Ołena BONDARENKO, deputowana Rady Najwyższej Ukrainy III-VI kadencji
Chce się pogrążyć w rozczulonych retrospekcjach. Ale wychodzi co innego.
Zeszłoroczne wybory po raz kolejny pokazały: Niepodległość ma lada moment trzydzieści lat, Związek już dawno gdzieś przepadł, a proces myślenia dla wielu wciąż pozostaje bolesny.
Chytre drobiazgi, wyskoczywszy nie wiedzieć skąd, wzięły się za doganianie nas wszystkich, żeby uszczęśliwić nas na siłę. Ci, którzy przejrzeli na oczy, przycichli. Ci, dla których „jaka różnica”, stali się bardziej agresywni.
A czy nie zauważyliście, że nasz Ojciec Niebieski jest wielkim mistrzem w prowadzeniu paraleli?
Tak, znowu o Białorusi. Subiektywnie i bez pretensji do nieomylności.
Podzielę się obserwacją, dla mnie bardzo ważną. Wydaje się, że ani podczas procesu wyborczego, ani na początku protestów prawie nie było słychać języka białoruskiego. Konkurenci Łukaszenki nie mówią (lub mówią słabo) po białorusku. Przeważnie popierają dwujęzyczność. Protestujący w swojej większości również mówią po rosyjsku.
Oczywiście ogromną rolę odegrała rusyfikacyjna polityka Moskwy. Bez wątpienia władza na czele z Łukaszenką nie tylko nie stwarza należytych warunków dla wzmocnienia pozycji języka białoruskiego, ale daje przykład świadomego lekceważenia go: moi białoruscy przyjaciele nie raz zaznaczali, że śladem „baćki” urzędnicy, sędziowie i inni na pytania po białorusku odpowiadają po rosyjsku.
Białorusini, moim zdaniem, ucierpieli od rusyfikacji jeszcze bardziej niż my.
Wrogowie zabijają język, bo jest on wielkim czynnikiem jednoczącym. Mówiąc obcym językiem, ludzie nie zyskują tego wewnętrznego ciepła, które czyni ich bliższymi.
I oto na ulicach i placach dzisiejszej Białorusi coraz częściej słychać białoruski: język jest bronią narodu w obronie swojej wolności. Im silniejsza broń, tym trudniej napastnikowi z nami sobie poradzić. Dlatego jest całkowicie zrozumiałe, dlaczego w nurcie Białoruskiego Zrywu ludzie uważają za aktualne uzbrojenie się w język ojczysty. I dlaczego „stróże prawa” szczególnie brutalnie biją protestujących, którzy mówią po białorusku.
Zatem język jednoczy i odradza moc ducha. W czasach prób ludzie opierają się na języku ojczystym, aby wzmocnić się duchem i zjednoczyć. Oparcie się na języku ojczystym to dobry przykład dla nas.
Kocham Białoruś czule i mocno. Ta miłość jest do bliskich. Z którymi, między innymi, jesteśmy najbliżsi językowo.
Ta miłość pochodzi z czasów Wielkiego Księstwa Litewskiego, którego podstawę stanowili nasi przodkowie.
Od IV Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady i III Ustawnej Gramaty Rady Białoruskiej Republiki Ludowej, którymi proklamowano Niepodległość.
„Od dziś Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym państwem narodu ukraińskiego…”
„Od tego czasu Białoruska Republika Ludowa ogłasza się Niepodległym i Wolnym Państwem. Same narody Białorusi, w osobie swojego Sejmu Ustawodawczego, postanowią o przyszłych państwowych związkach Białorusi…”
Moskiewskie orki jednakowo zaciekle niszczyły nasz zryw ku Wolności. Przez wszystkie lata swojego panowania rosyjscy i rosyjsko-sowieccy najeźdźcy nie tylko narzucali Ukraińcom i Białorusinom kompleks „mniejszego brata” (jak i wszystkim innym zniewolonym narodom). W dodatku niestrudzenie, nieustannie, po mistrzowsku rozdzielali i oddalali Ukraińców i Białorusinów od siebie. Żeby nie brali sobie do głowy, że prawdziwie bratnie są właśnie nasze dwa narody. Bo jak można być dla nas „starszym bratem”, kiedy w ogóle nie jesteś nam żadnym bratem, a zatem wcale nie masz związku ze światem słowiańskim?..
24 sierpnia 1991 roku Rada Najwyższa
Ukraińskiej SRR przyjęła „Akt proklamacji niepodległości Ukrainy”.
25 sierpnia 1991 roku białoruski parlament ogłosił państwową niepodległość Białorusi.
W różnych czasach dawaliśmy sobie nawzajem przykład niezłomnej i ofiarnej miłości do wolności i ojczystego kraju. Znamienne, że potrzebny przykład pojawiał się właśnie wtedy, gdy drugi najbardziej go potrzebował.
Od czasów Rewolucji Godności pokazywaliśmy przykład ogólnonarodowej odwagi. Kiedy kremlowscy okupanci „zorganizowali” nam Donbas (oto on, prawdziwy sens hasła Janukowycza — „Wszystko będzie Donbas”!), wroga zatrzymał naród ukraiński. Bataliony ochotnicze i wolontariusze; babcie, które dniem i nocą robiły na drutach skarpetki; dziadkowie, którzy na swoich podwórkach naprawiali transportery opancerzone, jak kiedyś traktory. Chłopcy, którzy podnosili ukraińskie flagi na hałdach i przyjmowali męczeńską śmierć od rosyjskich barbarzyńców.
W Dzień naszej Niepodległości myślę o ukraińskich bohaterach i bohaterkach, którzy marzyli o Wolności i zdobywali ją.
I myślę o tych, z którymi braterstwo
Wolności połączyło mój rodzinny Ludowy Ruch Ukrainy — o twórcach siły, która nazywała się „Białoruski Front Ludowy »Odrodzenie«”: Zianon Paźniak, Siarhiej Naumczyk, współautor (wraz z naszym Mychajłem Bojczyszynem) śmiałego projektu Bałtycko-czarnomorskiego kolektora Stas Husak…
Wspominam deputowanych frakcji BFL, którzy ogłosili w parlamencie strajk głodowy przeciwko referendum, którym ustanawiano dyktaturę prezydenta. 12 kwietnia 1995 roku zostali brutalnie pobici, a po „wyborach” w listopadzie jedni z nich znaleźli się w więzieniu, inni zmuszeni byli ratować się przed represjami poza granicami kraju.
Wspominam Michasia Żyznieuskiego, który 22
stycznia 2014 roku padł od kuli snajpera na naszym Euromajdanie, i Alesia Czerkaszyna, który oddał życie za wolność Ukrainy w Donbasie…
Jeszcze myślę o tym, że od niedawna z nami,
Ukraińcami i Ukrainkami, coś się stało. Z nami wszystkimi, bo skutki zeszłorocznego odbiły się jednakowo na wszystkich — zaangażowanych i niezaangażowanych.
Wy, zapewne, też słyszeliście ten „przedwyborczy argument”: „To zagłosujemy dla jaj! To chociaż się pośmiejemy!”. I oto, jako skutek naszej (znowu mówię „naszej”, bo trudno mi oddzielić naród od narodu) nieodpowiedzialności i krótkowzroczności, „pofigizmu” i okaleczonej samooceny — chytre zielone drobiazgi, wyskoczywszy znikąd, już rok z rzędu nas „robią”. Otwarcie, wesoło, cynicznie i z korzyścią dla siebie.
My przeważnie tylko z żalem (oburzeni, zaskoczeni itd.) „łykamy” kolejną antrepryzę. „Niejakościowe” dzieci, „jakościowi” deputowani ze sprzedażą psów na opłacenie czynszu… Propozycja o „rozszerzeniu” języka rosyjskiego w Donbasie (jakby tam przed wojną był jeszcze jakiś inny). I „trzeba po prostu przestać strzelać”. I powrót do władzy „ludzi Janukowycza”, i prześladowanie wolontariuszy…
Podczas gdy my z tego wszystkiego drapiemy się po głowach, bagienna otchłań wciąga nas, nasz Język i Wiarę, podcina siły Armii i już podkrada się do naszej Wolności…
I oto — Białorusini. Wstali i powiedzieli swojemu: „Uciekaj!”.
To nadeszła ich kolej, by dać nam przykład. Przypomnieć, że mamy Niepodległość i jeszcze mamy trochę czasu, aby ze wszystkich sił trzymać się jej, jak ratującej źdźbło trawy w morzu drapieżnych zakusów i cudzych interesów.
Zachować tę najwyższą, nieprzemijającą wartość i siebie samych w niej oznacza pracować, walczyć, kochać i stać na straży.
Kiedy piszę te słowa, na Białorusi powstali mińscy inteligenci, górnicy Soligorska, robotnicy największych zakładów.
I do mojego serca płyną słowa Zianona
Paźniaka, wypowiedziane przez niego teraz, w burzliwe dni sierpnia 2020 roku (tłumaczenie na ukraiński nasze):
„…Przygotowujmy się do walki i ofiarności… Musimy być silni i zjednoczeni… Zwyciężymy tylko wtedy, gdy będzie Białoruś w sercu. Gdy będą ideały, dla których będziemy mogli pójść na ofiarę. Gdy nasz język będzie brzmiał w naszych duszach. I nasze pieśni, nasza kultura, nasza wielka historia, nasz biało-czerwono-biały sztandar i nasza »Pogoń«. Niech to wiecznie będzie z nami! I wtedy zwyciężymy”.
A wam, drodzy Ukraińcy i Ukrainki, nie wydaje się, że te słowa — są także dla nas? Nie wydaje się wam, że zbliża się — czas walki i poświęcenia? Musimy więc być silni i zjednoczeni. I zwyciężymy — z Ukrainą w sercu, z ideałami, dla których nie strach ponieść ofiarę i z którymi warto i trzeba żyć. Żywie Biełaruś. Sława Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tylko „naciki”, „bandery”. Z „intelektualnych” odruchów mają wrzask „nas prietiesniajut”, „nasilstwiennaja ukrainizacyja”. W ich piątokolumnowej świadomości takie pojęcia jak godność narodowa, prawo narodu do własnego państwa, sakralne wartości narodowe nie istnieją. To ta jemioła, która gęsto obsiadła nasze narodowe drzewo i wysysa z niego soki. Nie dopuszcza ona nawet myśli, że w suwerennym państwie powinien być tylko język narodu-gospodarza, a nie kontynuował i nadal panował „jazyk jedinstwa”, jak na Arbacie. Płodził janczarów, wzbogacał ich leksykę gęstym przekleństwem i gwałcił ukraińskie dusze „ruskim mirem”. To, że w Rosji nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, nawet niedzielnej, i że w Moskwie zniszczyli jedyną ukraińską bibliotekę, a przeciwko bibliotekarce wszczęli postępowanie karne – dla piątej kolumny to norma. I gdyby gdzieś na Placu Czerwonym ktoś nagle przemówił po ukraińsku, to by go pobili, a nawet zabili – dla nich to zjawisko zwyczajne. To właśnie jest światopogląd tego samego „ruskiego miru”, barbarzyński, brutalny i nieprzejednanie agresywny. Bycie nadzorcami więzień, okrutnymi satrapami na cudzej ziemi całkowicie wpisuje się w „charakter narodowy” tej niemądrej, niewdzięcznej i niecywilizowanej części ludzkości, zatrutej bacylami szowinizmu i wirusami imperialnej pychy, za którą nie ma nic cennego, naprawdę wielkiego. Skazanie na zagładę tej szowinistycznej katastrofy jest oczywiste. A jak ocenić „charakter narodowy” tych, którzy wspinali się „po lesnice, a wpali z drabiny”? Do jakiego brzegu ich niesie? Antropologicznie niby są Ukraińcami, czasami przebija się w nich ukraiński gen i śpiewa „niesie Halia wodę”, ale oni niby płyną w zabłąkanej łodzi – do żadnego brzegu nie przybiją. Tak i na dno pójdą sierotami przy żywych rodzicach – Matce Ukrainie i Ojcu – rodzimym duchu. Obecnie przycupnęli gdzieś na końcu piątej kolumny i wołają: podawaj im tylko rosyjskie szkoły, bo choć wo-
Tłumaczenie maszynowe
Panie Zełenski, podczas debaty z Petrem Poroszenką nazwał Pan siebie wyrokiem piątego prezydenta Ukrainy. Jednak my, przedstawiciele organizacji narodowo-demokratycznych, uczestnicy walki o niepodległość Ukrainy, byli więźniowie polityczni, uczestnicy ruchu szestdziesiątników oraz założyciele i uczestnicy Ludowego Ruchu Ukrainy — organizacji, która przewodziła wyzwoleńczej walce narodu ukraińskiego o niepodległość w latach 90. XX wieku — oraz obywatele, którym nie jest obojętny los Ukrainy, piszemy do Pana ten list i oświadczamy, że Pana obecna działalność na stanowisku prezydenta jest faktycznie demontażem Ukrainy jako państwa. Pana partia o pretensjonalnej nazwie „Sługa Narodu” ma najliczniejszą frakcję w Radzie Najwyższej, ale w istocie jest to jeden Pana głos w Radzie Najwyższej. Tak było również za czasów Stalina, kiedy sekretarz generalny partii komunistycznej był jednym decydującym głosem „sowieckiego” narodu. Niedawno odbyło się uroczyste zgromadzenie z Pana udziałem jako prezydenta z okazji obchodów 30. rocznicy wiekopomnej Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy. Jednak w Pana wystąpieniu oraz wystąpieniach działaczy politycznych nie wspomniano o tych ukraińskich siłach społecznych i politycznych, które torowały drogę do Deklaracji. Za to pojawiły się wzmianki o przedstawicielach partii komunistycznej, która walczyła przeciwko niepodległości Ukrainy. Panie Zełenski, oceniając Pana ponadroczny okres na stanowisku prezydenta, można dojść do wniosku, że działa Pan nie jako prezydent Ukrainy, lecz jako menedżer, który na usługach Putina pragnie obrócić naród ukraiński w niewolników moskiewskiego imperium, które on próbuje odbudować. Swoimi działaniami na usługach moskiewskiego „cara” potwierdza Pan, że był i pozostaje liderem „Kwartału 95”, który działał i dotąd działa środkami ulicznego, wulgarnego szydzenia z ukraińskiego państwa i z narodowej istoty Ukraińców. Obecnie Pana rękami ukraińską armię, tak jak w czasach uciekiniera przed gniewem ludu Janukowycza, próbuje się rozbroić. Na usługach Kremla osłabiana jest zdolność obronna Ukrainy, następuje redukcja liczebności Sił Zbrojnych, wojsk specjalnego przeznaczenia, wstrzymanie programów rakietowych. W czasie swojej prezydentury poczynił Pan ustępstwa wobec wroga, osłabił pozycje naszych Sił Zbrojnych, co już doprowadziło do utraty wyzwolonego terytorium i nowych ofiar wśród ukraińskich żołnierzy. Jeszcze gorsza sytuacja panuje w gospodarce i zabezpieczeniu socjalnym ludzi — rosną ceny, a obiecanej przez Pana podwyżki emerytur i pensji, w szczególności dla nauczycieli i medyków, nie ma. Nie zrealizował Pan żadnej ze swoich obietnic wyborczych. Właśnie swoimi działaniami, wspólnie z piątą kolumną, prowokuje Pan zbliżanie się nowego ogólnonarodowego Majdanu przeciwko Panu, przeciwko Pana celowo antyukraińskiej, promoskiewskiej działalności. Panie Zełenski, Pana długotrwałe milczenie w sprawie rozprawy krwawego dyktatora Łukaszenki z białoruskim narodem, jego zwracanie się o pomoc do Putina z wezwaniem do ukorzenia Białorusi — to kolejne świadectwo Pana zależności od Moskwy, tego, że działa Pan na usługach putinowskich adeptów oraz, w szczególności, oligarchy Kołomojskiego, który okradł Ukrainę na miliardy dolarów, ale Pana Prokuratura Generalna milczy. Panie Zełenski, język ukraiński z Pana ust podczas oficjalnych uroczystości to znak, że jest Pan człowiekiem utalentowanym. Ale oświadczenia Pana nominata — przewodniczącego Rady Najwyższej, jak i poszczególnych deputowanych Pana frakcji, o jakichś problemach, które rzekomo teraz powstają z uznaniem języka ukraińskiego jako jedynego języka państwowego na Ukrainie — to sugestia, że Pan i Pana „sługi narodu” zdolni jesteście postąpić z językiem państwowym analogicznie do „starań” prezydenta-uciekiniera Janukowycza, który żądał wprowadzenia na Ukrainie dwóch języków państwowych. Chcemy przypomnieć Panu, że język ukraiński zawsze był i jest głównym wyznacznikiem ukraińskiej tożsamości narodowej, ochroną przyszłości narodu ukraińskiego. Panu, jako prezydentowi Ukrainy, wypada wiedzieć, że Putin, uciekając się do fałszowania prawdy historycznej, próbuje przekonać cały świat, że Ukraińcy i Rosjanie to jeden naród. Wypada Panu jako prezydentowi w sposób zasadniczy i godny zaprzeczać takim antyhistorycznym twierdzeniom, ale Pan milczy i swoją niezdecydowaniem pomaga Putinowi utwierdzić swoją władzę na Kremlu i zawładnąć odwiecznymi terytoriami narodu ukraińskiego. Próbuje Pan przypodobać się Putinowi, który nie uznaje narodu ukraińskiego, a państwo ukraińskie uważa za wrogie Rosji. Swoją polityką uspokajania Putina zniszczył Pan przyjazne relacje partnerskie Ukrainy z wiodącymi krajami europejskimi i Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Panie Zełenski, jako człowiekowi, który pragnie osiągnąć pokój za cenę niedopuszczalnych ustępstw wobec Rosji, trzeba wreszcie uświadomić sobie, że Rosja Putina nie przestanie strzelać do ukraińskich żołnierzy, dopóki nie osiągnie swoich imperialnych zakusów. I choć już prawie stanął Pan przed rosyjskim agresorem na kolanach, to nie zatrzyma Putina, bo on potrzebuje nie tylko Krymu. On pragnie podporządkować sobie całą Ukrainę. Przeciwdziałać takiej agresywnej polityce Putina może tylko należycie wyszkolona i wyposażona w najnowocześniejsze uzbrojenie armia ukraińska, skonsolidowane współdziałanie naszego kraju z wiodącymi demokracjami świata, w pierwszej kolejności ze Stanami Zjednoczonymi, zaostrzenie sankcji wobec reżimu putinowskiego, wstąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej i NATO. Siły Zbrojne Ukrainy przy wsparciu społeczności międzynarodowej są w stanie na zawsze zatrzymać moskiewską agresję przeciwko Ukrainie. Taras Szewczenko nakazał nam kochać Ukrainę „w czasie srogim”, czyli w czasach rosyjskiego panowania nad nią, a Iwan Franko wychował nas jako naród europejski i wlał w nasz naród ducha narodowej dumy i honoru. Zaniepokojeni rozwojem wydarzeń w naszym państwie, my, sygnatariusze tego listu, ludzie różnych zawodów, różnych poglądów politycznych i dążeń, wzywamy naród ukraiński do przeciwdziałania wszelkim próbom zdrady interesów narodowych Ukrainy. Panie Zełenski, musi Pan zrezygnować z polityki rujnowania Ukrainy albo, nie czekając na nowy Majdan, spełnić swoją obietnicę wyborczą — zrzec się władzy. Dmytro Pawłyczko, Bohdan Horyń, Jurij Szczerbak, Wołodymyr Wasylenko, Mychajło Słaboszpycki, Iwan Zajec, Pawło Mowczan, Andrij Bondarczuk, Stepan Wołkoweckyj, Witalij Horełyk, Mykoła Horbal, Stepan Dawymuka, Ołeksandr Hudyma, Ołeh Czornohuz, Wołodymyr Serhijczuk, Bohdan Maceluch, Dmytro Czobit, Arsen Zinczenko, Wasyl Owsijenko, Taras Sałyha, Orest Iwachiw, Ihor Kałyneć, Jarosław Kendzior, Mychajło Kosiw, Serhij Melnyczuk, Mykoła Porowśkyj, Wiktor Teren, Bohdan Stadniuk, Mykoła Cymbaluk, Wasyl Czepurnyj, Wołodymyr Szołkoszytnyj. Od redakcji. Ten list jest otwarty na podpisy obywateli, którym nie jest obojętny los Ukrainy. Aby wyrazić swoje stanowisko, prosimy przesyłać do redakcji (pocztą elektroniczną na adres slovo_prosvity@ukr.net) swój podpis — imię i nazwisko.
Tłumaczenie maszynowe
Kateryna MOTRYCZ Jak nasi potomkowie ocenią za 50-70 lat ten odcinek historii od 1991 roku do dziś? W jaki szereg ustawią imiona sześciu prezydentów suwerennej Ukrainy? Na jakiej wadze będą ważyć ich osiągnięcia i porażki, tę szarą strefę, w którą wprowadzili Ukrainę? I czy są wśród nich tacy, którzy według definicji Platona byli mężami stanu, których serca są ze złota, srebra, czy w większości z taniego metalu? A to droga do upadku państwa i stagnacji narodu. I czy uformował się przez te dziesięciolecia naród polityczny, elita polityczna, czy tylko jej zalążki? A tym, z czego może być dumna współczesna Ukraina, jest młoda, potężna latorośl patriotów, ludzi świadomych, wykształconych i gotowych walczyć o ojczystą ziemię do zwycięskiego końca. Oni bronią naszej ziemi na wschodzie, oni w całej sobornej przekształcili się w niestrudzonego strażnika, który stoi na czatach państwa i pilnuje tych narwanych „kozłów”, którzy wciąż mają ochotę wleźć w szkodę, wytłuc, wypaść nasze urodzajne pola, ale dostają batem po rogach i są zaganiani do koszary. „Koszara” nie gdzieś na przedmieściach Krzywego Rogu czy Dniepru, a w sercu stolicy, na ulicy Bankowej. I jest ona strzeżona mocnym łańcuchem siłowików oraz przedstawicielami nowego „sportowego etnosu”, gotowego zabijać, torturować każdego. To osławiona piąta kolumna, która wbiła się w wyższe szczeble władzy. Zjawisko nie nowe, ale żywotne. Psychologicznie do końca nie zbadane i nie zrozumiałe. Tak nazwał to buntownicze stado hiszpański generał Emilio Mola jeszcze podczas drugiej wojny światowej. Ta siła wypłynęła nie w jednym państwie i pomagała nazistom zdobywać ich własne kraje. Siła żywotna i, jak widzimy, nie tymczasowa. Oto i u nas, prawie w trzydziestym roku niepodległości, odrodziła się i wyrosła w strukturach państwowych. Gęstymi szeregami kroczą w przeciwną stronę ukraińskiego bytu – w stronę putinowskiej Rosji. Oni nie po prostu zdradzają swój kraj, w którym żyje im się bogato i luksusowo, a jest to ich filozofią, „duchową” potrzebą niszczenia własnego państwa. I gdyby bardzo chcieć rozszyfrować ten „charakter narodowy”, który nie jest wyraźnie rosyjski, ani tym bardziej ukraiński czy żydowski, to nie sposób. Oprócz imperialnej jaskry na oczach, wad słuchu i zoologicznej nienawiści do Ukraińców, języka ukraińskiego i Ukrainy w ogóle, tam niczego nie zobaczysz. Czy to zadziałał u nich jakiś ułomny gen: u kogoś ciemna spuścizna po niedalekich przodkach enkawudzistach-bolszewikach, mistrzach ruin i chaosu; u kogoś po twórcach represji i wielkich głodów – i oni węchem wyczuwają „trucicieli” kołchozowych krów i angielskich „szpiegów”; u kogoś uraza za pogromy. Ale oni, potomkowie, urządzają obecnie wszystko naraz: sieją chaos i niszczą to, co z trudem wznoszono w ostatnich latach, urządzają represje obecnym „trucicielom” krów, a w rzeczywistości patriotom, wciąż tak samo, jak ich niedalecy przodkowie, nienawidzą Europejczyków, przerażają się NATO i pełną piersią wdychają narkotyczny klej neonazistowskiej Rosji. On ich upaja i wzywa „do czynów”. Ukrainy w tej demonicznej konstrukcji nie ma. Są jej bogactwa, które rozkradają, a cały ustrój narodowego ukraińskiego bytu dla nich to tylko oni sami i Ukraińcy, ale u nich „tak historycznie się złożyło” i ich języki tak polubiły „wielki i niezwyciężony, język jedności”, tak przywarł do ich podniebienia, że odrywanie na żywca to śmiertelne niebezpieczeństwo. Oni obecnie zaktywizowali się, zuchwaleją, czując duchowe pokrewieństwo z piątokolumnową władzą, z nieudolnością jej działań, zakulisowych antyukraińskich gierek i tą szarą strefą, w którą przekształcają Ukrainę. Ale czy nie sami my, Ukraińcy, przyczyniliśmy się do pojawienia się tego niezniszczalnego zjawiska? Czy nie przesadziliśmy w swojej demokratyczności? Czy nie sami my, umiejąc walczyć ze sobą nawzajem, jesteśmy zbyt tolerancyjni i przychylni dla przybłędów, dla tej piątej kolumny czy „konia trojańskiego”, którzy przychodzą na naszą ziemię i niszczą nasze życie?! Wydaje się, że narodowo określona historia zaczęła się od frazy naszych przodków, którą zapisał kronikarz, i ona z jakiegoś powodu nie dodaje radości: „Nie było wśród nich prawdy i ród stanął przeciw rodowi. I był między nimi rozbrat. I zaczęli walczyć ze sobą nawzajem. I powiedzieli sobie: „Poszukajmy księcia, który władałby nami i sądził według prawdy”. I poszli za morze do Waregów, ci Waregowie nazywali się Rusią. „Ziemia nasza wielka i bogata, a ładu na niej nie ma. To przyjdźcie kniaziować i władać nami”. Słyszymy znajome nuty i o bogatej ziemi, na której nie ma ładu, i o tym, że między jednolitym narodem nie ma prawdy. I o tym, że sądy były niesprawiedliwe. Coś nowego? Coś radykalnie zmieniło się od 862 roku? A wysiłków, by zmienić wszystko przez ponad tysiąc lat, było mnóstwo. Kijowską wielkość książęcą zniszczył Batu-chan. I oto od 780 lat wciąż wywalczamy swoje państwo. I przez wszystkie te wieki to droga walk i strat, błędów przywódców i upadku, słabych i zdradzieckich liderów, którzy podejmowali fatalnie przegrane decyzje i wciągali w nie naród. Czy to cecha narodowa, fatum, czy los? Czy był czas u Bohdana Chmielnickiego, by pomyśleć: czy warto jednoczyć się z carem, czy nie? Był! Bo Moskale nie od razu zgodzili się na to zjednoczenie, oni jeszcze ważyli. A oto wśród mądrych starców-charakterników nie okazało się takich, którzy chwyciliby ojca Chmiela za ręce i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
powiedzieliby: “Dokąd ty się pchasz? Toż to barbarzyńca, w nim płynie krew ordyńca, on płynie we krwi zniszczonych ugrofińskich plemion, nowogrodzian, pskowian i będzie płynął w ukraińskiej, póki w niej nie utonie… Nie waż się niczego z nimi podpisywać! Nie waż się nawet zbliżać do nich!” Takich nie było. A jeśli nawet byli, to słabi. Wszyscy potem w tym jednoczeniu obwiniali dziewczę, sąsiadkę hetmana, która kochała go jak ojca i tamtego styczniowego świtu czatowała, by przejść mu drogę z pełnymi wiadrami, kiedy będzie jechał karetą do Perejasławia: żeby mu się wszystko ułożyło, jak zaplanował. Mówiono, że to ona jest winna! Gdyby nie ta młoda dziewica, to i historia byłaby inna. I to wszystko w ukraińskim duchu, w duchu romantycznych ukraińskich legend i dum. A jakoś ludowy osąd nie wyrzucał siwym, mądrym dziadom i wujom-kozakom, którzy mogliby wylać z wiader wodę i zagrodzić drogę hetmanowi wozami i saniami… Może by się opamiętał! Mazepie ukraiński los zaszedł drogę z pustymi wiadrami. Czy po stronie szalonego Piotra było 73% kozaków i kozackiej starszyzny, którzy poszli za nim, a nie za hetmanem, trudno powiedzieć, ale ich osąd i zdrada przewyższyły tę dalekowzroczność Mazepy, której nie byli w stanie pojąć. To właśnie kozacy wyciągnęli moskali z tych zaleszańskich błot na imperialną drogę, na której są do dziś. W podzięce zniszczono Sicze Zaporoską, a kozaków zamęczono. Zdaje się, że od kilku stuleci ukraiński los niestrudzenie szuka i swojego Mojżesza, i swojego kraju obiecanego. Do liderów Centralnej Rady i dziś stosunek jest niejednoznaczny. Ktoś uznaje ich za bohaterów narodowych. Ktoś za słabych, zorientowanych na moskiewskich “warygów”, z błędnymi decyzjami i fatalnymi czynami. Choć Symon Petlura zrodził genialny aforyzm “nie tak straszne moskiewskie wszy, jak ukraińskie gnidy”, ale jego żwawy sojusznik-oponent Wołodymyr Wynnyczenko do śmieszności-tragiczności wirtuozersko balansował i między moskiewskimi wszy, i między ukraińskimi gnidami. Dobalansował się. Wszystko zrobił, żeby jednak zawszyli Ukrainę. Stał się przewodnikiem tej tragicznej wołodymyriady, która dokonała zemsty na Wołodymyrze Wielkim. Wołodymyrowie w różnym czasie stali na tych historycznych wałach, które nie broniły Ukrainy, a niszczyły ją. To on otworzył bramę małemu wodzowi Władimirowi Iljiczowi, a za nim sprowadzał przez wiele lat Ukrainę z Ukrainy Wołodymyr Szczerbycki i niósł ciężki duchowy krzyż jeszcze jeden Wołodymyr – Sabodan, który pasł “owieczki prawosławne”, w większości “parafian” “piątej kolumny” i żeby ukraińska świętość – Ławra Peczerska – była oddziałem moskiewskiego KGB. O ostatnim carze z manierami hieny, tym, który zamienił “wyleczę Rosję” w bramę piekła, już nawet mówić nie warto. gdzie nowo upieczeni bogacze-maruderzy, wczorajsi urzędnicy, funkcjonariusze, rekieterzy, killerzy i komsomolscy funkcjonariusze przebrali się w zbroje panów życia i słuchali tęgiego akordeonisty, który zdążył szybko stać się milionerem i wszystkich ich “pozwólcie zaprosić”. Ukraiński ogół obserwował tę burdę z ekranów telewizji i szczerze wzbogacał słownictwo niecenzuralne. Grabie, na które nadepnął ten, który “nigdy się nie myli”, najpierw uderzyły go w czoło, a potem on nimi z trudem wygarniał “tatę” i przy okazji epokę Leonidów. “Tata” zrodził Pomarańczowy Majdan i wszedł w najnowszą historię na czworakach i jako autor słownika niecenzuralnego… Tak oto z epoki Leonidów ukraiński los, wiosłując w łodzi z wielkimi dziurami, wywiosłował w epokę Wiktorów. Łódź była pomarańczowa. Oto tu piąta kolumna jakby się usunęła i przepuściła tych, którzy byli w żółto-niebieskich kamizelkach, z takimi samymi flagami i wstążkami na klapach, torbach i z miłością nieśli na rękach wielkiego twórcę “mojej nacji”. Niewielka jej część, jednakże jego, krwista, dreptała obok. On bez niej nigdzie – ani na państwowe uroczystości, ani na trybunę, ani do cerkwi. Właśnie przez nią ulubieniec spóźniał się wszędzie: tego ubierz, tego umyj, temu pieluchę zmień, jak tego wymaga ranga “mojej nacji”. Więzienia tak i nie doczekały się swoich osadników, bo ulubieniec przywdział chiton pasterza-kaznodziei i ogłosił przebaczenie. A we wszystkim winny jest nasz bogaty język. Wziął i w słowie “zaczarowanie” sylabę “za” zamienił na “roz”… Ale nie bez jego pomocy wzeszła “gwiazda wschodu”. Zsunął się gołym tyłkiem z hałdy koksu, ale zdążył zagarnąć więcej, niż mieli wszyscy książęta przez wszystkie stulecia swoich rządów. Miotła, którą go wymiatały, źle pachniała. Zostawił historyczną ojczyznę i naród, podarowawszy mu tę samą hałdę koksu, a sobie wywiózł hałdę ze złota. Teraz siedzi na wierzchołku tego ukradzionego narodowi złotego wzgórza i podziwia krajobrazy Rostowa. “Oto taka historia, ukraińska duma”. Platon, zapewne, nie dopuszczał nawet myśli, że w czołowych państwa mogą być serca nawet nie z taniego metalu, a z próchniejącego, czy wręcz zgniłego drewna. On takich wariantów nawet nie rozważał. szedł ten, który uosabia wszystkich naraz. Przekleństwo pogańskich wołchwów nigdzie nie zniknęło. To oni dokonali szalonego buntu, sypali przekleństwami i na księcia Wołodymyra, i na cały kraj, który książę ochrzcił. Zaklinali nawet jego imię, żeby niosło krajowi zgubę. Nie zapominajmy, że między datą chrztu Kijowa 988 rokiem, czyli buntem wołchwów, a rokiem, kiedy B. Chmielnicki założył Ukrainie na szyję jarzmo (1654 r.), stoi cyfra 666. I ona wciąż tak bije w nas i płodzi tych, którzy zakładają czapkę Monomacha, ale ona nie pasuje im rozmiarem. Ostatni w tej zemście to ten, który owszywia całą Ukrainę. W powiązaniu z jeszcze jednym Wołodymyrem-carem sieką na sieczkę ukraińskie państwo, przekrawają historię. Co dzień – co dwa świat otwiera ukraińską dzieżę i szuka w niej choćby łyżki miodu. Tam nawet nie dziegieć… I coraz bardziej wyłania się całkiem nowy obraz “bezsrebrnego” Hołoborodki, zaplątanego w korupcyjne schematy łotrzyka-wirtuoza, który rozchwiewa wielkie państwa i pcha Ukrainę w moskiewskie jarzmo. Gdyby interesował się jeszcze czymś innym oprócz pieniędzy, to warto byłoby przypomnieć temu planetarnemu złodziejowi z niepohamowanym apetytem, że jego imiennik jeszcze w bardzo dawnych czasach przywołał do siebie przerażającą i okrutną śmierć od Drewlan właśnie przez nadmierną chciwość. Jego sługa na ukraińskim tronie nie śmie zatrzymać tej chciwości, ale Ameryka już dawno wyhodowała dla niego te dwie brzozy, które rozszczepią jego piekielny apetyt. I wszystkie nabyte w tym kraju wieżowce za środki ukradzione ukraińskim wkładcom w “Prywat-banku”, zostaną jednak na ziemi. I na pytanie “po co to wszystko?” oraz dlaczego nie zatrzymał się w porę, nie będzie odpowiedzi. I nie będzie odpowiedzi na wiele pytań, które postawi ukraińska Temida temu, kto splatał z tym wielkim przestępcą pajęczynę oszustwa, kłamstwa i naciągnął na twarz maskę aktora. Kto jego interesy postawił wyżej niż interesy całego narodu. Nie będzie też odpowiedzi na pytanie, dlaczego i za jakie grzechy tak ukarano Ukrainę w 29. roku niepodległości? Dlaczego wybrała przewodnika marginalnego ducha po wszystkich Majdanach i po tym, jak narodziło się już niejedno pokolenie wolnych ludzi i świadomość społeczna oraz patriotyzm jednak przyszły do wielu Ukraińców. No to dlaczego???
Tłumaczenie maszynowe
Epoka Leonidów dodała do tej ponurej, szarej, represyjnej epoki włodzimierodiady odrobinę ironii, odrobinę humoru, ale do wcześniejszej szarości i wilgoci doszły zwątpienie oraz poczucie bezwyjściowości. Ukraińska historia i jej natchniona Klio śmiały się w epoce Leonidów tylko trzy razy. Kiedy pierwszy Leonid Iljicz całował wszystkich władców zagranicy w usta i wybełkotał „sifilisticzeskaja riewolucija”. Kiedy drugi (Makarowycz) skakał pod kroplami deszczu i żadna go nie zmoczyła. Po raz trzeci, kiedy Danyłycz („tata”) był w głębokim ciągu alkoholowym, upiwszy się jeszcze w samolocie – leciał na ważne spotkanie z liderami państw europejskich. Do hotelu transportowano go jak kłodę i zwalił się spać. Grupa pomocników nijak nie mogła dobudzić gwaranta po „kacu” i przepraszała Europejczyków, którzy czekali na jego pojawienie się, że ma czerwoną twarz nie od przedawkowania, a od skoku ciśnienia. Kiedy doszedł do władzy, niektórzy patrioci płakali i smucili się, małorosjanie i piąta kolumna świętowali zwycięstwo: to ich wybór, to oni wypowiedzieli wyświechtaną frazę: „Idź i rządź nami”. Przyszedł, przepił część Ukrainy, zrodził oligarchów; większą część narodowego bogactwa odszczepił sobie i swojemu zięciowi. Ukraińską duszę do dziś mdli od wyziewów alkoholu i oparów z tamtych luksusowych restauracji. I ta epoka spoczęła w Bogu. A oto ona nowa – „sług”! Odrażająca, karkołomna i, daj Boże, niepowtarzalna. Koło się zamknęło. Zemsta na tym, co rozpoczął naszą wielką historię, została dokonana. Złoto-srebro serc czołowych (książąt-hetmanów) zamieniono na próchniejące, zjedzone przez korniki drewno. Po wszystkich Włodzimierzach – tego, który zaprosił na Ukrainę „moskiewskie wszy”, „wodza wszystkich narodów”, wiernopoddańczego wasala i tego, który pasł „owieczki prawosławne” na polach Judasza, oraz cara „wszech Rusi”, przyb... Pojawienie się jakiejkolwiek postaci wśród czołowych – to nieprzypadkowy przypadek. Oni są „filarami” państwa. Przypominam sobie, jak w przededniu naszej niepodległości zaczytywaliśmy się w katrenach Nostradamusa. W jego proroctwach była informacja także o ZSRR, który nazwano okrutnym reżimem. To państwo będzie istnieć jeden kosmiczny dzień (70) lat. Nostradamus przepowiedział, że ten reżim będzie trzymał się na trzech „filarach”, które będą umierać w odstępie 2-3 lat. Ze śmiercią ostatniego imperium rozpadnie się, zniknie. Nasi „nostradamusowie” wymienili Mołotowa, Malenkowa i Kaganowicza. Właśnie ci partyjni funkcjonariusze umierali w takim odstępie. 25 lipca 1991 roku zmarł trzeci, ostatni „filar” czerwonego imperium, kat naszego narodu Kaganowicz. Przypominam sobie swoją ironię co do tego, że jego śmierć coś zmieni i zachwieje tym imperium. On „zabrał” je ze sobą równo po 24 dniach: 19 sierpnia 1991 roku. Nostradamus się nie pomylił. Więc co może oznaczać ten rebus „Ze”? I dlaczego do tej pory jego ranking nie spadł do zera? Jaka siła go trzyma? Kto lub co okadza mózgi milionów? Prawda coraz wyżej podnosi kurtynę na tej scenie, gdzie błazen gra swoją ostatnią rolę. Ale szary ogół wciąż wierzy w czystego, uczciwego Hołoborodkę. Prawda jest taka, że Klio pisze wspomnienia o Majdanie Godności i pracuje nad rozdziałem „Majdan gniewu”, „Nekropolia wodzów” oraz „Dlaczego »sługi« poodkrywali w więzieniach płatne cele?”. Czy wystarczy dla wszystkich? Wie czarna siła, co jej grozi za ten zbrodniczy tryb turbo-dręczenia Ukrainy i przezornie się przygotowuje. Żeby i „kible” były przyzwoite, i telewizory ostatniej generacji, i zakratowane eurookna lśniły bielą. Deklaracje pozwolą im kupić komfort penitencjarnego typu. Sądząc po tym, jak zbezcześcili instytucję państwową – Parlament – ich tak hurtem, w trybie turbo, bardziej surowi i bezlitośni następcy będą całkowicie legalnie tam właśnie wysyłać. Za to, że zdradzili Ukrainę, znieważyli jej prawa, że służyli oligarchom, za przyjęte szkodliwe dla kraju ustawy. Za niemoralne zachowanie. Za „ofiarną służbę” w kopertach. Zresztą w ogóle za to, że piętno „sługi” przylgnęło do nich i nigdy nie zmyją go ze swoich dusz. Etymolog-psycholog, gdyby taki był, powiedziałby, że ich zachowanie całkowicie odpowiada przezwisku „sługa”. Bo oligarchom, którzy ich kupili, służą. Mamonie służą. Młodzikom-humanoidom z Bankowej służą bezsprzecznie: co rozkażą – to wykonują, za czym każą głosować, za tym głosują, nie czytając. Państwo rozchwiewają i rozkradają. Małemu wodzowi z wielkimi ambicjami i ogromną bezradnością oraz ignorancją gotowi są służyć, nosić na piersiach emblemat „Ze”, do którego nieubłagany czas i gniew Ukraińców doklei literę „k”. „Ze” niechybnie reinkarnuje się w „Zek”. Sądząc po tym, co wyczyniają od pierwszych chwil wiosny – to już niedługo. Póki co energia społeczna gromadzi gniew i siłę. Ten maskarad „nowych twarzy” z klaunem na czele coraz bardziej zamienia tę arenę cyrku w Koloseum. Oszukany hołoborodkowiec coraz wyraźniej widzi, że błazen jest błaznem – i on jednak jest przy nodze „króla” i wykonuje wszystkie jego polecenia i zachcianki. Sądny dzień już niedługo...
Tłumaczenie maszynowe
Georgij ŁUKIANCZUK (uczestnik regaty)
15 sierpnia w Kijowie odbyła się regata „Żagle wolności i jedności” z udziałem weteranów rosyjsko-ukraińskiej wojny — już po raz czwarty.
Wśród uczestników było ponad 100 weteranów, którzy szybko uczyli się sterować żaglówkami. W skład załóg weszli pułkownik Mykoła Żurawlow, szef wydziału Zjednoczonego Sztabu Operacyjnego Sił Zbrojnych Ukrainy pułkownik Ołeksandr Zaderejko, uczestnik obrony lotniska w Doniecku starszy porucznik Ihor Hwiazdowski oraz rekordzistka świata Nikol Kniazewa.
W regacie wzięła udział także słynna „Lelitka”, która pod kierownictwem nie mniej legendarnego kapitana Walerija Pietuszaka jako pierwsza w czasach odnowionej niepodległości Ukrainy opłynęła świat. Odbył się również minikoncert z udziałem artystów-wolontariuszy Zoi Tymczenko, Swietłany Kasjanenko, Ruslany Tertyczniej i Wiktora Butka.
Organizatorami wydarzenia byli sternicy Kijowskiego Miejskiego Klubu Jachtowego Kreiserów, Kijowskie Miejskie Centrum Pomocy Uczestnikom Operacji Antyterrorystycznej, National council for the sports rehabilitation / SportVeterans.
Weteran ATO Ołeksandr Sowa z córką na legendarnej „Lelitce”
Tłumaczenie maszynowe
Taras SALYHA, profesor, Lwów
Znowu bitwy językowe i spekulacje putinowskich agresorów oraz „różnych” wilkołaków, którzy ogłosili się „sługami narodu”. Czyżby dla nich po raz kolejny „nadeszła błogosławiona pora”? U świeżo ogłoszonego rosyjskiego cara kolejny przypływ wściekłych emocji. Jego piąta kolumna dąży do tego, aby na Ukrainie ostatecznie zniszczyć język ukraiński, ponieważ to nie tylko zasadniczo odgradza ją od Rosji, ale także niszczy tak zwaną teorię „starszego brata”. Niszczy ją doszczętnie. Skandaliści odrażającej platformy „sług narodu” bużańskiego pokroju otworzyli kolejny front językowy. Ruszyła na linię frontu moskiewska szarańcza z nieukrywanym hasłem „gdzie ruski — tam Rosja”. W obliczu tak strasznej samowoli wyszła na porządek dzienny obłudna dogma o „pełnym wszechstronnym zawieszeniu broni w Donbasie i przerwaniu ognia”, w którą może uwierzyć tylko ten, kto woli dalej przebywać pod rosyjskim łapciem i zaglądać nowo upieczonemu carowi-tyranowi w oczy. Ale Ukraińcy — odwieczni bojownicy z zewnętrzną i wewnętrzną tyranią wiedzą swoje — nie poddawać się!
Niezmordowany patriota i budowniczy państwa Iwan Dracz zostawił nam swój święty testament: „Rodźcie siebie, póki świat”. Zatem, rodzimy się jako dzieci Ukrainy. Odradzajmy się w praojcowskim pięknie i sile — genami niepokory wobec obcego. Mamy mocny fundament. Wałerij Szewczuk uporządkował antologię dawnych ukraińskich myślicieli XI — pocz. XIX w. i opublikował je w wielkim tomie „Mądrość przedwieczna” (Kijów. — Klio. — 2019). Wspaniała przestrzeń, z której nasi eksperci polityczni, blogerzy, deputowani ludowi oraz różni dyskutanci mogą czerpać do swojego arsenału przeciwko agresywnej putinowskiej wojennej samowoli oraz hybrydowemu słowotokowi, cynizmowi i faryzeizmowi aforystyczne wypowiedzi i mądre rady ukraińskich myślicieli. Tutaj jest nasza historia, język, kultura. Tutaj jesteśmy tysiącletni w swojej prawdzie i sile, w niepokonaności przez jakiegokolwiek wroga, nawet takiego, jak nowożytny północny zły car. W „Mądrości przedwiecznej” jest nasze doświadczenie historyczne. Nie zapominajmy o nim. Odradzajmy się w nim. Proponuję kilka aforystycznych wypowiedzi ukraińskich myślicieli: • Nic tak nie niszczy państwa, jak swary w senacie;
• Jeśli chodzi o partie, to osłabiają one przeciwników zniewagami, upokorzeniami, plotkami;
• „Moje” i „twoje” — dwa źródła niezgody w społeczeństwie;
• Przy jednakowych prawach wszyscy mają jednakową siłę; • Każdy tyran dba o to, by w wolnej republice nie było cnoty;
• Strzeż się chciwych i nie powierzaj im stanowisk kierowniczych w republice. W przeciwnym razie pojawią się w republice podstępy, oszustwa, zdrady, grabieże, kłótnie, przemoc wobec słabszych;
• Jest wielu takich, którzy choć od prawdziwej i rzetelnej mądrości są jak najdalej, ale, co dziwne, uważają się za mądrych;
• Kiedy naród ruski jest nieszczęśliwy, to nieszczęśliwy swoim sąsiedztwem, które bez żadnych przyczyn zawsze go niepokoiło i obrażało (B. Chmielnicki);
• W Moskowii wszyscy urzędnicy i lud są prawie niepiśmienni .., a srogością przewyższają dzikusów;
• Oszukał tak, jak Wyhowski Moskwę (chodzi o bitwę pod Konotopem, w której Wyhowski rozgromił wojsko moskiewskie (1659 r.).
• Każdy rząd, który podejrzewa swój naród o jakiekolwiek przeciwko sobie zamiary, daje sam narodowi temu sposób lub narzędzie, by robić to, czego jeszcze nie robił…;
• Brzuchowiecki był z liczby tych ludzi, którzy zwykle żną tam, gdzie nie sieją;
• Czyste niebo nie boi się błyskawicy i grzmotu; • Kiedy wilk gra na piszczałce, niedźwiedź tańczy, a muł nosi aport, trudno się nie śmiać… A kiedy już wilk został pasterzem, niedźwiedź mnichem, a muł doradcą — to nie żart, a nieszczęście… to społeczeństwu szkodliwe.
Te rozsypane perły mędrców podpowiadają nam, że trzeba patrzeć w oczy historii, a nie w oczy Putinowi, aby zrozumieć, dlaczego Ukraina na swoim wielkim odwiecznym terytorium stała się rosyjskojęzyczna. „Gdzie ruski — tam Rosja” — to nieprawda. To wirus putinowskiej dżumy. Dżuma kosi, jednak ją pokonują. I staje się bezsilna.
Nikt nie może zaprzeczyć, że wielu rosyjskojęzycznych Ukraińców ginie na wojnie, którą rozpalił Putin przeciwko Ukrainie. Mniejsza o to, że etnonim „Ruś” ukradł nam i przypisał moskwicinom tyran Iwan Groźny, który tytułował się „gospodarzem” całej Rusi, a dzisiaj całą tę dziką i psychicznie chorą grozę implantuje na siebie nowożytny car-agresor Putin. Do głowy mu nie przychodzi, dlaczego rosyjskojęzyczni Ukraińcy podnieśli miecz przeciwko niemu.
Skąd wzięli się na Ukrainie rosyjskojęzyczni Ukraińcy? Jedną z przyczyn ich pojawienia się logicznie, jak aksjomat, uargumentowała Switłana Koronenko w liryko-epickim poemacie czy, jeśli chcecie, poemacie-noweli „Zaklęcie na język białoruski”. Do tego metafizycznego poematu, który autorka nazwała po prostu wierszem, na Facebooku czytamy preambułę: „Moi rodzice mieli małżeństwo międzynarodowe. Ojciec — Ukrainiec, mama — Białorusinka. Jak myślicie, jaki był język komunikacji? Tak, nie mylicie się — moskiewski. Ich dziecko, oczywiście, zostało oddane do rosyjskiej szkoły. I, oczywiście, musiało mówić po rosyjsku. Zazwyczaj ten, kto wychodził z rosyjskiej szkoły, do języka ukraińskiego nie wracał. Ale ukraińskie geny czasami pokazują charakter…”
U kogoś z folklorystów kiedyś wyczytałem, że piękno i prawdziwość życia dopełniają mistyczne przypadki. Myślę, że nigdy Switłana nie nakłaniała matki do białoruskojęzycznej lektury. Ale jednak przypadek: białoruscy przyjaciele podarowali jej kalendarz w języku białoruskim, a ona podarowała go matce.
„W domu… wyciągnęłam kalendarz do mamy. Ona, — wspomina Switłana, — zaczęła powoli przewracać strony, czytając na głos w języku białoruskim jakoś tak, że mnie jakby prądem przeszyło. W tej chwili zrozumiałam: gdyby moja mama mówiła ze mną w swoim ojczystym języku — białoruskim, to mogłabym zostać białoruską poetką!”
Słyszysz, mamo, miałabym być głośną i słoneczną białoruską poetką. Słowo do słowa miałabym dobierać, jak anioły w niebiosach dobierają do raju. Miałabym stać na trybunach dźwięczną,
rozczochraną,
trochę śmieszną i … długonogą w dżinsach czy wyszywance — nieważne,
kiedy chodzi o białoruskie słowa, które serce moje roztrwożone krają. Miałabym w języku moim białoruskim rozkoszować się,
jak rozkoszują się w miodowym słodzie, miałabym nazywać białoruskimi słowami trawy i rzeki,
miałabym nadawać imiona kwiatom i wiatrowi, miałabym opowiadać o wiekowych sosnach, które zastygły w porannym chłodzie w krainie jezior i rzek — na ziemi białoruskiej, jak na przez Boga zapomnianej palecie. Mamo, wszystko wybierają na świecie — i język,
i ziemię!
Czyż usłyszę ja słowo twoje, po białorusku powiedziane?
Ten akcent białoruski, jak sól czy jak stygmaty, przebija uparcie przez twój głos:
„To — kastrycznik!” — przewracasz nowy kalendarz z Białorusi i coś takiego, jak czułość, nieuświadomione, przebija w gardle twoim, i włosy ci opadają na ramiona,
jak żółty ścięty kłos.
Po tych kuszących cytowaniach nasuwa się rozmowa o artystyczno-estetycznej stronie utworu — jego poetyce, rzec by można słowami Wołodymyra Bazylewskiego, o jego „umysłowo-uczuciowym napięciu…, równości głosu, co sprawia wrażenie spokojnego nurtu, ale spokoju z intensywnym wewnętrznym ruchem”. Chce się nad tym myśleć, analizować wyraźną koronenkowska obrazowość. Tylko to nie teraz. Teraz moja rozmowa jest o narodowo-politycznych akcentach utworu, o ojczystym języku, który pozostaje dla nas żyjących kilkusetletnią niezagojoną raną, jak i raną Białorusi, której język jeszcze bardziej potraktowano z buta.
Ofensywa wałujewszczyzny przeciwko ukraińskości odbywa się dziś w najbardziej brutalnych formach. Nienawistnicy Ukrainy, otwarci ukrainofobowie próbują twierdzić, że rusyfikacja Ukraińców nigdy nie była polityką państwową rosyjskich służb, a była naturalnym, immanentnym procesem. To kłamstwo, pomnożone przez kolejne kłamstwa, jest wciąż powtarzane, począwszy od epoki Romanowów, a na reżimie Putina kończąc. Obecni politykierzy pokroju sług Kremla, rewidując ustawę o państwowości języka ukraińskiego, wykrzykują, że szkoły mniejszości narodowych rzekomo są ograniczane w nauce swojego języka ojczystego. Jest to jednak polityczna demagogia barbarzyńskiej watahy z rosyjskojęzycznym mieczem Putina. Szanowny Czytelniku, nie odkrywam żadnych tajemnic. O wszystkim napisano i przepisano tony papieru. Do tej rozmowy sprowokowały mnie książka, którą opracował Wałerij Szewczuk, „Mądrość przedwieczna”, poemat „Zaklęcie na język białoruski” Switłany Koronenko oraz poezja Wołodymyra Bazylewskiego, o której mowa będzie poniżej. W kontekście polityki językowej obecnej Rady Najwyższej i prezydenta Zełenskiego, książki te, delikatnie mówiąc, są zimną wodą na ich przegrzane, zrusyfikowane głowy, a zarazem szczerą radą, by stali się inni. Łatwo powiedzieć — stać się innymi. Ale jak to osiągnąć? Błogosławiony Władyka Kościoła Greckokatolickiego Lubomyr Huzar pisał: „Musimy bardzo, bardzo ciężko pracować, aby zmieniać swój i ogólnonarodowy światopogląd. Nikt nie podarował nam niepodległości. Nie trzeba zapominać, że za naszą niepodległością stoją ofiary naszych ojców, dziadów” (Gazeta „Deń” nr 192–193, 22–23 października 2010). Do słów Błogosławionego Władyki Huzara można dodać: trzeba znać, kochać i szanować swój język, kulturę, heroiczną, a zarazem tragiczną historię. Proponuję nieświadomemu czytelnikowi szereg faktów z naszej nie tak odległej od dzisiejszych dni przeszłości: • Uchwałą KC KPZR z 1974 roku po raz pierwszy ogłoszono „stworzenie nowej wspólnoty historycznej — naród radziecki”, a zatem oficjalny kurs na pełną denacjonalizację; • Na Górze Mnisią (w Kaniowie) w 1978 roku w geście protestu przeciwko rusyfikacji spalił się Ołeksa Hirnyk (z obwodu iwanofrankiwskiego); • „Brieżniewowski okólnik”, na mocy którego nauczycielom języka rosyjskiego dodawano dodatek do wynagrodzenia — Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR (1978 r.) — „O środkach dotyczących dalszego doskonalenia nauki i nauczania języka rosyjskiego w republikach związkowych”; • „Andropowski ukaz” (1984 r.) — Uchwała KC KPZR i Rady Ministrów ZSRR, w której zaznaczano, że w szkołach republik związkowych wydziela się dodatkowo 2–3 godziny tygodniowo w klasach 2–11 na naukę języka rosyjskiego. (To skracało liczbę lekcji języka rdzennych narodów); • W czasach Chruszczowa niszczono nakłady ukraińskich książek, w szczególności zbiór D. Pawłyczki „Prawda woła” (1958 r.). Negatywnie przedstawiano wybitnych działaczy literatury, nauki, kultury, Kościoła (Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow, Wołodymyr Wynnyczenko, Jewhen Małaniuk, Iwan Bahrianyj, Iwan Pulu, Hnat Chotkewycz, Ułas Samczuk, Andrej Szeptycki i inni); • Ukraińscy bohaterowie narodowi interpretowani byli jako zdrajcy, wrogowie ludu, przeklęci burżuazyjni nacjonaliści, w szczególności Iwan Mazepa, Symon Petlura, Jewhen Konowalec, Stepan Bandera, Roman Szuchewycz; • Aresztowano Iwana Dziubę, Iwana Switłycznego. Prześladowano historyków Mychajłę Brajczewskiego, Jarosława Daszkewycza, literaturoznawczynię Mychajłynę Kociubynską; • Za rządów w ZSRR Leonida Brieżniewa agent KGB Wiktor Pohrużalski podpalił Bibliotekę Publiczną AN USRR w Kijowie przy ulicy Wołodymyrskiej 62. Ogniem zniszczono ponad 600 tysięcy tomów cennych archiwalnych ukraińskich dokumentów; • W 1965 roku przez Ukrainę przetoczyła się fala procesów politycznych i uwięzień przeciwko ukraińskim działaczom społecznym Mychajłowi i Bohdanowi Horyniom, Opanasowi Załywasze, Wałentynowi Morozowi, Anatolijowi Szewczukowi, Swiatosławowi Karawanśkiemu, Mychajłowi Osadczemu, Jewhenowi Swerstiukowi, Wasylowi Stusowi, Irynie i Ihorowi Kałynciom, Nadiji Switłycznej, Jurijowi Szuchewyczowi. Później — Wasyla Owsijenki, Stepana Sapelaka i wielu innych. Trzykrotnie odbywał więzienne znęcanie się Wiaczesław Czornowił; • W Kijowie w 1970 r. zamordowano artystkę Ałłę Horską; • Areszt członków Grupy Helsińskiej: Mykoły Rudenki, Ołeksy Tychiego, Lewka Łukjanenki (łącznie spędził w więzieniach, obozach koncentracyjnych 27 lat), Mykoły Matusewycza odbył się w 1979 roku; • W lesie w Brzuchowicach pod Lwowem w 1979 roku kagebiści znaleźli zakatowane ciało, które sami tam podrzucili, kompozytora Wołodymyra Iwasiuka; • 1999 r. (25 marca) zamordowano przywódcę ukraińskiej opozycji, lidera Ludowego Ruchu Ukrainy Wiaczesława Czornowiła; • We Lwowie w 2000 r. zamordowano kompozytora Ihora Biłozira. (Fakty podano za informatorem „Kronika niszczenia języka ukraińskiego”, który opracowali R. Suszko i M. Łewycki (K. — 2012). To już nasza historia, której nie przepiszesz. Teraźniejszość jest jej niemal adekwatna, ale ona jest w naszych rękach, naszych działaniach, czyli od nas zależna. Wiersz Wołodymyra Bazylewskiego „Krwotok” z książki „Euterpe w śniegach”, moim zdaniem, właśnie o tym traktuje. Ważne: pod poezjami polityczno-publicystycznymi, poezjami z patosem prawdy duszy poeta koniecznie umieszcza czas ich powstania. Nie tyle po to, by odnotować, kiedy utwór napisano, co dla paszportyzacji atmosfery tego czasu. Oraz by poświadczyć swoją aktywną obecność w nim.
Tłumaczenie maszynowe
Krew ludzka — nie woda…
Stop, historio! Ty dla widzącego mrok, a nie ikonostas. Mieszanka podłego i zwierzęcego z dodatkiem przypraw dla mas.
Uszlachetnisz glancem zbrodnie, łowisz ciemnych na miraże. Ależ prawdzie krzywdy czyniono: Krwią bawili się swoi i obcy.
Krwią bawili się, jak wodą, Pod rozpostarciem chorągwi. Widzący zgarbi się nad studnią, Nie woda w studni — krew. 17.04.2018
“Wypiekły od wściekłości wywichnięcia państwowe”, —
mówi jego Euterpe, która błądzi w śniegach i budzi jego ironiczny głos: “Oni nie jeżdżą w elektryczkach/ obdartych i staroreżimowych. / Do ich pojawienia kategorycznych / styczny ustrój w strojach zimnych. //
W komforcie jachtów i mercedesów / kuleje ich optyka: świat własność. / Cel pragnień tych zwinnych krezusów — / sprywatyzowana współczesność. // Ale ich dosięga boleść: / na kalendarzowym rynku zbytu / oni także pożywka gnicia, / a więc, w podsumowaniu bankruci” (16. 02. 2018)
Iwan Dziuba w eseju “Piołunowe miody Wołodymyra Bazylewskiego” wyraził się: “Jego poetycka “matryca” — złożone stany duszy, jego myśl rozwija się na szerokim światopoglądowym tle, ale Bazylewski raczej tragik, a nie satyryk. Trybunny patos nie dla jego Liry, a upolityczniona publicystyka nie dla jego Łuku” (“Ukraińska gazeta literacka”. — 25.08.2017. — nr 17. — kontynuacja w nr 18, 19).
V. Bazylewski i rzeczywiście, bez przesadnych pochwał, poeta przez duże P — poeta wielowektorowy: medytacyjnego myślenia, psychologicznych przeniknięć w świat człowieka i świat przyrody (w ich wzajemne zespolenie), poeta-historiozof, metafizyk, wyrafinowany liryk i jeszcze innych ideowo-tematycznych kierunków poeta. Jeśli chodzi o niego, jako poetę-trybuna i satyryka, poetę majdanowego dyskursu, to, myślę, z oceną Iwana Mychajłowycza zgodzi się i autor wierszy, choć Dziuba nie jest kategoryczny w swoich osądach. Zastrzega się: “Tak mi się wydaje — może, się mylę”. Moim zdaniem, nie myli się. Niezmiernie szlachetny Iwan Dziuba lubi dopowiadać w substancji słów niewidzialnych. Zresztą, podobnie, w swoich krytycznych obserwacjach czyni i V. Bazylewski. Prostolinijność może obrazić, a mowa niedopowiedzianego, mowa podtekstu to już coś innego… Mądry zrozumie…
Pomimo powiedzianego — wyżej przytoczone wiersze
“Krwotok” oraz “Udani”, jak i wiersz “Ukraina ucieka z Ukrainy” i jeszcze szereg pokrewnej z nimi satyry politycznej — to polityczne strzały nie w próżnię, a w należny cel. To strzały dla naszego ratunku. Jest nas mniej — uciekamy z ojczystej ziemi. Przyczyny są różne. Często sami gasimy w sobie ukraińskość. Nie uciekać należy, a wracać trzeba na Ukrainę: “W środku lata popycha do splinu / i zguby państwowa zima. / Ukraina ucieka z Ukrainy, / na Ukrainie dla niej miejsca brak. // I choć wie, że raju nie ma, // to nie ma i takich zaraz. // Żeby się ogrzać, schronienia szuka / na zapleczach cudzych obczyzn. // I przechodząc ciernie sortownicze, / przysłuchuje się z oddali, / jak za horyzontem w dni wspominkowe / bezgłośnie krzyczą mogiłki” (16.04.2018).
Post scriptum. Kolejna zabawa Rady Najwyższej językiem ukraińskim obliczona jest na polityczną awanturę w społeczeństwie w przedwyborczym czasie, kiedy można “i rybki nałowić i nóg nie zamoczyć”, czyli zdobyć elektorat. Manną z nieba spadł na głowę partii “Sługa Narodu” Kornijenki oraz spikera Rady Najwyższej Razumkowa projekt ustawy o języku Bużanskiego. Dlatego oni tak między sobą się zgrali, jak żaby na deszcz. Wyrażam się nieco nietolerancyjnie.
Zresztą smutne i tragiczne fakty ukraińskiej historii dają mi do tego prawo. Niestety, nie ja jestem autorem, a ktoś ode mnie dowcipniejszy wyraził się: “Nie podoba się język? Precz do Rostowa!”
Dmytro DROZDOWSKI w sierpniu tego roku kończy 80 lat członek rzeczywisty (akademik) NAN Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Hryhorowycz Żułynski. Naukowcy nie lubią wyciągać wniosków, które, jak każde uogólnienie, mogą zawierać pułapkę. Jednocześnie wnioski pośrednie są potrzebne, aby “sprawdzić optykę”, określić to, co już zostało zrobione, i prognozować pole dla dalszej pracy badawczej. Te rozmyślania są właśnie z takiej kategorii wniosków pośrednich, do których wspólnotę naukową popycha jubileuszowa data w życiorysie wybitnego naukowca.
Praca naukowa Mykoły Żułynskiego przypadła na czas, kiedy trzeba było nie szukać nowych metodologii i opracowywać nowe teorie interpretacji, a nade wszystko ważne było “reanimować” zasób literatury ukraińskiej i kultury w ogóle, który został usunięty z pamięci narodowej, przynajmniej radziecka “nauka” przewidywała zaangażowanie tylko jednej wiodącej metody (socrealistycznej), a lista obiektów badań była tak samo ściśle reglamentowana. Aby pracować z “niedozwolonym”, potrzebne były specjalne zezwolenia.
Mykoła Żułynski nie mógł pracować w tych modelach interpretacyjnych, z którymi na Zachodzie pracowali Roland Barthes, Michel Foucault, Claude Lévi-Strauss i inni strukturaliści i poststrukturaliści: zupełnie inny był socjokulturowy i polityczny kontekst epoki. Chodziło, odpowiednio, i o inne zadanie: dołączyć do literatury ukraińskiej imiona “rozstrzelanego odrodzenia”, które znajdowały się na zakazanych listach. Ten grand-projekt Mykoła Żułynski realizował przez wiele lat. Wyniki naukowe zostały utrwalone w takich fundamentalnych pracach, jak, powiedzmy, “Literatura ukraińska. Twórcy i utwory” (“Łybid”, 2011), która będzie niezastąpionym przewodnikiem zarówno dla studentów, jak i wykładowców. Autor pisał w przedmowie do tej fundamentalnej pracy: “Każdy z ukraińskich pisarzy, o losie i twórczości których mowa w książce, wierzył i miał nadzieję, że to tajemne słowo, które wydobywał z głębi swojej duszy, warte jest “ognia świętego” i znajdzie oddźwięk przede wszystkim w sercu Ukraińca. I nie tylko Ukraińca.
Przecież czy nie w każdym dziele artystycznym twórca dążył do odkrycia siebie, swojego świata duchowego, swoich myśli, uczuć, przeżyć w kontekście czasowo-przestrzennym, artystycznie wcielić pewien system wartości, bazujący na języku, wierze, kulturze, pamięci historycznej, tradycjach, mitach, wspomnieniach, symbolach… Słowo, przejęte wielką wiarą, głębokim przeżyciem narodowym i przekonaniem, nabiera szczególnej siły energetycznej wtedy, gdy przeżywa niezgłębiony proces przemiany w Logos” (“Literatura ukraińska. Twórcy i utwory”, s. 7)
Nie mniej ważnymi projektami w kwestii, w istocie, odnowienia ukraińskiej pamięci narodowej, formowania historycznego rozumienia tożsamości stały się “Historia literatury ukraińskiej”, “Encyklopedia szewczenkowska” (bezsprzecznie, wydanie przygotowano razem z kolegami i zespołami naukowymi).
Do lat 90. XX wieku twórczość Mykoły Chwylowego, Mychajła Semenki, Lesia Kurbasa… i setek innych autorów była nieznana ogółowi. M. Żulynski dokłada starań, aby przywrócić ukraińskiej kulturze spuściznę Wołodymyra Wynnyczenki. Pisze on jak na swoje czasy przełomową pracę „Z zapomnienia — w nieśmiertelność”, w której interpretuje w całkowicie postsocrealistycznej, immanentnie „żywej” wobec tekstu manierze modernistyczne dzieła literackie, które oferują ukraińskiemu czytelnikowi nową estetykę i filozofię, nowy obraz człowieka oraz antropologiczne modele przedstawiania ukraińskiego życia. Nie chodzi tu jeszcze o skomplikowane interpretacje strukturalistyczne czy poststrukturalistyczne, krytykę postkolonialną, jednak wartość pracy naukowej M. Żulynskiego polegała na tym, że stał się on pierwszym, który wyniósł na swoich barkach z zapomnienia i przedstawił ogółowi kontynent ukraińskiej kultury. Chodziło o literaturę okresu modernistycznego, która rozwijała się w organicznej jedności z europejskimi tendencjami literackimi. Po pierwsze, jeśli, powiedzmy, niezwykle subtelny interpretator słowa Dmytro Pawłyczko odkrył dla ówczesnego ogółu czytelników Bohdana-Ihora Antonycza, to Mykoła Żulynski odkrył osobny kontynent literatury, który system radziecki pragnął skazać na zapomnienie. Otwartość na ukraiński świat, przeniesienie ogromu artystycznie wyrazistych tekstów z zapomnienia w teraźniejszość, aktualizacja wysokiego estetycznego potencjału ukraińskiego modernizmu w czasie, w którym należało sformułować nowe motto ukraińskiego niepodległego państwa — właśnie takimi wydają się podstawowe parametry światopoglądowe Mykoły Żulynskiego jako naukowca, który zwrócił uwagę środowiska naukowego na ogromną liczbę nazwisk i utworów. Po drugie, zwrócę uwagę na tak ważną cechę w światopoglądowej paradygmacie naukowca, jak jedność myślenia naukowego i procesu literackiego, który jest organicznym i żywym nurtem, określającym współczesną kulturę. M. Żulynski nie pozostaje na uboczu przede wszystkim żywego słowa; staje się jednym z analityków kultury pokolenia lat sześćdziesiątych, dysydentyzmu, późniejszych i wcześniejszych okresów kulturowo-historycznych. Wreszcie zauważę, że wieloletnia przyjaźń między rodziną M. Żulynskiego a rodziną Wołodymyra Drozda i Iryny Żyłenko, Ołeha Czornohuza, Dmytra Pawłyczka, Iwana Dracza i in. odcisnęła piętno na szczególnej filozofii naukowej codzienności (pozwolę sobie wprowadzić taki termin), w której praktyka naukowa kształtowała się w aktywnym twórczym dialogu z czołowymi pisarzami, którzy określali światopoglądowy i estetyczny poziom ówczesnej ukraińskiej literatury. Sam M. Żulynski realizuje się jako publicysta, interpretator ukraińskiej literatury, któremu zależy, aby naukowe słowo było „żywe”, przeczytane, przemyślane, a dlatego naukowiec nie odgradza się od dyskursu publicystyki, która w tamtym czasie odgrywa ważną rolę w procesach przemian społecznych (lata 1980-1990). Chodzi o rolę dialogu społecznego, o rozpowszechnianie idei, które przyciągają uwagę czytelników do wysokiej jakości ukraińskiego słowa, tworzonego w atmosferze spotkań twórczych, otium i negotium, w których uczestniczy Mykoła Żulynski. Naukowiec kształtuje niepowtarzalny styl, w którym wyczuwalny jest emocjonalny potencjał obiektywizowanego słowa naukowego, a nie tylko mają miejsce teorie, które jedynie konstytuują i utrwalają. Podobny styl jest reprezentowany w pracach I. Dziuby, W. Donczyka, T. Sałyhy, M. Ilnyckiego, M. Najenka i in.: badany obiekt jest nie tylko czynnikiem dyskursu naukowego, ale i tym czynnikiem, który wpływa na światopoglądowo-estetyczne parametry badacza, a dlatego pisać „sucho”, w trybie „konstatacji” jest po prostu niemożliwe. Wreszcie chodzi o zapomniane, mało znane strony ukraińskiej kultury, które badacz odkrywa jako pierwszy. Bez wątpienia z czasem pojawią się inne odczytania, nowe interpretacje, jednak dzisiaj ty pierwszy masz możliwość dotknięcia dalekich amerykańskich archiwów WUAŃ, aby w nich pracować z funduszami twórców „rozstrzelanego odrodzenia” lub innych pisarzy, którzy zostali usunięci z kanonu ukraińskiej literatury radzieckiej. Po trzecie, nie mniej ważnym komponentem modeli światopoglądowych badacza jest uwaga poświęcona czynnikowi narodowemu, czyli tym wymiarom tekstu, które utrwalają rdzenną ukraińską tożsamość, które są markerami odróżnienia swojego od obcego, potwierdzając oryginalne spojrzenie na świat, określone ukraińską mitologią, narodowym systemem myślenia archetypowego, wynikającym ze specyfiki rozwoju historycznego i in. Mykoła Żulynski należy do naukowców, którzy położyli fundamentalne podstawy pod dalsze badania kolosalnego zasobu tekstowego. Uwaga poświęcona pracy archiwalnej, porządkowaniu archiwów klasyków ukraińskiej literatury, przewożeniu archiwów z zagranicy na Ukrainę — to również dotyczy decydujących cech naukowca, który pierwszorzędne znaczenie przypisywał badaniu źródeł i funduszy rękopiśmiennych. Badanie ukraińskiej literatury XX wieku dla Mykoły Żulynskiego miało ważne znaczenie ze względu na kształtowanie ukraińskiej nowoczesnej tożsamości, potwierdzenie ukraińskiej odrębności. Zwrot modernistyczny stał się czynnikiem włączenia ukraińskiej literatury do tradycji europejskich, reintegracją z europejskimi modelami stylowymi i gatunkowymi. Naukowe badanie modernizmu stało się jednym z fundamentów kształtowania ukraińskiej tożsamości politycznej i socjokulturowej nowego czasu, kiedy Ukraina odzyskała niepodległość. Odkryty na nowo i potwierdzony kanon ukraińskiego modernizmu pomógł wytyczyć socjokulturową linię rozgraniczenia w paradygmacie „Precz od Moskwy!”, przynajmniej stało się to ważnym czynnikiem inspiracji dla świadomej części kraju i społeczności naukowej w szczególności. Bez wątpienia żadna praca naukowa czy kulturalna, skierowana na popularyzację ukraińskiego słowa, nie może zniwelować tej antyukraińskiej negatywnej działalności w dziedzinie polityki, którą prowadził establishment polityczny postradzieckiego typu. Jednak właśnie praca Instytutu Literatury, działalność Mykoły Żulynskiego na czele Instytutu stała się ważnym czynnikiem przeformatowania mentalnych, światopoglądowych parametrów w nowym państwie ukraińskim, które ma tysiącletnią historię własnej państwowości. Początek lat 90. stał się okresem poszukiwań ukraińskiego motto w dziedzinie tożsamości. I właśnie dlatego tak społecznie znaczące były prace Mykoły Żulynskiego, który pragnął operatywnie przedstawić ukraińskiemu ogółowi ląd, który przez wpływy ideologiczne miałby pójść na dno, a w rzeczywistości po prostu czekał, kiedy opadnie iluzja „komunistycznego budownictwa”. Kanon ukraińskiego modernizmu zaświadczył o wysokiej wyrazistości artystycznej ukraińskiej literatury, jej organicznym „żywym” dialogu z europejskim i ogólnoświatowym wymiarem kulturowym, w którym część ukraińska miała wyraźnie zarysowaną artystyczną odrębność. Działalność naukowa M. Żulynskiego była na ostrzu czasu; trzeba było się spieszyć, aby dokonać fundamentalnego przełomu w myśleniu humanistycznym, w przekodowaniu kodów poznawczych z radzieckiej przeszłości do postradzieckiej narodowej teraźniejszości. Przyszłe pokolenia badaczy jeszcze pójdą „w głąb”, jeszcze będą miały możliwość pracować z otwartymi archiwami, z utrwalonymi nazwiskami, które jeszcze będą wymagały nowych odczytań.
Natomiast M. Żulynski znalazł się w odpowiednim czasie historii w odpowiednim miejscu, aby pracą naukową dokonać również przekształcenia socjopolitycznego, które stało się możliwe właśnie dzięki organicznemu związkowi literatury i tożsamości. Rozłam, który powstał przez upadek ZSRR, należało wypełnić inną „treścią”, a M. Żulynski, wiedząc o archiwach literatury ukraińskiej za granicą, zaczyna przeprowadzać archeologię wiedzy, według M. Foucaulta, pracując jako archeolog, który warstwa po warstwie odkopuje nową (w rzeczywistości po prostu zapomnianą) kulturę cywilizacji ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
*** I oto wreszcie do naszego nowego domu wróciła mama. Teraz spotkałam ją jak najlepszą starą przyjaciółkę; przez rok rozłąki nazbierało się niemało skrytych tajemnic, które po prostu mnie rozpierały i z którymi tylko jej mogłam się zwierzyć. W tamtym czasie babcia z dziadkiem wciąż jeszcze pracowali w szkole. Dla babci autorytet nauczycielski był ponad wszystko, nie miałam prawa skarżyć się jej na swoją szkolną nauczycielkę, a kiedy odważałam się choćby napomknąć o obraźliwych słowach i niesprawiedliwych działaniach wobec mnie – otrzymywałam od babci ostre wyrzuty; w jej oczach zawsze winna pozostawałam ja, bo zapewne niedostatecznie dobrze wykonałam pracę domową albo byłam nieuważna na lekcji. Teraz, kiedy obok była mama, mogłam wreszcie schować się pod jej ratownicze skrzydełko, ona jedyna rozumiała, jak boleśnie rani niesprawiedliwość i próbowała wyjaśnić z babcią niektóre zasady etyki pedagogicznej, lecz te próby były daremne – ona, na równi ze mną, a czasem jeszcze z nawiązką, otrzymywała swoją porcję „godziny wychowawczej”. Dlatego odtąd, konstatując taką fanatyczną nauczycielską solidarność, w naszych wspólnych interesach tak bardzo zbliżyłyśmy się z mamą, że swoją „nierozłącznością” zaczęłyśmy nawet wywoływać pewną zazdrość babci. Oczywiście – nie pozwalała ona, by w dalekie zakamarki jej świadomości wkradło się jakieś duchowe zamieszanie, ale oczywistym było to, że wnuczka, której faktycznie stała się drugą matką, nad którą nocy nie dosypiała, ale i trzymała w dyscyplinie, teraz oddala się od niej. Ale jakże nie oddalać się, kiedy mama jakby przeczuwała moje pragnienia, można nawet powiedzieć, prowokowała, wywoływała, tworzyła je. Przyjechawszy z Krasnojarska, gdzie przez ostatnie dwa lata na zesłaniu pracowała w zakładzie produkcji dekoracji architektonicznych, przywiozła pełną walizkę gipsowych odlewów: wybrednych akantów, modylionów, akroteriów, antemionów, antefiksów, a także maleńkie główki aniołów i serafinów w powiciu alabastrowych skrzydełek, albumy artystyczne z reprodukcjami znanych malarzy renesansu, klasycyzmu, francuskiego impresjonizmu, malarskie przybory: farby olejne, akwarelowe, ołówki i pastele różnych barw. Właśnie w tamtych latach, jeszcze w Krasnojarsku, na umownej wolności, kiedy niemal co miesiąc musiała „meldować się”, że nie zamierza odkrywać Alaski, humanitarna władza radziecka w osobie opiekunów z organów NKWD pozwoliła młodym ludziom, w których jeszcze nie zgasło pragnienie wiedzy, wstępować do wyższej uczelni. Jedyny warunek – kandydaci nie mieli prawa wybierać wymarzonej uczelni czy wydziału, za nich ten wybór już został dokonany: jeśli chcesz się uczyć – wstępuj na wydział budowlany Moskiewskiego Instytutu Politechnicznego. Mimo że mama chętniej poszłaby na medycynę czy jakiś wydział humanistyczny – nie było rady: dają – bierz, biją – uciekaj. I ona, wraz z grupą rodaków, zapłonęła chęcią nauki: jeśli nie poszczęściło się z Cambridge czy Harvardem – zgodnie podziękujemy partii komunistycznej oraz wiecznie żywym, Leninowi ze Stalinem, za możliwość nauki w Moskiewskiej Zaocznej Politechnice na „budowniczego komunizmu”. Podczas egzaminów wstępnych mama najbardziej przeżywała, że nie napisze wypracowania w języku rosyjskim. Znakomicie znała literaturę rosyjską; poezję Błoka, Balmonta, Achmatowej, Mandelsztama, Cwietajewej, Jesienina wyuczyła się na pamięć z głosu jeszcze żywych niedobitków rosyjskiego ziemiaństwa; „łagrową” bibliotekę, wyposażoną w najprzedniejszą klasykę rosyjską, przez osiem lat uwięzienia przeczytała od deski do deski. Lecz była uczennica elitarnego czerniowieckiego gimnazjum „Liceul Ortodox” nie znała rosyjskiej gramatyki, w liceum jej nie wykładano; tam uczono łaciny, greki, francuskiego, niemieckiego, rumuńskiego i nikomu, nawet w najgorszym śnie, nie mogło przyjść do głowy, że beztroska, wesoła wychowanka liceum znajdzie się w „więzieniu narodów”, gdzie od czasów cara Iwana Groźnego „we wszystkich językach wszystko milczy, bo błogosławi” i „w głębi syberyjskich rud” jedynym zrozumiałym językiem dla konwojentów jest „wielki język rosyjski”. W tej beznadziei pomogły byłe katorżniczki – „skazane” – absolwentki „Instytutu Szlachetnie Urodzonych Panien”, napisały mamie wypracowanie na wolny temat, pozostawało tylko starannie je „przerysować”. Mama była bystra i tak się starała, że nawet przewyższyła w pisaniu wypracowania „rdzennych Rosjan”, „przerysowała” wypracowanie na solidne „dobrze”, kiedy niektórzy z absolwentów radzieckiego „likbiezu” z powodu niepiśmienności w ogóle oblali egzamin. Szkoła logicznego myślenia, założona w gimnazjum, pomogła jej z naukami ścisłymi, do których nigdy nie miała wielkiej ochoty, pomogło jeszcze i to, że podczas wojny rok uczyła się na architekturze Politechniki Lwowskiej, ta nauka nie poszła na marne i właśnie teraz bardzo jej się przydała. I oto w swoje niespełna 32 lata ona, już po raz kolejny, znów staje się studentką uczelni, która nazywała się „Wszechzwiązkowy Moskiewski Zaoczny Instytut Politechniczny”. Wtedy, w połowie lat pięćdziesiątych, Krasnojarsk, jako duże miasto przemysłowe, rozwinął potężną budowę obiektów administracyjnych i mieszkalnych w stylu stalinowskiego triumfalnego socrealizmu z wyraźnymi cechami klasycznej rzymsko-hitlerowskiej gigantomanii. Za sumienną pracę na budowie mamie powierzają stanowisko majstra w zakładzie produkcji ozdób architektonicznych, które potem, już w czasach chruszczowskiej odwilży, nazwą „budowlanymi nadmiarami”. Młoda majster zgromadziła wokół siebie artystów, wśród których byli i rodacy: Wasyl Turecki z Bukowiny (Storożyniec), Petro Hołowaty z Czerniowiec, Olha Marunewycz ze Stanisławowa, którzy odbywszy w „strefie” swoje „10”, teraz znaleźli się tutaj, na zesłaniu. Do nich przybił i Mykoła Smetanko z Łubniów, bukowińczycy przyprowadzili chudego, wycieńczonego chłopaka do mamy, trzeba go było jakoś ratować i mama zatrudniła go w swoim zakładzie. Mykoła Smetanko bardzo przejmował się, że nie ma talentu artystycznego i praktyki, lecz chłopcy z łagrowego „miriskusstwa” wzięli go w obroty i bardzo szybko Mykoła opanował nieskomplikowaną umiejętność odlewania z gotowych form antycznych fryzów i detali kolumn koryncko-doryckich. Nawiasem mówiąc, Mykoła również wstąpił do tej słynnej Moskiewskiej Politechniki. Praca dla młodych ludzi wydawała się nawet wesoła, bo antyczne dziedzictwo musieli wzbogacać radziecką symboliką: młoteczkami, sierpikami, gwiazdkami, snopami pszenicy, a do tego jeszcze ta „twórczość”, zważywszy na strefę klimatyczną, była dobrze opłacana. Mam nadzieję, że zbudowane na wieki arcydzieła radzieckiego socrealizmu, ozdobione natchnioną pracą bukowińczyków, galicjan, połtawian – absolwentów orderowego GUŁAG-u, którzy pracowali w zakładzie mojej mamy, jeszcze do dziś przypominają krasnojarczykom o „wielkości stalinowskiej epoki”. W tamtym czasie Wasyl Turecki z Olą Marunewycz pobrali się i wkrótce urodził im się syn. Kółko akademickie w Rohiznej, 1930 r.
Marię Majdańską zesłali do Norylska, do „niesławnego Kajerkanu”. Już pod koniec życia, w książce „Moja Golgota”1, napisze: „Pan Bóg podarował mi datę urodzenia 24 sierpnia. To najszczęśliwszy dzień, bo po wielu dziesięcioleciach właśnie w tym dniu narodziło się młode, niepodległe państwo Ukraina, o którym marzyli moi współmieszkańcy wsi, o które walczyli, którego honoru bronili”. Ten honor obronił także wtedy, gdy wypróbowawszy wszystkie środki psychicznych i fizycznych tortur, śledczy urządził mu konfrontację z człowiekiem, z którego podobieństwa do człowieka już nic nie zostało – to była krwawa miazga z opuchniętymi wargami już bezzębnych ust, wybitym okiem i w połowie zdjętym skalpem. Podczas wcześniejszych nocnych przesłuchań śledczy pytał o jakiegoś „Kozuba”, takie nazwisko Kostykowi było nieznane, dlatego z czystym sumieniem chłopak odpowiadał, że takiej osoby nie zna. I wtedy rozpoznał po bezzębnym mamrotaniu głos swojego bojowego przyjaciela i mentora, który nosił pseudonim „Nazar”: „Druhu Jurku, przegraliśmy. A dlatego opowiedziałem im wszystko. Przyznaj się i potwierdź powiedziane przeze mnie, wszystko, co wiesz, inaczej mnie dobiją”. Od usłyszanego Kostyk ledwo nie spadł ze stołka, na którym siedział, oszołomiony patrząc na swojego „vis-a-vis”. Jeszcze chwila – i mógłby się złamać, gdyby nie słowa tego samego starszego brata „Nazara”, które nagle wypłynęły z kipiącego wrzątku jego pamięci: „Druhu, Jurku, (to był pseudonim Kostyka – Konstantyna Majdańskiego), cokolwiek by się z nami stało – my się nie znamy”. I mały Kostyk, opanowawszy się, rzekł, twardo i wyraźnie: „O czym wy mówicie?! Ja was naprawdę pierwszy raz widzę!” Śledczy zrozumiał, że jego zamysł się nie udał, a Kostyk swoją niezłomną wolą uratował dziesiątki, a może i setki swoich rówieśników, którzy nazajutrz mogliby znaleźć się tutaj, razem z nim, w katowniach NKWD. Nie miał prawa się złamać, bo ród jego wywodził się od Koroli, a „pierwszy”2 brat Konstantyn Majdański, który nosił pseudonim „Juraś”, zaledwie o cztery lata starszy od niego, był sotnikiem i jednym z założycieli Ukraińskiej Powstańczej Armii na Bukowinie, stworzył bojówki we wsiach: Dobryniwci, Wasłowiwci, Jurkiwci, Toporiwci, Mamajiwci, Rohizna, zorganizował sieć składów broni, mieszkań konspiracyjnych, dobrał łączników. „Juraś” zginął w swoje niespełna 25 lat, w nierównej walce z enkawudzistami wiosną 1948 roku – roku moich narodzin, a ostatniej kuli nie zostawił dla siebie, lecz wielkodusznie „podarował” zaprzysięgłemu wrogowi… A jego dziadek, były wieloletni wójt, „dwornik”, „primar”3 wsi Rohizna i starszy brat mojego dziadka, który Iwan, a potem syn Wołodymyr – i oni zdecydowali przez pewien czas już jako wolni pracować w Krasnojarsku, aby zapewnić swojej młodej rodzinie byt. Moja zaś mama, doczekawszy się zwolnienia, od razu zaczęła pakować walizki i jedną z nich napełniła skarbami swojej działalności artystycznej. *** Nasz jeszcze niedokończony dom wypełniał się nowymi wiosennymi kłopotami i wokół niego, jak wokół tego dziadkowego ula, „oblatywała się” daleka i bliska rodzina. Dotąd do nas w Ostrycę czy Magalę, z wyjątkiem rodzonego brata babci, Illi, wybierała się tylko młodzież, rówieśnicy Jurka i przeważnie na Wielkanoc czy na Mikołaja, żeby powinszować dziadkowi. Teraz, jak to nieznane ziele, które zielonymi strzałami rwało się spod ziemi, co niedzielę przy naszym świątecznym stole pojawiali się nowi ludzie i za każdym razem, gdy tylko stawali na progu, obficie skropieni łzami i śmiechem znajdowali się w objęciach mamy, babci i dziadka. To, przebywszy swoją katorżniczą drogę, wracali z Syberii krewni. Ale ja o nich nic nie wiedziałam, mnie jeszcze nie wtajemniczano w święte świętych ich drogi krzyżowej… Pierwszy wrócił Kostyk Korol, wnuk starszego brata dziadka, Konstantyna Majdańskiego, pojawił się na długo przed przyjazdem mamy i nie raz bywał u nas, kiedy jeszcze mieszkaliśmy w mołdawskich wsiach: średniego wzrostu, energiczny, o wybuchowym temperamencie, zawsze był prowodyrem zabawy. Nikt nawet nie domyślał się, że za maską młodego, przystojnego wesołka ukrywają się skatowana dusza i ciało dzielnego młodzieńca, którego, po ciężkich torturach w piwnicach NKWD, jako nieletniego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do tej pory wszystkie sprawy wsi rozwiązywał nie „buntami”, a „prawem”, teraz, przez swoich niepokornych wnuków, będąc już w bardzo podeszłym wieku, został zesłany wraz ze swoją żoną, ciotką Domką, w dalekie syberyjskie śniegi, gdzieś aż w obwód mołotowski. Kostyk Korol, przeszedłszy piekło etapów GUŁ-agu, mógł własnym życiem zaświadczyć, „jak hartowała się stal”, kiedy w czerwcu 1953 roku stał się bodaj najmłodszym uczestnikiem powstania norylskiego: „Prosto na nas wycelowano trzy paszcze małokalibrowych armat. Po ciele przeszły dreszcze. Z wojskowymi żarty są złe. Radio co dwie minuty wrzeszczy, sieje strach. Zbieramy ostatnią naradę już tutaj, na dworze, w obecności ludzi. W odpowiedzi słyszymy jedynie zamiar bez wahania bronić naszych praw do końca. Umrzeć, ale nie ukorzyć się, nie poddać się zastraszaniu karnych oddziałów. Zobaczyć by tylko ostatnie minuty tych ludzi! Czego to było warte! Trwoga, a zarazem radość była w ich oczach”. Powróciła Hanna Korol (Anka) – starsza siostra Kostyka, była łączniczką w bojówce swojego pierwszego brata Konstantyna „Jurasia”; w rodzinie Korolów urodziło się sześć dziewcząt i tylko jeden chłopak, Kostyk, Hanna była najstarszą. Wszystkie siostry o wyrafinowanej szlachetnej urodzie, o takich u nas mówią: jak malowane. Przypominam sobie, jak ciotka Anka opowiadała, jak pędzili ją boso, rozebraną, zaśnieżonym polem, strzelając w ślad z automatów, a ona wytrzymała i słowem nie pisnęła o „Jurasiu”. Za ten „spacer” zapłaciła wysoką cenę: już w strefie gruźlica dzień po dniu wyżerała jej łono. Tam, w obozowym lazarecie, zoperowano ją, pozbawiając ostatniej nadziei na macierzyństwo. Słuchając tej historii, dziwiłam się, dlaczego ciotki Anki jeszcze ani razu nie zaproszono do szkoły na uroczyste zebrania, które przeprowadzano z okazji Dnia Zwycięstwa. Tam zawsze występowały pomalowane na „blond”, z domalowanymi tanią szminką „kumaszowymi” ustami weteranki wojny i za każdym razem opowiadały o wyczynie Zoi Kosmodemianskiej, a tutaj, w Sadhorze, mieszka kobieta, która przeżyła takie same tortury: wyrywano jej włosy, pędzono po śniegu, rozstrzeliwano, cudem ocalała, unikając powieszenia! Lecz o jej męstwie i heroizmie ani słowa, ani pół słowa… Naiwne dziecko, które wierzyło propagandzie radzieckiej szkoły, a mama z babcią tymczasem nie pozbawiały mnie tej wiary. Ciotka Anka jeszcze przed aresztowaniem kochała rohoźniańskiego chłopaka, Stepana Katana, on również był w partyzantce, los zetknął ich w Workucie, tam też się pobrali. Aby nie pozbawiać się radości rodzicielstwa, zaraz po powrocie do domu wzięli z domu małego dziecka, sześciomiesięczną jasnowłosą dziewczynkę. Wkrótce, uskrzydlona macierzyństwem, ciotka Anka przyniosła do nas małą piękność i choć znalazła się ona u jakiejś dziewczyny z dalekiej okolicznej wsi, w twarzy i drobnym ciałku już można było odgadnąć wyrafinowane rysy nowej matki. Kiedy dziewczynka podrosła, podobieństwo było takie, że nikt nie mógłby nawet przypuszczać innej matki. A może to dawała o sobie znać piękna bukowińska rasa?.. Niedaleko „Barońskiego ogrodu” zbudowali piękny dom i zasadzili jabłoniowy sad, Stepan był złotą rączką, jeszcze na zesłaniu odkrył w sobie dar cieśli-stolarza artystycznego. W tamtym czasie dopiero zaczęto wprowadzać breżniewowski „Znak jakości”; we wszystkich sferach produkcji, w szczególności w przemyśle meblowym, kwitł brak. Przypominam sobie, jak ludzie drwili z tego wybrakowanego „Znaku jakości”, i kiedy trolejbus przejeżdżał obok fabryki obuwia, której wyroby nie miały popytu, kierowca trolejbusu wykrzykiwał: fabryka „Złoty kapeć”. Znanej czerniowieckiej fabryki mebli wtedy jeszcze nie było, a sława o majstrowatym cieśli, Stepanie Katanie, rosła. Właśnie wtedy w Sadhorze i Rohoźnej rozpoczął się boom budowlany i talent Stepana był na wagę złota, robił wszystko, od stolarki budowlanej po artystyczną intarsję zestawów meblowych. Dla nas również zmajstrował dużą inkrustowaną szafę na książki i niemal królewskie dębowe łóżko. Lecz sława najlepszego cieśli go zgubiła, bo wdzięczni nowi sąsiedzi zawsze przynosili mu butelkę i nie raz ta butelka była napełniona czystym spirytusem z niewyczerpanego źródła czerniowieckiej gorzelni – czasami łatwiej było go zdobyć niż gąsior dobrego bimbru. W tamtych czasach, w odróżnieniu od stalinowskich „pięciu kłosów”, złodziejstwo nawet zachęcano. Przykazanie „nie kradnij” było nienaruszalnym imperatywem, prawem sumienia, swoistą barierą ochronną honoru każdego, kto szanował swoją ludzką godność, do tego czasu, a to koniec lat sześćdziesiątych, kiedy w świetle decyzji KPZR „dogonić i przegonić”, na złamanie karku zaczęto budować kompleksy i kombinaty przemysłu lekkiego i spożywczego. Dopóki w Czerniowcach jeszcze funkcjonowały małe masarnie z recepturą i technologiami starej babci Austrii, zapachu sklepów mięsnych i małych sklepików z niczym bardziej kuszącym nie można było pomylić. Odkąd pojawił się olbrzymi kombinat mięsny, niepowtarzalny zapach Świąt Bożego Narodzenia zaczął znikać. Nieustannym strumieniem, maszyna za maszyną, rzeźnia kombinatu przyjmowała setki, tysiące sztuk bydła i im więcej ich było, tym mniej jakościowych wyrobów mięsnych i wędliniarskich pojawiało się na ladach sklepów. Zamiast tego stopniowo rodziła się nowa klasa i kultura złodzieja w prawie: największym popytem cieszyła się ta praca, gdzie można było coś ukraść i w pierwszej kolejności – to przedsiębiorstwa przemysłu lekkiego i spożywczego: kombinat mięsny, mleczarnia, olejarnia, fabryka pończoch, cukrownia, gorzelnia, ostatnie dwie zostały zbudowane jeszcze za Austrii, a epidemia złodziejstwa rozprzestrzeniła się i na nie. Nad nową „bronią” funkcjonariuszy KGB zapewne pracował cały zastęp doświadczonych psychologów: rząd radziecki świadomie wyznaczał szeregowym pracownikom danych branż niską płacę, przewidując możliwość kradzieży wyprodukowanego produktu. I ludzie stopniowo przyzwyczajali się do swojego stanu, nawet zaczęli nazywać pracę, gdzie można było dobrze się pożywić, „kozyrną”. Deklarując „równość praw pracowniczych”, komunistyczna władza niwelowała zasady osobistej godności, znaczenie człowieka jako jednostki, próbując zaprogramować w ludzkiej świadomości moralność złodzieja. Wszyscy stali się „równi” przed strachem bycia wykrytym z „dowodem rzeczowym”, bo wychodząc z pracy, prawie każdy niósł w „tajemno-intymnej skrytce”
kradzione: masło, mięso, cukier, spirytus. Ale teraz nazywało się to nie „ukraść”, a „dostać”. Nie potrzeba było żadnych elektronicznych systemów obserwacji, żeby w razie potrzeby zatrzymać złodzieja i zatrzymywano go, nawet gdy przy nim nie znajdowano dowodów rzeczowych – znaleźliby wczoraj albo znajdą jutro – rodzinę przecież trzeba jakoś karmić… Lecz teraz był to najbardziej cyniczny, brutalny sposób walki z inaczej myślącymi: w tak dużym, wielotysięcznym przedsiębiorstwie zawsze byli „etatowi” wywiadowcy, „donosiciele” i jeśli doniesiono, że jesteś „niepewny” i wypowiadałeś się wprost lub pośrednio, w formie anegdoty, przeciwko władzy, łapano cię z kilogramem cukru za pazuchą i dawano „wyrok więzienia” za rozkradanie mienia państwowego. Później, kiedy już wstąpiłam do konserwatorium, tak ucierpiała moja nauczycielka skrzypiec z Czerniowieckiej Szkoły Muzycznej. Była to Maestro z bożej łaski – wszyscy jej uczniowie, którzy pragnęli kontynuować swoją karierę muzyczną, po jej szkole za pierwszym razem dostawali się do konserwatorium. Mieszkała w jednym pokoju dużego mieszkania komunalnego w centrum miasta, gdzie oprócz niej mieszkało jeszcze wielu lokatorów. Odessytka, o wybuchowym twórczym temperamencie, w życiu codziennym nie mogła porozumieć się z którąś z sąsiadek i zdecydowawszy się zmienić swoje mieszkanie, zwróciła się do pośrednika-agenta, po dzisiejszemu „brokera”. Okazał się nim znany w Czerniowcach osobnik, powiązany z szeregiem wątpliwych interesów, które rozwiązywały problem wstępu na prestiżowe uczelnie, ówczesnych „deficytów” i, oczywiście, „kwestii mieszkaniowej”. Ten pan miał zwyczaj wszystkich swoich klientów, a także sumy, które otrzymał za usługi, zapisywać w „Czarnym notatniku”, na tę listę ze swoimi „200 rublami” trafiła i moja profesorka. Kiedy „wielkiego machinatora” aresztowano, nie zapomniał zabrać ze sobą notatnika. Do notatnika były wpisane i większe „podarunki”, lecz z jakiegoś powodu ucierpiała tylko moja profesorka, skazano ją na dwa lata kolonii poprawczo-pracy. Tam, w strefie, o mało nie pożegnała się z życiem. Lecz, jak okazało się później, Gertruda Abramiwna Tałał, tak nazywała się moja nauczycielka, zamierzała wyjechać do Izraela i to „komuś” się nie spodobało – ten „ktoś” skorzystał z operacji „komunałka” i wsadziwszy profesorkę za kraty, zatrzymał ją jeszcze na dwa lata w „Związku nierozerwalnym republik wolnych”. A mistrz stolarz, Stepan Katan, przeżywszy dziesięcioletnią syberyjską katorgę, nie wytrzymał i ośmiu lat breżniewowskiej wolności – zmarł na marskość wątroby. Powrócił Sławko Melnyczuk, najpierw do pokoju wdarł się jego barytonowy, dźwięczny śmiech, jakby tam, pod wysokim czołem, dla większej siły głosu, jak w średniowiecznych katedrach, wmurowano akustyczne rezonatory, a potem jego dwumetrowa, postawna postać, niemal zrywając ościeżnice, wdarła się do pokoju i znowu poprzez homeryczny śmiech, konwulsyjne drżenie dziadkowych ramion na piersi Sławka… Dziadek nazywa go synem, a Sławko dziadka – ojcem, bo cała rodzina zdążyła wyemigrować do Kanady i powróciwszy z Workuty na ojczyznę, on został sam jak palec… Mimo 50-stopniowych mrozów syberyjskiej pogody i „konwojenckich serc”, Sławko wyciera duszę z agresywnej sowieckiej leksyki i jak dawniej pozostaje czystym młodzieńcem, który chce śpiewać… Jego powrót przypominał przyjazd naszego Jurasia na wakacje, taka sama rodzinna zgodność miękkiego chóralnego śpiewu – razem wspominają beztroską młodość: ojciec Sławka – proboszcz, mój dziadek – dyrektor szkoły. A dzieci – gimnazjaliści, dla formy uczęszczają na kursy tańców towarzyskich Mykoły Suchowerskiego4 i jednocześnie hartują siłę ducha do walki: wstępują do towarzystw sportowych „Sicz” i „Sokił”, bractw studenckich „Zaporoże”, „Czornomore” i poprzez zawody sportowe hartują narodowego kozackiego ducha. Mama traktowała go jak młodszego brata, a dla mnie on jest wujkiem Sławkiem. Właściwie wszyscy, z którymi mojej matce przyszło osuszyć gorzką czarę stalinowskiego GUŁAG-u, stali się dla mnie „ciotkami” i „wujkami”, inaczej się do nich nie zwracałam. Po karpackich schronach i syberyjskich „łagrach”, Sławko chciał wreszcie skorzystać z pozorów wolności i spełnić swoje marzenie – dotrzeć wreszcie do sceny operowej. Lecz na razie przygotowywał się do wstępu na wydział dyrygencko-chóralny Czerniowieckiej Szkoły Muzycznej. Czasem w niedzielę, na uroczystym obiedzie, już po babcinym strudlu jabłkowym, który podawano na deser, do filiżanki kawy, i on smakowicie pachniał, hojnie posypany cynamonem i cukrem pudrem, zaczynało się rodzinne muzykowanie: dziadek brał do rąk skrzypce, mama siadała do fortepianu, Sławko zaczynał śpiewać: miał głęboki, potężny baryton, głos był takiej siły, że od niego wibrowały szyby. 1 Kost Kołol „Moja Golgota” — Czerniowce wyd. „Trojanda” — 2000 r. 2 Pierwyj brat – kuzyn (miejsc.) 3 Dwirnyk, prymar (od rum. primar – mer, sołtys) – to samo co wójt 4 Mykoła-Celestyn Suchowerski (8 maja 1913, Wełykyj Kucziuriw pod Czerniowcami — 18 sierpnia 2008, Edmonton, Kanada) — działacz społeczny i kulturalny ukraińskiej imigracji oraz diaspory w Kanadzie. Zastępca Przewodniczącego Rządu URL na uchodźstwie. Do 1940 działacz studencki i sportowy oraz adwokat na Bukowinie. Od 1949 w Kanadzie, członek kierownictwa Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowego (UNO). Pierwszy przyjazd do domu z zsyłki do Krasnojarska. Od lewej do prawej: babcia Jewdokija, dziadek Mykoła, Sofijka i Odarka
Tłumaczenie maszynowe
Od tłumacza: Historię każdego narodu można poznać głębiej, czytając dzieła jego poetów. Przekonujesz się o tym, odkrywając włoskie słowo poetyckie w znacznym przedziale czasowym: od XIII do XXI wieku. Poeci zawsze tworzyli własny kodeks literacki jako formę szlachetnej samoświadomości, dlatego nawet w opisie ważnych wydarzeń historycznych ich kamerton daje wierny ton, odzwierciedlając głębokie emocje ludzkiego serca. W czasach Petrarki wierszy lirycznych nie układano w antologie, przeznaczano je do publicznego wykonania, prawie zawsze przy akompaniamencie muzyki i śpiewu. Jednak nawet w głęboko lirycznych tekstach wybitnych włoskich autorów od starożytności po współczesność znakomitymi dominantami są Bóg, wojna i miłość. Miałam szczęście po raz pierwszy przetłumaczyć wiersze wielu poetów dawnych stuleci, dotąd nieznanych ukraińskiemu czytelnikowi, i odkrywając dla siebie ich świat poetycki, nie można pozbyć się wrażenia, że rozmawiasz ze współczesnym. Te wiersze to „wieczne gwiazdy, kierowane muzyką liczb”, jak pisano o Petrarce, ale stulecia włoskiej poezji złożyły w jasne konstelacje wszystkie dzieła, za którymi kryje się zdumiewająco bogaty i różnorodny rejestr imion, i z przyjemnością przedstawiam je czytelnikowi przyszłej antologii. Walentyna Dowydenko
Compiuta Donzella z Florencji Uważana za pierwszą wiarygodnie znaną włoską poetkę. Jej twórczość datuje się na drugą połowę XIII wieku. Prawdziwe imię jest nieznane, a pseudonim Compiuta Donzella oznacza „doskonała młoda dama”. Z wierszy napisanych dialektem toskańskim znane są trzy wykwintne sonety z użyciem stylu i leksyki trubadurów, które świadczą o znajomości „prowansalizowanej” poezji szkoły sycylijskiej. Wyobrażenie o niej jako o mistyfikacji literackiej jest obalane przez świadectwa literackie współczesnych. Wszak dworna poetka to zjawisko niezwykłe w ówczesnych Włoszech, kiedy nawet piśmiennych kobiet było niewiele.
*** W porze, gdy rozkwit liści i kwiatów opromienia radością i miłością lico młode, nie śpią ogrody z ptakami w gałęziach, bo grają na przemian strumienie i struny. Amurowi hołdy składają wszyscy na świecie. Wtedy i sługa znajdzie swoją fortunę, i każda panna młoda jest na widoku. Mnie tylko smutek ściele ciemne runa. Nie zlitował się mój ojciec nad cierpieniem, z niekochanym łącząc nasze ręce. I żal tego wiecznego złożenia w ofierze obmyję ja łzami z rozpaczy, bo dni moje mijają bez miłości. I nie cieszą kwiaty, i nie pachną łąki.
*** Chciałabym ja porzucić świat i Panu służyć, zrozumiawszy jeszcze od młodych lat nadziei marność. Bo zdolne nie tylko dobro tutaj pędy puścić, pielęgnuje i bezprawne zło nieprawy cel.
Szlachetności subtelne uczucia już nikomu cenić, ostatnimi witają honor i szczerą prostolinijność. Więc ja, z wyboru cudzego, nie chcę w parze żyć, przyjąwszy od grubiańskiego tłumu fałszywą wystawność.
Niemiły świat mi, jeśli w życiu jedno czeka – iść z niekochanym do ślubu, jak na hańbę sobie.
Służyć Panu Chrystusowi mój ojciec nie pozwala, w domu rodzinnym mnie nie słyszy, zaiste.
Za kogoż on mnie odda – sama siebie pytam, z kim ja młode lata zmarnuję w żalu?
Francesco Petrarca (1304–1374) Wybitny włoski poeta i kronikarz, wczesny humanista, nazywany „ojcem humanizmu”. Sonety Petrarki uważane są za wzór gatunku. Język dzieł Petrarki, Dantego i Boccaccia położył fundament pod współczesny język włoski. Nieodwzajemnioną miłość do kobiety o imieniu Laura, którą po raz pierwszy spotkał w 1327 roku w awiniońskim kościele św. Klary, Petrarca opisywał potem przez czterdzieści lat w licznych sonetach i innych wierszach „Cancioniera”. W 1341 roku w Rzymie Petrarkę, jako poetę, wieńczą wieńcem laurowym, staje się pierwszym od czasów antycznego Rzymu, kto dostąpił tego zaszczytu. Swoją bibliotekę rękopisów Francesco Petrarca zapisał miastu Wenecja.
*** Błogosławiony ów dzień, i czas, i miesiąc roku, szczęśliwej pory darowana minuta. W czarownym kraju ulubione miejsce, gdzie zniewolił mnie ów wzrok wielkooki. Błogosławione owo drżenie, co niby przypadkiem nim serce przejmuje Amora gra niewinna. Drgnie cięciwa i już strzała niepowstrzymana na wieki zostawia w sercu ból głęboki. Błogosławiony ów chór kancon pełnogłosych, którymi sławię ja imię mojej damy. I wszystkie nadzieje, i gorzkie westchnienia i łzy! Błogosławione arkusze, wyszywane w bezsenności, że z nimi stanę ja na wiecznym progu śpiewakiem tylko jej oczu bezdennych.
*** Z ciężarem wielkiego zapomnienia stateczek mój pokonuje sztorm chłodny. Między Scyllą a Charybdą dzisiaj steruje pan i kat mojego życia. Wiosłem mąci gniew i współczucie, tak, że niesie nas burza w tłum otchłani. Żagle podarte, lecz lecieć gotowe, jeśli nadzieja wabi w przyszłość.
Deszczami łez, mgłami uraz osłabłe wanty, skręcone liny bezmyślnie ktoś porzucił na pokładzie. Mojej czułości dwuoki znak zgasł; w falach martwa twórczość, jak pisać, kiedy już tracę wiarę w porcie?
Luigi Pulci (1432–1484) Urodził się we Florencji. Był blisko związany z Lorenzem Medyceuszem. Jego poezja jest bliska ludowej, Pulci wirtuozowsko kultywował jej formy i motywy. Buffonada, ludowy rubaszny humor w dużej mierze stały się prekursorem stylu Rabelais’go, na którego Luigi Pulci wywarł znaczący wpływ. Fabułę swojego poematu z 28 pieśni „Wielki Morgante” („Morgante Maggiore”) zaczerpnął z dzieł włoskich ulicznych opowiadaczy, tak zwanych cantastorie. Lecz obok tradycyjnych obrazów epickich bohaterów, którzy istnieli w historii i folklorze, Pulci przedstawił oryginalne komiczne postacie oddanego Rolandowi olbrzyma Morgante i jego nierozłącznego towarzysza Margutte, oszusta, żarłoka, hulaki.
„Wielki Morgante” (fragment) I odpowiedział Margutte im: „Ja upewniłem się ostatecznie, że w mig rozpoznaję, gdzie czarne idzie błękitne. Jest smak z twardego mięsa, jest prosię mleczne, i wierzę, że i w maśle ono mi przydatne. Jeśli nie mam piwa, znajdę moszcz świąteczny: w zabawnym i cierpkim staje się lekkim i sycącym. Lecz winom, co z beczki, jestem wierny do ostatka! I wierzę w długowieczność tego, kto pije je z rana. Puszystszy bochenek – to w pierożkach nadzienie, (Wszystko oddała, jak matka, dla dzieciaczków małych). Dlatego w moich modlitwach – duszona wątróbka, chociażby na trzy kawałeczki podzielona cieniutko. Do czego to prowadzę – sądźcie z takiego czynu: oto lodowy sopel w moim kuflu dzwoni: choć Mahomet niby moszcz zabrania, kto wierzy przesądom, gdy prawdziwą wiarę ma?..
*** Puśćcie mnie do sali, gdzie uczty i bankiety! Dla kielicha — te ręce, szybkie do tańców nogi: Piękno i szlachetność w bujnym bukiecie! Tylko krewnych mijam, ich siermięgi ubogie. Hańbić się nie będę ja za drobną monetę! Lecz w kim widzę zdobycz, jak pies, idę do niego. Opowiadam na chybił trafił, siódmy czy dziesiąty raz, Ugodowe te rzeczy, w których kłamstwa wiele. Jeśli zaś odnajdzie oko sobie przynętę łakomą, to lepiej nie wypytuj o mnie bez okazji. Te wieczne wędrówki – jednakowe za każdym razem, lecz wierzę, że i tobie ja nie zadaję tym szkody. Za kwiatek rozkoszy, czemuś zwiędły od razu, mam oprócz korzyści jeszcze jedną przygodę. Cnoty zaś ministerskie, galantne ich maniery znam w inny sposób w alkowianym eterze...
Wąwóz Ronceval ...I stało się słońce jak ogień krwawy. Kogoś kolor ten pozbawił odwagi. I wciąż nie przerażało to tak duszy, Jak dno otchłani, zwane Ronceval, Gdzie Saraceni padali jak gruszki, I zła poczwara niosła ich na bal. A Ronceval przypominał patelnię, Gdzie krew wrzała niczym rzeka śmiertelna. Rozszarpane ciała, kości wszędzie. W piekle tak bulgocze w kotłach, Jak w tym chaosie zmieszały się konie i ludzie. W Ness nie widzieli tego nawet w snach. A wiatr niósł, jak w szybkim pościgu Nie bryzgi krwi, lecz kłęby czerwone... Lorenzo Medyceusz (1449—1492) Władca Florencji w latach 1469—1492, poeta, mecenas, wnuk Kosmy Medyceusza Starszego. Urodził się we Florencji. Pochodził z rodu Medyceuszy, przejął władzę nad Florencją po swoim ojcu. Wzmacniał władzę Medyceuszy, posiadając talent dyplomatyczny i nieustannie demonstrując potęgę oraz siłę rodu. Był mecenasem, wspierał artystów i humanistów, co uczyniło Florencję prawdziwym ośrodkiem Odrodzenia, naukowości, hedonizmu. Nosił przydomek Wspaniały (Magnifico). Opisał przyrodę i realny świat z własnymi świadectwami uważnego obserwatora o ostrym spojrzeniu. Lorenzo szczerze zachwycał się pięknem, kochał życie wiejskie, był prawdziwym malarzem świata zewnętrznego. Zajmując się różnymi gatunkami poezji, które odnajdywał m.in. w kulturze ludowej, udoskonalał je do rangi wysokiej sztuki, kultywując nową poezję. Ironiczna Florencja Botticell*, twoja reputacja jest tu znana. Botticell, mówię, bezdenna beczko! Przez wszystkich zauważony, jak chciwa mucha w domu, tyle bajek o nim wśród mieszczan krążyło! Zaproszą go, bywało, na obiad czy kolację, to nie głuchy przecież: pierwszy przyjdzie, bo zaprosili! Dlaczego więc rozdziawiają gęby na gościa, jak na pieczeń, choć gość na was, skąpców, jeszcze gęby nie rozdarł? Idzie Botticell i dzbanem pękatym drażni czeladź! Opuścić taką gościnę zmuszają nie troski: On wstydzi się przed ludźmi, że ma bardzo krótką szyję. Chciałoby się, jak u bociana – ten w każdą pogodę połyka i nie może się najeść, i szuka sobie pożywienia. A miejsce, gdzie stawiają potrawy, już nie odda nikomu! A weźmie po kolacji z kurczakiem jeszcze makaron! Jego wszechmocne ciało już by ruszało do domu, lecz żadna z galer, co ładownie wypełnia w Ponente**, nie zdoła nijak dostarczyć persony tak znanej! *Gra słów z nazwiskiem słynnego florenckiego malarza Sandro Botticellego, co po włosku oznacza “beczka” **Zachodnie wybrzeże Michał Anioł Buonarroti (1475—1564) Michał Anioł di Francesco di Neri di Miniato del Sera i Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simoni urodził się w Caprese. Wybitny włoski rzeźbiarz, malarz, architekt, poeta, inżynier. Jego dzieła uważano za najwyższe osiągnięcie sztuki Odrodzenia jeszcze za życia mistrza. Poezję zaczął pisać dość wcześnie, ale wiele z nich autor zniszczył własnoręcznie, zachowało się około 300 wierszy. Spuściznę literacką Michała Anioła Buonarrotiego ocenia się jako jeden z najjaśniejszych przykładów tamtej epoki. Za życia zbiór poezji nie był publikowany, pierwszy tom wydrukowano w 1623 roku.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
*** Serce z siarki, ciało z kądzieli, Kość, co przypomina suchą trzaskę. Porywczy w pragnieniu złego losu ważą w rozpaczy, a smutek pustyni duszę spotyka, co obecnie wesoła. Namiętność niesie ich bez hamulców i steru, potem laska ślepego trzyma. Słaba przyczyna szuka siedliska. Błyskawica zaś pierwszym ogniem oświeca, tak i artysta, gdy z nieba zejdzie płomień natchnienia i w sercu wskrzesnie, w mękach zmaga naturę cielesną. I nasłuchuje Tego, kto prowadzi, Serce z Czyim w unisonie kołacze.
Pietro Bembo (1470—1547) Włoski humanista, poeta, krytyk literacki, uczony, kardynał. Był wybitnym członkiem Akademii uczonych Alda Manucjusza. Bembo miał wielki wpływ na kształtowanie się języka włoskiego, poświęcając szczególną uwagę dialektowi toskańskiemu jako podstawie języka literackiego. Swoimi utworami odnowił zainteresowanie twórczością Petrarki, dając początek poezji petrarkizmu. W stylu Petrarki stworzone są liczne sonety Bembo. W jego obszernym dziedzictwie literackim najsławniejszymi stały się „Rozmowy asolskie” — dialogi w języku włoskim prozą i wierszem, w których obecny jest wpływ neoplatońskiej filozofii miłości i piękna, boskie pochodzenie miłości i stopniowa jej transformacja z zmysłowej w duchową.
Do Veroniki Gambary Delikatny dźwięk rozpoznaję. Tak lekko brzmi Tylko promieni miraż, który wyście tkali. Tam, gdzie byłem kiedyś, gdzie na mnie czekała po długich latach niezapomniana chwila. Ta piękna dłoń, jak koronkową nić, promieniste potoki w węzeł zebrała, lecz mój promień czemuś do czasu odchylała, czy od niej on pragnął się ochronić: każda kara dla was tylko grą była, cieniem śmierci, którą zawdzięczam miłości, co tak mało uwagi jej zasłużył. Czystości waszych czarów ta chrapliwa pochwała i serdeczne pragnienie, przebudzone znowu, jak kwitnąca łąka, co z wiosną ożyła.
*** Ten dźwięk, jak przebudzi się ziemia po długich mrozach, Strumień poniesie w dolinę przebudzone echa wiosenne, Wychodzi jeleń młody z leśnej polany. Dusza zatrzepocze, jak delikatne i lepkie pędy wierzbiny.
I ponad szczyty czy za nurtem szumiącym, co pianą znosi Wszystkie przeszkody, z dala od obejścia ludzkiego i pasterskiego stanu, Krąży on długo po łąkach w kwiatach wonnych I wszędzie pragnienie niezaspokojone świata donosi.
Nie ma strachu, że arkan jego w locie stromym zatrzyma, Jeśli nie trafi w udo niespodzianka, zła i błyszcząca Od wprawnego łucznika w lesie głębokim i zasadzce wiernej.
Tak ja nie boję się, że jutro, zapewne, od rany zginę, Otwarty idę przed strzały oczu waszych, Donno, czarownych. I każda strzała w bezbronne serce i mierzy, i trafi.
Vincenzo da Filicaja (1642—1707) Arkadyjskie imię — Polibo Emonio, autor patriotycznych kancon i sonetów, członek Akademii della Crusca oraz Akademii Arkadyjskiej, jeden z założycieli włoskiego klasycyzmu. Pochodził z florenckiej rodziny senatorskiej, uczył się na Uniwersytecie w Pizie, gdzie zdobył wykształcenie prawnicze. W swoich wierszach wysławiał miłość, lecz po stracie ukochanej kobiety motyw sonetów zmienił się, poeta przeszedł na tematykę religijną i patriotyczną. Jego poezji przypisuje się melodyjność i plastyczność. Najpopularniejszym stał się sonet 83, w którym opłakuje nieszczęście Italii, która przez piękno staje się nęcącą zdobyczą dla wrogów i zbyt słaba, by walczyć z nimi do zwycięstwa.
Italii Italio! Tobie nieszczęsna dola fatalny dar – to piękno dała! I otworzyła wieczną bramę zła w przyszłość z wieńcem cierpień i bólu.
Żebyż twoje piękno pielęgnowała wola! Czy ty chociaż silniejsza byś była, ty byś każde drapieżne spojrzenie ostrzegła, jak zwierza, co wyśledzi znienacka!
Nie widziałaby alpejskich rodzinnych stoków w potokach krwi i błyskawicach armad! I nie piłaby trzoda Gallów z fali twojej Po! I nie znalazłby się bułat w cudzych rękach! Bohaterowie śpią w mogile… I na wino ktoś wyciska winogrona.
Amalia Guglielminetti (1881—1941) Włoska pisarka, poetka. Urodziła się w Turynie. Jej wiersze nazywano najdroższym naszyjnikiem, nowym i czarującym. Krytycy porównywali Amalię Guglielminetti do Gaspery Stampa i Safony, zauważając także wpływ na jej twórczość D’Annunzia. Amalię łączyły bliskie osobiste i twórcze relacje z poetą Guido Gozzano. Jednak ostatnie lata życia po próbie zrobienia kariery dziennikarskiej w Rzymie poetka spędziła w samotności. Zmarła tragicznie po urazie nabytym w związku z bombardowaniem Turynu.
Wietrzny wieczór Słodko iść wieczorną ścieżką pod górę, wiatr mi otwiera objęcia szalone – co tam miłość! Jeszcze wzgórza ledwie zielone, żaden znak wiosny nie otworzy się wzrokowi.
Słodko iść! W tym miejscu ironia wkrótce użądli mnie – bo z wiosennego snu dokładnie znowu obudził się ten, kto kocha cierpiąco, i zaśmieje się, że głupota pokonana chora.
O, to krótkie kłamstwo rozwikłuję łatwo, stan beztroski, grę losu, na próżno ogrzaną.
Lecz od pokory czy dumy wciąż jestem daleka, bo odtąd ostrożna odwaga ze mną.
Tylko ciekawie nowej niespodziance radować się! I innej przynęcie tego kłamstwa czarownego.
Gabriele d’Annunzio (1863—1938) Prawdziwe nazwisko — Rapagnetta. Włoski dramaturg, poeta, działacz polityczny. Do początku XX w. miał reputację najsłynniejszego włoskiego literata. Wcześnie odkrył w sobie talent poetycki, jeszcze w szkole wydał zbiór wierszy. Poezje Gabriele d’Annunzia miały wielki wpływ na akmeistów. Jako prozaik uważany jest za jednego z założycieli realizmu w literaturze włoskiej. Pierwsze wydanie jego utworów w Imperium Rosyjskim wyszło na Ukrainie (Kijów, 1904 rok). Spektakl o tragicznej miłości według dramatu d’Annunzia „Francesca da Rimini” wywarł niezapomniane wrażenie na aktorce Wierze Chołodnej.
Chłodne słowa moje w wieczornej porze. Świeży wiatr w górze szeleści gałęziami, jakby garść morw między liśćmi ktoś wyzbierał w milczeniu i spóźniony, a wysoka drabina sięgnie gwiazdozbioru, krzyżuje srebrne ciało pnia. Dopóki chłód nocny otwiera bramy, ciemną koronę obramowuje w srebrną ramę. Na błękitnym progu, gdzie pokoje naszych snów, rozesłał mglistą chmurę pełny księżyc. I cicha wiejska okolica w zagłębieniu chłodu nad rzeką z nadzieją pokoju i spokoju sen wychyli z nocnej czary. Tego pokoju, którego nie pozna, bo nad ranem wszystko znika. Sławię porę wieczorną, z obliczem jak perła, gdzie niebieska woda cień powiek zamyka. Najsłodsze słowa moje w wieczornej porze, jak deszczu szum w stromym nurcie. To pożegnanie wiosny pod skrzydłem wzgórza z wiązów i morw oraz łuków pinii. Z pędami dzikiej róży, które cicho grają na powietrznej harfie i rytm tracą. Jeszcze pszenica na stokach nie płowieje, ale sianem wyblakłym trawa się kładzie. Bratnie grupy sadów, czujne oliwki. Promień uśmiechem zbladłym i migotliwym znak święty kładzie im na owoc wiosenny. Sławię porę wieczorną za szaty twoje wonne! Pas z frędzlami cię otula, złotawe końce, niczym gałąź wierzbowa. Będę czytać wiersze tobie, gdzie rymy o miłości, i nimi śpiewają rzeki. Mowa wiecznych źródeł ożywa z nimi, pokrytych cieniem gałęzi, co splotły się na wieki i świętości tych gór strzegą niewidzialne. Szepnę tobie potajemnie, że te wzgórza, ich wygięcie wzdłuż jasnych horyzontów, jak usta, które zamknął zakaz. I słowa, nie wypowiedziane w wieczornej porze, w obliczu zarumienionym pulsują w skroniach, nie zdradzają żadne ludzkie pragnienie. Tylko w ciszy bezmownej, niczym pożegnalnej, migotać będą czule i pocieszająco, tak, jakby duszy ta pora wieczorna zapowiedź pięknej niesie miłości. Sławię stan niebytu – pora rozsiewania twoich zmierzchów, niczym z wieńca suchych kwiatów ktoś pyłek roztrząsnął. Z niego pierwsze gwiazdy na ciemnym niebie rozbłysną.
Tłumaczenie maszynowe
Ten wywiad ze znanym pisarzem odbył się
Ludmiła PUSTELNYK
„Wojna na Wschodzie Ukrainy ma wszystkie cechy wojny światowej” — Co w ogóle dzieje się teraz ze światem i krajem — z punktu widzenia pisarza? Kosmos tupnął na nas nogą czy, jak zawsze, to „masoński spisek”?
— Odkąd rozpoczęła się wojna rosyjsko-ukraińska, przekonaliśmy się, że ten świat jest zbyt kruchy i nieprzewidywalny. Jeszcze niedawno była choć jakaś pewność co do istnienia ustalonego porządku światowego, skuteczności prawa międzynarodowego, efektywnej dyplomacji — przynajmniej między krajami obozu demokratycznego. Okazało się jednak, że nie: wszystko to znajduje się na poziomie państwowego egoizmu, politycznej nierównowagi, bezpłodnych oświadczeń, które zacinają się na poziomie deklaratywnego zaniepokojenia.
Tymczasem wojna, która toczy się na wschodzie Ukrainy, ma wszystkie cechy wojny światowej. Był nawet czas, kiedy w tej wojnie zginęło więcej obywateli państw obcych niż Ukraińców. To wtedy, gdy Rosjanie zestrzelili pasażerskiego Boeinga-777. Wtedy 298 ofiar przewyższyło liczbę naszych poległych w tamtym czasie. Ale świat to przełknął. Światu opłaca się, żeby cały ciężar walki brała na siebie Ukraina. Niektórzy nasi zachodni partnerzy lubią cytować Bismarcka, że umowy z Rosją nie są warte papieru, na którym zostały napisane. Jednak wstydliwie milczą, że to samo można powiedzieć o Memorandum Budapeszteńskim. A pod nim przecież widnieją podpisy nie tylko Rosji, ale także USA i Wielkiej Brytanii! Oto taka „dżentelmeńska” umowa.
Tymczasem Ukraina już nie po raz pierwszy w swojej historii znalazła się sam na sam z najbardziej krwiożerczym agresorem. Wstyd patrzeć, jak płaszczy się przed Rosją Francja, jak powściągliwie zachowuje się Niemcy, jakby do tej pory nie otrząsnęły się z dawnych porażek w wojnach z tym potworem. Jeszcze bardziej przykre jest to, że zachowanie wpływowych zachodnich polityków czasami zależy od rosyjskich petrodolarów. To znaczy, że w Unii Europejskiej, do której tak szczerze dążyła Ukraina, też jest korupcja, nieczyste lobbowanie takich czy innych interesów.
O światowej słabości i niepewności można mówić, między innymi, także w kontekście bezradnej walki z koronawirusem. Zobaczyliśmy, że współczesna nauka nie jest w stanie skutecznie pokonywać śmiercionośnych zagrożeń, a zatem świat w każdej chwili może w ogóle znaleźć się na krawędzi zagłady. Wojny hybrydowe, hybrydowa polityka, dyplomacja, medycyna, hybrydowe odżywianie, jakaś totalna hybrydyzacja ludzkiego bytu.
Ale nie jestem kaznodzieją apokalipsy. Przeciwnie, zmierzam do tego, że na tle takiego globalnego chwiania się Ukraina musi uwierzyć we własne siły i dokonać wreszcie swojego cywilizacyjnego przełomu.
— Pańskiego „Czarnego Worona” czytają także na froncie, to naprawdę — powieść narodowa. Jaka historia związana z jej czytaniem stała się dla Pana najbardziej cenną? Tragiczna czy wzruszająca?
— O, takich historii jest wiele i trudno mi wyróżnić tę najbardziej charakterystyczną. Widziałem swoje książki zaczytane, jak to mówią, do dziur, w okopach, wiało od nich swądem i prochem. Wiem, że wielu chłopaków „Czarny Woron” wezwał na Majdan, a potem — także na wojnę.
Wzruszającą historię usłyszałem w Czernihowie od mamy Bohatera Ukrainy Ołeha Łoskota, pani Ksenii. Jej syn był aktywnym uczestnikiem Rewolucji Godności. Z Majdanu wrócił do domu z książką „Czarny Woron”. Ta powieść, nawiasem mówiąc, była hitem w bibliotece, która działała podczas rewolucji w Ukraińskim Domu. Tak więc, Ołeh przywiózł „Czarnego Worona” do domu i poprosił matkę, żeby przeczytała tę książkę, bo „to o nim”. Potem poszedł na wojnę jako ochotnik, a matka czytała powieść bardzo powoli, bała się, że będzie tam tragiczny finał. Tak się złożyło, że Ołeh w ostatniej walce został sam na sam z wrogiem. Ranny, ukrył się na opuszczonej farmie, ale miejscowi nieludzie go wydali. Ołeh walczył do ostatniego naboju, a potem, żeby nie dostać się do niewoli, wysadził się granatem. Tytuł Bohatera Ukrainy otrzymał pośmiertnie. Teraz, mówi jego mama Ksenia, obok portretu syna w jej domu stoi książka „Czarny Woron”.
— O ekranizacji Pana powieści są sprzeczne opinie. Ktoś zachwyca się, a ktoś mówi, że film przegrywa z książką. A jak Panu podoba się kino?
— Cóż, wiedziałem, że film będzie przegrywał z książką. Inaczej się nie da. Widzowie mieli zbyt wysokie oczekiwania, dlatego nie obyło się bez rozczarowań. Chociaż większości przypadł do serca. Mimo wszystkich niezadowoleń, cieszę się, że wreszcie jest film fabularny o Chołodnym Jarze. Wielu ludzi po raz pierwszy dowiedziało się o powstańczym oporze przeciwko moskiewskiej okupacji w środkowej Ukrainie. Myślę, że nakręcić arcydzieło za 20 milionów hrywien jest nierealne. Jeśli natomiast wziąć pod uwagę te niezwykle trudne warunki, w których powstawało to kino, wszystkie te przeszkody, które czynili bardzo wpływowi ukrainożercy, to uważam tę ekranizację za zwycięstwo. „Czarny Woron” wygrał pitching Derżkino, ale mało kto wie, że prawie całe finansowanie państwowe zostało potem zabrane, okazało się ono czysto symboliczne.
„Na całym świecie są siły, które systemowo zajmują się antyukraińską propagandą” — Swego czasu głośna stała się historia z Jerzym Hoffmanem, sławnym polskim reżyserem, który najpierw brał się za ekranizację „Czarnego Worona”, a potem skandalicznie odmówił. Czy teraz Pan wie, dlaczego? Co (kto) naprawdę stało za tą odmową?
— Już wspomniałem o przeszkodach, które czyniono ekranizacji „Czarnego Worona” ze strony moich, delikatnie mówiąc, oponentów. W przypadku Hoffmana także widać ślady ich brudnych rąk. Właśnie w tym czasie Hoffman kręcił swoją „Bitwę Warszawską”. Na premierze tego filmu w Kijowie powiedział, że przyjechali do niego jacyś nieznani mu ludzie i zaproponowali dodatkowe 6 milionów dolarów do kosztorysu, żeby nakręcił „Bitwę Warszawską” w formacie 3D. Wcale nie chcę powiedzieć, że było to związane z odmową od „Czarnego Worona”. Ale zawsze, kiedy tę powieść tłumaczono za granicą, pojawiali się jacyś nieznani ludzie i odradzali wydawcom oraz tłumaczom podejmowanie się takiej pracy. Czasami im się to udawało.
Wtedy przekonałem się, że na całym świecie są siły, które systemowo zajmują się antyukraińską propagandą. Nawet na poziomie zjawisk kultury. I na to nie brakuje im ani pieniędzy, ani innych brudnych środków. Szkoda, że dają się na to nabrać nawet autorytatywne osoby. Tenże Hoffman, kiedy wyjaśniał swoją odmowę ekranizacji „Czarnego Worona”, nagle zaczął mówić terminologią Tabacznyka. Że niby to powieść antyrosyjska, ksenofobiczna i tak dalej. Zrozumiałem, że z maestro dobrze popracowano, niech nawet przez „jakichś nieznanych mu ludzi”.
— W filmie najeźdźcy pokazani są jako wystarczająco okrutni, jednak nie na tyle, jak to opisano w powieści. Pana zdaniem, obraz na tym stracił czy zyskał? Czyje to było życzenie: uniknąć scen rozprawy nad zakonnicami w klasztorze, na przykład, innych scen czerwonej przemocy?
— Nazwać tych ludzi z imienia i nazwiska jest mi teraz trudno. Mogę się pomylić. Ale jeden ze scenarzystów (a zmieniali się oni, tak jak reżyserzy, przez dramatyzm całego projektu w ogóle) przyznał mi się, że otrzymał polecenie złagodzenia okrutnych scen. I nie tylko okrucieństw najeźdźców. Na przykład, była jeszcze śmieszna rada, żeby nie wieszać Moskali, a tylko rozstrzeliwać.
Czy film mógł zyskać na takiej „humanizacji”? Nie, oczywiście. Białe rękawiczki na wojnie wyglądają absurdalnie. Prawdopodobnie takie korekty wydarzeń stały się jedną z przyczyn pewnych rozczarowań widzów. Dlatego na pokazach premierowych zawsze prosiłem widzów, aby abstrahowali od powieści i oglądali film jako osobne dzieło o walce w Chołodnym Jarze. — Czy ma Pan poczucie déjà vu, powtórki z historii — że kraj zbyt zbliżył się do tego opisanego w „Czarnym Woronie”? W ogóle, czy możliwe jest tak tragiczne powtórzenie? — Powtarzanie się historii stało się już prawdą, zwłaszcza dla nas, Ukraińców. Lekcje historii powtarzają się dla tych, którzy ich nie przyswoili i nie wyciągnęli należytych wniosków. To znaczy, nie wynieśli z nich nauki. Wojna rosyjsko-ukraińska z lat 1918–1921 też była hybrydowa. Rosja tworzyła tutaj, w Charkowie, swoje marionetkowe rządy i w imieniu narodu ukraińskiego wzywała na naszą ziemię swoich moskiewskich „wyzwolicieli”. W składzie osobowym czerwonych pułków, nazwanych tak po ukraińsku — Taraszczański, Bohański — była przeważająca większość Rosjan. To samo widzimy dzisiaj na Wschodzie. Ale nie dopuszczam takiego, jak wtedy, tragicznego finału. Obecnie jesteśmy jednak inni. Za czasów niepodległości wyrosło pokolenie Ukraińców, którzy nie wyobrażają sobie siebie pod imperialną „opieką”. Najlepsi z najlepszych gotowi są oddać — i oddają — swoje młode życie za swój kraj. No i świat zachodni, który podczas tamtych zmagań wyzwoleńczych nie widział Ukrainy na europejskiej mapie, teraz zmuszony jest zmienić swój stosunek do największego pod względem terytorium kraju w Europie. Chociaż właśnie ta największa terytorialnie przestrzeń z jej potencjałem zasobowym wielu najbardziej uwiera. „Interesuje mnie tylko jeden Wasyl Hołoborodko — wielki poeta z Ługańszczyzny” — Czy jest Pan optymistą? Mam na myśli wymiar globalny, kwestię losu Ukrainy. — Jestem umiarkowanym optymistą. Wiem, że przed nami wciąż leży długa i skomplikowana droga do celu. Największym problemem wewnętrznym pozostaje nawet nie korupcja, a piąta kolumna ukrainofobów, którzy czują się tutaj pewniej niż siły patriotyczne. Należą do nich wielkie kapitały, prawie wszystkie kanały telewizyjne, przede wszystkim informacyjne, otwarcie i bezkarnie prowadzą antyukraińską propagandę. Ci ludzie zbierają się całymi stadami w programach telewizyjnych, rozmawiają po rosyjsku i przy tym cynicznie skarżą się, jak uciskany jest język rosyjski na Ukrainie. Brutalnie szkalują naszych bohaterów narodowych — Banderę, Szuchewycza, żołnierzy UPA, a poproście ich, by wymienili choć jednego akceptowalnego dla nich bohatera, który w XX wieku oddał życie za niepodległość Ukrainy, nie wymienią żadnego. Bo dla nich ta niepodległość nigdy nie była wartością. — Swego czasu Pana powieść „Czarny Woron” wsparła Hanna Herman, która dzisiaj kategorycznie wypowiada się za „wodą na Krym” i składa inne „dziwne” oświadczenia. Nie było chęci, by również publicznie na nie zareagować? — To nie jest mój zawód — reagować na dziwne oświadczenia. — Czy kiedyś wyrażone przez Pana stanowisko dotyczące budowy muru z Donbasem i kolonizacji Krymu pozostaje niezmienne? Rozumiem, że to pytanie retoryczne — ale co z nimi w ogóle robić? — Budować skuteczny kraj w realnych granicach, do którego podczas geopolitycznych przełomów z radością przyłączą się wszystkie rdzennie ukraińskie ziemie. Ale na naszych warunkach. — Załóżmy, że są tam już ustawione nasze flagi, de iure — Ukraina, a de facto — wciąż ten sam „ruski mir”. Ale to właśnie Pan decyduje o pierwszych krokach ukrainizacji regionów. Jakie by one miały być? — Dajmy spokój z „załóżmy”. Na wszystkich terenach Ukrainy musi obowiązywać jej Konstytucja i prawa. Tam wszystko jest powiedziane. Bez żadnych pokrętnych statusów. Po ukraińsku zaczną mówić nawet w Afryce, jeśli bez tego języka nie da się tam obejść, by żyć pełnią życia. — Niby powtórzenie poprzedniego pytania, ale nie do końca: ludzi, którzy tam mieszkają i zważywszy na wszystko, czemu są poddawani: jak możliwe jest przywracanie ich do naszej przestrzeni kulturowo-socjalno-politycznej? Mam na myśli nie jawnych zdrajców i przestępców, a tych, którzy takimi stali się mimowolnie, pod naciskiem rosyjskiej machiny państwowej. Otrzymali rosyjski paszport z elementarnego instynktu samozachowawczego, pochodzili 9 maja z „nieśmiertelnym pułkiem”. A jutro będą tak samo „oddanie” śpiewać „Szcze ne wmerła…”. — Ich nie trzeba przywracać, to niemożliwe. Oni sami wrócą do atrakcyjnego kraju, o którym mówiłem. Ale u nas póki co wszystko jest na odwrót. Krym zaanektowano, a na Ukrainie w tym czasie katastrofalnie spada hrywna. I Krymczanie skaczą do nieba z radości, że ich to ominęło. A dalej rosną taryfy, ceny, w kraju panuje dzika niesprawiedliwość społeczna, kiedy jedni zgarniają miliony za nic, a większość otrzymuje nędzę za uczciwą codzienną pracę. Kto zapłacze za takim krajem, oprócz patrioty-romantyka? — Na początku Ze!prezydentury mówił Pan, że nie ma Pan z powodu formatu epistolarnego i dzięki poczcie elektronicznej. Pan Wasyl podzielił się swoimi przemyśleniami o wojnie na wschodzie kraju, wrażeniami z filmu „Czarny Woron”, ukraińskimi paralelnymi historiami oraz „samotnością samuraja” jako credo.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ду „особливих тривог”. Minął rok. Co zmieniło się w Pana stosunku do obecnej władzy? Czy ma Pan wrażenie, że powtarzane jak mantra przez zwolenników byłego prezydenta hasło o tym, że zwijane są wszystkie narodowe osiągnięcia ostatnich lat, ma swoje uzasadnienie? I czy można zwinąć świadomość?
— Nigdy nie popierałem obecnego prezydenta. Niewiele nawet wiedziałem, kim on jest, nie oglądam ani „Kwartału”, ani takich filmów jak „Sługa narodu”. W kręgu moich zainteresowań był tylko jeden Hołobород'ko — to wielki poeta z Ługańszczyzny, Wasyl Hołobородько. Dlatego w moim stosunku do obecnej władzy nic nie mogło się zmienić. Byłem zawsze w opozycji do wszystkich władz. Bo nawet za najlepszymi hasłami nie widziałem niczego poza pragnieniem, by komuś się przypodobać. Nie poprowadzić za sobą narodu, lecz przyciągnąć elektorat na swoją stronę.
„Pisarz prowadzi własną wojnę nawet wtedy, gdy jego armia przegrała” — Dlaczego wciąż nie ma nowego Majdanu w związku ze wszystkimi historiami wokół nowego gwaranta? Czy wszyscy po prostu się zmęczyli? I czy Ukraina potrzebuje dziś nowego Majdanu? (O którym kiedyś wypowiadał się Pan jako o dobrej przeciwwadze dla korupcji i swoistym środku wychowawczym dla władzy).
— Rewolucje i powstania mają swoją cykliczność. Społeczeństwo bowiem również podatne jest na zmęczenie, rozczarowanie, apatię. Poza tym mamy wojnę. Ona oczywiście neutralizuje wewnętrzną pasjonarną aktywność. Do rewolucyjnego wybuchu potrzebny jest zbieg wielu okoliczności. A dziś nikt nie powie, kiedy rozbłyśnie ta iskra sprawcza.
— „Uczciwa Ukraina” w rozumieniu bohatera Pana powieści „Troszcza” — czy jest to jednak utopia, czy rzeczywistość, nawet bardzo odległa?
— No, dlaczego utopia? To jest to, co deklarują wszyscy politycy przed każdymi wyborami. Bandytów — do więzień, jedno prawo dla wszystkich, sprawiedliwość ponad wszystko… To nie jest czymś nieosiągalnym. Chodzi o uczciwość stosunków społecznych i socjalnych, o sprawiedliwy podział dóbr między obywatelami, a także o solidarne dźwiganie przez współobywateli ciężaru, który spadł na los kraju. Niech to będzie wojna, czy kryzys gospodarczy, czy klęska żywiołowa, czy katastrofa techniczna…
— Jaką rolę widzi Pan/Pani pisarza w społeczeństwie, które aktywnie pcha się w ciemnotę? Mam na myśli dziwaczną politykę dzisiejszych władz wobec oświaty, potrzeby wydawania książek itd.?
— Pisarz to samotny wilk, samuraj, który prowadzi swoją osobistą wojnę nawet wtedy, gdy jego armia już przegrała. Jest outsiderem. W idealnym przypadku powinien zajmować się wyłącznie literaturą. Jednak w ukraińskich realiach jest to praktycznie niemożliwe. Gdy stale pojawiają się zagrożenia to dla języka, to dla polityki oświatowej, to dla rozwoju kultury w ogóle, a nawet dla samego istnienia państwa, pisarz zamyka komputer i idzie na protesty, na Majdan, jedzie na front. Albo, przeciwnie, wpada w stan paraliżu społecznego, depresji. Każdy tu ma swoją drogę, swoje metody oporu, i nie wypada udzielać komuś rad ani tym bardziej zarzucać komuś zbyt małą aktywność. Powołaniem pisarza jest pisanie. A dobra książka jest zawsze cenniejsza niż tysiące najgłośniejszych deklaracji.
…lentność. Na jednym jej biegunie – dramatyczny los narodu: „Nasz losik od wieków / Zaślubiony z gorem” (W. Simejko), na drugim – „jeremiaszowskie proroctwo” (P. Kulisz), jasna historiozoficzna „futurologiczna prognoza” (Ju. Barabasz) o zasięgu szewczenkowskim: „Będzie żyć Ukraina / I w pieśniach dzwonić” (W. Simejko). Asocjacyjna historyczna retro-wi!” (H. Lysa); „Dumna jestem – mowo moja rodzima / W każdym zakątku ziemi brzmi…” (W. Simejko).
Tłumaczenie maszynowe
Halyna RAJBEDIUK, profesor katedry języka i literatury ukraińskiej Izmailskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, laureatka nagrody imienia Iryny Kałyneć, członkini Izmailskiej miejskiej organizacji podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Ukraińska Naddunajszczyzna jest unikalnym krajobrazem kulturowym i w artystycznej czasoprzestrzeni ujawnia niezwykle interesujący fenomen artystyczny. Ta ziemia, w dalekiej przeszłości „nazwana Budziakiem / tureckojęzycznymi ustami…” (M. Wasyluk), która obejmuje międzyrzecze Dunaju i Dniestru, pośród wielu innych regionów naszego państwa wyróżnia się pstrokatym środowiskiem etnicznym. Dzisiaj mieszka tu ponad 130 etnosów, które znalazły na tym terytorium, oprócz żyznych ziem, duchową Ojczyznę, otrzymawszy realną możliwość rozwoju autentycznej kultury swoich przodków w ogólnonarodowym rozwoju Ukrainy. Niezwykle atrakcyjny swoim niepowtarzalnym kolorytem stepowych przestrzeni, ten słoneczny, malowniczy kraj słynie z wybitnego dziedzictwa kulturowego. W jego przebogatych warstwach jaskrawo promieniują zdumiewającymi barwami malownicze płótna, polifonicznie i harmonijnie brzmi melodia słowa i pieśni różnych narodów (Ukraińców, Rosjan, Bułgarów, Mołdawian, Rumunów, Gagauzów, Albańczyków, Ormian i in.), które przez wieki pokojowo żyją i pracują na tej błogosławionej ziemi. „Taki współczesny Babilon – / nasz naddunajski region” (W. Rewa). W różnorodnej panoramie kulturowo-artystycznej Naddunajszczyzny (Budziaka — południowej części Besarabii) wyłania się liryczne „grono” utalentowanych ukraińskojęzycznych poetów: Mychajła Wasyluka, Wałerija Wychodcewa, Tamyły Kibkało, Hałyny Łysoji, Wołodymyra Rewy, Wołodymyra Simejka. Pojawiwszy się na literackim horyzoncie w ostatnich dziesięcioleciach ubiegłego wieku, ich twórczość stała się znakomitą wizytówką kultury naddunajskiego kraju w ogólnonarodowej przestrzeni duchowej. Dorobek tego kręgu autorów odczuwalnie rozszerza wyobrażenie o ich statusie jako poetów szczebla regionalnego. Przed nami prawdziwi mistrzowie pióra i wirtuozi ukraińskiego magicznego słowa o wysokim zasięgu estetycznym i potężnej pasjonarnej energetyce. Rozwijając się w nurcie ogólnonarodowego postępu duchowego, twórczość artystów „Naddunaju żurawiego” (M. Wasyluk) powstała w indywidualnie nakreślonych hipostazach. Każdy z nich uformował własny świat artystyczny z jego oryginalną paletą motywów i obrazów, zaświadczył o indywidualnym stylu pisania, swoich „sekretach twórczości poetyckiej” (I. Franko). Wszyscy oni są różni pod względem typu myślenia artystycznego, środków wyrazu poetyckiego, wreszcie i pod względem poziomu talentu, jednak są zgodni w gorącej, niezłomnej miłości do Ukrainy i „małej” ojczyzny — Naddunajszczyzny. Rozkwitem swojego talentu, delikatnymi strunami lirycznego głosu, bogactwem świata duchowego, głębią duszy i szczerością uczuć poeci Naddunajszczyzny zaświadczyli o słuszności mądrej sentencji staroukraińskiego myśliciela Hryhorija Skoworody: „Każdemu miła jego strona...”. Ich czarodziejskie słowo jest „nasycone odurzającym zapachem Budziackiego stepu i białopiennych kwitnących sadów, miękkim pluskiem fal siwego Dunaju, śpiewem ptactwa zalewowego lasu, szczególną błęcią naszego ukraińskiego nieba, chmurami, które snują się deszczami, miłością do ludzi, do matki przyrody, dobrem i wiarą…” (zbiór „Spowiedź serca”, Charków-Izmaił, 2010). Ideowo-treściowym centrum, wokół którego obraca się niepowtarzalny świat artystyczny liryki poetów Budziaka, można z pewnością uznać skierowane do czytelnika słowa otuchy Tamyły Kibkało: Kochaj i poznaj swój rodzinny kraj, Budziacki step, rzekę Dunaj, srebrzysto-błękitne limany, jesienne poranne mgły, szmaragdowy rozkwit gajów… Kochaj swój Naddunajski kraj! Niezmienną dominantę światopoglądową twórczości naddunajskich artystów wyznacza zakorzenienie ich poetyckiego słowa w narodowym gruncie. Wszechprzenikającym i wszechogarniającym fenomenem lirycznych objawień każdego z nich jest duchowo-patriotyczny historyzm, a nieodłączną częścią autorskiego „Ja” — soborna Ukraina jako realne państwo i jako substancja duchowa: „Ty mój światopoglądzie, Ukraino, / moja nadziejo i duszo” (W. Rewa). Historyczne asocjacje, szerokość filozoficznych rozważań w ich wierszach odpowiedniego pola znaczeniowego nakreślają wieloaspektowy problem pamięci, aktualizując temat bytu narodu w historycznym upływie czasu. W tym celu wybierają do tworzenia fabuły kulminacyjne tragiczne epizody bliższej i dalszej historii Ukrainy: „Oto na Rusi tatarskie knuty / Strasznych, jak trąba powietrzna, jeźdźców Batyja…” (W. Rewa); „Nie każdy opłakany / Z tych kozaków, / Ze sławnych chortyckich – / Siczyków...” (W. Wychodcew); „Starodawna szabla, / Kogoś karała? / Turka, czy Lacha, / Może janczara?” (W. Simejko); „Narodzie mój! Czyś zmarzł na Sybirach, / Czyś oszalał w gułagach od katów… / …Czy tak cię zniszczył Czarnobyl?..” (W. Wasyluk). Jednoczącym początkiem artystycznej historiozofii poetów Budziaka jest przewijająca się ambiwalencja, jako rzeczywistość, w ten sposób jawi się tutaj przede wszystkim jako perspektywa narodowego bytu. Jego symbolem tradycyjnie występuje heroiczna epoka kozaczyzny, która uosabia rycerski początek, heroicznego ducha narodu, rozpaczliwą walkę o godność – osobistą i narodową. Ten sacrum wyznacza ideowy rdzeń znaczącej części dorobku naddunajskich poetów: „Bandurze”, „Odrodzenie” M. Wasyluka; „Śmierć kozaka”, „Duma Koszowego” W. Wychodcewa; „Żółte Wody. Czerwona wola” W. Rewy; „Za wolność” W. Simejka. Poprzez fabułę utworów leitmotivem przechodzi idea odnowienia kozackiej dzielności jako gwarancji wolnościowego ducha narodu. Historyczne wizje w wielu wierszach są związane z Dunajską Siczą jako głównym ośrodkiem kozackiej wolnicy na geograficznych terenach Budziaka (cykl „Kozackie fajki” W. Wychodcewa; „Oj, koniu, koniu – wierny pobratymcze!”, „Szumiały wiatry bujne” W. Simejka). Organiczną składową artystycznej historiozofii naddunajskich artystów stanowi niezwykle ważny problem zachowania pamięci narodowej narodu ukraińskiego: „My sławę kozacką / szybko zapominamy” (W. Simejko); „Gdzie kozackie pokolenie / i hetmańska sława?” (W. Rewa). Przemyślenie przez nich historii w zaznaczonym aspekcie aktualizuje cały kaskadę palących problemów narodowych, które ostro rezonują w obecnym życiu Ukrainy. Ich wiersze budzą w świadomości narodu poczucie godności narodowej, przynależności do rodzinnych prakorzeni: My – Kobzarze! Za naszymi palcami Nieśmiertelne dusze przodków jęczą. I wolne myśli wolnymi ustami Ich prawdomównym głosem brzmią! (M. Wasyluk).
Tematykę narodową twórcy słowa wielokulturowego/wielojęzycznego Podunawia kojarzą przede wszystkim z problemem języka jako „domu bytu” (M. Heidegger), jego funkcjonowaniem i swobodnym rozwojem jako gwarancją niezłomności woli i niepodległości państwa: „Język ojczysty – / Mój kraj. / Tak zaczyna się / Ukraina” (W. Wychodcew); „Jednocząc się w biblijnym ziarnie słowa / w życiodajnym języku ukraińskim / – naród nieśmiertelny...” (W. Rewa). Afirmacja życia i sławienie życia ukraińskiego słowa jako „stodźwięcznego” głosu, „ducha piękna i mądrości narodu” (M. Wasyluk), „jako Bożego słowa Kobziarza” (W. Rewa) jest tą intonacyjną cechą, tym emocjonalno-psychologicznym imperatywem, który łączy indywidualne światy artystyczne poetów Podunawia, uwydatnia potężny witalistyczny patos ich liryki: „...Jak grzmot pioruna – żyj, Ukraino! / Języku ukraiński, żyj... Otwierając mało znaną stronę poetyckiego świata słonecznego zakątka południa Ukrainy, chcemy zapoznać czytelników ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”, wszystkich miłośników języka ojczystego i kultury z pasjonariuszami narodu ukraińskiego, których Słowo na przednich rubieżach w wieloetnicznym Podunawiu po rycersku, z poświęceniem służyło i służy zachowaniu, ochronie i rozkwitowi najbogatszych źródeł naszej kultury, języka ukraińskiego jako narodotwórczego czynnika państwowotwórczego. Poeta-pieśniarz Mychajło Wasyluk (1942-1991) — członek Związku Bandurzystów Ukrainy, pierwszy przewodniczący Izmailskiej miejskiej organizacji podstawowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, prawdziwy działający patriota, którego płomienne i namiętne serce „na dłoni bandury kwitło” — w jednym z wierszy, przejętym troskliwym niepokojem o los soborowości państwa, pisał: Bez Niepodległej nie potrafię żyć na świecie niepodlegle, nie rozmawiać bez zastrzeżeń, nie zaznać wolności nawet we śnie... Te, jak mogłoby się na pierwszy rzut oka wydawać, nadmiernie patetyczne i głośne wersy Mychajło Wasyluk godził z codziennym życiem, z twórczością, będąc namiętnym wyrazicielem i nosicielem idei narodowej w zrusyfikowanym kraju, gdzie ona w tamtym czasie (lata 1970—80) ledwie tliła się. Jego słowo, jako ucieleśnienie estetyki czynu, jest naszą palącą współczesnością i zarazem oczekiwaną przyszłością: „I zmartwychwstaje w pieśniach / Naród-kozacy i Ukraina!”. Mimo wyjścia w ogólnoludzkie przestrzenie duchowe, ta „triada” zawsze pozostawała dla poety jego fundamentalnie niezmiennym credo. W przededniu rocznicy niepodległości Ukrainy, namiętne słowo izmailskiego artysty-kobziarza, zrodzone pod znakiem wysokiego celu, brzmi szczególnie przenikliwie i aktualnie, jak, właściwie, i głos całego „grona” poetów Podunawia, natchniony pasjonarną energetyką ukraińskości. Dzisiaj dorobek twórczy ukraińskojęzycznych poetów „Podunawia żurawiego” wyraźnie kształtuje kod przestrzeni duchowej Budziaku, w ostatnich zaś latach coraz potężniej dając o sobie znać w życiu literacko-artystycznym całej Ukrainy, częściowo także poza jej granicami (Włochy, Kanada). Swoją przedmowę do zbioru „Dzwony wiecznego dobra” Wałerija Wychodcewa (członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy) znany odeski pisarz, publicysta i naukowiec Bohdan Suszynski kończy przemyśleniami, które w pełni można zaadresować także wielu innym podunajskim poetom, którzy dawno stali się wpływowym ośrodkiem kultury ukraińskiej w tym kraju, jej namiętnymi pasjonariuszami: „Talent — niezależnie od tego, w jakich prowincjach by kipiał, — jest zjawiskiem nieśmiertelnym”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
odrodzenie bohaterstwa rodzinnego kraju, daje cenne rady młodszym spadkobiercom sławy dziadów i ojców. Dzięki uczestnikowi OUN-UPA, starszemu borszczowianinowi Stepanowi Mykołajowiczowi Fridrakowi, który „zdobył” w Tarnopolskim Obwodowym Archiwum Państwowym kopię „archiwum z bańki” Czortkowsko-Berezańskiego okręgu OUN, udało się ostatecznie ustalić prawdziwe imię strzelca SB „Szeleста”, które przez długie dziesięciolecia nie było zidentyfikowane… Petro Semenczuk — z sąsiedniego z Krziwczem Sapohowa, któremu tamtego tragicznego dnia udało się uciec, lecz wroga kula enkawudzisty dopadła go 30 sierpnia 1945 roku w sprowokowanej kryjówce w rodzinnej wsi, gdzie też został pochowany. A teraz grupa nieobojętnych patriotów Hermakiwki wraz z byłym zastępcą przewodniczącego Borszczowskiej rejonowej administracji państwowej Mykołą Budzińskim, pod patronatem którego wszystko się zaczynało w 2017 roku, oraz dyrektorem Tarnopolskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Stepanem Kostiukiem ponownie zebrała się na tym świętym miejscu, aby uczcić pamięć rodaków-bohaterów modlitwą i piosenką powstańczą, porozmawiać o obecnych czasach Ukrainy i jej udręczonym najnowszym losie, o jej jutrzejszym dniu, omówić jasny plan dalszych prac porządkowych i wychowawczych działań patriotycznych dla młodzieży. Chętnie do tej akcji patriotycznej przyłączył się ojciec Iwan Myhajluk, proboszcz ukraińskiej greckokatolickiej parafii Hermakiwki, który odprawił panichidę i wygłosił krótkie przemówienie żałobne. Zapalono świeczki pamięci przy pamiątkowym krzyżu. Były pieśni powstańcze… Pamiętamy!
rodzina Omelianiuków znalazła się w ciężkiej nędzy: pola i bydło zabrano do kołchozu, a ojca – do więzienia. Małemu Iwankowi groziła dość beznadziejna przyszłość. Jak zatem jemu, dziecku z kołchozowej nędzy i narodowej rodzinnej tragedii, udało się, pokonując niewyobrażalne trudności, osiągnąć wyraźne sukcesy w nowoczesnej dziedzinie nauki już w czasach niepodległości – a jednocześnie podstawić jej mocne ramię, o czym opowiada książka. Opowiada w wyszukanym języku, z ciekawie przedstawionymi szczegółami i treściwymi detalami artystycznymi. P.S. Po raz kolejny kartkując bogato ilustrowaną książkę o historii sukcesu wbrew złej woli władzy, łapię się na myśli o pewnym deficycie literatury tego rodzaju, a także o tym, jak ważne jest wspieranie tego rodzaju lektury, lektury ożywczej, by dotarła do jak najszerszego kręgu rodaków – czytajmy i przesyłajmy swoją wdzięczność za życiowy wysiłek również I. W. Omelianiukowi, który jest w pewnym stopniu współautorem, oraz utalentowanej pisarce Ninie Horyk, której udało się opisać potężny konkretny materiał z historii ojczyzny w ogóle.
Tłumaczenie maszynowe
Stepan TATARSKI, członek NSŻU, wieś Hermakiwka, rejon borszczowski, obwód tarnopolski. Zdjęcia autora
Minęło 75 lat, jak 9-10 sierpnia pekielnego 1945 roku, tutaj, w urocznisku Hlynka, moskiewska horda rozstrzeliwała Ukrainę... Podstępnie, zuchwale i bezceremonialnie — takim był chruszczowowski rozkaz, taka była polityka „kierowniczej i kierującej” partii, która butnie sięgała po wieczność... Ceną dziesiątek milionów ofiar, ceną niesłychanego okrucieństwa... Zaciekły opór tak zwanej sowietyzacji Ukrainy stawiały heroiczne oddziały UPA, które były rozsiane po ukraińskich wsiach, lasach i górach, jaskiniach i podziemiach. Ogarnięci ideą niezniszczalności narodu ukraińskiego, rewolucjoniści-powstańcy rzucili wyzwanie najokrutniejszemu systemowi uciskania narodów, nie bojąc się polec w tej krwawej masakrze, przyjmując za hasło swojego życia jeden z postulatów Dekalogu ukraińskiego nacjonalisty – „Zdobędziesz Państwo Ukraińskie albo zginiesz w walce o nie!” Trzy lata temu to malownicze i smutne miejsce zostało poświęcone jako mały panteon ukraińskiej chwały powstańczej. O tym dniu tygodnik „Słowo Proświty” pisał szczegółowiej w 44. numerze z 2-8 grudnia 2017 roku. Od tamtego czasu co roku Pamięć wzywa tutaj rodaków, by się pomodlić i uczcić bohaterów-powstańców-ziomków, którzy złożyli swoje młode życie na ołtarzu Ukrainy. Gęstnieje szmaragdowy barwinkowy dywan przy Krzyżu i grocie, który na początku 2018 roku posadzili młodzi jurenięta-patrioci z dziesięcioklasowej szkoły w Dzwiniaczu, wychowankowie utalentowanej nauczycielki Ireny Wiwsiannyk; chwasty i zarośla wzdłuż drogi do groty nie pozwalają się rozrastać pracownikom leśnictwa hermakiwskiego oraz hermakiwskiemu patriocie, niestrudzonemu zbieraczowi i strażnikowi kart historii wsi i regionu Romanowi Ostafijiwowi, który pod pilną osobistą kontrolą trzyma sprawę zapoczątkowaną przy Hlynce, koordynując działania z kijowskim krywczaninem Stepanem Iwanowiczem Jałowegą, utalentowanym historykiem-prosvitianinem, który nawet w podeszłym wieku pozostaje aktywnym uczestnikiem
Tłumaczenie maszynowe
Olesia KOWALCZUK, zasłużony nauczyciel Ukrainy, Wołyń
W obecnym dramatycznym kontekście, gdy putinomani narzucają bezwstydny cynizm pod pseudotolerancyjnym hasłem „jaka różnica”, wydaje się stosowne zwrócić uwagę opinii publicznej na nowo wydaną w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” książkę „Iwan Omelanjuk: życie za dwóch” autorstwa Niny Horyk. Przemyślanie i ciekawie przedstawiona jest w niej historia życia — rzeczywistość pełna swoistej mistyki i wymownej symboliki odnośnie do niezniszczalności narodowej puli genetycznej Ukraińców. Chodzi o zdumiewającą harmonię w życiowych wyborach dwóch rodzonych braci — dwóch Iwanów Omelanjuków, których losy postrzegane są jako kontynuacja jednego przez drugiego w służbie idei ukraińskiej. Aby nakreślić wszystkie istniejące wcielenia jednego z głównych bohaterów, Iwana Wasylowicza-młodszego, znanego na Ukrainie i w świecie uczonego-wynalazcy w dziedzinie telerradioelektroniki, nie wystarczyłaby nawet solidna kolumna gazetowa. Dlatego skupimy się na tym, co najistotniejsze. Od 2007 roku nasz bohater figuruje jako założyciel i fundator swojego imienia funduszu charytatywnego „Przyszła Wołyń-Ukraina”, zajmuje się wspieraniem ubogich zdolnych uczniów i studentów, obroną języka ukraińskiego, wydawaniem literatury popularyzatorskiej, wspieraniem ruchu wolontariackiego. Przy okazji zauważmy, że wykształcony i zawodowo wyrafinowany, odnoszący sukcesy technik problemem języka ojczystego (o, nieprzemijająca przez wieki nasza gorzka problematyko!) interesuje się nim już od młodości, w czasach „odwilży chruszczowowskiej”, a w czasach niepodległości finansuje akcje umacniające język ojczysty dla szerokiego ogółu, uczestniczy w organizowaniu praktycznej działalności „Ruchu za język ukraiński”. Ostatnio w centrum uwagi dobroczyńcy znajduje się sfera antykoronawirusowa. Niedawno, oprócz wszystkich datków, dołożył z własnej kieszeni ponad 1 mln hrywien na zakup supernowoczesnego diagnostycznego sprzętu dla szpitala i domu porodowego w mieście Kowel oraz skutecznego wyposażenia dla bazowych placówek leczniczych całej Wołyni. Swój gest wyjaśnił lakonicznie: „Z paszportu jestem kijowianinem, ale krew mam wołyńską”. Z punktu widzenia obywatela może się wydawać, że odnoszący sukcesy naukowiec i przedsiębiorca tak hojnie „rzuca pieniędzmi”, bo od dawna zrównał się majątkiem ze znanymi oligarchami i nie ma żadnych trosk w życiu osobistym. Jednak wszystko to jest dalekie od prawdy. Chodzi o coś nieporównanie większego — o świętość, o powołanie sumienia, o rozumienie patriotyzmu jako przynależności do tych, którzy nie chcą godzić się z poniżeniem rodzimego narodu nieprzemijającą biedą. W pamięci — rodzina kiedyś zamożna, ograbiona przez sowietów, której potomek cudem zdołał zdobyć ogólne średnie wykształcenie, skazując siebie na tułaczkę aż po przewlekłe niedożywienie. A ponadto inaczej postępować nie pozwala pamięć serca — pamięć o starszym bracie, pełnym, jak już wspomniano w tytule, imienniku. Przypomnijmy, że obaj bohaterowie książki — synowie Poleszuków Wasyla Iwanowicza i Pelagii Hryhoriwny ze wsi Podsinówka na Starowyżiwszczyźnie. Głowa rodziny, nawiasem mówiąc, miał przydomek Hajdamaka, bo w młodości zdążył walczyć za Ukrainę, był kawalerzystą w hajdamackim pułku hetmana Skoropadskiego. Ulubiony pierworodny syn zginął w wieku 20 lat „za miłość do Ukrainy” — został rozstrzelany wraz z innymi patriotami w więzieniu w Kowlu przez katów NKWD 23 czerwca 1941 roku. Zdążył napracować się w gospodarstwie ojca, które powstało z niestrudzonej pracy na kilku hektarach posagu Pelagii do dobrze urządzonej zagrody we wsi i wspaniałego chutoru Kalinec w lesie z budynkami gospodarczymi, dwiema pasiekami, stawkami, zasadzonym gajem kalinowo-leszczynowo-dębowym. Nawiasem mówiąc, według wspomnień siostry Marii, „za sowietów zrobili tam gołe pole”. Mimo nadmiernego zajęcia pracą fizyczną młody Iwanko starannie pracował nad samokształceniem, w wolnych chwilach nie rozstawał się z literaturą historyczną i „Kobzarzem”. Przygotował do szkoły dwie siostrzyczki tak, że przyjęto je od razu do 2 klasy. Wolny czas w święta spędzał na rozmowach z przyjaciółmi o podobnych poglądach, którzy byli zaangażowani w struktury „Proświty” i OUN. Miał ukochaną — piękną Marusię Romanczuk, nauczycielkę z sąsiedniej wsi, aktywistkę podziemia. Oboje śpiewali razem w prowadzonym przez nią chórze pieśni wolnościowych. Nawiasem mówiąc, gdy niemieckie władze pozwoliły krewnym zabrać ciała rozstrzelanych do domu, Marusię rozpoznano po bujnym czarnym warkoczu, a drugie ciało było oderwane wraz ze skórą. Również Iwana katowano dotkliwie. Podczas przekazywania żywności matka zobaczyła przed sobą zamiast dwudziestoletniego przystojnego młodzieńca posiwiałego, pobitego i wycieńczonego obcego człowieka o głosie chrapliwym, jak u starego dziadka. Wnuczka Omelanjuków, Maria Chotyńska, w swojej książce „Przeszłość puka do serca” nakreśliła tragiczny obraz bólu z powodu rozstrzelanego syna: „Matka bardzo rozpaczała po jedynym synu. Lamentowała, łkała, rozkładała na podłodze jego ubranie, pochylała się nad nim jak nad zmarłym…” Wkrótce po tragedii Pelagii przyśnił się anioloподobny mężczyzna w bieli z niemowlęciem na rękach, który przestąpił próg chaty i powiedział: „Nie martwcie się, mamo, przyniosłem waszego Iwanka. …Wyrośnie z niego wielki człowiek, będzie jeździł po zagranicach…” Rzeczywiście, po roku pojawił się ku radości rodziców i sześciu sióstr ten chłopiec, imię którego nadał mu sam czas urodzenia — 7 lipca, i który w dorosłym wieku rzeczywiście potwierdził proroctwo z matczynego snu. Iwan Omelanjuk-starszy rzeczywiście powrócił do rodzinnej Podsinówki — niemal 55 lat po śmierci. Pomnik bratu wzniósł Iwan Omelanjuk-młodszy. „Ukraino — jesteś wieczna dzięki jego ofierze, a on jest wieczny w tobie” — to nie tylko napis na granicie, jak słusznie zauważa autorka książki. To przekonanie, które przez dziesięciolecia żyło w sercu najmłodszego przedstawiciela rodu Omelanjuków. Żyło od dzieciństwa, gdy za władzy radzieckiej pracowita zamożna
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
deputowaną rady obwodowej III i IV kadencji, gdzie kierowała komisją do spraw kultury. Jej imię wpisano do ksiąg „Ukraińscy lekarze”, „Złota elita Tarnopolszczyzny”. W te jubileuszowe dni tradycyjne spotkanie prośwician miasta oraz członków stowarzyszenia literackiego Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy zamieniło się w święto Słowa i dobrych wspomnień. Każdy z obecnych znalazł szczególne słowo podziękowania pod adresem tej niestrudzonej, pracowitej kobiety-legendy, kobiety-epoki, poetki i proświcianki, niestrudzonego lekarza. Poświęcili jej liryczne wersy poeta Bohdan Kusznyryk, artyści obwodowego teatru dramatycznego Mychajło Bezpałko, Marija Honta, Wira Samczuk, dziennikarki Ludmyła Ostrowska, Wałentyna Semeniak, kierownik teatru szkolnego „Dywoświt” Olha Matwijewśka. Słowa powitalne płynęły z ust naczelnika obwodowego zarządu kultury Hryhorija Szerheja, mera miasta Serhija Nadała oraz jego zastępcy Łeonida Byciury. Pedagodzy teatru szkolnego „Dywoświt” Szkoły Ogólnokształcącej nr 22 wyrazili szczerą wdzięczność „matce chrzestnej” za wieloletnią współpracę Darii Dmytriwny z nimi. A ludowy chór „Proświta” im. I. Kobylańskiego oraz proświciański zespół „Pszenyczne perewesło” hojnie wyśpiewywały pieśni do słów jubilatki. Niech więc i nadal, Dario Dmytriwno, napełniają się wasze życiowe drogi życzliwością, hojnością, treściwością, różnobarwnością, niewyczerpaną energią oraz miłością do Boga, Ukrainy, ludzi. „Raduj się, Państwo, są takie i będą niepokonane nigdy twoje kobiety!”. Z szacunkiem i miłością w imieniu prośwician — przewodnicząca obwodowej „Proświty” S. Abramjuk, miejskiej „Proświty” N. Turczyn, lekarze N. Borysiak, I. Kornijenko, zasłużona dziennikarka Ukrainy L. Ostrowska, pisarka i dziennikarka W. Semeniak ręcznie zrobione i pofarbowane nici. Na jeden wyrób zużywa od miesiąca do roku, w zależności od rozmiaru i wzoru. A zaczęło się wszystko w wieku 12 lat. Ojciec Wiktorii zginął na wojnie, matka Olha Iwaniwna pracowała w kołchozie i wychowywała troje dzieci. Dziewczynka również budziła się o czwartej rano i pomagała matce we wszystkim. A wieczorem siadała do krosna i uczyła się rzemiosła. Matka przekazała córeczce wszystkie tajniki tkackiego rzemiosła, a pani Wiktoria, ze swojej strony, zaszczepiła miłość do tkactwa swojej rodzinie – córce, wnukom i prawnuczce. Wiktoria Kytajhorodśka opowiada, że do niej w kolejkę po dywan na wesele czy parapetówkę ustawiali się z całego obwodu. I ona tkała. Obecnie mistrzyni jest bodaj jedyną na Kelmińszczyźnie, która do dziś zajmuje się tkactwem dywanów. Jej prace przechowywane są w prywatnych kolekcjach w Polsce, Mołdawii, Gruzji, na Ukrainie. Nawiasem mówiąc, swój dom Wiktoria Andrijiwna już dawno zamieniła w muzeum-zagrodę sztuki ludowej. Tutaj można zobaczyć jej najlepsze prace. Tej wiosny Ukrainka świętowała swój 85-letni jubileusz. Mimo to, nie zważając na poważny wiek, kontynuuje zajmowanie się ulubionym zajęciem. Mówi, że w tkactwie jest sens życia, gdyż pozostanie ono jeszcze na wiele lat. A pani Wiktoria podkreśla również, że każdy człowiek powinien po sobie coś zostawić. Zdjęcie z książki „Ocean kwiatów Wiktorii Kytajhorodśkiej”, 2016 rok
Tłumaczenie maszynowe
Za plecami tej szlachetnej, inteligentnej, niestrudzonej, wielostronnej kobiety znajduje się ogromny wór dobroczynnych spraw, szlachetnych czynów, nieustannych trosk nie tylko o zdrowie fizyczne, ale i o duchowość tych, którzy są obok. Zna ją niemal cała Ziemia Tarnopolska, szanują ją koledzy z innych regionów Ukrainy. Proświcianka z natury duszy, z mentalności, przez wiele lat kierowała Tarnopolskim Miejskim Zjednoczeniem „Proświty”. Mowa o Darii Czubatej, która niedawno obchodziła swoje 80-lecie. Lekarka wyższej kategorii, przodowniczka ochrony zdrowia, przez ćwierć wieku zastępczyni głównego lekarza Tarnopolskiego Miejskiego Szpitala Klinicznego nr 2, Daria Dmytriwna Czubata dbała o zapewnienie wysokiej jakości opieki medycznej naszym rodakom przez pracowników medycznych. Zawsze uważna, poprawna i powściągliwa w swoich radach, rozważna i zasadnicza, profesjonalnie wymagająca, budziła u pacjentów i kolegów nie tylko szacunek, ale i zachwyt. A dewizę swojej życiowej mądrości wyraziła również w swoisty sposób: „Kto żyje tylko dla siebie — martwy jest dla innych”. Daria Dmytriwna jest nie tylko lekarką pacjentów chorych fizycznie, ale i lekarką-duchownikiem. Razem z profesorem świętej pamięci Arsenem Hudymą wydali materiały międzynarodowych konferencji „Ukraińską świętość — ukraińskiemu narodowi”. Właśnie dzięki jej entuzjazmowi w szpitalu okresowo przeprowadzano treściwe spotkania z religioznawcami, pisarzami, kompozytorami, artystami, zespołami artystycznymi obwodu i Ukrainy. To ona zorganizowała komórkę proświciańską w szpitalu, a później przez 28 lat kierowała Miejskim Zjednoczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Obecnie jest jego honorową przewodniczącą. Do dziś z nostalgią wspominamy zorganizowane przez nią „Wieczornice Andrzejkowe”, „Święta Bożego Narodzenia”, „Wiśniowe uśmiechy”, projekt „Możliwości — ograniczone, zdolności — bezgraniczne”, wiele ciekawych konkursów, konferencji i imprez kulturalnych. Daria Dmytriwna angażowała bowiem każdego z nas do udziału w nich, a nawet nasze dzieci. I byliśmy wtedy aktorami, śpiewakami, recytatorami, humorystami. Napisane przez nią scenariusze wszystkich nas zachęcały, intrygowały. Dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami stworzony przez nią zespół proświciański „Przebiśnieg” wzbogacał i duchowo uspokajał jego uczestników. Szczegółowiej można się o tym dowiedzieć z jej książki „Proświciańskie dni powszednie i święta”, poświęconej 20. rocznicy odnowionej miejskiej „Proświty”. A także z roczników-albumów, które są przechowywane w obwodowym muzeum krajoznawczym. Daria Dmytriwna jest zakochana czystym sercem nie tylko w medycynie, ale i w literaturze pięknej. Podarowała nam swoje wiersze, z których wiele dzięki lokalnym kompozytorom stało się wzruszającymi pieśniami. A jeszcze żyją one w jej książkach „Perelunnia”, „Melodyjne grona”, „Trzy drogi”, „Trójjedność”. Nie zapomniała też o dzieciach i poświęciła im „Wesołe karuzele” oraz „Trójlistek”. Badania literaturoznawcze Darii Dmytriwny zostały zebrane w eleganckich książkach „Kamerton czystych myśli” oraz „Ścieżkami darowanych lat”. Daria Czubata wypełniła znaczącą treścią podarowane jej przez Wszechmogącego lata. Przez czternaście z nich była pozaetatową zastępczynią kierowniczki miejskiego wydziału ochrony zdrowia, świętej pamięci niezapomnianej Walentyny Borysiwny Kozak. Razem z nią zorganizowała i kierowała obwodową szkołą przodującego doświadczenia dla zastępców głównych lekarzy, miejską szkołą lekarzy cechowych. O wynikach ich działalności napisano artykuły naukowe i zalecenia metodyczne. Nasza koleżanka zainicjowała odsłonięcie tablic pamiątkowych pierwszemu przewodniczącemu „Proświty” w Tarnopolu Wołodymyrowi Łuczakowskiemu oraz na pierwszym budynku „Proświty” w Tarnopolu, a na Alei Gwiazd — gwiazdę na 150-lecie „Proświty” w Tarnopolu. Działalność zawodowa i oświatowa Darii Dmytriwny została oceniona nagrodami państwowymi — orderami księcia Jarosława Mądrego V klasy, „Za zasługi” II i III klasy, medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy”, wieloma dyplomami, honorowymi dyplomami prezydentów Ukrainy, administracji obwodowej i miejskiej. Jest honorową obywatelką Tarnopola, była wybierana
Tłumaczenie maszynowe
— Panie Ołehu, Lwów dla Pana to… — To rdzeń ukraińskości! — Co jest głównym problemem dla Ukrainy: wojna czy w gruncie rzeczy brak reform? — Myślę, że głównym problemem jest zewnętrzny agresor, który nie chce, by Ukraina posuwała się ku UE i NATO, a także piąta kolumna w osobie oligarchów, którzy przez wszystkie te lata nie chcieli powstrzymać własnego bogacenia się, i dlatego stanęli po stronie agresora, a zatem także przeciwko reformom. — Chyba miał rację Michajło Hruszewski, gdy swego czasu stwierdził: „Nieszczęście Ukrainy polega na tym, że rządzą nią ludzie, którym ona nie jest potrzebna”. Czy nie tak? — Duża część prawdy w tym jest. A przez całą historię Ukrainy były tylko dwa prezydenty, dla których interesy Ukrainy były najwyższe. To Wiktor Juszczenko i Petro Poroszenko. — Porozumienia mińskie pisano w Mińsku czy w Moskwie? — Pisano je podczas spotkania w Mińsku, aby powstrzymać rosyjską ofensywę. Z punktu widzenia dzisiejszego dnia pisano by je lepiej. A z punktu widzenia tamtego czasu było to jednym z najważniejszych czynników powstrzymania agresji. Być może nie wszystko się udawało. Ale położono mocne podwaliny pod ruch ku Europejskiej Wspólnocie. „Precz od Moskwy!” — to strategia rozwoju dla zachowania ukraińskości. — Co powiedziałby Pan o obecnej sytuacji na Białorusi? — Najważniejsze, żeby Białoruś w końcu weszła do UE. To jest również interes narodowy Ukrainy. — Czy wejście Leonida Krawczuka do przedstawicielstwa Ukrainy w TKG to pozytyw, czy – jako sprzeciw wobec „nowych twarzy”? — To „najnowsza twarz”, zaproponowana przez Zełenskiego. I nie ma w tym nic dobrego. On jest uszami Miedwedczuka. — Czy Ukraina jest potrzebna światu? — Myślę, że światu potrzebna jest demokratyczna Ukraina. Ale najważniejsze, żeby była potrzebna Ukraińcom. Bo na świecie liczy się z silnymi i bogatymi. — Czy Europa rozumie lub czuje, że, jak powiedziała Oksana Jurynec, „Ukraina pokazała, że stała się obrońcą Europy”? — Część polityków w Europie to rozumie i jest gotowa pomóc. Ale jest też część, która nie żywi nadziei, właściwie żadnych nadziei. A to w pierwszej kolejności zależy od Ukraińców. — Kontakty z młodzieżą Pana pokrzepiają, zadziwiają, a czasem także zniechęcają? — Zdecydowanie to wielka inspiracja. Wielkie sprawy robią młodzi ludzie. Ale to nie kwestia wieku, lecz stanu ducha. — Według danych KMIS (26–30 kwietnia 2020) 46,1% Ukraińców popiera wstąpienie do UE (w grudniu 2019 – 60%), 41,9% – do NATO (w grudniu – 52%). Dokąd idziemy? — Mamy jedną drogę – do UE i do NATO. To już dzisiejsza władza, pod proeuropejską retoryką, zwraca Ukrainę w stronę Rosji. Ponieważ trzeba dbać o armię. Armia to wielkie wyzwanie dla społeczeństwa i przyszłość Ukrainy. Dyplomacja jest silna wtedy, gdy silna jest armia. — Jaką strategię zaproponowałby Pan w celu rozwiązania problemu na wschodzie Ukrainy? — Trzeba wzmocnić armię, zwiększyć międzynarodową presję i sankcje wobec Rosji, doprowadzić do wycofania rosyjskich wojsk, przejąć kontrolę nad granicą, przywrócić działalność ukraińskiego społeczeństwa na tych terytoriach. Wtedy, nawiasem mówiąc, można będzie rozważyć także kwestię wyborów. — Czy ukraińskie media, według Pana, należycie pomagają społeczeństwu tworzyć wysokiej jakości państwo? — W większości media mają pochodzenie oligarchiczne i ich podstawy tam nawet nie pachną. — O co Pana jeszcze nie zapytałem, a co chciałby Pan powiedzieć? — Chciałbym przestrzec ludzi, żeby chronili siebie przed koronawirusem, bo władza устранiła się od rozwiązania tego problemu. A przecież zdrowie jest najważniejsze dla każdego człowieka.
Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSŻU, Lwów
Tłumaczenie maszynowe
Wyobraźcie sobie dywan o wymiarach 3x5 m. Wyobraziliście sobie? To wystarczająco duży dywan. A jeśli jest to ręczna robota? I na nim – prawie sto rumianków, nagietków, makówek… To prawdziwe arcydzieło! 15 lat temu znana bukowińska tkaczka Wiktoria Kitajhorodska z okazji swoich 70. urodzin utkała wspaniały dywan i nazwała go „Ocean kwiatów”. W pracy wykorzystała 100 odcieni. Dzięki temu wygląda jak kwitnąca polana. Ten dywan stał się wizytówką twórczości mistrzyni, dlatego od razu porównano ją z oryginalną artystką Kateryną Biłokur. Ogółem za życia pani Wiktoria utkała pół tysiąca dywanów. I ani jednego wzoru nie powtórzyła! Mistrzyni pracuje przy krosnach, które 50 lat temu zrobił jej mąż Mykyta. W pracy używa własno-
Tłumaczenie maszynowe
Żywo-sył LUTY, artysta, działacz społeczny, ziomek Tarasa Szewczenki. Wkrótce światło dzienne ujrzy trzeci epizod wielkiego projektu związku społecznego „Muzyczny Batalion” „Niepokonany ProRock”, poświęcony Tarasowi Szewczence. Czym jest unikalny ten projekt? A tym, że współcześni muzycy napisali swoje piosenki do słów ikonicznego ukraińskiego poety — Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Był on ponadto malarzem, a przede wszystkim sam siebie postrzegał jako malarza, a nawet za życia posiadał tytuł akademika grafiki. To bardzo wysoki tytuł! Genialny zarówno w malarstwie, jak i w słowie, Szewczenko za każdym razem staje się bliski każdemu kolejnemu pokoleniu: każde odczytuje w jego poezji swój czas i jego wyzwania. Wnikliwy czytelnik prędzej czy później słyszy w słowie Szewczenki daleki głos swojego rodu. Mnóstwo takich rodów, biorąc początek w niezgłębionej starożytności, strumykami przebiegało, sączyło się przez wieki, urywało się lub rozgałęziało, lecz zawsze wpływało do morza, któremu na imię naród. Poetyckie słowo Tarasa Szewczenki daje nam możliwość zrealizowania potrzeby poczucia swojej przynależności do narodu. A ponadto dawno stało się dla nas papierkiem lakmusowym uświadomienia: co budujemy — wyimaginowany filmowy Syjon z filmu „Matrix” czy jednak wymarzone, szczęśliwe narodowe Państwo Ukraińców? Kultura w takiej budowie zajmuje czołowe miejsce obok edukacji, a młodzieżowa subkultura jest mostkiem do rzeczy istotnych i głębokich, do procesów międzykulturowych. Dlatego nową płytę z serii „Niepokonany ProRock”, którą przygotował Związek Społeczny „Muzyczny Batalion”, uważam za sprawę fundamentalną. To jeszcze jeden mocny kamień do fundamentu przyszłego ukraińskiego Narodu i Państwa. Zatem na płycie usłyszysz, jak brzmią piosenki, a dzięki śpiewnikowi — nauczysz się słów i melodii. Napisali i wykonują te piosenki znani muzycy z całej Ukrainy. Siostry Hala i Łesia Telniuk, Eduard Dracz, zespoły rockowe „Komu Wnyz”, „SAD”, „Rutenija” — to pionierzy we współczesnej ukraińskiej muzyce, którzy od końca lat 80. do dziś nie męczą się zadziwianiem nowymi utworami muzycznymi do słów Tarasa Szewczenki. Ich szewczenkiany warto studiować, a nawet porównywać różne odczucia i odczytania słowa Tarasa. „Muzyczny Batalion”. Nie mniej ciekawie będzie usłyszeć Dilę (czyli Eduarda Prystupę), znanego uczestnika zespołów TNMK („Tanok na Majdani Konho”), „NeDila”, „Astarta” oraz Oresta Krysu — frontmana zespołów „Tathagata” i „Soniaszna Maszyna”. Ich wspólna praca zasługuje na uwagę. Zespół rockowy „Tin Soncia”, zapewne już od piętnastu lat jest faworytem ukraińskiej młodzieży. Do jego kompozycji nie raz wychodzili do walki ukraińscy piłkarze i bokserzy! Więc piosenka do słów Szewczenki tylko wzmacnia chęć szybszego przejrzenia śpiewnika! Wielostronny i niestrudzony Serhij Fajfura odkryje naszego klasyka, jak zawsze, po swojemu: w tej wersji Szewczenko jest filozoficzny i zabawny jednocześnie. Szczególne miejsce na płycie i w śpiewniku zajmują takie znane zespoły jak „Kozak System”, „Druże Muzyko”, „Trans-Former”, „TaRuta”. Ten ostatni dość oryginalnie przedstawił słynny utwór Szewczenki „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Ciekawym do przesłuchania i nauki będzie Szewczenko także w piosence lirycznej Neli Franczuk. Tak samo w kompozycji Tetiany Szamszetdinowej, utwór której wykonuje Seweryn Danyłejko. A dla tych, którzy lubią przy gitarze pograć rock-and-rolla, nie zbędna w doborze okaże się piosenka Wołodymyra Pyrozhenki z Wyszogrodu. Kto zaś bliższy jest manierze ludowej — od razu polubi Wasyla Neczepę z Czernihowa w akompaniamencie odesitów z „Druże Muzyko” oraz kijowski duet „Osiajna&Żywo-sył”, gdzie piosenkę do słów Szewczenki wspierają autentyczne ludowe ukraińskie instrumenty — staroświecka bandura i huculskie cymbały. Mimo narzuconego mu wizerunku konserwatysty, Szewczenko zadziwi cię: rock zdumiewająco pasuje do jego wierszy, on też jest jego żywiołem. Co więcej, żywioł muzyki rockowej jest naturalny dla słowa Szewczenki: jest ono tak samo uparte i buntownicze. A ponieważ muzyka rockowa jest jeszcze bardzo różnorodna, ma wiele kierunków i emocjonalno-stylistycznych odcieni, za każdym razem świeżo i niespodziewanie podświetla słowo ojca naszego narodu. I jakoś zdumiewająco łatwo i prosto przybliża go do nas. Ta płyta mogła pomieścić więcej ciekawych prac, bo piosenki do wierszy Tarasa Szewczenki piszą nie dziesiątki — setki współczesnych wykonawców. Przez niespodziewane okoliczności — pandemię, która dotknęła świat — zmuszeni byliśmy zaangażować do projektu także tych muzyków, u których materiał był już nagrany. Jednak chcę szczerze podziękować wszystkim, którzy kontynuują natchnione tworzenie do słów naszych poetów. Przecież to nie ostatnia seria „Niepokonanego”, i wszystkie ważne, zapomniane lub przyzapomniane imiona wielkiego ukraińskiego słowa obowiązkowo powrócą do każdego ukraińskiego domu nowymi piosenkami. Cieszymy się, bo masz śpiewnik współczesnych piosenek do słów Tarasa Szewczenki — na różny gust i upodobania. Śpiewaj z nami! Śpiewaj Szewczenkę! Śpiewaj o Ukrainie! Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora. – W jednej z sal wystawowych prezentujemy projekt, który został założony przez pierwszego dyrektora muzeum Rostysława Synka razem z zasłużonym artystą Ukrainy Borysem Plaksijem – zaznaczył Ołeksandr Ołeksandrowycz. – Ta kolekcja nazywa się „Galeria portretowa „Twórcy Niepodległości Ukrainy”. Tutaj są portrety wybitnych ukraińskich działaczy kulturalnych, politycznych i społecznych. Kolekcja liczy około 100 prac. Borys Plaksij pracował nad nią od 1999 do 2007 roku. Otrzymał za te prace Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa sztuki i architektury Ukrainy, niezwykle ciekawego artystę Ołeksandra Charpaczowa. Bardzo cieszymy się z tego, że jego praca już jest przechowywana w funduszach Muzeum-warsztatu Iwana Kawaleridzego. Potem będziemy przygotowywać się do udziału w bardzo poważnym projekcie na Dzień „Tbilisoba na Andrijiwskim uzwozi”. Chciałbym podziękować organizatorom tego święta, kierownik Natalii Skliarskiej, Ambasadzie Gruzji na Ukrainie i Kijowskim władzom miejskim. Covid-19, niestety, wpłynął na nasze plany. W maju planowany był przy wsparciu gruzińskich kolegów plener ukraińskich artystów do Gruzji, a we wrześniu mieliśmy witać artystów z tego kraju. Ale mamy nadzieję, że środki kwarantanny nie przeszkodzą nam zrobić wystawę-prezent dla kijowian i gości stolicy na Dzień „Tbilisoba na Andrijiwskim uzwozi”. Obecnie wiele swoich projektów realizujemy przez sieci społecznościowe i YouTube. Są to wykłady, wycieczki krajoznawcze, projekt-ekspozycja w detalach „Rzeźby Iwana Kawaleridzego”. Szukamy nowych podejść w swojej pracy. Ale nie można przekazać całego piękna sztuki z ekranu telewizora czy monitora komputera. Dlatego trzeba z przestrzeganiem wszystkich wymogów kwarantanny przychodzić do muzeów, galerii, teatrów, kin i odwiedzać różnorodne wydarzenia artystyczne, które odbywają się pod gołym niebem. One czekają na was, szanowni zwiedzający. Bo sztuka bez koneserów – jest martwa.
Tłumaczenie maszynowe
Szewczenki. Obecnie wszystkie te portrety przechowywane są w naszym muzeum. Ze względu na ograniczone powierzchnie wystawowe w tym roku prezentujemy tylko część kolekcji – 15 płócien. Można tu zobaczyć portrety Tarasa Szewczenki, Mychajła Hruszewskiego, Liny Kostenko, Iwana Marczuka, Rostysława Sińki, Wasyla Stusa, Wałerija Franczuka, Iwana Kawaleridzego, Niny Matwijenko, Sławy Stećko, braci Horyniów. Wiele z przedstawionych w kolekcji osobistości specjalnie przyjeżdżało do naszego Muzeum, aby pozować Borysowi Płaksijowi. Ten projekt widzieli pierwszy, drugi i trzeci prezydenci Ukrainy. Oprócz tych portretów co roku wystawiamy dla ogółu obrazy wybitnych ukraińskich artystów, które przechowujemy w naszych zbiorach, a także rzeźby Iwana Kawaleridzego. W tym roku koneserzy sztuki będą mieli okazję zobaczyć dzieła znanych daleko poza granicami kraju mistrzów pędzla Wasyla Hurina, Jewhena Luczenki, Wałerija Franczuka, Wołodymyra Slepczenki, Tetiany Halimbijewskiej i wielu innych. Na jednym z obrazów można zobaczyć Zjazd św. Andrzeja w Kijowie, a obok – wieżę Eiffla w Paryżu. I takie połączenie nie jest przypadkowe. Wszak Zjazd św. Andrzeja nierzadko nazywa się ukraińskim Montmartre. Nieprzypadkowo Wołodymyr Slepczenko przedstawił na Zjeździe św. Andrzeja Tarasa Szewczenkę, gdyż Kobziarz bardzo kochał to miejsce. Obecnie już nieżyjąca Tetiana Halimbijewska prowadziła w Muzeum-pracowni Iwana Kawaleridzego jedną ze swoich ostatnich wystaw. Zapytała: „Jaki obraz podarować muzeum?” I wybraliśmy właśnie pejzaż Paryża, gdyż w tym mieście przebywał Iwan Kawaleridze. Zapewne wielu zwiedzających wystawę zwróci uwagę na obrazy Wołodymyra Hurina „Dzwonnica Soboru Włodzimierskiego” i zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Burtowego „Podół”. Nawiasem mówiąc, wspólnym projektem A. Burtowego i naszego muzeum była seria prac według utworów Tarasa Szewczenki. Wszystkie te prace podarował muzeum. Tematyka szewczenkowska jest kontynuowana w dziełach Andrija Huka „Śladami Szewczenki” i Natalii Poliszczuk „Śladami Kobziarza” oraz Andrija Serebriakowa „Kozak na koniu”. Przy okazji zaznaczę, że całkiem niedawno pani Natalia otrzymała wysoki tytuł – „Zasłużony artysta Ukrainy”. Jeden z fundatorów i przyjaciół naszego muzeum, genialny Iwan Marczuk, podarował obraz „Sylwetka”. Specjalnie dla muzeum przez zasłużonego artystę Ukrainy Serhija Duplija został namalowany obraz, na którym przedstawiona jest altana stojąca na Zjeździe św. Andrzeja. Staramy się pokazać koneserom sztuki to, co mamy najlepszego. A jest to część ogólnopaństwowego funduszu muzealnego Ukrainy. To dorobek naszego państwa, dorobek narodu ukraińskiego. Chcemy pokazać, że mamy z czego być dumni. Mamy wybitnych artystów. Są tu i młodzi, i już poważani twórcy. I ci, których niestety już wśród nas nie ma. Powinniśmy cenić tych, którzy obecnie jeszcze są pośród nas. Na stronach muzeum w mediach społecznościowych zapowiadaliśmy tę wystawę. Przyjmujemy zwiedzających z ustalonymi ograniczeniami w związku z pandemią. Cieszymy się, że możemy zaprosić kijowian i gości miasta do obejrzenia projektu poświęconego Dniu Niepodległości Ukrainy. A już we wrześniu planujemy otworzyć wystawę wykładowcy Narodowej Akademii Sztuk Pięknych. W Muzeum-pracowni Iwana Kawaleridzego w przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy tradycyjnie otwiera się wystawa, na której prezentowane są najlepsze prace ze zbiorów muzeum. O nowej ekspozycji rozmawiamy z dyrektorem Muzeum-pracowni Ołeksandrem Juninem oraz starszym pracownikiem naukowym Ołeksandrą Sawienok.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
spektakl w jednym z małych amerykańskich teatrów. Przyznał, że tak jak ja, nie potrafiłby tego wystawić. Materiał jest trudny, ja wystawiłem spektakl jako komedię. Usunąłem wszystko, co dotyczyło religii. Przecież jest wiara i jest religia, a to różne rzeczy. — Czy spektakl „Pamela” stał się dla Pana i dla teatru „Brawo” przełomowy? — Trudno mówić o tym spektaklu, przecież mamy teraz czasy Pameli. Kryzys uderzył we wszystkich. Każdy człowiek staje się takim, jakim jest wewnętrznie. U kogoś cały negatyw wychodzi na zewnątrz. A jeśli w człowieku jest miłość do bliźniego, to próbuje on robić coś dobrego dla innych ludzi, a nie tylko dla siebie, kochanego. Reżyser Wołodymyr Zawalniuk budował spektakl o nienachalnej dobroci, którą człowiek okazuje swoimi czynami, swoim przykładem. Grałem w spektaklu role Breda i Solo. Przyznam, że o wiele trudniej było grać Breda. Grałem go z marszu. Aktor nie mógł przyjechać na spektakl. Było to akurat po śmierci syna Lubow Tytarenko. Powiedziała: „Trzeba grać, nie mogę nie grać tego spektaklu”. Poprosiła, bym zagrał i ja, chociaż do rozpoczęcia spektaklu zostały tylko cztery godziny. Dała mi tekst. Było bardzo trudno, pomogło to, że wcześniej grałem w jeszcze jednym spektaklu Wołodymyra Borysiuka, a tamten bohater był w czymś podobny do Breda. Musiał wykręcać się z każdych okoliczności, żeby wyżywić siebie i rodzinę. Tam również pokazany był kryzys wewnętrzny bohatera. Zagraliśmy pierwszy spektakl. Lubow Wiktoriwna poprosiła mnie, bym grał dalej. Wydawało mi się, że poprzedni aktor grał Breda trochę sucho, pokazywał go jako twardego. A w rzeczywistości Bred jest trochę inny. Zdarzyła się tragedia – zmarł aktor Ołeksandr Furtas, który grał Solo. Nie chcieliśmy zamykać tego spektaklu, pragnęliśmy przedłużyć mu życie. Rolę Solo trochę grał Wołodymyr Zawalniuk. A potem – ja. Od początku trudno było się przestawić. Myślę, że mi się udało. O ile Bred pragnął postawić na swoim, o tyle Solo się pogodził. Na tym polega ich różnica. W tym samym czasie spektakl „Pamela” szedł również w Młodym Teatrze. Główną rolę wykonywała tam Tetiana Stebłowska. To różne spektakle. Ale oba przesiąknięte są dobrocią i duchowym ciepłem. — Ma Pan również doświadczenie pracy w Kijowskim Akademickim Warsztacie Sztuki Teatralnej „Suzirja”. — Moja żona Iryna Hoczaszwili wcześniej wystawiła spektakle „Muzykanci z Bremy” i „Sen śmiesznego człowieka”. A teraz trzeba było zrobić spektakl dyplomowy. Od dawna nosiła się z zamiarem wystawienia Bertolta Brechta. Zwróciliśmy się do kierownika artystycznego „Suzirja” Ołeksija Kużelnego. Z radością wyszedł nam naprzeciw. Dali możliwości prowadzenia prób. A po tym, jak Ołeksij Pawłowycz obejrzał już gotowy spektakl, włączył go do repertuaru. Spektakl „Krzyk pod lodem” stworzony został na motywach sztuki
Tłumaczenie maszynowe
Aktor Jurij Potapenko służy w Kijowskim Narodowym Akademickim Młodym Teatrze już prawie trzydzieści lat. W tym czasie zagrał około 70 ról. A do tego liczne prace w kinie i innych teatrach. Niedawno obchodził swój jubileusz. Dzisiaj pan Jurij jest gościem „SP”.
— Co poprzedziło Pana wybór zawodu aktorskiego? — Jeszcze w szkole brałem udział w KVN. Jako reżyser wystawiłem spektakl „Kopciuszek” i zagrałem w nim rolę żołnierza, który podaje pantofelek głównej bohaterce. Kiedy latem wypoczywałem u babci na wsi, razem z przyjaciółmi zrobiłem teatr lalek. Sam skonstruowałem scenę, która otwierała się i zamykała, wymyśliłem, jak zrobić światło. Minęły lata. Pracowałem jako budowlaniec przy Krymskiej Elektrowni Jądrowej. Przyjechałem w odwiedziny do mamy do Kijowa. Pewnego razu przechodziłem przez Chreszczatyk, zachciało mi się wypić kawę. Przypadkowo zatrzymałem się przy drzwiach z napisem „Kijowski Instytut Teatralny”. Miałem przeczucie, że muszę tu wejść. Wszedłem do komisji rekrutacyjnej i zapytałem, co trzeba zrobić, aby dostać się na tę uczelnię. A nieżyjąca już dziś Julia Tkaczenko pyta mnie: „Gdzie pan teraz mieszka?”. Odpowiadam, że na Krymie. A do końca składania dokumentów i pierwszego etapu kwalifikacyjnego zostawało 5 dni. „Jeśli zdąży pan w ciągu pięciu dni pojechać na Krym i przywieźć dokumenty, to jest pan naszym studentem. Tylko proszę nauczyć się repertuaru” – powiedziała Julia Semeniwna. Repertuaru uczyłem się w pociągu. Przyznam, że było to bardzo trudne. Pociągiem jechały dzieci na obóz pionierski. Więc monolog Sawy Czałego, fragment „Tarasa Bulby”, piosenkę „Noc taka księżycowa” oraz wiersze uczyłem się w przedsionku wagonu. Dla mnie Julia Semeniwna była teatralną mamą, była wobec mnie surowa. Jestem jej wdzięczny, że dała mi możliwość spróbowania swoich sił w tym zawodzie. Na wszystko wola Boża. Człowiek może iść gdziekolwiek, ale przyjdzie tam, dokąd prowadzi go los. Jeszcze nie będąc studentem, zacząłem grać w kinie. Na wytwórni filmowej wszystko było niezwykłe. Grałem w filmie „Kozacy idą”. Ważyłem wtedy 98 kg (teraz 73). Kiedy wsiadałem na konia w pełnym rynsztunku, to on aż przykucał. Do zakończenia nauki miałem już cztery lub pięć prac w kinie. Miałem możliwość bronić dyplom jako aktor teatralny i filmowy. Wybrałem teatr. Moimi pracami dyplomowymi były „Sprzedawca deszczu”, gdzie grałem Noego, a w spektaklu „Figaro” – Bartolo.
— Czy po zakończeniu nauki od razu trafił Pan do zespołu Młodego Teatru? — Początkowo pracowałem jako aktor studyjny w Wytwórni Filmowej imienia Ołeksandra Dowżenki. Ale do etatu tak i nie trafiłem. Potem pół roku pracowałem w Kijowskim Teatrze Młodego Widza, po czym znów grałem w filmach. W tym czasie główny reżyser Młodego (wtedy młodzieżowego) teatru Wiktor Szułakow wystawiał „Rewizora”. Zaproponował mi rolę Chlestakowa. Za to, że związałem swój los z tym teatrem, jestem wdzięczny aktorom Wałerijowi Lehinowi i Serhijowi Kuczerence, a także reżyserowi Wołodymyrowi Ohłoblinowi. Na małej scenie teatru odbywała się próba generalna dużej części spektaklu, na której była obecna cała rada artystyczna teatru. Był tam monolog, kiedy mojej postaci dają łapówki. Co robić dalej? Po jego zakończeniu zacząłem „kąpać się” w tych pieniądzach. Twórcze odkrycie spodobało się. Po tym podpisano ze mną kontrakt. Ważną dla mnie rolą stała się rola Skworcowa w spektaklu „Szelmenko-podkomendny”. W tym czasie nasz teatr pojechał na występy do Mińska. Zostałem w Kijowie, bo nie byłem jeszcze w pełni zaangażowany w repertuar. Powiedziano nam: „Kto nie pojechał, ten wystawia Szelmenkę”. Obok grali wspaniali partnerzy. Było ciekawe twórcze odkrycie: kiedy mówiono słowo „Prisieńka”, mój bohater mdlał. Ihor Szczerbak, który grał Szelmenkę, potrafił zażartować, niespodziewanie mówił „Prisieńka”, a ja oczywiście „mdlałem”. Wychodziło to śmiesznie. „Szelmenko-podkomendny” był absolutnie aktorskim spektaklem, graliśmy sobie ku uciesze. Po „Szelmence” zagrałem wiele ról komediowych. Dopóki reżyser Ołeksandr Dzekun nie zaproponował mi roli Pronia w spektaklu „Dzień duchów”. Spektakl jest skomplikowany. Jest tam sytuacja, kiedy główny bohater, którego rolę grał Dmytro Tubalcew, zabija moją postać. On czeka na swoją ukochaną, a mój bohater przychodzi z tamtego świata i zaczyna go zakopywać, przy tym mówiąc: „To ja zabiłem twoją ciotkę, a jej powiedziałem, że to zrobiłeś ty”. Bardzo trudny materiał, niezwykle ciekawa praca. Po tym spektaklu skończyła się moja komediowość. Od tamtej pory przyszły zupełnie inne prace.
Niedługo przed rozpoczęciem kwarantanny wypuściliśmy spektakl „Salome” według Oscara Wilde’a. Reżyser Wołodymyr Borysiuk połączył kilka postaci w jedną – to dwaj Żydzi, którzy się spierają. Również dość skomplikowany spektakl, dużo plastyki. Przychodzi grać na trzech różnych scenach. Różnica zawsze jest. Jest ona w przekazie. Wychodzisz i rozumiesz, ilu widzów na ciebie patrzy. Na małej scenie trzeba wszystko zminimalizować. Dla młodzieży to dobra szkoła – grać w różnych wcieleniach. Mikroscenę otwieraliśmy spektaklem „W czym cudzo, ciociu?”. Spektakl ludowy, z lalkami. Chwytał ludzi za duszę.
— Jak zmienił się teatr po tym, jak dyrektorem-kierownikiem artystycznym został Andrij Biłous? — Rozszerzył się repertuar, stało się więcej ciekawych spektakli. Przyjął wielu młodych ludzi, w zasadzie stworzył nowy zespół. Spoczywa na nim wielka odpowiedzialność. Dokłada wielkich starań, aby teatr istniał i rozwijał się, miał swoje oblicze. Dzięki Biłousowi otrzymaliśmy status – Narodowy. Teatr pracuje głównie dla młodzieży. Ale wystawiamy też klasyczne dzieła. Jednym z ostatnich takich spektakli jest „Szynel”. Główny bohater, którego rolę wykonuje Stanisław Bokłan, dużo mówi. Ale głównie jest to spektakl muzyczny. Andrij Fedorowycz, moim zdaniem, ma asocjacyjne spojrzenie na życie. Wszyscy widzimy, dokąd zmierza teatr. U nas zrobiono remont, mamy czyste garderoby. Wszystko zrobiono po to, aby aktor miał możliwość odpocząć. Kiedy byłem młody, to zdarzało się grać po 32 spektakle miesięcznie, do tego jeszcze wyjazdy. Z rana gramy bajeczkę, a wieczorem jedziemy na wieś grać „Szelmenkę”. Teraz pracy jest mniej, ale jest ona bardziej obszerna. Tacy aktorzy jak Jarosław Hawryluk, Wałerij Szeptekita, Wałerij Lehin, Jarosław Czornenkyj – mają bardzo wielką odpowiedzialność. Jesteśmy starsi i nie możemy wyjść nieprzygotowani na scenę. Byłby to bardzo zły przykład dla młodzieży.
— Równolegle z Młodym Teatrem przez ponad dwadzieścia lat grał Pan w Kijowskim Teatrze Dramatycznym „Brawo”. — Ze szczególnym ciepłem i czułością wspominam ten teatr. Bardzo wiele mi dał. Pracowałem razem z Wałerijem Siwaczem, Mykołą Olijnykiem, Wiktorem Szestakowem, Serhijem Sołodowem, Ksenią Sokołową, Anatolijem Hnatiukiem, kierownikiem artystycznym tego teatru Lubow Titarenko oraz wieloma innymi wspaniałymi aktorami.
Kiedy drugi rok pracowałem w Mołodym, do teatru „Brawo” po raz pierwszy zaprosił mnie Wołodymyr Sudjin, bym zagrał żołnierza w spektaklu „Czarodziejskie buciki”. To był bardzo wesoły spektakl. Swego czasu wystawiałem sztukę „Wyspa skarbów”. A w „Brawo” znów mogłem spróbować swoich sił jako reżyser. Lubow Wiktoriwna wystawiała jakiś spektakl. Rozmawialiśmy, ja skomentowałem. Powiedziała: „Masz sztukę, bierz i wystawiaj”. Była to sztuka Marca Camolettiego „Och, ta Anna”, która w teatrze otrzymała tytuł „Tokujące motyle”. Kiedy wspaniały aktor Ołeh Kowalenko nie mógł zagrać roli głównego bohatera, zacząłem grać ją ja. Potem wystawiłem „Ryzyko” i inne spektakle. W jednych grałem, w innych nie. Jestem wdzięczny za takie zaufanie kierownikowi artystycznemu teatru. Zapamiętałem również spektakl „Wilk w owczej skórze”. Wystawiałem ludową wariację. Od razu powiedziałem, że to moje podziękowanie za naukę dla Wiktora Szułakowa. Swoją drogą, w spektaklu „Wilk w owczej skórze” po raz pierwszy w historii teatru „Brawo” część bohaterów przemówiła w języku ukraińskim. A później wystawiłem tu ukraińską klasykę – „Sto tysięcy” Iwana Karpenki-Karego. Moją ostatnią pracą reżyserską w teatrze „Brawo” był spektakl „Witamy w raju” według sztuki Werbera. Na jeden z jego pokazów przyjechał mój przyjaciel z USA, który wystawił tę „Strach i nędzę III Rzeszy”. Czasu na próby nie było wiele. Realizowałem w spektaklu rozwiązanie plastyczne. Będziemy je nieco zmieniać. Trwają rozmowy o udziale tego spektaklu w jednym z festiwali. Chcę podziękować wszystkim aktorom zaangażowanym w ten spektakl. Niektórzy mówią: „Zmęczyłem się graniem”. To wszystko nieprawda. Tak, męczysz się, bywasz bardzo wyczerpany. Zdarzało się w ciągu jednego dnia grać w trzech obrazach, a wieczorem jeszcze występować w spektaklu. Ale to nasze życie. Mamy ciężki i odpowiedzialny zawód. Jest drugi pod względem trudności po mikrochirurgii oka. — Jakie miejsce w Pana życiu zajmuje kino? — Wiele z tego, czego nie mogę wykorzystać w teatrze, wykorzystuję w kinie. Jeśli w kinie odpowiadasz za każdą sekundę, to w teatrze – za każdą ułamkową część sekundy. Dzięki kinu ludzie cię poznają. Nie mogę powiedzieć, co jest dla mnie cenniejsze – kino czy teatr, każdy rodzaj sztuki jest cenny na swój sposób. Za ważne dla siebie uważam obraz „To my, Panie” oraz serial „Pułapka”. Zapamiętałem również film „Kijów – miasto moje”, poświęcony artystom, którzy żyli i tworzyli w stolicy. Lubię pracować z Anatolijem Mateszką. To wspaniały reżyser, mamy wzajemne zaufanie. Bywa, że coś wymyślamy razem. Wystarczy jeden ruch ręki reżysera Jarosława Łastoweckiego – i już rozumiesz, czego od ciebie chce. — Grał Pan również w miniserialu „Ogród Getsemański” według utworów Iwana Bahrianego. — Zdjęcia były dość trudne. Brakowało finansowania. Nie było kostiumów. Wiele rzeczy wymyślaliśmy sami. Grałem enkawudzistę. A przed zdjęciami złamałem duży palec u nogi. Jeśli uważnie się przyjrzeć, to w obrazie jeden but mam w rozmiarze czterdziestym czwartym, a drugi – czterdziestym szóstym. Stało się to przed trudną sceną, w której miałem tańczyć. Z aktorem Wałerijem Newiedowym w kadrze dużo pijemy wody ze szklanek. Nie wiadomo, ile było już dubli. I wtedy reżyser Rostysław Synko mówi: „Kto im nalał wódki?”. Panował niesamowity upał i byliśmy już pijani od wody. Najstraszniej było, gdy kręciliśmy w areszcie śledczym Łukjaniwskim. Otworzyli nam piwnice. Wchodzisz do nich i czujesz zapach krwi. To bardzo straszne. Chociaż w celach zrobiono remont, to uczucie jest takie, jakby pozostały te same. Tam ludzie umierali w męczarniach… Gdyby ten film nieco podmontować, unowocześnić, to byłoby dobre kino. — Co chciałby Pan powiedzieć na zakończenie naszej rozmowy? — Chcę życzyć wszystkim zdrowia. Żeby szczęśliwy był mój syn i wszystkie ukraińskie dzieci. Żeby nie miały już potrzeby chwytania za broń i bronienia ojczystej ziemi. Żeby żadne ścierwo nie pchało się i nie mówiło nam, jak mamy żyć. Żeby więcej ludzi chodziło do teatru. Jest to niezbędne nam wszystkim, aktorom i widzom. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMCZAK, m. Dubno, rysunek autora
Kalinowa mowa
Kalinowy krzew dokoła obrósł tarninami,
Lecz zakwita, chwyta niebo swymi gałęziami.
Tak nasza mowa w gąszczu obcej mowy
Kwitnie uparcie, rwąc kolczaste okowy.
Ja, niby gałązka mała między wiciem kaliny,
Będę pielęgnować kiście słowa, które nie zginie,
Nie zgaśnie, obdarte przez czas i targane wiatrami.
Darowane przez Boga, będzie wiecznie między nami.
List
Dziewczynko z dalekiej Rosji,
Można, ja list ci przyślę?
Bo już pisać dobrze umiem,
Bo już tęsknię i kocham.
Aniołki białe papierowe
Ja ci w kopertę włożę.
Ty poczuj ciepło w moim słowie,
Co jak kwiat kaliny w ogrodzie.
Ojciec twój wojuje w Ukrainie,
Na dorosłej i strasznej wojnie.
W pieśni strzela słowicze,
W płacze dziecięce głośne.
Zawołaj, wróć do domu tatę,
Niech mama ucieszy się twoja.
Aniołka poślij mu skrzydlatego –
Te, co łzami malowałam ja.
Wyszywanka
Koszulkę mama mi wyszywa
Na czystym skrzydle płótna.
W kalinową nitkę szczerze wkłada
Wszystkie swoje marzenia ona.
Do krzyżyka krzyżyk kładzie się równiutko,
Niby losu chrzczonego szlak.
W tej wyszywance od drogiej mamy
W niebo wzlecę, niby ptak.
Będę dorastać w niej i skrzydlato popłynę
W dalekie wiatry błękitne.
I wyszytą czarnym swoją Ukrainę
Będę miała wiecznie w sobie.
Prośba do Anioła
Jesień. Do szkoły chodzę codziennie.
Po ulicach lecą ciężkie maszyny.
Tu każdy krok w odległości biedy.
Aniele mój, mnie przeprowadź
Przez wszystkie drogi, ścieżynki,
Żeby nie martwili się mama i tata.
Od wichury, słoty i ciemności
Zakryj mnie ciepłymi skrzydłami.
Lecz wiem: Bóg posłał dla Ukrainy
Swoje wielkie wojsko anielskie,
Żeby ją od smutku uchronić.
Im ciężko, aniele, leć pomóc.
Leć, a ja będę czekać na ciebie
Stamtąd, gdzie wschodzi słońce błękitnoniebie.
Leć, bo rani wróg drogi kraj.
Do mnie ze zwycięstwem wracaj.
Gdzie mieszka mrówka
Gdzie mieszka mrówka mała?
Tam, gdzie na warcie opieńki
Z pikami i szablami trawy
Wylazły na pień niewielki.
Gdzie mieszka mrówka mała?
Tam, gdzie chodzi ścieżka leciutko.
Mrówka jej pięty łaskocze,
A ona śmieje się, chichocze.
Gdzie mieszka mrówka mała?
Tam, gdzie skacze wiewiórka ruda,
Gdzie rosną słodkie poziomki
I pachnące jabłonie-dziczki.
Gdzie mieszka mrówka mała?
A ona mieszka nie sama.
Ma ona mamę i tatę,
Braciszków, siostrzyczek wiele.
Gdzie mieszka mrówka?
A wszędzie, gdzie żyją zwierzątka i ludzie,
Gdzie żyją ptaszęta i owady.
Nasze pomocnice – mrówki.
W nich pracy zawsze dosyć.
Porządkują w lesie i w polu.
Krzątają się pośród liści…
Więc, dziecino, pilnie patrz,
Jak idziesz w gości do dworu,
Do rzeki, do ługu, do boru.
Zaglądaj pod każdą źdźbło,
Nie skrzywdź małej mróweczki.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Dziękujemy wszystkim, którzy odpowiedzieli w zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty”: 1. Nina O. „Żeby nie zamuliło się uzdrawiające źródło ojczystego słowa” — 200 hrywien; 2. Szmyhelski Iwan Wasylowycz — 500 hrywien; 3. Hałenko Wiktor Pawłowycz — 300 hrywien; 4. Putko Jarosław Romanowycz — 1500 hrywien; 5. Omelczuk Roman Justynowycz — 1000 hrywien; 6. Krasowski Wołodymyr Zacharowycz — 200 hrywien; 7. Iwanczenko Mykoła Wasylowycz — 200 hrywien; 8. Mychajluk Ludmyła Pawliwna — 200 hrywien; 9. Zdorowyj Anatolij Kuzmowycz — 200 hrywien; 10. Matwijczuk Wałentyna Feodosijiwna — 200 hrywien; 11. Ahromakow P. M. — 503 hrywny; 12. Koronenko-Słaboszpyćka Switłana Anatolijiwna — 500 hrywien; 13. Słaboszpyćkyj Mychajło Fedotowycz — 2500 hrywien; 14. Słaboszpyćka Ludmyła Pyłypiwna — 3500 hrywien; 15. Ihnatenko Łeonid Mykołajowycz — 1000 hrywien; 16. Semystiaha Wołodymyr Fedorowycz — 1000 hrywien; 17. Tymoszewśka Dora Hryhorijiwna — 500 hrywien. Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A — 2 0 2 0 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialny sekretarz
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olga ŻMUDOWSKA
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe