OLEH POLIAŃSKI
WIKTOR HRYCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W przededniu Wielkanocy ludzka dusza pragnie tego, co wyższe i czystsze, jednak wydarzenia, które są bolesne dla każdego Ukraińca, często pozbawiają nas takiego stanu. Towarzyszą nam: wojna w Donbasie, okupowany Krym, pobrzekiwanie bronią przez Rosję, niczym w najbardziej reakcyjnych czasach hitlerowsko-stalinowskich, na granicy z Ukrainą oraz dławienie się imperialną pianą, głosząc „przyjacielskie posłanie” do Moskali, po raz kolejny oszukując ludzi i świat. A w innym końcu Europy, w Amsterdamie, Ukraina od 2014 roku nieustannie wzywa niderlandzki wymiar sprawiedliwości, by nie dopuścił do naruszenia Konwencji UNESCO i nie przekazywał dziedzictwa kulturowego Ukrainy rosyjskiemu państwu-agresorowi, opierając się „na zakazie i zapobieganiu nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przekazywaniu prawa własności do dóbr kultury”. „Złoto Scytów” (565 obiektów muzealnych w liczbie 2111 jednostek przechowywania) jest nazwą umowną, ponieważ jest to kompleks trzech historyczno-etnicznych kultur – Scytów, Sarmatów, Gotów, który naświetla historię Krymu na przestrzeni wielu wieków – od epoki antycznej po epokę średniowiecza. Artefakty wcale nie są w całości złote – są też z brązu, ceramiczne, drewniane. Jednak najważniejsze jest to, że ta muzealna epopeja stała się jaskrawym potwierdzeniem prowadzenia przez Rosję wojny hybrydowej przeciwko Ukrainie na wszystkich frontach. Prawda, tutaj dość wyraźne jest połączenie rosyjskich imperialnych zakusów na „cudze” oraz sprzedajna chciwość poszczególnych Holendrów w togach. Pomimo nieuznawania przez Niderlandy aneksji Krymu, wciąż także tamtejsza „Temida” hoduje swoich „tupyckich” i „wowków”, których skusił zapach kremlowskich „naftorubli”. Przecież przewodniczący sędzia Sądu Apelacyjnego w Amsterdamie w sprawie „złota Scytów” przez ostatnie lata sprawował reprezentację interesów rosyjskiej spółki „Promnieftstroj”, broniąc faktycznie Federacji Rosyjskiej, współpracując z adwokatami, którzy reprezentowali stanowisko krymskich muzeów (ściślej mówiąc – Rosji). Te recydywy prawniczej kazuistyki przypominają nam o przykładach z niedalekiej przeszłości, kiedy Europa milczała, zdradzając Ukraińców działaniami i obojętnością swoich biurokratów. Przypomnijmy Ołeksandra Olesia, jego przejmująco bolesną poezję o niesprawiedliwości, niemoralności, znieczulicy tych, którzy powinni wyznawać chrześcijańskie cnoty. Wiersz „Pamiętaj”, napisany przez niego jeszcze w 1931 roku, jest jednak i dziś aktualny dla współczesnych, którzy są zobowiązani uczyć się tak, jak trzeba, przyswajać lekcje zwycięstw, własnych nieszczęść i pamiętać, że „Gdy Ukraina o prawo życia / Z katami walczyła, żyła i umierała, / I czekała, chciała tylko współczucia, / Europa milczała…”. Czyż taka powinna być polityka instytucji międzynarodowych – od ONZ po wiecznie „zaniepokojoną” Radę Europy, UNESCO, kiedy na oczach całego demokratycznego świata agresor bezczelnie wywozi arcydzieła Ajwazowskiego, prowadzi nielegalne wykopaliska archeologiczne i przywłaszcza znalezione wartości, niszczy obiekty dziedzictwa kulturowego, w szczególności w starożytnym Chersonezie, Pałacu Chanów w Bakczysaraju, próbując wywieźć eksponaty krymskich muzeów do rosyjskiego Ermitażu. Czyż takie samowolstwo wobec próby (w ciągu lat 2014–2021) oddania Rosji dziedzictwa kulturowego Ukrainy nie jest bezpośrednim i pośrednim wyrazem uznania przez część europejskiego establishmentu aneksji Krymu i miasta Sewastopola przez okupanta? Czyż to wszystko nie przypomina niespójnego zachowania, nieskutecznych decyzji, bezpłodnych dyskusji Ligi Narodów, założonej sto lat temu w Paryżu, przede wszystkim w stosunku do kwestii ukraińskiej? Czego warte są tylko jej tajne „decyzje” (wrzesień 1933 r.) w sprawie Hołodomoru na Ukrainie, które były bezowocnymi deklaracjami, nie mającymi realnego wpływu, czy bezradne reakcje na japońską agresję przeciwko Chinom (1931 r.), na włoską (Etiopia, 1935 r.), na radziecką (Finlandia, 1939 r.), bezsilność i ugodowość w stosunku do agresji Niemiec i ZSRR. Dokończenie na str. 2 WOŁODYMYR MELNYCZENKO 12-13 DMYTRO POŻODŻUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Wierzmy w niezwyciężoność Prawdy», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. Tę okrutną i pouczającą lekcję już w pełni odebraliśmy, kiedy nawet tragedia milionów Ukraińców, zamordowanych przez ludobójstwo-hołodomor, nie zmusiła do wstrząsu, nie stając się prawdą, nawet współczuciem. Te realne zagrożenia podobnej polityki i praktyki nigdzie nie zniknęły, a jedynie przykryły się nowymi dekoracjami, jednak słowa Pisma Świętego słychać: „Strzeżcie się tych, którzy przychodzą do was w owczej skórze, a wewnątrz są drapieżnymi wilkami”. Ale po co wołać o pomoc do obcych, do „wszechświatowych” obywateli, kiedy sami w większości jesteśmy milczący, nawet ci, którzy formalnie zobowiązani są bronić interesów narodowych Ukrainy. Czyż nakreślony problem stał się przedmiotową dyskusją w ukraińskim parlamencie, na „szusterowsko-ganapolsko-kisielowsko-hordonowskich” telewizyjnych arenach show, czy chociażby w zatęchłych gabinetach akademickich instytucji? Przestrzeń informacyjna raczej stanie się miejscem dla kolejnego politycznego komiksu o „naukowych osiągnięciach” odrażającego Kiwy-deputowanego czy innych podobnych śmieci. Precz z wartościami, nową wiedzą, wysokimi etycznymi czynami i wojskowymi zwycięstwami, kiedy oligarchiczna służba gorliwie stara się „karmić naród śmieciami”. Na tym tle aktualizują się myśli, idee, ideały tych, którzy mogliby być naszym duchowym rdzeniem i duchową całością, drogowskazem dla czynu w tym rozchwianym, przepełnionym nieszczęściami i żądzą zysku, okrutnym i bezlitosnym świecie. Po raz kolejny przenoszę się i kieruję ku myślom Jurija Łypy, szukając odpowiedzi na palące pytania dnia dzisiejszego. Dopiero co (2021 rok) w kijowskim wydawnictwie „Centr uczbowoji literatury” wyszła książka Jurija Łypy „Przeznaczenie Ukrainy”. Nie myślcie, że zamówiły ją oświatowe, kulturalne, informacyjne urzędy czy wydawana jest w ramach państwowego programu „Ukraińska książka” dla wielotysięcznych (póki co) szkół, uniwersytetów, kolegiów czy bibliotek. Jej nakład wynosi (do śmiechu) zaledwie 300 egzemplarzy i to dzięki pani Marcie Łypie-Humenieckiej, co świadczy o niskim, niestety, zapotrzebowaniu społeczeństwa ogółem na idee tego wybitnego narodowego Oświeciciela. A szkoda. Przecież nim dobrze „przekładają się” geopolityczne, historyczne, psychologiczne charakterystyki dla zrozumienia przez Ukraińców swojego miejsca w światowej przestrzeni. Po raz pierwszy książka wyszła we Lwowie w 1938 roku, później wydawana była w Nowym Jorku w 1953-im, wreszcie w 2007 roku w Kijowie wychodzi Wszechukraińska trylogia, gdzie przedstawione są trzy prace („Przeznaczenie Ukrainy”, „Doktryna czarnomorska”, „Podział Rosji”), które naświetlają oryginalną geopolityczną koncepcję Jurija Łypy i pokazują historyczne źródła Ukrainy. Tak jak w poprzednich czasach, nas nadal niepokoją myśli o ukraińskiej drodze, wieczne pytania „Dokąd idziemy?”, „Jak?”, „Za czym i z czym?” zmierzamy tam. I czy zmierzamy? W jakimkolwiek aspekcie (filozoficznym, politycznym, kulturowo-historycznym, duchowym, społecznym, bezpieczeństwa, mentalno-psychologicznym czy ideologicznym) nie rozpatrywano by tych wiecznych narodowych zapytań, odpowiedzi „dają się” samym życiem, istnieniem narodu. Ponieważ już któreś stulecie nad Ukrainą zawisł niczym miecz Damoklesa hamletowski znak losu – „być albo nie być”. I oto pytanie – być albo nie być. W czym więcej godności: poddać się ciosom losu i położyć pod strzały, czy oporem spotkać czarne fale. W tym szekspirowskim monologicznym wezwaniu (przekład Jurija Andruchowycza) zawiera się splot narodowych zadań, celu, idei, politycznego żądania, wezwania do walki o własny los i wolność. I potężnym refrenem brzmią słowa Jurija Łypy: „Przeznaczenie Ukrainy – jest tylko w niej samej, jej los w jej ludziach oraz w ich moralnych i materialnych środkach”. On jest właśnie taką osobowością, która najlepiej odpowiada na wiele współczesnych zapytań ukraińskiej rzeczywistości. We wspomnianej pracy cytuje on Rudyarda Kiplinga: „upadły narody dlatego, że nie były przygotowane. Nic na świecie – ani bogactwo, ani sława, ani talenty nie zastąpi jednego tego, co jest Prawem ponad wszystkie prawa: bądź przygotowany!”. Zawsze. Wszędzie. Przed wszystkimi zmiennościami świata. Bądź przygotowany, kiedy, wychowując Naród, bronisz narodowych wartości, edukacji, kultury, przestrzeni informacyjnej, bezpieczeństwa swojego narodu; kiedy bronisz przed agresorem i najeźdźcami ojczystą ziemię i wolność, strzeżesz historycznej pamięci i tradycji swoich ojców; kiedy chronisz ludzi przed zniewagą „modlić się do cudzych bogów, w cudzym języku”; kiedy moskale-koniokrady, a poprawniej powiedzieć kurokrady, kradną w biały dzień, wszedłszy przez okna do chaty, dorobek twojego rodu. Nie wierz fałszywym prorokom, nie wierz obłudnym, nie wierz pozornym braciom, a jedynie w siebie i swój naród. To nie były rzucone na wiatr słowa. Za nimi był czyn Jurija Łypy, który do 18 roku życia, mieszkając w Odessie, jako 17-letni młodzieniec z bronią w ręku poszedł bronić Ukrainy przed białą i czerwoną ordą, wstępując do Dywizji Hajdamackiej, później do kurenia Piechoty Morskiej Sił Zbrojnych Ukraińskiej Republiki Ludowej, zostaje zastępcą dowódcy odeskiej „Siczy”, redaguje ukraińską gazetę codzienną, pisze swoje nieadekwatne do wieku naukowe, publicystyczne prace. Staje się jednym z głębokich młodych badaczy geopolitycznej historii Ukrainy, rozszerzywszy wyobrażenie o państwowości Ukrainy, zaczynając od Królestwa Bosporańskiego i Mitrydatesa, wysoko oceniał naukowe dorobki Antonowycza, Bilaszewskiego, Chwojki, Szczerbakiwskiego, Domanickiego, którzy tworzyli narodową historię. Pisał o Wołodymyrze Antonowyczu jako o tym, który „rozpoczął walkę z Rosją i przeciwstawiał dynamitowi wojsk moskiewskich barbarzyńców dynamit archeologii”. Łypa nigdy nie wierzył w dobre intencje Rosji i potępiał jej niemoralne czyny, grabieże cudzej historii. W „Przeznaczeniu Ukrainy” wykorzystuje opisy profesora z Cambridge E. Clarke’a: „Oto moskale przychodzą do Chersonezu, pełnego helleńskich i rzymskich budowli, nietkniętych dotąd ani przez Tatarów, ani nawet przez Hunów. Ci barbarzyńcy zajęli się swoim ulubionym za... Ale nam swoje robić. Tworzyć i pisać własną historię. Budzić narodową świadomość i godność Ukraińców. Formować kozacki duch wolności i ponad wszystko ochraniać, wzmacniać ukraińską państwowość. Jestem pewien, że Ukraińcy są zdolni odzyskać to, co utracone, jeśli zachowają narodową Duszę i będą (według J. Łypy) przygotowani. Tak jak wtedy, podczas słynnego Krymskiego pochodu w 1918 roku. „Nigdzie na całej Ukrainie – pisze uczestnik pochodu Bołboczana – nie witano ukraińskiego wojska z takim entuzjazmem, z takimi owacjami i z takim zachwytem, jak robiła to ludność Symferopola oraz innych zajętych krymskich miejscowości”. Wierzmy i walczmy o narodziny tej sławnej strony narodowej historii, kiedy Krym-Tawryda jako odwieczna ziemia Ukrainy stanie się wolna. A droga do czystego czynu mości się czystymi rękami i jasnymi myślami.
zajęciem – plądrowaniem. Przerzucali, rozbijali, zakopywali i niszczyli wszystko, co osiągnęli i co posłużyłoby do naświetlenia starożytnej historii tego kraju”. Oto przychodzą do Bakczysaraju – pisze dalej Łypa – gdzie były nie tylko arabsko-tatarskie, ale i gockie, helleńskie i ruskie (starokijowskie) budowle. “Rosjanie zaspokoili swoją barbarzyńską rozkosz niszczeniem, niszcząc całkowicie tę stolicę, nie zostawiając kamienia na kamieniu… W Kerczu, zrównawszy z ziemią pięćset budynków (antycznych), pozwolili zbudować około trzydziestu nędznych baraków”. Rosjanie, jak opisuje Clerk, zakładają miny pod antyczne świątynie, hakami rozciągają marmurowe bloki… Gdyby grecki archipelag trafił pod panowanie Rosji, nie zostałaby tam starożytna Hellada”. W przededniu Wielkanocy wciąż niepokoją nas myśli o ukraińskiej drodze do Świątyni, wieczne pytania “Dokąd idziemy?”, “Jak?”, “Po co i za czym tam zmierzamy?”.. I czy zmierzamy? Pod jakim kątem nie rozpatrywano by tych nakreślonych narodowych zapytań, odpowiedzi “udziela” samo życie. Bądź Ukraińcem, kiedy bronisz i ochraniasz przed agresorem oraz najeźdźcami ojczystą ziemię i wolność; kiedy, wychowując Naród, stoisz na straży wartości narodowych, oświaty, kultury, przestrzeni informacyjnej, bezpieczeństwa duchowego swojego narodu, pamięci historycznej i tradycji swoich ojców; kiedy chronisz ludzi przed zniewagą “modlić się do cudzych bogów, w cudzym języku”; kiedy obcy koniokradzi, a poprawniej powiedzieć kurokradzi, kradną w biały dzień, wchodząc przez okna do domu, majątek dorobiony przez twój ród. Grekom i światu się poszczęściło, nie trafiając w pazury ordyńskiego ptaka, a Ukraińskiemu Krymowi i Ukrainie wyrwać się nie udało. Rosja zaczęła przepisywać dawną historię Krymu (jak i całą historię Ukrainy) od XVIII wieku, niszcząc lub przywłaszczając “wszystko, co posłużyłoby do naświetlenia starożytnej historii”. Taką była, jest i będzie do końca istnienia Rosji polityka “kulturowego imperializmu”, która zwie się obecnie “ruskim mirem”. Precedens ze “scytyjskim złotem” jedynie potwierdza niezmienność procesów ewolucyjnej barbaryzacji Moskowii, która z niedoścignionym cynizmem niszczy wszystko, co nie wpisuje się w interesy tego erzac-państwa. Wiedzmy, że w “oczekiwanych” negocjacjach z Rosją, która zlikwidowała wszędzie (według zasad wojny hybrydowej) wszystko co ukraińskie: ukraińskie szkoły, instytucje kulturalne, biblioteki, organizacje społeczne, gazety, czasopisma, wydawnictwa książkowe, programy radiowo-telewizyjne, po raz kolejny będą nas karmić fake’ami o “prześladowaniach” na Ukrainie języka rosyjskiego, cerkwi i “moskwojęzycznych” mediów, bez czego piątokolumnowcom przeżyć będzie niezwykle trudno. Nie wierz fałszywym prorokom, nie wierz łukawym, nie wierz pozornym “braciom”, a uwierz w siebie i swój naród. A zatem nie żyjmy podwójną, potrójną tożsamością, rozdwojoną świadomością i państwową dwujęzycznością. Na tej drodze nie znajdziemy jednego wspólnego języka politycznego i narodowego, bo utracona tożsamość to niezdolność do życia własnym życiem państwowym. Zapomnijmy, pisał W. Łypynśkyj w “Listach do braci-rolników”, że “Ukrainiec – to niedomoskwiony Polak, albo podpolszczony Moskal”. Ukraińcem jest ten, kto słyszy, jak “krzyczy Tarasowa góra”: Nie ma na świecie Ukrainy, Nie ma drugiego Dniepru! Heorhij FILIPCZUK SA “Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; Cel płatności – wypełniany przez płatnika tak, aby udzielić pełnej informacji o płatności. W kwietniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety “Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz – 1000 hrywien. 2. Tataryn Wira Iwaniwna – 200 hrywien. 3. Dowhaniuk Ihor Dmytrowycz – 150 hrywien. 4. Hołowko M. – 600 hrywien. 5. Melnyczenko W. Ju. – 1000 hrywien. 6. Stasyk Julija Iwaniwna – 100 hrywien. odbiorca: Stowarzyszenie “Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jeden z nielicznych dziś istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — na skutek pewnego „wsparcia” naszych władz znalazł się na krawędzi zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Wszelkie finansowe wsparcie wydawnictwa to znaczący wkład w sprawę ukraińską. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe:
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
starszych, czyichś synów, czyichś ojców, czyichś ukochanych, a czyichś żon i narzeczonych, bo ginęły także nasze dziewczęta i kobiety, i ginęły one pod naszymi sztandarami i za nie! Jak Mamaj śmiał wydać takie zarządzenie?! Komu chce się przypodobać? Rosyjskim najeźdźcom? Jak on śmie poniżać pamięć bohaterów – zarówno tych, którzy polegli w walce z rosyjskim imperializmem, jak i tych, którzy dziś są na froncie, bo te sztandary na pomniku właśnie symbolizują nasze zwycięstwo nad nim. Proponuję deputowanym rady miejskiej zwołać nadzwyczajną sesję i postawić kropkę nad „i” – wyrazić Mamajowi wotum nieufności, a sztandary pozostawić na pomniku na zawsze. Byłoby dobrze, gdyby tę „ptaszynę”, cuchnącą rosyjską pychą i okrucieństwem, w ogóle zdjąć i ukoronować kolumnę złotym trójzębem. „Ptaszynę” zaś zlecić prezydentowi Zełenskiemu, by podarował ją Putinowi pocztą z potwierdzeniem odbioru. Apeluję do naszych weteranów, by po Wielkanocy zorganizowali masowe pikietowanie rady miejskiej z żądaniem zwołania nadzwyczajnej sesji deputowanych w celu wyrażenia Mamajowi wotum nieufności. Precz z moskiewskimi pachołkami z Połtawy!
Tłumaczenie maszynowe
Niepodległość Ukrainy, proklamowaną 24 sierpnia 1991 roku, osiągnęliśmy dzięki temu, że nasz naród ukraiński we wszystkich okresach swojego historycznego rozwoju rodził i pielęgnował patriotów, którzy służyli ziemi ojczystej i swojemu narodowi bezinteresownie, bez osobistej korzyści, zawsze broniąc interesów wspólnoty, skrzywdzonych ludzi, wyznając ideę narodową, dbając o rozwój Państwa Ukraińskiego, duchowość narodu, kulturę narodową. Właśnie takim jest Kazimierz Ярема. Kazimierz Petrowycz Jarema urodził się 8 kwietnia 1946 roku we wsi Josypiwka w rejonie tarnopolskim. Opowieści starszych wieśniaków o wyzwoleńczych zmaganiach OUN-UPA, słyszane jeszcze w dzieciństwie, czytanie w latach szkolnych zakazanej wówczas „Historii Ukrainy” M. Hruszewskiego, przeżyte niedostatki i nędza w ciężkich latach powojennych sprzyjały kształtowaniu wysokiej świadomości narodowej, współczucia dla pokrzywdzonych i skrzywdzonych, gotowości do walki o sprawiedliwość. Wykształcenie zdobył w ośmioklasowej szkole w Josypiwce i w średniej szkole w Nastasiwce. W latach 1964–1966 uczył się w Czortkowskim Kolegium Pedagogicznym, a w 1973 roku ukończył Państwowy Uniwersytet Lwowski im. I. Franki. Z zawodu Kazimierz Jarema jest nauczycielem klas początkowych i muzyki, historii i prawa. Nauczał w obwodzie rówieńskim, we wsiach Smolanka, Josypiwka, Ostriw w rejonie tarnopolskim, prawie 20 lat był dyrektorem szkoły, zainicjował i zorganizował budowę Ostriwskiej Szkoły Średniej w latach 1989–1993 bez jakiegokolwiek wsparcia władz rejonowych i obwodowych, za środki agrofirmy „Podillia” i dzięki autorytetowi oraz poparciu jej przewodniczącej Stefanii Antonowny Tysłyckiej. W latach 2000–2004 Kazimierz Jarema pracował jako przewodniczący Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji Obrony Praw „Związek Właścicieli Ziemi”, pomógł setkom chłopów uzyskać udziały w ziemi i majątku. Od 2005 do 2007 roku pracował jako wiodący specjalista Terytorialnego Centrum Ochrony Emerytów i samotnych niepracujących obywateli rejonu tarnopolskiego, organizował i przeprowadzał akcje charytatywne. Całe swoje świadome życie Kazimierz Jarema jest aktywnym uczestnikiem spraw społecznych. W czasach totalitarnych propagował słowo ukraińskie, pieśń ukraińską, muzykę jako uczestnik chórów, kółek dramatycznych, orkiestry dętej, zespołu muzyki ludowej podczas nauki w Czortkowie i Lwowie, we wsiach Linczyn, Smolanka, Josypiwka i Ostriw. Szczególnie jego aktywność społeczno-polityczna wzrosła w latach odrodzenia Ukrainy. W 1989 roku został wybrany w Ostriwie przewodniczącym oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, które w 1990 roku doprowadziło do przemianowania w wsi ulicy Lenina na ulicę im. poety-patrioty Wasyla Jarmusza. Tego samego roku, w 1989, K. Jarema został członkiem Ludowego Ruchu Ukrainy, brał bezpośredni udział w akcjach narodowo-wyzwoleńczych w Tarnopolu, w wielu miastach i wsiach kraju, jeździł na Donbas z grupą agitacyjną obwodu tarnopolskiego w przededniu Ogólnoukraińskiego referendum 1 grudnia 1991 r. Zawsze należał do sił politycznych będących w opozycji wobec kuczmizmu, reżimu Janukowycza; w 2007 roku był członkiem komisji wyborczej w mieście Makiejewka jako przedstawiciel narodowo-demokratycznych sił. Brał aktywny udział w akcjach „Ukraina bez Kuczmy”, w Pomarańczowej Rewolucji, w Rewolucji Godności, był na Majdanach w Kijowie i Tarnopolu. Od 2000 do 2010 roku kierował Tarnopolską Rejonową Organizacją Ukraińskiej Ludowej Partii, od 1994 roku jest członkiem Tarnopolskiego Obwodowego Towarzystwa im. Bohdana Łepkiego, kilka lat jest zastępcą przewodniczącego towarzystwa i został wybrany przewodniczącym jury ds. przyznawania i wręczania nagród „im. rodziny Łepkich – Sylwestra, Bohdana, Lewka, Mykoły i doktora Romana Smyka”, ustanowionych przy towarzystwie, wręczanych za znaczący wkład w powrót na Ukrainę imion i twórczości rodziny Łepkich oraz innych wybitnych Ukraińców. W latach 2001–2002 był zastępcą szefa Tarnopolskiego Rejonowego Sztabu „Nasza Ukraina”, a w 2006 roku – szefem rejonowego sztabu UNP. Przez ponad dziesięć lat był przewodniczącym komisji rewizyjnej Tarnopolskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, od 2013 roku jest przewodniczącym Tarnopolskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, członkiem organizacji pozarządowej „Ukraińska Rada Narodowa”. Za aktywny udział w pracy społeczno-politycznej Kazimierz Jarema został odznaczony wieloma dyplomami, medalami jubileuszowymi, podziękowaniami Tarnopolskiej Administracji Rejonowej i Tarnopolskiej Rady Rejonowej, dyplomem Tarnopolskiej Administracji Obwodowej z okazji 30-lecia powstania Ludowego Ruchu Ukrainy. W 2017 roku stał się jednym z pierwszych laureatów nagrody im. rodziny Łepkich; posiada także inne odznaczenia. Jego artykuły, szkice wielokrotnie drukowano w prasie. W 2000 roku ukazały się drukiem jego pierwsze publicystyczno-artystyczne opowiadania „Włodzimierz Choma (portret literacki)”, „Życie jak błysk gwiazdy” (o poecie-patriocie Wasylu Jarmuszu). Tego samego roku zebrał, uporządkował i wydał zbiór poetycki utworów Wasyla Jarmusza „Ukrainо moja barwinkowa” oraz zbiór pieśni do słów Wasyla Jarmusza „Melodie poświęcone miłością”, a także zebrał, uporządkował i przyczynił się do urządzenia w szkole w Ostriwie izby-muzeum Wasyla Jarmusza. W 2015 roku, w 75. rocznicę urodzin Wasyla Jarmusza, K. Jarema przedrukował zbiory utworów W. Jarmusza i książki o nim z uzupełnieniami. W 2001 roku Kazimierz Jarema napisał i wydał biograficzne opowiadania „Trzy muzy Walerego Załiznoho” i „Pieśniowy kwiat duszy”, a w 2005 roku ukazała się książka „Wasyl Podufalij. Życie i twórczość”, której autorami są K. Jarema i B. Kusień. Przez pięć lat K. P. Jarema zbierał materiały i napisał książkę na 730 stron „Krwawa walka o wolność Ukrainy”, która ukazała się drukiem w 2016 roku i jest encyklopedią bohaterskiej walki Ukraińców o zdobycie niepodległego państwa ukraińskiego, przedrukowaną w 2019 r. W 2019 r. ukazała się jego nowa książka „Szkoła rodzima ostriwska”. W 2020 roku ukazała się jego książka „Służył Ukrainie słowem”, a w 2021 roku – książka „Rodzina ukraińskich patriotów i dobrych gospodarzy”. Gotowe do druku są jego książki „Duchowe skarby Ostrowa”, „Moja rodzinna wieś Josypiwka”. Zbiera materiały i pisze książkę „Wspomnienia Ukraińców, którzy przeżyli Hołodomory”, systematycznie pisze artykuły o tematyce społeczno-politycznej w lokalnych i ogólnoukraińskich gazetach, bierze udział w życiu społecznym i politycznym kraju, w imprezach kulturalno-oświatowych i akcjach protestacyjnych zwykłych Ukraińców przeciw korupcji i niesprawiedliwości. Aktywny członek Proświty. Życzymy naszemu przyjacielowi dobrego zdrowia i twórczej mocy.
Pobratymcy-łemkowie i działacze Proświty: B. Kusień, W. Zaliźnyj, E. Moczewus
Tłumaczenie maszynowe
Mikoła KULCZYŃSKI, m. Połtawa
Znowu na mocy zarządzenia miejskiego głowy Połtawy Ołeksandra Mamaja zdjęto państwową flagę ukraińską i flagę walki wyzwoleńczej UPA z tak zwanego pomnika chwały. Chwały rosyjskiemu zwycięskiemu imperializmowi, który przez ponad dwa stulecia brał w krwawą niewolę naród ukraiński. Kaci Ukrainy postawili ten pomnik po to, by poniewierani Ukraińcy nigdy nie zapominali o swojej tragedii i na zawsze zapomnieli o swoim państwie, zniszczonym przez najeźdźców. Zapomnijcie, że kiedyś mieliście prawa i wolności, zapomnijcie, że mieliście swój język, swoją cerkiew i swoją kulturę. Waszym przeznaczeniem odtąd ma być bycie lokajami imperium rosyjskiego – oto co symbolizuje ten pomnik naszej hańby, naszego poniżenia. I nic więcej. Nie ma on żadnej wartości estetycznej, poza demonstracją brutalnej i bezlitosnej siły rosyjskiego kolonializmu. Pierwsze wywieszenie naszych flag na tym pomniku w 2014 roku, w czasie nowej próby Rosjan, by znów ujarzmić Ukraińców, właśnie symbolizowało niezłomność naszego ducha, mimo całego krwawego panowania rosyjskiego samodzierżawnego, a potem komunistycznego imperium nad Ukraińcami. Podniesienie flag zainicjował przewodniczący Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Anatolij Banny, a ja i Rostysław Szewczenko pomagaliśmy mu w tym. Wydaje się, że był jeszcze ktoś czwarty. I oto znów zdejmują flagi. Tysiące naszych wojowników, którzy stanęli w obronie Ojczyzny, tych samych naszych praw i wolności, których tak nienawidzą Moskale, zginęło. Zupełnie młodych,
Tłumaczenie maszynowe
Maria PAWLIUK, przewodnicząca Zrzeszenia Halickiego Rejonu Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Powołanie świadomego artysty w trudnym dla naszego państwa czasie to przypominanie Ukraińcom o wielkich postaciach, obdarowanych przez Stwórcę Ukrainę (Taras Szewczenko, Leszka Ukrainka, Iwan Franko, Solomija Krušelnyćka i wielu innych), aby wszyscy uświadomili sobie, jaką drogą iść ku godnemu życiu na ojczystej ziemi. 22 kwietnia to znamienny dzień w życiu olbrzyma ducha całego ukraińskiego narodu, Tarasa Szewczenki. W 1838 roku tego dnia w Petersburgu został wykupiony z pańszczyzny jego, utalentowanego młodego malarza. Proświatjanka, banduristka, zasłużona artystka Ukrainy, posiadaczka Orderu Księżnej Olgi, Maria Soroka przeprowadziła w Kobzarskiej Świetlicy we Lwowie wydarzenie artystyczne poświęcone tej dacie. W wykonaniu jej wychowanek, uczennic Szkoły Sztuk nr 5 miasta Lwowa, rozbrzmiewała poezja Kobzarza w towarzyszeniu bandury: „Topola”, „Muza”, „Dola”. Trio młodych banduristek wykonało ulubione pieśni do słów Tarasa Szewczenki. „Dzisiejszy występ w przeddzień wielkanocnych świąt to swoista spowiedź przed Wszechmogącym. Bo powołaniem banduzysty jest budzenie w ludzkich duszach energii narodu, przez pieśń nieść prawdę życia do ludzi” – zwróciła się do swoich uczennic M. Soroka. I choć wydarzenie odbyło się przy niewielkiej widowni rodziców z powodu kwarantanny, dzieci przepełniały radosne emocje. „To najszczęśliwszy dzień w moim życiu” – powiedziała siedmioletnia, najmłodsza uczestniczka-banduristka.
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK Z panią Niną poznałam się we wrześniu 1991 roku, kiedy przyjechała na Ukrainę na obchody 135. rocznicy urodzin swojej babci, Sofii Rusowej. Spotkałyśmy się w hotelu „Turyst” przy stacji metra „Liwoberieżna” – z panią Niną, jej córkami Łesią Mychalewycz i Olą Rudakewycz, wnuczką Sofijką – wszystkie przyleciały z Filadelfii. Z Pragi przyjechał Ołeksandr Lindfors, brat pani Niny, wnuk Rusowej. Wszyscy przygotowywali się do wyjazdu do Oleszni, ojczyzny Lindforsów-Rusowych, gdzie planowano „Dzień Sofii” i odsłonięcie znaku pamięci w miejscu rodzinnego majątku. W Kijowie tymczasem czczono pamięć ofiar Holokaustu, a pani Nina narzekała, dlaczego nikt nie wspomina ukraińskich patriotów, którzy w 42. roku również zginęli w Babim Jarze z rąk nazistów. „Dlaczego milczą o Olenie?” – bardzo poważnie pytała pani Nina, nie wymieniając nazwiska, bo uważała, najwyraźniej, że o Telidze powinni wiedzieć wszyscy. Właśnie dzięki pani Ninie odkryłam imię „poetki ognistych granic”. I już w lutym 1992 roku, w Domu Nauczyciela, kobieca wspólnota zorganizowała pierwszy w niepodległej Ukrainie wieczór pamięci Oleny Telihi, w 50. rocznicę dnia jej heroicznej śmierci. Nina Lindfors-Mychalewycz – wnuczka Sofii i Ołeksandra Rusowych, jedna z osobowości wielkiej rodziny, w której byli artyści, lekarze, prawnicy, muzycy, naukowcy, ale wszyscy oni jednocześnie byli działaczami społecznymi, którzy poświęcali znaczną część własnego życia budowie Ukrainy. Urodziła się Nina w Montpellier (Francja) z płomiennej miłości Lubow Rusowej i Ołeksandra Lindforsa. Mama studiowała medycynę we Francji, ponieważ kobiety w Rosji nie miały dostępu do wyższego wykształcenia medycznego. Ojciec, Ołeksandr Lindfors, studiował na wydziale prawa. Ślub rodzice wzięli w Petersburgu. I chociaż Sofii Rusowej pod groźbą aresztu zabroniono wyjazdu poza „granice chutoru Mychajliwśkiego”, to ona, założywszy woalkę, mimo wszystko pojechała na ślub córki Luby. Wkrótce urodziła się jej pierwsza wnuczka. „Mamy teraz czarującą nianię, której ja Ninkę spokojnie powierzam” – napisze szczęśliwa mama w jednym z listów. Przeżywszy zdumiewające długie życie (1 maja 1906 – 9 czerwca 2003), Nina wychowała czworo dzieci: Irynę, Łesię, Tarasa i Ołhę. Pozostawiła na ziemi dobre uczynki oraz przykład rycerskiego służenia idei niepodległości Ukrainy. Należała do tych unikalnych ludzi, w których naturalnie połączyły się wielki humanizm, romantyzm, wiara i stalowość, kiedy chodziło o ideę. Całe życie kochała i wspominała Olesznę – ojczyznę Babi Sofii, gdzie spędziła dzieciństwo. Do ostatnich dni pamiętała siwą Fatimę – klacz, którą sama wychowała z małego chudego źrebaka, karmiąc barszczem. Mama Luba zauważy u małej Niny szczególny stosunek do rodzinnego świata i napisze o tym do taty Niny – Ołeksandra, który wybuduje w Oleszni nowy dom, posadzi sad i który, niestety, umrze młodo na gruźlicę, kiedy Nina skończy zaledwie 12 lat. I jej, chociaż pańskiemu dziecku, przyjdzie nawet orać, doglądać gospodarstwa. Jako młoda dziewczyna, w 1921 roku, razem z mamą, lekarką z powołania, Lubow Rusową-Lindfors, opuści rodzinny majątek w Oleszni, ratując się przed bolszewickimi prześladowaniami. A po 20 latach powróci z grupami pochodnymi OUN do okupowanego przez wroga Kijowa. Przyjdzie na Ukrainę razem z Oleną Telihą, Ułasem Samczukiem, mężem Mychajłem Mychalewyczem i dwiema małymi córeczkami – Orysią i Łesią – jeszcze niemowlęciem. O życiu w okupacji krótko wspomni przy naszym spotkaniu, w listach, we wspomnieniu o Olenie Telidze. Pamięć wyłoni dni wielkich nadziei i rewolucyjnego zapału. „Przy marchewkowej herbacie” będą planować z Oleną Telihą wydawanie literatury dziecięcej, podręczników w języku ukraińskim. Będą marzyć o nowym życiu w samodzielnej Ukrainie. Wróg poczuje w tym marzeniu śmiertelne niebezpieczeństwo dla siebie. Nina jeszcze zdąży wyjechać z małymi dziećmi, wykonując rozkaz opuszczenia stolicy. Olena zostanie z przyjaciółmi do końca. „Czy spotka takich rycerzy nasz złotogłowy Kijów? Czy spotka lepszych?” – retorycznie i z bólem zapyta Nina we wspomnieniu o Telidze… O swoich miesiącach w okupowanym Kijowie córka Niny Iryna (Tkaczenko) będzie miała inne wspomnienia, dziecięce, bardzo bolesne. Miała wtedy 7 lat i dziewczynka nie mogła pojąć, czym są „grupy pochodne” i dlaczego jej mama cały czas gdzieś znika w mroźnym mieście. Było jej zimno i chciała jeść. O tym głodzie i wiecznym „znikaniu” mamy, ciągłych przeprowadzkach, emocjonalnych rozmowach z różnymi ludźmi o Ukrainie, niepokoju i absolutnym ascetyzmie w życiu codziennym pani Orysia wyrobi sobie własne zdanie – dziecka ukraińskich rewolucjonistów, członków OUN. Oto co napisze mi w liście z 20 marca 2013 roku: „U nas Ukraina była na pierwszym miejscu, wszystko inne – idea, której nie było miary. W moim przypadku „idea” mnie nie zadowalała i żyć ich ideami ja nie mogłam. Choć, razem z tym, były ciekawe momenty, spotkania różnych wielkich ludzi, którym przychodziło bywać u nas, włącznie z Todosiem Osmaczką, i wiele, wiele innych. I razem z tym, przypominam sobie, jak nasz Tata we wszystkim sobie odmawiał, włącznie z wygodnym łóżkiem, „bo po więzieniach śpią na deskach”, i razem z tym, będąc w Niemczech, Ojciec przekazał przeze mnie pieniądze na „organizację”, a „wielmoża”, któremu trzeba było przekazać, był w Baden-Baden na kuracji. To tak na mnie podziałało, że odmówiłam dawania pieniędzy na ten „cel”! Ja nie skarżę się, ja tylko dzielę się”
Ojciec Ołeksandr Lindfors ze swoją przeszłością, która była bardzo burzliwa. Jestem produktem „dwóch światów”, który zawsze był w konflikcie, bo światy, być może, były: realnym, od którego mnie izolowano, i światem Rodziców, w którym oni żyli, dla mnie niezrozumiałym! W wieku 5 lat wraz z Rodzicami byłam świadkiem walk w Chuście (1939), gdzie na oczach umierali studenci! Takie były czasy, każda generacja ma swoje przeżycia”. I w następnym liście – z 7 kwietnia 2013 roku: „Zwiastowanie, byłam nawet w cerkwi, śpiewam w chórze cerkiewnym od 15 roku życia, z przerwami, nie miałam nastroju do modlitwy, w konflikcie z naszym Stwórcą, bo nie widzi On naszego Narodu i nie widzi władzy, która okupowała naszą ziemię i nie daje światłemu rozumowi Narodu zrzucić z siebie pęt. „Mamona” zawładnęła, zamąciła w głowach masie i już do tego dochodzi, że dwoje siedzi w jednym pokoju i między sobą nie rozmawia, a pisze na maszynach swoje sprawy! Sztuka pisania listów, które Oleczka uporządkowała, a Wy teraz nad nimi pracujecie, jest zjawiskiem rzadkim. Świat traci grunt pod sobą, który deszcze rozmyją, i człowiek w nich – w przepaściach, znajdzie swój koniec. Dzisiaj bycie uczciwym nie jest modne. Kiedyś idea dawała pragnienie i wiarę w to, co robili, a teraz gdzieś idea i wiara, czyżby na dnie morza się znalazły? Będąc na Ukrainie, w pociągu, nie uwierzono mi, że nie jestem z Galicji. Kiedy pokazałam swój paszport, to nie tylko przekonali się, że jestem z Kanady, ale też zauważyli, że urodziłam się w Pradze, więc nie mogli wyjść z podziwu. Przy czym powiedzieli, że „u was wielu młodych mówi po kanadyjsku”, na co odpowiedziałam: „Nie, oni mówią w języku państwowym, w którym się urodzili, a w domu czasami wszyscy mówią w ojczystym, a wy w państwowym nie chcecie mówić”. Po tym już rozmowa się nie kleiła”. Kiedy myślę o wielkiej rodzinie Rusowych, o ich pełnej poświęcenia pracy społecznej, samopoświęceniu dla Ukrainy, to często myślę o dzieciach, które znajdowały się w wirze walki. Ogólnie „wirem” było całe życie. Sofija Rusowa rodziła dzieci w więzieniu, jej wnuczka Nina Mychalewycz przyjechała walczyć o niepodległą Ukrainę z niemowlęciem. W walce dzieci dorastały i wychowywały się, biorąc za podstawę idee służenia wolności, dobru, twórczości, a nie gromadzeniu. Po stu latach, po emigracji, wszyscy potomkowie Rusowych wiedzą o Ukrainie, uważając ją za swoją Ojczyznę, pracują dla niej, będąc daleko za oceanem, — taka oto siła przyciągania. Chociaż całe życie dzieci mija już w innym, nieukraińskim otoczeniu i świecie, w innym państwie, którego są obywatelami. Z listu córki Niny Mychalewycz, Olhy Rudakewycz, z 18 listopada 2016 roku: „Mama żyła w Oleszni, w Pradze, we Lwowie, w Kijowie, potem ucieczka przez Europę, przystanek w Monachium, potem Ameryka, od Minnesoty do Filadelfii. Pochowana Mama jest na ukraińskim cmentarzu w Bound Brook, New Jersey. Choć Mama była inżynierem-agronomem, w Ameryce zawodowo nie pracowała, a zajmowała się sprawami społecznymi, przekładami (tłumaczyła bajki na język ukraiński). Mychajło Mychalewycz (22 lipca 1906 – 9 lutego 1984) żył na stepach wschodniej Ukrainy (na Chersońszczyźnie), w Kijowie, w Pradze (gdzie Rodzice pobrali się), we Lwowie, w Kijowie (Tata i Mama byli w grupach pochodowych) i tak, jak Mama, przez Europę, Ameryka, aż do Filadelfii. Też pochowany w B.B. w N.J. Pracował Tata dla firmy architektonicznej jako artysta, wykonywał projekty twórcze (modele, rysunki, malowidła, mozaiki). Było nas pięcioro. Oprócz nas czworga, był jeszcze braciszek, Ostap (Lwów, 1943 — Monachium, 1945). Nasza Lila, oficjalnie Iryna, urodziła się 5 maja 1934 roku w Pradze. Dzieciństwa, Lila mówi, u niej nie było. Rodzice cały czas zajęci sprawami, cały czas jeździli gdzieś, straszne wrażenie na Lili zrobił Chust (1939), gdzie przeżyła grozę wojny. Kijów 1942 roku też wspomina z drżeniem, była sroga zima, nie było nic ani jeść, ani w co się ubrać, zimno, głód, strach, chociaż Mama opowiadała, że Lila zawsze była bardzo rezolutna, umiała znajdować dobrych ludzi, którzy radzili-pomagali, i nawet zdołała znaleźć jakąś kobietę, która dostawała mleko ze wsi. I ta kobieta Lili i Łesi przynosiła mleko, nosiła przez Dniepr, który tamtej zimy zamarzł. Jedyne dobre wspomnienia u Lili to już z Niemiec, z Berchtesgaden, gdzie trafiliśmy do obozu DP. Właściwie Lila z Babcią (Lubow Lindfors) żyły w Baden, a Mama i Tata, i Łesia, Taras i ja żyliśmy w Monachium, Baden niedaleko Monachium. W tym obozie DP była duża społeczność, i gimnazjum było, i Plast, i balet, i muzyka-fortepian, i spacery w góry, towarzystwo. Babcia w obozie uczyła języka francuskiego i śpiewu, i Lila z Babcią tam mieszkała, a my byliśmy w Monachium. W pociągu jeszcze przed Monachium zmarł Ostapko (dwuletni syn pani Niny Mychalewycz. — H. D.) na zapalenie płuc. Pochowany na cmentarzu w Monachium. W samym Monachium urodził się Taras, w 1945 roku. W 1947 roku urodziłam się ja, w Berchtesgaden. Łesia urodziła się w ten sam dzień, co Lila, 5 maja 1941 roku, też w Pradze. Łesia żadnych złych wspomnień nie miała, a dorastaliśmy my, to znaczy Łesia, Taras i ja, już w Ameryce, jak u Pana Boga za piecem. Jasne, że życie nie było łatwe, języka nikt z nas nie znał, nie rozumieliśmy co i jak, ale społeczność, jak zawsze, razem przechodziła różne trudności, póki nie „stanęliśmy na nogi”. Lila, będąc starszą, włączyła się w towarzystwo starszej młodzieży, oni wszyscy 1 maja przypada 115. rocznica urodzin Niny Mychalewycz – działaczki społecznej, uczestniczki grup pochodowych OUN w Kijowie w 1941 roku, wnuczki Sofiji Rusowej. Na rodzinnym podwórku w Oleszni. Nina Mychalewycz z córką Łesią, po lewej nauczyciel historii Wołodymyr Jermak. 1991 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bardzo szybko połapaliśmy się, co i jak i gdzie, i nas uczono-pouczano. Wyrastaliśmy w przyjaznej atmosferze, świadomi tego, że Ukraina jest naszą ojczyzną, że my na emigracji możemy i musimy kontynuować walkę o niepodległość. Kiedy nasze dzieci, Sofijka czasem wspomina (praprawnuczka Rusowej. – H. D.), chodziły w sobotę do „ukraińskiej szkoły”, gdzie uczyły się historii, geografii, literatury, religii i języka, to nauczyciele im (to były lata 80.) mówili, że muszą chronić język, bo na Ukrainie język niszczą”. …I oto po pół wieku, w 1991 roku, 85-letnia Nina Mychalewycz znów jest w Ojczyźnie, o krok od Ogólnoukraińskiego referendum w sprawie niepodległości Ukrainy. Czy mogłam zrozumieć wtedy cały wir jej uczuć? Żal za utraconym, radość ze spotkania, ból z powodu rozłąki. Przyjedzie do Oleszni jeszcze raz, następnego dnia po świątecznym tłumie, żeby w ciszy i wspomnieniach pochodzić po oleszniańskim lesie, podwórku byłej pańskiej posiadłości. Spojrzeć, „czy rodzi sad, czy żyje jeszcze dawny dom”. Korespondowałyśmy z Niną Mychalewycz 10 lat, do momentu, dopóki mogła pisać. Pisała na małych przezroczystych karteczkach, wzywając do pracy i jedności. Jej listy, pełne energii, siły, wiary, zachwytu nad wszechmocą Stwórcy i ciągłą – przez 97 lat życia! – myślą o Ukrainie! „Zbliża się pierwszy grudnia. W domu kipi przedwyborcze życie… W nim musi być wiara, mądrość i nieugiętość. Żadnej wątpliwości, wahania – nie ma dla nich teraz miejsca. Wiara, odwaga, pewność! Ani najmniejszej wątpliwości”! – „stalowo” nastawiała nas pani Nina 11 listopada 1991 roku, na trzy tygodnie przed Ogólnonarodowym referendum. Całe życie marzyła, by „żyć w domu”. Pojęcie rodzinnego domu pielęgnowała, wychowując dzieci na patriotów. Dwa powroty na Ukrainę stały się dla Niny Mychalewycz szczęśliwymi chwilami życia. W 41-ym była o krok od śmierci, w 1991 – o krok od wolności! 12 ostatnich lat życia przeżyła, wiedząc, że „w domu” buduje się niepodległe państwo Ukraina, ciesząc się i jednocześnie wiedząc, że go nie zobaczy. „Nikt z Was, moich potomków, nie może zrozumieć, że we mnie wciąż jeszcze żyje ów spokój naszego starego sosnowego lasu, w którym jeździłam na Fatimie nie raz i nie dwa”, – napisze u schyłku lat pani Nina. I jakby podsumuje: „Życie trzeba przejść uczciwie, drogą pokazaną nam przez wielkiego Nauczyciela ludzkości Jezusa Chrystusa. Cieszyć się trzeba i zadowalać tym, co dane. Jeśli czegoś brakuje i bardzo komuś ciężko – pomyśl o tych, wspomnij tych, którzy żyją w mękach i biedzie. Nam świeci słońce i dalekie przebywanie na ziemi Chrystusa”. Jej listy dotyczyły życia prywatnego, uczuć, powściągały się i znów przebijały wierszami burzliwego, energicznego charakteru, który najbardziej oburzała niesprawiedliwość, żądza gromadzenia, samowola. 8.04.91. Chrystus Zmartwychwstał! Przeczytałam Pani artykuł o mojej Babci Sofii Rusowej i muszę Pani podziękować. Pani artykuł aż świeci szczerym sercem i głębokim szacunkiem. Tutaj w naszej tak zwanej diasporze ani razu nigdzie nie czytałam takiego. To przecież nasze kobiety wzywają nas wszystkich (a nas już dużo się rozmnożyło!) do Kijowa! Jasne, że bardzo chce się pobyć na Ukrainie, a jeszcze kiedy jest możliwość zobaczyć rodzinne obejście. Rodzinne – to nie to, co cudze. Nijak nie mogę przywyknąć, zżyć się z obczyzną, a jeszcze z taką bardzo daleką i swoją mentalnością i duchowością i samowolą i żydowskim biznesmenstwem. Europa jest dużo bardziej rodzinna i zrozumiała. W niej nie jest tak zimno duszy. Nawet Kanada była jakoś bliższa i zrozumiała. Żyjemy w ciekawym czasie, pełnym niespodzianek międzynarodowych. Nie wiadomo, dokąd one popchną ludzkość. A przed naszą ojczyzną, przed naszym narodem taka ciężka, taka bardzo ciężka walka!... Ale choć nas i Ameryka i cały Zachód ignorują, a Kreml oczernia nas i szkaluje, rzuca na naszą drogę walki ciężkie kłody – nasza Sprawa jednak idzie naprzód i nasz naród będzie wolny. Stanie w awangardzie wszystkich tych przebiegłych „zachodników”. To nie może być inaczej! Gwiazda naszej wolności już zbliża się do progu naszego zwycięstwa. Czyż nie, pani Halu! 29.05.91. Już ponad miesiąc, jak wysłaliśmy Pani wszystkie dane o nas, kto planuje polecieć na Pani wezwanie. Trzeba jeszcze w konsulacie ZSRR starać się o wizę. No a ZSRR to ZSRR. Zatem organizacja, która wzywa, musi być zarejestrowana przez Rząd Centralny, inaczej wiz nie dają. Jak wszystko to niewiarygodnie głupie i śmieszne. W XX wieku, w czasie, kiedy ludzkość szuka zbliżenia, porozumienia między państwami, między narodami czepiać się wszelkich drobnostek. Rząd kameleonów, który nikomu nie wierzy i nie ufa, bo sam na wszystkie strony oszukuje…. 27.02.92. Droga Halu, oto znalazłam co nieco z literatury, – przesyłam, może zdąży przed akademią ku pamięci Ołeny. Napiszesz mi, jak przeszła akademia. Wiesz, taka ogromna duchowa różnica między naszą a Waszą generacją. Pomimo wszystkiego tego, co Wy wszyscy wycierpieliście, u Was jakoś niepostrzeżenie brakuje zapalczywego heroizmu, ognia w duszy. Wybacz mi, nie mam prawa tak mówić, bo czyż my wycierpieliśmy aż tak wiele i tak okrutnych znęcań i mąk. Halu, wybacz, ale taka zapalczywa walka wymaga od Człowieka rzeczywiście stalowej postawy. Ukraina, jej naród – to przecież sama romantyka na tle zawziętego gorącego rycerstwa. Ege! Trzymajmy się. Niech o naszą stanowczość kameleonowski Kreml połamie wszystkie swoje zęby! Nina. 19.05.1992. Oto widzę, że wszystko po trochu u Was w społeczności idzie naprzód, praca z dziećmi i studentami, naukowa, a to przecież jak dobrze! Oto tylko Kreml nie chce odpuścić, nie chce widzieć nas wolnymi i ze wszystkich stron, gdzie tylko może, kąsa nas. No ale przecież my już nie damy się mu i będziemy jednak wolni całkowicie w swoim domu – tak, jak i wszystkie wolne narody. 26.06.1992. Nie smuć się! Głowa do góry! Wiem, jak teraz ciężko, jak trudno! Ale ono lekko nie może budować się państwo, które znalazło się w pełnej ruinie. Nasz prezydent zbyt miękki, ale przecież cały nasz naród – wielki rycerz, a rycerz nigdy nie był i nie jest mściwy, złośliwy, nie ma w swojej naturze nic diabelskiego. Czyż nie tak? Dlatego nie trzeba wpadać w depresję. Trzeba wierzyć i zmagać się. Zachód choć jaki jest ślepy, choć jak silnie zahipnotyzowany buńczuczną wielkością kolosa na glinianych nogach, ale połapie się, zrozumie i zobaczy naszą czystą pokojową prawdę. Horyń Mychajło bardzo dobrze powiedział: „Skrzypi nasz wóz, ale jedzie naprzód”. Z jakiegoś powodu lubię Mychajła Horynia i bardzo żałuję, że nie mogłam być na jego wykładzie w Filadelfii. Mimo wszystko z prasy, która podaje nam wieści z Rodzimej ziemi, czuje się słońce na naszej trudnej drodze. Oto tylko z Cerkwią i naszą Czarnomorską flotą trwoga. Morze Czarne – nasze morze i flota na nim – nasza. Jak to tak można nią ustąpić?!? To absolutnie niewybaczalne!
30.05.1994. No, tylko pomyśl – 70 lat szalonego niszczenia ludzkiej duszy. Mało kto mógłby wytrzymać i pozostać nieokaleczonym. Ale mimo wszystko oni są, czyści, nieokaleczeni, uczciwi ludzie, świadomi swojej przynależności do narodu ukraińskiego. A porównując z tą masą kacapstwa, które nałaziło bez kontroli na naszą ziemię, nas, świadomych, jest garstka. Ale ta garstka rośnie, naród dochodzi do świadomości i chce żyć jako gospodarz na swojej pradziadowskiej ziemi. Wiele, wiele jeszcze popełnia się błędów, ale sprawa nie stoi w miejscu, porusza się do celu. Już coraz więcej słonecznych zajączków na naszej, usianej czarnymi kropkami chmur, drodze. Jeszcze wielki wężowy węzeł trzeba rozwiązać: Krym i Flota Czarnomorska i całą wstrętną mraź wyrzucić precz za granice Ukrainy, tę hienę, która rwie zgniłymi zębami i Krym, i nasze morze. Jeszcze wiele żmij syczy ze złością na naszej Ojczyźnie. Ale nie zrażajmy się tym, a wręcz przeciwnie, z większym zapałem, nieugiętą wiarą zwyciężajmy wszystkie przeszkody, zmagajmy się o wolność naszego narodu! Już Zachód i Ameryka zaczęły rozumieć znaczenie wolnej Ukrainy i fałsz diabelskiej Raszy. Tak to już jest, Galusiu. Ani chwili, ani sekundy wątpliwości! Nas nie zatrzymają wiatry, ani burze potężne, my idziemy do świętego celu i nikt, nic nas nie zatrzyma! Trzymajmy się! Nina. Nina Michalewicz z kuzynką Olą Rusową. 1.05.96. Nareszcie wieści – list od Ciebie! List twój przyszedł dokładnie w dzień moich urodzin, w co nawet nie mogę uwierzyć – gdzież te całe 90 lat – wielki kawał życia! A ja gdzieś przeczytałam w prasie, że ktoś świętował swój 112. dzień urodzin, przy tym powiedział: „Najciekawsze i najlepsze życie zaczyna się po 100 latach”, więc postanowiłam jeszcze dłużej niż on pożyć. E tam! Na stole stoi bez z naszego ogródka, dokładnie taki, jak przysłałaś na kartce. Nie trzeba bać się nowych jasnych myśli, ale trzeba być zawsze sobą, nie zmieniać się w małpę i bez wyboru, bez zdrowej krytyki przejmować wszystko do siebie od obcych. Nie daj Boże zachwycać się i puszczać na swoich ekranach kino z Ameryki. Ona jest daleko i wcale nie jest wzorcem do kopiowania. Nasz naród pod każdym względem jest dużo, dużo wyższy od Ameryki! Dlatego trzeba tylko ostatecznie zrzucić z siebie tę kacapską, a potem jeszcze i marksowską maskaradę, ruszyć naprzód i to głównie – duchowo! A duchowy grunt u naszego narodu jest głęboki i zdrowy. On u nas jest pracowity, utalentowany, dobrotliwy i z humorem. Ot, tylko żeby nie małpował i nie zachwycał się bez wyboru cudzym. Ach, Galu, droga Galu, czyż tej nomenklatury (tak ona się nazywa?) nie można wyrzucić do Moskwy, do diabła na koniec świata! Niestety, na wielki żal, do Kijowa przyjechać nie możemy w najbliższym czasie… 9.04.1997. Toż to jak pięknie i wesoło pracować w tej dziedzinie, którą kochasz, i swojej Ojczyźnie korzyść przyniesiesz, i niech ona będzie w awangardzie wśród narodów Europy, żeby nie była w ogonie. Czyż nie? Więc naprzód, zawsze naprzód, ramię w ramię, a świat otwarty będzie dla was niczym drzwi! Wtedy ciekawie jest żyć, kiedy żyjesz dla swojej Ojczyzny, a nie dla siebie! Dla siebie żyć nudno i nieciekawie! No więc, „good luck”, mówią Amerykanie, a nasz naród mówi: „Szczęść Boże, daj Boże szczęście”. Tak często wspominam, jak wracałyśmy z hotelu, z wieczoru poświęconego Sofii Rusowej, i stałyśmy na ulicy, czekając na auto, a ty podbiegłaś do mnie i narzuciłaś mi na ramiona swój sweter. Pomyśl, ile czasu minęło od tych cudownych dni w naszym zrujnowanym Kijowie!!! Trzymajmy się! I niech o naszą determinację kameleonowski Kreml połamie wszystkie swoje zęby. ...Naszego domu w Oleszni już nie ma, a tylko on mógł wskrzesić duszę przeszłości. Teraz to obcy, długi, podobny do baraku budynek, który może wykonywać szlachetną pracę, jaką mu powierzono. On już ma swoje współczesne życie. Tylko trzeba mu dać możliwość, wyposażenie, które pomogłoby leczyć chorych. Ale oto u Dziadka i Babci Rusowych był cudowny kącik w Winnicy, niewielka chatka, cudowny ogród, w którym dziadek pielęgnował wielkie smaczne gruszki, inne też były, ale te były nadzwyczajne. Jabłka, śliwki, wiśnie, czereśnie… Jedna stara, wielka czereśnia stała zaraz obok drzwi do kuchni. Pod nią stał stół, na którym biały obrus malowały bordowymi kółeczkami spadające, soczyste czereśnie. Ile cudownych chwil przeżyto na ojczystej ziemi! A jaka cudowna woda była w naszej studni z żurawiem pośrodku wielkiego podwórza w Oleszni. A ogród w Oleszni, i stary, i młody, jeszcze kwitnie i owocuje? 9.04.2000. U nas na Wielkanoc robiono tak: w głęboki talerz lub ładną miskę nakładano ziemię i w tę ziemię zasiewano owies. Wyrastał świeży, zielony akurat na święcone, i w niego wkładano parę najpiękniejszych pisanek i stawiano na stole. To tak odmładzało świąteczny stół! W młodym, krzepko zielonym owsie czerwone pisanki symbolizowały radość, nadzieję i męstwo. Słońce powoli wychodziło zza horyzontu, radośnie oświetlając świat Boży. Szczebiotały i śpiewały wczesne ptaszki. Wszystko wokół z całego serca się radowało. Nasz obrzęd świętowania – obchodzenia Wielkanocy obejmuje wszystko wokół Cerkwi. Zalewają wszystko wokół radosnym, zwycięskim dzwonem. Słyszysz Kijowskie Wielkanocne Dzwony?! One są bardzo, bardzo daleko. Aż za oceanem-morzem. Ja słyszę je. Słyszę w duszy. Uczestnicy konferencji naukowej w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie im. T. G. Szewczenki, poświęconej 135. rocznicy urodzin Sofii Rusowej, 1991 r. Nina Michalewicz w chustce, z kwiatami
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh POLANSKYJ, profesor, kierownik katedry dyscyplin humanistycznych Lwowskiego Państwowego Uniwersytetu Kultury Fizycznej im. I. Boberskiego. Szalejąca inflacja, wielomiesięczne niewypłacanie marnych pensji sprzyjały wzrostowi korupcji, przygotowywaniu dysertacji „na zamówienie”, masowemu plagiatowi. Kandydatami i doktorami nauk stawali się deputowani, urzędnicy i po prostu nowobogaccy. Dalej rozpoczął się „proces boloński”, czyli strukturalne reformowanie krajowych systemów szkolnictwa wyższego krajów Europy, zmiany programów edukacyjnych w celu unifikacji dla zwiększenia zdolności absolwentów wyższych uczelni do zatrudnienia i poprawy mobilności obywateli na europejskim rynku pracy. Sprawa niby potrzebna i szlachetna, ale miejscami również niejednoznaczna. W ostatnich latach ukraińska nauka historyczna zetknęła się z nowymi wyzwaniami. Jeśli w XIX w. Marks z Engelsem wymyślili komunistyczną utopię i swoją wizję procesu historycznego, to pod koniec XX – na początku XXI w. pewne koła uporczywie narzucają liberalno-kosmopolityczne idee globalizmu, polietniczności i multikulturowości, szkodliwość etnocentrycznego spojrzenia na historię narodową, jego przestarzałość i nieperspektywiczność. Za tą pseudonaukową słowną ekwilibrystyką przegląda się wyraźna tendencyjność i zaangażowanie. W tym kontekście niezwykle pouczające są słowa Arcybiskupa Aten: „W rzeczywistości to, co próbują osiągnąć inspiratorzy globalizacji, o czym sami otwarcie deklarują, to likwidacja cech narodowych, narzucanie światu nie tylko jednolitego modelu gospodarczego, ale także jednolitego języka, jednolitej kultury. Łatwo dostrzec, że zniknięcie cech narodowych przekształci Europę w cmentarzysko kultur”. W tym, że ukraińską naukę, w szczególności instytucje naukowe, trzeba radykalnie reformować, nie ma najmniejszej wątpliwości. Pytanie: w jaki sposób i jakimi metodami? W styczniu 2018 roku pojawił się rozkaz nr 32 Ministerstwa Oświaty Ukrainy z podpisem szefowej resortu L. Hrynewycz „O zatwierdzeniu Porządku tworzenia Wykazu naukowych czasopism fachowych Ukrainy”. Do tego czasu liczebność naukowych czasopism fachowych wynosiła 1100 jednostek, a po rozkazie status kategorii „A” otrzymało tylko 100 wydawnictw, liczba czasopism humanistycznych tej kategorii – nie więcej niż dziesięć. Za „wyższy pilotaż” w nauce zaczęto uważać publikacje w wydawnictwach „Scopus”, czyli bibliograficznej i referencyjnej bazie danych, która służy jako narzędzie do śledzenia cytowalności artykułów opublikowanych w wydawnictwach naukowych. Twórcą i właścicielem „Scopus” jest korporacja wydawnicza „ELSEVIER” – jedna z największych firm wydawniczych świata, która corocznie wypuszcza około jednej czwartej wszystkich artykułów w czasopismach naukowych i której roczny obrót w 2008 r. wynosił 26 mld dolarów. Nawiasem mówiąc, co do znaczącej nazwy „Scopus”. W Jerozolimie jest góra Scopus, na której znajduje się jeden z kampusów Uniwersytetu Hebrajskiego. Z greckiego słowo „skopeo” oznacza patrzeć, czyli Scopus – to góra obserwacji. W ten sposób ministerstwo oświaty postanowiło podnieść poziom ukraińskiej nauki za pomocą tzw. „naukometrii”, „indeksów cytowań”, „indeksów Hirscha”, „impact factorów”, „Scopusów” i podobnych „nowacji”. Przy tym absolutnie nie uwzględniano specyfiki nauk humanistycznych, ścisłych i przyrodniczych. Oczywiście, wprowadzenie w trybie nakazowym takich zmian, zwłaszcza w sferze humanistyki, wywołało poważne zaniepokojenie oświatowej i akademickiej społeczności naukowej. W drukowanych i elektronicznych mediach pojawił się szereg artykułów z wymownymi tytułami. Wymieńmy najbardziej rezonansowe: O. Popowycz „Naukometryczne ignoranctwo (o manii biurokracji wprowadzenia cyfrowej oceny nauki)”; W. Horbatenko i in. „Scopus zamiast nauki: czy jest to potrzebne Ukrainie?”; M. Stricha „Nauka na uniwersytetach: co dalej?”; M. Tymoszyk „Ukraińska nauka humanistyczna pod mieczem Damoklesa „Scopus””; D. Drozdowśkyj „Scopus: naukowy internacjonalizm czy kolonizacja?”; O. Borysowa „Makdonaldyzacja szkolnictwa wyższego: przyczyny i skutki”. Głównym przesłaniem artykułu doktora nauk ekonomicznych, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy O. Popowycza jest zasadniczo-dowodowe twierdzenie, że nie cała światowa społeczność naukowa popiera i aprobuje daleko niejednoznaczne nowacje, związane z „naukometrią”, „Scopusem”, „indeksami cytowań” i „impact factorami”. Przytacza on wnioski kilku autorytatywnych międzynarodowych instytucji i uczonych o nieobiektywności i wyraźnym zaangażowaniu tych, którzy stoją za tymi próbami unifikacji i podporządkowania jednemu centrum światowej nauki, nie uwzględniając przy tym specyfiki krajów oraz osobliwości nauk ścisłych, przyrodniczych i humanistycznych. „Bibliometryczne dane – niebezpieczna broń (tym bardziej w rękach nie-ekspertów) i są całkowicie nieadekwatnym sposobem oceny jakości pracy naukowej” (Prof. W. Ballmann, dyrektor Instytutu Matematyki, Bonn). „Dane dotyczące cytowań dają tylko ograniczone i niepełne wyobrażenie o jakości badań naukowych. Niestety, zbyt wielka jest pokusa określenia rankingu każdego uczonego, operując zaledwie jednym wskaźnikiem; może się zdarzyć, że skusi się na to i szeroka opinia publiczna, która nawet w prostszych przypadkach nie jest w stanie zrozumieć, co wynika z tych czy innych wielkości statystycznych” (Międzynarodowa Unia Matematyczna). „Istnieje poważne niebezpieczeństwo, że nadmierna uwaga do wskaźników bibliometrycznych nie tylko nie pozwoli w pełni ocenić jakości osiągnięć, ale i będzie sprzyjać ukrywaniu przed społecznością naukową badań wybitnych uczonych, którzy pracują poza współczesnym naukowym mainstreamem. Podobna praktyka może uformować tendencję do promowania tylko tych badań, które odpowiadają modnym nurtom w nauce; w tym samym czasie ci, którzy są oryginalni i których praca jest zdolna doprowadzić do rozwoju zupełnie nowych kierunków naukowych, mogą pozostać niezauważeni. [...] U podstaw oceny eksperckiej nie mogą leżeć wskaźniki bibliometryczne. Przecenianie znaczenia wskaźników bibliometrycznych może wyrządzić poważną szkodę oryginalności i potencjałowi twórczemu uczonych” (Ze wspólnego oświadczenia Francuskiej Akademii Nauk, Niemieckiej Akademii Przyrodników, Londyńskiego Towarzystwa Królewskiego, 2017 r.). „Specjaliści, którzy przeprowadzają ocenę działalności naukowej, nie powinni poddawać się pokusie przeniesienia podejmowania decyzji na liczby. [...] Badanie, które rozszerza granice wiedzy naukowej, różni się od badania skoncentrowanego na poszukiwaniu rozwiązań problemów społecznych. [...] W wielu krajach świata wysoka jakość badania naukowego jest utożsamiana z publikacją w języku angielskim. [...] Tego rodzaju uprzedzenie stwarza szczególne problemy w naukach społecznych i humanistycznych, gdzie badania są w większym lub mniejszym stopniu regionalnie i narodowo uwarunkowane” (Manifest Lejdejski, 2014 r.). Odnośnie ukraińskiej nauki,
w szczególności humanistycznej, jej współczesnych ocen, niektórzy krajowi uczeni wyrażają krytyczne uwagi. Tak oto doktor nauk filologicznych M. Tymoszyk z wielkim zaniepokojeniem pisze o kryzysowym stanie nauki uniwersyteckiej, jej „skopusizacji”, która stawia w dyskryminujących warunkach badaczy zajmujących się studiami ukrainoznawczymi. Przecież większość tematów ukrainoznawczych to „setki i tysiące jeszcze nienapisanych stron lokalnych wydarzeń i zjawisk. To takie same setki i tysiące znanych i mało znanych postaci… To miliony niezbadanych stron spraw archiwalnych, szpalt rzadkich obecnie ukraińskich gazet, czasopism”. Takie badania mają ważne ogólnonarodowe znaczenie, priorytet wewnętrzny, a nie globalny, ale przez to nie mniej aktualny. Dlatego skrajnie niebezpiecznie i nieobiektywnie jest stosować do oceny pracy uczonego-ukrainoznawcy i, odpowiednio, ukrainoznawczych czasopism naukowych „naukometryczne” wskaźniki, „indeksy cytowań”, „indeksy Hirscha” itp. Doktor nauk historycznych O. Borysowa uważa: to, co dzieje się obecnie w systemie szkolnictwa wyższego Ukrainy, ma swoje przyczyny, które biorą swój początek we współczesnej światowej polityce dotyczącej szkolnictwa wyższego. Te negatywne procesy otrzymały w literaturze określenie „makdonaldyzacja”. Istota jej sprowadza się do tego, że funkcjonalne zasady działalności „McDonald’sa” – efektywność, obliczalność, przewidywalność i kontrola – próbuje się rozszerzyć na pracę placówek oświatowych. Szczegółowo przeanalizowawszy te zasady, autorka wyciąga wniosek, że imitacja działalności edukacyjnej staje się coraz bardziej masowym zjawiskiem, ale formalne wskaźniki przy tym rosną. Tworzy się sytuacja, w której właściwie wynik nie jest ważny, najważniejsza jest jego prezentacja. Nie chodzi o realną naukę i przygotowanie wysokoprofesjonalnych studentów, którzy praktycznie nie zastanawiają się nad swoją realną wiedzą, umiejętnościami i nawykami, które obecnie nazywa się kompetencjami. Jej wnioski są niepocieszające: „Zwlekanie społeczeństwa obywatelskiego i wspólnoty naukowej Ukrainy z reakcją na negatywne skutki „makdonaldyzacji” szkolnictwa wyższego i dalszej „bolonizacji”, „skopusizacji”, profanacji, plagiatyzmu oraz innych negatywnych skutków prowadzi do stworzenia z uniwersytetu potwora formalizmu, w którym nie ma miejsca ani na twórczość, ani na naukę, ani na poczucie własnej godności studenta i wykładowcy, a jest jedynie symulakr zdobywania wykształcenia z zewnętrznymi atrybutami…, a nie z głębokim wewnętrznym sensem”. Te same problemy porusza w artykule „Skopus: międzynarodowość naukowa czy kolonizacja?” D. Drozdowski. Podkreśla on, że nazwa bazy naukometrycznej „Skopus” przekształca się w „skopusy” lub „skopusizację” – nazwę, która oznacza intensywny biznes w dziedzinie nauki, przecież do zdobycia dyplomu docenta czy profesora potrzebne są publikacje w „Scopus” lub „Web of Science”. Faktycznie nauka przekształca się w tworzenie konwejera, gdzie za pieniądze mogą napisać artykuł, który opublikują w czasopismach potrzebnej bazy naukometrycznej. Mechanizm takiej „nauki”, stawki, pośredników itp. szczegółowo opisał M. Tymoszyk. W większości przypadków takie publikacje są profanacją nauki, bo kiedy artykuł na 3-4 strony ma pięciu współautorów, o jakiej poważnej nauce można mówić?! Dlatego całkiem logicznie D. Drozdowski pyta: na czym zatem polega wartość publikacji w tych bazach? Czy nie doprowadzi to do kolonialnego statusu krajowych szkół naukowych? Przecież, kiedy jedna wspólnota wyznacza „klasę” jednych tekstów i wydań, usuwając w cień inne, nie biorąc pod uwagę, że narodowe osiągnięcia naukowe mogą być nie mniej ważne niż te, które są „w formacie”, w międzynarodowym trendzie naukowym, wtedy tzw. „międzynarodowość naukowa” rzeczywiście przekształca się w rodzaj kolonializmu naukowego. W tym kontekście autorzy otwartego apelu do władz państwowych Ukrainy słusznie podkreślają: „Dlaczego państwo ukraińskie otwarcie ignoruje priorytetowość wewnętrznego, ogólnonarodowego kontekstu tego bloku badań, który ma nie tyle globalne, co lokalne, ale nie mniej ważne w granicach naszego państwa znaczenie i tematyka których skoncentrowana jest w płaszczyźnie przede wszystkim ukrainoznawstwa: historia, literatura, język, etnologia, folklorystyka, dziennikarstwo, wydawnictwo, prawo zwyczajowe, „białe plamy” ukraińskiej historii, wymazane przez władzę rosyjsko-sowiecką imiona ukraińskich dostojników – wszystkie badania skierowane na ochronę i rozwój języka i kultury ukraińskiej?”. Należy zwrócić uwagę na specyfikę nauki humanistycznej (około 40 dyscyplin), która ma swoją metodologię badań i rezonans społeczny. Znaczna część tematyki takich badań nosi przede wszystkim wewnętrzny, ogólnoukraiński, a nie globalny światowy kontekst, ale to nie oznacza, że są one jakimiś drugorzędnymi czy niepotrzebnymi. Odpowiednio, indeksy cytowań, czyli zainteresowanie światowej wspólnoty naukowej taką tematyką, będzie obiektywnie mniejsze, lecz to wcale nie świadczy o mniejszej wartości takich badań. Przed dyscyplinami humanistycznymi, w szczególności historią Ukrainy, oraz jej badaczami stoją wielkoskalowe zadania nie tylko oczyszczenia z marksistowsko-leninowskiej dogmatyki, imperialnych fałszerstw, „skriepew ruskiego miru” oraz amatorskich mitologemów patriotycznych dyletantów, ale i opanowania współczesnych metodologii badań historycznych. Przecież nauka historyczna logicznie kończy swoisty łańcuch pojęciowy, który rozpoczyna się od pamięci historycznej i tradycji, kontynuuje wiedzą historyczną i świadomością historyczną oraz kończy świadomością narodową. Przy ich obecności w społeczeństwie proces budowania państwa może być udany, a przy braku – odwrotnie. To, jak wyobrażamy sobie własną przeszłość, charakteryzuje nie tylko konkretną osobistość, ale i społeczeństwo w ogóle. Jednocześnie poglądy historyczne określają nasz wybór przyszłości. Dlatego konsekwentny demontaż imperialnej i komunobolszewickiej paradygmy historii krajowej jest jednym z najważniejszych zadań ukraińskiej nauki. Będzie go można wykonać, kiedy historykom i społeczeństwu przestaną narzucać kolejne „nowacje” o nieperspektywiczności narodowego spojrzenia na historię krajową, „skopusy”, „indeksy cytowań”, „indeksy Hirscha”, „impact-factory” jako panaceum na wyjście z kryzysu nauki historycznej, który na dzień dzisiejszy w pewnej mierze jest też przesadzony. Rzeczywiście, historia Ukrainy jako dyscyplina naukowa i dydaktyczna obecnie jest polem bitwy nie tylko między prorosyjsko/prosowiecko nastawionymi historykami,
Już nie pierwszy rok ukraińska humanistyka próbuje wydostać się z poważnego kryzysu. Wydawałoby się, że upadek komunistycznego totalitarnego reżimu, zniesienie zakazów ideologicznych, otwarcie archiwów i „specchranów” dadzą humanistom, w szczególności historykom, możliwość badania wszelkich tematów, przede wszystkim tych, które były przemilczane lub fałszowane przez system sowiecki. Okazało się jednak, że uwolnienie od dyktatu ideologicznego, oprócz pozytywów, zrodziło jednocześnie niemałe problemy. Masowe przekształcanie instytutów w uniwersytety z późniejszym przeniesieniem do kategorii narodowych, otwieranie na każdym z nich wydziałów historycznych spowodowało brak profesjonalnych kadr. Byli historycy KPZR, wykładowcy komunizmu naukowego, ateizmu, diamatu i istmatu, zrządzeniem losu zmuszeni byli przekwalifikowywać się na wykładowców i badaczy historii Ukrainy, filozofii, religioznawstwa, socjologii, ale często pozostawali na starych pozycjach ideologicznych i nie opanowali najnowszych metodologii badań historycznych.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prozachodnimi historykami-kosmopolitami, którzy żonglują postmodernistyczną frazeologią, a także z kohortą nowych „patriotycznie” nastawionych mitotwórców, którzy w swoich „pracach” również tworzą ukraiński proces historyczny, oraz z historykami, którzy dążą do patrzenia na świat przez „ukraińskie okulary”, a nie przez pryzmat jedno- czy dwugłowych orłów, pięcio- czy sześcioramiennej gwiazdy.
Wielkim problemem jest także to, że zajmowanie się historią obecnie przyciąga szerokie kręgi amatorów, którzy uważają za swój „patriotyczny obowiązek” nie tylko ustnie komentować te czy inne tematy przeszłości historycznej, ale także pisać, wydawać i natarczywie propagować swoje historyczne „opusy”. Nawet nie podejrzewają, że nauka historyczna, tak jak zresztą każda inna, ma swoją metodologię i narzędzia badań historycznych, bez opanowania których takie amatorskie pisanie nie ma żadnej wartości naukowej. Można dopuścić, że dla zaspokojenia swoich „historycznych ambicji” taki autor napisze jakąś pracę krajoznawczą albo zbierze i wyda wspomnienia o tych czy innych wydarzeniach lub osobistościach. Ale kiedy niespecjalista bierze się za pisanie artykułów czy książek o koncepcyjnych problemach historii Ukrainy, mamy nie po prostu profanację nauki historycznej, lecz kolejny mit i falsyfikat. Niedopuszczalne jest, że naukę historyczną, a zresztą także politykę i kulturę, zalali naśladowcy, którzy profanują wszystko, za co się biorą.
Analizując problemy ukraińskiej nauki historycznej, należy zwrócić uwagę na tzw. „zewnętrzne i wewnętrzne” recepcje historii Ukrainy. W tym kontekście warto podkreślić, że interpretacja tych samych wydarzeń historycznych oraz ocena pewnych osobistości przez historyków różnych państw często będzie różna, a czasem wprost przeciwstawna. Oczywiście takie podejście jest do pewnego stopnia zasadne, ponieważ, dajmy na to, ustalenie i ocena przyczyn, istoty i skutków ugody perejasławskiej oraz Artykułów Perejasławskich z 1654 r. przez historyków ukraińskich i rosyjskich były i będą różne, tak jak różna będzie ich interpretacja ukraińskiej rewolucji narodowej 1917–1921, Hołodomoru 1932–1933, historii UPA itd. Podobnie odmiennie będą traktować Kolijiwszczynę, historię ZURL, tragedię wołyńską czasów II wojny światowej i inne zagadnienia historycy ukraińscy i polscy. Nigdy wspólnej historii nie napiszą Arabowie i Żydzi, Ormianie i Turcy, Serbowie i Kosowarzy.
Historyk zawsze będzie analizować procesy historyczne z perspektywy określonego paradygmatu. Współczesne badania historyczne nie mogą ograniczać się do jednej, nawet supernowoczesnej metodologii, ponieważ spojrzenie na te czy inne wydarzenia „od wewnątrz” lub „oczami człowieka” badanej epoki, o czym tak lubią mówić niektórzy współcześni historycy, jest nie mniej subiektywne niż tradycyjne metodologie badań historycznych. W dzisiejszych cynicznych czasach sprofanowanych wartości szczególnego znaczenia nabiera to, jak rozumiemy swoją przeszłość, oceniamy teraźniejszość i widzimy swoją przyszłość. Dlatego pamięć historyczna, wiedza historyczna i świadomość historyczna, kształtujące świadomość narodową, są realnymi czynnikami życia politycznego, gospodarczego i duchowo-kulturalnego obecnego państwa ukraińskiego i jego obywateli.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena Riepina, zastępczyni przewodniczącej Hlibockiego oddziału rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Towarzyskie spotkanie w Hlibocej. 26 kwietnia minęło 120 lat od dnia, w którym Łesia Ukrainka po raz pierwszy odwiedziła Bukowinę. Podobnie jak wtedy, w tym roku, w jubileuszowym roku urodzin Łarysy Petriwny Kosacz, wydarzenie to nie pozostało poza uwagą opinii publicznej. Proświcianie z rejonu hlibockiego uczcili obie jubileuszowe daty towarzyskim spotkaniem – właśnie taką nazwę miało spotkanie ukraińskiej inteligencji ze sławną pisarką w 1901 roku. Mimo ograniczeń kwarantannowych spotkanie w Hlibocej okazało się liczne: do szanownego towarzystwa w sali Biblioteki Centralnej Hlibockiej Wspólnoty Terytorialnej w formacie online dołączyli uczestnicy obwodowych instytucji kultury, stołeczni goście oraz organizacje społeczne, a także przedstawiciele ukraińskiej diaspory z Europy – Towarzystwo Kultury Ukraińskiej w Austrii im. Łesi Ukrainki. Łesia Ukrainka i Bukowina: 1901, 1903, 2021. Atrakcją wydarzenia stał się album ukraińskiej projektantki Tetiany Zez „Haft w ubiorze znanych Ukraińców” z 2020 roku wydania, dzięki któremu Łesia Ukrainka jakby powróciła na Bukowinę po raz trzeci, ponieważ luksusową wyszywankę Łesi w projekcie zaprezentowała Bukowinianka, założycielka Światowego Dnia Wyszywanki Łesia Woroniuk. Autorka projektu, pani Tetiana z Doniecka, opowiedziała historię narodzin albumu: „Na skrzyżowaniu ciekawości pamiątkami znanych osobistości, twórców kultury narodowej przeszłości oraz zainteresowania sztuką ukraińskiego haftu zrodził się pomysł odtworzenia ubioru znanych Ukraińców, naznaczonego narodowym markerem: wyszywanek, kołnierzyków, krawatów itp. Tak zostały odtworzone wyszywanki Szewczenki, Franki, Zańkoweckiej i innych znanych działaczy – w sumie na dziś 21 prac. Swoiste „uczłowieczenie” ubioru klasyków odbyło się poprzez prezentację odtworzonych według dawnych wzorów wyszywanek przez znanych współczesnych – artystów, działaczy społecznych, naukowców, którzy sfotografowali się do albumu – Jewhena Nyszczuka, Irmę Witowską, Achtema Seitabłajewa i innych. 10 z 16 przedstawionych na pocztówkach haftów należy do rodziny Kosaczów, gdyż wprowadzeniu elementów haftu do garderoby inteligencji drugiej połowy XIX wieku zawdzięczamy Oldze Petriwnie Kosacz – matce sławnej rodziny, która podarowała światu Łesię Ukrainkę”. Swoimi odczuciami z udziału w projekcie podzieliła się Łesia Woroniuk: „To było bardzo poruszające i niezwykle odpowiedzialne, ponieważ Łesia Ukrainka to nie jedna z pisarek, to jedyna w swoim rodzaju kobieta, która sama zbudowała cały pokład w ukraińskiej literaturze, przekładzie, etnografii, kulturze itp.”. Opowiadając o przygotowaniach do 15-lecia Dnia Wyszywanki, pani Łesia podkreśliła, że „wyszywanka, jak druga skóra, pozostaje potężnym identyfikatorem ukraińskości na świecie”. „A dzięki takim projektom, jak album „Haft w ubiorze wybitnych Ukraińców”, czysto wizualny kontekst pogłębia się historyczno-kulturową treścią, która przenosi wyszywaną koszulę z płaszczyzny użytkowej w sakralną” – dodała. Dialog pokoleń – oś, która trzyma Ukrainę. O patriotycznych rodzinach przeszłości i współczesności, przekazywaniu wartości między pokoleniami rozmyślali uczestnicy wydarzenia. Współorganizatorka spotkania – dyrektorka Hlibockiego Rejonowego Muzeum Krajoznawczego, muzeum literackiego Domki Botuszanskiej Olha Szewczenko – opowiedziała o Łesi Ukraince w poezji i malarstwie Domki Sydoriwny Botuszanskiej. A syn pani Olhi Wołodymyr Szewczenko, znany na Bukowinie wolontariusz, oraz synowa, pochodząca z Doniecka Jana, podzielili się historią swojej miłości oraz tym, jak współżyją Wschód i Zachód pod wspólnym rodzinnym dachem. Swój dialog pokoleń zaproponowały obecnym Switłana Pożoha wraz z wnuczką Switłanką Hryszczuk – córką księdza Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Pani Switłana – pedagożka, działaczka społeczna, opowiedziała o zasadach rodzinnego moralno-etycznego chrześcijańskiego wychowania, które kultywowane są w rodzinie księdza Prawosławnego Kościoła Ukrainy Romana Romanowycza oraz Oleny Kostiantyniwny Hryszczuków. Kompozycję literacko-muzyczną „Do mojego fortepianu” wykonała laureatka konkursu im. Łesi Ukrainki „Walczmy o nowe życie” – Switłanka Hryszczuk. W niepowtarzalnym duecie babci i wnuczki, jako prawdziwy dialog pokoleń, wybrzmiała śpiewana poezja Łesi Ukrainki. Do łez wzruszyły obecnych poetyckie wersy mamy i córki Wiry Kytajhorodskiej oraz Łesi Woroniuk w wykonaniu znanej bukowińskiej etnograżki, pedagożki Natalii Kozaczok oraz jej syna Wołodymyra – studenta Czerniowieckiego Obwodowego Fachowego Kolegium Sztuki im. S. Worobkewycza. Pani Natalia opowiedziała o działalności kółka „Etnografia krajoznawcza” i zaprosiła Tetianę Zez do zapoznania się z wyszywankami wsi Czahor. Przewodnicząca rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołeksandra Prychodko-Wozniak odczytała autorskie dedykacje dla Łesi Ukrainki, a współorganizatorka, dyrektorka biblioteki Olha Kowalczuk zaprosiła wszystkich chętnych do obejrzenia wystawy tematycznej i zrobienia zdjęcia na pamiątkę jubileuszu, korzystając ze strefy fotograficznej „Łesia Ukrainka – 150: dialog pokoleń”. W podsumowaniu ukraińska pisarka, działaczka społeczna i kulturalna Wira Kytajhorodska podkreśliła, że miłość – do rodziny, rodzimej kultury, ziemi, gdzie się urodziło i wyrosło – jest decydującą i napędową siłą, na której stał i stać będzie ukraiński świat. Inicjatorka i moderatorka wydarzenia, zastępczyni przewodniczącej rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Ołena Riepina wręczyła uczestnikom dyplomy, podziękowania, zapowiedziała kolejne wydarzenia jubileuszowego roku Łesi Ukrainki.
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor HRYCENKO, m. Krzywy Róg
*** Nie wszystkie ptaki wróciły z wyroju, Nie wszyscy i my na ojcowski próg: U kogoś droga na obczyznę się wiodła, Ktoś został na zawsze mieszkańcem stolicy. Kiedy los w Bożej prawicy, Życie pościele wam pół setki dróg: Komuś – ciernie, komuś – tylko murawa, Komuś – pałace, a komuś – więzienia!.. Niełatwo wybrać w przyszłość drogę, Żeby żyć nam nie tak, jak wszyscy żyją, Dlatego nie raz studziłem zimną wodę, Bo rok minął – a ja niby i nie żyłem, Choć sprawdziłem w trudzie sprawność żył (że to daremnie, poznać miałem okazję!).
*** Chociaż w oczach cudzych jestem desperatem, Wiele już nie zdążę… Coś zdołam, Bo czasem czuję rękę Bożą – Natchnienia by nie było, gdyby nie Duch!.. Dla mnie twórczość – Słowa wieczny ruch, Jeśli Pan nie wystawi straży. Ale Jego daremnie nie niepokoję – Pasie milion poetów ten Pasterz!.. Nie tworzyłem bożków, a szukałem, Lecz nie świętych łapię za rękaw, Żeby to, co skryte, jak oni tworzyć. Piszę do szuflady już wiele lat, A już pora składać testament: Jak nie było, a z losem jesteśmy kwita!..
*** Co najważniejsze w życiu poety? Archiwum i, chyba, młoda wdowa: Piękna – dobrze. Lepiej – obrotna, Bo znajdzie pieniądze dla twojego portretu!.. Zadbaj zawczasu o życie ascety: Gdzie być mogile, jeszcze rośnie trawa, I jeszcze w wersy układają się słowa, I nie czatuje wroga wendeta… Najwyższa nagroda dla artysty, Kiedy zasłuży z terenu na wieniec, Który kładą u nas rzadko na mogiłę Przesłaniem do Najwyższego Stwórcy… Ale, żeby stało się to wydarzenie, Od serca musisz oderwać żyłę!..
*** Bożkowi, niby gwieździe, wieki świecić, Lecz jaśniej ja jednak spłonę: Meteoryt przyćmiewa gwiazdę, Choć różne u nich, oczywiście, gabaryty…
On żył sobie, jak snob-sybaryta – Czy nie dlatego ja z nim staję do walki? A może, daremnie ja wszcząłem grę – Bo doszczętnie płoną meteoryty!.. Zdejmuje spowiedź kamienie z duszy, Kiedy na chwilę zapomnisz słowo kłamstwa, A właśnie tak prowadzić rozmowę muszę!.. Szczery jednak do pewnej granicy: Nie wszystkie słowa oczyściłem z rdzy, Aby mogły komuś oczyścić duszę!..
*** Wiosłowałem, niby galernik, Choć niejeden powie, że mi się szczęściło, Bo nie pytałem, w czyich rękach ster I byłem obojętny na życiowe pokusy… I oto teraz, kiedy w walce osłabłem, Gdzie ten wiatr, co dmie w mój żagiel? Jak rąk tu nie opuścić bezsilnie, Nie stać się zdobyczą tępych natrętów?.. Żyłbym przyszłością, lecz w przyszłym – ciemność, W końcu tunelu światełka nie ma!.. A może jest, lecz przeszkadzają łzy: Trąbi za uchem anielska trąba, A inny anioł miecz swój podnosi – W zaświatach czekają metamorfozy!..
*** O sobie wszystko powiedziałem w wierszach, Powiedzieć więcej, chyba, nie sposób! Nie raz była usłyszana przestroga: “Komu potrzebna opowieść twoja?..”
A ja przecież nie gram roli mędrca!.. Kiedy już będę na drodze do Boga, Wy nie szukajcie słów dla nekrologu – Weźcie tylko książkę, gdzie moje imię. Cały wiek uczyłem się, jak w świecie żyć należy: Cieszę się radością małą, smucę się od biedy, I już z dłoni zeszły twarde odciski, Bo ja teraz honorowy domator, A że poeta – nie wie i sąsiad, Bo zjadłem z sąsiadami tylko szczyptę soli!..
*** Usta nieme, choć słuchają jeszcze uszy: Pan na mowę odebrał prawa!.. W tłumie moja zwieszona głowa, Bo ludzki bunt – to przede wszystkim ruina! W tłumie człowiek słaboduszny Nie uznaje proroctwa Bóstwa… Ostrzec by, lecz skąd wezmę słowa? I, w końcu, kto u nas poetę słucha?.. Jak Bóg nie dał tych słów, nikt nie da: O władzę gardła rwą posiadający władzę, A lud pracujący czeka od nich wypłaty… Lecz ze złości jednak podniosłem dziewiczy ugór: Potomnym swój piszę “Eklezjasta”, Nie mając, choć poeta, nad słowem władzy…
Styczeń 2021 roku
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr KOSENKO, m. Kropywnycki
*** Smutno. Wiatr łowię nieuchwytny.
Ten pra-wiatr-czas.
Lata, psy moje gończe, za mną. Zostały dawno. Zagubiły się w pamięci niby w przestrzeniach pampas.
Nie gitara woła bawić się teraz. Domino...
Zaczęło padać. Molfary ukradły z Sahary deszcze.
Świat niezmiennie zmienia się, kraje.
Tu, pod deszczem
My – relikty. Drzemiące archeiczne skrzypy Dawnych dusz nieukojony, obnażony żal.
My relikty między tych gwarnych przelotnych światów.
Prymitywnych, jak zdrada. Obcych, nie stąd,
jak śmierć.
Ja ten wiatr łowię, w chaotycznej pogoni żywotów. „Ludzie skonsumują” chaos. A myśl niech będzie na deser.
Smutno. Wiatr łowię. Lecz szukam siebie między epokami. To prostackie życie... A takie niezgłębione,
jak Bóg.
*** To czas oblatuje z białego świata Jak parch, jak szron, jak wspomnienia. Wieczór. Okolice nieba aż mdleją różowiejąc. I snuje się mrok, pośpieszny, jak ucieczka.
To dni niby igliwie zabaw noworocznych Lecą, osypują się. Bo nie bywa Na białym świecie nieśmiertelnych i wiecznych. A święto trwa. A święto trwa...
A święto haruje, żre, przewodzi Do wściekłych sińców, do kacu kieliszka. Lecz Leta nieustannie niesie swoje wody. I lepią materię wieczne trzy kwarki
Nie ma uczty takiej rybiny, Żeby zjadł, i bytu zrozumiał głębiny
*** Spotkały się w zmierzchu niebo i step. I skacze ścieżka do nich w pogoni. Aż marzenia z miłością płyną przez brzegi. Potężny Lerad przez wszechświat rośnie.
Pradawnego drzewa dziewięć światów Dziecinnie drzemią między stepem a niebem. Nad przepiórczym losem Feba Bytu strzegą Kłosy złote.
Baśnie i legendy. Wieki i światy W Stepie pradawnym śpią na dłoni. Tu uśpione bitwy, zwycięstwa, pogonie Zrywały się kiedyś do jakiegoś celu.
Dla Stepu zaś owa krzątanina celu To prosta pustka. Głupia nicość.
*** Już dzień maleje. Mieleje Miłości spojrzenie. Głębia Przestraszyła się jesieni. I marzenie W kieliszku topi się wina.
W czerwonej krwi winogrona, W chmielnym wirze. Bez celu. A lata, niby konokrady Pędzą nadzieje w zaświaty.
Pędzą! Ścieżki moje depczą! Dymią ognisk żrące knoty. I niżą, niżą noc – do nocy Na czarną nitkę samotności.
I wodzi w ciemności lata Miłości zgasłych ślepota.
*** Inni my! Tak! My – niewymownie inni! Kwiaty zimują w doniczkach na oknie. To nie tobie świat malował da Vinci! To nie tobie marzeń moich pieśni!
Oczy gadów tępią źrenic szczeliny W duszę moją poprzez genetyczny tlen. I nie ptaki do Wyryju lecą, – minuty! Żeby odnaleźć Słowo moich modlitw.
Panie! Wszechświecie! Poranek, jak oda do kawy. Wieczne trzy kropki – niby flashmob nadziei. Lecz nie tobie te modlitwy obłudne. Marzenie brzmi kręgami na wodzie.
Nawet umrze. Lecz, od żywych żywsze, W Wyryju marzeń my – niezgłębienie inni.
*** Jesień. Szron wisi w powietrzu. Chłód toczy się między ludźmi. Rozrzuca dobytek niechytry Listopad, by uciekać od zimy.
By schować się choć w myślach od śniegu. Gołoledzi, zamieci, odwilży, Gdzie w zimną wmurowane lody Pochowały się rzeki od nieszczęść.
Od ludzi. Czy od innych plag? Nudno śnieg niby dni przelatuje Lecz dla mnie jak nadzieja na szczęście Listopadu słota złota.
Tylko chmury – nie marne listy Od starej, jak świat samotności.
*** Tu wierzbom włosy czesze wiatr. Tu jesień Klausowi listu Pisać nowych szuka liter. Lecz święcie wierzą miasta
W tajne znaki internetu, W tajemnicę cudzych nieprawd. Lecie do Wyryju planeta I anioł Białego Pióra
Już swoje szykuje gniazdo. Szuka melodii, zapewne. Lecz kto do serca nas przygarnie? Kto nas pomnoży przez miłość?
I czekają odkupienia dla Ziemi Ci, co sumienie mnożą przez zera.
Tłumaczenie maszynowe
Zinaida WOROTYNCEWA, Ługańszczyzna
Wiatry hulają drogami bitymi, Za ręce ciągną deszcze płaczliwe. I stepy, co latem pyszniły się kwiatami, Stają się wyłysiałe i niepiękne.
Schowały się burze za widnokręgami, Gdzie droga zimie jest zakazana. Ptaki – w ciepłe kraje, klinami, stadami, Błoto, jesień… i wojna narzucona.
To „ichtamniety” przywlekły się z czołgami, Ze swoim pokojem, kłamstwem, hasłami. Kiedyś zrodzeni przez „ojców” i „mamki”, Ojców Ukrainy czynią nieszczęśliwymi.
„Rodzicom” przydałoby się przyjaźnić z głową I o własne dzieci dobroczynnie zadbać. A to posyłają własną ręką „Banderowców” tu, na Ukrainie, szukać.
I żeby grosiwa na wojnie zarobili, Bo i nie przewiduje się, widać, nigdzie. I sterczą w czystym polu niczyje mogiły, Życie wciąż wre – wojna wciąż trwa.
A gdzieś tam bananowa młodzież kierownice wykręca, „Nissany” i „bentleye” piszczą na hamulcach. Ale rodziców oni nie smucą: Pocieszają się w siłowniach i sypialniach.
Gdyby jeszcze cannabis zażywać legalnie, Dla chorych, oczywiście, a troszkę dla siebie. A jeszcze by hazardowy biznes otworzyć natychmiast, Bo my młodzi, nam zabawić się trzeba.
Do Moskwy ktoś leci skakać na scenie I stamtąd wołać: „A my wnie politiki!”. Wszyscy usprawiedliwienia mają jakieś szalone, Bo słyszeć nie chcą ani prawdy, ani krytyki.
Cóż to za biznes – w wrogim kraju, Jeszcze i mowa obca – ukraińskiej nie znacie?
_______________
Jeszcze nie zapomnieli: nasz sztandar – żółto-niebieski, A „Hymn” „Szcze ne wmerła” czy często śpiewacie?
Do okopów do chłopaków kiedy zaglądały Wszystkie Loraki, Jołki, Swety i Taje, Kogo wy ukraińskim ciepłem ogrzewały, Ukraina w sercu czyim rozkwita?
Zbiegowisko w Radzie ludzi przypadkowych, Tak przykro, bo my ich sami wybieraliśmy. Tak myślało się: uczciwych i z rozumem zdrowych I żeby „Konstytucję” rzadko czytali.
A każdy zbratał się ze swoim oligarchą I odpracowuje włożone pieniądze, Marzy o sobie niemal jak o całym monarsze, Po co naród – są prostytutki dobre.
A jeszcze by referendum zalegalizować trzeba, Bo czas nadszedł na pytania naglące: Każdy decyduje tylko dla siebie – Jak często chodzić mu do ubikacji.
Kiedy zaś jak pytanie o ziemię nastało, Prawem ograniczyli się – każdy o tym wie. A gdzież referendum? Dlaczego nie zapytali? Co myśli naród – niechże sam wyznacza.
Słowami łatwo wojnę zakończyć, Nam rozumu bez „formuły” nie wystarcza, Chłopaków kontynuują bić i kaleczyć, A świat cały obojętnie obserwuje.
Toż gdzieś w ziemiankach, w okopach żołnierze Mróz mają, upał i rany śmiertelne, Ukrainę bronią i mogą nie wiedzieć, Że obok istnieją światy równoległe.
Pociski i „grady” – i leków zapachy, Gdzieś gęby obijają za działki ziemskie. Wojna i śmierć – rozrywki i radości… Czy i naprawdę w kraju światy równoległe???
Już jako porucznik on myślenie miał generała, Prowadził bój zwycięsko – jak mężny, od Boga, żołnierz. Wadym Sucharewski trafił do szpitala w ranach; Uczył się; potem do ZSU powrócił z powrotem… Na polu tym, gdzie wojna zaczęła się hybrydowa, Gdzie pszczółki na trawach Słowiańska zbierają miód, Tam pomnik – ten BTR! – nam postawić potrzeba, Żeby bawiły się dzieci i czytały między cichymi drzewami:
„Wadym Sucharewski wtedy jeszcze był porucznikiem... Trzynasty kwietnia – szedł czternasty rok: On sam, bez rozkazu, zaczął z BTR-a strzelać I salwą z bliska – rozpędził tu moskalski motłoch!”
* Moskale – różnych narodowości pachołkowie despotyzmu Moskiewskiego Kremla. ** Na czas pisania wiersza W. Sucharewski był dowódcą 503 batalionu 36 brygady piechoty morskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia POZNIAK, Sumy
*** Wybieraliśmy razem dywany, nie zauważyliśmy, jak wybraliśmy wrzesień… Dotykaliśmy morskiej fali, przechodziliśmy na gorący piasek, do arabskiej geometrii, młodego śniegu, gorzkiej czekolady; gubiliśmy się w rozmyciu i blasku poświaty księżyca, grudniowego wieczoru… w rozbłysku świtu… Nic nas nie zdziwiło. Ale obejrzeliśmy się. Jadowita barwa, jakby u gada – na tle metalowych półek magazynowych. „Nie bój się – pomyślałam – to nie jaszczurka. Nie odrzuci ogona jak mroczne myśli. Ty też masz swoich ponurych aż nadto. Są ci potrzebne dla równowagi”. Dłoń spoczęła na włosiu. Ono ustąpiło… Połóż pod stopy dywan zieleni z połyskiem złota – i staniesz się spokojna, jak soczysta trawa w porannym słońcu.
*** Co ta jesień zapomniała u mnie w domu? Jestem jej dłużniczką, zapewne, za jasny smutek. Za te chryzantemy blado-łuszczące się – przeciwwagę dla koloru namiętnych malw.
Za przedłużone noce, a więc to termin, który wyznacza natura dla stanu duszy, kiedy zostaje posmak niedojrzałego tarniny, a nie ma pragnienia, jakbym już obojętniała.
I za ten spokój w równowadze mieszkania, i za to, że gołębica wczoraj w nocy na moim parapecie, jakby na obrazie, usiłowała ze szczęścia oddać klucze.
Stukała dziobem od zewnątrz w kuchnię, wpatrywała się we mnie – głębią w duszy, jakby czekała, aż rozbrzmią melodie lutni, bo echo jeszcze trwało i łapało wiosnę.
*** Fotografie z czasem blakną, zamieniając się w cienie. A twoja przeszłość – ziarenko. A przyszłość – puste nasiona.
Czemu niespokojnie, bezsennie, kobieto? Za oknem nie zamieć – jesień. W perspektywie są jeszcze odcienie… Szare w modzie, tego jest dość.
A ty żądasz żagli. Purpurowych. Szaleństwa morza! Żeby galera niosła nieokiełznana, a twój Grey, oczywiście, obok.
Tylko, wiesz, nie wszystko jest tak proste. Szycie żagla – to trafna diagnoza. Z Boryspola tanimi liniami odlatują i młoda dziewczyna, i chłopiec.
I kołysze atramentowo-granatowe kontury klonów wiatr-architekt, i drżą piaski Palestyny – jasne zasłony wobec nocy.
Posmak. W Berlinie śnieg jest powolny i nieważki. Koronka drzew na pastelowym tle. Niedzielny poranek. Ulice puste. Tylko tramwaj kursuje, a wagony, koloru złotego słońca, płyną jak zaczarowane. Mijają. Już nawet nie jest ciekawe, co dalej z nimi, bo ty wrastasz w śnieg. I co z tego, że przenikasz wzrokiem, który odpoczął, zmierzchową przestrzeń chodnika, w gęste powietrze o posmaku nektaru obcego miasta? Porusz ramionami, strząśnij ten urok z własnego zamysłu: tak graffiti zakłóca ton ściany. Tu i bez ciebie pełno neofitów. A w sercu… w sercu gdzieś czekają Sumy.
***
Mrowisko dworca pół puste. Zmęczony patrzysz dalej niż okna. Tory, tory… a przy każdym – światło i droga… krótsza z wiekiem.
Duszę otwórz i uwolnij, naprzeciw kosmosu nocy, swoją wyobraźnię. Patrz, latarnie – jak z perłowych ostryg matowy blask wypływa leniwie.
Czary abstrakcji na tle stycznia. Gwiezdna twierdza? Czy morskie głębiny… Tak się wpatrujesz – jak w twarz bliskiej ci osoby, aż do łez.
***
Stój prosto, płatku, nie upadaj. Chłoszcze ulewa, grad poranił skórę… Połykaj strumyki czystej wody i zachłystuj się, patrząc na szarą, wielką chmurę, która płynie wysoko i groźnie rzuca swój gniew na ziemię. Gdyby tylko dożyć do pierwszej gwiazdy. Przetrwać zimną i ciemną noc. Dlatego trzymaj się ostatkiem sił: zaufaj niebu – tu, dziś i teraz. Bo jutro zamienisz się w pył, w biały pył, odsłaniając światu zawiązek. A ja będę stać przy oknie. I znów nadejdzie deszcz. Rzuci gradem. I znów nie będzie mi obojętne, czy przeżyje ten owoc, by stać się sadem.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana MAJDANOWYCZ, m. Kijów Pytali go [Jana Chrzciciela] także żołnierze, mówiąc: “A my co mamy robić?” On im odpowiedział: “Nikogo nie uciskajcie, nikogo nie oskarżajcie fałszywie i poprzestawajcie na swoim żołdzie”. (Ewangelia według św. Łukasza, 3:14) Kraj miasta Słowiańska – zasadzka ordyńska, moskiewska… Zasłonili się dziećmi, zabijając zza ikon. Rozkaz “Nie strzelać” – zaplanowana przez sztab porażka? I jak to przyjąć temu, kto urodził się kozakiem?! Biegną Moskale* – ukraińskich wojskowych dobić… Teraz już tylko wrogowie – trafiają w celownik, Teraz już z boku – babcie z ikonami i dzieci, Teraz już można – bezpośrednim ostrzałem w cel. Kombat** Sucharewski! Wtedy on jeszcze był porucznikiem. Trzynasty kwietnia – idzie czternasty rok: On sam, bez rozkazu, zaczął z BTR-a strzelać I salwą z bliska – rozpędza moskiewski motłoch. Z Opatrzności Bożej wyrastają jeszcze u nas porucznicy, Z ducha – bohaterowie, na postrach wrogom – kozacy. Poległ w tej walce Biliczenko Hennadij z “Alfy”, Która w czasie Majdanu odmówiła zajęcia Związków Zawodowych. Sumskiego specnazu bojownicy na ziemi krwawią, Śpieszą już do nich wrogowie, by żywych – do niewoli… Za przyjaciół życie kłaść – to nazywamy Miłością, Swój kraj bronić – dla wojownika Boże Prawo. Wadym Sucharewski wtedy jeszcze był porucznikiem, Trzynasty kwietnia – szedł czternasty rok: On sam, bez rozkazu, zaczął z BTR-a strzelać I salwą z bliska – rozpędza moskiewski motłoch!
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
26. Воркшоп Якщо ви щось по-іншому називаєте – це не означає, що йдеться про нове поняття чи явище. Йдеться про ваше незнання питомої лексики, зокрема її семантичного поля. Саме таку ситуацію маємо з безпотрібним англізмом воркшоп, що відповідає нашому дуже давньому поняттю і лексичній одиниці вишкіл “ретельне навчання чого-небудь, прищеплення певних навиків, привчання до дисципліни і т. ін.” (СУМ I, с. 542; СУМ 20, т. 2, с. 391); вишкіл: навчальний захід (курси, семінар, тренінг тощо): “Щоби з’ясувати собі, як сильно відстали ми від инших народів, особливо в ділянці фахового вишколу, наведемо тут деякі приклади. […] Поминаючи високий рівень кравецького ремесла в усіх західноевропейських державах, слід подати, що найвище розвинулось в Англії – мужеське, у Франції – жіноче кравецтво […]; хіба ти не знаєш, що всюди треба певної підготовки. Саме такі, як Ксеня, переходять вишкіл. Одні дійдуть до мети, другі відпадуть, і на те саме потрібний цей вишкіл. Ті, що відпадуть, перейшовши вишкіл, хоч не підуть революційним шляхом, напевно, будуть добрими і корисними громадянами й своєю працею покладуть цінні заслуги для суспільности” (Б. Кравців, 1905– 1975) [Н. Хобзей та ін. Лексикон львівський: поважно і на жарт. Львів: Інститут українознавства ім. І. Крип’якевича НАН України, 2012, с. 149].
Отже, що означає воркшоп
(˂work+shop) за новітніми теоретизаторами процесу навчання, що начебто через чуже слово-дивогляд “Просвітити, кажуть, хочуть / Материні очі / Современними вогнями. / Повести за віком, / За німцями, недоріку, / Сліпую каліку” (Т. Шевченко), бо ми, бачте, досі не вміли вчитися і не розуміли, що навчання – це передусім активність, самонавчання та обмін знаннями, а от коли заворкшопимо, то нам вже й істина од-криється.
Німецький психолог і психотерапевт Клавс Фопель, що практикує методи групового розкріпаченого навчання для всіх, визначає воркшоп як “інтенсивний навчальний захід, на якому учасники навчаються перш за все завдяки власній активній роботі” [Воркшоп як формат професійного навчання] – так ніби під час вишколу чи просто навчання ми не робимо саме цього і максимально не активізуємо учнів чи студентів?
Проте знаходяться стурбовані теоретизатори, які замість того, щоб уживати питомі слова чи розширювати їхнє значення, вигадують багатослівні своєрідності для позиченого чужинця, аби під його покровом заробити собі, мабуть, грошенят з европейських фондів чи грантів за своє педагогічне псевдоноваторство і пускання диму в очі. А раби раді лоба розбивати об загальновідомі педагогічні прийоми.
На думку цих теоретизаторів всевдопедагогічного штибу, воркшоп, тобто з англійської ˂workshop “майстерня, цех” (АУС 2006, с. 1686), де work – різночастиномовне і багатозначне слово з основним значенням “робота, труд” та багатозначне і різночастиномовне слово shop зі значеннями “крамниця, магазин”, “майстерня, цех”, “установа, підприємство”, “ангажемент” (театр.), “професійні інтереси”,
“в’язниця” (розм.) (АУС 2006, с. 1293–1294) – це:
– “навчальна група, яка допомагає всім учасникам стати після закінчення навчання більш компетентними, ніж на початку;
– навчальний процес, в якому кожен бере активну участь;
– навчальний процес, під час якого учасники багато дізнаються один від одного;
– тренінг, результати якого залежать насамперед від вкладу учасників і меншою мірою – від знань ведучого;
– навчальний процес, на якому в центрі уваги – переживання учасників, а не компетентність ведучого;
– можливість відкрити для себе, що знаєш і вмієш більше, ніж думав досі, і навчитися чомусь від людей, від яких цього не очікував” [Що таке “воркшоп”?].
То що з того багатослів’я не покриває своїм лексико-семантичним полем вишкіл? Питання риторичне, бо причина не в слові, а в рабському наслідуванні чужого.
Куди ж дістався цей чужинець воркшоп з цілою купою, як бачимо, надуманих чи вигаданих значень замість нашого перевіреного, широковживаного й загальнозрозумілого ВИШКІЛ? Дістався самої серцевини нашої мови, а саме Міжнародного конкурсу з української мови ім. Петра Яцика, бо саме про це йдеться в нещодавному повідомленні в мережі, де воркшоп став уже прикладкою:
“Підготовчий онлайн-воркшоп “Марафон з української мови ім. П. Яцика”. Відразу відчутно, що знаменитого конкурсу торкнулося Міністерство освіти і науки, що має за натхнення жити з чужого розуму, бо до свого, мабуть, не доросло.
Не думаю, що канадський багатій – українець Петро Яцик – вкладав гроші в українську освіту та науку, аби там так бездумно воркшопили?
Не дуріте самі себе, Учітесь, читайте, І чужому научайтесь, Й свого не цурайтесь, Бо хто матір забуває, Того Бог карає, Того діти цураються, В хату не пускають. Чужі люди проганяють… Тарас Шевченко
27. Стартап Авторизована передісторія Історія терміна сягає 1939 року США, коли два студенти інженерного факультету зі Стенфордського університету Девід Паккард (David Packard, 1912– 1996) і Вільям Г’юлетт (а не Хьюлет) (William Reddington Hewlett, 1913–2001), маючи стартовий капітал 538 доларів, заснували крихітне підприємство і назвали його своїми прізвищами (черговість визначив жереб) Hewlett- Packard (HP). Започаткована хлопцями компанія зараз відома як Г’юлетт-Паккард, скорочено Ейч-Пі (HP) – всесвітньовідомий бренд (марка), який виробляє комп’ютерну та іншу оргтехніку. Тобто з філологічного боку відбулося явище трансонімізації: власні імена абревіяційним способом перетворилися в ергонім (“ергонім ˂ гр. ergon “праця” – власна назва постійних або тимчасових об’єднань людей” – М. Торчинський).
Першим офісом HP став гараж в Пало-Альто (Едисон авеню, 367), який 1987 року офіційно оголосять історичною пам’яткою Каліфорнії і місцем народження Кремнієвої долини – технологічного центру Америки і світу. Саме тут Г’юлетт і придумав генератор звукової частоти для тестування авдіосистем. Перше замовлення Девід і Вільям отримали від студії Волта Диснея (не Уолта Діснея). Компанія придбала кілька таких генераторів для поліпшення звукового супроводу анімаційної картини “Фантазія”.
Саме через цей гараж стартапи називають ще “гаражним бізнесом”. Згадаймо, що ще двоє шкільних друзів, два Стіви – Стів Возняк (1950 р. н.) і Стів Джобс (1955–2011) – також у гаражі батьків Джобса створили комп’ютерну плату, прототип комп’ютера Apple I, а 1 квітня 1976 року Джобс і Возняк заснували компанію Apple Computer, Inc. (нині – Apple Inc.), яка була зареєстрована 1977 року.
Цікаво, що Стів Возняк має українське коріння. Його прадід Юрій (Джордж) Возняк народився в Польщі 1843 року і прибув до США 1870 р. Він зазначає, що родина матері походить з Німеччини, а родина батька – з Польщі (тоді, в ХIХ ст., у складі Російської імперії), або з іншої сусідньої країни: “Багато хто в мене запитує: Стів, ти поляк? Бо моє прізвище Возняк. Я відповідаю: Ні, я українець. Я завжди знав, що моє прізвище – українське. Все своє життя я хотів приїхати до України.
Я деякою мірою бажав би бути українцем. Ці люди здаються найбільш подібними до американців, як я сам, з усіх інших європейців”. У листуванні зі Стахом Возняком, СЕО Cargofy, Стів написав: “Я відчуваю спорідненість з Україною через своє ім’я”. А 30 вересня 2017 року, під час виступу на Olerom Forum 1 в Києві, Стів Возняк заявив прямо: “Багато хто в мене запитує: Стів, ти поляк? Бо моє прізвище Возняк. Я відповідаю: Ні, я українець” (Хто такий Стів Возняк: засновник корпорації Apple, який вважає себе українцем).
Проте, за 10 років до того,
1966 року, інженери “Г’юлетт- Паккард” зберуть перший комп’ютер (Девід Паккард – співзасновник компанії HP).
У 70-ті роки фірма випустить перший у світі кишеньковий калькулятор, а відтак серію настільних комп’ютерів з мовою програмування BASIC з магнітною стрічкою для збереження інформації. Вже в ці роки фірма могла стати б успішною на ринку персональних комп’ютерів, якщо б у 70-ті роки не відмовилася від настільного комп’ютера, який розробив їхній співробітник українець Стів Возняк – засновник компанії Apple (Место рождения Кремниевой долины).
Згодом Девід Паккард напише книгу “Шлях HP”, де розповість, як створював компанію разом з Біллом Г’юлеттом.
За логікою теперішніх користувачів слова start up, воно начебто ідентифікувало діяльність саме цих двох славетних інженерів.
Поширення терміна Поширення термінові startup
надало найвідоміше й найавторитетніше економічне друковане видання світу Forbes у серпні 1976 року, а відтак Business Week у вересні 1977 року для позначення компаній з короткою історією діяльности.
“Хрещеним батьком” startup-у називають американського бізнесмена Стівена Бланка, який дав йому таке визначення: “(від англ. startup, букв. “стартує”) – це компанія з нещодавно створеною операційною діяльністю, де біля джерел створення був пошук і реалізація бізнес-ідеї для подальшого втілення в життя” (Стартап (Startup): що це таке простими словами + 5 ідей та порад щодо створення start-up проєкту з мінімальними вкладеннями).
Поняття і термін закріпилися і широко розповсюдилися під час так званої економічної “бульбашки”, тобто “бульбашка доткомів” – бізнес-моделі в інтернеті. Слово постало від англ. dot.com – домен (ім’я сайту-сторінки) верхнього рівня, в якому зареєстровані переважно комерційні організації. “Економічна бульбашка” існувала приблизно від 1995 по 2001 ріку результаті злету акцій переважно американських інтернет-компаній, появи великої кількости нових інтернет-компаній та переорієнтування старих компаній на інтернет-бізнес.
Проте ера “нової інтернетекономіки” не наступила, а значні кошти, витрачені на рекламу та початкову діяльність, призвели до банкрутства. Відтак термін дотком набув зневажливого значення як “незріла і непродумана концепція підприємництва”.
З огляду на сьогоднішню інтерпретацію поняття startup, – це початковий, новий, особливий, ще не випробуваний, але привабливий для наслідування вид підприємницької прибуткової діяльности, спрямований на користь для суспільства. Себто це нетрадиційна і ще не зріла бізнес-модель, за розроблення якої беруться передусім молоді люди.
Цікаво, що всі етапи стартапу мають питомі назви: 1. посівний етап, або Pre-Seed stage (пошук ідей), 2. запуск, або Startup Stage (знайдено інвестора і випущено продукт), 3. зростання, або Growth Stage (початок прибутку), 4. розширення, або Expansion Stage (просування на нові ринки), 5. вихід, або Exit Stage (пік розвитку, коли інвестори продають кампанію великим гравцям) (Що таке стартап?).
Є вже і похідник від цього слова – стартапер. Це людина, що входить до групи людей, які здійснюють проєктну діяльність в межах стартапу, себто керівник проєкту чи будь-який інший член колективу.
Українські відповідники Що ж означає лексема start-up
в англійській мові? ˈStɑːtʌp – це: 1. дія чи процес приведення чогось у рух (урухомлення), 2. новостворений бізнес.
Наші перекладні словники дають ширшу інформацію: start-up, startup [ˈstɑːtʌp, амер. ˈstɑːrt̬ʌp] n 1. запуск, пуск, початок 2. (startup company) молода компанія, новостворений бізнес, стартап (ЗНАУС 2010); одне з 25-х значень “засновувати, відкривати (підприємство тощо)”, з долученням прийменника up (“схоплюватися; здригатися; виникати;
з’являтися; швидко рости” (АУС Гороть, 2006, с. 1406), а також цей прийменник передає значення “проти”: проти течії, вітру (АУС 2006, с. 1609). Поза тим up – це ще й іменник: підйом, піднесення, підвищення; дієприкметник: що йде; прислівник: вище, вгору.
Первісне, висхідне значення цього слова показово розкривають наші термінологічні словники:
startup = [‘stɑ:tʌp] початко́ві ді́ї (Англійсько-український словник з математики та інформатики 2010, Є. Мейнарович, М. Кратко);
startup 1. поча́ток (процесу) ||
початко́вий 2. за́пуск (механізму) || запуско́вий [‘stɑːtʌp, ‘stɑːrt̬ʌp]
• ~ of a process = поча́ток технологі́чного процесу
• computer ~ = за́пуск ком-п’ю́тера
• operation ~ = за́пуск (механізму)
• reactor ~ = пуск реа́ктора
(Англійсько-українсько-англійський словник наукової мови (фізика та споріднені науки). Частина І англійсько-українська 2010 (О. Кочерга, Є. Мейнарович);
за́пуск (-у) 1. (механізму) start; launch(ing) 2. (активація) activation; actuation;
enabling 3. (запалювання) firing 4. (механізму) (oper ation) startup 5. (ел.) triggerin g пуск (-у) start(ing); setting in motion; launch(ing) див. теж запуск реа́ктора = reactor startup пуска́ти//пусти́ти 1. (звільняти) set free 2. (починати роботу) start(up); put into action, put into service (Англійсько-українсько-англійський словник наукової мови (фізика та споріднені науки). Частина ІІ українськоанглійська 2010 (О. Кочерга, Є. Мейнарович);
startup [start up, start-up] (і) запуск, запускання (двигуна, мотору); (д) запускати (двигун, мотор) (Англійсько-український словник-довідник інженерії довкілля 2000 (Тимотей Балабан);
startup ввід, вводу || увід, уводу input, infeed, entry; (напр., дроту) inlet, (пристрою) lead(-in); (з ізолювальною втулкою) bushing
запуск, ~у || пуск, ~у start(up), initiation, activation; (збудження) drive; run ком пуск, ~у || запуск, ~у start, play; (пробний) run- up; (напр., ракети) launch; (напр., проєкту) start(-)up п. станка machine startup (Українсько-англійський словник з радіоелектроніки 2015 – 2018 (Богдан Рицар, Леонід Сніцарук, Роман Мисак).
Отже, спонтанне загальновживане слово, яке вжили два студенти Девід Паккард і Вільям Г’юлетт 1939 року майже за 100 років без жодної на те обґрунтованої мотивації набуло значення бізнес-терміна, що передбачає такі три основні характеристики: новаторство, корисність, потреба початкового зовнішнього інвестування. Так само, як англійське слово стартап розширило свої значення, мають набувати нових, і зокрема термінних, значень українські лексеми. І такими найбільш прийнятними лексемами є запуск чи почин (чи бізнес-запуск, бізнеспочин). Нема анінайменшої потреби стартапити без потреби, бо це всього лиш новий фантик для старого, як світ, поняття: винаходити молодим розумом щось нове для суспільної користи.
“Ніколи не вдавайтеся до чужих або наукових слів, і до жаргону теж, якщо можете підшукати відповідник з розмовної мови” (Дж. Орвелл).
Anna STOLAROWA, członkini Proświty Zdjęcia Niny PLETNIOWEJ „Z przyjemnością wspominam mój pobyt w Charkowie” – napisała Lesia Ukrainka do babci Jelizawety Iwaniwny Drahomanowej 12 czerwca 1889 r. O swoich wrażeniach z Charkowszczyzny napisała w noweli (wspomnieniu) „Wiosenne pieśni” i 1 grudnia tego samego 1889 r. wysłała ją do czasopisma „Zoria” we Lwowie. Był to jej pierwszy utwór prozatorski. W tej krótkiej noweli wspomina dziewięć pieśni, tak bardzo spodobała jej się rozśpiewana Charkowszczyzna, którą rozsławiła na cały świat. Wdzięczni charkowianie czczą pamięć poetki. We wrześniu 1999 r. na fasadzie szkoły nr 3 przy ulicy imienia Lesi Ukrainki została odsłonięta tablica pamiątkowa (rzeźbiarz O. Ridnyj), a na podwórzu zasadzono orzech z okazji 110. rocznicy pobytu słynnej poetki w Charkowie. O tym wydarzeniu nadano audycję w trzecim programie Radia Ukraińskiego z Kanady. 18 kwietnia 2001 r. charkowscy działacze Proświty oświadczyli: „My, stowarzyszenie „Charkowska Plejada imienia Lesi Ukrainki”, poświęciliśmy naszą działalność popularyzacji wielostronnej twórczości poetki: organizowaniu festiwali, koncertów, wycieczek, wieczorów tematycznych, w szczególności „Lesia Ukrainka – tłumaczka z języka niemieckiego”, „Muzyka Richarda Wagnera w życiu i twórczości Lesi Ukrainki”, „Żywe struny Lesi Ukrainki i Hnata Chotkewycza”. W 2006 r. przy wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wydano książkę „Charkowska wiosna Lesi Ukrainki”. 19–21 kwietnia 2021 r. Obwodowy Zakład Komunalny „Charkowskie centrum naukowo-metodyczne ochrony dziedzictwa kulturowego” (wiodąca pracownica naukowa S. Bachtina) przy Zarządzie Kultury i Turystyki Charkowskiej Obwodowej Administracji Państwowej zorganizował XXV Międzynarodową konferencję naukową „Odczyty Słobożańskie”, w ramach której odbył się „okrągły stół” na temat „Lesia Ukrainka w Charkowie”, poświęcony 150. rocznicy urodzin poetki. W związku z trudnymi warunkami kwarantanny uczestnicy zebrali się na podwórzu Zakładu Komunalnego „Charkowska szkoła specjalistyczna II–III stopnia nr 3” (dyrektor W. I. Kosmina). Wygłoszono referaty: „Chronologia życia i twórczości Lesi Ukrainki”, „Lesia Ukrainka w Charkowie”, „Lesia Ukrainka i malarz Siemiradzki”, „Utwory rodziny Lesi Ukrainki – skarby Charkowskiej Państwowej Biblioteki Naukowej imienia W. G. Korolenki”, „Uwiecznienie pamięci znanej na całym świecie poetki Lesi Ukrainki w Charkowie”. Po referatach złożono kwiaty pod tablicą pamiątkową Lesi Ukrainki. Obecni wspomnieli hymn szkoły, którego tekst i melodię ułożyła nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Ju. I. Szostak: A na ulicy tej Lesia po prostu żyje. Każdego dnia słyszymy jej słowo twarde. Przemawia ono przez minione wieki: „Żyć chcę i będę! Precz smutne myśli!”. W szkole uczą się wciąż nowi uczniowie, którzy codziennie, przez dziesięć lat, przechodzą obok portretu Lesi i czytają jej słowa: „Z przyjemnością wspominam mój pobyt w Charkowie”, wyryte na tablicy pamiątkowej.
Tłumaczenie maszynowe
„Przyczynna” to debiutancki film animowany reżysera, autora scenariusza i artysty Andrija Szczerbaka na motywach ballady poetyckiej pod tym samym tytułem autorstwa Tarasa Szewczenki, producenci: Hennadij Kofman i Olha Bezchmelnycyna. Film został stworzony przez wytwórnię filmową „MAGIKA-FILM” przy wsparciu Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina. Premiera obrazu odbyła się w 2017 roku na Odeskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym. Wśród nagród filmu znajdują się: nagroda im. Łesi Ukrainki Gabinetu Ministrów Ukrainy za najlepsze dzieło dla dzieci i młodzieży; „Złoty Dzyga” Ukraińskiej Akademii Filmowej za najlepszy film animowany, 2018; specjalna nagroda jury Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „KROK” 2017; Grand Prix festiwalu „Otwarta noc. Dubl–21”. 26 kwietnia, w dniu pierwszego wydania „Kobziarza”, film animowany „Przyczynna” udostępniono w sieci do bezpłatnego obejrzenia. Obraz powstał na motywach ballady Tarasa Szewczenki pod tym samym tytułem. Reżyser filmu Andrij Szczerbak od czasów studenckich czuł twórczą więź z „Przyczynną”. Pociągały go tajemnicza atmosfera ukraińskiej nocy, ludowa mitologia, rusałki na tle Dniepru… Chciał nawet przedstawić to w swojej pracy dyplomowej, ale wykładowcy odradzali: temat jest trudny. Andrij opowiada: „Przyczynna” nie pozwalała o sobie zapomnieć. Czas mijał, przeprowadziłem się do Lwowa, znalazłem pracę w Kijowie. Około 2011 roku myśli o tym, co nie zostało zrealizowane, przerodziły się w „insighty”. Do pracy chodziłem pieszo i podczas tych długich spacerów przed oczami zaczęły pojawiać się kadry: to śpiący kozak na tle czerwonych maków, to step, przez który pędzą konie. Wtedy dużo rysowałem i zapaliłem się do pomysłu stworzenia filmu animowanego w technice malarskiej”. Co z tego wyszło – zobaczcie bezpłatnie w nowej cinematece wytwórni filmowej „MAGIKA-FILM” – FilmClub. Na tej platformie można obejrzeć także inne filmy studia. Myrosław ŁAZARUK, redaktor naczelny „Buko wyńskiego żurnału”. Przygotowano do druku drugi numer „Bukowyńskiego żurnału”, który przed Wielkanocą ujrzy światło dzienne. Obchodząc 150. rocznicę urodzin genialnej Łesi Ukrainki, pamiętamy, że 14 maja taką samą datę będziemy obchodzić w Rusowie na Pokuciu od dnia urodzin wybitnego pisarza Wasyla Stefanyka. A 15 czerwca uroczystości zawitają także na Bukowinę, do Czartorii, gdzie pokłonimy się wielkiemu aktorowi filmowemu, reżyserowi, scenarzyście Iwanowi Mykołajczukowi w 80. rocznicę jego urodzin. W jubileuszowej kolumnie zaznaczono: sesja Rady Obwodowej w Czerniowcach przyjęła apel do prezydenta, Rady Najwyższej, Gabinetu Ministrów, MKIP i Rady Miejskiej Kijowa w sprawie nadania tytułu Bohatera Ukrainy (pośmiertnie) aktorowi filmowemu, reżyserowi i pisarzowi Iwanowi Mykołajczukowi. „Uważamy za konieczne zwrócenie się do prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów Ukrainy, Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, Rady Miejskiej Kijowa z odpowiednim wnioskiem o przyznanie Iwanowi Mykołajczukowi najwyższego odznaczenia państwowego – Bohatera Ukrainy (pośmiertnie)” – czytamy w tekście. Również tym apelem deputowani rady obwodowej proszą o wzniesienie pełnowartościowego pomnika Iwana Mykołajczuka w Kijowie, ogłoszenie na Ukrainie roku 2021 rokiem Iwana Mykołajczuka, stworzenie narodowej wytwórni filmowej jego imienia, otwarcie Republikańskiego Muzeum Iwana Mykołajczuka, założenie warsztatu twórczego. Tymczasem podczas konkursu na stanowisko kierownika Centrum Sztuki Filmowej imienia Iwana Mykołajczuka zwyciężył reżyser teatru animacji Iwan Butniak. O Iwanie Mykołajczuku napisali artykuły Łarysa Briuchowećka, Jarosław Charycki. Na tematy jubileuszowe piszą autorzy Nestor Myzak oraz Andrij Fedoruk, Roman Krakalia, Roman Horak. Nina Biczua, Zynowij Łehkyj, Anatolij Wełyczko, Marija Makuch dedykują wspomnienia z okazji 80-lecia poety i działacza społecznego ze Lwowa Romana Kudłyka. Wałerij Kowtun pisze o jubileuszu kołomyjskiego proświcianina i naukowca Wasyla Hłaholiuka. Wołodymyr Krasnodemśkyj akcentuje uwagę na spuściźnie wybitnego publicysty „bunkrowej Ukrainy” Osypa Diakowa-Hornowego, Wałentyna Maceruk opowiada, że w tym roku minęło 40 lat od momentu odejścia w zaświaty prozaika i dziennikarza Hryhora Maceruka, Wasyl Kostyk – o 100-leciu krajoznawcy, tłumacza Ołeksy Romancia. Sofija Majdanśka w rubryce „Memo” ze smutkiem zawiadamia, że zmarł znany grafik, malarz, fotograf Orest Kryworuczko, który niemało uwagi poświęcał projektowi „Bukowyńskiego żurnału”, pisarka przytacza także jego korespondencję z Moskwy podczas nauki w Stroganowce, która nie przejdzie obok uwagi czytelników. Szczególną uwagę warto skupić na ostrych publikacjach Ihora Burkuta „Kolaboracjonizm i jego kara”, Ołeha Czornohuza „Kiszkownicy” oraz filozoficzno-ekonomicznych rozważaniach Wałerija Jewdokymenka „Kiedy jesteśmy nieśmiertelni?”. Obecnie są one potrzebne jak nigdy dotąd. Przecież rosyjska armada otoczyła zewsząd Ukrainę, a świat zgaduje, jakby z fusów po kawie, co stanie się dalej: ruszy na Europę krwawy imperialny but czy opamięta się? Petro i Rusłana Laszukowie kontynuują rubrykę „Ofiary totalitarnego reżimu” – o losach wybitnych uczonych-medyków. Szeroko nasycone rubryki twórcze: dorobek poetycki reprezentują nazwiska Jarosława Czornohuza, Mykoły Romaniuka, Lidii Jackowej, Jurija Synewira, mała proza – Żanny Marszaliuk, Anatolija Tomkiwa, ciekawy eksperyment fotografa i prozaika ze Lwowa Josypa Maruchniaka, który debiutuje na łamach czasopisma fotonowelami (Bohdan Smoliak daje im naukowe wyjaśnienie), przekłady Danuty Kobyleckiej z polskiego Switłany Bresławśkiej, końcowe części dokumentalistyki Wołodymyra Bilinśkiego „Generał Szuchewycz”. O godnym wkładzie w rozwój literatury przekładowej opowiadają Danyło Ilnyćkyj (o Andriju Sodomorze) oraz Bohdan Diaczyszyn o liryce filozoficzno-intymnej. Dział artystyczny zaprezentowany na okładkach reprodukcjami artystów Andrija Antoniuka, wywiadem o nim znawcy sztuki, poety i malarza Wołodymyra Kabanenki, Mychajła Dmytriwa, Łarysy Demianyszynoj, Oresta Kryworuczka. Notatki bibliograficzne reprezentują nazwiska Fadeja Jaceniuka (monografia W. Botuszanśkiego), Wasyla Łyzanczuka (Petra Siredżuka), Ołeksandry Salij (o Wasylu Kosiwie), Wiktora Pałynśkiego (proza Romana Sołowczuka), Olhy Melenczuk (o albumie i wierszach Iwana Hemery), Petra Rychła (wskaźnik biobibliograficzny na 100-lecie Paula Celana). Numer zamyka wybór parodii Ihora Faryny z Tarnopolszczyzny na poetyckie lapsusy. Bo przecież dusza przeszła wszystkie stadia smutku, jak twierdzi Lina Kostenko, teraz już czas się śmiać. Zaproponowany numer, jeśli nie zdążyli Państwo zamówić prenumeraty, można nabyć w Czerniowcach pod adresami: ul. Hołowna 41; ul. Majakowśkoho 40, lub zamówić pod tel.: ([kontakt ukryty], (0372) 52-00-94, 55-08-89.
Tłumaczenie maszynowe
Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „…Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Ale nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Nowy artykuł w dwóch częściach Wołodymyr Melnyczenko zadedykował 160. rocznicy przewiezienia prochów Tarasa Szewczenki z Petersburga na Ukrainę, przeprowadzonego wiosną 1861 r. pod kierownictwem przyjaciela poety, Hryhorija Czechtachiwskiego.
Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki
Szewczenko nazywał go Hryciem. Ukraiński malarz Hryhorij Mykołajowycz Czechtachiwski urodził się w 1820 r. w osadzie Petrykiwka (Nowa Praga) w powiecie aleksandryjskim guberni chersońskiej (obecnie – obwód kirowohradzki) w rodzinie osadnika wojskowego. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu. Przez długi czas niektórzy badacze twórczości Szewczenki uważali, że znajomość Hryhorija Czechtachiwskiego z Tarasem Szewczenką miała miejsce w 1858 r. Twierdzono tak, powiedzmy, w „Słowniku Szewczenkowskim” (1977), następnie taką datę podano w „Przypisach” do „Wspomnień o Tarasie Szewczence” (2010). Jednak w „Komentarzach” do 6. tomu Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki w dwunastu tomach (2001) poparto datowanie badacza twórczości Szewczenki Petra Żura dotyczące pierwszego spotkania poety z Czechtachiwskim, wysunięte w książce „Szewczenkowski Petersburg” (1972): „Szewczenko poznał go w 1844 r., kiedy razem studiowali w klasie malarstwa historycznego pod kierunkiem K. P. Briułłowa”. Takie datowanie odnotowano również w 6. tomie „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (2015). Hryhorij Czechtachiwski łączył naukę ze służbą urzędniczą, dlatego ukończył petersburską Akademię Sztuk Pięknych dopiero w 1854 r., uzyskując tytuł nieklasowego artysty malarstwa historycznego i portretowego. Do 1858 r. kontynuował pracę w najniższej randze rejestratora kolegialnego w Departamencie Osad Wojskowych, a od następnego roku przeszedł do kancelarii Kapituły rosyjskich orderów cesarskich i morskich. Na początku 1883 r. Kapituła została zreformowana, a Czechtachiwski pozostał poza etatem. Po tym często i długo gościł u znajomego Szewczenki, Wasyla Tarnowskiego (młodszego), w Kaczaniwce na Czernihowszczyźnie, tylko rzadko odwiedzając Petersburg. Zresztą zmarł w kwietniu 1893 r. w tym mieście, a Tarnowski przewiózł jego prochy do Kaczaniwki i usypał nad nim wysoką mogiłę, tak jak sam Czechtachiwski – nad Szewczenką. Przeglądając jego życie, mimowolnie przypominasz sobie, że od rangi rejestratora kolegialnego zaczynał służbę także Mykoła Hohol, ale Hryhorij Czechtachiwski nie pozostawił, podobnie jak on, wybitnego śladu w dziedzinie twórczej. Jednak Hryhorij Mykołajowycz wszedł na zawsze do historii Ukrainy jako człowiek, który święcie wypełnił testament Kobziarza – przewieźć jego prochy na Ukrainę. Widocznie w tym był główny Boży zamysł istnienia Hryhorija Czechtachiwskiego na ziemi. Jak wiadomo, Czechtachiwski od razu po poznaniu zafascynował się Szewczenką i pozostawał pod jego znacznym wpływem. Ich relacje odnowiły się i stały się szczególnie ciepłe po przyjeździe poety wiosną 1858 r. z Moskwy do Petersburga. Ołeksandr Łazarewski wspominał, że zbliżenie nastąpiło początkowo dzięki pełnemu uczucia wykonywaniu przez Hryhorija Czechtachiwskiego ukraińskich pieśni. I rzeczywiście, lubił śpiewać w kręgu przyjaciół, a Szewczenko przyłączał się do niego: „Podobało mu się moje wykonanie i uważał, że śpiewałem sercem – wspominał Czechtachiwski. – To on mi mówił! Mnie. Ale co mój śpiew w porównaniu z tym, jak on sam śpiewał!”. Hryhorij Mykołajowycz szybko stał się jednym z najbliższych przyjaciół Szewczenki. O ich duchowej bliskości świadczą dwie fotografie poety wykonane za jego życia, na których jest przedstawiony z Czechtachiwskim. Taras Hryhorowycz ciepło odnosił się do Czechtachiwskiego, nazywał go Hryciem, lubił, gdy był obok. Zachowała się notatka Szewczenki do Czechtachiwskiego, napisana 18 maja 1858 r., kiedy w Petersburgu był Mychajło Szczepkin: „Hryciu! Jeśli chcecie zobaczyć starego Szczepkina, aktora, i będziecie mieli czas, to przychodźcie o 7 godzinie do Łazarewskiego. T. Szewczenko”. Sądząc po wszystkim, Czechtachiwski był z Szewczenką na wieczorze w Akademii Medyczno-Chirurgicznej w kwietniu 1859 r. Przynajmniej Hryhorij Mykołajowycz zrobił dopisek na kopii poezji Szewczenki „N. N.” („Taka, jak ty, kiedyś lilia…”), że jest ona poświęcona córce księdza Krupyckiego, którą poeta spotkał na tamtym wieczorze: Wesoły raj Poślij jej, Panie, podaj! Podaj jej dolę na tym świecie I więcej nic nie dawaj. Lecz nie zabieraj jej wiosną W swój raj niebieski, nie zabieraj, A daj twoją pięknością Nacieszyć się na ziemi. Wiadomo, że poeta podarował Czechtachiwskiemu „Kobziarza” z 1860 r.: „Kozakowi Hryciowi Czechtachiwskiemu. Kobziarz Taras”. Hryhorij Czechtachiwski wziął udział w inwentaryzacji pokoju Tarasa Szewczenki po jego pogrzebie. Znajomy poety, Zosym Nedoborowski, wspominał: „Po śmierci Tarasa Hryhorowycza mieszkanie, które zajmował w Akademii Sztuk Pięknych, zostało opieczętowane i po pogrzebie, po pewnym czasie, otrzymałem oficjalne zaproszenie od policji, jako właściciel domu, by być obecnym przy spisywaniu jego majątku, a Hryhorij Mykołajowycz Czechtachiwski, jako ekspert, za artystę, do oceny dzieł sztuki, które pozostały po zmarłym. Spis robił oficer policji – porucznik Kitczenko. Mieszkanie składało się z jednego dość przestronnego – długiego, pod sklepieniem pokoju, prawie wszystkie ściany którego były zapisane ołówkiem… Początkowo ja z Czechtachiwskim spisywaliśmy ze ścian to, co uważaliśmy za potrzebne i co niemało zajęło nam czasu; potem zabraliśmy się do spisywania. Sporządziwszy spis wszystkiego, wzięliśmy i wszystko, z wyjątkiem odzieży, oddaliśmy Mychajłowi Matwijowyczowi Łazarewskiemu”.
Jeszcze w dniu śmierci Tarasa Szewczenki jego przyjaciele zebrali się u Mychajła Łazarewskiego i postanowili przewieźć ciało poety i pochować je na Ukrainie, tak jak zapowiedział Taras Hryhorowycz. Póki trwały długie starania w tej sprawie, grób Szewczenki na cmentarzu smoleńskim, jak pisało czasopismo „Osnowa”, stale był cały w zieleni i wieńcach, za którymi nie było widać ani ziemi, ani śniegu, i bardziej przypominał wiosnę i życie niż chłód i śmierć. Nawiasem mówiąc, 22 kwietnia, czyli cztery dni przed wykopaniem prochów Szewczenki, Chestachiwski narysował ogólny wygląd grobu na cmentarzu smoleńskim; na rysunku widać przy nim postać znajomego Szewczenki, poety i tłumacza Mykoły Kuroczkina. Zezwolenie na przewiezienie ciała Szewczenki na Ukrainę, o które niemało starań dołożył przyjaciel poety Mychajło Łazarewski, uzyskano w kwietniu. Dwudziestego szóstego dnia trumnę z prochami poety wykopano i czekała ją długa droga, po zakończeniu której w Kaniowie Mychajło Maksymowycz napisał: Z grobu trumna Na świat się podniosła; Przez Moskwę, przez Kijów, Tutaj dotarła. Jak podsumował w swoich wspomnieniach Ołeksandr Afanasjew-Czuzbyński: „Przyjaciele zmarłego zebrali sumę, wyprosili zezwolenie i zawieźli prochy Tarasa tam, gdzie Mogiły Czernieją jak góry, I o wolności cicho w polu Z wiatrami rozmawiają”. Zaczynała się droga Szewczenki do nieśmiertelności… Właśnie jemu – Hryhorijowi Chestachiwskiemu – petersburska społeczność Ukraińców („droga Hromadko Ukraińska”) powierzyła przewiezienie prochów Kobziarza na Ukrainę. Najlepiej powiedział o tym jego pomocnik w ogólnonarodowej sprawie Ołeksandr Łazarewski: „Trudno było wymyślić kogoś lepszego od H. M. Chestachiwskiego do tego zadania. Wskazali na niego najbliżsi przyjaciele poety. Można powiedzieć, że Chestachiwski święcie wypełnił powierzoną mu misję”. Ukraiński historyk Ołeksandr Matwijowycz Łazarewski (1834–1902), piąty z sześciu braci Łazarewskich, w 1858 r. ukończył wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Petersburskiego; w tym samym roku poznał Szewczenkę, który powrócił z zesłania. Mychajło Hruszewski wymieniał go, obok Mykoły Kostomarowa i Wołodymyra Antonowycza, wśród „głównych reprezentantów tego ruchu naukowego, który, rozpocząwszy się wraz z ożywieniem ukrainofilstwa pod koniec lat 50. XIX wieku, kładzie właściwe fundamenty pod naukową historiografię Ukrainy-Rusi”. Taras Hryhorowycz podarował 8 lutego 1860 r. Ołeksandrowi Łazarewskiemu „Kobziarza” z 1860 r.: „Cystemu sercem i dobremu kozakowi Ołeksandrowi Łazarewskiemu. Kobziarz. H. Chestachiwski. Trumna T. Szewczenki w cerkwi. 1861 r. Taras”. Zatrzymajmy się tutaj, gdyż napis jest szczególnie wymowny. Po pierwsze, Szewczenko nazywa Łazarewskiego „kozakiem”, tak jak Chestachiwskiego, ponieważ była to dla poety wysoka ocena cech ludzkich. Po drugie, podpisuje się „Kobziarz Taras”, tak jak w przypadku prezentu dla Chestachiwskiego. Wołodymyr Jaciuk słusznie zauważył: „W takim zbiegu (narodowo zabarwione, niemal analogiczne pod względem formy i treści dedykacje dla dwóch osób, które później przywiozą prochy poety na Ukrainę) widać coś symbolicznego i naturalnego. Samoutożsamienie się z kobziarzem, a swoich młodych przyjaciół z kozakami, darowanie im „Kobziarzy”, ozdobionych i jakby ożywionych własnoręcznymi napisami, przypomina swoisty obrzęd przekazania testamentu, w którym mowa o kontynuacji duchowej i narodowej sprawy poety”2. Szewczenko jakby prorokował eskortę swoich prochów na Ukrainę właśnie przez tych dwóch kozaków. W tym kontekście szczególną uwagę zwracają pierwsze dwa słowa dedykacji dla Łazarewskiego – „Cystemu sercem…”. Przypomnę, że w poetyckiej modlitwie skierowanej do Boga Szewczenko prosił: A czystych sercem? Wokół nich Postaw anioły swoje I czystość ich zachowaj. Jeśli wziąć pod uwagę, że te wersy napisano w czasie bliskim dedykacji dla Łazarewskiego, to można sobie wyobrazić, jakich właśnie ludzi miał Szewczenko na myśli... Wracając do „Kobziarza” podarowanego młodemu Łazarewskiemu, zaznaczę, że cenną książkę przekazał on swojemu synowi, teraz jest ona przechowywana w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Ołeksandr Łazarewski od 1880 r. mieszkał i pracował w Kijowie. Wszedł do szewczenkoznawstwa wyjątkowo cennym świadectwem o pobycie trumny z prochami Tarasa Szewczenki w Moskwie. Ważne jest jego oświadczenie, że to właśnie Chestachiwski „był głównym organizatorem konduktu i pogrzebu”, on „był tylko jego, że tak powiem, pomocnikiem”. Dwudziestego siódmego kwietnia przyjaciele Szewczenki przywieźli trumnę koleją do Moskwy na dworzec Mikołajewski. Wszystko, co działo się później, od czasów biografa Szewczenki Mychajła Czałego mieściło się w kilku zdaniach. U tegoż Czałego: „Po uroczystym powitaniu trumny Szewczenki w Moskwie pociąg dotarł do Orła”. Co prawda, z czasem informacja stała się nieco bogatsza i równała się w przybliżeniu lapidarnej informacji z „Słownika Szewczenkowskiego”: „Przez Moskwę wiosną 1861 r. trumnę z ciałem Szewczenki wieziono z Petersburga na Ukrainę. 27.IV przywieziono ją do Moskwy i ustawiono w cerkwi Tichona Cudotwórcy przy Bramie Arbackiej3. Z poetą żegnało się wielu moskwian”. W pracach naukowych informacji nie było wiele więcej. Powiedzmy, w biografii Pawła Zajcewa „Życie Tarasa Szewczenki”, ukończonej we Lwowie w 1939 r., wśród szczegółów ostatniego okresu życia, śmierci i pogrzebu Kobziarza czytamy encyklopedycznie skąpą wiadomość: „27 kwietnia doczesne szczątki poety przybyły do Moskwy, gdzie wniesiono je do jednej z cerkwi. Powitanie było uroczyste. Odprawiono panichidy”. W skrupulatnej pracy Zinajidy Tarachan-Berezy „Świętość” (1998) znajduje się ciepłe zdanie o tym, że moskwianie „w cichym zamyśleniu żegnali się z nim na zawsze w cerkwi Tichona Cudotwórcy na Arbacie”. Wreszcie, w encyklopedycznym kronikarstwie życia i twórczości poety „Prace i dni Kobziarza” Petra
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Żura, wydanym w Kijowie w 2003 r., czytamy: „27 kwietnia. Trumna z ciałem Szewczenki przybyła do Moskwy, przewieziono ją na Arbat i ustawiono w cerkwi Tichona. Z ciałem zmarłego żegnało się wielu moskwian, przyszli pokłonić się uczeni O. M. Bodiański4, M. S. Tichonrawow5. Odbyła się licznie zgromadzona panichida”. Dodam jeszcze jedno nazwisko – osiemnastoletniego M. W. Szugurowa – studenta Uniwersytetu Moskiewskiego, później prawnika i literata, zbieracza ukraińskich staroci, znanego autora „Kijowskiej stariny”6. Istnieją wszelkie podstawy, by rozpatrywać informację o ich obecności w świątyni jako jedyny, lecz szczęśliwy dokumentalny znak tego, że w panichidzie wzięli udział, po pierwsze, bliscy przyjaciele Szewczenki, jak Osyp Bodiański, po drugie, zwolennicy jego talentu spośród intelektualistów, nieznający go osobiście, jak Mikołaj Tichonrawow, i wreszcie młodzi ludzie, jak Mikołaj Szugurow. To znaczy, że oni we trzech uosabiają znaczną część moskwian, którzy pożegnali wielkiego ukraińskiego poetę.
„Podnieśliśmy ze stacji naszego krzepkiego ojca Tarasa i zawieźliśmy…” Może przyjaciele i znajomi Szewczenki, którzy już przeczytali w marcowym numerze „Osnowy” zakrojone na szeroką skalę i poruszające opowiadanie o pogrzebie poety w Petersburgu, nie uznali za potrzebne opisywać moskiewskiego epizodu w przewożeniu jego prochów? Tak pisałem w książce „Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie””, która ukazała się w 2007 r. Jakim szczęściem jest teraz przyznać się do nieścisłości tego przypuszczenia! Okazało się, że właśnie Hryhorij Czeſtachiwski również pozostawił bardzo ważne bezpośrednie i konkretne świadectwo! Odnalazł je niestrudzony Serhij Halczenko wśród szewczenkowskich dokumentów, które pod koniec 2006 r. powróciły na Ukrainę z Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA7. Cud wydarzył się tak. W czerwcu 2007 r. w gabinecie zastępcy dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Serhija Halczenki, w obecności znanych uczonych, profesorów Mychajła Najenka oraz Wołodymyra Panczenki, rozpocząłem rozmowę o moskiewskim pobycie trumny poety i nagle, zupełnie niespodziewanie, spokojnie-uroczysty Halczenko wręczył mi zapis Hryhorija Czeſtachiwskiego, który przytaczam w całości z minimalną redakcją stylistyczną: „Wczoraj wieczorem o godzinie 6-tej podnieśliśmy ze stacji naszego krzepkiego ojca Tarasa i zawieźliśmy: bulwarami Cwietnym, Strastnym, Nikitskim i Twerskim i ustawiliśmy go w małej cerkiewce św. Tichona na placu Arbackim. Ludzie, którzy szli, wędrowali za Kobziarzem, najwięcej było studentów, niewielu oficerów i cztery zawzięte panienki. Oni szli żwawo od samej stacji aż do cerkiewki św. Tichona. Jak wieźli Kobziarza, to ludzi przybywało coraz więcej, coraz więcej i więcej”. Dalej Czeſtachiwski pisał, że niedaleko, „o jakieś 50 sążni”, od wieży Suchariewej (Szewczenko wspominał ją w swoim Dzienniku 13 września 1857 r.) zobaczył w sklepiku portret Pugaczowa i był tak poruszony, że „pobiegł szukać między ludźmi Łazarewskiego”, żeby powiedzieć temu: „Patrz, oto Pugaczow w kajdanach kłania się Tarasowi”8. Znaczenia tego żywego świadectwa Hryhorija Czeſtachiwskiego o przewożeniu trumny Tarasa Szewczenki z dworca Mikołajowskiego do świątyni świętego Tichona Cudotwórcy na placu Arbackim trudno nie docenić. Przede wszystkim po raz pierwszy wyraźnie wskazano drogę, którą wieziono trumnę Szewczenki z okolic północnego wschodu Moskwy do centrum – bulwarami Cwietnym, Strastnym, Twerskim i Nikitskim. Na bulwar Cwietny, wymieniony przez Czeſtachiwskiego jako pierwszy, kondukt żałobny trafił z dworca taką drogą: przez ulicę Domnikowa (obecnie Maszy Porwajewej) lub przez Wielką Spasską ulicę na Wielki plac Suchariewski i obok wieży Suchariewej (Czeſtachiwski utrwalił ją we wspomnieniach) – na Mały plac Suchariewski i na ulicę Sadowo-Samotieczną, która jest częścią Pierścienia Sadowego. Stąd kondukt ostro skręcił na południe bulwarem Cwietnym, potem – na zachód bulwarem Pietrowskim i przeszedł na bulwar Strastny, a dalej, jak opowiedział Czeſtachiwski, tylko najpierw był bulwar Twerski, a potem Nikitski. Akcentuję, że cała droga z dworca na plac Arbacki, którą przeszli ludzie, wynosiła około 6 kilometrów, więc trumna z prochami Szewczenki została dostarczona do świątyni Tichona Amafunckiego najprawdopodobniej po godzinie 8 wieczorem. Czeſtachiwski padał z nóg ze zmęczenia, ale był dumny z tego, że Moskwa godnie spotkała i odprowadziła prochy Kobziarza… W zapisie Czeſtachiwskiego wspomniano „oficerów”, którzy towarzyszyli trumnie z prochami Szewczenki. Całkiem możliwe, że byli to kadeci Korpusu Aleksandrowskiego, położonego obok świątyni świętego Tichona, których przyprowadził uczeń Osypa Bodiańskiego, pedagog Ołeksandr Kotlarewski. Świadectwo Czeſtachiwskiego w pełni potwierdziło moje przypuszczenie, wyrażone w kilku książkach szewczenkoznawczych, że wśród uczestników powitania trumny z prochami poety i panichidy w arbackiej cerkwi świętego Tichona najwięcej było studentów Uniwersytetu Moskiewskiego. Co więcej, dodał niezwykle ważny szczegół: „Jak wieźli Kobziarza, to ludzi przybywało coraz więcej, coraz więcej i więcej”. Nie pozostaje żadnych wątpliwości, że powitanie trumny Szewczenki w Moskwie było licznie zgromadzone i godne. Zachował się rysunek Hryhorija Czeſtachiwskiego „Trumna T. H. Szewczenki w cerkwi”. Chociaż nie jest datowany, moim zdaniem artysta uwiecznił trumnę poety właśnie w moskiewskiej świątyni Tichona Amafunckiego – pierwszej w drodze na Ukrainę. Mało prawdopodobne, żeby pominął ten szczególny moment przed wysłaniem prochów Szewczenki z Moskwy na Ukrainę już na konnych wozach. Świadczy o tym również znaczna kubatura cerkwi, którą czuć na rysunku. Czeſtachiwski przedstawił trumnę, przykrytą chińką, w atmosferze cichej uroczystości tej chwili. Obok – tylko jedna figura, prawdopodobnie ksiądz, a w oddali, najpewniej, ktoś z przyjaciół poety (może Ołeksandr Łazarewski?). Rysunki Czeſtachiwskiego wypełniają się konturami ziomków Szewczenki dopiero na Ukrainie… Wiadomo, że przyjaciele poety w Petersburgu zebrali na pogrzeb poety i przewiezienie jego prochów ponad tysiąc rubli, co stanowiło w tamtym czasie znaczną sumę. Powiedzmy, przejazd pociągiem z Petersburga do Moskwy kosztował zaledwie 6 rubli 50 kopiejek, droga z Tuły do Orła końmi – około 122 rubli. Przyjaciele poety nie dopuszczali w drodze niczego takiego, co mogłoby zaszkodzić godnej eskorcie jego prochów. Ołeksandr Łazarewski i Hryhorij Czeſtachiwski przemyśleli wszystko w szczegółach, w szczególności przewidzieli pieniądze nie tylko na opłacenie woźniców i przewoźników na rzekach, ale także na wódkę dla woźniców i smarowanie wozów w drodze. Konie na stacjach towarzyszący zmieniali bardzo szybko. Rosyjski poeta Afanasij Fet we wspomnieniach pisał za słowami swojej żony: „…Od Tuły moją żonę na każdej stacji doganiała i utrudniała w otrzymaniu koni trumna Szewczenki, towarzysząca asystentom, przewożącym ciało jego na południe”.
Hryhorij Czechtakiwski pozostawił nam rysunek ołówkiem „Trumna T. H. Szewczenki w drodze”. Na nim – zarys wozu, a szczegółowiej oddany woźnica i czwórka koni. Ten wóz stał rano 28 kwietnia na placu Arbackim przy cerkwi św. Tichona z Amity. Stąd, z centrum Moskwy, aż do samego Kijowa prochy Szewczenki wieziono końmi traktem pocztowym, który prowadził przez Sierpuchow – Tułę – Orzeł – Wołubujewo – Koszelewkę – Dmitrowkę – Siewsk – Esmań – Głuchów – Królewiec – Baturyn – Borznę – Nieżyn – Nosówkę – Kozielec – Zalessie – Browary. Była to daleka i smutna droga, a Ukraina pamięta o niej. Zwrócę uwagę czytelnika na to, że zaczynała się ona ze Starego Arbatu, niedaleko obecnego Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Zatem wyobraźmy sobie 28 kwietnia 1861 r. Nad placem Arbackim wznosi się wiosennie ciepłe słońce, złoci kopuły cerkwi świętych Borysa i Gleba oraz Tichona z Amity. Przy cerkwi Tichonowskiej zebrało się niemało ludzi, szczególnie dużo młodzieży. Słychać melodyjny język ukraiński. Hryhorij Czechtakiwski i Ołeksandr Łazarewski spotkali Osypa Bodianskiego i teraz cicho rozmawiają z arbackim księdzem w wieku około trzydziestu lat, potem wszyscy czworo wchodzą do cerkwi. Od okazałej posiadłości Golicynów, gdzie stoją powozy, ktoś kieruje się do tłumu ludzi. Grupa młodych ludzi zbliża się od strony Aleksandrowskiego Korpusu Kadetów. Przy ośmiokątnym wodociągu z czerwonej cegły, który znajduje się obok cerkwi, rozmawiają woźnice, którzy przyjechali z beczkami po wodę, oraz przekupki – na placu jest jarmark. Oto oni razem podchodzą do cerkwi, żegnają się i stoją w milczeniu. Przechodził kataryniarz z katarynką-szafką i tańczącymi w niej lalkami, zatrzymał się. Dobroduszna kobieta strofuje chłopców, którzy hałasują przy strumieniu Czartoryj. Od budek policyjnych Arbackiej i Znamieńskiej podeszli strażnicy. Jakby rozpłynęli się w tłumie żandarmi, a nawet jurodiwi. Było coś takiego w atmosferze, co zatrzymało i zgromadziło ludzi przy cerkwi Tichonowskiej. Nad placem Arbackim zawisa cisza… Jak umrę, to pochowajcie Mnie na mogile Pośród stepu szerokiego Na Ukrainie miłej… Ktoś ze studentów wzruszony czyta te wersy Szewczenki, bo właśnie dla wypełnienia testamentu poety zebrali się przyjaciele i znajomi Kobziarza w cerkwi świętego Tichona… Przeczytać cały wiersz nie odważył się i od razu przeszedł do ostatniej strofy: I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej, Nie zapomnijcie wspomnieć, Niezłym cichym słowem. Nagle zagrzmiały dzwony, studenci wynoszą z cerkwi trumnę z ciałem Szewczenki i umieszczają ją na wozie. Woźnica wchodzi na swoje miejsce i lekko pociąga za lejce. Wóz rusza. Za nim jedzie kryty powóz dla Czechtakiwskiego i Łazarewskiego, teraz idą pieszo, razem z całą procesją żałobną, która wychodzi na starodawną ulicę Znamienkę. Na rogu Znamienki i placu Arbackiego kondukt żałobny mija kolumnadę Aleksandrowskiego Korpusu Kadetów, który fasadą wychodzi na ulicę. Przy cerkwi Znamienia Przenajświętszej Bogurodzicy zastygły modlące się kobiety i żarliwie się żegnają. Stąd za trumną poszło kilku mężczyzn o inteligentnym wyglądzie w drogich płaszczach, zapewne profesorowie Uniwersytetu Moskiewskiego, którzy mieszkają obok. Z cerkwi wyszli ludzie, obserwują procesję, niektórzy do niej dołączają. Z okien posiadłości wyglądają właściciele i służba. Na rogu Znamienki i Wołchonki procesja zatrzymała się przy cerkwi Mikołaja Cudotwórcy z dzwonnicą. Tutaj zebrało się niemało moskwian… Mnie zaś, mój Boże, na ziemi Daj miłość, serca raj! I nic więcej nie dawaj! Żałobna procesja przekroczyła ulicę Wołchonkę i skręciła do niedawno zbudowanego Wielkiego Kamiennego Mostu, za plecami – Kreml, którego architekturę cenił Szewczenko, a przed sobą – sobór Chrystusa Zbawiciela – „skrajnie nieudane ogromne dzieło”. Część ludzi rozeszła się, młodzież poszła dalej, niektórzy zamierzali podjechać wozami za miasto, gdzie przewidywano postój wozu z trumną. O tym postoju za miastem pozostało świadectwo: „Skupienie publiczności było znaczne”. Całą tę drogę Hryhorij Czechtakiwski, Ołeksandr Łazarewski i Osyp Bodianski przeszli obok wozu. Od czasu do czasu każdy z nich dotykał trumny Szewczenki, jakby dawała im nowe siły. Po pożegnaniu z prochami poety w arbackiej cerkwi Świętego Tichona w duszy jego przyjaciół zapanowało żałobne oświecenie, poczuli w sobie uroczystą pewność w tym, że na Kobziarza czeka wieczność… Lecz nieskalanymi ustami Pomódlmy się do Boga, I ruszajmy cichutko W daleką drogę — Nad Letą bezdenną I mętną. Pobłogosław mnie, przyjacielu, Sławą świętą. Ciąg dalszy nastąpi. 1 Kopia tego wiersza, wykonana przez Czechtakiwskiego i później utracona, została wydrukowana w czasopiśmie „Nasze minule” (1919, nr 1–2). Zawiera ona drobne różnice od tekstu głównego (wersy 11–12: „Podaj jej, Panie, podaj / Poślij jej dolę na tym świecie…”). Jeśli nie jest to przypadkowa przestawka początku wersów, to zdaniem szewczenkologów nie jest wykluczone, że Hryhorij Czechtakiwski miał inny autograf, obecnie utracony. 2 Jaciuk W. Taras Szewczenko i świat fotografii. Album-monografia. Kijów: Krytyka, 2019. S. 107. 3 W XVIII i XIX wieku cerkiew często właśnie tak nazywano: „Tichona cudotwórcy przy Bramie Arbackiej”. Bramy Arbackie znajdowały się w murze Białego Miasta, który rozebrano pod koniec XVIII wieku. 4 O przyjaźni poety z Ukraińcem z Warwy, profesorem Uniwersytetu Moskiewskiego zob. szczegółowo: Melnyczenko W. J. „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski). — M.: OLMA Media Grupp, 2008. 5 Profesor Uniwersytetu Moskiewskiego, historyk literatury i archeograf M. S. Tichonrawow osobiście nie znał Szewczenki i pojawienie się jego w cerkwi tłumaczy się w znacznej mierze bezpośrednim wpływem O. M. Bodianskiego. 6 Szczegółową opowieść o M. W. Szugurowie zob. w naszym projekcie („Słowo Proświty”, nr 5, 4–10 lutego 2021 r.). 7 O niełatwym losie tych dokumentów Serhij Hałczenko opowiedział w gazecie „Słowo Proświty” (22–28 marca 2007 r.). 8 W poemacie Szewczenki „Moskalowa krynica” w odniesieniu do czasów Katarzyny II wspomniano o Jemielianie Pugaczowie (ok. 1742–1775): „Pugaw Pugacz nad Urałem”. W Kraju Orenburskim poeta poznał miejsca, gdzie działali powstańcy pod wodzą Pugaczowa. Wzmianka o tych wydarzeniach jest w powieści „Bliźniacy”. W książce M. A. Polewoja „Historia Suworowa” (SPb, 1843), którą ilustrował Szewczenko, są dwa rysunki z wizerunkiem Pugaczowa. 9 Udało mi się ustalić w archiwum Moskiewskiej Konsystorii Duchownej, że panichidę nad prochami Szewczenki odprawił ksiądz Lewicki Mikołaj Siergiejewicz. Zebrano informacje również o innych sługach cerkwi, którzy opiekowali się trumną z ciałem poety w Moskwie — diakonie P. W. Fiwejskim, kościelnym P. W. Bielajewie, prosfornicy J. M. Sołowjowej. (Centralne Archiwum Historyczne Moskwy. F. 203, op. 744, spr. 2396, ark. 181–190; F. 2125, op. 1, spr. 1595, ark. 1–4).
Tłumaczenie maszynowe
21 kwietnia miał obchodzić swoje 57. urodziny jeden z czołowych aktorów Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki, zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Zozula. Jednak 15 sierpnia 2019 roku śmierć przerwała jego życie… Wołodymyr z czerwonym dyplomem ukończył Instytut Teatralny (obecnie – Kijowski Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego). Przez lata gry na głównej scenie dramatycznej kraju stworzył wiele soczystych, ludowych, otwarcie teatralnych postaci. Takimi stały się dwa Stepany – w spektaklach „Martyn Borula” I. Karpenki-Karego oraz „Za dwoma zającami” M. Staryckiego. Różne pod względem charakterów, okoliczności, gatunków – te postacie zapadały w pamięć i budziły niezwykłą sympatię widzów. Niezmiennym zainteresowaniem cieszyły się kreacje stworzone przez aktora w ostatnich sezonach: Krywozub w „Urus-Szajtanie” I. Afanasjewa, hrabia Pieman w sztuce „Fryderyk, czyli Bulwar Zbrodni” É.-E. Schmitta, Biełenczuk w „Wielkich kombinatorach” według powieści „Dwanaście krzeseł” I. Ilfa i J. Pietrowa, hrabia Kefeld („Kean IV” G. Gorina), Hnat Czały („Nazar Stodola” T. Szewczenki) i, być może, najjaśniejsza rola Grzegorza w spektaklu „Damy i huzary” A. Fredry.
Ciepłymi wspomnieniami o swoim przyjacielu i koledze ze sceny dzielą się aktorzy i reżyserzy Teatru Franki. Mychajło ZACHAREWICZ, dyrektor generalny – dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki, artysta ludowy Ukrainy: „Nasze pierwsze spotkanie z Wołodymyrem miało miejsce jeszcze przed Teatrem Franki. Przyjechałem do Instytutu Teatralnego wybierać aktorów do Zaporoskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. Po obejrzeniu spektakli dyplomowych zaproponowałem mu pracę w tym teatrze, wprawdzie wtedy nie wyszło. W marcu 1992 roku przeniesiono mnie do pracy w Teatrze Franki, a mniej więcej po dwóch latach przyszedł Wołodymyr z chęcią pracy na głównej scenie kraju. Razem z Serhijem Danczenkiem, który był dyrektorem artystycznym teatru, przesłuchaliśmy go i zrozumieliśmy, że jest nasz, frankiwiec. Przyjęliśmy Wołodymyra do pracy. Wtedy był to już aktor z pewnym doświadczeniem zawodowym, charyzmatyczny artysta z własnym obliczem. Od samego początku był zaangażowany w wiele spektakli. Choć nie grał głównych ról, tam, gdzie trzeba było stworzyć charakter – robił to błyskotliwie. Wołodymyr miał bardzo dobre role epizodyczne. Ogółem przez te lata zagrał 41 ról, to całkiem sporo. Zarówno w teatrze, jak i w kinie potrafił udanie się przeistaczać. Zdobył autorytet wśród frankiwców. Obserwowałem jego twórczość. Poważnie rozwinął się pod względem artystycznym. Po pewnym czasie zwrócili się do mnie nasi autorytatywni frankiwcy i rozpatrzyliśmy kwestię, aby otrzymał tytuł zasłużonego artysty Ukrainy. I jest to naprawdę zasłużone wyróżnienie. Brakuje nam Wołodymyra. Młodzi frankiwcy już z książek dowiadują się o jego roli w historii teatru. A widzowie z przyjemnością wspominają galerię postaci, które stworzył Wołodymyr”. Bohdan BENIUK, artysta ludowy Ukrainy: „Odkąd Wołodymyr przyszedł do Teatru Franki, przez wszystkie te lata byliśmy z nim w jednej garderobie. Wołodymyra Zozuli nie ma wśród nas. Przy tym stole siedzi teraz jego towarzysz Ołeksij Pałamarenko. A na lustrze zostało zdjęcie Wołodymyra. Ten portret nieustannie patrzy na nas, a my często wspominamy naszego przyjaciela i kolegę. W naszej garderobie była ogromna liczba ludzi, którzy reprezentowali Teatr Franki. Przy tym stole, przy którym siedzę już 40 lat, wcześniej siedział artysta ludowy Ukrainy, fenomenalny aktor Mykoła Cymbalist. Historia naszego teatru składa się z biografii wielu aktorów, którzy byli w nim obecni. Los każdego artysty to cegiełka, z nich składa się fundament naszego teatru. I nie ma znaczenia, czy ci aktorzy byli bardziej czy mniej skuteczni, bo przed Bogiem wszyscy jesteśmy równi. Ale ważne jest, że każdy wkłada swoją energię, swojego ducha. Jedną z takich cegiełek był Wołodymyr Zozula, który poświęcił scenie teatru określoną liczbę lat. Był duchowo silnym człowiekiem, wielkim patriotą Ukrainy, prawdziwym kozakiem. Zapamiętany jako uczciwy i prawy człowiek, który nigdy nie fałszował, cały czas w twórczym poszukiwaniu. Odszedł nagle, poza teatrem, jeszcze nie rozpoczął się sezon teatralny. Nie przyszedł na zebranie zespołu, to też swoisty znak, jakby wziął urlop. Już 16 lat jak zmarła moja mama, jednego brata nie ma 2, a drugiego – 20 lat. Ale wydaje mi się, że wszyscy oni są, istnieją, żyją w mojej świadomości. Najważniejsze, żebyśmy o nich pamiętali. A duch Wołodymyra będzie żył z nami w teatrze. Jeden z bohaterów mojej twórczości Jago mówi: „Najważniejsze – to zachować honor imienia swego”. Jeśli go zachowasz, to będą o tobie wspominać. Wołodymyr zostawił dwóch synów. Chce się życzyć, aby w ich przyszłych rodzinach było dużo dzieci, żeby Ukraińców było dużo i żebyśmy nigdy nie zniknęli z powierzchni ziemi. A jeszcze ważne, aby ci chłopcy zawsze pamiętali swojego ojca”. Anatolij HNATIUK, artysta ludowy Ukrainy: „Kiedy Wołodymyr odszedł od nas w zaświaty, to razem z nim z Teatru Franki odeszło coś bliskiego i drogiego. Długo nie mogłem uświadomić sobie, że go już nie ma. Nasze garderoby były obok. Lubił zajrzeć do mojej garderoby, usiąść na kanapie i porozmawiać. Rozmawialiśmy o twórczości, życiu, opowiadaliśmy jakieś wesołe historie, żartowaliśmy. Był wspaniałym rozmówcą. Teraz, bywa, wychodzę na korytarz – i wydaje się, że Wołodymyr wyjdzie z garderoby w kostiumie swojej postaci, jak zawsze, uśmiechnie się i pójdzie na scenę… Ponieważ miał nazwisko Zozula (kukułka), lubił mawiać: „Nakukam wam wiele lat”. Było to tak miłe i szczere. Wierzyło się, że dzięki jego lekkiej ręce będziemy żyć bardzo wiele lat. A sobie zdołał „nakukać” tylko 55… Wołodymyra kochały wszystkie pokolenia Teatru Iwana Franki – i starsze, i średnie, i młodsze. Był niezwykle otwartym człowiekiem, szczerym we wszystkim. Potrafił pochwalić, ale tak samo otwarcie i skrytykować. Można było u niego uczyć się oddania zawodowi. Potrafił próbować nie tylko w dzień, ale i w nocy. Z wielkim natchnieniem próbował rolę Stepana w spektaklu „Modlitwa za zmarłych”, oddawał się tak, jakby to była premiera. Tego smutnego dnia rano zadzwoniła jego żona Lena ze słowami: „Wołodymyr zmarł”. Dopiero wzeszło słońce, miał być jasny słoneczny dzień. I nagle taka wiadomość…”. Petro ILCZENKO, reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: „Wołodymyr Zozula był naszym pobratymcem w cechu twórczym. Wysokie wymagania, teatralność, pragnienie nie pracy, a służby wyróżniały go w naszym teatrze. W każdej roli Wołodymyr starał się znaleźć kamerton, wyrazisty temat. Tego aktora brali do spektakli wszyscy reżyserzy. Wołodymyr bardzo lubił pracę zbiorową, był aktywnym członkiem zespołu realizatorskiego, wiernym w pracy, nigdy nie zawodził. Nie interesowało go, czy to jego kolej grać. Zawsze był gotowy wyjść na scenę – czy na próbie, czy w samym spektaklu. Poza teatrem też był towarzyski. Brał udział w wielu „kapuśniakach”, wieczorach, które organizowaliśmy. Pozytyw, jasność, karnawałowość charakteryzowały artystę Zozulę. A jeszcze dobroć. Był profesjonalistą, kochał teatr, swoją pracę, brał się za wszystkie role, które mu oferowano. Od połowy lat 80., kiedy przyszedł do teatru, Zozula grał w wielu moich spektaklach. Wielu zapamiętało jego Trochima z „Martyna Boruli”. Jedna z ostatnich ról – sędzia w „Skąpcu”, niezwykle kaskadowa, komiczna i wyrazista w formie rola. Planowana była i dalsza praca…”. Wołodymyr NIKOŁAENKO, artysta ludowy Ukrainy: „Kiedy Dmytro Cyrypiuk wystawiał spektakl „Strzeż się Lwa”, ja grałem Lwa, a Zozula – Wilka. Wniósł wiele propozycji do scenariusza. Wyszło dobre przedstawienie. Wołodymyr zajmował się także estradą. A pod koniec drugiego tysiąclecia zapytał mnie, czy chcę godnie wejść w milenium. Oczywiście, zgodziłem się. Mieliśmy razem prowadzić koncert noworoczny, on napisał scenariusz. Po zakończeniu koncertu, gdzieś około trzeciej nad ranem, powiedział mi: „Będziemy w milenium długo i szczęśliwie żyć”. Jako aktor przejąłem od niego to, że potrafił od razu „chwytać” obraz. Dla artysty ważne jest nie tylko wyuczyć się tekstu, ale znaleźć rozwiązanie sceny, żeby spektakl był ciekawy pod względem temporytmu, żeby był wyrazisty. To dla mnie było pouczające. Mieliśmy wiele bajek noworocznych. Potrafił powiedzieć, że w tej scenie czegoś brakuje, a następnego dnia przychodził z rozwiązaniem, jak zrobić bajkę lepszą. Bo dla dzieci grał, jak dla dorosłych, a nawet lepiej!”. Ołeksij PAŁAMARENKO, zasłużony artysta Ukrainy: „W jednym z ostatnich wywiadów Fainę Raniewską zapytano: „Dobry aktor – niekoniecznie dobry człowiek, a dobry człowiek – niekoniecznie dobry aktor. Co dla pani jest ważniejsze?” Ona otwarcie odpowiedziała: „Na starość coraz bardziej skłaniam się ku dobrym ludziom. Wybaczę im to, że nie stali się wielkimi aktorami, bo pozostali ludźmi”... Wołodymyr był dobrym człowiekiem i wspaniałym aktorem. W Instytucie Teatralnym uczyliśmy się u jednego pedagoga – Leonida Olijnyka (Wołodymyr na rok później). Leonid Artemowycz dobrze znał się na ludziach, wybierał na swój kurs pięknych i porządnych. Z reguły jego wybór przynosił dobre rezultaty i dzisiaj w ukraińskich teatrach jego absolwenci są wśród pierwszych. Wołodymyr bardzo lubił żarty, umiał po dobroci pośmiać się. Po raz pierwszy widząc jego uśmiech, niektórzy mogli pomyśleć, że to niepoważny człowiek. W rzeczywistości jednak za tą niby-niepoważnością krył się wielki profesjonalizm. Razem pracowaliśmy nie tylko na scenie Teatru Franki. Były jeszcze spektakle noworoczne, a dzieciom nie można kłamać. Aktorzy – to wielkie dzieci. Jak można oszukać tych, do których jest się najbliżej? Nawet z prymitywnych, na pierwszy rzut oka, wierszy zawsze wymyślał jakąś ciekawą rzecz. Nie był ulubieńcem teatralnego losu. Każda rola przychodziła niełatwo. Ale kiedy grał, to było niepowtarzalne. Tak mógł zagrać tylko Wołodymyr Zozula. Na przykład bajka o ukraińskim wilku: znajdował takie barwy, że widzowie współczuli biedakowi. W spektaklu „Nazar Stodola” wyznaczono go do roli Hnata Karoho. Z radością wziął się za tę pracę. Jednak został wyznaczony do drugiego składu i nie grał w pierwszych spektaklach. Aktorowi, który gra od premiery, jest łatwiej, a wprowadzenie do spektaklu – to skomplikowana rzecz, wymagająca nadzwyczajnego wysiłku. Wołodymyrowi udało się zagrać tylko kilka ostatnich spektakli, ale wyszło to błyskotliwie. Na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej (obecnie – Narodowy kompleks „Expocenter Ukrainy”) jego mama pracowała jako przewodniczka. Tutaj minęło dzieciństwo Wołodymyra. Każdy pawilon, każdy zakamarek znał jak własną kieszeń. Olha Iwaniwna skierowała go na twórczą drogę, była prawdziwą inspiratorką. W dużej mierze właśnie dzięki niej ukończył nie tylko studio przy Teatrze Franki, ale i Instytut Teatralny. Kiedy razem przychodziliśmy na tę wystawę, dzielił się dziecięcymi wspomnieniami, jak po raz pierwszy zobaczył Hindusów. To był jego świat. Było wrażenie, że tutaj zrzucał swoje lata i znów stawał się chłopcem w krótkich spodenkach. Swego czasu Wołodymyra nie wzięli do wojska z powodu problemów z sercem. Wtedy nie zwracałem na to większej uwagi. Już teraz rozumiem, że miał niewystarczająco silne, ale dobre i wielkie serce. Kiedy odszedł za horyzont, zabrał ze sobą z teatru coś ciepłego, dziecięcego, przyjemnego, romantycznego. To, co jeśli wróci do Teatru Franki, to nieprędko… A zakończyć chcę słowami Rasuła Gamzatowa, które przetłumaczyłem na język ukraiński: „I kiedy mój ogień zgasł, żałujcie nie mnie, a tych, których grzał nieustannie ten płomień jasny”. Dmytro CYRYPIUK, reżyser-inscenizator, artysta ludowy Ukrainy: „Mówią, że niezastąpieni ludzie nie istnieją. To nieprawda. Wołodymyr dla mnie był niezastąpiony. Grał praktycznie we wszystkich moich spektaklach, i nie tylko tych, które wystawiałem w Teatrze Franki, ale i w innych miejscach – Narodowym Pałacu Sztuki „Ukraina”, Operze Narodowej, na wydarzeniach rządowych poświęconych jubileuszom Łesi Ukrainki, Iwana Franki, obchodom Dnia Niepodległości Ukrainy. Razem z Borysem Szarwarkiem osiem lat wystawialiśmy bajki noworoczne w Pałacu „Ukraina”. Dawałem Wołodymyrowi główne role. To był człowiek, który tworzył razem ze mną. Mogłem spokojnie zostawić próby, on sam próbował z aktorami, coś wymyślał do tekstów, z nim było nadzwyczaj komfortowo. Wiedziałem, że nigdy nie zawiedzie. Przygotowywaliśmy spektakl na jubileusz Todosia Osmaczki, w którym grali Bohdan Stupka i Witalij Rozstalny, Wołodymyr miał rolę samego Osmaczki. Mieliśmy mało czasu, baliśmy się, że nie zdąży nauczyć się tekstu. Trzeba było to zrobić w jedną noc. I zdążył. W spektaklu „Modlitwa za zmarłych” wyznaczyłem go do roli Stepana. Ale on już nie wyszedł w tej roli, choć bardzo chciał...”
Przygotował Eduard Owczarenko
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro POŻODŻUK, Kosmacz Od zarania dziejów na naszych ziemiach chłopi zajmowali się hodowlą zwierząt. Zwierzęta i ptaki, które hodowali, wspominano w twórczości ludowej, odtwarzali je rzemieślnicy w wycinankach, w snycerstwie, w ceramice, hafcie i, oczywiście, na pisankach. Ukraińcy mieli wielu sławnych pisankarzy w Ukrainie i na osiedlach, wśród nich – Taras Horodecki z Czerwonogrodu, Wasyl Hawryszczuk, Połahna Bobiak, Iryna Pożodżuk z Kosmacza, Serhij Borys z Kosowa, Iwan Semczuk z Zamahory, Iwan Paraszczuk z Kryworówni, Odarka Oniszczuk z Kanady, Olesia Romanenko, Ołena Czupirczuk, Jawdocha Kusznirczuk z USA… Obecnie pisankarstwem zajmuje się nowe pokolenie Ukraińców. Właśnie na ich dziełach spróbujemy przeanalizować motywy zoomorficzne ukraińskich pisanek. Znaki na pisankach badało wielu badaczy: Odarka Oniszczuk z Kanady, Oskar Kolberg z Polski, Iwan Senkiw z Niemiec, Iwan Honczar z Kijowa, Wołodymyr Szuchewycz ze Lwowa… Już w 1899 roku w czasopiśmie „Etnograficzeskoje obozrienije” A. N. Malinka podaje zebrane przez siebie informacje Ołeh Kiraszczuk o zwyczajach i technikach wytwarzania pisanek i kraszanek na Wołyniu. Autor szczegółowo opisuje proces – od przygotowania farb, narzędzi do pisania oraz samej technologii tworzenia pisanki, wylicza wszystkie znane mu elementy symboliki i wspomina niektóre tradycje związane z pisankami. Jednak na wielowymiarowości motywu zoomorficznego uczeni nie koncentrowali swojej uwagi, na co wskazywał Iwan Franko w artykule „Pisanki”: zaznaczał on, że M. Sumcow poświęcił mało uwagi badaniu ornamentów roślinnych i zwierzęcych, chociaż pożądane byłoby sklasyfikowanie ich symboliki. Zenon Elyjiw z USA w swoim albumie „Dwadzieścia kop pisanek” podaje kolosalną liczbę fotografii, na których umieszczone są pisanki ze znakami zoomorficznymi. Naśladują go również badacze ukraińskiej pisanki Ołeksyj Sołomczenko z Kosowa i Wira Mańko ze Lwowa. Chociaż M. Sumcow już w 1891 roku w badaniu „Pisanki” przy klasyfikacji ornamentu zaliczył do zwierzęcych takie motywy, jak „kurze łapki”, zaznaczając, że mogą one pochodzić z głębokiej starożytności lub są wynikiem przypadkowej gry wyobraźni, tak samo, jak i motyw „pająki”, który, nie znając nazwy, można by uważać za ornament roślinny. Inni uczeni zaliczali
Maria Kostiuk motywy „kurze, kacze, gęsie, srocze, kukułcze, kocie łapki”, „kacze szyjki”, „zajęcze uszka”, „baranie rogi” od nazwy zwierząt, chociaż M. Skoryk dopuszczał, że te symbole są pochodzenia roślinnego, ponieważ właśnie takie nazwy w ludzie miała ta lub inna roślina, w szczególności symbol „wilcze zęby” utożsamiano z liściem mniszka lekarskiego, który na Podolu tak właśnie nazywano – „wilcze zęby”. W tej publikacji starałem się skoncentrować uwagę na współczesnych pisankarzach i ich pisankach, w szczególności na dziełach zasłużonych mistrzów twórczości ludowej Ukrainy Tetiany Konował, Zoi Staszuk, kosmackich pisankarek Anny Lyndiuk i Marii Kostiuk, a także Ołeha Kiraszczuka z Kołomyi, Ołeksandra Oparija z Sumszczyzny, Tarasa Horodeckiego z Czerwonogradu, Ulany Lindy z Polski, Ulany Newyniak z Luczy, Serhija Borysa z Kosowa, Iwana Semczuka z Zamahory… Na artystycznej palecie Ukrainy jaskrawo wyróżniają się trzy szkoły pisankarstwa: kosmacka, winnicka, lwowska. Kohortę sławnych pisankarzy uzupełnili utalentowani młodzi artyści, wszak autorska pisanka nie ma ograniczeń i daje wielką przestrzeń dla fantazji. Swój przegląd zacznę od twórczości Tetiany Konował ze Swierdłowska. Jest ona znana na Ukrainie jako twórczyni patriotycznej pisanki, ponieważ napisała serię pisanek o wydarzeniach na Majdanie, rozsławiła naszych „cyborgów”, odtworzyła na jajku Tryzub. Tetiana ma swoją szkołę pisankarstwa, wydała wspaniały album o pisankach, swego czasu gościła w Kosmaczu i do dziś utrzymuje kontakt z kosmackimi pisankarkami. Więc nieprzypadkowo koloryt części jej pisanek jest pomarańczowy z lekkimi wtrąceniami koloru niebieskiego czy różowego. Właśnie taką jest pisanka, na której w dużym poziomym medalionie z bezkończnika autorka umieściła drzewo życia, a po obu stronach – dwa jelenie. Samo drzewo życia składa się z trzech dużych kwiatów, które wyrastają z wazonu. I drzewo życia, i jelenie Tetiany Konował jakby stoją na wielkiej rybie. Ubarwienie – kosmackie. Dopełnia je niebieski i szczypta koloru fioletowego. Rogi jelenia symbolizują promienie wschodzącego słońca i ten znak należy do znaków solarnych. W różnych interpretacjach jelenie widzimy także na kosmackich pisankach z prywatnej kolekcji leningradzkiego uczonego Dawida Gobermana, który nie raz bywał w Kosmaczu. W książce „Iskusstwo gucułow” zapewnia on, że szczególnie przyjemny jest fakt zwracania się mistrzów do fabuł, do przedstawiania człowieka, scen rodzajowych, poetyckich obrazów przyrody. Demonstruje to najbardziej postępowe tradycje huculskiej sztuki. Do zilustrowania powiedzianego najbardziej nadają się pisanki Sofijki Zelyk z USA oraz Ulany Newyniak z Luczy (ród tej ostatniej wywodzi się z Kosmacza). Sofijka Zelyk ukończyła uniwersytet w Nowym Jorku, tworzy piękną ceramikę, jednak najwięcej uwagi poświęca pisankom. Wydała album swoich pisanek pod tytułem „Pisze pisanki babcia, pisze mama, piszę ja” z przedmową Wasyla Skuratiwskiego. Zazwyczaj nie dodaje ona nic nowego, a pisze pisanki tak, jak robili to nasi przodkowie sto-dwieście lat temu. Całą serię stanowią kosmackie pisanki, wśród nich – odtworzenie obrazów przyrody, ptaków, jeleni. Jeśli zrobić rozkładówkę takiej pisanki, to wyjdzie piękny obraz, namalowany woskiem na jajku. Pisankarka miała swoje wystawy indywidualne w USA, Kanadzie, Włoszech, na Ukrainie. Rodzinna wieś Lucza Ulany Newyniak przytuliła się do Kosmacza, jak i jej ród, którego korzenie wywodzą się z Kosmackich gór i rozrastają się w Luczy. Błyskotliwie maluje ona kosmackie pisanki, ale jej fantazja rozszerza się na góry i ogląda wiejskie chaty, cud-ptaki, cerkwie, maluje sceny z pracy górali (Huculi wiozą siano, idą do cerkwi na Wielkanoc itp.). Należy wspomnieć także o Ołeksandrze Opariju z Sumszczyzny, który ukończył Lwowską Akademię Sztuk Pięknych, obecnie w niej wykłada. Pasjonuje się tekstyliami, posiada kolosalną kolekcję strojów ludowych Słobożanszczyzny, którą od czasu do czasu wystawia w muzeach Ukrainy, bezbłędnie włada malarstwem petrykiwskim, ale w pisankarstwie jest gigantem. Wykorzystuje stare ukraińskie symbole na wzór pisanek Tarasa Horodeckiego, a motywy zoomorficzne zajmują w jego twórczości decydujące miejsce. Przeważają koniki i jelenie, rybki i ptaszki. Pisanki zadziwiają wykwintną kompozycją i mistrzowskim wykonaniem. Oto jedna z nich, wykonana w kosmackich barwach. W pionowym medalionie autor przedstawił dwa jelenie z rozłożystymi rogami po obu stronach drzewa życia, na gałęziach którego, jak i na jeleniach, siedzą ptaszki. Drzewo życia w pionowym medalionie lubi wykorzystywać pisankarka starszego pokolenia kosmackich mistrzyń Maria Kostiuk. Pisze ona pisanki na kurzych, gęsich, strusich jajach i umieszcza przy tym drzewie życia to dwa jelenie, to dwa konie, opasuje je bezkończnikiem. Maria Kostiuk, oprócz pisanek, wyszywa wyjątkowe sardaki, które cieszą się nadzwyczajnym popytem… Prawie jej rówieśniczka Anna Lyndiuk z przysiółka Hrun jest znana w Kosmaczu i na świecie, bo potrafi robić wszystko: śpiewa, wyszywa, pisze pisanki, robi serowe koniki… Śpiewała razem z kosmackim ludowym zespołem pieśni i tańca na wielu festiwalach, brała udział w różnych wystawach oraz międzynarodowych zjazdach pisankarzy, prezentowała Ukrainę w innych państwach, ale największą sławę zyskała za pisanki, otrzymała nawet nagrodę „Za zasługi dla Przykarpackiego”. Anna Lyndiuk nauczyła malować pisanki setki ludzi z Ukrainy i świata, prowadzi warsztaty z pisankarstwa w domu i online, przyjmuje ambasadorów i zagranicznych dziennikarzy. Jej pisanki są oryginalne, pisane z modlitwą i dobrymi intencjami. Zwierzęta i ryby Anna wypisuje w dużym medalionie, ale czasami odchodzi od tradycji i maluje Hucułów na koniach pośród kosmackich gór. Jeśli rozpatrywać chłopów ze Słobożanszczyzny, Polesia, Podola, to u nich główna działalność skoncentrowana jest na rolnictwie. Badacze pisankarstwa nie zarejestrowali elementów zoomorficznych, natomiast u górskiej ludności Karpat takie symbole są i zwrócili na nie uwagę zarówno Wołodymyr Szuchewycz, jak i Zenon Elyjiw oraz Dawid Goberman. Tak, Mychajło Seliwaczow w swojej monografii „Leksykon ukraińskiej ornamentyki” w sposób uogólniony rozpatrzył ornamentykę jako autonomiczną dziedzinę ukraińskiej kultury artystycznej i zarejestrował poszczególne motywy zoomorficzne na pisankach. W Karpatach palmę pierwszeństwa w motywach zoomorficznych zajmuje koń, którego górale najbardziej wykorzystują w gospodarstwie: orzą nim ziemię, wiozą różne ładunki, a rozsławione kosmackie wesela na koniach budzą zdziwienie i zachwyt. Konie na kosmackich pisankach są bardzo rozpowszechnione, szczególnie starannie rozpowszechniały je na pisankach w diasporze Ołena Czupirczuk i Jawdocha Kusznirczuk. Profesor z Kanady Bohdan Medwidskyj w rozprawie „Pisanka jako tradycyjny przejaw ukraińskiej kultury w Kanadzie” akcentuje, że ukraińscy przesiedleńcy, wyjeżdżając w świat za oczy, nie zapominali tej tradycji za oceanem. Kobiety, które na Ukrainie pisały pisanki, kontynuowały tę tradycję w nowych krajach osiedlenia. Jeśli ze zwierząt na pisankach najbardziej rozpowszechniony jest koń, czasami baranek czy jeleń, to na żadnej pisance nie znajdujemy ani świń, ani krów, ani nawet kóz. Szczególnym symbolem jest kogut, który jest zwiastunem światła i chętnie pisano go na jajkach i jedna z
Serhij Borys, jedna z najstarszych artystek z USA Oksana Laturynśka, a także Taras Horodećkyj z Czerwonogrodu i Iwan Semczuk z Zamahory. Na pisankach Oksany Laturynśkiej napotykamy bociany i pawie. Zresztą, Odarka Oniszczuk z Kanady odnalazła starodawny symbol pawia i wykorzystała go na swojej pisance. Pawie najlepiej malują na swoich pisankach Ulana Linda z Polski, Ołeh Kiraszczuk z Kołomyi, Tetiana Włenenko z Kijowa… A jest jeszcze jeden ptak, którego wizerunek od czasu do czasu napotykamy, to w hafcie, to w ceramice, i tylko przedstawicielka lwowskiej szkoły pisankarstwa Ołeksandra Pryweda reprodukuje go na swoich pisankach. Jest to, bez wątpienia, sowa. Na jednej ze swoich pisanek autorka napisała kobziarza, który gra na kobzie pod drzewem, na którym siedzi sowa. Sowa – symbol mądrości, i ta pisanka została stworzona według wiersza o tym samym tytule autorstwa Liny Kostenko. Pisanki Ołeksandry Prywedy są bardzo popularne na Ukrainie i na świecie, polują na nie kolekcjonerzy i muzealnicy. Wyróżnię jeszcze trzech wybitnych pisankarzy, których twórczość należy rozpatrywać oddzielnie. Zacznijmy od Ołeha Kiraszczuka, uczestnika Majdanu, który jako jeden z pierwszych poszedł na wojnę bronić Ukrainy przed atakiem Rosji, w jednej z bitew został ciężko ranny, ma liczne nagrody za zasługi bojowe i żadnej – za pisankarstwo. Jego pisanki znajdują się dziś w wiodących salonach świata, prowadzi on warsztaty z pisankarstwa i bierze aktywny udział we wszystkich forach pisankarzy. Zoomorficzne motywy na pisankach Ołeha dominują, a wśród nich konie i jelenie, ptaki-ogniki i bociany, które nierzadko przybierają bajkowe formy. Dwaj inni pisankarze już opuścili ten świat i mowa będzie o Tarasie Horodećkym z Czerwonogrodu oraz Serhiju Borysie z Kosowa. Taras Horodećkyj był swego czasu członkiem jury konkursu dziecięcej pisanki w Iwano-Frankiwsku, wszyscy liczyli się z jego radami, próbował stworzyć coś nowego i zaczął pisać pisanki trawione, używając przy tym kwasu siarkowego, nabawił się mięsaka, który zjadł tego młodzieńca. Dziś Wira Mańko wydała wspaniały album o pisankarzu, który nosi tytuł „Świat w pisankach Tarasa Horodećkiego”, a w mieście Czerwonogród działa muzeum-świetlica Tarasa Horodećkiego, które stworzyła ukraińska aktywistka i pisankarka Julia Burko. Taras pisał pisanki duszą i sercem, promieniowały one ciepłem i radością, wydawało się, że na nich ożywają koniki i koguciki, jelenie i ptaszki, które zaraz się poruszą. Jego pisanki w mojej kolekcji zawsze przypominają mi o tym obdarzonym talentem młodzieńcu. Serhij Borys, wykładowca Kosowskiego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej, dawał upust swoim twórczym pragnieniom, tworzył całe kompozycje i sceny rodzajowe na pisankach z motywami zoomorficznymi. Dobrze znał historię swojego regionu i Ukrainy, był zapalony w życiu społecznym, działał jako wolontariusz, był dobrym głową rodziny – ojcem trojga dzieci i niespodziewanie odszedł w zaświaty. Kontynuatorką jego dzieła pozostała żona Wira. Ona również zwraca się ku motywom zoomorficznym. Ornamentalne motywy zoomorficzne w ukraińskim pisankarstwie odzwierciedlają określoną kulturę, tradycje historyczne, florę i faunę na Huculszczyźnie, Słobożanszczyźnie, Polesiu, Podolu, Pokuciu, Łemkowszczyźnie, Opolu, Bojkowszczyźnie. Są one jeszcze mało zbadane i mamy nadzieję na nowe badania, które odkryją przed nami wiele nieznanego i ciekawego.
Tłumaczenie maszynowe
28 uczniów zostało zwycięzcami corocznego Ogólnoukraińskiego konkursu literacko-artystycznego „Ścieżkami Kamieniara”, którego celem jest wzmocnienie motywacji uczniów do studiowania twórczości Iwana Franki poprzez tworzenie dzieł w różnych gatunkach. W tym roku na konkurs wpłynęło 1070 prac uczniowskich z Ukrainy, Australii, Kanady, Szwecji, Belgii, Wielkiej Brytanii, którzy rywalizowali w czterech kategoriach: „Proza”, „Poezja”, „Dramaturgia” oraz „Najlepsza ilustracja do utworów Iwana Franki”, w dwóch kategoriach wiekowych: 6–11 lat oraz 12–16 lat. „Konkurs „Ścieżkami Kamieniara” został zapoczątkowany w grudniu 2017 roku. Od tego czasu ponad 7 tysięcy uczniów znalazło się w niewoli słowa Franki i stało się nieodłączną częścią ciągłości pokoleń, które łączą przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. My jako organizatorzy tworzymy przejrzyste i równe warunki dla wszystkich uczestników. W skład jury wchodzą znani działacze teatralni, pisarze, artyści, historycy sztuki, profesorowie uczelni wyższych i nauczyciele, muzealnicy i frankoznawcy z Ukrainy oraz z zagranicy” – zaznaczyła koordynatorka projektu Olha Nyżnyk. Według rankingu punktów wyłoniono zwycięzców w kategoriach „Poezja”, „Proza”, „Dramaturgia” i „Najlepsza ilustracja do utworu I. Franki” odpowiednio w dwóch kategoriach wiekowych. Również swoje specjalne nagrody przygotował dla uczestników wnuk Kamieniara Roland Franko. Kategoria „DRAMATURGIA” W kategorii wiekowej 6–11 lat pierwsze miejsce zajęła Kabaczenko Marjana, uczennica 5 klasy KZ „Piatychatśka ZOSZ I-II stopnia” WRR ZO (obwód zaporoski); drugie miejsce – Parchomenko Ulana, uczennica 2 klasy Komyszuwatskiej ZOSZ I-III stopnia (obwód doniecki); trzecie miejsce – Hajdar Anastasija, uczennica 3 klasy Chersońskiego Taurydzkiego Liceum Sztuk (obwód chersoński). W kategorii wiekowej 12–16 lat najwyższą notę otrzymała praca Szałyło Sofiji, uczennicy 7 klasy Semeniwskiego NZK nr 1 im. M. M. Chorunżego (obwód połtawski); drugie miejsce – Czernecka Jelyzaweta, uczennica 8 klasy Semeniwskiego NZK nr 1 im. M. M. Chorunżego (obwód połtawski); trzecie miejsce – Czernenko Daniel, uczeń 11 klasy KZ „Tetiwski zespół edukacyjno-wychowawczy „Gimnazjum – szkoła ogólnokształcąca I-III stopnia” (obwód kijowski). Kategoria „POEZJA” W kategorii wiekowej 6–11 lat największą liczbę punktów otrzymała praca Kowalowej Jeseniji, uczennicy 5 klasy placówki wspierającej – Osterska ZOSZ I-III stopnia im. J. Zbanackiego (obwód czernihowski); drugie miejsce – Kłymczuk Ilja, uczeń 6 klasy Radywaniwskiego ZZSO I-III stopnia (obwód połtawski); trzecie miejsce – Ostrijczuk Danyło, uczeń 5 klasy Lwowskiego Gimnazjum „Prestiż” z pogłębionym nauczaniem języków obcych (obwód lwowski). W kategorii wiekowej 12–16 lat pierwsze miejsce zdobył Kozijczuk Bohdan, uczeń 11 klasy ZZSO I-III stopnia Sokalski Liceum nr 1 im. Ołeha Romaniwa (obwód lwowski); drugie miejsce – Kuszcz Ewelina, uczennica 8 klasy Kamieniecko-Podolskiej ZOSZ I-III stopnia nr 7 (obwód chmielnicki); trzecie miejsce – Francuz Wiktorija, uczennica 10 klasy placówki wspierającej – Osterska ZOSZ I-III stopnia im. J. Zbanackiego (obwód czernihowski). Kategoria „PROZA” W kategorii wiekowej 6–11 lat największą liczbę punktów otrzymała praca Bardalym Poliny, uczennicy 5 klasy Semeniwskiego NZK nr 1 im. M. M. Chorunżego (obwód połtawski); drugie miejsce – Jureczko Justyna, uczennica 6 klasy Liceum nr 51 im. Iwana Franki LMR (obwód lwowski); trzecie miejsce – Saweniuk Ulana, uczennica 6 klasy Łynowyckiej ZOSZ I-III stopnia (obwód czernihowski). W kategorii wiekowej 12–16 lat pierwsze miejsce zdobyła Predko Anastasija, uczennica 11 klasy Czerniachiwskiego Gimnazjum (obwód żytomierski); drugie miejsce – Jefimow Denys, uczeń 11 klasy KZ „Liceum z wzmocnionym przygotowaniem wojskowo-fizycznym „Patriot” (obwód charkowski); trzecie miejsce podzieliły: Kiriczenko Olha, uczennica 10 klasy Tokmackiej ZOSZ I-III stopnia nr 2 im. O. M. Kota (obwód zaporoski), oraz Reućka Władysława, uczennica 11 klasy KZ „Krasnopawliwski liceum” (obwód charkowski). Kategoria „Najlepsza ilustracja do utworów Iwana Franki” W kategorii wiekowej 6–11 lat pierwsze miejsce zajęła Statiwka Olha, uczennica pracowni artystycznej „Pierwocwit” oraz Zińkiwskiej rejonowej stacji młodych techników (obwód połtawski); drugie miejsce – Jackiw Wiktorija, uczennica Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży m. Stryja (obwód lwowski); trzecie miejsce podzieliły: Arsenenko Sofija, uczennica 3 klasy Drabiwskiej dziecięcej szkoły sztuk (obwód czerkaski), oraz Daniłin Myrosław, uczeń 4 klasy Szewczenkiwskiej ZOSZ-internatu z pogłębionym nauczaniem przedmiotów o profilu humanistyczno-estetycznym (obwód czerkaski). W kategorii wiekowej 12–16 lat za najlepsze prace uznano: pierwsze miejsce – Cepur Jelyzaweta, uczennica 8 klasy KZSMO „Szkoła muzyczna 14” KMR (obwód dniepropetrowski); drugie miejsce podzieliły: Jurczuk Dominika, uczennica 11 klasy Czepeliwskiej ZOSZ I-III stopnia im. Petra Szemczuka (obwód chmielnicki), oraz Borodin Jaryna-Marija, uczennica 11 klasy Lwowskiej państwowej komunalnej SZS nr 3 (obwód lwowski); trzecie miejsce podzieliły: Perechrest Ołeksandr, uczeń 9 klasy Drabiwskiej dziecięcej szkoły sztuk (obwód czerkaski), oraz Obarymskyj Maksym, uczeń 8 klasy Stebnyckiej gimnazjum nr 11 im. T. Zozuli (obwód lwowski). Specjalne nagrody od wnuka Iwana Franki Rolanda Franki otrzymają Szkoljarczuk Ołeksandr, uczeń 11 klasy Wełykoomeljanskiego NZK „Szkoła-gimnazjum” (obwód rówieński), oraz uczniowie 5-PM klasy Komunalnej placówki oświatowej „Zespół edukacyjno-wychowawczy” nr 100 (m. Dniepr). W tym roku komitet organizacyjny podjął decyzję o rezygnacji z uroczystej ceremonii wręczenia nagród zwycięzcom, która corocznie odbywała się w Kijowie przy popiersiu Iwana Franki, w związku z epidemią choroby koronawirusowej COVID-19. Dyplomy i nagrody zwycięzcy otrzymają pocztą. Podziękowania za udział w konkursie zostaną wysłane do dzieci z ukraińskich rodzin diasporowych, które mieszkają poza granicami Ukrainy, a także do autorów, których prace weszły do dziesiątki najlepszych w każdej kategorii i swojej grupie wiekowej. Ogólnoukraiński konkurs literacko-artystyczny „Ścieżkami Kamieniara” został założony z inicjatywy Międzynarodowego Funduszu Iwana Franki w partnerstwie z Ministerstwem Oświaty i Nauki Ukrainy, organizacją społeczną „Lwowskie Towarzystwo” w mieście Kijowie oraz Lwowskim Narodowym Uniwersytetem im. Iwana Franki. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2021 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe