiem i serem, ale nie mógł zabić owcy, która do niego nie należała. Takiego pasterza miał na myśli prorok: Podobnie jak pasterz pasie swą trzodę, gromadzi ją swoim ramieniem, jagnięta nosi na swej piersi... (Izajasz, 40:11). I dzisiaj w górach Karpatach można zobaczyć owczarza, który niesie pod ciepłym kożuchem jagniątko, zbyt słabe, by mogło iść za swoją matką. Pierwsi słuchacze Jezusa dobrze rozumieli, dlaczego nazywał siebie Pasterzem. Przy tym metafora nabierała nowego, chrześcijańskiego sensu: Ja jestem Pasterzem Dobrym! Dobry pasterz daje życie swoje za owce (według św. Jana, 10:1). W przypowieści o pasterzu Jezus przypomina zwyczaj nazywania owiec imionami: Ja jestem dobrym pasterzem i znam owce moje, a moje Mnie znają. Łagodność, pokora i bezradność owiec, które odłączyły się od stada, budzą współczucie. W innej przypowieści Chrystus mówi o człowieku, który ma 100 owiec; jeśli choćby jedna zabłądzi, zostawi 99 innych i pójdzie szukać tej jednej. A gdy ją znajdzie, przyniesie na ramionach do domu i będzie się z niej cieszył bardziej niż z całej reszty (według św. Mateusza, 18:12–14). „W chrześcijańskich katakumbach pierwszych wieków znajdujemy przeważnie symboliczne wyobrażenia Chrystusa — pisał ks. Aleksander Mień w książce „Syn Człowieczy”. — Jest to albo pasterz z owieczką na ramionach, albo winna latorośl, albo jagnię”. W tamtych błogosławionych czasach, gdy praca była połączona z modlitwą, strzyżenie owiec było rytualnym obrzędem, ludnym i uroczystym, podobnym do zbioru winogron. Właściciele trzód nie tylko obserwowali pracę, ale też urządzali świąteczne uczty i rozrywki dla pracowników. W odpowiednich ceremoniach nierzadko brali udział najwyżsi dostojnicy państwa (1 Księga Królewska, 13:24). Gospodarz musiał karmić strzygaczy, podając im z własnych rąk chleb, wino i mięso na równi z honorowymi gośćmi. Owcę strzyżono w ten sam sposób, co obecnie. Związawszy nogi, zwierzę kładziono na bok i trzymano tak, dopóki nie pozbawiono go runa — wełny. A rozwiązawszy, mawiano: „Zdrowo skacz, od wilka uciekaj, znowu runo przynieś!”. Z pokorą owcy podczas tej operacji prorok Izajasz porównał zachowanie Sługi Bożego, który doznaje mąk za grzechy innych i jak owca przed tymi, co ją strzygą, milczy (53:7). Po tym, jak wełnę myto i czesano, należało ją prząść, a to już była praca kobieca. W Księdze Przysłów sławiona jest cnotliwa gospodyni: Wyciąga ręce po kądziel, a jej palce chwytają wrzeciono (31:19). Dalej znów nadchodziła kolej mężczyzn, gdyż przeważnie oni pracowali przy krosnach. Tak było i na Ukrainie, co potwierdzają nazwiska Tkacz, Tka- o zdrowie ludzi i bydła, o urodzaj, miłość, szczęśliwe życie. Jako relikt tej dawnej kultury rolniczej zachował się zwyczaj po zebraniach na łonie przyrody, poświęceniu przez wołchwów (kapłanów) gałązek wierzbowych, brania tych gałązek i niesienia do domów, dotykania nimi bliskich (zwłaszcza dzieci i młodych), wypowiadając: „Nie ja biję — wierzba bije: żebyś był wielki (wariant — wysoki), jak wierzba, zdrowy, jak woda, wesoły, jak wiosna, a bogaty, jak ziemia!”. Gałązkami wierzby lekko uderzano też bydło domowe, aby było zdrowe i płodne, nie tonęło w bagnie i żeby zwierzyna (wilki) go nie rozszarpała. Gałązki te przechowywano pod strzechą lub w komorze w kącie, a jeśli długo nie było deszczu, to moczono pędy w wodzie — deszcz niechybnie padał. Wierzbowymi witkami rozpędzano burzowe chmury; po raz pierwszy wiosną wypędzano inwentarz (bydło) na pastwisko; zatrzymywano pożar; tą witką szukano wody (źródła) do kopania studni itp. Studnie obsadzano wierzbami dla oczyszczenia wody, dobrego smaku; wiadra robiono z wierzbowych deszczułek lub wydrążonych pni. Podczas święta kupalskiego latem na Podolu, Wołyniu, w innych miejscowościach dziewczęta z chłopcami wybierali „kupałycię” — wierzbowe niewielkie, ale okazałe, z wieloma gałęziami drzewo, stawiali je na łące, na brzegu rzeki i ubierali — przyozdabiali wstążkami, „kaczałkami” (Wschodnie Podole — dojrzałe wiśnie z ogonkami, splecione na niewielkiej patyczce za pomocą nici), później — i cukierkami. Dziewczęta prowadziły wokół drzewa kupalskiego korowody, śpiewały różnorodne pieśni obrzędowe, często z żartobliwymi motywami zalotów do chłopców: Nasze kupało z wierzby, z wierzby, A ty, Iwanie, przyjdź, przyjdź. Zwiastowanie pasterzom o narodzeniu Jezusa. Drzeworyt Juliusa Schnorra von Carolsfelda, 1860 r.
Tłumaczenie maszynowe
Michajło Iwanowycz to żywa historia. Przez ponad 50 lat pracy twórczej ten oryginalny aktor stworzył całą serię różnorodnych postaci i zagrał ponad 160 ról w przedstawieniach klasycznej dramaturgii ukraińskiej. Żywa emocjonalność, temperament sceniczny i wysokie mistrzostwo zawodowe przyniosły artyście szczerą miłość i uznanie widzów. Za wieloletnią działalność w teatrze odznaczono go Orderem „Znak Honoru” oraz medalem „Za Dzielną Pracę”. Zasłużony artysta Ukrainy ujawnił swoje zdolności twórcze także jako reżyser. Wystawiona przez niego komedia muzyczna „Natalka Połtawka” na podstawie I. Kotlarewskiego od wielu lat nie schodzi ze sceny Donieckiego Muzyczno-Dramatycznego Teatru i gromadzi pełne sale. Z okazji 80-lecia zespołu jego rówieśnik dzieli się sekretami swojego długowieczności twórczej.
PIERWSZY WYJAZD Zgodnie z systemem rozdziału młodych specjalistów po ukończeniu Charkowskiego Teatralnego
Roland FRANKO, prezes centrum „Franko-Europa”
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki zorganizowało i stało się głównym zleceniodawcą filmu animowanego na podstawie poematu Iwana Franki „Lis Mikita”. Spółka „Fresky” rozpoczęła pracę nad filmem pod koniec 2006 roku i w ciągu roku film był gotowy do dystrybucji. Scenarzysta i reżyser Wołodymyr Kmetyk, główny artysta Eduard Kyrycz, kompozytor Myrosław Skoryk stworzyli wyjątkowy film kinowy w pięciu częściach (każda ponad godzinę), z prezentacją wszystkich rozdziałów poematu, znakomitym aktorskim wykonaniem tekstów i oryginalnym muzycznym akompaniamentem. Genialne dzieło Iwana Franki, wydawane niezliczoną ilość razy, lecz radziecka cenzura zmuszała literatów do wprowadzania w nim skrótów i zmian, zawsze przyciągało uwagę ukraińskich reżyserów, realizatorów i scenarzystów. Ale te próby często nie były zupełnie udane lub napotykały zakazy, jak to było w czasach radzieckich z przedstawieniem „Lis Mikita” Kijowskiego Akademickiego Dramatycznego Teatru im. Iwana Franki. Film animowany, stworzony przez zespół spółki „Fresky”, przewyższył wszelkie oczekiwania. To prawdziwe dzieło sztuki, które zasługuje na najwyższe nagrody. W 2006 roku byłem członkiem organizacyjnego komitetu rządowego ds. obchodów 150. rocznicy urodzin I. J. Franki i wiem, ile wysiłku kosztowało, aby w planie przedsięwzięć uwzględnić punkt o stworzeniu filmu animowanego „Lis Mikita”. Większość urzędników przyjęła tę ideę sceptycznie i tylko dzięki staraniom Pawła Mowczana, którego poparła część twórczo-literacka komitetu, propozycję przyjęto. Iwan Franko, pisząc ten poemat, chciał zabawić dzieci, przede wszystkim własne, ale głęboko wnikając w uwarunkowania historyczne (jak zawsze robił przed każdym swoim utworem) zrozumiał, że mądra filozofia życia, rozwój sprzeczności społecznych, problemy
Tłumaczenie maszynowe
Zespół Donieckiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego obchodził 80-lecie istnienia. Z okazji jubileuszu oraz za znaczący wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozwój i wzmocnienie państwa ukraińskiego, artysta teatru Mychajło Iwanowycz Bondarenko został odznaczony medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy”. Uznanie osiągnięć wybitnego mistrza ukraińskiej sceny jest wyznacznikiem działalności całego zespołu, gdyż teatr już dawno stał się prawdziwym centrum kultury narodowej w rosyjskojęzycznym regionie. Po ukończeniu instytutu Mykoła Bondarenko trafił do teatru muzyczno-dramatycznego w Artemiwśku w obwodzie donieckim, a w 1957 roku zaczął pracować w Donieckim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym. „Właśnie tutaj nastąpiło ukształtowanie i formowanie mojego kunsztu zawodowego. Wszedłem do zespołu prosto z marszu. Ledwo przyjechałem do teatru, zawołano mnie do gabinetu głównego reżysera, gdzie od razu wręczono mi sztukę „Szelmenko-lokaj”, ubrano w kostium i… na scenę. Aktor grający rolę Kapitana zachorował i musiałem go zastąpić. Tak niespodziewane było moje pierwsze wyjście na scenę teatru muzyczno-dramatycznego”. NAUCZYCIEL „Przykładem i nauczycielem był dla mnie ludowy artysta ZSRR O. I. Serdiuk, który wymagająco podchodził do zawodu i przyuczał mnie do samodzielnej pracy nad tworzeniem postaci scenicznej. Mówił, że aktor zawsze powinien pracować nad sobą, niezależnie od doświadczenia i stażu pracy. Stałych ćwiczeń wymagają głos, dykcja, plastyka, uwaga sceniczna oraz mowa. Sekretem zachowania formy aktorskiej i zdolności twórczych jest ciągła praca nad sobą, samodyscyplina i samodoskonalenie”. WYCHOWUJEMY WIDZA „Jestem aktorem ukraińskiego teatru, a on, oprócz zagranicznej klasyki i współczesnych sztuk, przede wszystkim powinien nieść swoim widzom dramaturgię ukraińską. O moim rodzinnym teatrze z dumą mówię: „Jestem dumny z tego, że pracuję w tym zespole”. Przez 50 lat Doniecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny bardzo się zmienił: pozytywne zmiany czuć wszędzie — od organizacyjnych kwestii po twórczość. Nasze inscenizacje często są wyróżniane na festiwalach, w tym międzynarodowych, z powodzeniem występujemy na gościnnych występach. A co najważniejsze — kochają nas widzowie. Obłożenie widowni przez 10 lat wynosi ponad 80%. Obierając kurs na rozwój ukraińskiej sztuki teatralnej w trudnym rosyjskojęzycznym regionie, teatr nie zszedł z tej drogi. Wszystkie bajki i spektakle dla uczniów są tylko po ukraińsku — tak wychowujemy swojego widza. I dzisiaj już dorosła publiczność nie zauważa, w jakim języku rozmawiają aktorzy. Być może dla zachodnich czy centralnych regionów nie jest to osiągnięcie, ale dla Donbasu to znaczący przełom”. WDZIĘCZNOŚĆ „Teatr zawsze był, jest i będzie jedną z najbardziej dostępnych form dialogu z publicznością. Jeśli na scenie jest aktor opętany twórczą ideą, to nikt na sali nie pozostaje obojętny. Siłą swojego talentu zmusza do śmiechu i płaczu, współodczuwania i myślenia. A kiedy mu się to udaje, widzowie są wdzięczni za taki spektakl. Dla mnie, jak i dla każdego artysty, teatr jest duchową i zawodową potrzebą emocjonalnego kontaktu z widzem, potrzebą oddania części swojego „ja”, dotknięcia duszy każdego widza, aby to, co zobaczył, zmieniło coś w jego świadomości. Współczesny teatr ma wielu konkurentów: kino, telewizję, internet. Ale w każdych czasach człowiek potrzebuje ciepła duszy, szczerego kontaktu, duchowego oczyszczenia, które może dać tylko teatr, dlatego zawsze mamy pełne sale. Dzisiejszy widz różni się od wczorajszego swoim doświadczeniem i wiedzą, trudno go zaskoczyć, nie toleruje fałszu, przerysowania, ale jest szczery i życzliwy”. Przygotowała Marija CZORNOBROWA Zdjęcia Wiaczesława PASZCZUKA. Kwestie dobra i zła są aktualne w każdych czasach, zawsze aktualne nie tylko dla młodzieży czy dzieci. Przez wszystkie wydania za życia Iwan Jakowycz szlifował i uzupełniał niemal każdą pieśń, dodawał przedmowy i wyjaśnienia. Chciał, aby poemat „Lis Mykyta” dotarł do Naddnieprzańskiej podrosyjskiej Ukrainy, co, w jego słusznym przekonaniu, miało jednoczyć ukraiński lud. Dlatego Franko ściśle współpracował z Woronym i Kononenką, którzy poprawiali poemat w języku wschodnioukraińskim. Pisze o tym mój ojciec — syn Iwana Franki — w fundamentalnej pracy naukowej, którą nazwał krytyczną analizą poematu Iwana Franki „Lis Mykyta”. Badając cechy językowe utworu, porównując z analogicznymi wariantami wierszowanymi i prozatorskimi w innych literaturach, argumentowanie potwierdza całkowitą oryginalność „Lisa Mykyty” Franki, zbudowanego na przekazach wielu pokoleń o relacjach i współistnieniu ludzi oraz zwierząt na ukraińskim gruncie narodowym. Te badania naukowe Tarasa Franki do dziś są najbardziej gruntowne i jestem głęboko wdzięczny reżyserowi, szanownemu Wołodymyrowi Kmetykowi, który szeroko wykorzystał ten materiał podczas tworzenia filmu. Mój ojciec uważał, że szczytowym poematem Iwana Franki obok „Mojżesza” jest „Lis Mykyta”. Obejrzenie filmu animowanego potwierdza tę opinię. Artystyczne przedstawienie czarnej przyrody Karpat i Przedkarpacia, odtworzone z ukraińskim humorem obrazy akcji oraz udane przedstawienie postaci, uzupełnione przez scenarzystę pewnymi innowacjami, zachwyca widza. W filmie słychać miękką galicyjską wymowę. Szczególną zasługą twórców filmu jest wykorzystanie języka trzeciego wydania poematu Iwana Franki za jego życia, które sam uważał za najdoskonalsze. Wspaniałym uzupełnieniem filmu jest wydanie poematu nakładem głównego reżysera i scenarzysty filmu Wołodymyra Kmetyka z ilustracjami artysty Eduarda Kyrycza do animacji. Dziwi, że do tej pory żaden z centralnych ukraińskich kanałów telewizyjnych nie pokazał tego filmu. Film nie tylko wywołuje emocjonalny zachwyt, jest pouczający, jednoczy naród ukraiński, jak cała twórczość Iwana Franki. Kandydatami do przyznania pierwszej państwowej międzynarodowej nagrody im. Iwana Franki, która jest ustanawiana zgodnie z Dekretem Prezydenta z 27 sierpnia 2006 roku, powinni zostać twórcy filmu animowanego „Lis Mykyta”. Bajka wigilijna 1884 r. Oto rodzina moja! Oto moja ojczyzna, Wszystkie moje cierpienia, moja przyszłość, sława: Dniestr, Dniepr i Don, Beskidy i Kaukaz, Oto, synowie moi, mój cudowny raj — dla was! Kochajcie, kochajcie go! Los przeznaczenia się wypełni, I szybko władza obca przepadnie z tego pola! Nie stanie tych, co dziś na was zniewagę zsyłają, I zniknie siła ich, jak mgły nocne przemijają.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Walentyna DAWYDENKO. Zdjęcie: Oleś DMYTRENKO
Najważniejsza ukraińska nagroda teatralna „Kijowska Pektorała” rozbłysła pod reflektorami Narodowego Teatru im. Iwana Franki, wyłaniając nowych laureatów. Ich twarze są jednak wszystkim znane. 14 najlepszych artystów otrzymało złoconą statuetkę pektorały oraz nagrodę w wysokości 1 000 y. e. Tegoroczna świąteczna impreza odbyła się według nowego scenariusza, z postaciami włoskiej komedii epoki Odrodzenia. Mówi się, że odzwierciedlało to sytuację współczesności nie tylko na scenie teatralnej, ale i w kulturze w ogóle. Choć przedstawiciel władz miejskich zapewnił, polski reżyser Andrzej Wajda, który przyjedzie do Kijowa i Charkowa wraz z żoną, aktorką i scenografką Krystyną Zachwatowicz.
Elena Babij, koordynatorka programów Instytutu Polskiego w Kijowie, mówi, że Andrzej, być może wraz z bratem, przyjedzie odwiedzić symboliczny grób ojca Jakuba Wajdy oraz zamordowanych polskich oficerów w Charkowie. Dlatego film „Katyń” jest nie tylko dziełem sztuki, ale także dziełem czysto osobistym.
Na festiwalu filmowym widzowie zobaczą szereg jaskrawych dziecięcych postaci. Jedną z cech dzisiejszego polskiego kina jest to, że głównym bohaterem wielu filmów jest dziecko. W szczególności film „Sztuczki” (reż. Andrzej Jakimowski), w którym sześcioletni Stefek rzuca wyzwanie losowi, bo wierzy, że dzięki temu zbliży się do ojca, który opuścił matkę dla innej kobiety. Obraz zdobył szereg nagród międzynarodowych: Grand Prix „Złote Lwy” na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni oraz nagrodę im. Siergieja Paradżanowa na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Tbilisi.
W „Jasminum” (reż. Jan Jakub Kolski) widz patrzy na świat oczami pięcioletniej dziewczynki Genii. Bezpośredniość i ciekawość Genii wprowadza pewien chaos w wyważone życie dorosłych.
Bohaterów filmu „Wszystko będzie dobrze” (reż. Tomasz Wiszniewski) łączy przyjaźń i przekonanie, że wiara potrafi przenosić góry, nawet gdy trzeba iść ciernistymi drogami.
Wydarzenia detektywistycznej komedii „U Pana Boga w ogródku” rozgrywają się na zapadłej prowincji, gdzie nawet taki nieudacznik, jak najgorszy absolwent szkoły policyjnej, da sobie radę. Film, który będzie pokazywany tylko w Kijowie, przedstawi jego reżyser Jacek Bromski, przewodniczący Związku Filmowców Polskich.
Nowe spotkanie przyjaciółek budzi dawną przyjaźń, na którą czekają ciężkie próby. Taka jest fabuła filmu „Jasne błękitne okna” (reż. Bogusław Linda).
Film „Chorowód” (reż. Jerzy Stuhr) opowiada historię dwóch pokoleń Polaków – współczesnych studentów i ich rodziców, którzy nie mogą się porozumieć. Dzieli ich nie tylko emocjonalna otchłań, ale także ocena historii i dylematy moralne.
…zapewnił, że o teatry w Kijowie dbać będzie także w przyszłości. W tym roku na ich finansowanie z budżetu miejskiego zaplanowano ponad 80 mln hrywien.
Laureaci „Kijowskiej Pektorali—2007”: najlepsze przedstawienie dramatyczne — „Czwarta siostra”, Teatr Młodych; najlepsze przedstawienie kameralne — „Kobieta z przeszłości”, teatr „Wolna scena”; najlepsze przedstawienie dla dzieci — „Natalka Połtawka”, Miejski Teatr Lalek; najlepsza praca reżyserska — Dmytro Bohomazow, „Kobieta z przeszłości”, teatr „Wolna scena”; najlepsze wykonanie roli męskiej — Ołeksandr Kobzar, „Ostatni bohater”, Teatr Dramatu i Komedii; najlepsze wykonanie roli żeńskiej — Rymma Zjubina, „Czwarta siostra”, Teatr Młodych; najlepsze wykonanie roli męskiej drugoplanowej — Wołodymyr Kuzniecow, „Gracze”, Teatr na Podolu; najlepsze wykonanie roli żeńskiej drugoplanowej — Tamara Jaceńko, „Gołąbka”, Teatr Młodych; najlepsza scenografia — Wołodymyr Karaszewski, „Czwarta siostra”, Teatr Młodych; najlepsza muzyczna koncepcja przedstawienia — Wołodymyr Sołianyk, „Czwarta siostra”, Teatr Młodych; najlepszy aktorski debiut — Stanisław Dudnyk, „Czwarta siostra”, Teatr Młodych; najlepszy debiut reżyserski — Kyryło Kaszlikow, „Żołnierzyki”, Teatr Dramatu Rosyjskiego. Za wybitny wkład w sztukę teatralną nagrodę otrzymała zasłużona artystka Ukrainy Ganna Pekarska. „Wydarzeniem roku” nazwano teatr „Kijów Modern-Balet”, którego dyrektorem artystycznym jest Radu Poklitaru.
Uliana HLIBCZUK
Już nie pierwszy rok w Kijowie odbywa się Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych o Prawach Człowieka. Jego głównym organizatorem jest Ukraińska Unia Helsińska. W porównaniu z ubiegłym rokiem program wydaje się bardziej nasycony. Być może nawet lepiej zorganizowany i ustrukturyzowany. Oprócz tradycyjnego Domu Kina pojawiło się jeszcze kilka dodatkowych miejsc retransmisji. A także tegoroczne zaplecze finansowe festiwalu, najwyraźniej, nie jest z najgorszych. W przeciwnym razie trudno byłoby ściągnąć do Kijowa tylu reżyserów z różnych krajów na własny koszt. Ukraina w gatunku dokumentalistyki ma dobrą, ale okrojoną tradycję. Niestety… W ostatnich latach udział ukraińskiego programu w festiwalu był dość ubogi. Twórcy rodzimej produkcji często mylili film dokumentalny z dziennikarskim śledztwem. Choć nie bez arcydzieł. W 2007 roku wszystkich uczestników i gości festiwalu zachwycił film Tarasa To-
Inna Bahrijczuk
W szczerym porywie duszy narodziły się słowa wyznania studenta trzeciego roku Kiczmańskiego technikum rolniczego Serhija Palamarczuka, które złożono w melodię jego przyjaciela Wasyla Bajdyka. A potem na koncert w Czerniowcach przyjechał Ion Suruceanu. Chłopcy podarowali mu kasetę z własną piosenką „Sad miłości”.
Stawszy się pierwszym zastępcą Nowodniestrowskiej miejskiej organizacji politycznej partii „Ludowy” – o bezdomnej jedenastoletniej dziewczynce. W tym roku w konkursie na obrony praw człowieka zaprezentowano film Ihora Czajki. Autora można nazwać specjalistą od problemów wolności słowa w warunkach nowej ukraińskiej demokracji. Tak Ihor Czajka umownie ochrzcił okres postkuczmowski i postpomarańczowy.
Zeszłoroczna taśma „Ostrożnie: dżinsa” niewiele „odjechała” od dziennikarskiego śledztwa. Nie, oczywiście, że „dżinsa”, czyli zamówione publikacje polityczne, żyła, żyje i, jak widać, będzie żyć… Jednak w takich rzeczach jest coś z pożółkłej gazety – starość.
Publicystyczne uogólnienia w filmie „Od atrakcji do szmelcu. Lwowski dowcip” są bardziej zrozumiałe dla europejskiej wspólnoty. Niech u nich nie ma chwalebnego miasta Lwowa i jego godnego mera Andrija Sadowego, ale wątpię, by korupcja była wyłącznie ukraińskim „know-how”. Tamtejsi europejscy mery również w czasie wyborów deklarują zdrowy tryb życia i, jak cyrkowcy, jeżdżą na rowerach. Z czasem i u nich wszystko wraca na swoje miejsce. Umownie mówiąc – do mercedesów…
Ale cóż tam za korupcja europejskiego „rozlewu”… Drobiazgi… Międzynarodowy festiwal daje do zrozumienia, że naruszenia praw Europejczyka i człowieka „trzeciego świata” są, łagodnie mówiąc, inne. W programie konkursu filmów o ochronie praw człowieka wyświetlono indyjski film Kawity Dźoszi „Głosy zapomnianych przez Boga” oraz film amerykańskiej reżyserki Lizy Jackson „Głucha cisza: gwałt w Kongu”. Po takich filmach mimowolnie się cieszysz: żyję w szczęśliwym kraju! Bo moim krajem na razie nie rządzi junta wojskowa, której wszystko jedno: czy publicznie oddać serię z automatu do obywateli, czy strzelać, schowawszy się za murami kazamatów. I w moim kraju nie prowadzi się z wojskowymi rozmów wyjaśniających, że napadać i gwałcić kobiety to zbrodnia. Był w programie również film-przestroga. Niemieccy reżyserzy nakręcili film o spuściźnie „enerdowskiej” — byłych więźniach politycznych. Okazuje się, że pozbawionych wolności za „działalność antypaństwową” było ich sporo — około 200 tysięcy. Dziś archiwa Stasi zostały otwarte i każdy chętny może swobodnie przejrzeć swoją „sprawę”. Demokracja, wolność słowa i tym podobne. Owszem, jest jednak małe „ale”. W przeciwieństwie do więźniów sumienia wszyscy pracownicy tajnych służb specjalnych, których działalność nowe Niemcy uznały za zbrodniczą, pobierają wspaniałe emerytury. Podwójny standard to zjawisko przede wszystkim demoralizujące. Jego miazmaty są jednakowo niebezpieczne zarówno dla „trzeciego świata”, jak i dla „rozwiniętych demokracji”.
KULTURA
Tłumaczenie maszynowe
Swiatosław MIZERNIUK
Najciekawsze polskie filmy, zrealizowane w ciągu ostatnich dwóch lat, będą pokazywane w Ukrainie. Ukraiński widz zobaczy je na festiwalu, który potrwa cały miesiąc: 29 marca–2 kwietnia we Lwowie, 2–6 kwietnia w Odessie, 12–16 kwietnia w Charkowie i 16–22 kwietnia w Kijowie. „Dni Kina Polskiego — 2008” to okazja, by na ekranie kinowym spotkać się z ulubionymi aktorami i obejrzeć współczesne polskie kino, które będzie brzmiało w oryginale z tłumaczeniem na język ukraiński lub z napisami. Oprócz tradycyjnych organizatorów — Instytutu Polskiego w Kijowie oraz Instytutu im. Adama Mickiewicza w Warszawie — festiwal odbywa się przy wsparciu Ukraińskiej Fundacji Kinematograficznej i Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. „Jesienią tego roku kino ukraińskie zostanie zawiezione do Polski i tamtejszy widz zobaczy je na festiwalu — mówi dyrektor Ukraińskiej Fundacji Kinematograficznej Andrij Chalpachczi. — Teraz do Ukrainy przywieziono polskie filmy, przyjeżdża też kilku reżyserów tych taśm: Andrzej Wajda, Jacek Bromski, aktorzy. Organizatorzy długo spierali się, wybierając filmy, aby nie tylko zapoznać ukraińskich kinomanów z najlepszymi osiągnięciami polskiego kina, ale też pokazać jego zróżnicowany przekrój, tak aby widzowie jak najwięcej dowiedzieli się o tendencjach kinematograficznych sąsiadów. Ważne jest, by polskie filmy wróciły na nasze ekrany. Tymczasem toczą się rozmowy, aby ukraińska sztuka filmowa była dostępna dla Polaków”.
Głównym wydarzeniem festiwalu stanie się ukraińska premiera nowego polskiego filmu „Katyń” — nominowanego do nagrody „Oscar 2008” w kategorii „Najlepszy film nieanglojęzyczny”. To opowieść o polskich oficerach, którzy zostali zamordowani przez NKWD w Katyniu podczas II wojny światowej. Film jest poświęcony walce narodu o wolność, dzięki której istnieje wolna Polska. Film zaprezentuje
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Związek „Nasza Ukraina" Serhij Semenowycz postanowił sprawić nowodniestrowcom miły prezent, przypominając sobie obietnicę Iona Andrijowycza, że przyjedzie na pierwsze zaproszenie. Burzliwymi brawami publiczność powitała ludowego artystę Mołdawii i Naddniestrza Iona Suruczanu. Gość podarował nie tylko piosenki, lecz także zaczarował każde serce magią hojnej duszy. Znane przeboje mołdawskiego Celentano podśpiewywała cała sala. Szczególnie gorącymi brawami nowodniestrowcy przyjęli piosenkę „Ogród miłości", na drugie narodziny której autorzy Serhij Pałamarczuk i Wasyl Badyk tak długo czekali. Drżące struny miłości i wzajemnego zrozumienia, na które liczył Ion Suruczanu, splotły się w jasny bukiet wiosny, podobny do kwiatów, które podarowali mu wdzięczni wielbiciele.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Artyści Oksana Procenko, Michai Tymoszenko, Tamara Hridiajeva wyróżniają się na tle swoich rówieśników nieprzeciętną wizją artystyczną, oryginalnością środków wyrazu oraz rozpoznawalnym stylem twórczym”. Okazuje się, że najlepszych przedstawicieli lwowskiego środowiska artystycznego ubiegłego stulecia nie potrafią wymienić nawet studenci Lwowskiej Akademii. Ustalał to kolekcjoner Taras Łozynski. Na jego pytanie studenci zaledwie wymienili trzy nazwiska. Zresztą, wskazać swoich geniuszy nawet spośród uwiecznionych imion obecnie nie jest łatwo. Opinia profesjonalnych historyków sztuki, kolekcjonerów i przedstawicieli rynku sztuki nie zawsze jest zbieżna. Taras Łozynski na przykład stwierdził kategorycznie, że kolekcjonerzy będą stawiać opór biznesmenom z branży artystycznej, którzy dążą do postawienia nazwiska Serhija Szyszki przed Iwanem Truszem. Takie to wiatry i podmuchy w wierzchołkach rynku sztuki. My natomiast przyglądamy się koronie drzewa sztuki z wysokości własnego wzrostu, czyli od ziemi. Dlatego najpierw widzimy najbliższe gałązki, znane nam wizje współczesnego bytu, to, co może nawet nie poruszy serca, a jedynie zadrapie wyobraźnię: „Czyż widz nie zdrętwieje?”. Lecz od płótna „Siedź i nie kręć się” prowadzi długa wędrówka wzrokiem w górę, kiedy można. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego (mała sala, ul. Horodeckiego 1/3) 7 kwietnia o godz. 19.00 odbędzie się wieczór autorski kompozytora Wołodymyra Runczaka. W programie utwory: „Homo ludens I” na saksofon, „Muzyczka dla marszrutki »Pekin—Kijów (konsa)«” na saksofon i taśmę, „Dajcie dwie Nagrody Szewczenkowskie wszystkim, którzy chcą mieć jedną” na dwa saksofony, „Ze mną jeszcze Ktoś, trzy Przykazania Błogosławieństwa” na saksofon, trąbkę i fortepian, „Contra spem spero” na kwartet saksofonowy, „Koncert na saksofon z orkiestrą (wersja na saksofon i fortepian)”. „Dwoje”. Iwan Zawadowski przeżyć przyjemne chwile własnego odkrycia lwowskiej świątyni sztuki w całej pełni imion. Zresztą autorzy projektu „Artystyczna mapa Ukrainy” Mychajło Szewczenko i Tetiana Hruszczenko wyjaśniają, że nie o klasyfikacji ośrodków artystycznych Ukrainy myśleli, przygotowując wystawę. „Tym projektem staraliśmy się przede wszystkim utrwalić i pokazać pstry obraz Miejsca, które przebywa w niewoli własnych mitów i, być może, pomóc pozbyć się ich. Spojrzeć innymi oczami na historię, której świadkiem było wielu uczestników projektu i przemyśleć ją według »rachunku hamburskiego«, uwalniając się od ciężaru osobistych upodobań”. Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i: ul. Chreszczatyk 103B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301214 Nakład — 30000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Lecz oczywiście projekt ma przede wszystkim funkcję oświatową, seria wystaw w Muzeum Współczesnej Sztuki Plastycznej przedstawi znane centra artystyczne i szkoły plastyczne Ukrainy — a są to (oprócz Lwowa) Charków, Odessa, Użhorod, Donieck, Iwano-Frankiwsk, Czernihów, Symferopol oraz inne miasta. Między nimi, zdaniem autorów projektu, należy odnowić komunikację twórczą i włączyć artystów do jednolitego procesu artystycznego, którego monopol obecnie należy do Kijowa. W tym sensie projekt będzie sprzyjał decentralizacji życia artystycznego i tworzeniu konkurencyjnych ośrodków regionalnych na wzór europejskich. Wernisaż lwowian wraz z grupą Open Blues Band zakończył performans Włodka Kaufmana. Artysta na oczach widzów tworzył tablicę pamiątkową. Dwa wiadra mieszanki (glina, cement?) trzeba było długo rozrabiać wodą w korytach. Tym zajmował się asystent i faktycznie się zmęczył. Ktoś z obecnych poinformował, że w rzeczywistości mieszanki planowano dwa worki. Jak dla mnie, i tego, co było na podłodze, było za dużo. Performans zakłada znakowość lub też zabieg artystyczny nawet w banalnym działaniu produkcyjnym. Dopóki asystent wyrabiał masę budowlaną, artysta tworzył płótno — tablicę pamiątkową, ale szybko zgarnął farby z palety w tę samą ciemną masę, a potem zapaćkał nią i paletę, i obraz. Na końcu wszystko to umieścił w korytach, razem z asystentem zgodnie wyrównali szary cement i zostawili do zastygnięcia. Nie oczekiwałam rezultatu twórczości, jedynie przypomniałam sobie trafną cytatę, zdaje się, z wystąpienia Bohdana Horynia: „Terra incognita — sam człowiek”. I to pomieściło cały nastrój dzisiejszego wieczoru. Małe płótno Iwana Trusza, które tak przypadło mi do gustu na lwowskiej wystawie, księżyc na wiosennym kijowskim niebie i tramwajowa pętla. Jazz. Początek frazy muzycznej… Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 1 4 4 820095 780016 IMPRESJE
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna DAWYDENKO
Zdjęcia Ołesia DMYTRENKI
Muzycy dopełnili imprezę, jakby pieczęcią odciskając potężną codę: kompozycje jazzowe Open Blues Band również niosły zarys pokoleń, wariując znane motywy. Tak mi się wyobraziła czarno-biała grafika wieczornego Lwowa: wesołe towarzystwo, wiosenny spacer, panowie z niedbale przerzuconymi przez ramię szalikami, panie ściśnięte w talii wąskim pasem płaszcza typu macintosh i w wysokich, do kostek, trzewiczkach. Księżyc nad pomnikiem i tramwajowy łuk. Jednak dla lwowskiego jazzu ostatni obraz jest zbyt kameralny, to już kijowskie myślenie, bo u nas gra się subtelniej. Lwowianie zaś brali ekspresją. Nawet otwierając swoją wystawę w ramach stołecznego, wielkoskalowego projektu „Mapa sztuki Ukrainy” w Muzeum Sztuki Współczesnej, z ekspresją ogłosili: Lwów we wszystkie czasy był najpotężniejszym ośrodkiem sztuk plastycznych na ziemiach Ukrainy. Kijowski bomont, jak zawsze nieco obojętny i zrelaksowany wewnętrznym przekonaniem, że postęp w sztuce rzeczywiście płynie z tutejszych wzgórz, grzecznie uśmiechał się na te gorące przemówienia. A jednak fascynująca podróż mapą Ukrainy, z odwiedzinami znanych centrów artystycznych, poznawaniem szkół malarskich i ich najwybitniejszych przedstawicieli rozpoczęła się u nas lwowską wystawą. Pięć pokoleń artystów — a są to malarze, graficy, rzeźbiarze — prawie 60 autorów, których dzieła zaprezentowano w ekspozy-
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ції, uosabiają w naszej wyobraźni to, co zwykliśmy nazywać sztuką Lwowa. Kuratorka Marjana Musij zauważyła, że decydującymi kryteriami przy formowaniu kręgu autorów, włączonych do projektu, są nie tylko wysoki poziom artystyczno-estetyczny ich dzieł, ale także znacząca działalność społeczna lub pedagogiczna, która wywarła znaczny wpływ na artystyczną atmosferę miasta. „To Iwan Trusz, Olena Kulczycka, Roman Selski, Karło Zwirynski, Lubomyr Medwid, Zynowij Flinta, Ołeksandr Aksinin, Alfred Maksymenko, Wasyl Bażaj, Włodko Kaufman i inni. Są też mało znane nazwiska, nawet w wąskich kręgach zawodowych, jak Stepan Titko. Muzeum ma na celu wprowadzenie tych nazwisk do obiegu artystycznego, ponieważ ich twórczość jest reprezentatywna dla swojego pokolenia, a dzieła wybrane do projektu odzwierciedlają zasadnicze filozoficzno-artystyczne stanowisko autorów. Młodzi arty-
P.o. redaktora naczelnego Walentyna Dawydenko
Kolegium redakcyjne: Ljubow Hołota, Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Iwan Juszczuk
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnego
Nina Hnatiuk 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnego
Petro Antonenko 279-49-47
Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalia Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe