Dmytro PAWŁYCZKO, Bohater Ukrainy, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador
Zacznijmy od Deklaracji o wstąpieniu Ukrainy do NATO, opublikowanej w gazecie „Słowo Proświty” 21 stycznia 2015 r. Deklarację podpisali Leonid Krawczuk, Jewhen Marczuk, Wołodymyr Wasyłenko, Dmytro Pawłyczko, Jurij Szczerbak, Iwan Zajec, Wołodymyr Ohryzko. Poparły ich dziesiątki znanych na Ukrainie polityków i działaczy społecznych. Przeczytajmy ją.
„My, uczestnicy Rewolucji Godności, działacze społeczni i polityczni, wojskowi, przedstawiciele partii, organizacji społecznych, twórczych i naukowych, robotnicy i rolnicy, młodzież i studenci, rozpoczynamy tworzenie ruchu »Ukraina w NATO”. Napisana krwią Niebiańskiej Sotni i krwią poległych obrońców Ojczyzny w zbrojnej walce przeciwko agresji Rosji, Deklaracja o wstąpieniu Ukrainy do NATO nie może zostać odłożona na później. Jesteśmy przekonani, że NATO stanie się najpewniejszym i najskuteczniejszym filarem bezpieczeństwa narodowego Ukrainy jako nieodłącznej części Europy. Fakt, że Ukraina historycznie należy do Europy, a nasi zachodni sąsiedzi są członkami NATO, zachęca nas w obecnej ciężkiej sytuacji, by nie odkładać, lecz przeciwnie — przyspieszyć wstąpienie Ukrainy do Paktu Północnoatlantyckiego. Odrzucamy zastrzeżenia niektórych zachodnich polityków o niepożądaniu wstąpienia Ukrainy do NATO jako nieuzasadnione i takie, które zachęcają Rosję do dalszych agresywnych działań. Niepokoi nas także brak wyraźnego i konsekwentnego stanowiska ukraińskich władz w sprawie członkostwa naszego państwa w Sojuszu. Zniesienie pozablokowego statusu Ukrainy wymaga od ukraińskich władz natychmiastowego wznowienia euroatlantycki zow-
CZYTELNICZE WIECE
ŻEBY NIE PRZEGAPIĆ ATAKU
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nowej polityki wewnętrznej i złożyć wniosek o członkostwo w NATO oraz sprzyjać przeprowadzeniu ogólnoukraińskiego referendum w sprawie poparcia członkostwa Ukrainy w NATO. Prawo Ukrainy do członkostwa w NATO zostało potwierdzone decyzjami szczytu w Bukareszcie w 2008 roku. Dziś ukraińskie społeczeństwo opowiada się za jak najszybszym przystąpieniem do NATO. Nadszedł czas, aby kwestię członkostwa Ukrainy w NATO wynieść na ogólnoukraińskie referendum w celu ostatecznego potwierdzenia bezpiecznego i cywilizacyjnego wyboru Ukrainy. Wzywamy wszystkich obywateli Ukrainy, aby stali się aktywnymi uczestnikami Ruchu „Ukraina — w NATO” i powiedzieli w referendum: „Ukraina powinna być w NATO”. 14 marca tego samego roku 2015 r. w gazecie „Literaturna Ukraina” został opublikowany „Deklaracja założycielskiego posiedzenia organizacyjnego komitetu społecznego Ruchu «Za Ukrainę w NATO»”. Deklaracja kończyła się apelem do najwyższej władzy w Ukrainie o poparcie Ruchu „Za Ukrainę w NATO”. Ruch „Za Ukrainę w NATO” przejmował na siebie obowiązki pomocy władzy: „Ruch będzie dążyć do zapewnienia prawdziwej swobody wyrażania woli narodu podczas referendum. Będziemy prowadzić szeroką pracę wyjaśniającą poprzez dostarczanie obywatelom wszechstronnych i obiektywnych informacji o naturze Sojuszu jako demokratycznej międzynarodowej organizacji bezpieczeństwa, jego działalności i roli w zapewnieniu bezpieczeństwa państw członkowskich, a także o prawach i obowiązkach wynikających z członkostwa Ukrainy w NATO dla państwa, społeczeństwa i każdego obywatela. W swojej działalności Ruch „Za Ukrainę w NATO” będzie opierać się na Konstytucji
...Ukrainy, obowiązującym krajowym prawodawstwie. Wzywamy obywateli do aktywnego udziału w Ruchu „Za Ukrainę w NATO”, w szczególności do tworzenia w regionach struktur Ruchu i przygotowań do referendum. Referendum w sprawie poparcia wstąpienia do NATO ostatecznie utrwali europejski cywilizacyjny wybór narodu ukraińskiego, stanie się drogowskazem ku członkostwu Ukrainy w NATO i będzie pewną gwarancją zapewnienia niepodległej państwowości Ukrainy, potwierdzonej w swoim czasie w ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 roku”. Prezydent, Rada Najwyższa, Rząd Ukrainy nie zwróciły uwagi ani na pierwsze, ani na drugie wezwanie do alarmu od ludzi czynnych, gotowych poprowadzić nasz naród do referendum o wstąpieniu do NATO. Wtedy napisano Otwarty list do Prezydenta, Premiera, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy.
„Szanowny Petrze Oleksijowiczu! Szanowny Arseniju Pietrowiczu! Szanowny Wołodymyrze Borysowiczu!
My, członkowie organizacyjnego Komitetu społecznego Ruchu „Za Ukrainę w NATO”, zwracamy się do Państwa, aby wyrazić swoje zaniepokojenie losem Ukrainy w czasie, gdy nasze ziemie — Krym oraz części obwodów donieckiego i ługańskiego — są okupowane przez zbrojne siły Rosji, a narzucona przez Putina naszemu narodowi wojna rozgorzewa, zagraża samemu istnieniu państwa i narodu ukraińskiego.
Zakończenie na str. 2
NOTATKI O IWANIE KORSAKU
MIŁOŚĆ OLEKSANDRA JAKOWCZUKA
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Ukraina a NATO», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Na tej podstawie, że Ukraińcy na Krymie i na wschodzie Ukrainy mówią po rosyjsku, Putin uważa, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród. Nigdy nie będzie w stanie pojąć, dlaczego Austriacy i Niemcy to dwa narody, choć mówią po niemiecku, dlaczego Amerykanie z Północy i Anglicy to dwa narody, choć mówią po angielsku. Putin to faszysta, nigdy nie będzie w stanie pojąć, że narody ukraiński i rosyjski są na wieki rozdzielone nie tylko językami i ziemią, ale także tysiącletnią walką Ukrainy jako narodu, uformowanego przez kulturę europejską, przeciwko azjatycko-ordyńskiej, okrutnej, imperialnej, zaborczej rosyjskiej państwowości. Putinowska Rosja teraz, tak jak setki lat temu, jest zagrożeniem dla samego istnienia nie tylko państwa i narodu ukraińskiego, ale i dla istnienia krajów Unii Europejskiej, NATO, w ogóle dla istnienia demokratycznego świata. Cena wolności i bezpieczeństwa świata jest dziś opłacana życiem tysięcy ukraińskich obywateli, którzy stawiają opór rosyjsko-terrorystycznym formacjom i regularnym wojskom Rosji. Wspieramy wysiłki kierownictwa Ukrainy, skierowane na podniesienie zdolności obronnych naszej Ojczyzny, na poszukiwania adekwatnego pokojowego rozwiązania konfliktu, zrodzonego przez rosyjską agresję. Witamy polityczną, moralną i materialną pomoc dla Ukrainy ze strony USA, Kanady, Niemiec, Francji, Polski oraz innych krajów Unii Europejskiej i NATO, jesteśmy wdzięczni naszym zachodnim sąsiadom i krajom bałtyckim za wsparcie w wojnie z odrodzonym imperialnym reżimem Rosji. Ale jednocześnie rozumiemy, że Ukraina pozostanie geopolitycznie samotna i izolowana w sensie bezpieczeństwa, dopóki nie wstąpi do NATO — wojskowo-politycznego sojuszu wolnych krajów. Konstatujemy, że niestety dziś Ukraina znalazła się sam na sam w wojnie z Rosją, kierowaną przez oszalałego wroga naszej państwowości Putina, nieprzewidywalnego dyktatora, który jest gotów użyć broni jądrowej w imię realizacji swoich schizofrenicznych globalnych planów i ambicji. Uważamy, że w tych warunkach wyższe kierownictwo Ukrainy powinno zrobić wszystko, aby maksymalnie przyspieszyć przystąpienie naszego państwa do obronnego Sojuszu. To problem naszego bezpieczeństwa narodowego nr 1. Właśnie w tym celu tworzymy ogólnonarodowy Ruch „Za Ukrainę w NATO”. 14 marca tego roku przeprowadziliśmy zebranie naszych zwolenników ze wszystkich obwodów Ukrainy w Kijowie i przyjęliśmy „Deklarację posiedzenia założycielskiego komitetu organizacyjnego obywatelskiego Ruchu „Za Ukrainę w NATO”. Dokument ten został opublikowany w „Literackiej Ukrainie” i w „Słowie Proświty”, ale nasza wyższa władza nie zwróciła na niego uwagi, nie wezwała nas na rozmowę o najbardziej bolesnym problemie życia Ukrainy. Jesteśmy głęboko zaniepokojeni biernością organów państwowych Ukrainy w tej kwestii. Pomimo bezprecedensowego na dziś poziomu wsparcia Ukrainy ze strony NATO, Ukraina nie wypełnia swoich zobowiązań w ramach konkretnych programów współpracy z Sojuszem. Na Ukrainie nie ma jednego organu, obdarzonego szerokimi uprawnieniami państwowymi, odpowiedzialnego za koordynację współpracy z NATO na czele z wicepremierem ds. euroatlantyckiej współpracy, nie ma też przy Prezydencie Ukrainy osoby odpowiedzialnej za kontakty naszego państwa z NATO, a deputowani Rady Najwyższej z reguły unikają rozmów o referendum w sprawie wstąpienia Ukrainy do NATO. Odpowiednich struktur nie ma ani w RBNiO, ani w Ministerstwie Obrony Ukrainy, a w Ministerstwie Spraw Zagranicznych niby jest ktoś, kto zajmuje się kontaktami z NATO, ale milczy, bo przecież pan Minister stale powtarza: „My z NATO się przyjaźnimy, ale wstępować do Sojuszu na razie nie będziemy”. Nie odczuwamy ze strony kierownictwa Ukrainy wspólnej zdecydowanej woli politycznej, chęci przygotowania Ukrainy do wstąpienia do Sojuszu Północnoatlantyckiego. A my musimy przezwyciężyć wszelkie wątpliwości naszych sojuszników w tej sprawie oraz nuklearny szantaż wroga. Dlaczego tak się dzieje? Gdzie jest przyczyna? Czyżby kierownictwo Ukrainy miało nadzieję na udobruchanie agresora, przekupienie go obietnicami — nigdy nie wstąpimy do NATO? Jeśli tak, to jest to śmiertelnie niebezpieczna iluzja. Od naszych ustępstw Putin nie stanie się lepszy i bardziej przychylny dla Ukrainy. Zagubienie Ukrainy i niezdecydowanie naszych sojuszników zachęci reżim kremlowski do wzmacniania agresji. Tylko wspólna wola oporu, stanowczość pozycji Ukrainy i NATO, tylko nasza gotowość do odparcia Rosji zatrzyma staczanie się w stronę trzeciej wojny światowej. Podkreślamy, przebywanie Ukrainy w NATO to nie tylko sprawa naszego narodowego ratunku. Wiemy, że na Zachodzie są ludzie przestraszeni, zdolni porzucić Ukrainę na pastwę rosyjskim faszystom, ale zwycięskie referendum na Ukrainie w sprawie wstąpienia do NATO zmusi ich do myślenia, że mają zobowiązanie być obywatelami Europy i świata, kiedy Europa i świat będą padać pod ciosami nowego „Hitlera”. Głosowanie na Ukrainie za wstąpieniem do NATO to akcja potrzebna przede wszystkim nam, ukraińskim obywatelom. Musimy pokazać samym sobie, że jesteśmy narodem zdolnym walczyć o wolność i o integralność swoich ziem wszelkimi sposobami, pamiętając, że bronimy przy tym nie tylko siebie, ale wszystkich wolnych narodów. Uważamy, że stosunki między Ukrainą a Rosją mogą stać się normalne, nawet przyjazne, tylko wtedy, gdy Ukraina, jak Polska, Litwa, Łotwa, Estonia, będzie w NATO. Żądamy udzielenia odpowiedzi co do istoty poruszonych w tym liście kwestii, które niepokoją i głęboko wzruszają nie tylko nas, ale całą opinię publiczną Ukrainy. 24 czerwca 2015 roku, m. Kijów. Leonid Krawczuk, Jewhen Marczuk, Dmytro Pawłyczko, Jurij Szczerbak, Wołodymyr Wasylenko, Iwan Zajeć, Wołodymyr Ohryzko
* * * Prezydent Ukrainy Petro Poroszenko przyjął Leonida Krawczuka, przewodniczącego „Ruchu Ukrainy do NATO”, poradził mu, by nie spieszyć się z referendum. Nie spieszyć się? Dlaczego? Na to pytanie nie było jasnej odpowiedzi. Nie wypada mi opowiadać, jak reagowali moi przyjaciele „natowcy” na radę Prezydenta Ukrainy. Skąd wzięła się ta powściągliwość, niechęć do wspierania działań ludzi, którzy budowali niepodległą Ukrainę? Ukraina za pierwszych prezydentów nie czuła się w pełni bezpieczna. Leonid Krawczuk i Leonid Kuczma demonstrowali przychylność wobec jelcynowskiej Rosji, ale jednocześnie rozumieli, że przystąpienie Ukrainy do NATO to jedyny sposób na zachowanie ukraińskiej państwowości. To, że nie podjęli zdecydowanych, prawdziwych kroków w kierunku uzyskania przez nasze państwo członkostwa w Sojuszu Północnoatlantyckim, nie jest ich błędem, a ich nieuwagą wobec działań swoich doradców — Anatolija Złenki oraz Anatolija Orła, ukrytych moskiewskich polityków. Prezydent Wiktor Juszczenko, który w 2008 r. w Bukareszcie na szczycie państw natowskich zadeklarował chęć Ukrainy do przystąpienia do NATO, działał słusznie, ale znów – nie zdecydowanie. On jeszcze tam, w Bukareszcie, prowadził jakieś dziwne, przyjacielskie rozmowy z przedstawicielami Rosji, która była nastawiona ostro przeciwko wstąpieniu Ukrainy do obronnego Sojuszu. Niemcy i inne państwa natowskie powiedziały Ukrainie: „Poczekaj!”. Nasze dążenie do przystąpienia do NATO zostało uwzględnione, ale Ukraina nie otrzymała MAP. Natowscy (zachodnioeuropejscy) liderzy wymyślili dla Ukrainy lekceważącą nazwę. Ochrzcili ją „aspirantką”, czyli samotną, otwartą od Wschodu i Północy dla wrogiego imperium, które już wstało z grobu… Myślę, że Petro Poroszenko usłyszał głos Ruchu „Za Ukrainę w NATO”. Stało się wreszcie to, o czym my, autorzy wyżej wymienionych dokumentów, marzyliśmy! Rada Najwyższa Ukrainy zagłosowała w 2015 r. za tym, że celem naszego państwa jest wstąpienie do NATO. To głosowanie zostało usłyszane przez liderów NATO w marcu 2018 r. Dwa lata natowscy liderzy myśleli, jak to być z Ukrainą i wreszcie odważyli się pójść naprzeciw narodowi, który w krwawej, niewypowiedzianej, zorganizowanej przeciwko Ukrainie przez Moskwę wojnie, nie tylko sam się broni, ale i chroni swoich zachodnich sąsiadów, którzy byli koloniami stalinowskiego imperium, ale w porę zadbali o swoje przystąpienie do NATO. Wiemy, Prezydent Petro Poroszenko próbował i próbuje przekonywać Sekretarza Generalnego NATO Jensa Stoltenberga o tym, że pomoc Sojuszu dla Ukrainy powinna być nie tylko dyplomatyczna, ale i zbrojnie obecna na froncie z wrogiem. NATO poważnie pomaga Litwie, Łotwie, Estonii, Polsce, Słowacji, Rumunii, Węgrom, krajom natowskim, a w odniesieniu do naszego państwa Sojusz do tej pory kierował się oświadczeniem Janukowycza o tym, że „Ukraina nie ma formalnych dążeń do członkostwa”. Jakże w to uwierzyć? Ukraina od czterech lat spływa krwią, broniąc się przed rosyjskim agresorem, a natowscy politycy oglądają się na Moskwę, trzymają się oświadczenia wygnanego przez Rewolucję Godności z Ukrainy zdrajcy Janukowycza. Dlaczego tak się dzieje? Dlaczego Ukraina nie zorganizowała referendum o swoim wstąpieniu do NATO zaraz po zajęciu przez Moskwę Krymu? Widocznie tak się dzieje dlatego, że na Ukrainie parlament w połowie nie jest ukraiński, oligarchat prawie w całości jest antyukraiński, a niektórzy ukraińscy politycy, którzy teraz łają Poroszenkę i rwą się na prezydenta, to znani pachołkowie Kremla. Ale tak się dzieje również dlatego, że nasi zachodni sojusznicy nieustannie oglądają się na Rosję, bo po cichu obiecali Putinowi, że nigdy nie poprą przystąpienia Ukrainy do NATO. Ukraina musi pamiętać, że na Zachodzie Europy i w Ameryce są politycy-komersanci, którzy uważają, że od kremlowskiej Moskwy można się wykupić, darowując jej za swoje spokojne i szczęśliwe życie Ukrainę. Jakże powinna zachować się teraz Ukraina: podziękować kierownictwu NATO za to, że znów obiecuje nam MAP, ale planuje dać go dopiero wtedy, gdy nasze państwo osiągnie taki poziom życia, jak kraje natowskie. O jakich krajach natowskich mowa? To przecież kłamstwo, bo życie narodów w krajach natowskich nigdy nie będzie mogło być jednakowe. Taką samą obietnicę Ukraina od NATO już otrzymywała w 2008 r. Ale i wtedy, i teraz — to obietnice przestraszonych bronią atomową Moskwy krótkowzrocznych, samolubnych mędrców. Jeśli państwa i narody natowskie nie zrozumieją, że odnowiona przez Putina polityka carskiego i komunistycznego rosyjskiego imperium zagraża całemu światu i pierwszą ofiarą tej ludobójczej siły stała się Ukraina, wtedy rozpoczęta już wojna Kremla przeciwko Ukrainie zamieni się w światową katastrofę. Prezydent Petro Poroszenko jest w niełatwej sytuacji. Musi wypełnić wolę ukraińskiego narodu, całego społeczeństwa naszego państwa, już przygotowanego przez Ruch „Za Ukrainę w NATO” do głosowania w odpowiednim referendum. Powinien powiedzieć naszym zachodnim sojusznikom, że będzie działał nie według ich woli, a według woli swojego narodu. Rozumiem, wstąpienie Ukrainy do NATO i do Unii Europejskiej wymaga zmian w naszej Konstytucji. Mowa o Rozdziale 1 Konstytucji. Wniesienie nowej normy do niego wymaga większości konstytucyjnej Rady Najwyższej i zatwierdzenia odpowiedniego projektu ustawy drogą ogólnoukraińskiego referendum, które zarządza Prezydent Ukrainy. Tak ustalono w Rozdziale XIII Konstytucji. Zatem proponuję przybliżony tekst noweli: celem Ukrainy jest wstąpienie do Sojuszu Północnoatlantyckiego (NATO) oraz do Unii Europejskiej. Rozumiem, że osiągnięcie większości w Radzie Najwyższej dla poparcia wstąpienia Ukrainy do NATO będzie trudne, ale trzeba to zrobić przy pomocy woli ukraińskiego narodu. Dmytro PAWŁYCZKO Marzec 2018 r. Książki-nielegałki: skonfiskowano wydania wwiezione na Ukrainę bez dokumentów zezwalających
W Ukrainie tradycyjnie do książek odnosi się z szacunkiem, ale obecnie nadszedł czas, kiedy wróg nawet najświętsze rzeczy nauczył się przekształcać w broń hybrydową. Wiele już pisano o zalewie produktów książkowych, które przez dziesięciolecia nielegalnie opanowywały rynek naszego kraju, kradnąc zamówienia ukraińskim wydawcom i zubożając ukraiński budżet o miliony hrywien nieopłaconych podatków. I dopiero w ostatnich czterech latach Ukraińcy przerazili się także szkodą, jaką te „nielegalki” wyrządzają moralności społecznej, a czasem nawet psychice czytelników. Od początku rosyjskiej agresji ukraińscy czytelnicy oburzali się na swobodny handel w kraju rosyjskimi książkami — zwłaszcza tymi, które zostały napisane w ostatnich latach i propagowały pogardę dla tego, co ukraińskie, oraz wychwalały rosyjskie dążenia imperialne. Właśnie dlatego ukraińscy ustawodawcy uzupełnili krajowe ustawodawstwo o normy, które chronią kraj przed utworami zniekształcającymi stosunek czytelników do wartości ogólnoludzkich w ogóle, a do osoby ludzkiej w szczególności. Przypomnijmy, że 1 stycznia 2017 roku weszła w życie Ustawa Ukrainy „O wprowadzeniu zmian do niektórych ustaw Ukrainy dotyczących ograniczenia dostępu na ukraiński rynek zagranicznych produktów drukowanych o treści antyukraińskiej”, zgodnie z którą produkty wydawnicze, które pochodzą lub zostały wytworzone i/lub są wwożone z terytorium państwa-agresora, tymczasowo okupowanego terytorium Ukrainy, mogą być wwiezione na obszar celny Ukrainy i rozpowszechniane pod warunkiem posiadania odpowiedniego zezwolenia (z wyjątkiem egzemplarzy wwożonych przez obywateli w bagażu podręcznym lub w bagażu w łącznej liczbie nieprzekraczającej 10 egzemplarzy). Produkty wwiezione na Ukrainę po 1 stycznia 2017 roku bez odpowiedniego zezwolenia będą wycofywane z sieci handlowej. Na podmioty gospodarcze naruszające ustawę będzie nakładana administracyjno-gospodarcza kara pieniężna w wysokości 10 minimalnych wynagrodzeń za każdy przypadek takiego rozpowszechniania popełniony po raz pierwszy oraz w wysokości 50 minimalnych wynagrodzeń za każdy kolejny przypadek takiego rozpowszechniania. Ustawa realnie zaczęła działać. W minionych dniach Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii, zgodnie z artykułem 28-1 Ustawy Ukrainy „O działalności wydawniczej”, podjął decyzję o nałożeniu administracyjno-gospodarczych kar pieniężnych w wysokości 37 tysięcy 230 hrywien na podmioty gospodarcze: FOP Połowiana W. I., który prowadził handel książkami bez dokumentów zezwalających na stołecznym targu książek „Petriwka”, FOP Piesienkowa O. D. (miejsce handlu — sklep nr 2, centrum handlowe „Nawigator”, Kijów, plac Sławy 1) oraz FOP Charczenkę A. W. (sklep internetowy „yakaboo.ua”). Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii wezwał dystrybutorów książek do bezwarunkowego przestrzegania ustawy i podkreślił, że za legalnie wwiezione na Ukrainę mogą być uznane tylko te produkty, na których wwóz wydano zezwolenie, co potwierdza odpowiedni wpis w informacyjno-telekomunikacyjnym systemie organów dochodów i opłat oraz w Rejestrze produktów wydawniczych państwa-agresora, dopuszczonych do wwozu i rozpowszechniania na terytorium Ukrainy, pod warunkiem udokumentowanego potwierdzenia faktu ich nabycia od podmiotu gospodarczego, który wwiózł produkty zgodnie z otrzymanym zezwoleniem. Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Przewrót październikowy 1917 r. zburzył Imperium Rosyjskie, ale zachował ideę rosyjskiego wielkomocarstwowego panowania, która została zrealizowana podczas bolszewickiej okupacji Ukrainy na początku lat 20. XX w. W latach funkcjonowania Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz Państwa Ukraińskiego, nawet w czasie krwawych zaostrzeń, chłopi nie cierpieli z powodu masowego głodu. Stało się to w drugiej połowie 1921 r., kiedy „triumfalny pochód władzy radzieckiej” zakończył się jej ostatecznym zwycięstwem. Nastały lata „braterskiego” podziału śmierci. Określenie „leninowskie ludobójstwo” nie jest publicystycznym zwrotem, a raczej synonimem „leninowskiego Hołodomoru”. Poświadcza ono współudział W. Lenina w popełnieniu zbrodni, ponieważ Hołodomor jest skutkiem społeczno-ekonomicznej polityki bolszewików, wcieleniem praktykowanego socjalszowinizmu (termin leninowski — W. M.) w formie walki klasowej. Osobisty współudział bolszewickiego lidera w wykorzystaniu czynnika głodu w latach 1921—1922 na Ukrainie jest bezsporny. Wyłania się on z jego listów, prac, dekretów, przemówień, z tajnych telegramów do Ludowego Komisariatu Aprowizacji USRR. Dość wyczerpująco pokazał je Mykoła Siadrysty w swojej książce („Mołoch leninizma. Ideołogija gosudarstwiennogo terrora”, Kijów, 2017). Wódz wymagał od tak zwanych pełnomocników, a w rzeczywistości namiestników, wywożenia codziennie do Moskwy 100 wagonów zboża. Niepokoiło go głodowanie rosyjskiego proletariatu Piotrogrodu, Moskwy, a ukraińskich chłopów, których pozbawił własności ziemi, zobowiązał do wykonywania „prodrazwiorki”. Historycy nazywają ją funkcjonalnym symbolem polityki komunizmu wojennego. W rzeczywistości leninowska prodrazwiorka, wymyślona na Kremlu i wprowadzona na Ukrainie, okazała się cyniczną formą terroru głodem, systemem świadomego pozbawiania chłopów chleba i żywności z wykorzystaniem siły wojskowej. Działalność nadzwyczajnych oddziałów aprowizacyjnych, stosowanie reżimu zakładników, kordonów wokół wsi, pododdziałów armijnych, karnych i represyjnych środków trybunałów rewolucyjnych, tłumienie oporu chłopów — to zbędny dowód świadomej polityki Hołodomoru. W 1922 r. decyzje trybunałów rewolucyjnych dotyczyły „uchylających się” od wykonania prodrazwiorki, która była swoistym „planem na gospodarstwo” — wyrokiem śmierci dla chłopskiej rodziny. Skrupulatny badacz może zaprzeczyć kategoryczności moich wniosków, motywując to wystąpieniem suszy w południowo-wschodnich guberniach USRR. Nikt nie zaprzecza temu faktowi, wszak doprowadziła ona do masowego głodowania ukraińskich chłopów pod koniec lata 1921 r. Jednak, na nalegania Lenina, oficjalna Moskwa nie uznała występowania głodu na Ukrainie. O nim zaczęto mówić w styczniu 1922 r. na konferencji międzynarodowych organizacji społecznych w Berlinie, której uczestnicy omawiali kwestię udzielenia pomocy. Przewodniczący Rady Komisarzy Ludowych USRR Ch. Rakowski osobiście spotykał się z Leninem w Moskwie, prosił o zwrócenie uwagi na Ukrainę. Miliony pudów chłopskiego zboża wywożono z Ukrainy dla „dzieci głodującego Powołża”, chociaż jego znaczna część była skierowana na utrzymanie partyjno-radzieckiej nomenklatury oraz Armii Czerwonej. Pomoc międzynarodowa (misja F. Nansena, Amerykańska Administracja Pomocy, Międzynarodowy Czerwony
Krzyż) również docierały do Rosji. Dzieci Powołża przywożono na Ukrainę, umieszczano w domach dziecka, ratowano od śmierci głodowej. Dopiero od marca 1922 r. pozwolono zostawiać okruchy międzynarodowej „pomocy humanitarnej” (mieszanki mleczne od „Nestlé” itp.). Nie docierały one do wiejskich domostw. Susze i inne klęski żywiołowe nie raz zdarzały się w historii Ukrainy. W XVI w., jeśli zaczynał się głód, chłopów zwalniano z powinności podatkowych, pozwalano na poszukiwanie chleba poza granicami wsi. Władza radziecka w osobie Lenina uciekła się do szczególnie naturalnego podatku — prodrazwiorki, która trwała do końca 1922 r., czyli w warunkach głodu. Leninowska prodrazwiorka, jako forma polityki społecznej władzy radzieckiej, miała wyraźne oznaki publicznego „działania z zamiarem”, czyli świadomego pozbawienia ludzi środków do życia. A one są klasyczną cechą terroru głodem. Rewolucyjne eksperymenty bolszewików na Ukrainie (likwidacja 30 tysięcy gospodarstw obszarniczych, które produkowały jedną trzecią towarowego chleba, ekonomiczne zrujnowanie chłopów-farmerów, nazwanych „kułakami”, „wyzyskiwaczami”, niszczenie społecznego instytutu prywatnej przedsiębiorczości, stosunków towarowo-pieniężnych) podważyły stabilność produkcji rolniczej, uczyniły ją wrażliwą na żywioły. Od władzy rewolucyjnej, która uznała za główne hasło usunięcie „burżuazji” oraz „światowego kapitału”, trudno było oczekiwać międzynarodowej pomocy „krajów imperialistycznych”. Wymuszone ogłoszenie NEP-u, które niektórzy historycy idealizują, nie oznaczało początku systemowego liberalizmu ekonomicznego. Lenin, rozważając nową taktykę i strategię utwierdzenia socjalizmu, nie zrezygnował z terroru. Nie raz zaznaczał o tym w swoich przemówieniach. Leninowskie tango („dwa kroki w przód, krok w tył”) w polityce wewnętrznej, zwłaszcza w warunkach czerwonego terroru i masowego ludobójstwa 1921—1922 r., okazało się zuchwałym tańcem na kościach. Oznaką zbrodni Lenina, a on stał na czele bolszewickiego rządu, była jego bezczynność wobec ratowania ukraińskich chłopów, zwłaszcza w ciągu drugiej połowy 1921 r. oraz zimą i wiosną 1922 r. Działalność Centralnej Komisji Pomocy Głodującym (CK Pomgoł) koncentrowała się głównie na terytorium RFSRR, a Ukraina była rozpatrywana jako nowa „sojusznicza spichlerz”. Od terminowości i systemowości pomocy żywnościowej zależało życie setek tysięcy ludzi, a świadome ignorowanie ich tragicznego losu jedynie pogłębiało społeczno-demograficzne i antropologiczne skutki głodu. Ich przejawy zostały profesjonalnie opisane w pracach socjologa P. Sorokina, którego osobiście nienawidził Lenin za publiczną krytykę władzy, antropologów L. Nikołajewa, O. Iwanowskiego, S. Wajsenberga. Badali oni bezpośrednio społeczno-antropologiczne cechy ofiar głodu 1921—1923 r., jego wpływ na zmiany psychiczne i morfologiczne ludzkiego organizmu w wyniku długotrwałego głodowania. W literaturze historycznej spotyka się pojęcia „geografia głodu” i „terytorium Hołodomoru”. Nie są one tożsame, ponieważ pierwsze dotyczy toponimicznego i geograficznego przypisania głodu jako zjawiska społeczno-fizjologicznego, jaskrawo naświetlonego w swoim czasie przez P. Sorokina, a drugie poświadcza obecność przypadków terroru głodem, intensywności jego niszczycielskiego działania. Terytorium głodu w lipcu 1922 r. objęło 18 guberni, z których 5 w USRR. Minimalna liczba głodujących 18,3 mln, maksymalna około 30 mln osób. Wskazana statystyka, która została podana w raportach instytucji rządowych w 1922 r., dotyczyła liczby głodujących, którą ustalili poprzez badanie regionów. Na terytorium południowo-wschodnich guberni USRR od leninowskiego ludobójstwa cierpiało 40 % ludności, a około 10 % dzieci straciło rodziców. W marcu 1922 r. liczba głodujących na Ukrainie, według niepełnych danych, sięgnęła 4 mln, z których dzieci stanowiły 1,9 mln osób. Na Mikołajowszczyźnie głodowała połowa ludności, a z wycieńczenia umierało 80 % dzieci w domach dziecka. Głodowa i ręcznie stworzona klęska objęła wtedy 1,2 mln mieszkańców guberni zaporoskiej, a śmiertelność wśród „zachorowawszy z głodu” wynosiła 27,1 %. Liczba głodujących szybko się zwiększała: w maju 25 %, w lipcu 50 % ludności guberni, a w poszczególnych rejonach innych regionów USRR sięgała 80 %. Prawie połowę ofiar głodu stanowiły dzieci, z których w lipcu 1922 r. zginęło od śmierci głodowej 15 %, a 20 % zaraziło się gruźlicą w wyniku niedożywienia, 55 % miało wyraźne oznaki fizycznego wycieńczenia. Zmarli i żywi należeli do kategorii ofiar pierwszego radzieckiego Hołodomoru. Zmarłych pochowano, a żywi cierpieli na choroby przewlekłe. Historycy i demografowie dyskutują wokół ogólnej liczby zmarłych od leninowskiego ludobójstwa 1921—1923 r. Podają oni różne liczby — od 0,5 do 6 mln osób. Ukraiński demograf O. M. Haładun skłania się ku 1,8 mln, ale jako „wariant obliczenia hipotetycznych strat”, a „z uwzględnieniem następnych katastrof” — 2,4 mln osób. Oficjalna statystyka demograficzna wtedy dopiero się kształtowała i dotyczyła głównie ludności miejskiej. Na czas przeprowadzenia miejskiego spisu ludności 15 marca 1923 r. w 18 % urzędów stanu cywilnego nie było ksiąg rejestracyjnych, a około jedna czwarta nie miała kart statystyczno-ewidencyjnych. Dlatego 49 % okręgowych biur statystycznych uznało ewidencję ruchu ludności za mniej lub bardziej pełną, reszta — za „daleką od pełnej”. Społeczno-demograficzne skutki głodu 1921—1923 r. próbował wyjaśnić ukraiński demograf i statystyk Arsen Chomenko. 31 maja 1922 r. został aresztowany przez czekistów charkowskiego gubernialnego oddziału.
oddziału GPU jako byłego borotbisty i żołnierza armii URL, ale zwolnili go na prośbę kierownictwa gubernialnego biura statystycznego, bo „bez niego praca staje”. Według jego obliczeń destrukcyjnym zmianom uległy miasta południowo-wschodnich regionów USRR, które „najbardziej ucierpiały w swoim czasie od kryzysu żywnościowego”, a pasa leśno-stepowego — mniej, gdzie „rok głodowy przetrwali bez wielkich strat”. W pierwszej połowie 1923 r. Ukraina nie osiągnęła przedwojennego poziomu urodzeń, dopiero pod koniec roku obserwowano „uzdrowienie ogólnych warunków rzeczywistości demograficznej”. Poziom śmiertelności w styczniu—marcu 1923 r. był znacznie wyższy niż w 1924 r. Spis miejski objął wtedy 612 miast, a 41052 wsie znalazły się poza ewidencją urzędów stanu cywilnego i statystyków. Materiałów spisu ludności wiejskiej, poza rejestrami podatkowymi i badaniami wyrywkowymi, nie było. Dlatego A. Chomenko odważył się „…sporządzić chociaż ogólny obraz ruchu naturalnego, skoro nie można dać dokładnego jego obrazu”. Uczony i statystyk-praktyk, gdyż pracował w Centralnym Urzędzie Statystycznym USRR, zademonstrował profesjonalizm naukowy i postawę obywatelską. Na podstawie dostępnej mu statystyki demograficznej doszedł do wniosku o zmniejszeniu w 1922 r. poziomu urodzeń w guberniach połtawskiej, czernihowskiej i charkowskiej — o 30 %, o wzroście intensywności śmiertelności na Połtawszczyźnie — do 50 %. Muszę podkreślić, że wspomniane gubernie nie należały do „pasa głodowego”. Jednak w trzech powiatach Charkowszczyzny (zmijewskim, iziumskim, kupiańskim) nie było ogólnego przyrostu ludności, a na Połtawszczyźnie w 10 z 14 powiatów. Zastosowanie klasycznych metod badania demograficznego, czyli tak zwanych ogólnych i specjalnych współczynników urodzeń, śmiertelności i przyrostu, utrudniał brak ogólnego spisu ludności. Według materiałów statystyki podatku żywnościowego i wiosennej ankiety ludności wiejskiej z 1923 r. A. Chomenko ustalił jej „ogólną liczbę ludności” — 23,3 mln osób, z których 22,1 mln stale mieszkało na wsiach. Dołączał także dane statystyczne poszczególnych spisów, które przeprowadzały gubernialne biura statystyczne. W maju 1923 r. w guberniach donieckiej, katerynosławskiej i odeskiej, które wchłonęły ludność zlikwidowanych guberni mikołajowskiej i zaporoskiej, mieszkało 7,7 mln chłopów. Znajdowali się oni w epicentrum masowego ludobójstwa, stali się jego ofiarami poprzez utratę życia i nabycie chorób przewlekłych. Demograf A. Chomenko, jako uczony, praktyk i naoczny świadek tamtych wydarzeń, ustalił terytorium klęski głodu. Wyodrębnił gubernie kijowską, czernihowską, wołyńską, podolską spośród innych, które „powtarzają liczby przedwojenne” pod względem poziomu ruchu naturalnego ludności, a charkowską, połtawską oraz „…okręgi południowe, które trzeba zaliczyć do „pasa głodowego”, wykazują znaczne zmniejszenie urodzeń i przyrostu naturalnego, powolny wzrost śmiertelności i zmniejszenie przyrostu”. Jeśli dodać do guberni południowych ludność połtawskiej i charkowskiej, to otrzymamy 13,1 mln osób, które znalazły się na terytorium masowego głodu w latach 1921—1923. Śmiertelność dzieci (w wieku do 1 roku) stanowiła w „pasie głodowym” 41 % w odeskiej, 51 % w katerynosławskiej, 29 % w donieckiej guberniach. Wśród pozostałych guberni, poza wołyńską (17,1 %), sięgała ona 18—25 % tej grupy wiekowej. A. Chomenko krytycznie podszedł do własnego badania demograficznego i tabeli ruchu ludności, którą wtedy uporządkował, ponieważ za wcześnie „…brać ją za podstawę do ostatecznych wniosków”. Jednak śmiało wiązał je z „nieurodzajem i głodem”, które przejawiały się „w każdej cyfrze tabeli”. W rezultacie pierwszego radzieckiego Hołodomoru zmarło co najmniej 27 % dzieci w wieku do jednego roku, którym w 1941 r. miałoby stuknąć 18 lat (wiek poborowy). Statystyka demograficzna, którą A. Chomenko wykazał w tamtych latach, była rozpatrywana przez niego w kontekście wpływów społeczno-epidemiologicznych, skutków wojen oraz „lat klęsk ekonomicznych” 1921—1922, kiedy „…śmierć z głodu była dość zwykłym zjawiskiem”. Badając ewolucję śmiertelności na Ukrainie, demograf i statystyk-praktyk przyznał, że śmiertelność dzieci w USRR na 1923 r. wynosiła 27,3 %, a w guberniach stepowych 39,7 %, niekiedy dochodziła do 67 % wśród grupy wiekowej do 1 roku. Śmiertelność dzieci wiejskich do 4 lat znacznie przewyższała jej poziom wśród dzieci miejskich. A. Chomenko poświadczył fakt, że „…głód 1921—22 roku w pasie stepowym wywołał całe spustoszenia i słabiej dotknął leśno-stepowy”, wykazał kilka zasadniczych podejść naukowych. Jego teoria „doboru naturalnego” w odniesieniu do charakterystyki ruchu naturalnego ludności w pierwszych miesiącach po głodzie jest oryginalna. W latach 1921—1922 umierali „najsłabsi” (dzieci, osoby dorosłe w podeszłym wieku), a poziom śmiertelności w 1923 r. zmniejszał się z powodu wcześniejszego „wymierania” wspomnianych grup społeczno-demograficznych. Przeżywali najsilniejsi, ale dzieci stanowiły prawie połowę wśród zmarłych z powodu leninowskiego ludobójstwa. Odbywał się „braterski” podział śmierci nie tylko według kryterium narodowego, ale także według grup wiekowych i społecznych. Agresywna teoria nienawiści klasowej rodziła u jej ideologów obojętność wobec ludzkiego życia, jego dewaluację. Zatem, jeśli przyjąć za podstawę poziom śmiertelności 27,1 %, to otrzymamy 5,9 mln zmarłych chłopów, którzy stale przebywali na terytorium ludobójstwa. W pięciu guberniach południowo-wschodnich (27,1x7,7 mln: 100) otrzymamy ponad 2 mln zmarłych, a z uwzględnieniem ludności guberni charkowskiej i połtawskiej, 3,5 mln osób. Smutny „braterski” podział śmierci. Polityczny slang „starszy brat”, czyli imperialna wyższość Rosji, prześladuje Ukraińców od rady perejasławskiej 1654 r. Upokarzającą etykietę „małorusa” kultywowali carscy namiestnicy, posiadacze poddanych, niekiedy rosyjscy pisarze, zakorzeniając poczucie niższości społecznej i przekształcając naród w masę etnograficzną. Dziwne zachowanie i troska „starszego brata”, który dwugłowym orłem wyjmował oczy i język „młodszemu” bratu, zostawiając go ślepym i niemym niewolnikiem. Tak trwało przez dwa stulecia, odkąd zdezorientowany Bohdan zaufał Moskalom.
Tłumaczenie maszynowe
Petro CHERNEHA, doktor nauk historycznych, profesor. Zakończenie. Początek w nr 15 z 2018 r. Okrucieństwo z przejawami ludobójstwa, masowe represje i deportacje stosowane przez imperia rosyjskie, radzieckie i putinowskie wobec narodów Ukrainy, Kaukazu, Azji Środkowej, państw bałtyckich i innych w drugiej połowie XIX – na początku XXI w., które prowadziły i kontynuują walkę o wyzwolenie spod rosyjskiego ucisku kolonialnego – to jaskrawe potwierdzenie oceny wielkiego Francuza dotyczącej istoty i duchowej natury „ruskich”. Reżim stalinowski w latach 1930–1952 zniszczył dziesiątki milionów ludzi, a według kryterium etnicznego deportował ze swoich odwiecznych terytoriów na Wschód i do republik Azji Środkowej, według niepełnych danych, co najmniej ponad 5 200 tys. przedstawicieli 61 narodów. Siedem narodów zostało wygnanych całkowicie i dożywotnio, ich byty państwowe – autonomiczne republiki i obwody – władza zlikwidowała, a ziemie zasiedliła Rosjanami. Ponad 20% deportowanych „wrogów ludu” zginęło do 1948 r. w wyniku brutalnej przemocy ze strony organów Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych ZSRR, miejscowej administracji, nieodpowiednich warunków bytowych i surowego klimatu. Likwidacja państwowych bytów autonomicznych małych narodów i ludobójstwo ich kultur miały na celu przyspieszenie ich asymilacji [13, s. 340–379]. Nadzieja M. Hohola na religijność „ruskich”, ich wiarę w Boga miała rozpaczliwe skutki. Ze smutkiem stwierdza on: „Bez miłości do Boga nikt nie dostąpi zbawienia, a miłości do Boga u was nie ma… Boże! Pusto i strasznie staje się w Twoim świecie!” [8, s. 128; 3, s. 417–418]. Koncepcja myśliciela dotycząca sakralizacji Rosji, próba idealizacji władzy absolutnej cara, który „…zachorowawszy duchem o wszystkich, nabywa ten wszechmocny głos miłości, który jeden tylko może wnieść pojednanie we wszystkie stany i zamienić państwo w harmonijną orkiestrę”, nie znalazła urzeczywistnienia i nie doprowadziła do powszechnego duchowego przejrzenia „ruskich” [5, s. 245]. Hohol konstatuje: „Nic nie widać, widać jakieś świńskie ryje zamiast twarzy, a więcej nic… Dusza chce kochać tylko to, co piękne, a biedni ludzie są tak niedoskonali i tak mało w nich piękna” [7, s. 129]. Zastraszanie przez pisarza „ruskich” Strachem Pańskim również nie odniosło sukcesu w ich duchowym odrodzeniu. Nie mogło go zresztą być, twierdzi Custine: w państwie, gdzie „…cerkiew odmawia wolności, traci ona moralną cnotę, jako niewolnica, rodzi ona niewolnictwo”. W Rosji – kontynuuje autor – „wiara polityczna… jest silniejsza niż wiara, jedność religijna cerkwi moskiewskiej jest jedynie zewnętrzna…” [14, s. 51–52]. Ta jego myśl jest aktualna i dzisiaj. Natomiast rosyjsko-prawosławny fanatyzm i dzisiaj niesie zagrożenie dla chrześcijaństwa, jest ważnym składnikiem ideologii tak zwanego „ruskiego miru”, którą reżim Putina wykorzystuje do rusyfikacji i asymilacji zniewolonych narodów, destabilizacji sytuacji w niepodległych państwach na obszarze poradzieckim oraz w krajach Europy w celu odrodzenia Imperium Rosyjskiego. W imperialnej Rosji, gdzie od niewolniczych porządków pańszczyźnianych, „od ogólnej ludzkiej beztroski” niemal corocznie głodowała ludność całych guberni, Hohol wzywa warstwy panujące do współczucia i dobroczynności, pomocy głodującym. Pisarz zwraca się do tych, którzy udzielają pomocy, aby uświadomili sobie naturę „rosyjskiego człowieka” i jego okoliczności, wyjaśnili mu przyczyny, treść i „prawdziwe znaczenie nieszczęścia, aby widział, że zostało mu ono zesłane po to, by zmienił swoje dawne życie, by odtąd stał się już nie tym dawnym, lecz jakby innym człowiekiem, zarówno materialnie, jak i moralnie” [8, s. 52–53]. Hohol, obserwując dość powszechny nieodpowiedzialny stosunek „ruskich” do pracy, w odróżnieniu od Ukraińców, w swoich utworach, a zwłaszcza w „Wybranych miejscach z korespondencji z przyjaciółmi”, podkreśla konieczność uczciwej pracy każdego człowieka na swoim miejscu: „Bogu podoba się, by człowiek pracą i potem zdobywał sobie chleb…”, a niewykonywanie swoich obowiązków niszczy życie osobiste i państwowe, wnosząc w nie bezsens i zamęt [8, s. 157]. Natomiast Custine zwraca uwagę na pracę pozbawionych wolności ludzi w zakładach przemysłowych na Uralu i Syberii, które były jednym z głównych źródeł dochodów imperium. Taką działalność gospodarczą władzy podsumowuje słowami: „Tam, gdzie umiera polityka postępu i święci swoje zwycięstwo despotyzm, państwo prosperuje” [13, s. 105]. Duchowy reformator imperium Hohol nie akceptował u „ruskich” „pustej dumy i przechwałek… rosyjskimi cnotami”, kazań władzy imperialnej i cerkwi oraz idei inteligencji o mesjańskiej roli Rosji. Pisarz zwraca ich uwagę na to, że naród, którego życie jest przepełnione służalczym duchem i poniżeniem, strachem i uległością wobec władzy, bezduchowością, nie może być przykładem dla innych: „Czy jesteśmy lepsi od innych narodów? Od nikogo nie jesteśmy lepsi, a życie mamy jeszcze bardziej nieuporządkowane i chaotyczne niż oni wszyscy. Czy jesteśmy gorsi od wszystkich innych – oto co zawsze powinniśmy mówić o sobie” [7, s. 270], a nie przypisywać sobie roli „zbawcy”, który rzekomo został zesłany przez Boga na ziemię w celu zniszczenia zła i ustanowienia „królestwa niebieskiego”. Wzywa, aby „ruscy” zobaczyli „…swoją nędzę, swoje podłe nicponieństwo i wspomnieli mimowolnie o Bogu…”, ponieważ „…nie można inaczej skierować społeczeństwa czy nawet całego pokolenia ku pięknu, dopóki nie pokaże się całej głębi jego obecnej ohydy” [8, s. 127]. Custine obiektywnie, niezwykle konkretnie i proroczo zdefiniował
wyjaśnia istotę rosyjskiego imperializmu, który dąży do zawładnięcia całym światem, co znajduje swoje ucieleśnienie także w drugiej połowie XIX—XX w. Rosja — „…ten twór Opatrzności, wieczna wschodnia tyrania, — przekonuje nas pisarz, — jego głównym przeznaczeniem jest ukarać nową inwazją (zagarnięcie, napad) zdrobniałą cywilizację Europy.., ona nieustannie nam zagraża, hoduje wśród nas anarchię… i ulegniemy jej, jeśli nasze rozłamy i nasze niesprawiedliwości uczynią nas godnymi takiej kary” [14, s. 49, 137]. Gogol w odpowiedzi na krytykę i bezpodstawne oskarżenia go przez F. Bułgarina, M. Polewoja, S. Aksakowa, W. Bielińskiego i innych o nieobiektywne przedstawianie rosyjskiej rzeczywistości, nieznajomość Rosji i języka, niechęć do jej narodu oświadcza, dlaczego nie odczuwacie w sobie tego, co ja, patrząc na „…te puste, dotąd niezasiedlone i bezdomne przestrzenie.., — oszustów i łapowników, — …którzy potrafią obejść każdy ukaz, dla których nowy ukaz jest tylko nową pożywką, nowym środkiem, by zagracić większą złożonością każde załatwianie spraw, rzucić nową kłodę pod nogi człowiekowi!.. Słowem — u rzadkiego z nas wystarczało tyle miłości do dobra, żeby zdecydował się poświęcić dla niego i ambicję, i miłość własną… i nałożył samemu sobie za nieodzowne prawo — służyć ziemi swojej, a nie sobie, pamiętając co chwila, że wziął on miejsce dla szczęścia innych, a nie dla swojego” [8, s. 116—117]. Was przestraszyła bezduszność we wszystkim i „nicość” rosyjskiego człowieka, — oświadcza Gogol, a ja zwracam się do Rosji: „Czyż u ciebie nie ma być bohatera, kiedy jest miejsce, gdzie rozwinąć się jemu?”. Jednak do tego niezbędne są bohaterskie siły każdego z nas, — twierdzi pisarz, aby podnieść państwo i życie jego narodu na „ustawową wysokość” [8, s. 119—121]. Natomiast rozważania Custine’a o perspektywach rozwoju Rosji są bliższe prawdy. Zaślepiona monarchicznym bałwochwalstwem, kłamstwem i ambicjami władzy i narodu „rosyjska cywilizacja, — zaznacza on, — jeszcze znajduje się tak blisko swojego źródła (Złotej Ordy i Carstwa Moskiewskiego Iwanów III i IV — P. Cz.), że przypomina barbarzyństwo. Rosja jest wojującym społeczeństwem, jej siła nie polega na ideach, ona jest w wojnie, a zatem w podstępach i okrucieństwie” [8, s. 141]. Spostrzeżenia francuskiego pisarza ogólnie odpowiadają także obecnemu stanowi społeczno-politycznego i gospodarczego życia oraz międzynarodowej polityki putinowskiej Rosji: systematycznemu kłamstwu, przemocy i gnębieniu praw zniewolonych narodów i wszystkich obywateli, ciągłym zaborczym wojnom, terrorowi w kraju i poza jego granicami, łapówkom i szantażowi liderów europejskich krajów, USA i innych państw świata dla destabilizacji międzynarodowej sytuacji, pozostając przy tym surowcowym dodatkiem Europy z korupcyjną władzą i bronią atomową. Genialnemu pisarzowi, przedstawicielowi ukraińskiego światopoglądu i mentalności, wychowanemu na bogatych narodowych demokratycznych pedagogicznych i ogólnie humanistycznych tradycjach, folklorze rodzinnego narodu, nie było dane zreformować rosyjskiego społeczeństwa i cerkwi prawosławnej. Jego etyczne i estetyczne idee, uformowane przez ukraińskich pisarzy, filozofów i działaczy religijnych, a także europejski Humanizm i Oświecenie były dla nich obce. Pozostają one obce także dla dzisiejszej Rosji. Dlatego strasznym ostrzeżeniem wypełnione są jego ostatnie słowa do „rosjan”: „Bądźcie nie martwymi, a żywymi duszami. Nie ma innych drzwi, oprócz wskazanych przez Jezusa Chrystusa, a każdy wchodzący inaczej jest złodziejem i rozbójnikiem” [8, s. 380]. Wielonarodowej imperialnej Rosji, oderwanej od prawdziwego swojego ugrofińskiego i tatarskiego pochodzenia, ze sfałszowaną i zmitologizowaną historią, gdzie brak wspólnej historycznej pamięci, tradycji i zwyczajów, przywłaszczono osiągnięcia kultur zniewolonych narodów, z ideologią agresywnego rosyjskiego szowinizmu i hipokryzją „rosjan” „wróży jedynie nieszczęście”, prorokuje Custine [14, s. 133—134]. Tego samego zdania jest wybitny rosyjski historyk i filozof G. Fiedotow, który w artykule „Los imperiów” opublikowanym w 1947 r., twierdził, że Rosja musi pozbyć się swojej imperialnej istoty, co stanie się jej „duchowym oczyszczeniem, uwolnieniem rosyjskiej kultury od strasznego ciężaru, który szpeci jej duchowy obraz…” i dopiero wtedy „…będzie mogła powrócić do budowy wycierpianej w strasznych mękach wolnej socjalnej demokracji” [18, s. 108]. Ostrzeżeniem i drogowskazem dla ukraińskiego narodu w odrodzeniu narodowego państwa dzisiaj, kiedy Rosja zagarnęła Krym, część Donbasu i dąży po raz kolejny zniewolić Ukrainę, bez której ona znów przekształciła się w zwykłe azjatyckie państwo, jednak nie przestaje zagrażać Europie i całemu światu, kiedy agresor przedstawia napad na nasz kraj jako pokojową misję dla ochrony rosyjskojęzycznej ludności, a w rzeczywistości dla odtworzenia imperium w granicach ZSRR do 1991 r. z następnym stworzeniem tak zwanej wschodniosłowiańskiej przestrzeni pod jego kontrolą na podstawie prawosławia, rosyjskiej imperialnej kultury i zwłaszcza języka, alternatywnego wobec Europy, brzmi wskazówka naszego geniusza I. Franki, którą musimy na wieki wyryć w swojej pamięci i świadomości: „Moskwofilstwo, jak każda podłość, każda demoralizacja — to międzynarodowe zjawisko, godne ogólnego potępienia i walki z nim” [19, s. 145]. Spostrzeżenia, myśli i wnioski M. Gogola i A. de Custine’a są aktualne i szczególnie ważne dzisiaj dla koniunkturalnych i naiwnych zagranicznych polityków oraz tych Ukraińców, którzy kontynuują wierzyć w „ewolucję” rosyjskiego imperialnego reżimu w stronę europejskiej demokracji, w możliwość jakiegoś kompromisu z nim, „braterską przyjaźń narodów”. Duchowa natura większości współczesnych Rosjan, aby zachować imperium od rozpadu, woli widzieć na tronie takich tyranów, jak Iwan Groźny, Stalin oraz ich obecny władca, co przekonująco potwierdziły tegoroczne wybory prezydenta Rosji.
Literatura 1. Astafiew Wiktor. Przybliżenie do prawdy // Wianek dla M. W. Gogola. Gogol i czas. — Charków, 1989. — S. 192—199. 2. Bierdiajew N. Rosyjska idea // Woprosy fiłosofii. — 1990. — nr 1. 3. “Boże, daj pokochać jeszcze bardziej ludzi”. Fragmenty listów, notatek na tematy religijno!moralne i mało znane modlitwy N. W. Gogola otwierają ducha wielkiego artysty słowa // Nauka i rieligija. — 2009. — nr 3. 4. Wianek dla M. W. Gogola. Gogol i czas. — Charków, 1989. 5. Gogol N. W. Zbiór utworów: w 7 t. — Moskwa, 1967. — T. 6. 6. Gogol N. W. Wieczory na хуtorze w pobliżu Dikańki. Opowiadania wydane przez pszczelarza Rudego Pańka. — Mińsk, 1974. 7. Gogol N. W. w rosyjskiej krytyce i wspomnieniach współczesnych. — Moskwa!Leningrad, 1951. 8. Gogol N. W. Wybrane miejsca z korespondencji z przyjaciółmi. — Moskwa, 1990. 9. Gogol N. W.: duchowe przejrzenie życia i twórczości (na 200!lecie urodzin). — Połtawa, 2010. 10. Hołubenko Petro. Ukraina i Rosja w świetle stosunków kulturalnych. — Kijów, 1993. 11. Doncow D. Przedmowa // Custine Astolphe de. Prawda o Rosji. Przeł. z franc. i oprac. O. Merczański. — Kijów, 2009. 12. Zołotusski Igor. Usprawiedliwienie Gogola // Wianek dla M. W. Gogola. Gogol i czas. — Charków, 1989. — S. 224—237. 13. Kozycki Andrij. Ludobójstwo i polityka masowej eksterminacji ludności cywilnej w XX w. (przyczyny, osobliwości, skutki). — Lwów, 2012. 14. Custine Astolphe de. Prawda o Rosji. Przeł. z franc. i oprac. O. Merczański. — Kijów, 2009. 15. Małaniuk Je. Szkice z historii naszej kultury. — Kijów, 1992. 16. Markiz Astolphe de Custine. Rosja 1839 roku / Przeł. z franc. H. Hamalia // Suczasnist. — 1993. — nr 1. 17. Thompson Ewa M. Trubadurzy imperium. Literatura rosyjska i kolonializm. Przeł. z ang. M. Korczyńska. — Kijów, 2006. 18. Fiedotow G. Los imperiów // Suczasnist. — 1993. — nr 1. — S. 96!109. 19. Franko I. Ja. Nieco o stosunkach polsko!ukraińskich. Odpowiedź p. T. Romanowiczowi na artykuł “Sprawy domowe Ukraińców” // Budowniczy ukraińskiej państwowości. Chrestomatia artykułów politologicznych Iwana Franki. Oprac. D. Pawłyczko. — Kijów, 2006. — S. 142—163.
Tłumaczenie maszynowe
120 lat temu Połtawa podarowała Ukrainie i światu wybitnego Ukraińca Stepana Iwanowycza Skrypnyka — działacza kościelnego, głowę Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Patriarchę Kijowskiego i całej Ukrainy, chorążego armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ulica Patriarchy Mścisława Przez 25 lat połtawska „Proświta” wytrwale występowała za upamiętnieniem Patriarchy Mścisława w nazwie ulicy, przy której się urodził. Z inicjatywy Mykoły Kulczynśkiego organizowano okrągłe stoły, pisano apele do miejskich deputowanych, wyjaśniano swoje stanowisko w radiu, telewizji i gazetach… Niestety, wszyscy połtawscy merowie (Anatolij Kukoba, Andrij Matkowśkyj, Ołeksandr Mamaj) obojętnie, a czasem nawet wrogo przyjmowali inicjatywę naszej organizacji. Ostatnia konwulsja w wykonaniu eks-mera, „ruskomirowca” Matkowśkiego, polegała na tym, by znieważyć postać Patriarchy przywróceniem nazwy „Tregubowska” — na cześć miejskiego głowy Połtawy w czasach Imperium Rosyjskiego Tregubowa, który „zasłynął” zakazami i prześladowaniami języka ukraińskiego oraz ukraińskiej inteligencji. Jednak dekomunizacja na zawsze wykreśliła z mapy Połtawy imię niemieckiego komunisty Karla Liebknechta. Z inicjatywy Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” obwodowa administracja państwowa nazwała tę ulicę na cześć Patriarchy Mścisława (w świecie — Skrypnyk Stepan Iwanowycz). Jest to absolutnie logiczne i naturalne, wszak rodzony siostrzeniec Symona Petlury, przyszły wybitny działacz państwowy, polityczny, społeczny i religijny, Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy UAKP, patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy UCP Patriarchatu Kijowskiego, Pierwszoierarcha UAKP w Diasporze urodził się i spędził dziecięce lata w rodzinnym domu, właśnie przy tej ulicy. Perspektywy transformacji muzeum społecznego w komunalne lub państwowe Historyczny budynek ma ponad dwieście lat i cudem przetrwał do naszych dni. Od 1994 roku organizacja społeczna „Siostrzeństwo Świętej Księżnej Olgi” zajęła się muzealizacją domu przy ulicy Karla Liebknechta (wówczas). Działacze społeczni i religijni ogłosili powstanie w tym miejscu muzeum pamięci, własnoręcznie remontowali chatę, organizowali czyny społeczne oraz wycieczki historyczne dla uczniów. Wydarzeniem w życiu kulturalnym Połtawy stało się odsłonięcie 29 lipca 1994 roku tablicy pamiątkowej. Jednak te wysiłki jedynie na pewien czas zatrzymały niszczenie historycznego budynku. Gorzka prawda: stan domu jest awaryjny, sufit trzyma się na podporach, prąd i gaz dawno odcięto. Aksjomat: rodzinny dom Petlurów-Skrypnyków musi stać się centrum duchowym i turystycznym. W związku z tym potrzebne są środki budżetowe na rekonstrukcję z nowoczesnych materiałów budowlanych (oczywiście ważne jest zachowanie pierwotnego wyglądu budynku) oraz decyzje zarządcze dotyczące utworzenia muzeum i wyboru jego dyrektora. Być może sprawę z martwego punktu ruszy zapytanie deputowanego Jurija Bubłyka: rok temu Rada Najwyższa przegłosowała jego apel do Rządu w sprawie utworzenia Narodowego Muzeum Rodziny Petlurów-Skrypnyków w Połtawie. Połtawski deputowany poprosił o „podjęcie działań w celu przekazania budynku nr 13, położonego przy ul. Patriarchy Mścisława, z własności komunalnej miasta na państwową w celu utworzenia Narodowego Muzeum”. Ponadto deputowany poprosił, aby do wydatków na obchody 100-lecia Ukraińskiej Rewolucji 1917—21 lat włączyć wydatki na odnowienie rodzinnego domu Petlurów-Skrypnyków w Połtawie. Krok do realizacji zamysłu zrobili deputowani rady miejskiej, którzy na jednej z tegorocznych sesji zatwierdzili decyzję o wyłączeniu domu Patriarchy z zasobów mieszkaniowych. „Mieszkanie numer 2 o łącznej powierzchni 76,5 m2 w budynku mieszkalnym pod adresem ulica Patriarchy Mścisława, 13, wykorzystywać jako lokal niemieszkalny”, – zaznaczono na stronie internetowej Połtawskiej Rady Miejskiej.
Z okazji doniosłego jubileuszu — 120. rocznicy urodzin — w radiu „Ltava” stworzono tematyczną audycję. Swoimi wspomnieniami i wrażeniami ze słuchaczami Połtawszczyzny na temat znajomości z Patriarchą oraz organizacji jego wizyt w Połtawie na początku maja 1991 roku i w grudniu 1992 roku podzielili się przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Mykoła Kulczynski oraz proboszcz cerkwi Opieki Matki Bożej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego ks. Mykołaj Chrapacz. A w 2014 roku na zlecenie Departamentu Działalności Informacyjnej i Komunikacji Społecznej Obwodowej Administracji Państwowej (kierował nim wówczas pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeh Pustowhar) kanał telewizyjny „Ltava” stworzył serię krótkich filmów dokumentalnych „Bojownicy o niepodległość”. W tym także o Patriarsze Mścisławie. Każdy chętny może je obejrzeć na stronie „Ltavy” lub w serwisie YouTube. Stepan Skrypnyk urodził się w głęboko religijnej rodzinie potomków kozackiego rodu. Ojciec, Iwan Skrypnyk, pochodził z kozaków pułku mirhorodzkiego, a matka, Mariamna, z domu Petlura — była rodzoną siostrą Symona Petlury. W kształtowaniu światopoglądu Stepana wielką rolę odegrały tradycje prawosławne. Sakramentu chrztu udzielił mu w cerkwi Wszystkich Świętych ks. Fedir Bułdowskyj, przyszły metropolita, działacz połtawskiej „Proświty”. Wśród jego najbliższych krewnych było wielu duchownych: stryjeczny wuj — świętomęczennik Sylwester (Olszewski) został arcybiskupem omskim, pradziad Ołeksij (w zakonie Arkadij) był fundatorem skitu Jońskiego w Kijowie, babka matki ihumenia Antonia oraz jej wnuczka Hawryjiła założyły monaster Opieki Matki Bożej koło Teodozji. Ponadto dziadek i ojciec byli w Połtawie odpowiednio starostami cerkwi cmentarnej i Zmartwychwstania Pańskiego. Jak wspominał patriarcha, w jego rodzinie było „siedmiu wujów księży w linii matki”. Razem z ciotkami Marianną i Feodosią Stepan odwiedzał cerkwie i monastery Połtawszczyzny. Sam Mścisław wspomina: „Na lato dawano nam, dzięki wujowi Sylwestrowi, dwa pokoje klasztorne, tam jest bardzo piękna okolica i tam zabierano dzieci na całe lato. Tam ciotka Maryna i ciotka Fenia całe lato były z dziećmi, pilnowały nas. Codziennie chodziliśmy do monasteru. Już o 6 rano musieliśmy być na nogach, szliśmy do cerkwi odprawiać mszę świętą. Nosiłem świecę na archijerejską mszę świętą...”. Zatem jego kościelno-religijny kręgosłup został ukształtowany jeszcze we wczesnym dzieciństwie, co świadczyło o twardej i niezłomnej wierze, głębokim duchowym wychowaniu w rodzinie Skrypnyków. Pierwszą edukację zdobywał w prywatnym gimnazjum, gdzie hartowały intelekt dzieci świadomych Ukraińców. Ciekawy i wymowny fakt: rosyjskie władze imperialne zakazały działalności tego gimnazjum jako ośrodka ukrainofilstwa, między innymi za to, że uczniowie wzięli udział w uroczystościach z okazji odsłonięcia pomnika Iwana Kotlarewskiego. Dlatego później Stepan uczył się w Pierwszym Połtawskim Klasycznym Gimnazjum Męskim, gdzie dołączył do tajnego „Kółka ukraińskich uczniów szkół średnich w Połtawie”. Kółko, u którego źródeł stał Pawło Czyżewski, rozpowszechniało wśród uczniowskiej młodzieży Połtawy zakazaną w Imperium Rosyjskim wiedzę o kulturze, historii i literaturze narodu ukraińskiego. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił do wojskowej szkoły chorążych w Orenburgu. Wydarzenia rewolucyjne, odrodzenie narodowe porwały Stepana Skrypnyka w swój wir. W marcu 1918 roku wstąpił jako ochotnik do pułku konnych hajdamaków im. Kosta Hordijenki Oddzielnej Dywizji Zaporoskiej Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), w składzie którego brał udział w walkach przeciwko czerwonym najeźdźcom w latach 1918—1919. W 1920 r. służył w 3. Żelaznej Dywizji Armii URL. Za zasługi bojowe otrzymał stopień oficerski chorążego. W latach 1920—1921 był osobistym adiutantem Głównego Atamana URL Symona Petlury. W okresie międzywojennym pracował w instytucjach spółdzielczych Galicji i Wołynia, należał do czołowych członków Wołyńskiego Zjednoczenia Ukraińskiego, uczył się w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. W 1930 roku został wybrany posłem do Sejmu RP, bronił praw Ukraińców w Polsce. Brał udział w życiu kościelnym i społecznym: reprezentował wiernych w radach diecezjalnych, został członkiem Rady Metropolitalnej oraz inicjatorem i przewodniczącym towarzystwa „Szkoła Ukraińska” w Równem. W 1941 roku kierował organizacją pomocy i miłosierdzia — Ukraińskim Komitetem Pomocniczym. 1 września 1941 roku w Równem utworzono Ukraińską Radę Zaufania na Wołyniu — społeczny organ samorządu na czele ze Stepanem Skrypnykiem. W jej skład weszli znany pisarz Ułas Samczuk oraz czołowi działacze Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN). Tego dnia na posiedzeniu Ukraińskiej Rady Zaufania na Wołyniu utworzono „Tymczasową Administrację Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego”. W kwietniu 1942 r. został wyświęcony na kapłana, a już 14 maja, zgodnie z decyzją Soboru Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Soborze Katedralnym św. Andrzeja Pierwszego Powołanego w Kijowie, został wyświęcony na biskupa perejasławskiego. W Poczajowie prowadził negocjacje z metropolitą Ukraińskiego Kościoła Autonomicznego Ołeksijem (Hromadskim) w sprawie zjednoczenia dwóch kościołów, podpisał 8 października 1942 r. „Akt pojednania”. Aresztowany przez hitlerowców na ziemiach ukraińskich i więziony w więzieniach Czernihowa i Pryłuk. Od 1944 roku mieszkał w Warszawie, później na Słowacji, następnie w Niemczech, gdzie kierował diecezjami w Hesji i Wirtembergii.
W 1947 roku na kontynencie północnoamerykańskim został wybrany zwierzchnikiem Ukraińskiego Kościoła Grecko-Prawosławnego z tytułem biskupa Winnipeg i całej Kanady. Od 1949 roku stanął na czele UKP w Ameryce i doprowadził do zjednoczenia z diecezją arcybiskupa Iwana (Teodorowycza) na soborze w Nowym Jorku w tym samym roku: władykę Iwana wybrano metropolitą UKP w USA, a jego – zastępcą metropolity i przewodniczącym Konsystorza. „Za największe osiągnięcie Mścisława w tamtych czasach uważa się zbudowanie »Ukraińskiej Jerozolimy«, czyli »Ukraińskiego panteonu« w Bound Brook pod Nowym Jorkiem. Od tamtej pory powstało tu centrum całego życia Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego USA – przekonany jest połtawski krajoznawca Anatolij Czernow. – Przeniesiono tu konsystorz i inne instytucje duchowne. W latach 50. XX wieku w Bound Brook powstała majestatyczna świątynia – Cerkiew-pomnik, a obok niej otwarto cmentarz prawosławny, na którym znaleźli wieczny spoczynek wybitni ukraińscy działacze, w tym także z Połtawszczyzny: A. Łewycki, N. Horodowenko, M. Stepanenko, S. Łazurenko. W skład kompleksu weszły również muzeum, biblioteka, archiwum, wydawnictwo z drukarnią, ukraińskie seminarium prawosławne Świętej Zofii, redakcja czasopisma »Ukraińskie Prawosławne Słowo«”. Po śmierci metropolitów Iwana (1971 r.) i Nikanora (1969 r.) stanął na czele UKP w USA, a także diaspory w Europie i Australii. W 1963 r. i 1971 r. Mścisław spotykał się z Patriarchą Konstantynopolitańskim, domagał się przywrócenia UKP praw, z których korzystała do 1686 roku (egzarchat w składzie Patriarchatu Konstantynopolitańskiego). Na początku 1976 roku wystąpił w obronie ukraińskiego księdza, więźnia politycznego w ZSRR ks. Wasyla Romaniuka (przyszłego patriarchy Włodzimierza), który demonstracyjnie wystąpił z hierarchii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i ogłosił przejście do hierarchii UAPC. Wspierał ruch na Ukrainie na rzecz odrodzenia Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, który rozpoczął się w 1988 roku, po obchodach 1000-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy. Na Wszechukraińskim Soborze Prawosławnym w Kijowie 6 czerwca 1990 roku, przy udziale ponad 700 delegatów z całej Ukrainy (wśród których było 7 biskupów i ponad 200 księży), Sobór zatwierdził fakt utworzenia UAPC i wybrał naszego rodaka Patriarchą Kijowskim i całej Ukrainy. 18 listopada 1990 roku w Soborze świętej Zofii w Kijowie odbyła się jego intronizacja: został pierwszym Patriarchą UAPC. Po utworzeniu w 1992 r. UKP KP, ogłoszony jej Zwierzchnikiem z tytułem Patriarchy. W 1992 roku przekazał sztandar 3. Żelaznej Dywizji Armii Czynnej Ukraińskiej Republiki Ludowej nowo utworzonej armii ukraińskiej, który przechowywany jest w muzeum Sił Zbrojnych Ukrainy. Zmarł w kanadyjskim mieście Grimsby. Pochowany w krypcie soboru świętego Andrzeja w South Bound Brook, USA. Na podstawie materiałów ze źródeł internetowych przygotowało centrum prasowe Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia WUT »Proświta«
Tłumaczenie maszynowe
Wprowadzanie obcego – to nie sposób rozwiązywania problemów własnego. Iryna Farion. Czy współcześni latynizatorzy ukraińskiego alfabetu cyrylickiego muszą rozwijać tezy naszych wybitnych klasyków, takich jak M. Szaszkewycz, I. Franko, A. Wołoszyn i inni, o absolutnej bezsensowności tej idei? Pytanie retoryczne. Do latynizatorów należy kategoria osób, które zawieszając się między Wschodem a Zachodem, zawsze wybierają PRAGMATYCZNE, niby modne, i poprzez wprowadzanie obcego myślą, że rozwiążą problemy własnego. Ani język, ani kultura, ani wiara nie należą do kategorii pragmatycznych, lecz są kategoriami wartościującymi, tradycyjnymi i światopoglądowymi. I Franko pokazał to w swoim artykule „Wojna o alfabet w Galicji 1859 r.”, bezlitośnie krytykując pomysł czeskiego filologa J. Jirečka wprowadzenia latynizacji ukraińskiego pisma: nasze stare piśmiennictwo i cyrylica — to „trwała podstawa kulturowego i duchowego rozwoju naszego narodu”. W utworzonej komisji ortograficznej złożonej z 9 osób za pomysłem Jirečka zagłosował tylko sam Jireček oraz spolonizowany Ukrainiec Czerkaski…. Taką samą była reakcja M. Szaszkewycza na propozycję etnografa, językoznawcy i swojego pobratymca z seminarium duchownego J. Łozyńskiego „O wprowadzeniu polskiego alfabetu do ruskiego piśmiennictwa” (1834) oraz zobrazowana w pracy „Ruskie wesele” (1835). Szaszkewycz w pracy „Alfabet i abecadło” (1836) potraktował taką propozycję wymownie: „będziemy niezrozumiali ani dla siebie, ani dla obcych, a dla innych — przez skład i ducha języka”. W „Ruskim weselu” nazwał łacińską grafikę „łachmanami nie naszymi” i potraktował taką próbę jako „bezczeszczenie świętości”, która „była nam niebiańską, niezdobytą twierdzą przed dokonanym nędznieniem, była najmocniejszym słupem, nieporuszoną skałą, na której Ruś święta, przez tyle wieków srogo udręczona, mocno stała […], to jej dziwna sprawa, że my dotąd r u s i n i”. Ciekawe, że sam J. Łozyński po wydarzeniach rewolucyjnych w Galicji w 1848 roku kategorycznie zaprzeczył swojej idei i z jej gorącego zwolennika oraz inicjatora stał się przekonanym przeciwnikiem. Kiedy w 1859 roku namiestnik galicyjski A. Gołuchowski wystąpił z inicjatywą oficjalnej polonizacji ukraińskiego piśmiennictwa w szkołach Galicji, w wyniku czego wybuchła tu nowa faza „wojny o alfabet”, J. Łozyński zdecydowanie protestował przeciwko temu jako członek specjalnej komisji, a później w osobnej drukowanej rozprawie „O języku wykładowym w szkołach w Zachodniej Galicji” (1862). Zauważmy, że te „wojny graficzne” w ciągu XIX wieku miały pod sobą realny grunt, bo ani ukraiński język literacki na bazie ludowej, ani jego własne piśmiennictwo wtedy jeszcze nie były uformowane. Trwała walka między tradycją cerkiewnosłowiańską, która przekształciła się w hamulec rozwoju językowo-narodowego, a coraz potężniejszym napływem potocznego języka ludowego do wszystkich sfer życia. Do użytku pisemnego Ukraińcom nadal służyła tradycyjna cyrylica i grażdanka z zachowanymi cyrylickimi literami ъ, ы, ѣ (jać), dźwiękami nosowymi, ω, które nie zadowalały systemu fonetycznego potocznego języka ukraińskiego. Od końca XVII i w ciągu XIX wieku Ukraińcy pisali cyrylicą, próbując oddać ukraińskie dźwięki literami rosyjskiej grażdanki. Jednak ogromna zasługa ówczesnego pokolenia Ukraińców – naukowców, pisarzy i działaczy duchowych – polegała właśnie na REFORMIE pisma cyrylickiego, a nie na zmianie go na alfabet łaciński. Chyba symboliczne jest to, że ta obecna bezsensowna „wojna graficzna”, wrzucona w przestrzeń informacyjną przez dyletantów i innych, odbywa się właśnie w roku 200-lecia pierwszej gramatyki żywego języka ukraińskiego połtawianina O. Pawłowskiego „Gramatyka Małorosyjskiego narzecza” (Sankt Petersburg, 1818) oraz w roku 100-lecia pierwszego naukowego systemu naszej cyrylickiej pisowni „Zasady ukraińskiej pisowni” (1918) pod kierownictwem wybitnego językoznawcy, działacza politycznego i religijnego Iwana Ohijenki. To właśnie O. Pawłowski po raz pierwszy teoretycznie uzasadnił i konsekwentnie zademonstrował na przykładach użycie fonetycznej zasady pisowni, utrwalając, w szczególności, dźwięk I dowolnego pochodzenia (z ѣ (lis), o (nicz), e (osin')) oraz pisownię dż, dz dla odpowiednich dźwięków. On, jak zauważył autor współczesnych zasad pisowni z 1918 roku I. Ohijenko, „pierwszy przebił wielką dziurę w starej etymologicznej pisowni na korzyść pisowni fonetycznej”, a zatem na korzyść niezbędnej reformy cyrylicy. To właśnie on zamiast zwykłego cyrylickiego ѣ (jacia) zaczął pisać I: vinъ zamiast vѣnъ. Natomiast główne zasady pisowni Ohijenki zostały położone u podstaw pierwszej soborowej akademickiej Pisowni 6 września 1928 roku.
który został zniszczony przez stalinowską i do dziś obowiązującą pisownię z 1933 roku. W Galicji nowinki O. Pawłowskiego dotyczące reformy grafiki i zasad pisowni rozwinął M. Szaszkewycz w słynnej „Rusałce Dnistrowej” (1837), która przede wszystkim ze względu na fonetyczną pisownię i reformę cyrylicy została zakazana. Podkreślam: niezreformowana cyrylica łączyła nas z systemem grafiki Moskwy, czego w żaden sposób nie powiemy o jej zreformowanym i odpowiednim dla ukraińskiego systemu fonetycznego wyglądzie, radykalnie poczynając od XIX wieku. W szczególności M. Szaszkewycz wykluczył wspólne z moskiewskim pismem znaki: ъ, ы, wprowadził pisownię і zamiast o, e (noć, oseń), niesylabiczne ў (teraz w) zamiast ł, które w moskiewskim (chodyw—chodył), jotację czy zmiękczenie ja, ju, je, ji w zależności od pozycji, szcz jako szcz, wprowadził jo, ьо, je. Dzięki praktycznemu wykorzystaniu proces reformowania cyrylicy zgodnie z fonetycznym systemem języka ukraińskiego zakończył pisarz P. Kulisz. Jednak na początku XX wieku widmo łacinki pojawia się już z absolutnie lewego obozu politycznego. W ZSRR, poczynając od 1923 roku do 1939 roku, zlatinizowano ponad 50 języków pisanych (z 72 języków ZSRR), większość z których miała arabski system pisma (azerski, eweński, kazachski, mansyjski, tatarski, chakaski i in.). 7 sierpnia 1929 r. postanowieniem Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR „O nowym zlatinizowanym alfabecie narodów arabskiego pisma Związku SRR” przejście na łacinkę nabrało oficjalnego statusu, jednak już od 1936 roku rozpoczął się odwrotny proces cyrylizacji alfabetu. Głównym ideologiem latynizacji alfabetu był rosyjski lingwista Nikołaj Marr (1864—1934), który występował z ideą koniecznego i nieuniknionego połączenia wszystkich języków świata w jeden język drogą UNIFIKACJI pisma i wprowadzenia dla wszystkich języków alfabetu łacińskiego. Wśród polityków i urzędników ideę latynizacji alfabetu podzielał założyciel radzieckiego systemu nauczania oraz jeden z założycieli literatury proletariackiej, ludowy komisarz oświaty ZSRR (1917—1929) A. Łunaczarski. O tym jest jego artykuł „Latynizacja rosyjskiego pisma”. Nic dziwnego, że temat latynizacji języka ukraińskiego pojawił się także w lewicowym środowisku. Autorem programowego tekstu o latynizacji „Odvertyj lyst do vsix, chto cikavyt’sja cijejiu spravoju” (czasopismo „Czerwonyj szlach”, 1923 r.) został komunista od 1919 roku, redaktor partyjnych i radzieckich gazet „Bilszowyk”, „Komunist”, szef chłopskiej grupy pisarzy „Płuh”, członek Komisji ds. uporządkowania pisowni przy Ludowym Komisariacie Oświaty Ukrainy w latach 1925—1928 Serhij Pyłypenko. Jego ideę wśród 56 członków Konferencji Pisowni w maju—czerwcu 1927 roku poparły jeszcze dwie osoby: M. Johansen i I. Tkaczuk. Zatem ten skondensowany historyczny wykład reformy cyrylicy i prób latynizacji świadczy, że pismo to sprawa nie tylko kulturalna, ale i polityczna. Dzisiejsze próby latynizacji to lustro bardzo chwiejnego stanu ideologicznego Ukrainy i ludzi o osłabionym i zależnym priorytecie narodowo-państwowym. Ich sposób myślenia: przystosować się do płynnej tendencji, a nie wrastać we własną tradycję i kulturę. Latynizacja to wcale nie tak zwana europeizacja czy „precz od Moskwy”, jak to uproszczono i prymitywnie próbują przedstawić. W obecnych warunkach to zaledwie przejaw kosmopolitycznej koniunktury. Pragmatyczna słuszność latynizacji może być umotywowana tylko jedną przyczyną: niedoskonałością cyrylicy. Jednak, ku wielkiemu żalowi latynizatorów, cyrylica już dawno jest idealnie zreformowana i w pełni odzwierciedla fonetyczną naturę naszego języka. Dlatego naszym głównym zadaniem dzisiaj nie jest latynizacja pisowni, a jej dekomunizacja poprzez powrót do bazowych norm Pisowni z 1928 roku, wypracowanej w czasie ukrainizacji. Pierwszy i ostatni Prezydent Ukrainy Karpackiej, wielki sobornik Augustyn Wołoszyn wzywał: „Walczmy przeciwko polonizmom, przeciwko moskalizmom czy madziaryzmom, ale nie walczmy przeciwko samemu ojczystemu językowi, który niczemu nie jest winien, że nie mógł swobodnie rozwijać się na swojej ziemi”. Tak oto, dodam, nie jest winna i cyrylica, że komuś zachciało się pod łudzącym pudrem europeizacji zastąpić ją łacinką… Zamiast żyć w ciągłym szpagacie między Wschodem a Zachodem, warto wreszcie zobaczyć swoją drogę pod nogami. Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU! Dzień dobry, szanowna redakcjo! Mam do Państwa małą uwagę w sprawie opublikowanej w nr 5 z 2018 r. notatki p. Jurija Perohanycza o pewnych osiągnięciach tak zwanej ukraińskiej wikipedii. Tak, nie pomylili się Państwo, widząc słowa tak zwanej. Wyjaśnię, dlaczego tak. Czysto po ludzku rozumiem pana Jurija, który włożył (i wkłada) niemało wysiłku w rozwój tego sieciowego ukraińskojęzycznego produktu. Jednak w rzeczywistości nie decyduje on o polityce, którą prowadzi tak zwana wikispołeczność (to wszyscy współtwórcy, przeważnie wolontariusze, ale są i wysłani kozaczki, są moskalofile i sowietofile itp.) oraz, przypuszczam, kierownictwo organizacji społecznej Wikimedia Ukraina. Jednym z głównych punktów konfliktowych jest pisownia, którą wykorzystują do pisania artykułów. Ta wikipedia niby tylko zaleca używać obowiązującej, a w rzeczywistości dość surowo karze (nawet pozbawieniem możliwości dopisywania artykułów) tych, którzy nie bardzo przestrzegają tej zasady. Jednak wszyscy rozumieją, że obowiązująca pisownia to postsowiecki produkt, który zawiera wiele zrusyfikowanych norm wzorca z 1933 roku. Że Narodowa Akademia Nauk pod przewodnictwem Borysa Patona prawie nic nie robi w kierunku odejścia od sowietczyzny. Kierownictwo wikipedii znalazło wymówkę, że tak zdecydowała większość użytkowników — pisać postsowiecką. Ale zasadę bolszewizmu już przecież przerabialiśmy. Dlatego proszę Państwa, aby bardziej zainteresowali się tym produktem, który w mediach nazywają „ukraińską wikipedią”. Na dodatek, żeby lepiej rozumieli Państwo istotę rzeczy, kierują tym produktem, w szczególności, osoby często nieznane (można redagować pod nickiem, pseudonimem), albo i dyletanci. Nie znam osobiście obecnego kierownika organizacji społecznej Wikimedia Ukraina p. Illi Kornijka, jednak to, że ma on dwa języki ojczyste, w tym rosyjski, plus to, że nie podoba mu się wariant pisowni słowa Rajch, jak to zaleca Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, a nie postsowiecki Reich, też o czymś mówi. Z poważaniem, Dmytro ŁOHUSZ, współtwórca Wiki
Tłumaczenie maszynowe
Halyna WOŁOSZCZUK, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego. W książce znanego językoznawcy Mykoły Lesiuka rozpatrzono najczęstsze błędy, które zdarzają się w ukraińskim języku mówionym i pisanym. W większości przypadków są one uwarunkowane wpływem języka rosyjskiego, który zalał ukraińskie kanały telewizyjne i stacje radiowe FM oraz, niestety, zajmuje dominującą pozycję w gabinetach rządowych, w niektórych wyższych i średnich specjalistycznych placówkach oświatowych, organach ścigania itp. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa „Misto NW” (Iwano-Frankiwsk) w 2017 roku, jednak po raz pierwszy prezentacja odbyła się w Kołomyi 23 marca 2018 roku. „Język czy jazyk?” – to cykl etiud o języku ukraińskim. Zaproponowane w książce rozważania o naszym języku, o najbardziej wrażliwych jego miejscach pod względem wpływu nań obcego języka, były aprobowane i emitowane w ciągu 2016 roku w Iwano-Frankiwskim Radiu Obwodowym, a także w obwodowym radiu FM „Karpaty” i otrzymały niemało pochlebnych opinii, a jeszcze więcej pytań. Dlatego zrodził się pomysł, aby zebrać rekomendacje dotyczące wyboru poprawnej formy językowej i wydać je w formie osobnej książeczki, która byłaby dostępna dla najszerszych kręgów nieobojętnych czytelników – opowiedział obecnym naukowiec Mykoła Lesiuk. – Kultura językowa człowieka jest odzwierciedleniem jego ogólnej kultury, dlatego nikt nie powinien być obojętny wobec swojego sposobu mówienia. Trzeba chronić czystość i nienaruszalność naszego ukraińskiego języka literackiego; powinien on być godnym reprezentantem naszego narodu na świecie”. Należy zaznaczyć, że w książce czytelnik znajdzie wypowiedzi działaczy kultury światowej o języku ukraińskim i jego eufoniczności, zapozna się ze środkami tworzenia melodyjności, charakterystycznymi dla języka ukraińskiego, zobaczy główne błędy, których należy unikać, zwróci uwagę na słownik rusycyzmów – poszczególnych leksemów i związków frazeologicznych, które nie mają prawa „obywatelstwa” we współczesnym ukraińskim języku literackim. Przypomnę, że do obiegu naukowego termin „rusycyzm” zamiast „rosjanizm” czy „rusyzm” wprowadził Mykoła Petrowycz Lesiuk. Chętnie rozmawiali z Mykołą Lesiukiem kołomyjscy studenci specjalności „Edukacja wczesnoszkolna” oraz „Filologia (język i literatura ukraińska)”, u których wykłada on dyscyplinę „Język starosłowiański”. Lubow Hryniw, studentka 4 roku specjalności „Filologia (język i literatura ukraińska)”, życzyła Mykole Petrowyczowi sukcesów twórczych i osiągnięć. Przyjemną niespodzianką stało się wystąpienie nauczycielki języka i literatury ukraińskiej Kołomyjskiej Szkoły Ogólnokształcącej I-III st. nr 2 Iryny Wiktoriwny Bohajczuk, która była również studentką Mykoły Petrowycza Lesiuka. Skierowała ona słowa podziękowania za książki-podręczniki do języka ukraińskiego, które stały się lekturą obowiązkową niemal każdego filologa. Podziękowania Mykole Lesiukowi za owocną pracę naukową i aktywną działalność społeczną wyrazili kierownik katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Mychajło Kowalczuk oraz przewodniczący Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Wasyl Hłaholiuk. Odbyło się spotkanie ze znanym ukraińskim językoznawcą, tłumaczem, kierownikiem katedry języków słowiańskich Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wasyla Stefanyka Mykołą Petrowyczem LESIUKIEM w Kołomyjskim Instytucie Naukowo-Dydaktycznym, który zaprezentował swoją książkę „Język czy jazyk?”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wisniku” (Lwów, 1912, t. 57, ks. 1, s. 5—32; ks. 2, s. 209—226). W pierwszej połowie kwietnia 1913 roku w „Ukraińsko-ruskim wydawnictwie” ukazał się szósty — ostatni za życia zbiór utworów Mychajła Kociubynskiego „Cienie zapomnianych przodków” (Kijów-Lwów, 176 s.), do którego weszły: „Cienie zapomnianych przodków”, „Sen”, „List”, „Prezenty na imieniny”, „Pochwała życia!”, „Konie nie są winne”, „Co zapisano w księdze życia”. Wydanie posiada piękną ilustrację autorstwa malarza Mychajła Żuka — szczerego przyjaciela pisarza. Powieść została napisana dzięki szczerej namowie Wołodymyra Hnatiuka. Wołodymyr Hnatiuk jako założyciel 12 listopada 1898 roku we Lwowie „Ukraińsko-ruskiego wydawnictwa”, odpowiedzialny redaktor i sekretarz do lata 1912 roku w Pierwszej serii „Biblioteki literacko-naukowej” tego wydawnictwa błogosławi na świat pięć książek utworów Mychajła Kociubynskiego: „W pętach szajtana” (1899, cz. 14), „Po ludzku” (1900, cz. 24), „Pojedynek i inne opowiadania” (1903, cz. 49), „W grzeszny świat” (1905, cz. 88), „Debiut” (1911, cz. 134).świata, o czym świadczyła prezentacja pomników Szewczenki w różnych krajach. Sztuka słowa, barwy, dźwięku, ruchu sprzyjają komunikacji międzykulturowej, kształtują człowieka kultury i wprowadzają go w świat sztuki komunikacji, a melodyjność języka, jego melodyka odbierana jest nie tylko rozumem, ale i emocjonalnie-uczuciowo. Poprzez ukraińską poezję, pieśni ludowe przyswaja się ducha ukraińskiej kultury. Odbywa się subtelna interakcja w sferze duchowości: młody człowiek przenika w kulturę, a w jego świadomość przenika duch. Zapoznanie się z twórczością T. Szewczenki nie pozostawiło obojętnymi słuchaczy. Można uznać, że to święto dotarło do głębi serc i sprzyjało duchowemu uniesieniu zagranicznych studentów. Kierownictwo Centrum edukacji międzynarodowej wyróżniło studentów-aktywistów certyfikatami uczestnika czytań literackich „Kobzar International”. A w duszach młodych pozostało płomienne słowo Tarasa. Poeta nauczał miłości i szacunku do najskrytszych tradycji narodowych, pielęgnował nadzieję na organiczne przyswojenie najlepszych osiągnięć obcych kultur: „Uczcie się, czytajcie, I obcej nauki się uczcie, I swego nie porzucajcie...”. Szewczenko — to cały świat. Świat obrazów, uczuć, myśli, idei. Jego imię jest wieczne, jak wieczne jest dążenie do wolności i sprawiedliwej walki o niepodległość Ukrainy oraz jej narodu.
Tłumaczenie maszynowe
Romana Czeremszynśka, dyrektor Etnograficzno-Pamiętnikarskiego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, wieś Welesniw, rejon monastyriski, Tarnopolszczyzna. Mychajło Kociubynski 4 kwietnia 1899 roku wita Wołodymyra Hnatiuka z okazji utworzenia „Ukraińsko-Ruskiej Spółki Wydawniczej”, a 8 listopada zawiadamia, że przesyła szkic „W okowach szajtana”, większą rzecz jeszcze pisze. I już w grudniu Wołodymyr Hnatiuk wydał zbiór opowiadań Mychajła Kociubynskiego „W okowach szajtana”, dokąd weszły „W okowach szajtana”, „Na wiarę”, „Cipowiaz”. Między 15 a 25 kwietnia 1905 roku Mychajło Kociubynski wraz z Iwanem Franką i Wołodymyrem Hnatiukiem jeździł do wsi Jajkiwci koło Lwowa (teraz wieś Antoniwci). Sfotografowali się na pamiątkę spotkania. 23 marca 1906 roku uczony pisze do pisarza: „W tym roku Pan ma przyjechać do nas z rodziną i razem jedziemy na lato na Huculszczyznę, gdzie ma Pan kąpać się w zimnym Czeremoszu, wygrzewać się na sianie do słońca, jeździć na tratwach, rozmawiać, pisać poezje i chodzić na spacery. Pan się tego nie wyprze, i proszę pisać zawczasu, czy szukać Panu wielkiej chaty czy małej…”. Wołodymyr Hnatiuk co roku zaprasza Mychajła Kociubynskiego do przyjazdu w Karpaty. 7 września 1908 roku Wołodymyr Hnatiuk pisze do Mychajła Kociubynskiego: „Ja umyślnie piszę o tym już teraz, żeby Pan miał czas pomyśleć i przygotować się, a ja ze swojej strony przyszedłbym z wszelką pomocą. Przez zimę mógłby Pan zapoznać się z niewielką huculską literaturą i na miejscu patrzeć już na wszystko innymi oczami…”. 26 lipca 1909 roku Wołodymyr Hnatiuk pisze do Mychajła Kociubynskiego, że może tylko żałować, iż nie zajechał do Kryworni, gdzie mógłby pobyć na święcie i zobaczyć Hucułów w strojnych ubraniach. Listy Wołodymyra Hnatiuka wywierają wielkie wrażenie na Mychajle Kociubynskim, i on przed podróżą do Kryworni pisze do niego z Capri 7 lipca 1910 roku: „Swoimi słowami „Pan musi coś napisać o Hucułach” wbiliście mi klin w głowę, one nie dają teraz mi spokoju, tylko co ja zrobić zdołam w 10 dni? Tylko niesmak sobie nabiję…”. 31 lipca 1910 roku, wracając z Capri do Czernihowa, zajeżdża na początku sierpnia do Kryworni i spotyka się tutaj z Wołodymyrem Hnatiukiem oraz Iwanem Franką. W liście z 1 sierpnia z Kryworni pisze do żony Wiry Ustimiwny: „…Tutaj tak pięknie, że ja nie spodziewałem się nawet… Tylko co przyszedł tutaj Franko i razem z nim idziemy do Hnatiuka, który leży teraz chory… we Lwowie ja prawie nikogo nie widziałem, przebywałem tam jeden dzień, przenocowałem i rano wyjechałem, ale podwoda do Worochty, którą ja zamówiłem przez telefon, nie przyszła, i ja musiałem nocować w Worochcie. Tutaj było całe ukraińskie towarzystwo, które zrobiło ze spotkania ze mną całe uroczystości, wygłaszano przemówienia, ja musiałem opowiadać, śpiewali mi „mnohaja lita” i całą procesją, ze śpiewami, odprowadzili na noc do hotelu. Krótko mówiąc, zrobili mi przyjemną nieprzyjemność, bo ja nie lubię publicznych towarzystw, kiedy ja jestem w centrum”. W liście do żony pisarz zawiadamia z Kryworni 4 sierpnia 1910 roku, że czuje się dobrze, bo wszyscy o niego dbają. 30 grudnia 1910 roku Mychajło Mychajłowycz odpowiedział Wołodymyrowi Mychajłowyczowi: „Ja w swoim czasie, z głową zanurzyłem się w Huculszczyznę, która mnie zachwyciła, „Jaki oryginalny kraj, jaki niezwykły bajkowy naród. Ale książka książką, trzeba mieć żywe wrażenia, żeby coś zrobić i chce się szybciej doczekać lata…”. Powieść „Cienie zapomnianych przodków” Mychajło Kociubynski rozpoczął pisać 20 sierpnia i zakończył 3 października 1911 roku, jak to widać z notatki autora na rękopisie. 16 października pisze list do Mychajła Mohylanskiego, że 3 października skończył swoje „huculskie opowiadanie” („Cienie zapomnianych przodków”). Wyszło arkuszy trzy. 12 grudnia 1911 roku Mychajło Kociubynski z Capri pisze do Wołodymyra Hnatiuka: „Oprócz Gorkiego (który kłania się Panu) – są tutaj jeszcze inni rosyjscy literaci – Bunin (akademik, czyli członek akademii), bardzo dobry poeta i beletrysta, oraz inni”. 15 czerwca 1912 r. wyjeżdża do Kryworni, gdzie intensywnie pracuje, zbiera materiał dla drugiej książki o Hucułach. W liście z 28 czerwca pisze z Kryworni do żony Wiry Ustimiwny: „…zebrałem trochę materiału tutaj, ale jeszcze mało. Ta praca tak mnie zachwyciła, że nawet nie mogę być spokojnym i podziwiać przyrodę. Każda zmarnowana godzina mnie boli. Może, trochę potem stanę się spokojniejszym, jak już będę miał materiał”. Po raz pierwszy powieść „Cienie zapomnianych przodków” Mychajła Kociubynskiego ujrzała światło dzienne w dwóch częściach w „Literacko-Naukowym…”. Natalia FLEHONTOWA, kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry nauk humanistycznych i przyrodniczych Centrum Edukacji Międzynarodowej NAU. „Kobzarze! Znów do ciebie przychodzę, bo ty dla mnie sumienie i prawo”. (L. Kostenko). Imię Tarasa Szewczenki zawsze jest na czasie. Szczególnie w pierwsze wiosenne dni, dni duchowego przebudzenia, kiedy Ukraina i postępowa ludzkość czczą pamięć Wielkiego Kobzarza. Dla studentów Narodowego Uniwersytetu Lotniczego wiosna zaczęła się od „Szewczenkowskiego marca”. Codziennie odbywały się wydarzenia, poświęcone wybitnemu synowi ukraińskiego narodu: Międzynarodowy flashmob „Global Shevchenko”, literacko-artystyczna czytelnia „Nas jednoczy słowo Szewczenki”, konkurs prezentacji „Szewczenko – to naród i, jak naród, on wiecznie będzie żyć”, konkurs esejów „Kto dla mnie Szewczenko?”, quest „Czy znamy my Szewczenkę?”, wykłady, posiedzenia przy okrągłym stole, dyskusje naukowe itp. Jednak jednym z najjaśniejszych można nazwać czytania literackie „Kobzar International”, które zostały przeprowadzone w Centrum Edukacji Międzynarodowej Narodowego Uniwersytetu Lotniczego. Tutaj uczą się chłopcy i dziewczęta z najodleglejszych zakątków świata. Różni pod względem wieku, wyznania, koloru skóry, charakteru, systemu. Wołodymyr Hnatiuk jako przewodniczący Frankowskiego komitetu jubileuszowego 30 października 1897 roku przesyła do Czernihowa Mychajle Kociubynskiemu zaproszenie do wzięcia udziału w zbiorze na cześć Iwana Franki z okazji obchodów 25-lecia działalności pisarskiej i społecznej oraz w organizacji zbierania funduszy na przeprowadzenie jubileuszu.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
tematem wychowania, dążą do wiedzy i dialogu kultur. Swoje pierwsze studenckie kroki słuchacze przygotowawczego oddziału zaczynają od nauki języka ukraińskiego, a zatem mają możliwość zagłębienia się w kulturę kraju, jego tradycje, obyczaje — główne bogactwo narodu, co sprzyja zanurzeniu się w środowisko językowe i poznawaniu świata. Studenci-cudzoziemcy są otwarci na naszą kulturę: odwiedzają muzea, teatry, czytają ukraińską literaturę, chętnie biorą udział w wydarzeniach kulturalnych. „Szewczenkowski marzec” dał słuchaczom Centrum Edukacji Międzynarodowej możliwość lepszego poznania Szewczenki — poety, malarza, rewolucjonisty, patrioty, Człowieka, który godnie przeszedł życiową drogę od poddanego pańszczyźnianego do akademika Akademii Sztuk Pięknych. Studenci zagraniczni dopiero zaczynają opanowywać język, jednak warto zaznaczyć, jak emocjonalnie, z uniesieniem wyrecytował po arabsku wiersz „Reve ta stohne Dnipr szyrokyj” Wissam Chaldun Salem Dżowher z Jordanii. A liryka Szewczenki nie pozostawiła obojętnymi serc wykonawców i słuchaczy. Chань Hao z Chin czytał w ojczystym języku „Sadok wyszniewyj kolo chaty”, Chuda Babakuja z Maroka przeczytała po ukraińsku „Sonce zachodyt, hory czornijut…”, Sabri Muhammad Rijad z Palestyny — fragment poematu „Hajdamaki” „U haju, haju witru nemaje”. Słowa Szewczenki brzmiały w towarzystwie fletu. Muzykę do tych utworów wykonał Abbasi Hamed z Iranu. Szewczenko lubił ludowe pieśni. Często słuchał, jak śpiewają kobziarze, zapamiętywał, sam śpiewał. Ludowa pieśń pomogła mu zostać poetą. Zapewne dlatego jego wiersze tak łatwo układają się do muzyki i dziś stały się ludowe. Muzykę do jego wierszy pisali znani kompozytorzy XIX i XX wieku — Kyryło Stecenko, Jakiw Stepowyj, Mykoła Łysenko, Modest Musorgski, Piotr Czajkowski. Śpiewają je śpiewacy operowi i estradowi. Słuchacze wysłuchali głosu Ksenii Petrusenko („Cóż mi po czarnych brwiach”), tria banduristek („Taka jej dola”), „Pikardijską tercję” („Sadok wyszniewyj kolo chaty”). Lecz sala wybuchnęła oklaskami, usłyszawszy pieśń
„Ой na górze rozmaryn kwitnie” w wykonaniu studenta Czan Szi Kuanja z Tajwanu. Liryka, pieśni, obrazy i muzyka splotły się w jedno jasne widowisko. Na zakończenie uczestnicy spotkania przeczytali „Testament” Tarasa Szewczenki w językach narodów świata (ukraińskim, chińskim, litewskim, angielskim, francuskim, hiszpańskim, arabskim, perskim, tureckim, rosyjskim…) w wykonaniu Icz Szafri Adnana, Bendżellouna Baszira, Salmy Idrissi-Lhadraoui (Maroko), Szazy Alflity (Liban), Wereszi Franko (Argentyna), Wen Szo (Chiny), Mahmudiego Ajdina (Iran), Eremainaitė Vajwy (Litwa), Kaiguzuza Buraka (Turcja) i in.
Szewczenko żyje w pamięci narodowej, a jego imię jest znane wszystkim
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
aby przeżyć: jak bezsensowne wydają się w takiej chwili takie rzeczy jak Afon, iPhone czy alfabet. Ty zawsze szukałeś schronienia, jakoś niebezpieczeństwo zastało cię pośrodku pola i ogrodziłeś się, później drewniany częstokół zmieniły kamienne mury, tak ze strachu powstały twoje miasta: jesteś zbyt słaby, by sam na sam przeciwstawić się złu. Ziemia to łożysko twojego świata, ta, która cię zrodziła, twoje ręce, nogi wyrastają z niej, z niej ulepione jest twoje serce, twoja głowa: tylko twój duch wyrósł z innego nasienia. Znów znalazłeś w niej schronienie, by nie stać się łatwą zdobyczą dla nieznanego zwierza. Musiałeś przygotować się do nocy, znaleźć sobie kryjówkę, jaskinię, wykopać norę lub wdrapać się na wysokie drzewo. Wykopałeś norę, człowiek zawsze wybiera norę, mieszkasz w norze, nazywasz norę okopem, jesteś zwierzęciem, zwierzęciem cywilizowanym, zwierzęciem świtu, zwierzęciem, które poluje w dzień i ma kryjówkę-mieszkanie na noc, spożywasz mięso przyprawione pieprzem i solą, polujesz nie dla jedzenia, dla przyjemności, krew przelewasz na ziemię, ty — istota cywilizowana, zabijając nie malujesz własnego ciała krwią zabitego, nie odprawiasz na krwi prastarych szamańskich rytuałów (wystarczy ci sam rytuał zabijania), nie spożywasz, po prostu przelewasz: to wszystko, czego nauczyłeś się przez ostatnie 2000 lat — przelewasz krew. Wilgotny zmierzch podnosił się skądś z suchych trzcin wokół Wodianego, na palcach wybiegały zza hałdy i bezgłośnie rozbiegały się niczym wroga grupa dywersyjno-rozpoznawcza. Jesteście w pierścieniu, zostaliście otoczeni, wyjścia nie ma, wszystko i wy tutaj — garstka ludzi. Ci ludzie obok ciebie to wszystko, co zostało z ludzkości, trzeba będzie czekać na poranek i pierwsze promienie słońca, by się upewnić, a do tego czasu trzymać obronę okrężną, odcinać ciemność ogniem. Wyraźnie słychać niemrawą walkę na dziesiątą, na wiorstę, przytłumione wystrzały moździerzowe na drugą, na horyzoncie pojedyncze błyski, to tu, to tam pojedyncze strzały: czyjaś pojedyncza śmierć. Bojownicy śpią, kogoś zwaliło zmęczenie, oprócz jednego, który w parze z tobą stawia czoła nocy na posterunku, nie widać go w ciemności, tylko ledwo uchwytna sylwetka, niewyraźny, narysowany ciemnością świetlny kontur. Kiedy pomiędzy chmurami na niebie pojawia się księżyc czy błyski smugaczy rozcinają niebo czerwienią na czerni, gęste światło wlewa się do środka przez strzelnice na przeciwległej ścianie waszej podziemnej twierdzy, zarysowuje się jego samotny cień. Jego samotny cień bierze termowizor, opiera się łokciami i piersią o ziemny przedpiersie, starannie ogląda perymetr, długo wpatruje się w daleki horyzont, gdzieś tam — przyczaił się wróg — w ciemności, tam — w całkowitej ciemności — okupowany Donieck. W tej chwili w świetle księżyca ten żołnierz bardziej przypominał astronoma niż karabinowego batalionu piechoty.
Tłumaczenie maszynowe
* * * Minutę temu jeszcze z tobą rozmawiają, na fotografiach zrobionych minutę temu rozpoznają, witają się, dokądś wołają, dzwonią, piszą, pokrzykują przez megafony, wywołują przez radio, mówią, że nie mogą się bez ciebie obejść — bez ciebie żyć — (dla większości ludzi słowa nic nie znaczą), wiją się wokół ciebie niczym stary barwinek na świeżych mogiłkach, zwisają niby bluszcz na drewnie. Masz jeszcze tak wiele wspólnego z tym światem — minutę temu! — masz imię, życie i znak wywoławczy. Za chwilę twoje kotki znajdą sobie innych właścicieli, twoje psy przybłąkają się do watahy bezpańskich psów, tak jak swego czasu one do ciebie się przybłąkały, twój dom nakryje gruby kaliber z piwonii czy goździków, czy jeszcze z czegoś o pięknej nazwie, twoje książki pójdą z dymem — bo oprócz ognia żadna książka nie jest już nic warta, włącznie z manuskryptami, świętymi pismami — płomień pod nogami heretyków. Twój kraj obywatele wymienią na żywność, drobną gotówkę, być może jeszcze gumę do żucia i kolorową kredę, jak to oni we wszystkie wieki robili, twoje kobiety też pójdą z wędrownym teatrzykiem lub przystaną do ruchomego szpitala, jak to zwykle bywa z kobietami — bo szpitale i teatrzyki to wszystko, co ostatecznie zostanie z kraju — albo też znajdą sobie innych mężczyzn. Kto naprawdę nie może się bez ciebie obejść — to twój kaktus — najbezbronniejsza istota we wszechświecie — na 45-lecie prezent od Andrusjaków. On najdłużej jest z tobą — osiem lat — obok ciebie nie ma nikogo, kto byłby obok ciebie dłużej niż on. Trzymasz go u siebie w domu, ogrzewasz za pazuchą — małego i bardzo przestraszonego, poświęcasz mu tyle uwagi, jakby Józef obcemu niemowlęciu, zamiast posadzić na osła i odesłać do Egiptu razem z matką: być może on czymś przypomina twój naród. On przypomina twój naród, tak samo bezradny i wzruszająco niedorzeczny ze swoimi śmiesznymi kolcami, tak samo przestraszony, któremu nie znalazło się miejsce na świecie, niby bóg-niemowlę, więc siedzi u ciebie za pazuchą niczym półtoramiesięczne kociątko, wbił kolce tobie pod skórę i pije twoją krew. Twój naród jest zagubiony i bezradny niczym wyrzucone w czernihowskie śniegi kaktusiątko z dalekiego Teksasu, nie wiadomo jak znalazł się w tej części galaktyki, w tym wrogim wszechświecie po jakiejś ciężkiej podróży, ale tak i nie przyjął się na tej ziemi. Dawno należało go wyrwać z sercem, z krwią, razem z mięsem, wyrzucić zza pazuchy i pójść sobie własną drogą — bez niego — ale jak on bez ciebie? jak ty bez niego? przecież nie masz nikogo więcej, on ma — tylko ciebie. Jeszcze mógłbyś wspomnieć strzelbę na nabój kalibru 338 magnum, o której nie warto nikomu wiedzieć, która ratowała ci życie i była wierną towarzyszką, którą przezornie ukryłeś w Piszkach jeszcze w marcu 2015 roku i teraz choćby na jeden dzień w miesiącu do niej wracasz niczym do potajemnej kochanki, żeby nie dać jej umrzeć, żeby nie dać sobie umrzeć, żeby upewnić się: uczucia te same, wy oboje wciąż żyjecie. (Tę skrzynkę nabojów dobrzy ludzie przerzucili morzem z dalekiego Teksasu dla Iwana z 95-tej, ale Iwan nie wyszedł z DAP-u, więc tysiąc nabojów — 20 boksów każdy — dostało się tobie). Pierwsze 200 nabojów wyleciało w świat tylko po to, by do świata się przystrzelać (przecież nie jesteś strzelcem, ty po prostu nienawidzisz), a następne 100 przez 2,5 roku poszło w cel. 700 zostało, nietrudno zgadnąć, jeśli nic się nie stanie — dzisiaj, jutro, w następnym roku — wiesz, co będziesz robił w następne 15—20 lat. Minęło całkiem niewiele czasu i ty już zgarniasz swoje telefony komórkowe i zanosisz handlarzowi starzyzną na rynek: numery starte, pod tymi numerami nikt nie figuruje, abonent tymczasowo niedostępny, taki numer nie istnieje, twój numer na rękawie. I tylko ktoś, nieznajomy mężczyzna bez imienia, bez przeszłości, bez twarzy — ile byś się mu nie przyglądał, będzie siedział w starym ogrodzie, zamaskowawszy się wierszami na starej, przekrzywionej ławce, razem ze strzelbą z wytartą kolbą i kompletnie odmrożonym kaktusem, i będzie patrzył na jesień, z której już prawie nic nie zostało, chyba brudnopis jakiegoś wiersza, którego nikomu nie dopisać, który nigdy nie stanie się wierszem, na zawsze pozostając brudnopisem czegoś większego: bezimienny listek w kupie liści — już nawet nie wiedzieć, z jakiego drzewa on spadł. 25.12.2017 * * * Na Donbasie noc nastaje nagle, nie tak jak my przywykliśmy w domu, ciemność opada znienacka niczym klatka do kopalni węgla, ty dokądś wpadasz z ciałem czy bez — do wyboru — w nieznane, niczym głośno rozległ się wybuch, niesłyszalnie, nieważko, kiedy ty jesteś wewnątrz niego, rozłożył cię na molekuły, rozerwał na kawałki. Byłeś człowiekiem, na chwilę przed tym byłeś cywilizowanym człowiekiem, jeszcze dosłownie minutę temu żyłeś w XXI wieku, czytałeś Sartre’a, Ezrę Pounda, kochałeś Saint-Exupéry’ego, słuchałeś Stinga, Coja, Oksany Biłozir, prowadziłeś auto, pielęgnowałeś ogród, majsterkowałeś łódź, kochałeś żonę, kochałeś się z jeszcze jedną i jeszcze jedną kobietą, co miesiąc chodziłeś z przyjaciółmi na futbol, co roku z rodziną do cerkwi, ubóstwiałeś młode wino i nienawidziłeś zupy z pulpetami, twoja wiara wydawała się niezachwiana w świat, gdzie pokojowo współistnieją piwo, bóg i internet 3G. Zatrzzeszczała stara wciągarka z charakterystycznym metalowym zacharczeniem i oto ty już wpadasz w erę pierwotnego zwierzęcego strachu, windą do piekła, w epokę potworów, ciemnych ludożerczych czasów. Skamieniałe dinozaury i mamuty, olbrzymie gady, latające jaszczury, kwiaty-zabójcy, motyle-wampiry, reliktowe lasy, paprocie, baobaby, które już dawno miały stać się węglem, organicznym paliwem dla nowych mieszkańców planety, panującej agresywnej rasy — dla nas z wami, węglem nie stały się, wbrew oczekiwaniom, one stały się żywe. Ożyły nieznane nauce istoty, które według jednej z wersji uważano za wymarłe, według innej zaliczano do świata zwierzęcego rodziny małpowatych, inaczej trzeba by uznać je za naszych przodków, potworów, które poruszały się na dwóch tylnych łapach i przy pierwszej lepszej okazji zabijały sobie podobnych i tylko tym przypominały ludzi. Wzmianki o nich nie ma w żadnym podręczniku z historii, tylko w podręcznikach z ewolucji, ich miał zetrzeć z powierzchni planety potop (uczeni i teolodzy mylą się) czy lodowiec. Rozbudzone licznymi wybuchami czy umyślnie preparowane w tajnych wojskowych laboratoriach, te nienasycone potwory wyskakiwały na ciebie ze swoich zasadzek: twoje strachy pokonywały ciebie. Mógłbyś przeżegnać się, ale w tamtym czasie bóg jeszcze nie został znaleziony, w odróżnieniu od niego ogień był zawsze, każdy jak mógł z tego korzystał, żeby ogrzać się, odstraszyć ciemność, oświetlić strach, zatrzymać bestię: ty też skorzystałeś z ognia. Cieszyłeś się prostymi rzeczami niczym pierwotny człowiek: nóż, ogień, woda, trochę jedzenia, ściany — to wszystko, co masz, co naprawdę trzeba, aby żyć.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
który przez teleskopogląda gwiaździste niebo, mając nadzieję uchwycić ruch dalekich, nieznanych światów. Nikt nie mówi tego na głos: czysto nic rozumnego, jesteśmy samotni na tej planecie.
Żeby nie przegapić ataku, żołnierz co dwadzieścia minut będzie zerkać w termowizor, dopóki nad Donieckiem nie wzejdzie słońce, nie nadejdzie ranek, nie ustąpi noc. Kiedy ustąpi noc, nadejdzie ranek, wzejdzie słońce nad Donieckiem? Może ciemność pochłonie je na zawsze, ale żołnierz będzie czekać do ostatka, za cenę własnego życia, jeśli trzeba, jak astronom — on wierzy w przybyszów z innej planety, i gwarancją tej wiary jest nie słowo, lecz miecz. Teraz na dwadzieścia minut można się rozluźnić. Strzepnąć z oczu czarne motylki.
Oko w oko z ciemnością starasz się wypatrzyć, gdzie by się położyć; szukasz skrzynek z ВОГами, to, co trzeba, układasz w kącie, broń lekko luzujesz, paski na hełmie i kamizelce kuloodpornej, rozwiązujesz buty, by w jednej chwili wszystko z powrotem zapiąć na miejscu, na wypadek gdyby nagle, jeśli oni... Czujesz ulgę, krew i świeże powietrze napływają do zmęczonych mięśni, powieki się sklejają, wyciągnąłeś nogi — kto nie był, ten nie wie, czym jest błogostan — opierasz się o chłodną ścianę. Sen jak śliski, zimny wąż wypełzł skądś z samej ciemności, owinął się wokół nogi, wsunął się pod koszulę i pełznie w górę wzdłuż pleców. Dwadzieścia minut odpoczynku, powierzyć własne życie innemu człowiekowi, na całe dwadzieścia minut, dwadzieścia minut pełnego odłączenia, jak dwadzieścia kropli wody dla spragnionego na pustyni: w tych dwudziestu minutach zawsze przychodzą one, twoje prastare gości, zdradliwe sny.
…Oczywiście można pójść przetartym szlakiem: znów wciągnąć SPG na czwarte piętro i z całej siły uderzyć w nich bezpośrednim ostrzałem, ale z SPG to był chybiony pomysł, przyznaję, lecz nie żałuję! Dobrze wtedy im przypieprzyliśmy, spaliliśmy załogę i ich BRDM…
…Co to za wojna? Nie ta wojna, co teraz. W czternastym – o, to była wojna! Można było strzelić bez pytania o pozwolenie każdego gnojka, który myśli, że jest szefem nad człowiekiem. W czternastym zawsze mówiłem Lemkowi: „Szwagrze, no, raz-dwa, strzelcie z ZU-szki w tamtą zieleninę, bo coś mi się zdaje, że tam siedzi jakiś wróg”. A ja skąd wiem? Może siedzi, a może nie”. A on do tego: „Można, bracie, tylko przerzedzę? Szkoda za darmo niszczyć boże drzewko”. Tak mniej więcej mój dziadek pytał moją babcię: „Można, Lizo?” — a ona mu na to: „Można, Ilku”, i jej serduszko biło tak głośno, jakby sto gołąbek zamkniętych w klatce, a tajemniczy uśmiech błąkał się po twarzy…
…Najpierw chcieli oddać jeńców do kontrwywiadu, dopóki nie spojrzeli na ich dokumenty, a jak spojrzeli, to odprowadzili ich za stodołę, a Karmeluk sam wpakował każdemu kulę. Co takiego było w tych dokumentach? Lew Tołstoj, kontraktowy, urodzony w obwodzie samarskim, i Aleksander Puszkin, płakał mocno, chciał żyć, przysięgał, że wierszy nie pisze i nigdy nie napisze, młody chłopak, moskal…
…Ci porzuceni ludzie wpadli do tej klatki schodowej prawdopodobnie pod koniec lat 80., żeby się przepieprzyć, wstrzyknąć sobie, posłuchać piosenek Hadiukinów, zapalić skręta, poczytać szalonego Osmaczkę, i tak już zostali tam na długie 30 lat: obrzmiałe babki z protezami zębowymi, z odbijaniem, źle farbowanymi siwymi pasmami, łysi, krótkowzroczni goście z nietrzymaniem moczu, z e-papierosem, z dziesięcioma nieudanymi powieściami o życiu, które się nie udało, którzy od dawna zamiast porannego seksu uprawiają poranną kaszkę od żon…
…wypatroszyliśmy ten ich kurnik jak brzuch dzika. Palij przytaszczył ze sobą RPG i z trzydziestu kroków — jak strzelił! — prosto w strzelnicę czterech położył od razu, więc zostawili ich tam, gdzie leżeli, a jeszcze dwóch nieprzytomnych przyprowadzili do siebie, na stanowisko. Ljemko się cieszył, myślał, że dadzą tygodniowy urlop, żeby wrócić do domu, do dzieciaków. Marusznin w ogóle już liczył na gwiazdę Bohatera. Bab'jak też rozmiękł, ślinę puścił, otworzył gębę, a ja tylko zerknąłem na kombata i od razu wszystko zrozumiałem. Nam by piwa — mówię — ugasić pragnienie, bo po walce w gębie jakby soli piasku nasypano, w dwulitrowych butlach, żeby po butli na brata, i poleżeć pół dnia w chłodku za namiotem. Wyszło na to, że to moja pierwsza nagroda na wojnie: po dwa litry piwa za każdego jeńca, półtora — za zabitego. Nie wiem, czy dobrze brać zapłatę za zabitych, ale tak wyszło.
Zdrygnąłem się, przetarłem zaspane oczy — węża już nie było, tylko lepki chłód od wilgotnej ściany i śluz na ciele zostawiony przez węża. Noc bowiem minęła, bo wszystko na tym świecie mija — oprócz wojny, która, wypuściwszy oddech, odpoczywa jedną chwilę — a komuś wystarcza, by się nażyć. Jutro będzie nowy dzień i nowa chwila. 10.04.2018
Tłumaczenie maszynowe
Olha Żmudowska
Dokumentalny film „Kindrat”, którego premierowy pokaz odbył się niedawno, to kolejny przejaw twórczości Borysa Humeniuka. Film, podobnie jak jego „wojenne” wiersze, przypomina modlitwę, ale nie pokorną, błagalną, lecz modlitwę wstrząsu, oburzenia i niezgody na to, co Ukraina przeżywa obecnie. Poeta, prozaik i dziennikarz Borys Humeniuk stał się inspiratorem i autorem pomysłu filmu o Wasylu Kindrackim, który zginął 28 maja 2015 roku w strefie ATO. Zastępca dowódcy batalionu OUN o pseudonimie bojowym „Kindrat” przed wojną był zawodowym dziennikarzem, więc znaczną część kadrów nakręcił Kindracki. Portret Bohatera, kontynuując pracę przerwaną jego śmiercią, postanowił stworzyć jego bojowy towarzysz broni, znany pisarz, autor książek „Wiersze z wojny” i „Blokpost”, Borys Humeniuk. Borys Humeniuk zaznacza, że film miał wejść na ekrany już w zeszłym roku, ale z powodu pewnych przyczyn twórczych i technicznych premierowy pokaz odbył się dopiero w marcu 2018 roku. To jego pierwszy film, i szczerze przyznaje: „Odnoszę się do niego tak, jak do swoich książek. A film „Kindrat” to kontynuacja pracy rozpoczętej przez samego Wasyla Kindrackiego. Rzecz w tym, że Kindrat na froncie prowadził wideodziennik bojowych dni. Część tego nagrania zachowała się, i to stało się podstawą filmu dokumentalnego. Na froncie Wasyl Kindracki starał się być nie tylko dobrym żołnierzem, ale także profesjonalnym dziennikarzem. Po jego śmierci zostałem z jego kamerą, na której są nagrania wykonane przez niego. Kindrat filmował Piski, żołnierzy naszego batalionu, a chłopcy w zamian filmowali jego. To właśnie jest podstawa filmu”. Zdjęcia do filmu (reżyseria — Jurij Pupyryn) o Wasylu Kindrackim rozpoczęły się
...kręcono w Piskach, Butiwce, Wodianem w obwodzie donieckim, a także w obwodzie iwanofrankowskim, w Mykołajowie w obwodzie lwowskim. „Kindrat zginął w wieku 52 lat. A my znaliśmy się przez pół roku. Chcieliśmy wyjaśnić, jak ukształtował się jako patriota, mężczyzna gotowy oddać życie za swój kraj. Dlatego pojechaliśmy do jego domu rodzinnego, gdzie się urodził – we wsi Strupkiw w rejonie kołomyjskim w obwodzie iwanofrankowskim. Niestety, rodziców już nie ma, ale żyje jego pierwsza nauczycielka, bracia i siostry, matka chrzestna. A mieszkał w Mykołajowie w obwodzie lwowskim. Tam zostali żona, córka i syn. Rozmawialiśmy z przyjaciółmi, kolegami z grupy. Dla każdego z nich jest swój Kindrat” – powiedział pisarz. Borys Humeniuk liczy na to, że film będą emitować ukraińskie stacje telewizyjne. Chce też zaprezentować film o Wasylu Kindrackim na festiwalu filmowym w Europie. Obecnie premiera filmu odbywa się w obwodowych miastach Ukrainy. Wasyl Kindracki w latach 90. pracował jako korespondent gazety „Rozdolski Budowniczy”, następnie był redaktorem gazety „Wisnyk Rozdilla”. W latach 2005–2010 kierował Mykołajowską Administracją Rejonową w obwodzie lwowskim. Aktywnie uczestniczył w życiu społeczno-politycznym regionu i kraju, wychowywał dwoje dzieci. Brał również udział w Rewolucji Godności, a w listopadzie 2014 roku wstąpił w szeregi ochotniczego batalionu OUN. Walczył w miejscowości Piski, a od maja 2015 roku – we wsi Wodiane w rejonie jasynuwackim w obwodzie donieckim. 25 maja 2015 roku żołnierz zawiesił państwową flagę i flagę OUN na wieży szybu kopalni we wsi Wodiane, skąd było widać Donieck i którą stale ostrzeliwali przeciwnicy. A już dwa dni później Wasyl Kindracki zginął podczas ostrzału rosyjskich bojowników pozycji „Szachta” w pobliżu Wodianego.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK
Mapy i plany „bogu chronionego i bogiem ocalonego grodu”, który od najdawniejszych czasów niósł swoją „protohipostazę drugiego Jeruzalem”, stały się przedmiotem fascynacji i badań historyczki oraz muzealniczki Tetiany Lutej. Podsumowaniem jej wieloletnich badań jest zbiór map, do którego weszło około trzech tysięcy kopii wykonanych w archiwach Lwowa, Warszawy, Moskwy, Petersburga, oraz książka „IMAGO URBIS: Kijów na dawnych mapach”. Tetiana Luta — kandydatka nauk historycznych, zastępczyni dyrektora generalnego Muzeum Historii Miasta Kijowa ds. naukowych, autorka i redaktorka ponad 150 artykułów oraz 15 wydawnictw archeograficznych z historii Ukrainy, wykładowczyni katedry historii Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, oraz wydawca, propagator kultury narodowej Ołeksandr Sawczuk z Charkowa, dzięki którego staraniom książka została wydana, opowiedzieli o złożonej i żmudnej pracy nad publikacją. Książkę o Kijowie na dawnych mapach pisano ponad 10 lat i planowano jako wizytówkę miasta dla kijowian oraz dla wszystkich Ukraińców, którzy powinni znać historię swojej stolicy — czytać ją i widzieć na własne oczy. W wydaniu jest wiele „obrazków” — map, szkiców i wizerunków miasta, co daje cudzoziemcom szerokie wyobrażenie o Kijowie.
Tajemnice scytyjskiego kwadratu Jak świadczą najdawniejsze zachowane światowe zabytki kartograficzne, wyobrażenia o ziemiach, które obecnie stanowią terytorium Ukrainy, ukształtowały się od początków kartografowania ludzkiej cywilizacji. Autorzy antyczni — „ojciec historii” Herodot, starogrecki astronom, autor dzieła o mierzeniu ziemi Eratostenes, autor 17-tomowej „Geografii”, napisanej około 7 roku p.n.e. Strabon, starogrecki matematyk, astronom, geograf, który stworzył geocentryczny system świata Klaudiusz Ptolemeusz szczegółowo opisywali Scytię-Sarmację. Każdy z nich miał wyobrażenie o realiach geograficznych tych ziem, a Klaudiusz Ptolemeusz wyznaczył współrzędne Scytii-Sarmacji i pokazał je na mapie. Wizerunki tych terenów dotrwały do naszych czasów poprzez interpretacje bizantyjskich kartografów i pośrednictwo arabskich. Pierwsze wydanie Geografii Klaudiusza Ptolemeusza ukazało się w 1475 roku w Vicenzy, we Włoszech; nie było tu map, tekst jedynie konstatował współrzędne geograficzne obiektów zaznaczonych w pracach Ptolemeusza. W drugim wydaniu dzieła, które ujrzało światło dzienne w Bolonii w 1477 roku, znajdowały się już mapy, które unaoczniły obiekty na legendarnych terenach tak zwanych Hiperborejczyków, mitycznych plemion Północy. Właśnie od promap Klaudiusza Ptolemeusza biorą swój zwizualizowany początek liczne „obiekty antyczne” na ziemiach ukraińskich. Jeszcze u poprzedników Ptolemeusza — Eratostenesa, Hekatajosa z Miletu, Strabona — północne wybrzeże Morza Czarnego nazywano „wybrzeżem wyspiarskim” i porównywano ze scytyjskim łukiem, który składał się z dwóch półłuków. Taka obrazowość świadczy o tym, że wiedza kartograficzna dawnych o naszych terenach bazowała na jakichś wizerunkach. A metoda opisu geograficznego Herodota (w jego „Historii” zawarty jest pierwszy systematyczny opis życia i obyczajów Scytów) nasuwa myśl, że przy pi-
Wydawca książki, propagator kultury narodowej Ołeksandr Sawczuk z Charkowa saniu swojego dzieła korzystał z jakiejś mapy. Rzeki u niego wymienione są kolejno z zachodu na wschód, czyli od lewej do prawej, to samo dotyczy nazw plemion, miast, miejscowości. Północ Herodot nie raz nazywa „górą” — tak przyjęło się do dziś nazywać północne części map geograficznych. Opis Scytii u Herodota nasycony jest wyjątkowo interesującymi informacjami. Tetiana Luta przypuszcza, że u podstaw antycznej geografii leżało nieznane źródło kartograficzne, być może pochodzenia miejscowego. Istnieją opinie, że autorem takiej pierwszej mapy Scytii mógł być Anacharsis — syn scytyjskiego króla Gnurosa, znany uczony, podróżnik i wynalazca. Sama Scytia u Herodota może być w całości uważana za odczytaną mapę — jeśli przyjąć Scytię za czworokąt, którego dwa boki są wyciągnięte do morza, to linia biegnąca w głąb kraju po długości będzie absolutnie identyczna z linią wybrzeża morskiego. Ponieważ od ujścia Istru (Dunaju) do Borystenu (Dniepru) jest 10 dni drogi, a od Borystenu do jeziora Meotyda (Morze Azowskie) jeszcze 10 dni, a potem od morza w głąb kraju do Melanchlenów, którzy żyją powyżej Scytów, 20 dni drogi. Ale wróćmy do Ptolemeusza, który dobrze znał terytorium Europy Wschodniej. Jej granice wyznaczył w przestrzeni między Zatoką Wenedzką (Morzem Bałtyckim) a Meotydą. Ptolemeusz po raz pierwszy utrwalił na mapie Karpaty: u niego te góry występują jako naturalna granica Sarmacji. W słynnych rzymskich wydaniach atlasu geograficznego z 1507 i 1508 roku, gdzie było 33 mapy i po raz pierwszy zaprezentowano zarysy
Nowego Świata, przedstawione jest całe terytorium współczesnej Ukrainy: Sarmacja Europejska, Chersonez Taurydzki, miasta Olbia, Teodozja, Pantikapajon, obecnie Kercz, oraz inne obiekty. Właśnie na tych mapach nakreślono także Ptolemeuszowski wymiar położenia ujścia Dniepru na 57 stopniach 30 minutach długości i 48 stopniach 30 minutach szerokości. Właśnie tymi terenami — ujściem Dniepru — przebiegał szlak armii rzymskiej, wybity na skórzanej tarczy wojownika, znalezionej podczas wykopalisk nad Eufratem. Tę ziemię przedstawiono także na starej rzymskiej mapie drogowej z około 500 roku, znanej jako Tabula Peutingeriana. Jej, prawdopodobnie większy rozmiarami, prototyp datuje się na pierwszy wiek od Narodzenia Chrystusa, a za autora uważa się rzymskiego geografa Kastoriusza. Kopię mapy wykonano w 250 roku, a dodatki i poprawki nanoszono od 350 do 500 roku. Na tej mapie widzimy ziemie, gdzie mieszkali Sarmaci, Wenedowie, Roksolanie. Historyk Publiusz Korneliusz Tacyt uważał Wenedów za bezpośrednich przodków Słowian, a w średniowiecznych dokumentach tureckich i europejskich Ukrainę nazywano Roksolanią, a jej mieszkańców — Roksolanami. Według Ptolemeusza, w Wenecji w 1511 roku Sylvanus Bernard wydał mapę Europy na 26 arkuszach, wśród nich także „Octava Evropae tabula” — mapę terenów Ukrainy, gdzie jest Dniepr, a na nim oznaczenie
Azagarium w miejscu lokalizacji Kijowa. Ta nazwa odpowiada Ptolemeuszowskiemu oznaczeniu lokalizacji miasta na prawym brzegu Dniepru. Oprócz wspomnianego Azagarium Ptolemeusz zaznacza tutaj miasto Amadok. Ta nazwa w przyszłości będzie oznaczać jeziora na terenach Sarmacji.
Okazuje się, że arabska tradycja wiedzy o naszej ziemi jest znacznie starsza niż zachodnioeuropejska. Wschodni podróżnicy i uczeni odwiedzali i zaznaczali na mapach ukraińskie tereny co najmniej od lat 820. Pod koniec IX w. al-Dżajhani, władca Chorasanu, w „Księdze dróg dla poznania państw” pisał o trzech plemionach Rusów oraz o tym, że ich władca mieszka w mieście Kujaba. Jest to pierwsza światowa wzmianka o Kijowie, kiedy jego nazwa została transliterowana na inny język z oryginalnej. Za źródło dla al-Dżajhaniego posłużył tekst Ibn Chordadbeha, w którym wspomniano kupców-Rusów, oddzielonych od kupców-Słowian. Ciekawe, że w arabskich dziełach ich autorzy odróżniają Rusów i Słowian. Wielkie zainteresowanie dla nas przedstawiają również mapy świata, sporządzone między 1154 a 1192 rokiem przez al-Idrisiego, jako ilustracje do jego pracy „Rozrywka dla kogoś, kto pragnie przemierzyć świat”. Zawierają one zarówno szczegółowy obraz linii brzegowej Morza Czarnego, jak i miasta Rusi. Główne dzieło kartograficzne Idrisiego — Tabula Rogeriana zawiera pierwszą utrwaloną nazwę Rusi na światowych przestrzeniach: „A co do kraju Ruś, to jest on wielki, ludów mało i są odizolowane”. Ten sam Idrisi wymienia również miasta — Mankerman-Kijaw (Kijów), Berezław (Perejasław), Kaniów, Barazula (Berezań?), Taribula (Terebowla), Galicja (Halicz). Jak zaznacza Tetiana Liuta, nazwa Kijowa — Mankerman — to arabska tradycja. To, że jest to właśnie Kijów, świadczy korespondencja rządu Sulejmana Wspaniałego z polskim królem, gdzie Kijów nazwano właśnie tak — Mankermanem — Wielkim Miastem. „Kijów”, „Ruś”, „Ukraina”. Ciekawą informację zachowała islandzka mapa z pierwszej połowy XIII w., gdzie nieznany autor napisał „Skithia, Frigida (czyli zimna ziemia), Eronei (koczownicy), Kio”. Kijów jest jednym z trzech europejskich miast na mapie, dwa pozostałe to Konstantynopol i Rzym. Tak wielkie znaczenie Kijowa wskazuje na czas przed najazdem mongolskim. Około 1351 r. stworzono znany rękopiśmienny „Atlas Medyceuszy”, w którym przedstawiona jest mapa świata z zaznaczeniem terenów Ukrainy, w centrum główne miasto — Kijów. Rękopiśmienna mapa świata Fra Mauro z 1459 r. zawiera taki zapis Kijowa — Chevo, Chio. Początek XVI w. (1506 r.) został naznaczony wydaniem szeregu map, gdzie reprezentowana jest ukraińska sieć geograficzna z regionalną toponimiką. Tak w latach 1523—1524 kardynał i pisarz Alberto Campanse w liście do papieża Klemensa VII opisuje sytuację w Moskwii, wspominając o Rusi i Kijowie: „Chiovia – stolica jego królestwa (polskiego) przy rzece Borysfenie, jest jednym z najpiękniejszych i najbogatszych miast, pomimo tego, że został złupiony i zrujnowany doszczętnie przez okrucieństwo i szaleństwo Tatarów”. Pisze on, że najazdy na Rosów nie ustają, a Rosów i Rutenów niektórzy uważają za jedno z Moskalami, bo „mówią jednym językiem i wyznają jedną wiarę”. W liście mowa jest także o miastach Kaniów, Czernihów, Czerkasy, Brześć, Putywl, Nowogród Siewierski, Kamieniec na Brześczyźnie. W tymże XVI w. śladem toponimu Ruś na zachodnioeuropejskich mapach pojawia się także toponim Ukraina. Mapy Kijowa opowiadają nam nie tylko o jego krajobrazach, historii, ale i kolonizacji. Dzięki kartografom możemy sobie wyobrazić, jakim było miasto, powiedzmy w 1745 roku, kiedy, jak zaznaczono na planie, na Počajnie na odcinku od cerkwi św. Eliasza do ujścia rzeczki do Dniepru stał 31 młyn, czy w 1837 roku, gdzie według planu Kijowa na ulicach Małej i Wielkiej Podwalnej, Wielkiej Kudriawskiej oraz przy Złotych Wrotach wciąż zachowywały się pozostałości wałów obronnych. Wiele informacji do przemyśleń daje nam także książka H. Alforowej i W. Charłamowa „Kijów w drugiej... W Państwowej Naukowej Bibliotece Architektoniczno-Budowlanej im. W. H. Zabołotnego odbyła się prezentacja książki Tetiany Liutej „Imago Urbis: Kijów na dawnych mapach”, w której historia stolicy przedstawiona jest na przykładach map różnego pochodzenia: od zachodnioeuropejskiej tradycji po arabskie i tureckie zabytki kartograficzne, które dają wyobrażenie o wizerunku naszej stolicy na światowych przestrzeniach od najdawniejszych czasów. W tej unikalnej na nasze czasy książce czytelnik ma możliwość zobaczyć, jak mnisi Ławry Peczerskiej wyobrażali sobie cuda pieczar i jak przedstawiali je na swoich wspaniałych drzeworytach; jak wiedza techniczna i technologie pomiarowe dotarły do nas przez zachodnie pośrednictwo oraz jakie tradycyjne praktyki pomiarowe stosowano tutaj od czasów staroruskich dzięki bizantyjskiej tradycji. Miasto z lotu ptaka jako Miasto-Ryba, w zarysach rzek Dniepru, Libiedzi, Hłyboczycy, na brzegach których liczne pagórki, jary, doliny, lasy, ogrody i świątynie, dzwonnice, mury, bramy, twierdze, umocnienia, wieże, stajnie — wszystko to wiek po wieku utrwalały mapy, które zachowały dla nas obraz i ducha ukraińskiej stolicy, której stałą podstawą urbanistyczną i bezdyskusyjną dominantą wszelkich rozwiązań architektonicznych i organizacyjno-przestrzennych od XI do XXI w. były Sobór Mądrości Bożej w Kijowie, Ławra Peczerska i Monaster św. Michała Archanioła. Historyk i muzealnik Tetiana Liuta podczas prezentacji książki „IMAGO URBIS: Kijów na dawnych mapach”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
połowy XVII wieku”, w której zrekonstruowano plan Kijowa I. Uszakowa z 1695 r. Ale jej autorzy z jakiegoś powodu „nie zauważają” kozackich okopów i umocnień, zbudowanych przez kozaków Iwana Samojłowycza, a potem Iwana Mazepy, niezauważalne pozostają także nowo wybudowane hetmańskie świątynie — Objawienia Pańskiego oraz św. Mikołaja. Kolonialne budownictwo forteczne w Kijowie zmieniło jego wizerunek z tradycyjnego „Nowego/Drugiego Jeruzalem” na forpoczt budownictwa obronnego i więziennego — głównymi obiektami map miasta od II połowy XVII w. do XIX w. była twierdza i wszystkie związane z nią zmiany w strukturze miasta. Przejawem imperialnej polityki na ukraińskich terenach stało się, jak świadczą mapy, „oczyszczanie” miasta. W 1807 roku w Kijowie wojskowy generał-gubernator M. Kutuzow, zesłany tutaj za klęskę pod Austerlitz, rozpoczął budowę umocnień fortecznych. Podczas prac, w 1812 roku, zaplanowano wysadzenie jednego z arcydzieł Mazepy — Soboru św. Mikołaja w Kijowie. W tamtym czasie pojawiła się idea wykorzystania pieczar Ławry do umieszczenia tam sztabu i korpusu oficerskiego. I jeśli Sobór Mikołajski przetrwał do 1934 r., to Wniebowstąpienia Pańskiego Monaster Pieczerski matki Mazepy, który górował tuż naprzeciwko Ławry, w miejscu dzisiejszego „Arsenału Artystycznego”, został zniszczony. Kompleks, z cerkwią Wniebowstąpienia (zbudowaną kosztem Mazepy) i cerkwią Opieki Matki Bożej, przedstawiono na dwóch znanych mapach Kijowa — planie Kałnofojskiego z 1638 r. oraz planie z 1695 r. Zburzono monaster na rozkaz Piotra I pod arsenał Twierdzy Kijowskiej. I jeśli dzieckiem Piotra stała się twierdza wokół Monasteru Pieczerskiego, to dzieckiem Mazepy — świątynie i sobory, które wznosił w Kijowie, w tym także w Kolegium Mohylańskim. W średniowiecznym Kijowie istniała europejska tradycja kartografowania. Dzięki wysiłkom miejscowych kreślarzy i rytowników stworzono tu pierwsze rodzime plany instrumentalne. Na zachowanej mapie autorstwa słynnego Ołeksandra Tarasewycza z przedstawieniem terytorium Ukrainy z napisem „Ukraina” z końca XVII w. można łatwo się przekonać, że kunszt rytowników tamtego czasu był doskonały i odpowiadał europejskiemu poziomowi najlepszych szkół rytowniczych. W Rosji kartografia pojawia się dopiero za Piotra i to dzięki nam, Ukraińcom. Książka Tetiany Lutej zaznajamia czytelnika także z mapami, na których zaznaczono miejsca owiane tajemnicami i legendami. Dzięki zachowanym planom wiemy, gdzie Kij władał przewozem — dawne uroczysko Kija leżało na lewym brzegu Dniepru, tam, gdzie zaczynała się przeprawa Nawodnycka. Na mapie Jurija Nemyrycza z 1650 r. jej ślad znajduje się w rejonie wyspy Truchanów. W kijowskiej kartografii są też miejsca gogolowskie. Wielki Ukrainiec Mykoła Wasylowycz z wielką miłością opisywał rodzimą ziemię. Ze szkoły pamiętamy jego słynne „Cudowny jest Dniepr…”. Taką samą cześć oddawał artysta Kijowowi, o którym wspominał w wielu utworach, na stronach których kopiował kijowskie cerkwie, uliczki… Mapy pozwalają nam prześledzić realia utworów literackich Mykoły Gogola. Obiekty toponimiczne Kijowa legły u podstaw takich znanych jego utworów, jak „Wij” oraz „Straszna zemsta” — sama Łysa Góra jest tego warta!
Tłumaczenie maszynowe
Radosława CZEKMY SZEWA, Międzynarodowa Fundacja „Odrodzenie” Specjalne belgijskie wydanie „Wszechświata” — antologia współczesnej dramaturgii belgijskiej, która stała się rezultatem owocnej współpracy ukraińskich i belgijskich literatów. Redaktorem wydania został znany ukraiński tłumacz i laureat nagrody „Ars Translationis” Dmytro Czystiak. D. Czystiak w swoim słowie tak wyjaśnił aktualność literatury belgijskiej dla Ukrainy: „Dramaturgia już ze względu na swoją specyfikę gatunkową jawi się jako przestrzeń dialogu »ja« i »innego«. I właśnie Belgia, leżąca na przecięciu dwóch potężnych areałów kulturowych, »germanizmu« i »latynizmu« w pełnokrwistym mieszaniu tradycji walońskiej i flamandzkiej, jawi się jako swoisty emblemat tych dramaturgicznych (a niekiedy i dramatycznych) przesunięć, które zachodzą w samym środku najnowszych nurtów europejskiej wspólnoty”. To wydarzenie stało się świętem dramaturgii, gdyż teatr „Suzirja” specjalnie na prezentację przygotował inscenizacje fragmentów sztuk Jacques’a De Deckera „Objawienie-80” oraz Thierry’ego Debrou „Książko-wąchacz”, a także czytanie poezji laureatów Międzynarodowego konkursu poezji „Miłość do wolności”, który został zorganizowany przez Europejską Akademię Nauk, Sztuk i Literatury. Z powitalnym słowem do uczestników wydarzenia zwrócił się Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Królestwa Belgii na Ukrainie Luc Jacobs. Ambasador odnotował konsekwencję pracy czasopisma „Wszechświat” w prezentowaniu na Ukrainie kultury europejskiej, w tym także przekładów najbardziej znaczących autorów naszych czasów. Wszak zaprezentowane specjalne belgijskie wydanie „Wszechświata” jest już drugim, w 2005 roku światło dzienne ujrzało wydanie poświęcone współczesnej prozie i poezji belgijskiej. Luc Jacobs ma nadzieję, że pałeczkę od redakcji przejmą także inne ukraińskie teatry, poza „Suzirja”, i tchną w teksty życie sceniczne. Prawdziwą niespodzianką dla uczestników prezentacji stało się to, że na Ukrainę po raz pierwszy z wizytą przybył Jacques De Decker, dożywotni członek Belgijskiej Królewskiej Akademii Języka i Literatury Francuskiej, znany na cały świat dramaturg, aktor, krytyk i pisarz. Sztuka De Deckera „Objawienie-80”, po raz pierwszy przetłumaczona na język ukraiński, ukazała się drukiem we „Wszechświecie”. Także w specjalnym belgijskim wydaniu czasopisma przedstawiono przekłady takich znanych dramaturgów, jak Jean Louvet i jego sztuka-monolog „Jakub w samotności”, która jest swoistą remityzacją naszych czasów przez pryzmat etyki chrześcijańskiej; Paul Emond ze sztuką „Tam, na jeziorze, aniołki tańczą”, w której odbywa się egzystencjalne poszukiwanie własnego »ja« w rozstrojonym otoczeniu w celu znalezienia harmonijnego współistnienia z Innym; Thierry Debrou ze sztuką „Książko-wąchacz”, w której przejawia się charakterystyczna cecha jego dramaturgii — szerokie podłoże kulturologiczne itd. Iwan Riabczij, tłumacz, laureat nagrody Gabinetu Ministrów Ukrainy imienia Maksyma Rylskiego, zaznaczył w swoim słowie: „Belgia — to kraj niewiarygodnych, mało znanych na Ukrainie skarbów kulturowych. Kraj, którego historia zachwyca. Kraj, który obecnie jest wzorem tolerancji i liberalizmu. Dla mnie Belgia — to druga ojczyzna. Należy zaznaczyć, że dramaturgia belgijska od czasów Maeterlincka i Ghelderode znała niemało sławnych imion i cieszę się, że w pierwszym rzędzie są to autorzy, którzy zostali przedstawieni w tym projekcie”. Czasopismo „Wszechświat” — to jedyne czasopismo na Ukrainie, które jest specjalnie poświęcone literaturze zagranicznej, kulturze, sztuce oraz akcentom społeczno-politycznym krajów zagranicznych. „Wszechświat” — to najstarsze ukraińskie czasopismo literackie, które wydawane jest od stycznia 1925 roku. Obecny zespół „Wszechświata” godnie kontynuuje sławną tradycję wydawnictwa, a specjalne belgijskie wydanie czasopisma jest tego potwierdzeniem. Dmytro Drozdowski, redaktor naczelny „Wszechświata”, zaznaczył: „Belgia — to nie tylko polityczne serce Europy, ale i kulturowe. I potwierdza to już drugi projekt, który zrealizowaliśmy w czasopiśmie »Wszechświat« razem z belgijskimi partnerami. Ten tydzień w Kijowie odbył się pod hasłem naszego czasopisma, które utwierdza ważność czytania jako fenomenu socjokulturowego, zdolnego wpływać na jakość życia. W poniedziałek mówiliśmy o wektorze wschodnim i przeprowadziliśmy czytanie noblisty z literatury, chińskiego pisarza Mo Yana. Jego słowa o wsparciu Ukrainy podczas wojny z rosyjskim agresorem ważą wiele. A w piątek czytaliśmy utwory dramaturgii belgijskiej, która odkrywa złożone problemy społeczne i tożsamościowe, ale także pokazuje zakorzenienie dramaturgii belgijskiej w tradycjach teatru światowego. Dramaturgia belgijska — to przestrzeń jednoczenia fizyki i metafizyki, rzeczywistości i marzenia, zmysłowego i nadzmysłowego”. Maksym LEWCZENKO, zastępca przewodniczącego NT ds. zabezpieczenia informacyjnego. Kijowianin Serhij Syngajiwski, człowiek o już solidnym stażu życiowym, jest znanym ukraińskim tłumaczem z języka angielskiego i na język angielski, w szczególności prozy artystycznej (dzięki niemu świat przeczytał po angielsku znanych „Jeźdźców” J. Janowskiego oraz „Posła Urus-Szejtana” W. Małyka) oraz monografii o sztuce ukraińskiej. Dziś zaś prezentuje w naszym mieście swoją pierwszą powieść „Droga do Asmary”. Powieść ta już dawno zyskała sympatię wojskowych, którzy przechodzą rehabilitację w Cybliwskim szpitalu wojskowym, i często zapraszają oni pana Serhija do siebie w gości. Tam, właściwie, doszło do znajomości Serhija Syngajiwskiego z Rymmą Iwaniwną Towkajło, którą sam autor nazywa swoją „najuważniejszą czytelniczką” i przyznaje, że dzięki niej Perejasław stał się dla niego niezwykle bliskim miastem (nawiasem mówiąc, właśnie zainspirowawszy się powieścią „Droga do Asmary”, Rymma Iwaniwna napisała swoją książkę „Przestrzeń ukrytego”). Prezentację autor rozpoczął od wspomnień, że gdzieś 30 lat temu, właśnie na początku kwietnia, w porze nocnej zrobił pierwsze notatki. Samą zaś powieść pisał około siedmiu-ośmiu lat i zakończył w 2013 roku, niedługo przed smutnymi wydarzeniami Rewolucji Godności. Serhij Syngajiwski opowiedział, że celowo zakończył wątek fabularny książki na 2012 roku, aby nie przerzucać mostka do tych smutnych wydarzeń. A już w 2016 roku „Droga do Asmary” wyszła w wydawnictwie „Klio” i szybko opanowała dużą sieć ukraińskich księgarni, w szczególności księgarni „Je”. W Kijowskich warsztatach akademickich sztuki teatralnej „Suzirja” odbyła się prezentacja specjalnego belgijskiego wydania czasopisma „Wszechświat”. Wydarzenie odbyło się we współpracy z Ambasadą Belgii na Ukrainie oraz Ministerstwem Kultury Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Po brzegi wypełniona sala konferencyjna im. Wasyla Suchomlinskiego z zachwytem ogląda na ekranach niezwykłą pracę graficzną Oleny Abessinowej „Dialog”. Właśnie ta praca została użyta w szacie graficznej powieści Serhija Synhajiwskiego „Droga do Asmary”, którą na początku kwietnia zaprezentowano w murach Perejasławsko-Chmielnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego.
W swojej relacji autor dokonał przeglądu wydarzeń, których był świadkiem, ponieważ w latach 1984–1987 Serhij Syngajewski służył jako wojskowy tłumacz w Etiopii, gdzie stał się świadkiem niebywałego głodu wywołanego „socjalistycznymi przemianami” oraz wojny bojowników o niepodległość Erytrei, co stało się podstawą powieści. Na kartach powieści „Droga do Asmary” czytelnik pozna historię miłości w odległym kraju, pośród głodu i wojny. Wojny, o której, mimo bezpośredniego udziału ZSRR, prawie nikt nie pamięta i która przypomina to, co dzieje się obecnie na Ukrainie. Historia miłości rozgrywa się na tle katastrofy humanitarnej — głodu w Etiopii w latach 1984–1986. W epicentrum walki z nieszczęściem, które radziecka propaganda przedstawia jako żywiołowe, znajduje się młody Ukrainiec, tłumacz oddziału transportowego. Po pierwszym szoku od obrazów ludzkiego cierpienia i przemocy, pierwszych prób egzotyki, pokus i rozczarowań, uświadamia sobie, że stał się częścią skomplikowanej i cynicznej gry, że jego kraj wspiera wojnę bratobójczą i dostarcza broń krwawemu reżimowi. Druga, współczesna linia powieści jest ściśle splątana z pierwszą. Rodzinna tajemnica, o której dowiaduje się odnoszący sukcesy kijowski architekt, wywraca jego życie do góry nogami. Na drodze do jej rozwiązania spotyka swoją pierwszą prawdziwą miłość i musi odpowiedzieć sobie na mnóstwo pytań, które wcześniej dla niego nie istniały. Za oknem jest rok 2012 i, podobnie jak w 1984 roku, Ukraina stoi na progu decydujących zmian, jeszcze tego nie odczuwając...
Oprócz opowieści o powieści autor uprzejmie i szeroko podzielił się z chętnymi swoją wizją wszystkich wydarzeń, których był świadkiem. Jego relacja została zilustrowana na ekranie kadrami fotograficznymi, specjalnie dobranymi przez pisarza, które pokazywały Etiopię, a także samą Asmarę, i dostarczyły uczestnikom spotkania niemałych wrażeń. Pan Serhij był bardzo metaforyczny, dlatego w trakcie spotkania kilkakrotnie cytował swoje ulubione wiersze, które weszły do powieści lub po prostu były bliskie tematowi spotkania. Znamienne, że temat rozmowy był bliski wielu obecnym, w tym profesorowi Mykole Pawłowiczowi Korpaniukowi, który, zainspirowany opowieścią autora, gdyż sam jest świadkiem tego okresu, podzielił się z obecnymi swoim doświadczeniem życiowym i obserwacjami w kontekście tamtych czasów. Na spotkaniu była liczna studencka publiczność: historycy, politolodzy, filolodzy oraz wielu tych, których interesowała postać pana Serhija i jego powieść. Zapewne najtrafniej o powieści i postaci Serhija Syngajewskiego powiedziała Rymma Iwaniwna Towkajło: „Ta książka to duchowy fundament i dziękuję autorowi za to, że przekazuje swoją wiedzę młodzieży. Powieść „Droga do Asmary” to cud, bo każda dobra książka zawsze zadziwia. Jest skarbem i pomaga w wielu sprawach się rozeznać. Jestem dumna i cieszę się, że w literaturze ukraińskiej istnieje taka powieść, a taka książka stoi na półkach obok znanych dzieł światowych. To książka o nieśmiertelności, o pięknie człowieka, o miłości. Jest afirmacją człowieczeństwa”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wpływ na pewne sfery życia i światowy rezonans (przede wszystkim „Wybuchu na pustyni”), wreszcie wpływ na relacje możnych tego świata. Bomby atomowe, które spadły na Hiroszimę i Nagasaki, odbiły się echem w każdym zakątku kuli ziemskiej, a także wyznaczyły start eskalacji zbrojeń. W tej samej powieści o wiele gęściej jest od empirii codziennego życia, w szczególności niezwykle wyraziście nakreślono barwne środowisko hippisów — ponuro egzotyczną enklawę w ówczesnej Ameryce. Niezmiennie chciwy faktów i szczegółów, Korsak opisuje nie tylko filozofię i w ogóle subkulturę tych „dzieci kwiatów”, ale też szczegółowo wypisuje tych, którzy stoją za kulisami tego politycznego teatru, którego aktorzy (z wyjątkiem ich przywódców) nawet nie podejrzewają, że scenariusze spektakli i role zostały im narzucone przez reżyserów-lalkarzy. I te scenariusze są bezpośrednio związane z takimi wydarzeniami, jak wojna w Wietnamie. Dyrygencka pałeczka z Kremla daje sygnał chórowi młodych szlachetnych pacyfistów, by organizowali demonstracje przeciwko amerykańskiej obecności w Wietnamie. Zatem oni, sami o tym nie wiedząc, podgrywają radzieckiemu imperializmowi, walcząc o jego panowanie tam. Ta powieść Korsaka jest nie mniej wieloplanowa i fabularnie rozgałęziona niż „Na rozstajach losu”. Są tu i epizody bojowe z Wietnamu, i skomplikowane losy Ukraińców, którzy wtedy byli w amerykańskiej armii i znaleźli się na tym polu walki, i relacje kremlowskich kompartyjnych gerontów, którzy finansowo podtrzymują swoich satelitów nie tylko w USA, ale i w wielu krajach, pragnąc rozszerzyć sferę swojego wpływu na całą planetę. Jest tu i zawsze rewolucyjna generacja studencka, i narkotykowy biznes, oraz sztuka manipulowania masową świadomością i opinią publiczną. Organicznie wplatają się w kanwę utworu liczne dokumentalne notatki, które zbiera główny bohater powieści Myrosław, który, nie dając się politycznie zaangażować, pragnie wszędzie dokopać się do sedna i ustalić prawdę. I to znacznie wzmacnia element intrygi w utworze, dynamizuje jego fabułę. O tej wojnie napisano wiele. Są socjologiczne raporty i monograficzne badania. Są niagary słów publicystów. Ale należy pamiętać o takim momencie. Swego czasu Arystoteles podkreślił: „Artystyczne przedstawienie historii jest bardziej naukowe i bliższe rzeczywistości niż szczegółowy raport historyczny. Poezja sięga samej istoty sprawy, podczas gdy szczegółowy raport daje tylko listę szczegółów”. Lista szczegółów powieściopisarza Korsaka nie interesowała. Byłoby to dla utworu artystycznego zbyt mało i płasko, bezwyraziście. Interesowało go przede wszystkim to, „co nie umiera”. „Z przeszłości chcemy zabrać ogień, a nie popiół” — powiedział Jean Jaurès. We wszystkich swoich utworach Korsak szukał — i znajdował — w historii właśnie ogień, a nie popiół.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ
Oto ostatnia powieść, którą zdążył ukończyć Iwan Korsak. Ostatnia powieść autora, który nabrał tak potężnego twórczego rozpędu. Powieść, która stała się przedwczesną kropką tej interesującej twórczej biografii. Już dopisując ją, Iwan Feodosijowycz napomknął mi o niej (powiedział o absolutnie nieznanym dla naszego czytelnika materiale, który posłużył za podstawę utworu), a ja próbowałem sobie wyobrazić, w jakiej fabule, tonalności i stylistyce zostanie ona wcielona. I okazało się, że na tle innych jego powieści ten utwór wydaje się najbardziej dynamiczny fabularnie i napisany bardzo powściągliwie; tutaj autor nie zlewa się ze swoimi postaciami, jak, powiedzmy, w „Atamanie Czajce”, „Cichej prawdzie Modesta Łewyckiego” czy „Nemyryczowym kluczu”. Tutaj on, zdystansowawszy się od wydarzeń i ludzi, prowadzi obiektywizowaną, bez jakichkolwiek sugestii emocjonalnego pedałowania opowieść. Nierzadko zdarzają się takie dziwne przypadki, kiedy styl utworu i przedstawiany w nim materiał przechodzą w krzyczący antagonizm. U Korsaka te ważne komponenty są zharmonizowane. Był zbyt doświadczonym autorem, aby nie czuć, jakiego rejestru i stylistycznego rysunku wymaga sama przestrzeń powieści. Jak wiadomo, o narodzinach każdego utworu (a zwłaszcza takich, jak u Korsaka, sensacyjnie nieoczekiwanych faktografią) można napisać jeszcze całą powieść. Interesujące i pouczające dla pracy literackiej momenty są w prehistorii tego utworu, co rzuca światło na całą literacką biografię Iwana Korsaka, krystalizując i uwydatniając w niej to, co najbardziej znamienne i charakterystyczne właśnie dla niego. Iwan Korsak przyzwyczaił (i nie tylko mnie jednego) do swoich nieoczekiwanych, można by rzec, po prostu sensacyjnych twórczych zamysłów. Niemal każda jego powieść wypływała z nieznanego i ogólnie zagadkowego materiału historycznego. Dopóki przygotowywano do druku jego kolejny utwór, autor przeważnie milczał o tym, co już dojrzewa w jego zamysłach, i było wrażenie, że po prostu wziął twórczy antrakt, aby zdystansować się od dopiero co napisanej powieści, spokojnie odetchnąć i przestroić się wewnętrznie, by w następnej pracy nie poddać się sile inercji poprzedniej. (Tak często bywa u prozaików — niekiedy ich utwory to jak wariacje jednej nuty stylowej). Kiedyś Wasyl Zemlak, pisząc o Pawle Zahrebelnym, imperatywnie podkreślił: „Zagadkowość musi unosić się nad każdym prawdziwym pisarzem”. Mówiąc o zagadkowości, miał oczywiście na myśli i nieoczekiwaność twórczego zamysłu, i nieznajomość położonego u podstaw powieści czy opowiadania materiału, i wymyślne sploty fabularne, i wszystkie składowe sztuki prozy — od osobliwości portretowania psychologicznego aż po stylistyczną wyrazistość. Tak, Korsak był zagadkowy, ponieważ za jego plecami zawsze stała nieoczekiwaność jego następnego kroku. Jak w szachach nieprzewidywalny ruch przeciwnika. Najwyraźniej w nim już trwała jakaś praca z nowym materiałem, ale o tym nikt — czy prawie nikt — nie wiedział. Obecnie, retrospektywnie odnawiając jego nie taką już długą w czasie, ale tak intensywną, bogatą w utwory biografię literacką, nieodmiennie zadziwiasz się kolosalną jego zdolnością do samomobilizacji i „przetrawienia”, przemyślenia i oryginalnego zinterpretowania za każdym razem innego materiału, który wraz z ujawnieniem go w utworze staje się nie tylko artystycznym odkryciem. (Nie jedna osoba przyznawała mi się, wydawcy Korsaka, że studiuje zagadki ukraińskiej historii według Korsaka). To typowy fakt z życia narodów postkolonialnych, odłączonych i wyobcowanych od historii narodowej. Bardzo ważny moment jest i we wspomnieniach, i w dzienniku naszego wielkiego mecenasa Jewhena Czykałenki, który pisał: „Dobrze Polakom, że mieli genialnego kłamcę Henryka Sienkiewicza” (Czykałenko użył tego słowa nie w obraźliwym odcieniu, a jako synonimu fantastę); powiedzmy, on swoimi powieściami wychował polski naród, podniósł w nim ducha patriotyzmu. Czykałenko z nadzieją przysłuchiwał się każdemu współczesnemu mu nazwisku literackiemu, spodziewając się w nim potencjalnego ukraińskiego Sienkiewicza, którego utwory historyczne mecenas gotów był finansować do wydania. Ogłaszał specjalny konkurs na utwory artystyczne o tematyce historycznej, na który dawał swoje środki. Nawet zdarzyło mu się „postawić” na drugorzędnego beletrystę Danyła Mordowśkiego, który nie spełnił oczekiwań Czykałenki — jego nudną i rozwlekłą powieść „Sahajdaczny” „dociągała” niemal cała grupa literacka, ale tak i nie zdołali poprawić utworu — nie stał się on zauważalnym faktem literatury i nie zdobył popularności. Wyobrażam sobie taką fantastyczną sytuację: Korsak i Czykałenko — współcześni. Korsak — jestem o tym absolutnie przekonany — miałby w osobie Czykałenki nie tylko wdzięcznego czytelnika i popularyzatora; wielki mecenas i patriota faworyzowałby pisarza, bo głęboko rozumiał cenę takiego duchowego produktu, jakim jest przedstawiona w obrazach historia narodowa. W rozrzedzonej do elementarnej wiedzy historycznej przestrzeni kulturowej heroiczne obrazy z przeszłości narodu, wspaniałe i silne postacie, które wcielają w sobie wysokie ideały, to najważniejsze lekarstwo na narodową niepamięć i nihilizm, realne nadzieje na jutrzejsze perspektywy ludności naszej ziemi. Choćby nie podobała się dzisiaj niektórym autorom teoria wpływu (widocznie ją jednakowo nadużywali i radzieccy, i nasi ludowi adepci), ale całkowicie przekreślać jej nie można. We wszystkich znanych nam czasach były książki, na których wyrastały i wychowywały się pokolenia (powiedzmy, szkice Plutarcha o wybitnych Grekach i Rzymianach, „Bohaterowie i kult bohaterów” Carlyle’a, niemało z serii biograficznej „Życie sławnych ludzi”…) Może nie warto bezgranicznie absolutyzować książki, spodziewając się tego, że ona sama, bez jakichkolwiek innych czynników wpływu, wychowa i uformuje człowieka. Ale ona jest ważną postacią w naszym życiu, którego bez niej trudno sobie wyobrazić, bo stałoby się ono okradzione z wielu ważnych momentów. Nie raz rozmawialiśmy o tym z Iwanem Korsakiem. Nie był tym naiwnym człowiekiem, który uważał, że swoimi utworami całkowicie odmieni świat. Jednak uważał, że po części książka jest jak mina z opóźnionym zapłonem. Nosi, nosi człowiek w sobie kiedyś przeczytane, może nawet powoli i zapominać o tym, a potem w jakimś momencie przeczytane wybuchnie w jego duszy, wpłynie na jego działania czy linię zachowania w tej czy innej sytuacji. Bo przecież książka to głos ludzkiego doświadczenia, do którego niekiedy apelujemy, nawet nie uświadamiając sobie tego. U starorzymskiego filozofa Seneki jest taka sentencja: „Wspomnienia o wielkich ludziach są tak samo pożyteczne, jak ich obecność”. Powieści historyczno-biograficzne Korsaka to i wspomnienia o wielkich ludziach, i zarazem ich aktywna obecność w obrazach artystycznych. Dlatego jest to zasadniczo ważna i pożyteczna lektura. Nie przypadkiem przecież amerykański filozof Ralph Waldo Emerson rzucił taki paradoks: „W istocie,
„nie ma żadnej historii, są tylko biografie”. Ta myśl coraz wyraźniej rozbrzmiewa dzisiaj, w czasach aktywnej rewizji dogmatycznych koncepcji i anachronicznych teorii. Coraz częściej słyszymy o tym, że historii nie ma, a są historycy. Są narratorzy, którzy opowiadają nam o ludziach i wydarzeniach przeszłości, komentują to wszystko, tworzą swoje wersje, a my albo w nie wierzymy, albo nie. Rozmowy z Iwanem Teodozjowyczem na wszystkie te tematy zaświadczyły, że jest on gotów napisać w duchu książki „Dom Desdemony, albo potęga i granice literatury historycznej” Liona Feuchtwangera. Napisać ją na materiale z własnego doświadczenia literackiego, własnej kuchni literackiej. Napisać, dlaczego właśnie te, a nie inne postaci historyczne wybierał na bohaterów swoich książek. Jak podążał śladami tych postaci przez przestrzeń i czas, przez zamieć dokumentów i co decydował się robić z postaciami w określonych sytuacjach, jeśli dokumentów na ten temat brakowało. Czy mógłby śladem Jurija Tynianowa z wyzwaniem powtórzyć: „Tam, gdzie kończy się dokument, zaczynam ja…”? Niestety, nie przeczytamy już takiej książki, opartej na własnym doświadczeniu twórczym, bogatej w samoobserwacje i „firmowe” sekrety właśnie jego sposobów pracy literackiej. Książki, gdzie o wszystkim mówi się właśnie z pierwszej ręki. Pozostało nam to wszystko – i oczywiście nie tylko to – wyczytać w jego powieściach, które wymagają nie tylko zapamiętywania tego, co tam powiedziano (bo przecież to wszystko to non-fiction), ale i rozkodowania wszystkiego, co pozostało poza tekstem i co, dobrze to znając i należycie przemyślawszy, autor nie był w stanie zmieścić w utworze, bo było to „nieformatowe”, ponieważ powieść to nie monografia. Powieść to historia człowieka w czasie przeszłym, albo czas przeszły na ekranie ludzkiej duszy. Jak i we wszystkich poprzednich utworach Korsaka, nowa – niestety, okazała się ostatnią ukończoną – jego powieść prowadzi czytelnika do Ameryki czasów wojny w Wietnamie, do Wietnamu, a także do Moskwy, dokąd regularnie latają przywódcy marionetkowej Kompartii USA oraz kurierzy, którzy zajmują się przesyłaniem ogromnych środków dla tak zwanej bratniej partii (nawiasem mówiąc, to osobna, oryginalnie nakreślona linia fabularna o niemal detektywistycznym wypełnieniu). Ameryka była już areną wydarzeń jego powieści „Bruzda na cudzym polu” i „Wybuchu pustyni”. Ale tam ogólne tło, można by rzec, kontekst codzienności przeciętnych ludzi, zostało przedstawione za pomocą środków literackiego minimalizmu. Pisarza w tamtych utworach interesowały przede wszystkim idee, ich społeczno-polityczne echo w środowisku naukowym, a także
Tłumaczenie maszynowe
26 kwietnia o 17:00 Narodowe Muzeum Literatury wspólnie z wydawnictwem „Jarosławów Wał” zaprasza na prezentację ostatniej powieści Iwana Korsaka „Za welonem mgły, tajemniczej mgły”. Wojna wietnamska (1959—1975) zaczynała się dla współczesnych Ukraińców boleśnie znajomo. Nieogłoszone akcje terrorystyczne oddziałów dywersyjnych komunistycznego Wietnamu Północnego przeciwko demokratycznemu Wietnamowi Południowemu. Rosyjski ślad i rosyjski styl najeźdźczej wojny hybrydowej, która miała na celu rozszerzenie i likwidację demokratycznego ustroju. Radzieccy agenci wpływu w antywojennej kampanii hipisów w Ameryce. Przekupywanie przez „sowietów” kluczowych postaci i informatorów FBI.
Tradycyjnym był także „ukraiński ślad” w tej wojnie. Oczywiście po stronie demokratycznego obozu. I oczywiście bohaterski. Dzieci wczorajszych kombatantów jakby kontynuowały sprawę ojców, znów walcząc z „czerwoną zarazą”. Nie bez powodu jednego z pilotów, majora armii USA Myrona Didurika z Tarnopolszczyzny, Amerykanie nazwali za odwagę „szalonym kozakiem”… Zginął od kuli, gdy tylko jego helikopter dotknął ziemi. Nie zdradziwszy honoru kozackiego ani ideałów wolności. Jakby rozumiejąc, że bohaterowie nie umierają…
W udziale zaproszeni: pisarze: Pawło Mowczan, Mykoła Żulinski, Walerij Hużwa, Serhij Kozak, Pawło Szyrycia; naukowcy: Pawło Hrycenko, Mykoła Hryhorczuk, Sydir Kiral; gość specjalny: Wiktor Korsak. Partnerzy informacyjni wydania: Ukraińskie Radio oraz gazeta „Literaturna Ukraina”. Prowadzący: Myhajło Słaboszpycki. Adres: ul. Chmielnickiego 11 (stacja metra „Teatralna”). Wstęp wolny i mile widziany!
Tłumaczenie maszynowe
Ważnym aspektem wystawy stało się upublicznienie listu twórczej młodzieży Dniepropietrowska w sprawie kampanii nagonki na powieść „Sobór” w obwodzie dniepropietrowskim (1968 rok). List ten został wywołany przez pogromową kampanię, którą rozpoczęła obwodowa dniepropietrowska, a podchwyciła ogólnoukraińska prasa komunistyczna przeciwko powieści „Sobór” jako wydaniu, które jest skierowane na obronę narodowych wartości duchowych, przeciwko rusyfikacji Ukraińców oraz barbarzyńskiemu niszczeniu środowiska naturalnego narodu ukraińskiego. Jego, w większości nawet nie czytając, „omawiały i jednogłośnie potępiały kolektywy pracownicze” — od dojarek po akademików. Autorem listu jest poeta Iwan Sokulski. Uwagi do listu poczynili Wołodymyr Zaremba oraz Mychajło Skoryk. Adresowali to pismo do Przewodniczącego Rady Ministrów USRR Wołodymyra Szczerbyckiego, kandydata na członka Biura Politycznego KC KPU O. Watczenki (pierwszy sekretarz komitetu obwodowego, przedstawiony w powieści jako negatywna postać — „nominat” Wołodźka Łoboda) oraz sekretarza Związku Pisarzy Dmytra Pawłyczki. Młodzi patrioci w liście informowali o przykładach niszczenia zabytków kultury ukraińskiej i ukrainofobii, o faktach, że za poparcie powieści „Sobór” oskarżono o „ukraiński burżuazyjny nacjonalizm” i zwolniono z pracy wielu ludzi. Iwana Sokulskiego okupacyjny reżim komunistyczny aresztował za przygotowanie listu oraz za inne sprawy 27.01.1970 roku i ukarał w Dniepropietrowskim sądzie obwodowym na podstawie art. 62 cz. 1 KK USRR („antysowiecka agitacja i propaganda”) czterema i pół latami łagrów. W tej samej sprawie za powielanie i rozpowszechnianie „Listu” skazano na dwa i pół roku (art. 187-I) Mykołę Kulczynskiego. Zatem naturalne, że organizatorzy zaprosili go, by podzielił się wspomnieniami i wyraził swoje przemyślenia. Mykoła Kulczynski, który w młodości mieszkał w m. Nowomoskowsk w obwodzie dniepropietrowskim, opowiedział, że powieść „Sobór” zaczęła się od zamiarów władzy komunistycznej zniszczenia tamtejszego kozackiego soboru, unikalnego zabytku barokowej architektury. Robotnicy miejscowej fabryki rzekomo napisali list z prośbą o „usunięcie” wysepki religijności. W rzeczywistości ludzie wystąpili w obronie soboru i zwrócili się między innymi do Olesia Honczara. Przewodniczący obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, poseł Rady Najwyższej III-VI kadencji Mykoła Kulczynski uważa, że odrzucanie ukraińskich pisarzy okresu USRR, nie znając okoliczności, w jakich się znajdowali — to błąd. „Honczar był „rozdwojony”. Jego utwory w większości są ideologicznie wyważone, ale powieść „Sobór” była próbą wyrwania się z komunistycznej niewoli. Władza rozpoznawała siebie w bohaterach utworu i rozpoczęła nagonkę. Twórczość Honczara zasługuje na szacunek i jednocześnie wymaga krytycznego przemyślenia. Zasługują na szacunek także jego czyny: tak, jeszcze będąc członkiem partii komunistycznej, nie bał się wystąpić na zjeździe założycielskim Ludowego Ruchu Ukrainy. Z czasem Oles Honczar poparł głodujących studentów, publicznie ogłosił swoje wystąpienie z partii komunistycznej i poparcie idei niepodległości. To właśnie studencka „Rewolucja na granicie” stała się znaczącym wydarzeniem historycznym, które skatalizowało proces odzyskania niepodległości” — uważa Mykoła Kulczynski. O kształtowaniu się światopoglądu Olesia Honczara opowiedział zastępca dyrektora Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Taras Pustowit. Opowiedział on również o wszystkich działach wystawy. W pierwszym upubliczniono główne etapy życia Honczara, jego związki z Połtawszczyzną. W szczególności znajduje się tam kopia wpisu aktowego z księgi metrykalnej Cerkwi Pokrowskiej wsi Kamianka o narodzinach Biłyczenki (Honczara) Ołeksandra Terentijowycza z księgi metrykalnej Cerkwi Pokrowskiej wsi Kamianka gminy kamiańskiej powiatu nowomoskowskiego guberni katerynosławskiej, fotografie rodziców pisarza — Tetiany Hawryliwny, Terentija Sydorowycza oraz babci Priski, zdjęcie Olesia — studenta uniwersytetu w Charkowie (1938). W centralnej części drugiego działu przedstawiono dokumenty, które opowiadają o pobycie na Połtawszczyźnie, gdyż przez kilkadziesiąt lat pisarz utrzymywał twórcze i przyjacielskie relacje z wieloma krajanami. Są to literaturoznawca Petro Rotacz, aktyw obwodowego związku pisarzy, humorysta Ołeksandr Kowinka. Przedstawiono również list-inicjatywę Olesia Honczara do ówczesnych władz obwodowych o odrodzenie wsi Suche w rejonie kobielackim, fotografie muzeum-posiadłości pisarza w tej wsi. W trzecim dziale ekspozycji archiwiści umieścili materiały o najwybitniejszym literackim arcydziele pisarza, powieści „Sobór”: okładkę pierwszego wydania z 1968 roku. Romana CZEREMSZYŃSKA, współzałożycielka, dyrektor Muzeum Etnograficzno-Pamięciowego Wołodymyra Hnatiuka, wyróżniona w dziedzinie oświaty Ukrainy, członkini NTSh, NSKU, NSZhU, wieś Welesniw w rejonie monasterzyskim, Tarnopolszczyzna. Od 1 kwietnia w pierwszym pokoju domu uczonego Wołodymyra Hnatiuka otwarto wielką jubileuszową wystawę książkowo-dokumentalno-fotograficzną „Oles Honczar”, na której eksponowane są oryginalne eksponaty — listy, pocztówki, fotografie, poszczególne wydania utworów, które otrzymano w ciągu dwudziestu lat z Kijowa od Olesia Terentijowycza. Wielką dumą jest pierwsze wydanie powieści „Sobór” (1968) oraz siedmiotomowe „Utwory” pisarza. Centrum Prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta”. „Tylko kiedy pracuję — żyję” — taką nazwę ma tematyczna wystawa archiwalna z okazji 100-lecia od dnia urodzin Olesia Honczara. Na ceremonię otwarcia przybyli aktywiści „Proświty”, naukowcy, krajoznawcy, studenci Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu. Ekspozycję można obejrzeć w ciągu kwietnia pod adresem: ul. Zygina, budynek 1A, w pomieszczeniu Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego. To właśnie ta instytucja zorganizowała wydarzenie.
Tłumaczenie maszynowe
W 1959 roku, dzięki poparciu Ołesia Hończara jako przewodniczącego Związku Pisarzy Ukrainy, powstała Chersońska obwodowa organizacja SPU. Wtedy to właśnie dzięki Ołesiowi Hończarowi pisarze z Chersońszczyzny otrzymywali również mieszkania w Chersoniu i Mikołajowie. Także lokal dla członków związku z Chersońszczyzny był godny, czego nie można powiedzieć o dzisiejszym. Ołesь Hończar przyczynił się w 1988 roku do utworzenia na Chersońszczyźnie również oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz pierwszych oddziałów Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz przebudowy. Zapewne wszelkie wydarzenia odrodzenia narodowego na Chersońszczyźnie do połowy lat 90. XX wieku działy się właśnie przy udziale mistrza ukraińskiej prozy.
Oleg OŁEKSIUK, poeta, członek NSPU, przewodniczący Zarządu Chersońskiej OO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Zarząd Chersońskiej organizacji obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki wspólnie z Zarządem Chersońskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Zarządem Chersońskiego obwodowego oddziału «Młodej Proświty» rok po tym, jak Ołesь Terentijowycz Honczar odszedł w zaświaty, rozpoczęli pracę z dokumentami i zespołami pracowniczymi w celu upamiętnienia imienia wielkiego pisarza, moralnego autorytetu zjednoczonej Ukrainy, pierwszego laureata państwowej nagrody literackiej im. Tarasa Szewczenki, akademika Ołesia Honczara. To właśnie z ich inicjatywy oraz znanego ukraińskiego pisarza Mykoły Iwanowycza Bratana obwodową naukową uniwersalną bibliotekę im. Maksyma Gorkiego w 1997 roku przemianowano; od tego czasu nosi ona zaszczytne imię Ołesia Honczara, zgodnie z Uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z 18 lutego 1997 roku. Było to jedno z pierwszych zwycięstw proświtian Chersońszczyzny nad radzieckimi atawizmami. Na terenie słonecznej Tawrii rozpowszechniano książki szkiców Mykoły Bratana o twórczości Ołesia Honczara «Siła miłości» (wydania z 1993 roku i 2002 roku) oraz «I piękno, i państwo» (wydanie z 2007 roku), które zostały wydrukowane na bazie Chersońskiej filii Wydawniczego Centrum «Proświta». Z inicjatywy naukowców-proświtian Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu w 2014 roku na fasadzie głównego budynku ChDU umieszczono tablicę pamiątkową ku czci Ołesia Honczara. W 2016 roku z inicjatywy kierownika wydziału edukacji Rady Miejskiej Kachowki, proświtianina Mychajła Honczara, decyzją Rady Miejskiej Kachowki centralną ulicę Kirowa starożytnego południowego miasta przemianowano na ulicę Ołesia Honczara. A w dniu obchodów 100-lecia urodzin światowej sławy pisarza, 3 kwietnia 2018 roku, na jego imienniczej ulicy odsłonięto tablicę pamiątkową, na której m.in. wygrawerowano jedno z dziesiątek powiedzeń Ołesia Terentijowycza o sławnym mieście Kachowka. Na Chersońszczyźnie wiele zakładów sfery socjalnej otrzymało wsparcie państwowe dzięki właśnie narodowemu deputowanemu Ukrainy Ołesiowi Terentijowyczowi Honczarowi; na przykład zbudowano nowe budynki Chersońskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego (obecnie Chersoński Państwowy Uniwersytet), otwarto Muzeum Literackie im. Borysa Ławreniowa, na brzegu Dniepru wzniesiono wspaniałą książnicę, która obecnie nosi nazwę Chersońskiej obwodowej uniwersalnej naukowej biblioteki im. Ołesia Honczara. Pragnę także podziękować korpusowi deputowanych Rady Miejskiej Chersonia oraz osobiście chersońskiemu miejskiemu głowie Mykołajenkowi Wołodymyrowi Wasylowyczowi za poparcie inicjatywy Zarządu Chersońskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Zarządem Chersońskiej obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Zarządem Chersońskiego obwodowego oddziału Organizacji Społecznej «Młoda Proświta» oraz za decyzję z 30 marca 2018 roku o przemianowaniu w centrum miasta Chersonia „ulicy Wissarionа Bielińskiego” na „ulicę Ołesia Honczara”. Serdecznie dziękuję także honorowym obywatelom Chersonia, proświtianom Pawłowi Paraskewyczowi, Marii Pentelíuk i Wasylowi Hajdamace, którzy również swoimi podpisami poparli inicjatywę organizacji społecznych. Nawiasem mówiąc, kandydat nauk filologicznych, docent katedry literatury ukraińskiej Chersońskiego Państwowego Uniwersytetu, honorowy obywatel miasta Chersonia, proświtianin Paweł Kindratowycz Paraskewycz w swoje 97 lat wciąż prowadzi aktywną pracę naukową. W tym roku dzięki wsparciu finansowemu Chersońskiej Rady Obwodowej (przewodniczący W. Manger) oraz Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej (przewodniczący A. Hordiejew) ukazuje się drukiem jego praca literaturoznawcza «Ołesь Honczar i Chersońszczyzna». Wiele interesujących akcji upamiętniających wielkiego twórcy słowa Ołesia Honczara przeprowadzili bibliotekarze Chersońskiej obwodowej uniwersalnej naukowej biblioteki im. Ołesia Honczara, do których przyłączali się także proświtianie Chersońszczyzny. W planach jeszcze więcej nowych przedsięwzięć; wystarczyłoby sił i promienistości. Bądźmy godnymi kontynuatorami idei utrwalania ojczystej mowy na rodzinnej ukraińskiej ziemi. Przypomnijmy słowa mistrza: „W postaci mowy natura dała człowiekowi wielki dar. Nie tylko korzystać z niego, ze słowem, ale też natchnienie pielęgnować, strzec jego korzeni i pielęgnować jego kwiat, wtedy właśnie będzie on pachnący i śpiewny, pełen muzyki i uroku życiowej prawdziwości i poetyckości”. Ofiarnie i życiodajnie pracował nad utrwalaniem ukraińskiego słowa Ołesь Honczar.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ka-jubilata, na karcie tytułowej pierwszego tomu taka dedykacja: „Dla Wełesniwskiego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka z szacunkiem i wiosennymi życzeniami! Oleś Honczar. 23 marca 1993”, a począwszy od drugiego tomu aż do siódmego, podpis: „Oleś Honczar”. Wystawę uzupełniają fotografie z uroczystego wręczenia pierwszego Złotego Medalu im. Michała Hruszewskiego Olesiowi Honczarowi 29 sierpnia 1991 roku we Lwowie, wśród nich zdjęcie grupowe, na którym w pierwszym rzędzie, nieopodal Ołesia Honczara, stoi Ostap Czeremszyński. Szczególną uwagę przyciąga zdjęcie, na którym z Ołesiem Honczarem widnieją byli kierownicy rejonu Jarosław Soroka i Mychajło Pawłyszyn (w latach 90. XX wieku na obrzeżach Monastyryska), graficzny portret Ołesia Honczara autorstwa grafika, zasłużonego artysty Ukrainy Iwana Krysacza, ekslibris jego pracy, ekslibrisy lwowskich artystek Małgorzaty Starowojt oraz ludowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wasyla Łopaty, poświęcone pisarzowi-jubilatowi. Na podstawie materiałów wystawy prowadzimy tematyczne wycieczki „Oleś Honczar i nasz kraj”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ponować ten utwór w stylu neobaroku. Dlatego zwroty melodyczne, harmonia i polifonia utworu były z góry założone, przewidywalne, dyktował je wybrany przez autora styl neobarokowy. Kantata odniosła ogromny sukces u słuchaczy, najwyraźniej właśnie dlatego, że ten styl pisarstwa kompozytorskiego jak najpełniej odpowiadał poetyckim obrazom poezji M. Winhranowskiego. A poza tym, „Ludzie kochają przewidywalną muzykę”, często mawiał genialny amerykański kompozytor S. Barber. Kantata „Na rozstajach serca” do wierszy Petra Perebyjnosa (który był obecny na sali) na mezzosopran (Olha Tabulina), skrzypce, wiolonczelę i fortepian w czterech częściach, żyje już od kilku lat samodzielnym życiem koncertowym. Z wielkim sukcesem była wielokrotnie wykonywana na koncertach w różnych miastach Ukrainy. W kantacie poetyzowane są ważne dla każdego Ukraińca pojęcia i wartości: miłość do matki („Mamusiu, gdzieś ty za mgłą...”), miłość do Ziemi i zrozumienie jej miejsca we Wszechświecie („Idę w zadumie po Ziemi”), miłość do ojczystej przyrody i uświadomienie sobie przemijalności życia z takimi znaczącymi aluzjami-symbolami („Oblatuje kwiat wiśni”... „nad przeżytymi latami”), miłość do pieśni jako symbolu wieczności („I na dźwięczny Drogi Mlecznej szlak ziemską pieśnią polecę”). Partia wokalna jest pełna liryzmu, nasycona uogólnionymi intonacjami ludowymi. Partie instrumentalne natomiast, nie uciekając się do bezpośredniej ilustracyjności, malują wyśpiewane przez solistę obrazy poetyckie. Nie można pominąć udanie wydanego poligraficznie bukletu z krótkimi adnotacjami i wierszami, co znacznie ułatwiło odbiór niełatwych dla przeciętnego ucha tekstów. W ten sposób program koncertu „Miłość przez wieki”, złożony ze „świeżych” utworów kameralno-wokalnych O. Jakowczuka, zaprezentował słuchaczowi jego wielobarwny talent twórczy, zrealizowany w różnorodnych, lecz spokrewnionych tematem wiecznej Miłości utworach, i po raz kolejny poświadczył wysoki profesjonalizm oraz kunszt kompozytorski. A wdzięczna publiczność słowami przedstawicieli Ambasady Kanady na Ukrainie życzyła autorowi natchnienia i nowych osiągnięć twórczych.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna SIKORSKA, kandydat nauk o sztuce. Przez ostatnie lata nazwisko Ołeksandra Jakowczuka nie schodzi z ust środowiska muzycznego i melomanów. W 2009 roku powrócił z Kanady, gdzie długo pracował, i od tego czasu co roku „wybucha” nowymi, wybitnymi utworami, które wywołują ożywione dyskusje w kręgach muzykologicznych. Imponuje jego płodna pracowitość i gatunkowa różnorodność dorobku twórczego, w którym wielkoskalowe symfonie i oratoria sąsiadują z miniaturami chóralnymi i utworami instruktażowymi. Wydaje się, że kompozytor świadomie sprawdza się w różnych gatunkach, głosząc „nowy uniwersalizm”. Encyklopedycznie wykształcony, zna siedem języków obcych, wśród których są angielski, niemiecki, polski, serbski i inne. W jego dorobku twórczym znajdują się: opera „Niezapomniane” (1976) na motywach opowiadania O. Dowżenki, opera-feeria „Siedem słów Małachi” (1989) według M. Kulisza, balet „Przygody w Szmaragdowym Mieście” (1988) według A. Wołkowa, Symfonia nr 1 „Biorytmy Czarnobyla” (1986), Symfonia nr 2 (1987), Symfonia nr 3 „Echo dzieciństwa” (1987) na mezzosopran, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do wierszy J. Serdiuka, Symfonia-requiem nr 4 „Trzydziesty trzeci” (1990) na solistów, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do wierszy W. Juchymowycza, Symfonia nr 5 „Nostalgia” (2007), Symfonia-koncert nr 6 „Pamięci S. Barbera” (2013) na fortepian i orkiestrę symfoniczną, Symfonia nr 7 „Majdan” (2015), Symfonia nr 8 „Niezłomni” (2016); 3 poematy symfoniczne, 10 koncertów na różne instrumenty solo z orkiestrą symfoniczną (1986—2018); 2 oratoria: „Scytyjska pektorał” (1988) do wierszy B. Mozołewskiego oraz „Pasje Chrystusowe” (2014) do wierszy B. Olijnyka na solistów, chór i orkiestrę symfoniczną; 33 kantaty na różne składy wykonawcze, „Liturgia Świętego Jana Złotoustego”, 3 koncerty duchowe i 10 psalmów na solistów i chór mieszany a cappella; szeroka paleta różnogatunkowych kameralnych utworów instrumentalnych i wokalnych, 345 chóralnych opracowań ukraińskich pieśni ludowych, muzyka do przedstawień teatralnych i filmów kinowych itp. Ołeksandr Jakowczuk jest zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, członkiem Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, Ligi Kompozytorów Kanady i Kanadyjskiego Centrum Muzycznego, laureatem nagród im. M. Ostrowskiego, A. Wedla i I. Ohijenki, laureatem trzech międzynarodowych i pięciu ogólnoukraińskich konkursów kompozytorskich. Niejednokrotnie był nominowany do najwyższej nagrody państwowej — Nagrody im. Szewczenki. Jest prezydentem festiwalu-konkursu „Ukraiński międzynarodowy muzyczny fajerwerk” oraz kanadyjskiego „Etobicoke Music Festival”. Obecnie pracuje na stanowisku docenta katedry kompozycji Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. W przededniu 2018 roku w Instytucie Sztuki im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy została pomyślnie obroniona rozprawa doktorska „Kameralno-instrumentalne zespoły O. Jakowczuka: aspekt gatunkowo-stylowy”. Jej autorka usystematyzowała i wprowadziła do obiegu naukowego prawie cztery dziesiątki kameralno-instrumentalnych kompozycji autora na najróżniejsze składy. Osobliwość tej pracy kryje się w osobowości badaczki: w odróżnieniu od większości swoich kolegów Nadija Jakowczuk (tak, tak — jego wierna żona i Muza) jest błyskotliwą pianistką koncertową, która nie tylko „przepuściła” cały dorobek twórczy O. Jakowczuka przez własne serce, ale brała bezpośredni udział w koncertowym wykonaniu wielu z nich. Zatem Nadija Jakowczuk w koncercie „Miłość przez wieki” była nie mniej główną postacią niż sam sprawca wydarzenia. Przez dwie części prowadziła partię fortepianu, który pod jej czarującymi palcami zmieniał się w różne instrumenty, a nawet brzmiał jak cała orkiestra. „Dobry akompaniator to ponad połowa sukcesu” — żartują wokaliści. Tak było i tym razem. Nadija Danyliwna „przepracowała” z muzykami każdą nutę, każdą intonację, dzięki czemu obrazy muzyczne stały się widzialne, a publiczność oddychała „w rezonansie” z wykonawcami. Ich odpowiedzialność wzrosła jeszcze bardziej, ponieważ dwa z trzech cykli wokalnych z pierwszej części koncertu były światowymi premierami, czyli wykonywano je po raz pierwszy. Znamienne, że O. Jakowczuk starannie i bardzo wymagająco dobiera wiersze — prawdziwe, treściwe. A dzięki jego autorskiej fantazji oraz harmonijnemu złączeniu słowa i muzyki kompozycje nabierają nowych sensów. Tak, delikatny cykl „Kwiat śliwy” do wierszy Matsuo Bashō w przekładzie Mykoły Łukasza przedstawiła słuchaczom solistka Narodowej Filharmonii Ukrainy, zasłużona artystka Ukrainy Jelyzaweta Lipitiuk (sopran). Dziesięć starodawnych tanka, połączonych w cykl, to dramatyczna opowieść, z której pośrednio domyślamy się różnych etapów relacji młodej kobiety z jej ukochanym — od pragnienia spotkania, tęsknoty z powodu rozłąki — do rozpaczy po zerwaniu. Lecz mimo bólu i rozczarowania, ona wciąż cieszy się wiosną i ma nadzieję na nowe uczucia. Oczywiście, tutaj muzyka podąża za tekstem, dopełniając go, skąpymi barwami to oddaje ptasią krzątaninę, to tworzy widzialne obrazy jesiennego wiatru czy ponurej ciemnej nocy (kulminacja cyklu). Przy tym każda ze strof jest niczym wykwintna japońska grafika, gdzie z miłością wypisane są najdrobniejsze detale i żadna nuta nie pozostaje bez uwagi. W cyklu wokalnym „Wiosenne epigrafy” do wierszy Iwana Franki Ołeksandr Jakowczuk wystąpił jako adept tak zwanej „nowej prostoty”, która przychodzi do kompozytora wraz z dojrzałością i mądrością. Jego język muzyczny „oddycha” szczerością i liryzmem, przywołując w pamięci łysenkowskie obrazy. Kompozytor świadomie wybrał taki stylowy drogowskaz, rozpoczynając każdą z 5 części utworu galicyjską wiosenką, zapisaną przez M. Łysenkę z głosu samego Kamieniara. Właśnie te swoiste folklorystyczne epigrafy określają dalszy intonacyjny rozwój każdej z części cyklu. Na korzyść Serhija Bortnyka (tenor), który włada...
działa nienaganną dykcją, każde wyśpiewane słowo dotarło do słuchacza, każda wyśpiewana fraza była wyrazista i umotywowana. Bezsprzeczną kulminacją pierwszej części koncertu stał się cykl wokalny „Fragmenty z mojego Kobziarza” do wierszy Iryny Hubarenko. W nich poetka, która tak wcześnie odeszła w zaświaty, niczym Kasandra przewidziała tragiczne wydarzenia w Charkowie wiosną 2014 roku. W zgodzie z wierszami, pełnymi niewysłowionego tragizmu samotności, bólu strat, całkowitej rozpaczy i żarliwej miłości do rodzinnego miasta, kompozytor stworzył sześć części-obrazów, gdzie beznadziejny ekspresjonizm sąsiaduje z przejmującą intymną liryką, w której mimo wszystko zwycięża Życie. Wykonawcy: Olha Tabulina (mezzosopran) oraz Nadija Jakowczuk (fortepian). Premiera cyklu w tym samym wykonaniu odbyła się w grudniu 2017 roku w rodzinnym dla rodziny Czerkaszynów-Hubarenków Charkowie i poruszyła słuchaczy miejscowej filharmonii. Kantaty kameralne, które zabrzmiały w drugiej części, zostały napisane w poprzednich latach i już przeszły próbę u słuchacza. Tym ciekawiej było odbierać je w kontekście idei wszechzwyciężającej Miłości. Wykonać je pomogli instrumentaliści: Anna Smetanina (flet), Kateryna Kozaczyszyna (skrzypce), Olha Zajać (wiolonczela) z niezmienną Nadiją Jakowczuk przy fortepianie. Szczególnie należy wyróżnić grę O. Zajać, która błyskotliwie poradziła sobie z niezwykle trudną partią, a jej wiolonczela brzmiała niczym głos samego autora, przekazując najsubtelniejsze niuanse duchowych przeżyć. Kantata „Was tak nikt nie kocha” do wierszy niezapomnianego mistrza liryki miłosnej Mykoły Winhranowskiego na tenor i kwartet fortepianowy (solista — Serhij Bortnyk) przywróciła nas w nurt młodzieńczego romantyzmu, gdzie panuje wyrazista liryczna intonacja, gdzie partia wokalna, choć wymagająca, jest bardzo śpiewna. Kompozytor świadomie zdecydował się skomponować
Tłumaczenie maszynowe
Valentyna KOWALENKO, przewodnicząca komisji konkursowej
Zakończyło się zgłaszanie kandydatów do Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej im. Todosia Osmaczki, ustanowionej przez Czerkaską Obwodową Organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Rady Rejonowej w Smilanie, Rejonową Administrację Państwową w Smilanie, Smiliański Miejski Rejonowy Fundusz Dobroczynny „Todosia Osmaczka” oraz Terytorialną Wspólnotę Zbiorową „Rada Wiejska Rotmistrowska”. Nagrodę przyznaje się za wysokoartystyczne utwory (zbiory poetyckie, liro-epickie, dramatyczne i prozatorskie), w których na poziomie archetypowym przedstawiony jest ukraiński charakter narodowy, осмислюється historyczny los Ukrainy i jej narodu, a także wciela się idea narodowo-państwowej niepodległości.
Komisja konkursowa dopuściła do udziału w konkursie następujących kandydatów:
Ihora Hurhulę, poetę (m. Lwów), za książkę poetycką „Torba”. Zgłoszony przez zarząd Lwowskiej Obwodowej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy.
Wasyla Kliczaka, poetę (m. Kijów), za zbiór poezji „Kopana hora”. Zgłoszony przez Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy.
Anatolija Nenciński, poetę (m. Chmielnicki), za powieść-poemat „A za rzeką — Ruda”. Zgłoszony przez Chmielnicki Obwodowy Muzeum Literackie.
Mykołę Sluszarewskiego, poetę (m. Kijów), za książkę poetycką „Pod dachem miłosierdzia”. Zgłoszony przez wydawnictwo „Jarosławiw Wał”.
Od 1 do 25 kwietnia prowadzona jest społeczna dyskusja nad utworami zgłoszonymi do konkursu. Ogłoszenie laureata — do 5 maja. Wręczenie nagrody — 19 maja w miejscowości Kuciwka w rejonie smiliańskim obwodu czerkaskiego. Laureat otrzymuje dyplom i nagrodę pieniężną.
…Olgi Roszkewycz! Ozarkewycz, i o Sylcu, gdzie przez 20 lat mieszkała Olga Roszkewycz (niedaleko I. Franki), i o tym, że nowela Iwana Franki „Na dnie” to opowieść o jego życiu i o tym, że małżeństwo Olgi było dla Franki tragedią. Słowem, tę książkę trzeba czytać, aby głębiej poznać „Melodię szczęścia”, „Melodię rozłąki”, „Tragiczne akordy”, „Niezapomnianą melodię”, „Smutną melodię” — oraz „Preludium” i „Finałowy akord” (to tytuły rozdziałów książki) życiowej drogi Olgi i Iwana.
Tłumaczenie maszynowe
Zoja KUCZERJAWA, zasłużony działacz sztuki Ukrainy
Liryczna książka Mykoły Sławynskiego „Magiczny kryształ” („Ukraiński pisarz”, 2017) jest inteligentna, mądra i przeznaczona dla czytelnika o wysokim poziomie intelektualnym. Jeśli poezja to przede wszystkim uczucie, emocje, przeżycia duchowe, romantyka, ekspresja, to w miniaturach znanego autora na pierwszym miejscu stoją myśl, mądrość, doświadczenie życiowe, które inspirują dobrem, pomnażają miłosierdzie, chronią przed pokusami codziennej krzątaniny. Refleksje i rozważania poety są precyzyjne, logiczne, nieoczekiwanie przewrotne, wyszukanie proste. Oto kilka z nich: „Czego nie wypowiesz, nie powiesz — // to jest i twoje”, „Jeśli poeta poniża poetę — // hańba światowa dla obu”, „Grzech pierwszy przyjdzie sam. // Nie trzeba go wzywać ani prosić”… Myślę, że miłośnik poezji może się męczyć, ale nie od czytania, lecz od rozmyślania nad przeczytanym, bo mamy wiele treściwych sądów, wypróbowanych poetyckich formuł, obrazowych uogólnień w długim szeregu jednowierszy, dwuwierszy, trzywierszy, czterowierszy, aż do ośmiowierszy, które, jak się okazuje, są „najdłuższe” w zbiorku. Zapoznanie się z miniaturami staje się estetyczną rozkoszą z odkrywania nieoczekiwanego, nieznanego, często paradoksalnego, baśniowego, a nawet nieprawdopodobnego, daje radość z uświadomienia sobie własnego duchowego wzbogacenia. Książka „Magiczny kryształ” nie jest ani wesoła, ani smutna: jeśli jedna filozoficzna maksyma wywołuje gorzkie refleksje, to druga, skondensowana wypowiedź, oddala smutek autoironią lub uśmiechem, a tre
…tej — przynosi iskierkę światła, optymizmu. Dlatego ogólnie zbiór jest pełen życia, afirmujący życie. Miniatury Mykoły Sławińskiego pod względem objętości i rzeczowości tworzą tak wyraziste sceny, że artysta mógłby je malować: „Samotną dziewczynę na stepie // szczęśliwy wiatr obejmuje”. To nie jest obrazek jak na fotografii, lecz cały świat uczuć: dramat życia, losu, męka duszy, ukryte w obrazowym związku i podkreślone nieoczekiwanym doprecyzowaniem: wiatr jest szczęśliwy, bo ożywiony obejmuje jak parobek samotną piękność. W sztukach plastycznych można szukać (i znajdować!) kluczowego detalu artystycznego, kolorów, gry światła, nastroju, by oddać na płótnie to, co poeta opiewa dwoma wierszami: „Moja rusałko! Wyjdź z cichej wody // do tego, kto cię pokocha”. Takie jaskrawe obrazy wzrokowe to rodzimy żywioł autora. Widzi on to, co innym nie dano zauważyć: „Czerwcowy wieczór uśmiech parobczy // w czarnych wąsach schował”, „Mgła jeszcze śpi — sóweczka już poluje, // żółty ogon głodny jak żebrak”, „Świtanie twarzyczkę podstawia // wiosennym błękitnym wiatrom”… Nie, rzeczywiście niedarmo pierwszy rozdział nazwano właśnie tak: „Wyobraź lot”! Dotyczy to całego zbioru, w którym mamy obfite wysypy cudownego, dziecięcego, baśniowego: „W szarej koszuli mgła // tak ciepło zajączkom i wilczkom”, „Zza ogonka sroki // pączek młody wygląda”… Książkę „Magiczny kryształ” po prostu ciekawie się czyta. A ponadto można ją z powodzeniem wykorzystywać w placówkach oświatowych na zajęciach rozwijających myślenie obrazowe, wyobraźnię i widzenie otaczającego świata. Byłyby też stosowne wolne prace na tematy miniatur Mykoły Sławińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów. We Lwowskim Narodowym Muzeum Literacko-Pamięciowym Iwana Franki zaprezentowano książkę Tetiany Kostenko „Olha Roszkewycz i Iwan Franko”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie PAIS (dyrektor — Ihor Pasławski). Dlaczego Tetiana Kostenko przygotowała ją właśnie w 2017 roku? A dlatego, że Ukraińcy właśnie w tym roku obchodzili 160. rocznicę urodzin Olhy Roszkewycz. Książka o działalności tłumaczki i folklorystki Olhy Roszkewycz-Ozarkewycz, jej relacjach z Iwanem Franką na podstawie korespondencji. Czytelnik znajdzie w tekście mało znane fakty z życia Olhy i rodziny Roszkewyczów, jej męża — Wołodymyra Ozarkewycza, a także współpracowników Iwana Franki — Mychajła i Anny Pawłyków. Wiola Czernijenko, kierownik funduszu ekspozycyjnego, serdecznie witając obecnych, w szczególności studentów Lwowskiego Kolegium Infrastruktury Transportowej, zaznaczyła, że „książka jest bardzo ciekawa i żywa”. Przekonałem się o tym również ja, autor materiału, ponieważ udało mi się zapoznać z książką. Tetiana Kostenko, dziennikarka, pisarka, ciekawie opowiedziała i o Lolinie, gdzie Olha odpowiedziała France wzajemnością, i o Mykłaszowie, gdzie do dziś zachował się bu
Tłumaczenie maszynowe
Bohdan ZAWIEDNIAK, kandydat nauk filozoficznych, doktor filozofii (Ph.D.), docent katedry filozofii Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego we Lwowie. Na poziomie fenomenu książkowego można rozpatrywać dzisiaj podsumowujące badania literaturoznawcze znanego pisarza Ihora Pawluka, zebrane w trzech woluminach. Wreszcie jego rozważne rzeźby Dedala nabrały spójnego wyglądu i na nowo brzmią na trzy głosy. O czym one są? Nie ma sensu streszczać obszernej treści tego wydania, które mieści łącznie około dwóch tysięcy dwustu stron tekstów intelektualnych. Tak jak naiwnie byłoby myśleć, że triadyczność, położona u podstaw trzytomowego tarnopolskiego wydania „Aston” z 2017 roku, będzie proponować tezowo-antytezowo-dialektyczną syntezę myślową. Są to raczej różnopłaszczyznowe teksty, zebrane przez autora w trzytomowe wydanie: monografie, artykuły, recenzje, eseje, wywiady, przedmowy, resume, wspomnienia, publicystyka itp., które zawdzięczają swoje powstanie serii bibliotecznej znanego czasopisma „Zołota pektoral” oraz Instytutowi Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Jednak w granicach tej kompleksowej pracy wyraźnie rozpoznaje się trzy głosy autorskie, przeglądają się trzy profile Pawluka — człowieka żywego, człowieka-obywatela, człowieka-poety. Jak i, oczywiście, śledzi się wyraźną chronologię powstawania naukowego wizerunku doktora Ihora Pawluka od 1994 roku do dzisiaj. Człowiek żywy — to ten, który nie boi się obnażyć duszy przed czytelnikiem, opowiadając o sobie obiektywne rzeczy. I odważną jest postawa autora — z pieśni słów nie wyrzucisz — pozostawiając wczesne publikacje w pierwotnym wyglądzie. Człowiek-obywatel — przejmuje się interesami społecznymi, ale również bez nadmiernego patosu. Autor w pełni uświadamia sobie, w jakim czasie żyje, nie potrzebując naftalinowego makijażu. On jest pragmatykiem, który napatrzył się na władzolubów, grantojadów, nieudaczników, a dlatego nie żywi złudzeń co do służby obywatelskiej, niosąc ją pokornie jako doktor nauk i profesor, laureat Nagrody Szewczenkowskiej. Człowiek-poeta — broni ideałów wysokiego słowa przy ognisku poezji. Tutaj Pawluk nie jest tylko wędrowną duszą, dzieckiem ukraińskiego stepu i fujarki, cygańskiego ogniska i muzyki gwiazd. On jest estetą, prognostykiem i wieszczem w odniesieniu do imion poetyckich. Niejednemu poecie dostała się od niego przepustka w literacką podróż. Jednak dlaczegoś właśnie jego wiersze przejmująco deklamują sławni ukraińscy aktorzy, jak na przykład Bohdan Stupka. Natomiast pierwszy głos autorski trzyksięgi Ihora Pawluka — o literaturze i procesie literackim ostatnich lat, gdzie spotykamy wyważone oceny książek pisarzy różnej jakości: tych, którzy jeszcze niedawno szli obok nas (jak Ihor Josypowycz Nyznyk), i tych, którzy obiecują dać o sobie znać w przyszłości. Mowa o subtelnej diagnostyce lekkich przypadłości duszy wśród pobratymców „w literaturze” z życzeniami przestrzegania zdrowych zasad życiowych dla młodego pokolenia, bo nie ma, według słów autora, smutniejszego widoku niż „starzy klauni” (t. 2, s. 33). O ambicjach i niezrealizowanych możliwościach arsenału literackiego — i tutaj drugi głos brzmi dojrzałym tembrem autora — jest on naznaczony nutami zwątpienia i pozytywistycznej trzeźwości wobec ukraińskich realiów. Powodem do zdjęcia różowych okularów stało się empiryczne doświadczenie autora, który jako podróżnik po świecie nawdychał się cudzoziemskiego powietrza w rozmowach z pobratymcami-emigrantami o smutnym losie tułaczki poza granicami ojczystej ziemi. O literaturze jako religii świadczy trzeci — wrażliwy głos autora (t. 2, s. 42). Tutaj Ihor Pawluk występuje jako pątnik do literackich świętości w czasie i przestrzeni, tworzy krystalicznie czysty i pamiętny obraz ukraińskiej literatury. Podróżując po stronach wydania-tryptyku Pawluka, mimowolnie odkrywasz dla siebie ukrytą warstwę mało znanej przestrzeni kulturowej teraźniejszości. Książki autora stają się kulturologiczną encyklopedią-przewodnikiem po pisarskich historiach tych, którzy prowadzą rozmowy za zamkniętymi drzwiami. Tworzy się wrażenie polilogu. Ale takim właśnie powinno być wydanie spuścizny twórczej autora, za plecami którego już pół wieku. Wierzę, że te trzy grube tomy przydadzą się przyszłym badaczom biografii Pawluka, ponieważ tworzą dobre wrażenie życiorysu osoby autora w przestrzeni i czasie oraz jego wzrostu twórczego. „Intymny oddech epoki”. t. 1. Artykuły, recenzje, wywiady (1994—2010). Tarnopol „Aston” 2016. — 752 s. „Intymny oddech epoki”. t. 2. Artykuły, recenzje, wywiady (2010—2015). Tarnopol „Aston” 2017. — 704 s. „Intymny oddech epoki”. t. 3. Badania monograficzne, artykuły, recenzje, wywiady (1997—2017). Tarnopol „Aston” 2017. — 720 s.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BEZUS
W Kamianskem fundusz książkowy Centralnej Miejskiej Biblioteki im. T. H. Szewczenki wzbogacił się o nową książkę Oleksandra Hryhorenki „Żelazne oddanie narodowi”. W tych dniach w bibliotece odbyło się spotkanie z redaktorem książki Jewhenem Bezusem z miasta Wierchniodniprowśk oraz z towarzyszem broni Oleksandra Hryhorenki, poetą Oleksą Riznykiwem z Odessy.
Hryhorenko Oleksandr Jawtuchowycz — poeta z pokolenia lat sześćdziesiątych (urodził się 22 lutego 1938 roku we wsi Borodajiwka w rejonie wierchniodniprowskim obwodu dniepropetrowskiego. Zginął 19 sierpnia 1962 roku, pochowany we wsi Borodajiwka). Patriotyczne wiersze Oleksandra Hryhorenki trafiły do KGB. Odbywał karę za antyradziecką agitację i propagandę w obozie o surowym rygorze „Dubrawłag” (Mordowia). Przyjaźnił się z Mykołą Kuczerem z Kamianskego (Dniprodzerżynska) i poetą Oleksą Riznykiwem. Oleksa Riznykiw i Mykoła Kuczer zachowali jasną pamięć o utalentowanym młodzieńcu, jego wierszach, w tym o „Ukochanej narzeczonej”, napisanym w 1961 roku:
Ty pokochasz mnie nie za pieśń,
Ty pokochasz mnie nie za urodę —
Ty pokochasz mnie za żelazne
Oddanie ukraińskiemu narodowi.
Tłumaczenie maszynowe
7 kwietnia, w przeddzień Wielkanocy, w Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki odbył się niezwykły koncert. Tego wieczoru w Operze Narodowej wspominano wyjątkową piosenkarkę — Kwitkę Cisyk. Ukraińsko-Amerykańska Rada Koordynacyjna, organizacja społeczna „Niezapomniana Kwitka” (Lwów) oraz producent Alex Guttmacher (USA) przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy przedstawili jubileuszowy koncert ukraińsko-amerykańskiego projektu charytatywnego „Niezapomniana Kwitka” z okazji urodzin amerykańskiej piosenkarki o ukraińskim sercu, Kwitki Cisyk (1953—1998). Georgij ŁUK’JANCZUK 65. rocznicę urodzin słynnej amerykańskiej wykonawczyni ukraińskich pieśni Kwitki Cisyk uczczono wielkim programem muzyczno-dramatycznym. Jubileuszowy koncert charytatywny pamięci legendarnej piosenkarki odbył się z udziałem Alexa Guttmachera (USA), Wołodymyra Horianskiego i Rymmy Ziubinej, znanego skrzypka i kompozytora Kyryła Stecenki, który osobiście znał Kwitkę, utalentowanych piosenkarek: Brii Blessing i Ludmyły Fesenko z USA, Kiry Mazur, wyrazistego Neoballet Olgi Semioszkinej, zespołów „Antytila” oraz „Kablukamy po brukivtsi”. Widzowie po raz pierwszy zobaczyli również i bardzo dobrze przyjęli fragment premierowego spektaklu „Kwitka” Winnickiego Teatru im. M. K. Sadowskiego oraz „Ja — KWITKA” z udziałem Wiktorii Wasalatii. Ważnym elementem koncertu było wykorzystanie oryginalnych nagrań głosowych legendarnej Kwitki Cisyk oraz unikalnych materiałów archiwalnych z jej udziałem. Prowadzącym wydarzenie charytatywne był aktor Ołeksij Bohdanowycz, a reżyserem widowiska — Wołodymyr Borysiuk. Artystów oraz wszystkich uczestników wydarzenia charytatywnego powitał, oddając hołd pamięci niezrównanej piosenkarki, minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. Wcześniej w Kijowie odbyła się jeszcze jedna miła impreza poświęcona legendarnej piosenkarce, w której jako reżyser brał udział Kyryło Stecenko. Była to pierwsza impreza poświęcona dzieciom — „Kwitczyni kołyskowi” (Kołysanki Kwitki). Ostatnim życzeniem Kwitki było bowiem nagranie kołysanek dla swojego syna, ale nie było jej to dane. Dlatego Stecenko zaprosił amerykańskich i ukraińskich artystów do zaśpiewania kołysanek: amerykańskich i ukraińskich. Kwitka Cisyk urodziła się w Ameryce, w rodzinie ukraińskich emigrantów. Ojciec był utalentowanym skrzypkiem, co wpłynęło na losy twórcze Kwitki i jej siostry. Śpiewała bluesa oraz ukraińskie pieśni ludowe. Na ojczyźnie swoich rodziców, Ukrainie, była tylko raz, w 1993 roku. Marzyła o objechaniu kraju z trasą koncertową, ale nie zdążyła. Pięć lat później amerykańska piosenkarka ukraińskiego pochodzenia Casey Cisyk odeszła w zaświaty, nie dożywszy pięciu dni do swoich 45. urodzin. Dobrze znała ją Ameryka, Amerykanie obliczyli nawet, że głos Kwitki Cisyk rozbrzmiewał miliony razy w różnych audycjach radiowych, z ekranów kin i w telewizji. Z czasem dotarła także do nas — jej unikalnym sopranem koloraturowym zabrzmiały w jej wykonaniu „Czornobrywci”, „Dwa kołory”, „Ja pidu w daleki hory”, „Wals”… Jakiś kosmiczny smutek i tęsknota, właściwe narodowi ukraińskiemu, są rozlane w jej pieśniach. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Olga ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Gdy wsłuchujesz się w jej srebrzysty, czysty i przejrzysty głos, w którym tylko lekki akcent zdradza zagraniczną piosenkarkę, za każdym razem odkrywasz ją na nowo, a jej pieśń inspiruje. Jest w niej wszystko — liryzm i emocjonalność, głębia i przenikliwość, życiowa mądrość, jakaś pierwotna harmonia i spokój. Nie ma tu patosu i pozornej retoryczności. Jej głos brzmi płynnie, bez napięcia i przesady, ale jest pełen życiowej siły i głosu duszy. A kiedy słuchasz jej pieśni, zawsze napełniasz się uczuciem miłości i… tęsknoty, niczym w naśladowaniu symbolicznych słów pieśni Pawłyczki i Biłasza „Dwa kołory”, gdzie miłość i żal zawsze są obok siebie. Nawet wesoła pieśń w wykonaniu piosenkarki brzmi minorowo. W tych pieśniach jest cała Kwitka Cisyk: emocjonalna, silna, pełna woli. Ukraińsko-amerykański projekt charytatywny „Niezapomniana Kwitka”, poświęcony Kwitce Cisyk, został zapoczątkowany przez producenta ukraińskiego pochodzenia Alexa Guttmachera w USA w 2007 r. i jest realizowany przy wsparciu Ukraińsko-Amerykańskiej Rady Koordynacyjnej. Ponieważ wszystkie kobiety z rodziny Cisyków zmarły na straszną chorobę — raka piersi (w 1994 r. — matka Iwanna, w 1998 r. — Kwitka Cisyk, w 2003 r. — siostra, pianistka Maria), wszystkie koncerty projektu mają charakter społeczno-charytatywny. Dlatego każdy koncert projektu „Niezapomniana Kwitka” jest nie tylko wydarzeniem kulturalno-artystycznym, ale i charytatywnym. Część środków ze sprzedaży biletów na wydarzenia jest przekazywana do centrów onkologicznych — na profilaktykę i leczenie raka piersi wśród kobiet na Ukrainie. Główną misją projektu podczas tegorocznego koncertu charytatywnego było przekazanie 100 000 hrywien na zakup mobilnego mammografu „KWITKA” do profilaktyki i leczenia raka piersi wśród kobiet w obwodach kijowskim, chmielnickim i żytomierskim. Podobny aparat diagnostyczny zakupiono w ubiegłym roku dla obwodu winnickiego. Za jego pomocą przebadano trzy i pół tysiąca kobiet na obszarach wiejskich i wykryto 250 patologii oraz 13 przypadków chorób nowotworowych… „KWITKA” kontynuuje swoje życie, ratując kobiety Ukrainy! Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Artyści-uczestnicy koncertu charytatywnego z Aleksem Guttmacherem Alex Guttmacher (USA) przekazuje certyfikat na 100 000 hrywien na zakup mobilnego mammografu „KWITKA” Prezentacja książki Mychajła Słaboszpyckiego „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym” 19 kwietnia o 17:00 Narodowe Muzeum Literatury wspólnie z wydawnictwem „Jarosławiw Wał” zapraszają na prezentację siódmego wydania książki Mychajła Słaboszpyckiego „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym (Petro Jacyk)”. Ale nie odmówił bycia Ukraińcem. A ponadto — nie odmówił kochania Ukrainy „do głębi swojej kieszeni”. Dowodem na to są jego projekty — Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. Przybywszy do Kanady po II wojnie światowej z siedmioma dolarami w kieszeni, z czasem tworząc przedsiębiorstwa znane w świecie biznesu Ameryki Północnej, a co najważniejsze — uczciwie zarabiając swój kapitał, ten człowiek stał się dla wielu przykładem życiowego sukcesu, patriotyzmu i dobroczynności. Do udziału zaproszeni są: Dmytro PAWŁYCZKO, Mykoła ŻULYNSKYJ, Mychajło SYDORŻEWSKYJ, Pawło MOWCZAN, Lubow HOŁOTA, Pawło HRYCENKO, Mychajło SOROKA, Hałyna SOROKA, Pawło SZCZYRYCIA. Prowadzący: Jurij SZCZERBAK. Adres: ul. Chmielnickiego 11 (metro „Teatralna”). Wstęp: wolny i pożądany!
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Tłumaczenie maszynowe