Zdjęcie: Ksenija Hładyszewa
NA LEWYM BRZEGU RZEKI BYSTRYCI
(U)MOWNA (U)KRAINA
Tłumaczenie maszynowe
Ljubow Hołota
Drodzy Czytelnicy „Słowa Proświty”! Zwracam się do Was, gdy do upragnionej chwili połączenia dwóch wskazówek na sakramentalnej „12” pozostaje jeszcze dokładnie tydzień i… jedna sekunda. Właśnie tak — jedna sekunda. Najdokładniejszy na świecie zegar atomowy, który kontroluje czas, według którego żyje nasza matka Ziemia, nieprzekupnie dowiódł, że 2008 rok jest najdłuższy ze wszystkich ostatnich szesnastu lat: oprócz należnego rokowi przestępnemu dodatkowego dnia ma on także dodatkową sekundę. Nie wiem, czy różne kalendarze przewidywały tę chwilę, ale nasze telefony komórkowe, timery, zegary elektryczne różnych rodzajów i przeznaczeń na pewno ją uwzględnią. Nawet nie zauważymy ani nie odnotujemy, jak wykorzystamy tę dodatkową sekundę, ale całkiem prawdopodobne, że przyda nam się, by powiedzieć radosne „tak!” albo stanowcze „nie!”, uśmiechnąć się do bliskiej osoby, dotknąć dziecka, uchwycić w obiektywie własnego oka coś niezwykłego. Być może ta dodatkowa sekunda jest przypomnieniem o tym, jak wiele znaczy chwila i że nie warto lekceważyć ulotnych sekund we własnym losie. A jednak — nigdzie nie zniknęła, ta nasza, znana z dzieciństwa noworoczna niecierpliwość: chce się szybko dożyć Nowego Roku, zostawiając staremu wszystko, co złe, niezdrowe, nieakceptowalne i niewygodne. A takiego 2008 roku było sporo, i takiego wyczerpującego napięcia, że jak tu nie przypomnieć sobie wszelkich astrologicznych przestróg co do podstępności przestępnego roku Szczura? Nawet wszelkie środki działalności astrologicznej, na przykład szklane kule zdolne pokazywać przyszłość, blakną wobec tego, co działo się z nami i w Ukrainie. Przypomnijmy sobie i my nasze osiągnięcia i straty, starając się trzymać kalendarza i zgadując, co na zawsze zapisze się w karbach roku 2008. Oczywiście, jak przystało
ją na święto, chce się mówić o dobrym i wiecznym. Ale… Zresztą sama państwo miało wiele powodów, by tłumić gorycz rozczarowań. Chyba najbardziej z nich — decyzja Szczytu państw — członków NATO o nieprzyjęciu Ukrainy do PDCz. Kwietniową gorzką pigułkę nieco osłodził majowy miód — 16 maja Ukraina stała się 152-im pełnoprawnym członkiem Światowej Organizacji Handlu. Obecnie, w warunkach światowego kryzysu, zastanawiamy się: na ile to pomoże nam go pokonać? Ogółem rok 2008 pod wieloma względami można porównać z 1991-szym. Te lata wejdą do historii jako takie, które radykalnie zmieniły świat. W 1991 roku, który miał decydujące znaczenie dla kształtowania się Ukrainy jako suwerennego państwa, nastąpiło przejście od dwubiegunowego porządku świata do jednobiegunowego — zniknęła jedna z dwóch supermocarstw — Związek Radziecki, i „wczorajszy” świat, jaki znała planeta, zniknął wraz z nim. 2008-y również zmienił wszystko, do czego przywykła ludzkość przez te 17 lat. Byliśmy świadkami kolejnej zdecydowanej przemiany: porządek świata znów się zmienił. Tym razem pod zagrożeniem znalazła się jednobiegunowość — dominująca pozycja USA zniknęła błyskawicznie — wraz ze stabilnością światowej gospodarki, opartej na tej hegemonii. 17 lat temu świat zmieniła obudzona świadomość narodowa, dziś — światowy kryzys finansowy. W 1991 roku wśród politologów świata wybuchły dyskusje o globalnej przyszłości, brzmiały argumenty „za” i „przeciw” istnieniu jedynego i unikatowego światowego hegemona, o potrzebie równowagi sił itd. Przeciwnicy dwubiegunowości przekonywali o stabilności nowego porządku świata i podkreślali jego bezpieczeństwo dla wszystkich państw — przy braku konfrontacji i konkurencji między dwiema wiodącymi siłami świata nie istnieje również niebezpieczeństwo otwartego konfliktu między nimi, który groziłby trzecią wojną światową
wojną (jaką niemal stała się „zimna wojna”), a może nawet wyniszczeniem ludzkości. Dlatego demokratyczna Ukraina tak pragnęła stać się pełnoprawnym członkiem światowej i europejskiej wspólnoty, a zwłaszcza w 2004 roku wydawało nam się, że wszędzie czekają na nas z otwartymi ramionami. Jednak jednobiegunowy świat jest znacznie bardziej wrażliwy, niż mogliśmy się spodziewać. To, co uchodziło za główne dobro globalizacji, okazało się także główną piętą Achillesa świata: wzajemna zależność gospodarek narodowych oraz narodowych infrastruktur finansowych i rynkowych stała się główną przyczyną przerażającej skali kryzysu. W szczególnie wrażliwym położeniu znalazły się te państwa, których waluta narodowa i ogólny system gospodarczy były zbyt zależne od systemu gospodarczego i waluty narodowej Stanów Zjednoczonych. W pełni taka zależność odczuwa się także we współczesnej Ukrainie: przednoworoczne bankowe „gry” dolarem i hrywną w jednej chwili zrujnowały nasz dobrobyt, zepchnęły i tak chwiejną pozycję „klasy średniej” i pogrążyły uboższą warstwę Ukraińców na samo dno, pozostawiając ich niemal na łasce losu. Wszak wsparcie socjalne Ukraińców zawsze opierało się na ich własnych rękach i ziemniakach, wyhodowanych własnoręcznie na wiejskich ogródkach… Ponadto nierozwiązany dotąd konflikt w najwyższych szczeblach władzy daje niewiele nadziei na to, że obecny kryzys nieuchronnie doprowadzi Ukrainę do pomyślnego rozwiązania, odrodzenia i wzrostu potęgi gospodarczej. Tymczasem także w innych państwach wielu nazywa kryzys 2008 roku „najnowszą Wielką Depresją”. Jednak takie porównanie budzi strach, bo wszyscy dobrze pamiętamy, czym zakończyło się narastanie sił „na przekór” i pragnienie ustanowienia światowej dominacji.
Zakończenie na str. 4
SERCE INKÓW BLISKIE UKRAIŃSKIEMU
12–13
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina”, nr rachunku 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASA — 903 511 hrywien 00 kopiejek
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ci, którzy przetrwają, niskokosztowo przez pewien czas będą wytwarzać ten sam produkt, a dalej — korzystna sprzedaż na złom, a pracowników — w bezrobotnych: niech ratują się sami. Już teraz analitycy piszą o zniszczeniu klasy średniej. W rzeczywistości chodzi o zniszczenie krajowego producenta. Eksportowo zorientowane potwory, choć pracują na Ukrainie, obiektywnie są już częścią zglobalizowanego kapitału, antagonistami kapitału narodowego, nie interesuje ich i nie jest im potrzebny rynek wewnętrzny, który żywi i zatrudnia ludność. Dlatego oni nie są krajowym producentem, a tym, kto go będzie pochłaniał i niszczył, jeśli państwo na to pozwoli. Gospodarka narodowa, która powinna pracować przede wszystkim na ukraiński rynek wewnętrzny, niszczeje bezpowrotnie, a on nie jest chroniony ani ustawami, ani działaniami rządu. W innych krajach obywatele nie cierpią tak bardzo z powodu skutków światowego kryzysu finansowego tylko dzięki rozwinięciu i ochronie rynku wewnętrznego oraz silnym pozycjom drobnego i średniego krajowego producenta. Konkretnego winowajcy nie ma — winny jest cały system władzy, który trzeba zmieniać dla korzyści obywateli. Jeśli nie zajmować się oskarżycielskim PR-em, zapomnieć o telewizji i w milczeniu pracować na rzecz krajowego producenta oraz rozwoju rynku wewnętrznego, oligarchowie staną się zbędni i za własne środki sami rozwiążą swoje problemy, a system ukraińskiej władzy nieco zbliży się do narodu.
Tłumaczenie maszynowe
PUNKT WIDZENIA Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk Po niedawnym oświadczeniu premier Julii Tymoszenko naród rzeczywiście wpadł w panikę. Zamiast jasnego programu postępowania władz i porad dla ludności usłyszeliśmy poważne oskarżenia pod adresem Banku Narodowego i Sekretariatu Prezydenta o załamanie hrywny. Teraz coraz więcej ludzi próbuje samodzielnie wyjaśnić, co dzieje się w ukraińskiej gospodarce i we władzach. Innych wciągają w ten proces krzykliwe ukraińskie media. Naród gwałtownie mądrzeje, dlatego nie uda się już trzymać ludzi za głupców, którzy będą wierzyć słowom urzędników i polityków. Każdy z nas doskonale rozumie, kto kontroluje parlament i rząd, gdyż właśnie tam skoncentrowani są przedstawiciele niezbyt biednych ludzi, którzy posiadają zorientowane na eksport duże przedsiębiorstwa i ukraińskie banki. Nierzadko struktury oligarchiczne łączą udziały w bankach z posiadaniem biznesu. Właśnie w tym środowisku należy szukać zainteresowanych dewaluacją hrywny, a nie w Banku Narodowym, a tym bardziej nie w Sekretariacie Prezydenta. Kto uwierzy, że w załamaniu hrywny zainteresowany jest Bank Narodowy? On tak samo jak rząd nie może nic poradzić, jeśli załamać hrywnę zechcą przedstawiciele wielkiego oligarchicznego biznesu. Teraz, pod kurtyną światowego kryzysu, jest im to korzystnie i łatwo zrealizować. Nie warto oskarżać ani rządu, ani Banku Narodowego, ani Prezydenta. Kryzys pokazał, że sytuacji w kraju państwo nie kontroluje, ściślej mówiąc, kontroluje rękami instytucji władzy, które znajdują się pod wpływem kapitału oligarchicznego. Właśnie on, pozostając w cieniu, jest zainteresowany dewaluacją hrywny. Biznesowo-bankowej oligarchii bez wątpienia chce się zarobić na machinacjach walutowych. Będzie to małą rekompensatą od ukraińskiej ludności za straty z operacji eksportowych. Straszna pokusa polega zupełnie na czymś innym i mało kto o tym mówi. Prawdziwym celem ostatecznego załamania hrywny nie są jednorazowe zyski, a kurs na obniżenie do minimum wartości siły roboczej i zniszczenie małych oraz średnich przedsiębiorstw z przestarzałym sprzętem i technologiami, które dotąd bezlitośnie eksploatowano bez żadnej reorganizacji i unowocześnienia. Obniżenie kursu hrywny da możliwość tym, którzy za bezcen nabyli radzieckie przedsiębiorstwa, i nadal tanio w ekwiwalencie dolarowym płacić tę samą pensję w hrywnach, ale już bez żadnych premii i dopłat, motywując to kryzysem. Zgodnie z programem „Biznesowy wizerunek Ukrainy. Osiągnięcia narodowe”. Głównym zadaniem programu jest zapoznanie ludzi biznesu różnych krajów z osiągnięciami w sferze technologii naukowych, wysokiej jakości produktami ukraińskich producentów, relacjami biznesowymi, które już istnieją między ukraińskimi przedsiębiorstwami a zagranicznymi partnerami, sprzyjanie przyciąganiu zagranicznych inwestycji na Ukrainę. W ciągu roku profesjonalną działalność wiodących przedsiębiorstw, organizacji, instytucji i placówek edukacyjnych. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. 23 grudnia pod ściany Gabinetu Ministrów i Rady Najwyższej wyszły protestować związki zawodowe Ukrainy. Nieocenioną pomoc centrum wydawniczemu już od kilku lat nieprzerwanie udziela Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy. Almanachy i płyty kompaktowe MSZ rozprowadza przez placówki dyplomatyczne Ukrainy w 120 krajach świata. Izba Handlowo-Przemysłowa, ze swojej strony, na międzynarodowych forach biznesowych, konferencjach, podczas spotkań z przedstawicielami zagranicznych delegacji, wizyt przedstawicieli kręgów biznesowych Ukrainy w krajach zagranicznych, na wystawach, które organizuje IHP Ukrainy. Średnio w ciągu roku przeprowadza ona około 120 różnych wydarzeń. Stowarzyszenie Miast Ukrainy i gmin wspiera interesy samorządu lokalnego nie tylko na poziomie narodowym, ale i europejskim. Dzisiaj trzeba dokładać niemało wysiłków dla stworzenia pozytywnego wizerunku naszego kraju wśród światowej społeczności. Dla zespołu „Biznesowego partnera” dynamiczny wzrost i rozkwit Ukrainy to pierwszorzędne zadanie. Dlatego informacyjno-wydawnicze centrum jest niezawodnym partnerem dla wszystkich, którzy są gotowi iść drogą, którą wybrała Ukraina. Pracę centrum wyróżniono wieloma nagrodami. Liczne pozytywne opinie urzędników, przedstawicieli ambasad i przedstawicielstw, kręgów biznesowych, naukowców o znaczeniu i ważności takiego programu to rezultat pracy wysoko wykwalifikowanych specjalistów. Logicznym zakończeniem napiętej produktywnej pracy jest uroczysta ceremonia prezentacji nowego wizerunkowego almanachu oraz płyty kompaktowej. Wizerunek zawsze trzyma się na wiedzy, profesjonalizmie, niezawodnych przyjaznych relacjach partnerskich. Dlatego zespół centrum wydawniczego stara się pokazać całej światowej społeczności, że Ukraina to niezawodny partner, kraj z rozwiniętą bazą przemysłową, bogatymi tradycjami kulturowymi i wysokim potencjałem naukowym.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna RODCZENKO Ukraina zawsze była skarbcem wartości kulturowych i duchowych, państwem o wysokim potencjale gospodarczym i naukowym, z elitą intelektualną, która wyrosła na bogatych osiągnięciach niejednego pokolenia utalentowanych przodków. Wysokie przygotowanie zawodowe Ukraińców również dzisiaj kształtuje godny wizerunek swojego kraju. Wspaniałą możliwość pokazania społeczności światowej potencjału gospodarczego, intelektualnego oraz możliwości państwa, pełnego zaprezentowania się, pragnienie wzmocnienia i nawiązania przyjaznych stosunków partnerskich, podzielenia się doświadczeniem i planami na przyszłość ukraińskim przedsiębiorstwom, organizacjom i placówkom edukacyjnym zapewnia Centrum Informacyjno-Wydawnicze „Partner Biznesowy”. Doświadczony i profesjonalny zespół centrum pracuje nad tworzeniem oryginalnych projektów, realizacją nowych i ciekawych pomysłów twórczych. W celu stworzenia pozytywnego międzynarodowego wizerunku Ukrainy centrum wydawnicze przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, Ministerstwa Gospodarki Ukrainy, Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, Izby Przemysłowo-Handlowej Ukrainy, Stowarzyszenia Miast Ukrainy i gmin rozpoczęło pracę nad narodowym programem prezentacyjno-rankingowym. Placówki naszego kraju na łamach swoich wydań będą opisywać partnerzy informacyjni programu prezentacyjno-rankingowego, w szczególności czasopisma „Nafta i gaz”, „Świat jakości Ukrainy”, „Turystyka międzynarodowa” i „Welcome to Ukraine”, „Wiadomości biznesowe”, „Gospodarka i państwo”, „Czas odrodzenia” i „Partnerzy z Ukrainy”, ogólnoukraińskie wydanie o nieruchomościach, budownictwie, architekturze i designie — czasopismo „Aksjomat”, gazety „Oświata Ukrainy”, „Ukraina” — pierwsza gazeta wizerunkowa światowego ukraiństwa, ogólnoukraińska gazeta transportowa „Magistrala”, gazeta „Prawda wiejska od Iwana Bokiego”, gazeta medyczna „Twoje zdrowie”, ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty”, gazeta obwodowa z Iwano-Frankiwska „Haliczyna”, Narodowa Kompania Telewizyjna Ukrainy. Etapem końcowym programu stanie się almanach i płyta kompaktowa „Wizerunek biznesowy Ukrainy. Osiągnięcia narodowe”, w którym godnie zostaną przedstawieni kierownicy i wysoko wykwalifikowane zespoły kompleksów rolno-przemysłowych, przemysłowych, paliwowo-energetycznych, transportowych, budowlanych, przedsiębiorstwa ochrony zdrowia, placówki oświaty i nauki, z sukcesem zaprezentują swoją działalność przedstawiciele różnego spektrum usług, środki masowego przekazu, utalentowani artyści Ukrainy. Oddzielne rozdziały w almanachu zostaną poświęcone centrom obwodowym kraju, miastom i gminom. Przeglądając strony tej książki, każdy dowie się o sukcesach i osiągnięciach Ukrainy. Pełnokolorowe wydanie, biznesowe języki ukraiński i angielski, nowoczesny design i poligrafia, płyta kompaktowa, dodatkowe umieszczenie informacji w Internecie oraz celowe bezpłatne rozpowszechnianie będą sprzyjać rozszerzeniu wzajemnie korzystnej współpracy między kręgami biznesowymi Ukrainy a innych krajów, dalszej integracji naszego państwa ze światową wspólnotą gospodarczą.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Apteki dla chorych rosną jak grzyby. Dlatego nawet 10 procent od wielomilionowych i miliardowych transakcji aptek to ogromne środki. Jeśli zaś, powołując się na wolny rynek, puścić ceny i marże w „wolne pływanie”, to czy będzie brane pod uwagę, że ceny też są różne? 80-procentowa marża na hrywnową pipetę wynosi 80 kopiejek, a na preparat za 1000 hrywien — 800 hrywien. Czy ktoś będzie różnicował marże w zależności od wartości leków? Z półek aptecznych zniknęła masa preparatów i niekoniecznie importowanych. Media doniosły, że w kraju zamknie się ponad tysiąc aptek, więc wielu ludzi straci pracę. Ale kto liczył, że właśnie tyle ich potrzeba, tych aptek, które w każdym mieście są na każdym kroku? Aptekarzy, oczywiście, po ludzku szkoda, ale idąc za taką logiką, znajdą się chętni do narzekania: jeśli ludzie staną się zdrowsi, będą mniej palić, pić wódki i umierać, to ci, którzy produkują alkoholowe i tytoniowe wyroby, stracą pracę. Jednak farmakologiczny szantaż przetrwał. Górę wzięła bolszewicka zasada błądzenia między dwiema sosnami: albo brak kontroli nad cenami leków, albo nagle znikają one ze sprzedaży. Trzeci wariant — leki na półkach aptek i kontrola cen — u nas z jakiegoś powodu nie wychodzi. A jeszcze przykro, i to już bardziej ogólny problem, że ludziom nikt nie wyjaśnił, jak wpłynęło na stan finansowy aptek rządowe ograniczenie marż na leki. Jak to zadziałało na fabryki farmaceutyczne? Czy przez ograniczenie marż leki nagle zniknęły z aptek? Ile tak naprawdę potrzebujemy aptek? Takich rzeczy nasza władza wyjaśniać ludziom nie jest przyzwyczajona. Zatem ograniczenie marż handlowych na leki zostało zniesione. Jako słodką, nieapteczną pigułkę obiecano nam w zamian, że państwo skontroluje, aby farmakomafia nie wzbogacała się na ludzkich nieszczęściach. Poczekamy — nie pierwszy raz… Zdjęcie P. Antonenki
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent Ukrainy niedawno anulował ustanowione przez Gabinet Ministrów ograniczenie marży handlowej od sprzedaży leków. Wszyscy wiedzą, że nie tylko zagraniczne, ale i krajowe preparaty na Ukrainie gwałtownie podrożały. Działo się to jeszcze przed spadkiem hrywny i wzrostem dolara, za którego kupuje się importowane leki. Przyczyny są na powierzchni. Pierwsza — zysk pośredników. Druga — niekontrolowane marże handlowe. Marża to różnica między ceną, którą apteka zapłaciła producentowi leków, a tą, za którą je sprzedaje. Kupiwszy w zakładzie opakowanie leków za 10 hrywien, apteka sprzedaje je, powiedzmy, za 12. Marża wynosi tu 20 procent. W samych marżach nie ma nic dziwnego, na tym w końcu opiera się handel. Pytanie: jak ją ustalają? Bo jeśli to opakowanie sprzedawać za 18 hrywien, to „zysk” wyniesie już 80 procent. Wielkość tego „zysku” rząd ograniczył na poziomie 15—30 procent, w zależności od rodzaju leków. Reakcja farmakomafii była natychmiastowa. W mediach rozległy się narzekania aptekarzy, którzy lada moment zbankrutują, choć przemilczano gigantyczny obrót towarowy branży aptecznej. W
Tłumaczenie maszynowe
W wykazie zawodów oficjalnie zatwierdzonych na Ukrainie Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej wprowadziło cztery nowości: astrolog, chiromanta, ekstrasens i wróżka. Ministerstwo Oświaty i Nauki zastanawia się teraz, w jakich szkołach kształcić takich specjalistów. Ministerstwo Finansów martwi się, jak właściwie opodatkować ich działalność, żeby przypadkiem nie nawróżyli tyle, że „posypie się” cały system podatkowy państwa.
Wszystko to byłoby dość śmieszne, gdyby nie było smutne: państwo błogosławi dość wątpliwe zjawisko, i to w społeczeństwie, w którym upadła moralność. U nas i tak trwają ataki na ludzką psychikę. Ekscesy widzimy codziennie w kronice kryminalnej mass mediów, w przerażających procesach sądowych. A źródło tkwi w codziennym zamglaniu ludzkich umysłów.
Żerując na tym, że nasz rozum nie jest wszechmocny, że w przyrodzie istnieje wiele tajemniczego, nie zbadanego, apologeci zamroczenia hojnie wylewają na ludzkie głowy sensacje o człowieku śniegu, potworze z Loch Ness, Atlantydzie, jasnowidzach, telepatii, chodzeniu po wodzie, 12-metrowych mieszkańcach jaskiń Tybetu w wieku 600 lat, głosach z kosmosu, lotach z kosmitami. Wszystko to jest stale powielane, a do prasy przyłączyła się telewizja. Nawet poważne wydawnictwa uważają za stosowne drukować horoskopy, których absurdalność jest oczywista.
Wszystkie te procesy to nie taka znowu niegroźna zabawka, a raczej bardzo niebezpieczna. I nie przypadkiem pod względem stanu zdrowia psychicznego ludności Ukraina zajmuje smutno sławne miejsca w Europie i na świecie. Zamiast zadbać o zdrowie psychiczne narodu, choć trochę powstrzymać odurzenie, państwo samo rzuciło się w chiromancję i astrologię. Motywacja jest dość niejasna. Trzeba, jakby, uporządkować całą tę wróżbiarską ciemnotę, bo inaczej rozpełznie się bez kontroli. Słyszeliśmy to już, słyszeliśmy… Zalegalizujmy, uporządkujmy narkotyki, prostytucję, bo jak to inaczej, bez kontroli? Otóż albo uzakonimy, albo nie damy rady, i wtedy liczne szatańskie hordy na oczach licznych organów kontrolnych będą nie tylko prorokować, ale też leczyć ludzi, często nawet bez licencji, które i tak hojnie rozdaje nasze ministerstwo zdrowia.
…A wykaz zawodów jest otwarty na uzupełnienia. I rezerwy są. Na przykład, czym gorszym zawodem jest alchemik, zwłaszcza biorąc pod uwagę alchemię naszych banków i poważnych struktur w odniesieniu do waluty narodowej? Niedawno w jednym komunikacie prasowym przeczytałem wyszukany termin: „pracownica seksbiznesu”. To zamiast słowa z pięciu liter. A także upiory, duchy, czarownice, kosmitów czas byłoby jakoś zalegalizować i ocenić podatkiem. Do tego zmierza się, zwłaszcza jeśli urzędnikowi rządowemu jakiś chiromanta nawróży potrzebny horoskop.
Materiały przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
W rejonowym miasteczku na Czernihowszczyźnie, jak wszędzie na Ukrainie, postawiono pomnik ofiar Hołodomoru. Piękny czarny marmur, na którym wyryto krzyż. Sam środek miasteczka, skwer przy domu kultury. Nie wszędzie udało się jeszcze postawić te znaki pamięci na głównych placach miejscowości. Ideowi potomkowie sprawców Hołodomoru, niechętnie godząc się z faktem odsłonięcia tych znaków, robili wszystko, by odsunąć je jak najdalej, gdzieś na cmentarze albo, w najlepszym razie, do cerkwi. U nas jednak postawiono je w centrum. Miejscowa gazeta nawet zauważyła, że powstał swego rodzaju panteon. I rzeczywiście. Pośrodku – wysoka iglica Obelisku Chwały. To pomnik rodaków, którzy polegli w latach II wojny światowej. Takie typowe obeliski-iglice z płytami z setkami nazwisk są nawet w stosunkowo niewielkich wsiach, a co dopiero w rejonowych miasteczkach. Wszystko to postawiono dawno, 20–30 lat po wojnie. A tego lata po lewej stronie obelisku odsłonięto pamiątkowy znak żalu za wszystkich poszkodowanych w katastrofie czarnobylskiej, 22 lata później. A właśnie postawiony pomnik ofiar Hołodomoru – 75 lat po nim. Wydawałoby się, że wszystko słusznie: plac centralny, skwer, miejsce ruchliwe. Tu właśnie należy czcić pamięć rodaków. Ale dlaczego-ś smutno. Bo teraz nasze centrum zamieniło się w cmentarny plac, który świadczy o tym, że Hołodomor na Ukrainie został zorganizowany. Najkrwawsza w dziejach ludzkości wojna gniotła Ukrainę. Największa katastrofa technogenna w historii planety – też nasza… Mimowolnie myślisz: czy w naszej historii było coś radosnego, zwycięskiego, a jeśli było, to dlaczego nie na taką skalę? Dlaczego na cześć tego nie wznoszą się na naszych centralnych placach pomniki i tablice pamiątkowe, jak w wielu krajach? Być może dlatego, że dotąd nie mieliśmy własnego państwa, w naszej historii jest tak wiele tragicznego, o czym warto pamiętać, czcząc swój ród i swój naród.
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej
Tłumaczenie maszynowe
Odwiedziłem pewne miasteczko. Ze sławną, 900-letnią historią i zwyczajną codziennością byłego centrum rejonu. Coś z przemysłu przetrwało, coś ze sfery socjalnej. Kiedy jednak zapytałem mera, człowieka energicznego i niebojącego się, o problemy rodaków, skrzywił się: „To samo, co wszędzie”. Ale potem, jak to mówią, „zaczął się nakręcać”. I wystawił takie świadectwo naszej władzy centralnej! „Gdyby tak pracowała lokalna władza tu, na prowincji, państwo dawno by leżało”. Tym bardziej gdyby razem z władzami lokalnymi nie czynili cudów przetrwania zwykli Ukraińcy. Mer opowiedział o niemal dobitych przez dziesięciolecia sieciach komunikacyjnych, liniach elektrycznych, bo przez półtora dziesięciolecia nie wymieniono ani jednego słupa ani metra drutów. Za to po prywatyzacji „Obłenerho” już dwukrotnie zmieniało właściciela. Dążenia właścicieli-oligarchów są niezmienne: wycisnąć jak najwięcej pieniędzy na elektryczności. A jeszcze mer powiedział, że dla niego, gospodarza, nie ma znaczenia, jakimi sztandarami machają władcy. Najważniejsza jest ich profesjonalność, a to właśnie ona budzi wątpliwości. Przewodniczący miasta pokazał świeży dokument z rejonowej administracji państwowej: rada miejska jest zobowiązana zdać sprawozdanie, czy w 2008 roku realizowany jest Państwowy program rozwoju małych miast. Oburzenie mera wywołał fakt, że w tym roku w ramach tego programu, finansowanego z budżetu państwa, miasto nie otrzymało ani grosza! Zeszłego roku przed rokiem, jak powiedział, miastu przyznano w ramach tego programu 2 miliony hrywien. Niewielkie pieniądze, ale pozwoliły załatać dziury w budżecie i dziury w wodociągu. W swoim dziele rejonowi biurokraci niedaleko odeszli od programów „budowy komunizmu już dla obecnego pokolenia”. I my, ku szkodzie sprawy, nauczyliśmy się gęsto gadać i sypać programami – wyborczymi i powyborczymi.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej Szanowni proświcianie! Przede wszystkim chcę powitać was wszystkich w 140. rocznicę założenia tak szanownej organizacji, jaką jest towarzystwo „Proświta”. To Towarzystwo niesie społeczeństwu światło, bo wszystko, co dzieje się w ciemności, jest grzechem i złem. Dobrze wiecie, że każde zło dokonuje się nie jawnie, a potajemnie — w nocy, w ciemności. Dlatego trzeba zapalić światło, aby zobaczyć zło i zdemaskować je! Towarzystwo „Proświta” zostało stworzone po to, by nieść ludziom światło, bo nasz naród, naszą nację zepchnięto w ciemność, jakbyśmy nie byli narodem ukraińskim, jakbyśmy nie byli nacją, a jakimś dodatkiem do czegoś większego. Zadaniem „Proświty” było przede wszystkim rozbudzenie świadomości narodowej Ukraińców. W tym celu trzeba było iść do ludu, i „Proświta” szła. Dziś osiągnęliśmy cel, o którym marzyli pierwsi proświcianie. Marzyli o państwie ukraińskim i my je mamy. Ale widzicie, jak z zewnątrz i od wewnątrz państwo ukraińskie chcą rozchwiać i zniszczyć, uczynić kolonią. Zwróćcie uwagę, w jakich kierunkach idzie walka z naszym państwem, z naszym narodem: to język i cerkiew. Dlaczego język i cerkiew stały się obiektem ataku tych, którzy nie chcą widzieć Ukrainy niepodległą? Dlatego, że bez języka nie istnieje nacja. Więc trwa walka o to, by narzucić nam drugi język państwowy, by poprzez niego niszczyć ukraiński. Cerkiew to dusza narodu. Jeśli dusza jest zależna, to i naród, i nacja są zależne od tego, kto zniewoli. Widzicie, jakie są ataki na narodową Cerkiew Ukraińską — Patriarchat Kijowski. Ale choćby nie wiem jak próbował nasz wróg niszczyć język ukraiński i Cerkiew Ukraińską — nic z tego nie wyjdzie, bo z nami Bóg! Obecnie młodzież zaczęła mówić w języku ukraińskim. To przyszłość Ukrainy. Dlatego język ukraiński jest niezniszczalny! Jestem wdzięczny wam, proświcianom, za to, że wspieracie otwieranie parafii Patriarchatu Kijowskiego. Dzięki Ogólnoukraińskiemu towarzystwu „Proświta” mamy wiele parafii na wschodzie. Dziś już nie chodzi o to, że można zniszczyć Patriarchat Kijowski — on jest i będzie. Ale nasza walka toczy się o to, by na Ukrainie była zjednoczona Cerkiew Prawosławna, i ruch w tym kierunku zaczął się wśród młodego Episkopatu Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Moskiewskiego. Nie stary ukraiński Episkopat, wychowany w warunkach bezbożnej władzy, a nowy, który wyrósł w warunkach niepodległego państwa ukraińskiego, zaczyna myśleć po ukraińsku o interesach Cerkwi Ukraińskiej i państwa ukraińskiego. Widzicie, w jakim niebezpieczeństwie żyjemy: w warunkach dwuwładzy. Ten, kto zakładał tę minę z opóźnionym zapłonem, cieszy się, bo ona działa: tam, gdzie dwuwładza, porządku nie ma. Przede wszystkim musimy naprawić ten wielki błąd z 2004 roku. „Proświta” to ta armia ludowa, która jako jedyna może przewrócić świadomość wielu Ukraińców, pokazać im, dokąd idą i prowadzą naród ukraiński. Musimy obronić państwo ukraińskie, Cerkiew Ukraińską, język ukraiński. Jestem pewien, że razem to zrobimy, wszak z nami Bóg. Bóg pobłogosławił Ukrainę, by była niepodległa. Nie rewolucja, nie broń — niepodległość została nam dana w wyniku walki, cierpień naszego narodu, dzięki tym wielu bohaterom, którzy zginęli na Syberii, na Kołymie, na Sołowkach. Oni wycierpieli przed Bogiem naszą niepodległość. A Bóg, patrząc na cierpienia narodu ukraińskiego, na jego zniewolenie, błagania, nieustanne modlitwy, zesłał nam to, czego chcieliśmy. Teraz, otrzymawszy ten dar, musimy go zachować. Dlatego trzeba samemu nabierać ducha i innych inspirować do obrony Ukrainy i naszego narodu. Chwała Jezusowi Chrystusowi! Chwała Ukrainie! Zakończenie. Początek na str. 1 Zachodnich obserwatorów szczególnie niepokoi możliwość pojawienia się nowego światowego hegemona — ekonomicznie potężnych Chin w sojuszu z Rosją lub samodzielnie; wskazują oni również na to, że „nowa zimna wojna” w takim zmienionym formacie może być jeszcze niebezpieczniejsza dla świata. Na Ukrainie zaś ludność w zimnych mieszkaniach z przerażeniem oczekuje ogłoszenia cen rosyjskiego gazu — tego wiecznego wskaźnika naszej zależności od północnego sąsiada. Jednak, mimo wszelkich teorii politycznych, obecnie świat przypomina szklaną kulę ze sztucznym śniegiem, którą wzięto do rąk i potrząśnięto, by popatrzeć, jak będzie padał. Wewnątrz tej kuli nie istnieją żadne równowagi sił i przeważające „pola” — jeśli trzyma ją w rękach dziecko. Mnie zaś niespodziewanie nasuwa się pytanie: kim my dzisiaj jesteśmy? Sztucznym śniegiem w noworocznej kuli? Dzieckiem, które ją trzyma? Czy w ogóle — żyjemy poza światem?.. A jednak my z wami stajemy się częścią historii — po raz pierwszy porządek światowy naruszył wszystkie prawa swojego rozwoju, które tak starannie wypisywali idealiści i realiści, marksiści i przedstawiciele najnowszej szkoły prawa. Hobbes i More, Marks i Spengler — czy mogli przewidzieć, że tę błękitną szklaną kulę przewrócą pod takim kątem? Mogą mi zarzucić, że to tymczasowe — praw rozwoju nie da się naruszyć, a ten stan jest przejściowy, jak stan nieważkości w spadającej windzie — prędzej czy później nastąpi „lądowanie” albo winda zahamuje na linie asekuracyjnej. Bez wątpienia, tak. Jednak kiedy przebywasz w spadającej windzie, raczej nie będziesz wyliczać swoich szans. Pozostaje mieć nadzieję na cud. I na to, że obok ciebie, w tej samej spadającej windzie (wybaczcie za brutalność), dlaczego słowo „lady” w ustach Prezydenta brzmi jak obelga i dlaczego przypuśćmy nazywać „złodziejką” Panią Premier, nie dając jej podjąć jakichkolwiek samodzielnych kroków? Dlaczego w ogóle możliwy jest na Ukrainie ten pojedynek ambicji, kiedy na ring-pole bitwy, niczym ofiarne jagnięta, rzuca się naród, jego jutrzejszy i dzisiejszy dzień? Dlaczego nad Kijowem, stolicą Ukrainy, której oblicze każdego dnia jest szpecone bezmyślnymi zabudowami i przebudowami, możliwe są surrealistyczne słowne loty „we śnie i na jawie” nowo wybranego mera Leonida Czernowieckiego? Skąd ta złośliwa radość dobrze zadbanych i sytych, zapakowanych we flagi różnych kolorów polityków, że „jutro będzie jeszcze gorzej”? Czy choć jeden z nich słyszał Szewczenkowe: „Czegoż wy pysznicie się, wy! Synowie biednej Ukrainy!” I dlaczego nikt nie wyjaśni im, pyszałkowatym i bezsumiennym, że „jest jeszcze Boży sąd”, że każdego dnia tracąc Ukrainę, tracą też siebie — bo komu są potrzebni bez nas, Ukraińców, bez naszego wsparcia i naszej siły?! Najwyraźniej, nawet szacunek
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. 19 grudnia Święty Mikołaj powitał dzieci członków Proświty, które zebrały się w sali widowiskowej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 1 im. Jakowa Stepowego. Świąteczne widowisko z aniołami, które czynią prawdziwe cuda, przygotowali wychowankowie szkoły muzycznej. Z powitalnym słowem zwrócił się zastępca przewodniczącego i sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk. Podarował on szkole zestaw książek, a dzieci otrzymały od „Proświty” zestawy płyt kompaktowych z „Kolekcji dziecięcej”: „Ziemia i Wszechświat”, „Wybitni kompozytorzy świata”, „Zwierzęta naszej planety”, „Język ukraiński”, „Mity Ukrainy”. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Upamiętnienie ofiar Hołodomoru, nawet 90. rocznica bitwy pod Krutami niczego nie uczą tych, którzy historię narodu ukraińskiego i swoją własną ludzką historię postrzegają jako zwycięski cwał sytości na mercedesowskich, ale tak samo rozbitych drogach własnego państwa, przed którym tak lubią popisywać się szklanymi buławami… Gdzie wasze wojsko, fałszywi hetmani i kalifowie na godzinę? Czyżbyście mieli nadzieję, że pozbawiwszy głowy, ograbiwszy naród, za judaszowe srebrniki zbierzecie oddziały i poprowadzicie je „na Kijów” — aby wystawały, wykrzykiwały, wygwizdywały wasz dobrobyt i wasze władcze fotele? Czyżbyście, rozdawszy grosz na „Miwinę” dla bladych dzieci, pozbawionych szkolnych śniadań, mieli dalej być owymi tłustymi szczurami, które toczą, wyżerają, podcinają wiarę ludzi w niepodległą Ukrainę?.. Nie, coś musi zmienić się w nas samych. W naszym państwie. Na naszej ziemi. Wierzę w to — wystarczy mi tej dodatkowej sekundy, którą posyła Wielki Czas temu najdłuższemu od ostatnich 16 lat rokowi przestępnemu, który oddala się od nas. Zapamiętam jego zwycięstwa, a nie porażki. Piękno sportowych osiągnięć na Igrzyskach Olimpijskich w Pekinie. Kozacki okrzyk braci Kliczków, ich siłę i pewność. Złote i nadzwyczaj urodzajne pola 2008 roku. Wspólną modlitwę w listopadzie i słowa modlitwy, z którą Prezydent Wiktor Juszczenko zwracał się do Boga. Cieszyć mnie będą uśmiechy maluchów, których urodziło się więcej niż w poprzednich latach, i szczęśliwie splecione dłonie tych, którzy szli do ślubu. Osiągnięcia ukraińskich uczonych, którzy pracują na poziomie najlepszych naukowców świata. Książki moich ulubionych poetów i prozaików. Wreszcie, będę pamiętać chwilę szczęścia, którą odczułam osobiście w 2008 roku — takie rzeczy zdarzają się raz w życiu. Byłeś błogosławionym, roku przestępny! Przecież po raz kolejny chód zegara wszechświata swoim bezkompromisowym biciem daje do zrozumienia Ukraińcom: bądźcie sobą! Tylko poczucie własnej ukraińskości, własnej duszy narodowej, własnej ziemi pod stopami uczyni was niewrażliwymi. Wierzę w wielki Noworoczny cud oddalenia wszystkiego, co nieudolne, nieudane, niepaństwowe i niebędące narodowym wraz z dwunastoma uderzeniami zegara, które połączy wielką i małą wskazówkę, jednocząc nas w przeczuciu nowego i nieuchronnie zwycięskiego, a każdy z nas poczuje się silny, zdrowy, odnoszący sukcesy. Kryzys, jak lód — on stopnieje, a my obrócimy przybyłą wodę w przyszły urodzaj. Inaczej nie można: słyszę, jak dojrzewa niezwyciężona narodowa sprawiedliwa siła, i wszyscy my — jesteśmy jej wojownikami. Żegnaj, roku przestępny! Dziękujemy za wszystko, co dobre, ale wszystko, co złe, pokonamy. Już słyszymy zwycięski chód Bożego Narodzenia, nieśmiertelną melodię „Szczedryka”, a Bóg błogosławi nas życiem w nadchodzącym 2009 roku. Bądźmy razem! Lubow HOŁOTA
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
(w tym ryzykownym porównaniu) znajdują się także ci, którzy od dawna uważają się, jeśli nie za bogów, to za nietykalnych – na pewno. Oczywiście mam na myśli naszych polityków, którzy nigdy nie przestają nas zadziwiać, a w 2008 roku przekroczyli wszelkie myślalne i niemyślalne limity „zadziwień”. Dzieci nie zdążyły zaadaptować się w szkole, a rodzice przyzwyczaić się do sprawdzania prac domowych swoich pociech, gdy spokojne rodzinne wieczory beznadziejnie przerwały niekończące się polityczne telewizyjne show: Rada Najwyższa wpadła w gorączkę, koalicja demokratyczna poszła „donikąd” – 39 głosów frakcji NUNS zdecydowało o wyjściu z pomarańczowej wspólnoty, która, jak się okazało, wspólnotą nie była. Dalej, drogi czytelniku, sami dobrze wszystko wiecie: kolejne przedterminowe wybory miały się odbyć 7, a potem – 14 grudnia. Zamiast wyborów w listopadzie doszło do odwołania młodego i perspektywicznego Arsenija Jaceniuka ze stanowiska przewodniczącego Rady Najwyższej, a 9 grudnia Wołodymyr Łytwyn został po raz drugi wybrany przewodniczącym ukraińskiego parlamentu. Jesień i pierwszy zimowy miesiąc przypominały okrutny karnawał dla wybranych, z bezceremonialnym zrywaniem nie tylko masek, lecz także wszystkiego, czym władza miałaby zasłaniać własny wstyd. Tymczasem ukraińscy politycy, wytrenowani przez Sawika Szustera, dawno przestali odczuwać wstyd: baba Pałażka i baba Paraska z Iwana Necuja-Lewyckiego – zwykłe dzieci w porównaniu z wysokimi dostojnikami, ich „prawdomównością i konsekwencją” w słowach i czynach, niekontrolowanym słownictwem i takimi samymi niekontrolowanymi emocjami. Osobiście zaczęłam myśleć o tym,
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej kurs — walka narodowowyzwoleńcza. Czy kontynuuje Pan poszukiwania naukowe? — Z zawodu jestem historykiem-muzealnikiem, ukończyłem Uniwersytet Kijowski. Zgromadziłem już tyle materiałów, że mogę otworzyć w Iwano-Frankiwsku niejedną ekspozycję muzealną. Powiedzmy: „Szewczenko i Przykarpackie”, „Iwan Franko i Przykarpackie”, „Stanisławów — stolica Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej”, „Obwód iwanofrankiwski w filokartystyce” (jestem zapalonym filokartystą — kolekcjonerem pocztówek). Potrafię odtworzyć za pomocą pocztówek strony historii i kultury Galicji. Kolekcję zbierałem prawie 50 lat, nie chciałbym jej roztrwonić. Chcę to wszystko zostawić rodzinnemu miastu. Brałem aktywny udział w organizacji kilku muzeów, teraz pomagam muzeom, bibliotekom. Niemało materiałów przekazałem do Lwowa, do Biblioteki Narodowej im. W. Stefanyka. Do Muzeum Literackiego stolicy przekazałem wiele wydań dzieł pisarzy ukraińskich z czasów ich życia. Muzeum Łesi Ukrainki podarowałem czasopismo „Zoria”, w którym po raz pierwszy wydrukowano wiersz młodej Łesi. Rozmawiał Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Naszym rozmówcą jest przewodniczący Iwano-Frankowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, docent Prykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, historyk Petro ARSENYCZ.
— Panie Petro, kończy się Rok „Proświty” na Ukrainie, niedawno obchodziliśmy 140-lecie naszego Towarzystwa. Jakie widzi Pan pilne zadania działaczy Proświty? — Chciałbym wezwać wszystkich do owocnej pracy. Przywykliśmy narzekać, mówić o tym, jaka jest u nas sytuacja, a niewielu mówi, co właściwie trzeba w tej sytuacji robić. Chciałbym też zwrócić uwagę naszym posłom, którzy nie dokładają należytych starań, by utwierdzać ideę narodową. — Wiele zależy od elity narodowej. — Niektórzy mówią, że u nas nie ma elity narodowej. Przygotowałem i wydałem pięć książek o sławnych galicyjskich rodzinach, by pokazać, że taka elita istniała zawsze. Ale paradoks polega na tym, że mamy państwo, a „Proświta” musi nadal wypełniać tę funkcję, którą pełniła w przeszłości. Dlatego potrzeba, by władza nam pomagała. Nawet władza austriacka udzielała członkom Proświty pomocy. Ale członkowie Proświty działali, nawet gdy kładziono im kłody pod nogi. Dzięki „Proświcie”, szkole, Towarzystwu Naukowemu im. T. Szewczenki, naszemu Kościołowi, zdołaliśmy przetrwać politykę polonizacji, germanizacji i madziaryzacji. Bez „Proświty” nie byłoby Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, nie byłoby UNR, bohaterskiej walki UPA. Krew dziadów nie została przelana na próżno. Ale teraz musimy pracować jeszcze aktywniej. Słowem, do pracy! A politykom przestrzegamy: cierpliwość ludzi może się wyczerpać. Dlatego czas opamiętać się i pracować dla dobra Ukrainy. — Bohaterowie Pana książek, galicyjskie rodziny, najwyraźniej również mieli związek z „Proświtą”? — Wszyscy oni byli członkami Proświty. Na przykład rodzina Zaklinskich. Profesor Stanisławowskiego Seminarium Nauczycielskiego założył „Proświtę” w Stanisławowie. Jego sześciu synów,
Pomnik Tarasa Szewczenki w Nowej Kachowce
Oksana TEBESZEWSKA, zasłużona nauczycielka Ukrainy, zastępczyni przewodniczącego Kałuskiego Miejsko-Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód iwano-frankowski
Podczas obchodów jubileuszu „Proświty” przypomniały mi się podróże do Nowej Kachowki i znajomość z tamtejszymi proświtianami – opętanymi ludźmi, którzy w trudnych warunkach popularyzują ukraińską kulturę, książkę, pieśń, dokładają starań, by odrodzić ukraińskie szkoły i przedszkola, upamiętniają wybitnych ukraińskich działaczy. Towarzystwo „Proświta” w Nowej Kachowce w obwodzie chersońskim zostało założone 6 lipca 1997 roku. Nie można powiedzieć, że jest liczne,
które wszystkie poszły do Sičowych Striltsiw, były członkami „Proświty”. Narodowo świadomą była także rodzina Zarewyczów. Jeden z nich – założyciel ukraińskiego teatru amatorskiego w Kołomyi. Inny – zastępca przewodniczącego macierzystej „Proświty” we Lwowie, kierował tam Towarzystwem Lekarskim, które finansował metropolita Andrzej Szeptycki.
– Nie wszyscy wiedzą, że proświtianami byli również znani ukraińscy działacze polityczni i wojskowi.
– Zbadałem rodowód Stepana Bandery na przestrzeni ponad stu lat. Bandera jako przywódca narodu ukraińskiego zakładał proświtiańskie organizacje wśród młodzieży, współpracował z „Plastem”. Proszę zważyć, że wtedy rodziny były wielodzietne – po dziesięcioro i więcej dzieci. Te patriotycznie nastawione rodziny starały się wykształcić młode pokolenie, aby pracowało na przyszłość Ukrainy.
Pracowałem nad rozprawą doktorską o Wołodymyrze Szuchewyczu jako badaczu Huculszczyzny. Okazało się, że był on dziadkiem generała Tarasa Czuprynki – Romana Szuchewycza. O tej interesującej rodzinie proświtian wydałem już trzy książki.
– Co jeszcze interesującego ujawniły Pana badania jako historyka?
– Zadziwiające, jak narodowo świadomi byli nawet pozornie zwykli ludzie, chłopi. Wstępowali do „Proświty”, otrzymywali od niej kalendarze proświtiańskie, wydawnictwa, w tym m.in. czasopismo „Życie i Wiedza”. Wydawano ciekawą literaturę – teatralną, historyczne biblioteki, utwory literatury pięknej. Literatury proświtiańskiej ukazywało się drukiem więcej niż obecnie. Dlatego działalność wydawniczą trzeba ożywić.
– Wykłada Pan na uniwersytecie historię, krajoznawstwo i niezwykle interesujący
Tłumaczenie maszynowe
Tak powiedział o naszym miasteczku Pawło Tyczyna. W zeszłym roku Tulczyn obchodził 400-lecie. Miasto odwiedzał Iwan Kotlarewski, tu mieszkał i tworzył Mykoła Leontowycz. To ośrodek Południowego Towarzystwa Dekabrystów, którym kierował Pestel. Niestety, historia naszego miasta została napisana według imperialnych kanonów, na sfałszowanych faktach wychowano nie jedno pokolenie. Po pierwsze, Aleksander Suworow, którego biografia jest szeroko przedstawiona w przewodnikach, w muzeach, któremu wzniesiono pomnik w centrum miasta, został tu skierowany na stanowisko głównodowodzącego 2. armii rosyjskiej, którą utrzymywano nie po to, by chronić południe Imperium Rosyjskiego przed Turkami, jak się opowiada, lecz by tłumić powstania chłopskie, gdyby takie wybuchały. Po drugie, Aleksander Puszkin jeździł do Tulczyna nie tylko po to, by spotkać się z Pestelem, ale także na randki ze swoją kochanką Zofią Kisielewą-Potocką, której zadedykował poemat „Fontanna Bachczysaraju” oraz wiersze liryczne. Pałac hrabiego Potockiego wreszcie zaczęto odbudowywać. O tym wspominam w swojej poemie „Słowo o Tulczynie”:
I dawne miasto jakby się umyło,
To jasny dzień jego nadszedł.
A jeszcze cieszy, że pojawiło się
Tu wiele nowych budowli.
Uśmiechnął się, zafrasowany latami,
Dwór. I nie bez powodu.
Zrzuca „starego Adama”
W jubileuszowym roku nasz Tulczyn.
Po trzecie, o Hryhoriju Kotowskim i Ionie Jakirze trzeba mówić raczej nie jak o bohaterach, lecz jak o marodersach. Hryhorij Kotowski przed służbą w Armii Czerwonej rabował banki, a pieniądze wydawał na utrzymanie partii lewicowych eserowców, potem partii bolszewików, do której się przyłączył. Iona Jakir i jego pomocnicy bardziej rabowali ludność cywilną, niż walczyli. Sam zaś Iona Emmanuiłowicz podczas przymusowej kolektywizacji kierował oddziałami karnymi. Czy w niewielkim centrum rejonowym były potrzebne koszary wojskowe z czasów suworowskich, w których mieszkali żołnierze? Służyli tu chłopcy z Rosji, wielu z nich po służbie zostawało. A Ukraińcy służyli w Rosji. Zatem ci, którzy służyli w Tulczynie, rusyfikowali Ukraińców, a Ukraińcy w Rosji sami się rusyfikowali. W ten sposób realizowano breżniewsko-susłowski program tworzenia jednolitego państwa rosyjskiego, zamieszkanego przez naród bez narodowości. Nad obaleniem fałszywej historii muszą pracować tulczyńscy prosvitianie. A także opowiadać ludziom o Hołodomorze i represjach. Tu napotykamy szalony opór przedstawicieli Partii Regionów, komunistów i socjalistów, którzy zaprzeczają faktowi ludobójstwa narodu ukraińskiego. Są tacy nawet wśród nauczycieli. Mama opowiadała mi, że w naszej rodzinie z głodu zmarło dwoje dzieci. Ja sam przeżyłem głód w latach 1946–1947, więc wiem, czym to jest. Gdyby mama nie pojechała na Zachodnią Ukrainę i nie przywiozła produktów, rodzina nie przeżyłaby tych lat. Wtedy na Zachodnią Ukrainę ze Wschodniej jeździły dziesiątki tysięcy ludzi. A o pomniku Lenina, który stoi w Żmerynce na dworcu kolejowym, nawet ułożono anegdotę: „Lenin pokazuje ręką: do Zachodniej po mąkę!” W przededniu rozpatrywania przez Radę Najwyższą kwestii Hołodomoru w latach 1932–1933 omawiano ją na miejscach, w tym w naszej administracji rejonowej, gdzie byli przedstawiciele partii politycznych, mediów z wielu rejonów Winnicczyzny. Większość głosowała za uznaniem Hołodomoru ludobójstwem, jednak liderzy Partii Regionów i socjalistów Ołeksij Nikitin i Walerij Tokariew na znak protestu opuścili salę. Z przedstawicielami antyukraińskich partii Tulczyńska „Proświta” prowadzi nieustanną walkę na łamach lokalnej prasy i w radiu. Pomagają nam deputowani rejonowej i miejskiej rady z ramienia „Naszej Ukrainy” oraz literacko-artystyczne zrzeszenie „Oberih”.
Stanisław ZACHARCZUK, przewodniczący Tulczyńskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, weteran pracy pedagogicznej, obwód winnicki
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Ale dzięki patriotycznemu duchowi, wytrwałości i zapałowi jego pierwszego przewodniczącego Hnata Bizyka, nauczyciela historii, autora pięknych wierszy i publikacji o tematyce historyczno-krajoznawczej i społeczno-politycznej w prasie, organizatora wielu kulturalno-oświatowych imprez, obecnej przewodniczącej Wiry Łytwynowej oraz weteranów Proświty, nie zapominają o ukraińskich obyczajach i tradycjach, obchodzą wybitne daty naszej kultury i historii, organizują ciekawe spotkania, wystawy, święta.
Z inicjatywy Towarzystwa, za datki obywateli, w Nowej Kachowce wzniesiono pomnik Tarasa Szewczenki (we wrześniu 2000 roku położono kamień węgielny, a 28 lutego 2002 roku odbyło się odsłonięcie), w 2003 roku zawieszono tablicę pamiątkową ku czci Wiaczesława Czornowoła na zakładzie „Sokił”, dokąd przyjeżdżał on na początku lat dziewięćdziesiątych i występował przed mieszkańcami Nowej Kachowki. Siłami gminy, przy aktywnym udziale ojca Mykoły oraz wsparciu towarzystwa Proświta w mieście zbudowano świątynię.
W tym roku miałem okazję ponownie odwiedzić to miasto i bliżej poznać ludzi, którzy wiele zrobili dla patriotycznego wychowania młodzieży. Kiedy rozmawia się z miejscowymi prosvitianami i dowiaduje się o ich sprawach, wydaje się, że duch Kobzarza unosi się nad wdzięcznymi potomkami i wzywa do pracy dla rodzimego narodu, do zgody i porozumienia, i łączy niewidzialnymi, ale mocnymi nićmi tę wspaniałą chersońską ziemię z naszym krajem.
Nie sposób też pominąć problemów, z którymi stykają się siły narodowo-patriotyczne Nowej Kachowki. Jest to rusyfikacja przedszkoli (przedszkole z językiem ukraińskim kilka lat temu zamknięto), DZiUSS, Domu Twórczości Dziecięcej, brak państwowej księgarni, w której można byłoby kupić ukraińską książkę. Nie ma również ukraińskiego gimnazjum. A w mieście, według ostatniego spisu ludności, spośród 75 400 mieszkańców Ukraińcami uznało się 55 644 osoby.
Obrońcom języka ukraińskiego (a to, że właśnie ukraiński trzeba bronić na Ukrainie, sądzę, że u nikogo już nie budzi wątpliwości!) na nowokachowskich terenach z „bojem” przychodzi każda ukraińska nazwa. A właśnie tutaj, bezpie-
…rzeczowo, ważkie słowo powinny również powiedzieć komisja miejskiego komitetu wykonawczego ds. kontroli przestrzegania ustawodawstwa językowego oraz wydziały edukacji i kultury. Zrozumiały jest niepokój proświtan, działaczy ruchu, innych aktywistów tym, że w szkołach miasta nie ma godzin nauki o tradycjach ludowych. O tym mowa jest w artykule A. Pazenki „Przede wszystkim zadbałbym o narodowe”, opublikowanym w jednym z numerów gazety „Młodzież Ukrainy”. Nowokachowska pedagog z bólem pisze o stałym zwiększaniu liczby rosyjskich klas w ukraińskich szkołach Nowej Kachowki: „…jeśli szkoły są rosyjskie, to, odpowiednio, i klasy w nich są rosyjskie. A w ukraińskich szkołach wszędzie tworzą rosyjskie klasy. Uwierzcie, taka szkoła już nie będzie ukraińska. Wiem to z doświadczenia. Jeśli szkoła jest rosyjska, na przykład u nas, na Chersońszczyźnie, to są też klasy komputerowe i inne dobra. A dla uczniów mówiących po ukraińsku wciąż brakuje podręczników. To już polityka, bardzo zła polityka na poziomie państwa”.
Oburzeni nowokachowcy są też niedorzeczną polityką państwa wobec środków masowego przekazu, tym, że nasze dzieci wychowuje się na obcojęzycznych czasopismach, filmach, programach telewizyjnych — często niskiej jakości i takich, które propagują okrucieństwo, grubiaństwo, rozwiązłość, lekceważący stosunek do rodziców, starszych, namawiają do spożywania alkoholu i narkotyków.
Myślę, że to problemy nie tylko nowokachowców, lecz nas wszystkich. Dlatego musimy być bezkompromisowi i jednomyślni w żądaniach wobec władzy — zarówno najwyższej, jak i lokalnej — by chronić Ukraińca i jego prawa językowe, kulturowo-historyczną przestrzeń i bogatą spuściznę. A my, Ukraińcy, musimy mieć własną dumę i godność, nie wstydzić się ojczystego języka (jakkolwiek to przykre, ale w Nowej Kachowce ani w sklepach, ani na targu, ani w transporcie, ani w innych miejscach publicznych nie usłyszałam języka ukraińskiego, a ze statystyk spisu ludności dowiedziałam się, że ponad 12 tysięcy mieszkańców miasta faktycznie wyrzekło się języka ojców), ojczystej pieśni. Naszym pierwszym zadaniem jest odrodzenie tych niezniszczalnych skarbów, które właśnie czynią nas narodem, odrębnym i oryginalnym, oraz przekazanie ich dzieciom i wnukom.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wypełnia duszę sensem”. Łesia Matwijczuk dziękowała w imieniu młodzieży za to, że Jewhen Swerstiuk uczy „żyć tak, jak mówisz, i mówić to, co myślisz”. Zwracając się do organizatorów wieczoru i widzów, Jewhen Ołeksandrowycz skromnie powiedział: „Nie wątpię, że nie zasłużyłem nawet na dziesiątą część tego, co tutaj o mnie mówiono”. Pewnie tak właśnie myślał. Znam Jewhena Swerstiuka bardzo długo, od czasu, gdy pracował w „Ukraińskim czasopiśmie botanicznym” — czterdzieści lat temu. Zawsze spokojny, zrównoważony, życzliwy, człowiek prawdziwej wiary. W 1972 roku, kiedy zaczęła się fala aresztowań, mnie już wykluczono z Kijowskiego Uniwersytetu i izolowałam rury gazowe w „Uralnaftohazbudzie”. Kadebiści odnaleźli mnie w lasach pod Czelabińskiem, gdzie stacjonowała nasza przenośna kolumna mechaniczna. Zaczęli wypytywać o Jewhena Swerstiuka, u którego skonfiskowano również moje wiersze. Na pytanie, co o nim myślę, powiedziałam coś mniej więcej takiego: „Znałam go jako uczciwego, pryncypialnego, mądrego, dobrego człowieka…”. Po wielu latach byliśmy razem na spotkaniu z uczniami Gimnazjum w Bojarce. Jewhen Ołeksandrowycz wspominał te słowa, które pokazano mu w protokole. Zapamiętał je dlatego, że u wszystkich, których przesłuchiwano na Ukrainie, cokolwiek dobrego o nim po prostu nie zapisywano, zapisywano tylko negatywy. A z protokołu, który nadszedł z Rosji (dla nich — wyższa instancja), wykreślić nie śmieli. Taka była sytuacja. I taki jest Jewhen Swerstiuk — pamięta każde dobre słowo. Odpowiadając na pytanie, jakie jego ideały wcieliły się w życie, Jewhen Ołeksandrowycz powiedział: „Bardzo wiele spełniło się z tego, o czym nie mogliśmy nawet marzyć. Żyliśmy w niewolnictwie. Żyjemy w państwie, dziesięcioleciami i stuleciami zaśmieconym. Główna bieda obecnie — to upadek ducha, brak woli walki, brak prawdziwej wysokiej wiary”. Jewhen Ołeksandrowycz i obecnie dużo pracuje: pisze książki, redaguje gazetę „Nasza wiara”. Wychodząc z sali po wieczorze, usłyszałam rozmowę: „Jaki piękny wieczór i jakie szczęście, że tutaj trafiliśmy!”. Duchowy wyczyn nie mija na próżno.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN Niedawno w Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się wieczór twórczy Jewhena Swerstiuka „Na święcie nadziei”. Sala witała jubilata na stojąco, z wielkim szacunkiem — wszak jest on, bez przesady, „sumieniem narodu”. Ponad pół wieku wyznaczał moralne drogowskazy. Obrońca praw człowieka Wasyl Owsijenko pisze o jego roli w latach 1960—1970: „Dla mnie, wczorajszego studenta, początkującego nauczyciela, Wasyl Stus był jednym z niemal niebian poziomu Iwana Switłycznego, Iwana Dziuby, Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Wałentyna Moroza, Łewka Łukjanenki, Mychajła Horynia, Iwana Kandyby”. Jewhen Ołeksandrowycz podzielił się radosną nowiną — rodacy niedawno uznali go za honorowego obywatela Wołynia. „80 lat temu — rozpoczął — w wołyńskiej wsi Silce powiatu horochowskiego, w chłopskiej rodzinie, gdzie było już czworo dzieci, urodził się chłopiec. Warunki mieszkaniowe — niemal jak w znanej zagadce: „bez okien, bez drzwi, pełna chata ludzi”. I nie było problemów. Problemy pojawiły się później”. Łesia Matwijczuk, Mykoła Kosycki, Wasyl Owsijenko oraz sam autor czytali wiersze Jewhena Swerstiuka, laureatki nagrody im. W. Stusa Ołena Hołub oraz Olha Stupak wykonywały jego poezje śpiewane: Przewracam żółte strony, Jak późna jesień liście opadłe… Przewróćmy i my strony życia Jewhena. Wtedy tak bywało: starsi mieli gospodarować, a najmłodszy powinien iść się uczyć. Było w tym coś świątecznego: „Czekanie na święto, pragnienie ożywiania, chronienia i tworzenia święta wyznacza mój styl życia. W dżungli uniwersyteckiej filozofii z trzeciej ręki, w labiryncie codziennej rutyny wyrabiał się religijny indyferentyzm. I dopiero w więziennej celi naprzeciw św. Zofii ostatecznie się obudziłem i zrozumiałem, że dusza tęskni do Wiecznego Nieba. Chylę czoło przed pamięcią moich niepiśmiennych rodziców: od dzieciństwa sięgałem po książkę, gdzie było „o Bogu”, nieprzyzwoitością była książka przeciw Bogu. Tylko że nie było łatwo to Nina HNATIUK W przedmowie do książki epistolarnej Iwana Switłycznego znana literaturoznawczyni, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Mychajłyna Kociubynśka tak napisała o tej wyrazistej osobowości, wyjątkowych cechach jego charakteru: „Umiejętność stanięcia ponad okolicznościami. Wierność prawdziwym, nieprzemijającym wartościom duchowym”. Listy dla Iwana Switłycznego, więźnia sumienia, były „duchowym oparciem i ochronnym pancerzem, narzędziem twórczej realizacji i życiodajnego komunikowania się duchowo pokrewnych ludzi”. I choć jak bardzo gnębiła go obczyzna, oderwanie od rodzinnej ziemi, języka, kultury, te listy są niezwykle jasne, przesiąknięte humorem, niepodrobioną szczerością i wiarą w tę sprawę, której oddano życie. „Cierpiętnikiem nie czułem się nigdy, i w podsycaniu strachów jest coś fałszywego”. Nawet w warunkach obozu, zesłania Iwan Switłyczny intensywnie pracował, dużo czytał. W jego listach — dziesiątki imion wybitnych filozofów, pisarzy różnych epok. Przebywając na zesłaniu, zamawia u żony i przyjaciół słowniki, klasykę, utwory współczesnych pisarzy. Krąg jego zainteresowań jest ogromny: W. Faulkner, T. Mann, A. Błok, M. Montaigne, M. Proust, A. Achmatowa, A. Płatonow, I. Żyłen
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
uchwycić dziecięcą intuicją. Potem było łatwiej. Szekspir i Goethe nie tworzyli modlitwy, jak Szewczenko, ale mieli taki sam świat — pod Wiecznym Niebem”. Kijowskie lata aspirantury, wykładanie w Połtawskim Instytucie Pedagogicznym, znowu bezdomne kijowskie lata bez zameldowania, w poszukiwaniu mieszkania… W Kijowie Jewhen Swerstjuk obok Iwana Dziuby, Iwana Switłycznego, Wiaczesława Czornowoła zgodnie ze swoimi zasadami moralnymi stał się jedną z najbardziej znanych osobistości ruchu oporu. Według jego słów, nie była to organizacja, ani żadna partia, ani podziemie, ale kiedy razem schodzi się wielu takich sławnych ludzi, to coś z tego będzie. Jednym z najczęstszych sposobów dotarcia do ludzi, opowiedzenia prawdy o zbrodniach imperium przeciwko człowiekowi i Ukrainie był samizdat. W odpisach krążyły “Sobór w rusztowaniu”, “Iwan Kotlarewski śmieje się”, “Ostatnia łza”, “Na święto mamy” Jewhena Swerstjuka, “Internacjonalizm czy rusyfikacja?” Iwana Dziuby, “Reportaż z rezerwatu imienia Berii” Wałentyna Moroza, “Biada z rozumu” Wiaczesława Czornowoła, “Zjednoczenie czy przyłączenie?” Mychajła Brajczewskiego oraz inne antyradzieckie prace, które budziły naród. Radzieckie organy postanowiły to przerwać. W styczniu 1972 roku aresztowano Iwana Switłycznego, Wiaczesława Czornowoła, Jewhena Swerstjuka w Kijowie, Stefanię Szabaturę, Irynę oraz Ihora Kałynciwów we Lwowie i wielu innych. Wasyl Owsijenko na wieczorze przeczytał wiersze Jewhena Swerstjuka, poświęcone Wasylowi Stusowi. Los zetknął tych patriotów w więzieniu. Przeprowadziwszy “czystkę” w 1972 roku, organy miały nadzieję na mniej więcej spokojne życie w ciągu dziesięciu—piętnastu lat. Ale już w 1976 roku została utworzona Ukraińska Grupa Helsińska. W ciągu 1977—1980 jej członków również aresztowano. W 1993 roku Jewhen Swerstjuk wydaje książkę “Synowie marnotrawni Ukrainy”: “Ta książka powstała na fali naszego burzliwego czasu — czasu niesłychanego w historii upadku idoli. Ale prawda — to nie odłamki idoli kłamstwa. Prawdę trzeba wycierpieć życiem…”, — uważa autor. Czytając ją, mimowolnie przypominam słowa Szewczenki: “Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba…” Gdybyż to posłuchali słów Swerstjuka, zapewne teraz żylibyśmy w zupełnie innej Ukrainie. Oto co pisał o języku: “Gdzie jeszcze na świecie zrozumieją fałszywy alarm: “Chcą oderwać język ukraiński od rosyjskiego…” Gdzie to słychać — przywiązywać swój język do jakiegoś innego języka? Czy to co, pies, którego można przywiązywać czy odwiązywać? Ten język — to przecież całe morze… Wy powiedzcie tam tym akademikom z językoznawstwa, że oni mają naukowo wyjaśnić: język — to morze. Oni nie są zwierzchnikami nad morzem. To mówił zwykły sobie człowiek, który jeszcze nie wiedział, że ci akademicy układają listy rzadko używanych ukraińskich słów, rozsyłają je do wydawnictw, a tam już wykreślają te kramolne słowa z przekładów M. Rylskiego, M. Łukasza, A. Perepadi, J. Popowycza i innych kulturalnych tłumaczy… Chcemy walczyć o język ukraiński — walczmy tym językiem o wyższe ideały moralne i wartości, historycznie związane z tym językiem. Tylko waga, głębia i szlachetność nadają atrakcyjne szlachetne brzmienie językowi ukraińskiemu. Wiara w Ukrainę musi być napełniona dobrem i wiarą w ogólnoludzkie ideały. Chcemy być towarzystwem imienia Szewczenki — musimy być wystarczająco czyści, żeby rozumieć ideały Szewczenki. Szewczenko był apostołem miłości — tej samej, jedynej miłości do narodu, do której zdolni są wielcy”. (Tekst wystąpienia na konferencję założycielską Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. 1989). Jewhen Ołeksandrowycz uważa, że prawdziwa wiara powinna nie rozdzielać, a jednoczyć. Jak i prawdziwa miłość. Przytacza przypowieść Salomona o tym, jak dwie kobiety spierały się o dziecko — kto jest jego matką. Salomon powiedział: “To ciągnijcie je każda do siebie”. Wtedy prawdziwa matka, żałując dziecka, odmówiła: “Nie, niech zabiera ona”. Trzeba nie kłócić się o stanowiska, dobra materialne, a jednoczyć się wokół wysokich ideałów, żeby uratować państwo. Gdybyż to usłyszeli nasi zwierzchnicy! Zaskakująco ciepłe i liryczne było wystąpienie Prezydenta. Wspomniał dzieciństwo, wieś, w której jako chłopiec w ciągu dnia zdążył zrobić tyle spraw, co przez rok. I zakończył: “Cyceron powiedział: “Wolny człowiek — to ten, który przeżywa w radości życie, wypełniając swój obowiązek”. W tej sali witam wolnego człowieka. Na Ukrainę czeka wielka przyszłość, bo są tacy ludzie, jak Jewhen Swerstjuk i obecni tutaj”. Może przyswoił lekcję moralną? Laureaci nagrody im. W. Stusa Taras Kompaniczenko i zespół “Choreja kozacka” wykonali pieśni rycerskie, Kyryło Bulkin przeczytał przypowieści pana Jewhena, czarowała swoim głosem Nina Matwijenko, wykonała poezję śpiewaną Olha Bohomołeć. Pani Olha podziękowała jubilatowi jako ojcu chrzestnemu: “Nie daliście mi możliwości popełnić błędu, nie daliście zaśpiewać czegoś innego, oprócz tego, co na”. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Jewhen Swerstjuk.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Mychajłyna Kociubynśka, O. Sułejmenow. I choć on, człowiek o encyklopedycznej wiedzy, na zesłaniu pracował jako stróż w PMK, zamawiał przez „Książka-pocztą” wielką ilość periodyków, wydań naukowych. Żyje według swoich wewnętrznych praw duchowych — „jakby nie było oblężenia”. Iwan Switłyczny jest uważny wobec swoich duchowych braci, interesuje się wszystkimi najważniejszymi nowościami książkowymi. 15 lutego 1979 roku pisze do żony do Kijowa: „Przekład Łukasza »Dekamerona« — ponad wszelkie pochwały. Coś po prostu niewiarygodnego! Żadnego innego przekładu na takim poziomie nie znam”. Był bardzo uważny, pragnął na wszelkie sposoby pomóc wszystkim, którzy również cierpieli, tak jak on sam. W liście do Jewhena Swerstiuka, który odbywał zesłanie w Buriacji, pisał w tym samym 1979 roku: „Wysyłam ci paczkę z wyciągiem z różeńca górskiego. To rodzony brat żeń-szenia, tutaj krążą o nim legendy”. I dodaje przepis na zażywanie leku. W listach Iwana Switłycznego, choć mowa w nich o sprawach poważnych, czasem nawet tragicznych, jest niemało humoru, ironii. Oto wersy z listu z 6 listopada 1979 r. do Zynowija Antoniuka w obwodzie irkuckim: „Zawiadamiam, że w Kijowie na dniach aresztowano M. Horbala za… zgwałcenie (kogo — nie wiem, może tak samo, jak Ostap Wysznia chciał zgwałcić Klarę Zetkin)”. Na prezentacji drugiego tomu spuścizny epistolarnej I. Switłycznego, która odbyła się w Narodowym Muzeum Literatury, wystąpili: opracowująca wydanie Mychajłyna Kociubynśka, obrońca praw człowieka Jewhen Swerstiuk, doktor nauk historycznych Serhij Biłokiń, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynśkyj, artystka Ludmyła Semykina. Artysta, laureat nagrody literackiej im. Wasyla Stusa Kyryło Bułkin przeczytał przekłady I. Switłycznego. Szczególnie zapadły w pamięć słowa obrońcy praw człowieka Semena Hłuzmana: „Dziwny kraj. Hałaśliwe nicości, powołane do wyznaczania »Wielkich Ukraińców«. I wyznaczą… Jakaś błyskotka, tania i wyblakła… Mądrość mówi cicho, porusza się powoli. Mnie się poszczęściło — długo żyłem obok Mądrego, chłonąłem jego słowa, zapamiętywałem gesty, uczyłem się na jego myślach. Mądry kochał swój zniekształcony niepamięcią kraj, ale nie był przez niego kochany. Taki los. Wy, czytelnicy, macie szansę: dotknąć Mądrego. Zróbcie to”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wymowę z Й pomiędzy wargową a następującą samogłoską [podkreślenie moje — Aut.]: swjatyj, pju, pitr i t.d.” [32, s. 175]. Podkreśla to również współczesny autorytatywny językoznawca I. Juszczak: “Tradycyjnie uważa się, że zmiękczają się wargowe także przed [a] w słowach typu swiato, t’mianyj… W rzeczywistości zaś przy umiarkowanej wymowie tutaj między wargową, która brzmi twardo, a samogłoską [a] słychać przygłos [j]: [swjato]… Czy nie dlatego uczniowie w tych i podobnych słowach, bywa, stawiają apostrof?”. Taka wymowa “ani trochę nie przeczy fonetycznym prawom języka ukraińskiego, nawet przeciwnie” [49, s. 73]. 4. Brak zmiękczenia [c] (dyspalatalizacja pod wpływem języka rosyjskiego) w słowach na wzór socjalnyj, konstytucyja, administracyja. Twardość wymowy końcowego [c] charakterystyczna jest tylko dla terenu gwar karpackich, a mianowicie huculskich, łemkowskich, bukowińskich i częściowo nadniestrzańskich typu żnec, chłopiec, udowec; przed [e], [y] w rodzimym słownictwie na wzór cych, hincem; w słowach obcego pochodzenia: abzacz, palacz oraz w wykrzyknikach dźwiękonaśladowczych typu bacz, huc itd. Jeśli stwardnienie [c] w części gwar lewobrzeżnych i prawobrzeżno-poleskich, a częściowo brzeskich uwarunkowane jest białoruskim stwardnieniem [c] w różnych pozycjach (misjac, cacka), a w regionie karpackim wpływem sąsiednich dialektów mołdawsko-rumuńskich (chłopeć, palycia) [8, s. 74], to współczesne stwardnienie typu pozycyja — to skutek wpływu rosyjskojęzycznego, który ma, niestety, charakter ogólnoterytorialny. Zjawisko to istnieje mimo tego, że miękkie [c’] — to historyczna odrębna cecha naszego języka, niebędąca właściwą żadnemu słowiańskiemu. Czy nie za daleko odbiegliśmy od siebie? Odbiegając i naśladując cudze, znaleźliśmy się w sidłach jeszcze jednej pseudonormy, a mianowicie interferencyjnego cekania na wzór [pysu-c’], [ży-c’a], [robl-c’a]. Jak widzimy, brak miękkiego [c’] zgodnie z normą zastępuje jego nadmierne używanie w nieuzasadnionych pozycjach. Ciąg dalszy nastąpi. 5. Wozniak Taras. Próba formalnego podejścia do opisu przestrzeni semantycznej języka // Teksty i przekłady. — Charków, 1998. 8. Zaleski A. M. Dialektalna podstawa systemu fonologicznego współczesnego ukraińskiego języka literackiego // Ukraiński język literacki w jego interakcji z dialektami terytorialnymi. — Kijów, 1977. 11. Karpenko J. O. Fonetyka i fonologia współczesnego ukraińskiego języka literackiego. — Odessa, 1996. 12. Kaczurowskyj I. Język i fonika // Urok ukraińskiego. — 2002. — nr 6. 13. Kołomijec W. T. Kwestia słowiańskiej etnogenezy w świetle danych fonetyki porównawczo-historycznej // Językoznawstwo. — 1983. — nr 2. 21. Pluszcz Nadija. Język — słowiczy. To dlaczego ćwierkamy? (O normach wymowy w warunkach ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności) // Urok ukraińskiego. — 2001. — nr 4. 32. Syniawskyj O. Normy ukraińskiego języka literackiego. — Lwów, 1941. 38. Współczesny ukraiński język literacki / Pod redakcją M. J. Pluszcz — Kijów, 2001. 48. Juszczak I. P. Język ukraiński. — Kijów, 2003. 49. Juszczak Iwan. Orfoepia, prawa fonetyczne i pisownia. Recenzja na: Słownik orfoepiczny języka ukraińskiego: W 2 t. / Oprac.: M. Peszczak i in. — Kijów: Dowira. — T. 1; 2003. — T. 2 // Dywosłowo. — 2004. — nr 3.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna Farion języka, zawsze piszemy przed połączeniami spółgłoskowymi lw, chw, tw, św, przed w, f: we Lwowie, w chwoi, w twojej, w wodę, w firze. 3. Zmiękczenie interferencyjne (palatalizacja), a mianowicie: a) miękka wymowa końcowego [r] na wzór kobza[r'], włoda[r']. Przypomnijmy nazwę słownika Hrinczenki: “Słownik języka ukraińskiego” — to dialektalna, niestandardowa wymowa. Cechą charakterystyczną systemu spółgłosek gwar północnych i większości gwar południowo-zachodnich języka ukraińskiego (oprócz gwar pokucko-bukowińskich i równoległej wymowy w gwarach zachodniopoleskich: kosar, honczar) jest stwardnienie dawnego miękkiego [r'] niezależnie od pozycji, na przykład, hospoda[r], bu[r]ak i spowodowany tym brak w ich składzie fonemu [r'] [5, s. 72]. Z punktu widzenia normy współczesnego języka literackiego końcowe [r] wymawiamy twardo: lika[r]; b) miękka wymowa [cz] przed [a], [o], [u], [e], [y]: [cz']omu, [szcz']astia, szepo[cz']u. Zmiękczony ten dźwięk jest tylko w pozycji przed [i]: o[cz']i oraz pod warunkiem wydłużenia fonetycznego: klo[cz':]a. Wypowiadając ten dźwięk, pamiętajmy, że środkowa część języka nie powinna “kłaść się” na podniebienie, jak to jest charakterystyczne dla artykulacji rosyjskiego miękkiego dźwięku [cz']. Współczesna norma literacka twardej wymowy [cz] opiera się częściowo na gwarach południowo-wschodnich (na tych, w których spółgłoski syczące stwardniały), a także na gwarach podolskich, południowowołyńskich, częściowo zakarpackich, bukowińskich, prawobrzeżno- i lewobrzeżnopoleskich (choć istnieje też dialektalny areał miękkiego [cz']: woło[cz']at', toło[cz']at' — to gwary stepowe narzecza południowo-wschodniego, część gwar zakarpackich i południowołemkowskich) [8, s. 71—72]; c) miękka wymowa wargowych [b], [p], [w], [m], [f] na wzór p'at', m'aso, dew'atka, zamiast rozdzielnej jotowanej wymowy (pj'at', mj'aso, dewj'atka), która jest oznaczona w piśmie apostrofem (p’iat’, m’iaso, dew’iatka). Znacząco sprzyja takiej niestandardowej wymowie obowiązująca pisownia słów obcego pochodzenia na wzór biuro, piure zamiast fonetycznie logicznego b’iuro, p’iure, jak to zostało utrwalone pisownią w nowszych zapożyczeniach: komp’iuter, f’iuczers, b’iuik, dystryb’iutor. Kontrowersyjne rozważania na ten temat przedstawia O. Syniawski: “Choć spółgłoski wargowe w języku ukraińskim bardzo słabo poddają się zmiękczeniu, jednak w takich słowach, jak swiato, cwjach, dzwjakaty, t’miany itd. wargowe wymawiane są zazwyczaj miękko, czyli tak, jak i połączenia, na przykład, nia, tia itd. Tak samo miękkie są one i w obcych słowach, jak piupitr, biudżet, Miuller, Viurtemberh itd., choć trzeba przyznać we wszystkich tych przypadkach i równoległą
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION. Ciąg dalszy. Początek w nr 48, 49, 50 za 2008 rok. Drugim decydującym sposobem naruszenia normy fonetycznej jest fonetyczna rosyjskojęzyczna interferencja, która w wyniku ponad czterystuletniego siłowego wprowadzania języka rosyjskiego jako rzekomo języka komunikacji międzynarodowej, a nawet jako drugiego tak zwanego języka ojczystego, doprowadziła do nałożenia fonetyczno-ortoepicznych (dźwiękowych i wymownych) cech języka rosyjskiego na język ukraiński. Dlatego swoistością obecnego etapu funkcjonowania normy fonetyczno-ortoepicznej jest nie tyle jej przegląd, co zachowanie autentyczności i oczyszczenie z obcego wpływu. Po raz pierwszy teoretycznie opracował normy fonetyczno-ortoepiczne wybitny ukraiński językoznawca pierwszej połowy XX wieku O. Synjawski. To właśnie on zwrócił szczególną uwagę na interferencyjne wpływy miejscami polskiego, a w większości rosyjskiego języka, w szczególności akania (wymowa nieakcentowanego o jako a), udźwięczniania spółgłosek, zmiękczania syczących, miękkość wargowych oraz końcowego r, nazywając je „kaleczeniem języka” [32, s. 11—12]. Bazując na obserwacjach uczonego i na współczesnej tendencji rozchwiania normy fonetyczno-ortoepicznej, wyznaczymy jej główne typy naruszenia interferencyjnego. 1. Udźwięcznianie spółgłosek ([b], [d], [z], [ż], [ґ], [g]) na końcu słowa (gara[sz], du[p]) oraz przed spółgłoską na wzór gara[st], co nie tak rzadko prowadzi do lingwolapsusów, bo przez niepoprawną wymowę słuchaczowi trudno zrozumieć, o co chodzi: bajka czy kask, grypa czy grzyb, Paraska czy paraska [porażka]. Przypomnijmy, jak męczył się, nie umiejąc udźwięczniać spółgłosek, bohater M. Kulisza Myna Mazajło. Znęcając się nad swoim aparatem artykulacyjnym, zamiast poprawnej rosyjskiej formy [ґraplamy] (ukr. hrablyamy) wydawał z siebie to swoje, rodzime „kraplamy”. Natura wchodziła w desperacki opór z pragnieniem Mazajły, by stać się mutantem — bo natura pragnęła być sobą, nawet pomimo tego, że udźwięcznianie nie jest całkiem obce ukraińskiej wymowie, ponieważ jest właściwe gwarom południowo-zachodnim, a także dzisiaj jest normatywne w takich pozycjach fonetycznych: a) przedrostek z- lub przyimek z udźwięcznia się przed następną bezdźwięczną spółgłoską, w szczególności przedrostek przed bezdźwięcznymi [k], [p], [t], [f], [x], co jest odzwierciedlone nawet w piśmie przez zasymilowany przedrostek s-: sfotografować, spytysia; przedrostek z- i przyimek z przed bezdźwięcznymi wymawia się tylko jako s, ale w piśmie nie zmienia się: z toboju — [st]oboju, z choho — [zch]oho — [sch]oho — [shch]oho; b) końcowa dźwięczna spółgłoska [z] w przyimkach i przedrostkach typu bez-, roz-, cherez- przed następną bezdźwięczną (w zależności od tempa mowy) ma podwójną wymowę: rozpyska — ro[z]pyska, ro[s]pyska, be[z]peka — be[s]peka; c) dźwięczna spółgłoska [g] udźwięcznia się przed bezdźwięcznymi [k], [t] w słowach ni[ch]ti, ki[ch]ti, le[ch]ko, wo[ch]ko oraz w pochodnych tworach. Zwróćmy uwagę na dwie ostatnie pozycje (b, c), ponieważ w ich kwestii językoznawcy nie mają jednomyślnej opinii, w szczególności znany uczony O. Ponomariw zaznacza, że „spółgłoska [z] na końcu przedrostków i przyimków nie powinna być udźwięczniana: ro[zh]ytaty, be[zp]erechnyj, chere[zs]yłu”, a prawodawca ukraińskiej normy fonetycznej O. Synjawski w klasycznej pracy „Normy ukraińskiego języka literackiego” (1941 r.) zaznacza: „...zachowują się dźwięczne przed bezdźwięcznymi, bo one i w języku są zwykle dźwięczne: nihti, kihti, dihtiar, lehkyj, wohkyj...”, co do przedrostka roz-, to w jego wymowie „czasami można słyszeć „ros” (wymowa „rospytaty”)” [48, s. 107; 38, s. 35; 37, s. 18; 32, s. 34, 174]. Świadczy to o tendencji czasowej podatności kodyfikatorów języka na procesy asymilacyjne, a co za tym idzie, o traktowaniu interferencyjnie zasymilowanych zjawisk jako obowiązującej normy fonetycznej. 2. Wymowa dźwięku [w] na końcu słowa i w środku po samogłosce jako [f]: lubo[f], wo[f]k, tra[f]ka zamiast nieskładnikowego wokalicznego [ŭ], co przypomina białoruskie [ŭ]: chadiŭ oraz angielskie [w]: window. Chyba ucząc się angielskiego, dobrze ćwiczymy wymowę parzystego dźwięcznego [v], który jest przeciwstawiony bezdźwięcznemu [f] na wzór live [liv] i life [laif], a tym bardziej w wymowie nieparzystej spółgłoski [w] window [wіndou]. Swoją drogą, taką samą nieparzystą w naszym języku jest dźwięk [w], który należy obok [r], [l], [m], [n], [j] do sonantów, w których głos przeważa nad szumem. To istotnie wpływa na ogólną dźwięczność naszego języka. Natomiast w języku rosyjskim dźwięczne [b], [d], [g], [ż] w strumieniu mowy przekształcają się w swoje parzyste bezdźwięczne [p], [t], [ch], [sz] zarówno przed bezdźwięcznymi, jak i na końcu słów: kny[sz]ka, wycho[t]. Zatem, wraz z przekształceniem spółgłosek w coś innego, przekształcamy się i my. Warto podkreślić, że dźwięk [f] jest całkowicie obcy naszemu językowi i prawie we wszystkich gwarach północnych i południowo-wschodnich w zapożyczonych słowach konsekwentnie zastępowały go p, ch, chw, rzadziej w, t, k, kw: churtuna, chwerma, ochwycer, chwartuch, Chwedir, Chweska, Chymka (< Jewfymija), Chiwria (< Fewronija), Chałymon, Chwyłymon (< Fyłymon), Chwoka (< Foka) itd. Natomiast w większości gwar południowo-zachodnich nawet w słowach chwist, chwałyty, kwasolia, chura, których wymowę język literacki przyswoił z gwar południowo-wschodnich, występuje na miejscu chw, kw, ch spółgłoska [f]: fasolia, fist, fira itd. Jednak w słowach słowiańskiego pochodzenia, które mają w gwarach południowo-zachodnich w swoim składzie [f], język literacki przyswoił wymowę gwar południowo-wschodnich i północnych [8, s. 73]. Zatem współczesne udźwięcznianie [w] w odpowiednich pozycjach — to ingerencja obcojęzycznej przestrzeni, która nie ma pod sobą żadnego lingwistycznego podłoża. Charakterystyczne jest też to, że przy zbiegu [w] z następną spółgłoską, [w] przekształca się w [ŭ]: wziaw [ŭziaw], Wkrajina [ŭkrajina], wse [ŭse], co zresztą jest utrwalone i równoległością form pisowni: wzajemyny / uzajemyny, wnochi / unochi. Niedopuszczalna jest równoległość w pisowni tych słów, w których [u] / [w] rozgranicza znaczenie: wdacha / udacha, wkładka / układka, wprawa / uprawa, wstup / ustup itd. W te czysto fonetyczne czynniki coraz aktywniej ingeruje i stylistyka (w zależności od stylu użycia), i semantyka (w zależności od znaczenia). Na przykład nie istnieje żadna naukowa praca historyczna z tytułem „Istorija Wkrajiny”, a tylko „Istorija Ukrajiny”; studiujemy kurs ukraińskiego, a nie wkrajinskiego języka; a w oficjalno-biznesowych dokumentach, w literaturze prawniczej będzie tylko wdowa, a nie udowa [11, s. 90, 93]. Poza tym wzajemne zastępowanie [u] / [w], a także pojawienie się przyimkowego [w] między dwiema samogłoskami na wzór Radywon (Radion), tywun (tiun), lehiwon (lehion), Fawust lub Fawst (Faust) itd. — to charakterystyczna cecha naszego języka od najdawniejszych zabytków piśmiennictwa XI w. Ze względu na eufonię ukraińskiego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wystawiał sztuki I. Kotlarewskiego „Natalka Połtawka”, M. Staryckiego „Oj nie chodź, Hryciu…”, „Cyganka Aza”, T. Szewczenki „Nazar Stodola”, sztuki I. Tobilewicza i M. Kropywnyckiego. Kółkiem teatralnym kierował sekretarz czytelni „Proświty” Mykoła Petrowycz Matkiwski. Był to człowiek świadomy narodowo, patriota Ukrainy. Chórem czytelni kierował Kostiantyn Peter, pochodzący z obwodu winnickiego, sotnik armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, później żołnierz UPA. Pod wpływem „Proświty” we wsi w lutym 1926 roku utworzono towarzystwo sportowe „Łuh”, którego celem była pomoc podczas pożarów, a także rozwój kultury fizycznej i gier sportowych we wsi. Na przewodniczącego wybrano Iwana Iwaniwa, na sekretarza — Mykołę Matkiwskiego, w skład towarzystwa wchodzili Hnat Rodżuk, Iwan Hucułak, Iwan Jasiński, Fedir Rodżuk, Semen Kuzań, Andrij Bodenko, Iwan Szelesztyński, Mychajło Jasiński, Mychajło Babyneć, Jakiw Bożenko. Dumą wsi była spółdzielnia, która liczyła 700 członków. „Swój do swego po swoje” — takie było hasło ruchu spółdzielczego. Chłopi kupowali towary pierwszej potrzeby tylko w swojej spółdzielni, choć niedaleko była polska sklepik „Kółka Rolniczego”. Sklep spółdzielni wyglądał jak miejski. Księgowym spółdzielni był Roman Matkiwski, który po wojnie wyemigrował do Kanady. Przewodniczącym rady nadzorczej od 1935 do 1939 roku pracował nauczyciel Mykoła Ostapiak. We wsi co roku obchodzono dni szewczenkowskie, organizowano koncerty na cześć pamiętnych dat. Członkowie kółek brali udział w festynach, różnych świętach. Praca kulturalno-oświatowa nigdy nie ustawała, mimo wielkich przeszkód, które tworzyli Polacy. Duchowy wzrost wsi władze polskie uważały za bunt i próbowały go stłumić. Jednym z takich środków były kary pieniężne, które nakładano na przywódców wsi. Zarząd spółdzielni i czytelni karano za to, że 3 maja i 11 listopada (polskie święta państwowe) nie wywieszano na budynkach spółdzielni i czytelni polskiej flagi. Kierownictwo amatorskiego kółka teatralnego i miejscowego chóru ukarano za „zakłócanie ciszy nocnej”, czyli za wieczorne próby. Innym razem kierownictwo karano za to, że członkowie amatorskiego kółka teatralnego lub chóru wyruszali wieczorem do sąsiedniej wsi z przedstawieniem teatralnym lub koncertem. Lecz dzięki „Prośvicie” wieś wychowała nauczycieli szkół ludowych i średnich, prawników oraz inżynierów. Jednak wraz z przyjściem w 1939 roku „wyzwolicieli” ze wschodu działalność „Proświty” została przerwana, co w przyszłości negatywnie odbiło się na kulturalno-oświatowym rozwoju wsi.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij ROWENKO, nauczyciel-emeryt, wieś Horocholina, rejon bohorodczański, obwód iwanofrankiwski. Na trasie Iwano-Frankiwsk — Worochta, na lewym brzegu rzeki Bystrzycy Nadwórniańskiej, na prawo od Cucyłowa w rejonie nadwórniańskim, rozłożyła się podgórska wieś. To Hrabowiec w rejonie bohorodczańskim. Według danych z wykopalisk, które prowadził w latach 1934—1936 profesor Jarosław Pasternak, okolice Hrabowca były zasiedlone już 1500 lat temu. Świadczą o tym odkryte przez doktora Pasternaka karpackie kurhany i groby z IV—V w. Profesor twierdzi, że te groby to pierwsze słowiańskie pochówki na ziemiach zachodnioukraińskich. O bogatej historii Hrabowca świadczą pozostałości dwóch grodzisk: jednego z czasów książęcych, a drugiego — kozackich, a także monety z IX—XI w., znalezione przez miejscowego wieśniaka. W literaturze historycznej pierwsza pisemna wzmianka o Hrabowcu datowana jest na 1451 rok. W 1650 roku mieszkańcy wsi brali udział w walce z polską szlachtą. Prawdopodobnie wieś założyli ukraińscy szlachcice. Zbudowali oni cerkiew, którą nazywano „szlachecką”. Później wzniesiono drugą cerkiew, którą nazywano „chłopską”. Nabożeństwa odprawiano naprzemiennie — w jedną niedzielę w jednej cerkwi, a w następną — w drugiej. We wsi ilościowo przeważali chłopi o szlacheckich nazwiskach (Hrabowieccy, Jasińscy, Holińscy itd.). Ludzie ci to potomkowie rodów, które nie wyrzekły się ojczystej ziemi, rozproszyli się wśród ludu. W Hrabowcu był kiedyś klasztor, w którym mieszkał założyciel Skitu Maniawskiego, Hiob Kiahnycki, bywał jako jego gość ukraiński kaznodzieja i polemista Iwan Wyszeński. Zachowała się nazwa jednego ze wzgórz za wsią — Czernecze oraz twierdzenia miejscowych mieszkańców, że czereśnie, które rosną w lesie za wsią, to pozostałości dawnych ogrodów klasztornych. W 1873 roku w Hrabowcu urodził się ukraiński uczony, profesor Uniwersytetu Lwowskiego Karl Hadaczek — badacz pradawnej kultury Podola i Opola. Za czasów Polski ukraińska społeczność wsi doświadczyła ucisku narodowego i społecznego. Zaczynało się wszystko od spolszczania nazwisk, na przykład Hrabowiecki przekręcano na Hrabowiecki, Jasiński na Jasiński. Ale to nie pomogło zmienić Ukraińca w Polaka. Dobrze znane z tamtych czasów są prześladowania ukraińskich księży, którzy prowadzili księgi metrykalne w języku ukraińskim. Tak oto proboszcza Hrabowca, ks. Wołodymyra Łuczkiwa, za odmowę prowadzenia tych ksiąg w języku polskim skazano na kilka lat więzienia. Od kary uratowała go wojna. Żeński skład kółka teatralnego. Kółko teatralne «Proświty». 1927 r.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz „Proświty” Mykoła Matkiwski. Pomimo prześladowań, hromada Hrabowca pozostała wierna swojemu narodowi, mocno trzymała się własnej cerkwi i obrzędu, swoich organizacji, instytucji i towarzystw. Wielką pracę nad wychowaniem świadomości narodowej prowadziło towarzystwo „Proświta”. Otwierano filie „Proświty”, zaczęły powstawać różne organizacje społeczne. Po wsiach tworzono czytelnie. Ze źródeł archiwalnych dowiadujemy się, że „Główny Wydział towarzystwa „Proświta” we Lwowie daje zezwolenie na założenie czytelni „Proświty” we wsi Hrabowiec 2 stycznia 1894 roku”. Pierwszym przewodniczącym czytelni „Proświty” wybrano Antona Kniahynyckiego. Wśród założycieli byli ks. Iwan Ochrymowycz, Heorhij Sawczyn, Dawyd Dutschak, Łukian Hrabowecki, Wasyl Czumbej, Iwan Bodenko, Wasyl Hawryszczuk, Danyło Bojczuk. Przewodniczący czytelni „Proświty” Anton Kniahynycki — szlachetny Ukrainiec, miał wykształcenie prawnicze, pracował dla dobra ogółu. Cały swój majątek (100 mórg ziemi i 20 mórg lasu oraz budynki gospodarcze) zapisał na fundusz stypendialny dla dzieci chłopskich z Hrabowca, które po ukończeniu szkoły ludowej chciały dalej kontynuować edukację. Majątek należało sprzedać, pieniądze złożyć w banku, a odsetki przeznaczać na stypendia. Pomieszczenie czytelni „Proświty” we wsi Hrabowiec. Wykonawcą testamentu wyznaczono Główny Wydział towarzystwa „Proświta” we Lwowie. On zarządzał majątkiem. Przy czytelni „Proświty” działały kółko teatralne, chór, kółko rolnicze, kółko „Ridnej Szkoły”. Kółko teatralne. Święto dożynek w Stanisławowie.
Tłumaczenie maszynowe
Marija LUDKEWYCZ, Lwów. Wspaniałą akcję „Czytaj, oglądaj i słuchaj ukraińskiego” prowadzi lwowska „Proświta” w rejonach i miastach obwodu. Jesienią bardzo udanie przebiegło święto książki w rejonie sokalskim. Opowiada Marija Chrystynycz, zastępczyni przewodniczącego administracji rejonu sokalskiego, przewodnicząca komisji ds. kultury, duchowości, mediów i turystyki Rady Obwodowej we Lwowie: — Ta akcja odbywa się w ramach obwodowego programu upowszechniania ukraińskiej książki, popularyzacji słowa drukowanego, a także jako reklama wydawców Ziemi Lwowskiej. To nie tylko kiermasz-sprzedaż i prezentacja książek, ale także prawdziwe święto książki. Odbywają się spotkania z pisarzami i wydawcami, z aktorami w szkołach, przedszkolach, z mieszczanami na placu miasta. Czwarty rok z rzędu jesienią w Sokalu odbywa się to święto. Na głównym placu miasta wydawnictwa „Swit”, „Kameniar”, „Swiczado”, „Litopys”, „Kraj”, „Centrum Ukraińskiej Książki” towarzystwa „Proświta” wystawiają swoje wydania. Więc każdy może coś kupić. Tymczasem pisarze i wydawcy występują przed dziećmi. Ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk czyta młodzieży w wioskach Potorycia, Żwyrka, Zabużżia utwory naszych klasyków — Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Liny Kostenko. Prowadząca akcję Ołena Sahanska, specjalistka wydziału polityki wewnętrznej Sokalskiej Rejonowej Administracji Państwowej, prezentuje w radiu nowe wydania różnych wydawnictw. A pomagały to wszystko zorganizować bibliotekarki rejonu Tetiana Łoboda, Ludmyła Dydyk, Ludmyła Horbacz, działacze „Proświty” Ołena Nazarowa, Łarysa Faryn, Lubow Tot, Ihor Daciuk. Święto się udało, bo wsparła je społeczność. I kupiono ciekawe, potrzebne książki. Przewodniczący rady rejonowej Ołeh Sołodiak oraz Ihor Bereżnycki, p.o. przewodniczącego administracji rejonowej, nabyli niemałą biblioteczkę. Łesia Kaliczka, dyrektor „Centrum Ukraińskiej Książki” towarzystwa „Proświta”: — Święto książki w Sokalu jest unikalne, bo „Proświta”, cerkiew, szkoła, administracja rejonowa, prasa działają tu wspólnie, dlatego jest wynik. Ludzie wiedzą, co chcą przeczytać, interesują się nowościami. Więc my, „Centrum Ukraińskiej Książki”, zbierając się na taki wyjazd, ustalamy, co wieźć do rejonu, bo w naszej księgarni jest ogromny asortyment: literatura poznawcza i rozwojowa dla dzieci, dla uczniów — podręczniki, edukacyjno-metodyczna, artystyczna. Ciekawe książki dla dzieci i młodzieży wydają „Ranok”, „Teza”, „Grani-T”, „Wydawnictwo Starego Lwa”, „Avers”. Należy wyróżnić słowniki i literaturę fachową, potrzebną każdemu człowiekowi. Mieszkańcy naszego regionu szczególnie interesują się literaturą narodowo-patriotyczną. Właśnie takie książki bierzemy, wyjeżdżając do rejonu. Tematyka religijna, relacje w rodzinie, wychowanie dzieci, prowadzenie biznesu, przywództwo na zasadach chrześcijańskiej moralności — i te książki są w kręgu uwagi. Osobno chcę powiedzieć o literaturze pięknej od współczesnych znanych autorów. Czytają ją niezależnie od wieku. Marija Matios, Iren Rozdobudko, Oksana Zabużko, Jurij Andruchowycz — to najpopularniejsi autorzy. Jest wielu innych ciekawych pisarzy, ale ich, niestety, mniej reklamują. Gdyby był magiczny dywan, za pomocą którego moglibyśmy przemieszczać naszą księgarnię w różne zakątki obwodu, to zdołalibyśmy zaspokoić potrzeby naszych czytelników, każdy nabyłby to, co jest mu potrzebne, czego pragnie dusza. Jarosław Pitko, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki: — W kraju wciąż jest wiele problemów z wydawaniem i popularyzacją ukraińskiej książki. Ale mimo wszystko dobre książki są, trzeba je dostarczyć czytelnikowi. Lwowska „Proświta” wyznaczyła jako jedno ze swoich zadań realizację programu rozwoju rozpowszechniania książek wśród czytelników. Tworzymy sieć ukraińskich księgarni „Proświty”. We Lwowie są cztery takie, po jednej w Samborze i Złoczowie. Planujemy otworzyć największą ukraińską księgarnię w centrum Lwowa przy pomniku M. Hruszewskiego. Chcemy, aby w każdym centrum rejonowym była księgarnia. W 2003 roku zapoczątkowaliśmy akcję „Czytaj, oglądaj i słuchaj ukraińskiego”. To efektywna forma dostarczania książki do czytelnika. Spotkania z lwowskimi pisarzami Romanem Iwanyczukiem, Bohdanem Stelmachem, Iryną i Ihorem Kałynciami, Niną Biczują, Wiktorem Neborakiem, Hałyną Pahuciak, Marjaną Sawką, Wasylem Haborem pozostawiają dobry ślad w sercach ludzi. Chciałoby się wyróżnić także spotkania czytelników z młodymi poetami studiów literackich „Hałycia” i „Dżerełce”, którzy aktywnie propagują wartości duchowe ukraińskiej kultury, ojczyste słowo. Nina HNATIUK Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ. Na wystawie „Mikołaj idzie, Boże Narodzenie prowadzi” w Narodowym Muzeum Literatury w Kijowie zaprezentowano dziesiątki ręczników ludowych mistrzyń Hałyny i Switłany Machoniuk ze wsi Owadne w rejonie włodzimierskim obwodu wołyńskiego. I choć siostry dotknięte są ciężką chorobą, ręczniki ich losu, wyobraźni, natchnienia są jasne, niepowtarzalne zarówno pod względem wzorów, jak i techniki wykonania. Eleganckie wzory białe na białym — niczym świąteczne jodły na skrajach wołyńskich pralasów. Bogate żółto-brązowe kwiaty, jagody, niczym przepych zbiorów ojczystej ziemi. Czarno-czerwone krzyżyki radości i smutku. Bajkowe ptaki dzieciństwa, dziwaczne ptaki wyobraźni, które lecą w nieznane kraje. Poezja jest nie tylko we wzorach, ale i w nazwach ręczników. Jeden z nich tak właśnie się nazywa — „Słoneczne klarnety”. Oto tylko dwa wpisy w księdze opinii: „Jaka piękność, wyrafinowanie, sama dusza naszego ukraińskiego narodu! Poprzez te ręczniki, bogactwo ich rysunków czujesz dusze hafciarek, ich nieprzeciętną osobowość. Chce się życzyć Hałynie i Switłanie zdrowia, natchnienia i Bożego błogosławieństwa. Lubow Tomaszewska, członkini Ziemi Wołyńskiej”. „Każdy haft to bajka. Jesteśmy mile zaskoczeni. Brakuje słów, by wyrazić nasz zachwyt. Uczestnicy chóru „Homin”. Kocham ręczniki swoich ziomkiń z Klembówki. Zachwycam się wyrobami połtawskich i huculskich mistrzyń. Ale takiej tkanej legendy, zdaje się, jeszcze nie widziałam. Tak bardzo chciało się wsiąść w pociąg i pojechać do tej dalekiej wołyńskiej wsi, aby pokłonić się i siostrom-rękodzielniczkom, i ich matce, i wszystkim tym dobrym ludziom, dzięki którym mamy możliwość widzieć ten ręcznie wykonany ręcznikowy cud.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
„Klasztory ukraińskie” — taki tytuł nosi książka, która ukazała się w popularnonaukowej serii wydawnictwa „Nasz Czas” „Nieznana Ukraina”.
Publikacja zaprezentowana w dniu Pokrowy Archanioła Michała, patrona Kijowa, w Ławrze Peczerskiej w Kijowie, poświęcona jest prastarym ośrodkom duchowości, kultury, sztuki, nauki i oświaty naszego narodu — ukraińskim klasztorom. W formie dostępnej szerokiemu gronu czytelników opisano podstawowe zasady zakładania, budowy i urządzenia chrześcijańskich klasztorów, ich działalność dobroczynną i kulturalną, zniszczenie zespołów klasztornych za czasów reżimu totalitarnego w XX wieku oraz ich obecne odrodzenie. Ponad dwie trzecie objętości książki to szczegółowe opowieści o najbardziej znanych ukraińskich klasztorach: Ławrze Peczerskiej, Ławrze Poczajowskiej i Ławrze Świętogórskiej, ormiańskim klasztorze Surb-Hach na Krymie, katolickim klasztorze dominikanów we Lwowie, a także o innych klasztorach Kijowa, Naddnieprzańszczyzny, Czernihowa, Siwierszczyzny, Lewobrzeża, Wołynia, Galicji i Podola. Wszystkie te opowieści są bogato ilustrowane, szczegółowo opisano postaci historyczne i wydarzenia związane z klasztorami. Na końcu zamieszczono wykaz specjalistycznej literatury oraz informator z adresami i numerami telefonów klasztorów oraz rezerwatów i muzeów utworzonych na ich bazie.
Autorem książki „Ukraińskie klasztory” jest Wiktor Wecherski, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, docent Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, członek-korespondent Ukraińskiej Akademii Architektury. Jest to już 26. książka tego autora, przygotowana na podstawie jego własnych badań, rozpoczętych jeszcze w latach 70. ubiegłego wieku.
Założona w 2006 roku seria „Nieznana Ukraina” to popularnonaukowe wydawnictwa, mające na celu likwidację w świadomości społecznej Ukraińców „białych plam” historii, kultury, nauki i techniki narodowej. Dotychczas ukazało się kilkadziesiąt wydań tej serii, które stały się pomocami dla uczniów szkół, studentów i wszystkich, którzy chcą wzbogacić swoją wiedzę o historii ojczystej ziemi.
Jednak nie są to pełnowartościowe podręczniki. Rozumiejąc to, autorzy serii zachęcają czytelników, którzy zainteresowali się tematem, do sięgania po specjalistyczną literaturę i prowadzenia samodzielnych badań.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen Buket
Najczęściej o najdawniejszej historii i kulturze dowiadujemy się z rozproszonych odłamków archeologicznych, które przechowują pamięć o pokoleniach, plemionach i cywilizacjach istniejących na terytorium dzisiejszej Ukrainy. Od czasów Rusi Kijowskiej nasze kanały informacyjne stopniowo uzupełniają pisma, które już w epoce średniowiecza zaczynają dominować. W ostatnim dziesięcioleciu funkcję uniwersalnego skarbca wiedzy przejmują nośniki elektroniczne, w tym również globalne, czyli sieć Internet. Ale z pewnością zawsze będą cieszyć się popytem uniwersalne słowniki tematyczne, zawierające zsumowane i ujednolicone informacje o określonych dziedzinach życia. Szczególnym autorytetem wśród nich cieszą się te prace, które jako pierwsze opisują badaną problematykę.
Niedawno ukazał się drukiem encyklopedyczny słownik „Artyści Ukrainy”, który zawiera około czterech tysięcy haseł o malarzach, rzeźbiarzach, grafikach, twórcach ludowych i znawcach sztuki – od najdawniejszych czasów po współczesność. Słownik, wydany przez Instytut Problemów Sztuki Współczesnej Akademii Sztuk Ukrainy, jest pierwszym tego rodzaju w Ukrainie. Za oszczędnymi wierszami faktów, liczb, dat i wydarzeń ożywa historia ukraińskiej sztuki na przestrzeni wieków. Ze stron encyklopedii dowiadujemy się o dawnoruskich mozaikarzach i malarzach Alipiju, Awdiju, Alimpiju, o mistrzach pędzla XIX wieku Tarasie Szewczence, Mykole Rerichu, Ilii Riepinie, o światowie znanych artystach końca II tysiąclecia Kazimierzu Malewiczu, Katarzynie Biłokur, Marii Pryjmaczenko oraz o prawdziwych członkach Narodowego Związku Artystów, których sztuka jest szeroko znana nie tylko w Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami.
Autorem-redaktorem słownika jest Mykoła Łabinski, znany encyklopedysta, pracownik naukowy Instytutu Problemów Sztuki Współczesnej Akademii Sztuk Ukrainy. Przygotował on m.in. słowniki „Twórcy Ukrainy”, „Sztuka Ukrainy. Słownik biograficzny”, dwa wydania „Laureatów Nagrody im. Szewczenki”. Bez wątpienia encyklopedyczny słownik „Artyści Ukrainy” będzie przydatny nie tylko specjalistom, ale i szerokiemu gronu czytelników, wszystkim, którzy interesują się przeszłością i współczesnością sztuk plastycznych.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan KRUPSKYJ, doktor nauk historycznych, profesor
1783 rok. We wszystkich ukraińskich zakładach edukacyjnych (w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, kolegiach, szkołach początkowych) wprowadzono nauczanie w języku rosyjskim… 20 maja 2008 roku. Rada miejska Doniecka podjęła uchwałę o ograniczeniu nauczania i używania języka ukraińskiego w szkołach miasta. Tą uchwałą deputowani zakazali otwierania nowych przedszkoli ukraińskojęzycznych, a także zwiększania liczby uczniów, którzy już uczą się w języku ukraińskim. To tylko dwa fakty zaczerpnięte z nowej książki lwowskiego uczonego, profesora Wasyla Łyzanczuka „Ludobójstwo, etnocyd, lingwicyd narodu ukraińskiego: kronika”, która ukazała się jako podręcznik metodyczny dzięki sponsorskiej działalności przewodniczącego Lwowskiej Obwodowej Organizacji Partyjnej „Ogólnoukraińskie Zjednoczenie »Ojczyzna«” Iwana Denkowycza.
Między tymi dwiema datami — 225 lat. Za każdym rokiem — nowe fakty niszczenia ukraińskiego języka, oświaty, kultury przez Rosjan, Polaków, Rumunów czy innych zniewalaczy. Dziwisz się, jak przez takie ciężkie próby przeszedł naród ukraiński, nie zgubiwszy swego narodowego kodu, nie straciwszy oryginalności. Z tą książką-kroniką W. Łyzanczuk nie po raz pierwszy trafia do czytelnika ukraińskiego, gdyż jest on znany z wielu monografii, dokumentalno-publicystycznych i naukowych artykułów, badań. W szczególności czytelnicy mieli dotąd możliwość zapoznania się z jego pracami „Na wieki kuto kajdany”, „O, rodzima mowo, bez ciebie ja!?”, „Zawsze pamiętaj: jesteś Ukraińcem!”, „Nie kłamać słowem” i in., za co uczonemu przyznano Ogólnoukraińską nagrodę im. I. Ohijenki, a za publikacje w prasie oraz wystąpienia w radiu i telewizji został zasłużonym dziennikarzem Ukrainy. Od dłuższego czasu W. Łyzanczuk bada historyczne tło funkcjonowania języka ukraińskiego, ustala, dlaczego dziś na ziemi ojczystej ten język gdzieniegdzie pozostaje pasierbem, dlaczego wyrzekają się go jego własne nierozumne dzieci, dlaczego dziś, jak i setki lat temu, ale już w niepodległej Ukrainie, znów aktywizu-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
działają antyukraińskie siły. Niektórzy z nich postulują, aby Ukraińcy zapomnieli o swojej przeszłości, mówiąc: zacznijmy nasze relacje od nowej strony. A to, że język rosyjski na Ukrainie znów wypiera ukraiński, nie warto rzekomo dramatyzować, bo „tak historycznie się złożyło”. Ale to „nie złożyło się” przypadkowo, panowie, a, jak wynika z książki profesora W. Lizanczuka, za pomocą różnych rozkazów, postanowień, okólników język ukraiński umyślnie próbowano doprowadzić do takiego stanu. Oczywiście, niektórym z trzeźwo myślących obcokrajowców być może jest wstyd za daleko nieświęte działania swoich rodaków. A zapominać nie wypada! Bo to tragedia, której nie ma przebaczenia. Czyż można zapomnieć sztucznie zorganizowany Hołodomor, wymorzone całe ukraińskie wsie! A czy zapomnieć, jak radosne spotkanie czerwonogwiazdowych „wyzwolicieli” zachodnioukraińskich ziem w 1939 roku zamieniło się w tragedię dla Galicjan, Wołynian i Bukowińczyków? Właśnie ostrzeżeniem przed tym jest książka W. Lizanczuka, w której każda z tez jest poparta dokumentalnie. Do napisania i usystematyzowania podanego materiału badacz opracował zasoby największych bibliotek Ukrainy i Rosji, znalazł niemało ciekawych dokumentów we wcześniej „zamkniętych” archiwach. Dało mu to możliwość stworzenia książki, w której każdy fakt, każda cyfra mają konkretne naukowe podłoże i swoją siłą są w stanie przekonać tego, kto chce słyszeć, otworzyć świat temu, kto nie boi się światła, kto jest gotowy zdjąć czarne okulary przed prawdą i poprosić o wybaczenie język za to, że świadomie czy nie był współwinny jego poniżenia. …Fakty, tylko fakty. W książce zostały one podane w porządku chronologicznym. I choć zebrane, odpowiednio przemyślane te fakty, cyfry i wyciągi z różnych oficjalno-urzędowych, rządowych, partyjnych dokumentów, przede wszystkim z aktów rządowych Imperium Rosyjskiego i ZSRR, jednak wszystkie one przeszły należytą autorską „ekspertyzę” pod kątem wiarygodności; dobrane tak, że jakby pogłębiają jeden drugiego, sprzyjają odkryciu tematu, a wszystkie razem stanowią wyrazistą kanwę tych cierpień, zakazów, prześladowań oraz różnych ucisków, które przypadły w udziale językowi ukraińskiemu i naszemu narodowi w ciągu ostatnich kilku stuleci. Zdziwienie, oburzenie i opór rodzi się w sercu każdego, kto świadomie wczyta się w te materiały. Przez stulecia nasi „starsi bracia” czy bliscy sąsiedzi z jakąś satanistyczną dzikością i uporem chcieli nas pozbawić własnych korzeni, lecz nie udało im się zniszczyć ukraińskości. Czy zdołałby takie coś przeżyć inny naród, czy nie stałyby się dla niego śmiertelnymi takie zakazy? Ukraińcy zaś mimo to zachowali swój język, kulturę, narodowe „Ja”. ka, Mykołę Semeniuka, przewodniczącą Sołomiańskiego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Kijowie Zoję Hołotę, bliskiego przyjaciela M. Winhranowskiego, towarzysza wielu pasjonujących podróży Iwana Dulę. Studenci nie tylko słuchali ciekawych opowieści o wyrazistej twórczej osobowości, jednym z uczniów i duchowych spadkobierców Ołeksandra Dowżenki, ale i szczodrze demonstrowali swoje talenty, głębokie przeniknięcie w twórcze laboratorium niezapomnianego autora wielu zbiorów pięknych poezji oraz „Seweryna Naływajki”, „Siromańca”, „Pierwinki” i wielu innych przykładów oryginalnej prozy. Iwan Semeniuk, Tetiana Kałasznikowa, Dmytro Ławrynenko, Ihor Dawydenko, Ołeksij Bakumenko, Natalia Szaidecka i inni młodzi wykonawcy mistrzowsko czytali wiersze, a ich przyjaciele darowali nam pieśni, zrodzone dzięki cudownym poezjom Mykoły Winhranowskiego. Oklaskiwali uczestnicy wieczoru i wykładowcę Serhija Masterkowa, który zapoznał ze swoją pieśnią do wiersza M. Winhranowskiego. Kiedy słuchałam pięknej, natchnionej, utalentowanej młodzieży, która myślała, żyła, oddychała Mykołą Winhranowskim, jego poetyckimi obrazami, to utwierdzałam się w myśli: „My już nie pokurcze, nie błazny, nie lakiernicy. I wolny duch, i wolnych myśli sojusze, i wolny świat w naszą krew krzyczy”. Zdjęcie Niny Hnatiuk …Mijały lata, stulecia, rozpadały się stare imperia i powstawały nowe, a ulg ukraińskość nie miała. Na przykład w 1620 roku Sobór Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej na czele z patriarchą Filaretem postanowił chrzcić ponownie Ukraińców — przybyszów z Litwy i Polski. Ukraińcy mieli od dawna sławne tradycje drukarstwa, rosyjska cenzura wzięła się za ukraińskie druki — już po dziewięciu latach archimandryta Ławry Pieczerskiej w Kijowie otrzymał z Moskwy naganę za to, że nie zabraniał drukować książek w języku ukraińskim. I nie zabraniał gdzie? W rodzinnym Kijowie! Jeśli czytelnik myśli, że taka haniebna polityka carskiej Rosji nie kontynuowała się i w następnych stuleciach, myli się: na przykład w sierpniu 1922 r. KC KP(b)U wymaga pilnie śledzić ukraińskie książki, bo one, rzekomo, niosą „szowinistycznego ducha”. Z faktów przytoczonych w książce zrozumiałe jest, że ukraińskie budowanie państwa odbywa się w bardzo skomplikowanej społeczno-politycznej, moralno-ekonomicznej, psychologiczno-ideologicznej sytuacji. Wciąż działają podstępne, złośliwe zewnętrzne i wewnętrzne siły, które próbują zatrzymać rozwój i utwierdzenie ukraińskiej Ukrainy. W tym celu do dziś wykorzystują najróżniejsze — wypróbowane i „odnowione” — sposoby, wśród których być może najpodstępniejszy — fałszowanie historii narodu ukraińskiego, w szczególności historii relacji Ukrainy i Rosji, w których odkrywa się otwarta brutalna polityka, od stuleci skierowana na zatrucie ukraińskiej mentalności, asymilację Ukraińców, zniszczenie Ukrainy jako państwa, a Ukraińców jako etnosu. Książka Wasyla Lizanczuka naświetla obiektywną, konsekwentną kronikę niszczenia ukraińskości przede wszystkim przez jej najbliższego sąsiada — Moskwę, częściowo odkrywa skutki germanizacji, polonizacji, madziaryzacji, rumunizacji oraz czechizacji. Jednak materiały podane w niej nie wzywają do zemsty, nie sieją wrogości między narodami, a radzą najściślej zjednoczyć się wokół tego rdzenia, który wyznacza i utwierdza nas jako naród, jako nację, — języka ukraińskiego, kultury. Bo przecież my jesteśmy narodem dawnym, mądrym. I jeśli nasi dziadowie i pradziadowie mimo wszelkich nieszczęść i tragedii mimo wszystko zdołali donieść do nas język ojczysty, to grzechem jest nam go nie rozwijać. I trzeba zrobić wszystko, aby ojczyste słowo nie było obce na swojej ziemi.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła Winhranowski
Nina HNATIUK
Urodził się tam, gdzie „wolność wolność cicho woła, morze jęczy i krzyczy”. A mama śpiewała mu nad kołyską: „Śpij, moje dziecko złote, śpij, moja trwogo karooka”. Stał się złotą struną ukraińskiej poezji, karooką trwogą ukraińskiej duszy. I kiedy czytasz na nowo jego wiersze, od razu widzisz, jak „zmęczone wsie usiadły pod wiśniami, gruszami i niebiosami”. I przekonujesz się: to nie bajka, a rzeczywistość, gdy poeta mówi: „W błękitnym niebie wysiałem las”. Lecz on nie tylko poeta, który martwi się „troską serca i czoła”, wyznaje: „Trzysta nocy wargami ukwiecałem twoją szarooką głowę”. Mykoła Winhranowski — poeta wulkanicznej namiętności, spopielającego gniewu, który rzucał w twarz nam, swoim współczesnym:
„Przejrzyjmy! Ludźmi jesteśmy czy nie? Czy jesteśmy niewolnikami barszczu i słoniny?” Bolała go „półprawda, półwolność, półżycie”, kiedy ukraiński naród, wreszcie zdobywszy wymarzoną przez stulecia niepodległość, nijak nie może rozporządzić się owocami wolności. A niemało naszych rodaków wciąż jeszcze pragnie wsunąć głowę w kolonialne jarzmo, bo przywykli do niewolniczego żołdu i moskiewskiej komendy: „Stać baczność!” Przywykliśmy, że wielkich poetów honoruje się w wielkich salach: scena, trybuna, referat. A studenci i wykładowcy Przemysłowo-ekonomicznego kolegium Narodowego Uniwersytetu Lotniczego postanowili zebrać się w literackiej kawiarni i nazwali to spotkanie „Czarodziej słowa”. Kwiatami powitali młodzi wielbiciele poezji, proświcianie rejonu sołomiańskiego stolicy, założyciele fundacji charytatywnej im. M. Winhranowskiego, honorowych gości — wdowę po wybitnym mistrzu słowa Ołeksandrę Iwaniwnę, laureata Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki Wasyla Herasymiuka, znanych poetów Nadię Stepułę, Pawła Wolwacza, Petra Zasenkę
Tłumaczenie maszynowe
Światłana KORONENKO
Jury Drugiego Ogólnoukraińskiego Konkursu Radiosztuk „Odrodźmy zapomniany gatunek”, ustanowionego przez Narodową Kompanię Radiową Ukrainy, wyłoniło zwycięzców spośród prawie 400 utworów. Po debatach członków jury, wśród których znaleźli się prezes Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Wiktor Nabruskyj (przewodniczący), laureaci Nagrody im. Szewczenki — pisarze Myhajło Słabosznyćkyj i Petro Perebyjnis, ludowi artyści Ukrainy Natalija Sumska i Anatolij Chostikojew, zastępczyni dyrektora Dyrekcji Programów Artystycznych, reżyserka filmowa i telewizyjna Nella Daniłenko, dramaturdzy Illja Chomenko i Wołodymyr Fomenko, kierownik funduszy artystycznych Ukraińskiego Radia Mykoła Ammosow, aktorka Halina Stefanowa, reżyser NRKU Petro Awrameńko — ogłoszono zwycięzców. Zdobywczynią pierwszej nagrody — 5 000 tysięcy hrywien — została Inna Sosnicka, m. Kijów („Mama Roma, czyli epizod z życia subretki”). Drugie miejsce — 3 000 hrywien — zajęła Jewhenija Kononenko, m. Kijów („Elegia telefoniczna”). Trzecie miejsce — 2 000 hrywien — przypadło Natalii Kolomijec, m. Kijów („Uśmiech weneckiego lwa”). Ustalono także dziewięcioro laureatów konkursu: Natalia Bliznjuk, m. Tarnopol („Faust i bezsenność”), Natalia Kolomijec, m. Kijów („Pewnego razu na ulicy komunalnej”), Oleh Mykołajczuk, m. Kijów („Dziki miód w roku czarnego koguta”), Lesia Bylyk, obwód tarnopolski, m. Zbaraż („Rondo Karola”), Mykoła Snahowski, m. Charków („Melodia dla taty”), Natalka Buczel, m. Kijów („Lekki poniedziałek”), Wasyl Folwarocznyj, m. Kijów („Z wysokości ptasiego lotu”), Iwan Nahirniak, obwód czerniowiecki, m. Nowodniestrowsk („Hołodomor”), Natalia Osypczuk, m. Kijów („Plastelinowy chłopiec”). Wszystkie radiosztuki, które weszły do finału, zabrzmią na antenie Pierwszego i Trzeciego Programu Ukraińskiego Radia.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
swoich pełnomocników — bohaterów rosyjskich seriali telewizyjnych, filmów. Melodia języka ojczystego, intonacyjne przelewy, którymi powinna być wypełniona przestrzeń dźwiękowa, odchodzą w inne wymiary, żywą mowę zaganiają w litery, napisy czynią Ukraińców głuchymi. Obca żywa mowa staje się nawykiem dla ukraińskiego ucha. Istnieją wszelkie podstawy, by twierdzić, że do wypróbowanych i sprawdzonych kilkusetletnim doświadczeniem form lingwocydu dodawane są jeszcze wyrafinowanie nowe. Jakby nasze czasy widział genialny Franko, pisząc te cztery wersy: Młócą dzień i noc — nie żyto, A ludzkie mózgi i dusze skrycie. Gdzie rana nie widzisz, aż w końcu Zrozumiesz: tę duszę zabito! W osobnym rozdziale autorka charakteryzuje politykę językową w poradzieckiej Ukrainie dość szczegółowo — okres rządów Leonida Kuczmy, pokazuje niczym nieukrywaną dwulicowość, jawne drwiny poszczególnych wysokich urzędników z języka ukraińskiego, kultury, nawet chamskie wypady przeciwko niej. Warte uwagi są rekomendacje autorki, wyłożone w rozdziale „Strategie kulturowego rozłączenia”. Autorka jest kategoryczna w twierdzeniach: — w nowoczesnej historii państw narodowych rozpowszechnienie jednego języka jako ogólnonarodowego środka edukacji i tworzenia kultury stało się najskuteczniejszym czynnikiem jednoczenia ludności w granicach jednego kraju; — język narodowy pełni dwie główne funkcje: jednoczy ludność wewnątrz kraju; oddziela na zewnątrz — od sąsiadów; — w procesie państwowotwórczym językowi narodowemu przypada czołowe miejsce; — kraj, w którym panują język i kultura byłego kolonizatora, nie będzie rozwijał się jako kraj niezależny; — sytuacja, w której nieojczysty język pretenduje do roli adekwatnej do roli ojczystego, jest nienaturalna i niszczycielska; — funkcjonowanie w jednym kraju dwóch oficjalnie zatwierdzonych języków daje powód do podtrzymywania napięcia, staje się źródłem stałego konfliktu między dwiema różnojęzycznymi częściami ludności, przekształca się w destabilizujący czynnik życia społecznego; — działania tych polityków, którzy dążą do zachowania funkcjonalnej pełności języka rosyjskiego i prawnie to zalegalizować, należy rozpatrywać nie inaczej, jak próbę utrzymania narodu ukraińskiego na łańcuchu, który przywiązuje go nie tylko do komunistycznej, ale i do samowładczej przeszłości; — sukces budowy samodzielnego państwa będzie zależał od tego, czy uda się ukraińskiej elicie rządzącej zatrzymać rozkręcony zamachowiec rusyfikacji i nadać dwujęzycznemu rozwojowi kraju odwrotny kierunek. Pod koniec tego popularnego wydania, które zostało zrealizowane w ramach oświatowych projektów wydawniczych Centrum badań socjohumanistycznych im. W. Łypynskiego, autorka podaje listę głównych zadań (jest ich 10), których wykonanie, zdaniem badaczki, poprawiłoby naszą sytuację językową. Jednak nie tak łatwo określić, kto będzie je wykonywał. Dlatego każdy, kto postrzega nie tylko rozumem, ale i sercem nasze sprawy językowe — a to już wielka niewidzialna wspólnota — musi postawić sobie wykonalny cel, pamiętając, że tylko trwała, celowa, ofiarna praca na tej niwie, praca zapłodniona inteligencją, patriotyzmem ze zdrowym rozsądkiem, zapałem, praca nie zawsze zauważalna, należycie oceniona, przyniesie oczekiwane rezultaty i wytworzy sytuację, w której już nikt nie będzie miał podstaw dawać swoim pracom podobny tytuł. JĘZYK JEST JEDEN
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandra SERBENSKA, doktor habilitowany nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki. Autorka wnikliwie analizuje zjawiska związane z funkcjonowaniem języka ukraińskiego, jego statusem społecznym, z punktu widzenia okoliczności, które zrodziły nieprostą sytuację językową, próbuje diagnozować bolączki, ukryte i oczywiste, prognozować, jakie owoce mogą być z tego drzewa, które przez kilka stuleci ze wszystkich stron zawzięcie podcinało i gryzło robactwo. Na wymownych faktach badaczka pokazuje, jak do jednojęzyczności, która jest ściśle związana z kształtowaniem się i utwierdzeniem europejskiego typu państwa, szli Czesi, Słowacy, Finowie, Estończycy, Litwini, Łotysze. Dobrze, że lingwistka krótko charakteryzuje praktykę językową Szwajcarii, na którą tak często powołują się gorący zwolennicy dwujęzyczności. Mówią, że tam zalegalizowano trójjęzyczność — język niemiecki, francuski i włoski uznano za narodowe i państwowe. I rzeczywiście, w centralnych organach władzy szwajcarska trójjęzyczność funkcjonuje. Jednak realnie istnieje, jak trafnie nazywa to badaczka, potrójna jednojęzyczność, bo w każdym z kantonów funkcjonuje swój, tylko jeden język. I bardzo dobrze, że autorka podaje przykłady, które dla Ukrainy są poważnym ostrzeżeniem. Jest to przede wszystkim Belgia, gdzie mieszkają dwa narody — Flamandowie (rozmawiają w języku flamandzkim) i francuskojęzyczni Walonowie; dwujęzyczność zatwierdzono u nich na szczeblu państwowym i jest to przyczyną ciągłego konfliktu, napięcia między dwiema różnojęzycznymi częściami ludności; futurolodzy przewidują nawet rozpad na tle językowych starć. Podobna sytuacja jest w Kanadzie. W referendum w 1997 r. quebeckim separatystom zabrakło zaledwie 1% głosów do utworzenia samodzielnego państwa. A jeśli do tego dodać jeszcze Białoruś, uświadomić sobie nie tylko rozumem, ale i sercem pojąć procesy atonii jednego z bogatych języków słowiańskich, to jak mamy traktować tych, którzy koniecznie chcą narzucić nam dwujęzyczność, i to nie tylko dla zaspokojenia imperialnych ambicji starszego brata? Oprócz tego, są to niezwykle sumienni wykonawcy mefistofelowskiego planu prowadzenia wojny psychologicznej, realizacji starannie opracowanego jeszcze w czasach radzieckich projektu stworzenia jednego narodu. Ten projekt częściowo, bez wątpienia, udał się, wszak niemała liczba obywateli Ukrainy, tych zasymilowanych czy półzasymilowanych, przebywa w polu siłowym imperialnej kultury. Spowodowane tym wszystkim spustoszenie umysłowe, spustoszenie w ludzkich duszach, nie tak łatwo obliczyć. Ale to miał być tylko pierwszy krok do wielkiego błogostanu; leninowska idea proletariackiego internacjonalizmu przewidywała zbliżyć się i zlać z Mongołami, Persami, Hindusami, Egipcjanami (s. 21). Tylko wyobrazić sobie: jakie możliwości stracono! Profesor, popularnie interpretując, pogłębiając, wykłada główne tezy prac znanych uczonych — J. Szewelowa, O. Tkaczenki, B. Ażniuka i in., którzy naświetlają problemy językowe Ukrainy na tle doświadczeń innych krajów, gdzie jest wiele pouczających dla nas faktów… Warto zapamiętać choć niektóre z nich. • W grudniu 1918 r. Masaryk oświadczył, że ludność niemiecka musi podporządkować się obowiązującej władzy państwowej, bo ich przodkowie przybyli na czeskie ziemie jako emigranci i koloniści. • Dla otrzymania stanowiska urzędnika państwowego lub stopnia oficera konieczne było zdanie egzaminu ze znajomości języka czeskiego, dzięki czemu wkrótce większość urzędników i oficerów stanowili Czesi. • Tolerancja Finów w rozwiązywaniu problemów dwujęzyczności na szczeblu państwowym łączy się z wytrwałością i stanowczością w bronieniu praw swojego języka na własnym terytorium. • Ustawodawstwo Łotwy przewiduje obowiązkowe używanie języka łotewskiego w miejscach publicznych, ustanawia trójpoziomowy system znajomości języka, ogranicza używanie języka rosyjskiego w sektorze publicznym i prywatnym. • Ustawa o pracy na Łotwie pozwala zwalniać pracowników za niedostateczny poziom znajomości języka łotewskiego. Łotewska Rada Narodowa do spraw Radia i Telewizji ma prawo zak...
prywatne firmy telewizyjne, które transmitują programy przeważnie w języku rosyjskim. Podobne wypowiedzi można przytaczać jeszcze i jeszcze, ale i tych wystarczy, by uznać słuszność twierdzenia znanego lingwisty Baudouina de Courtenay: „Język państwowy to dialekt, za którym stoi armia i policja”. Z tego wniosek, który wielkiego honoru ani Ukrainie, ani Ukraińcom nie przynosi: „Jeśli Łotwa, wyrażając się obrazowo, mówi językowi rosyjskiemu „nie”, Białoruś — „tak”, to Ukraina — „nie wiem”. Troska o język państwowy w rozwiniętych społeczeństwach staje się stałą, głęboko wewnętrzną potrzebą zarówno rządu, jak i społeczeństwa; a środki mogą być najróżniejsze. Nawet przebywając w tak zwanym obozie socjalistycznym, pierwsza osoba w rządzie Polski nie bała się ogłosić: „Wszystko zrobimy, aby polskie słowo było mądre i piękne”. Przykładem tego, jak nieugiętymi działaniami przełamywać jawny i ukryty opór wobec takich procesów, postawić zdecydowany STOP działaniom wrogów, zapewnić nie tylko stabilność, ale i rozsądne parcie naprzód, zmusić do szanowania państwa i jego języka, może być Estonia. Wiadomo, jakie sytuacje konfliktowe powstawały nawet na szczeblu międzypaństwowym, kiedy Estonia postawiła wymóg zdawania egzaminów z języka estońskiego tym osobom, które przyjechały po 1940 roku (lub ich potomkom), i tym nie-Estończykom, którzy chcieli otrzymać obywatelstwo. Ci, którzy nie chcieli zdawać egzaminów, obywatelstwa nie otrzymali, jedynie prawo do przebywania w kraju. Rząd idzie dalej: aby takie osoby otrzymały pracę, musi być certyfikat o znajomości języka. Jak informują media (zob. „Szliach peremohy” z 9.07.08), rząd poszedł jeszcze dalej: dla nie-Estończyków, którzy mają obywatelstwo i zajmują stanowiska przewidujące aktywną komunikację z podwładnymi lub klientami, wprowadzono dodatkowy egzamin — nie tylko ze znajomości języka estońskiego, ale z biegłego władania nim (kursywa moja — O.S.). I jeszcze jedno: niedawno rząd anulował ważność starych certyfikatów i wprowadził nowe, bez których nie otrzyma się pracy. I wszystko to jest uzgodnione z zaleceniami Rady Europy. W ten sposób, podsumowuje gazeta, Estończycy ustanowili dla siebie granicę między prawem przybysza do gościnnego traktowania go a prawem gospodarza do ustanawiania własnych praw we własnym domu. Jeszcze raz potwierdza się działanie prawa: zwycięstwo odnoszą najbardziej wytrwali i lepiej zorganizowani. Jak więc Ukraina ma pokonać niebezpieczeństwo językowo-kulturowego wchłonięcia swojego narodu? Co Ukraina ma zrobić z przedstawicielami swojej kompartii, którzy nie chcą lub nie są w stanie zidentyfikować się jako ukraińscy komuniści i celu działalności nie ukrywają — restauracja ZSRR (s. 66)? Jak być z wieloma przedstawicielami Partii Regionów, wśród których, jak świadczą wskaźniki sondaży, 37% wciąż pragnie zjednoczyć się z Rosją (s. 64)? Jak pozbyć się efektu rosyjskojęzycznego dyktatu zurbanizowanego środowiska? Jak zwyciężyć werbalne i niewerbalne stereotypy? Co robić, żeby młodzież przeważnie dużych miast wschodu i południa, która uczyła się już na Ukrainie i zdobyła nawet wysokie wykształcenie, zaczęła mówić po ukraińsku, choćby dla przyzwoitości, choćby w tych sytuacjach, kiedy chodzi o przejaw elementarnego wychowania, poczucia szacunku do cudzego, ogólnie nie wrogiego tobie? Co miałoby zrobić państwo, żeby bezpośredni wykonawcy jego praw — urzędnicy państwowi — wreszcie zrozumieli, że istnieje pojęcie przestrzeni konstytucyjnej? Cóż! Posłuchajmy mądrej rady Franki, wyrażonej ponad wiek temu. Choć były to czasy bezpaństwowości, ale rosyjskie społeczeństwo od tamtego czasu nie bardzo się zmieniło. Wnikliwy polityczny psychoanalityk pisał: „Ukraińskiej społeczności przyjdzie wytrzymywać chroniczną, długą, ciężką walkę z rosyjską społecznością oraz krok po kroku odzyskiwać sobie prawo do samodzielnego rozwoju”. Prawda, w czasach rozkwitu „przyjaźni narodów” Ukraińcom łaskawie pozwolono śpiewać „między równymi równa”, ale Rosjanie uparcie śpiewali swoje „A Rossija łuczsze wsiech!”. Fakty, liczby skłaniają do rozmyślań, powstaje szereg pytań. W książce nie ma odpowiedzi na wiele z nich. Ale współczesny czytelnik ma informację z każdego pytania. I „nieuśpiony” mózg porównuje, szuka analogii i nie tylko dochodzi do wniosków, ale i wyznacza strategię zachowania. Wziąć choćby do rozmyślań dane sondażu kijowskiej młodzieży szkolnej i studenckiej na wykrycie specyfiki miejskiej komunikacji. Między Ukraińcami a Rosjanami, twierdzi autor, w nieformalnych sytuacjach jest kardynalna różnica. Profesor przytacza liczby: 83,2% zapytanych Ukraińców podczas zwracania się do nich w języku ukraińskim odpowiada po ukraińsku. Jeśli zwracają się do nich po rosyjsku, absolutna większość ukraińskiej młodzieży (90,6%) przechodzi na rosyjski język komunikacji. Natomiast młodzi Rosjanie — chłopcy i dziewczęta — odpowiadają po rosyjsku i wtedy, kiedy zwracają się do nich po rosyjsku, i wtedy, kiedy po ukraińsku (odpowiednio 98,2% i 95,3%; s. 53). Wniosek socjologa: Rosjan charakteryzuje stabilna jednojęzyczność. Działa utrwalone, być może już w genach, specyficzne traktowanie „przyjaźni narodów” jako prawa nie tylko narzucania swojego języka i kultury innym, ale i wymagania od nich wdzięczności i oddania za to. Aby zachować asymetryczną, czy też „harmonijną”, dwujęzyczność, którą tak zręcznie zaszczepiano w dużych miastach południa i wschodu, nie omijając też stolicy, „świadomi truciciele dusz i spekulanci na nieczystych ludzkich instynktach” (nadzwyczaj trafne wyrażenie Iwana Franki! — O.S.) posłali do licznych domostw Ukraińców. Już sama nazwa książki Łarysy MASENKO „(U)mowna (U)kraina” niepokoi, wywołuje trwogę, porusza duszę. Bo dlaczego autor początkową literę bierze w nawiasy? Dlaczego daje czytelnikowi do wyboru kilka wariantów — umowna Ukraina, mowna Ukraina, umowny kraj, mowny kraj? Czy możliwe są jeszcze inne wyrażenia? Profesor Łarysa Masenko, znany socjolingwista, kierownik katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” ostro stawia wiele pytań i, w odróżnieniu od retorycznych, pragnie na nie odpowiedzieć. Zatem: czy może istnieć i rozwijać się na Ukrainie wiele języków i czy są podstawy uznać za państwowe dwa języki? Jakie jest dzisiaj położenie języka ukraińskiego? Co dzieje się z językiem ukraińskim i jakie doświadczenie mają inne kraje europejskie? Co zagraża językowi ukraińskiemu, a co rosyjskiemu? Jakie błędy popełnili i popełniają ukraińscy politycy i działacze społeczni w kwestii językowej?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wizytą wielu światowych prezydentów, którzy brali udział w pracach szczytu APEC (Stowarzyszenia Krajów Azji i Pacyfiku). Szczyt w Peru to dwudzieste doroczne spotkanie liderów państw. Za temat szczytu prezydent Peru obrał koncepcję „Ku rozwiązaniu nowych zadań w interesie rozwoju regionu Azji i Pacyfiku”. Miło, że oprócz kryzysów finansowych, które dziś pokryły planetę, nie straciliśmy jeszcze całkowicie zdolności rozumienia ważności rozwiązywania problemów humanitarnych, narodowych, związanych z subtelnymi sferami — historią, tożsamością, językiem. Właśnie z tej płaszczyzny wynika zdolność do etycznego współistnienia. DZIEŃ PIERWSZY, PODRÓŻNICZY Droga do Peru okazała się długa. Polecieć do tego kraju można przez USA (w takim przypadku potrzebna jest wiza), przez Niemcy lub przez Holandię. Postanowiłem podróżować do Peru przez Amsterdam. Z jakiegoś powodu w dniu wylotu rejs opóźniono prawie o godzinę i już w powietrzu poinformowano nas, że opóźnienie wynika ze złych warunków pogodowych w Amsterdamie. Rzeczywiście przybyliśmy do Amsterdamu z 40-minutowym opóźnieniem, ale tylko wysiedliśmy z samolotu, poinformowano, że samolot z Amsterdamu do Limy z jakiegoś powodu już odleciał. Następny rejs zaplanowano na kolejny dzień. Powiedziano mi, że mogę na własny koszt zatrzymać się w hotelu w Amsterdamie (ceny w nim to 250 euro za noc, to ze zniżką dla poszkodowanych w wyniku niedbalstwa linii lotniczych przedstawicieli obszaru poradzieckiego). Rzecz w tym, że nikt z pokładu naszego samolotu nie poinformował Amsterdamu o tym, że samolot się spóźnia. Można było lecieć przez Panamę, ale do tego potrzebna jest wiza. Ponieważ miałem wizę do Peru (dobrze, że w Kijowie jest Konsulat Honorowy Republiki Peru w Ukrainie), zaproponowano mi lot przez Meksyk (Meksyk). W tym przypadku wiza rzekomo nie jest potrzebna, jeśli nie będę wychodził poza granice lotniska. Przystałem na propozycję, bo pracownica linii lotniczej ostrzegła mnie: jeśli zaistnieje sytuacja, że ktoś z krajów Ameryki (USA, Kanada) czy UE zboczy z trasy, to będzie mu Pałac Prezydenta Peru przyznane priorytetowe prawo do zmiany czasu rejsu, a ja będę musiał czekać, bo jestem… z Ukrainy. Ukraina nie należy do krajów, których obywatelom na lotniskach Europy udziela się pierwszorzędnej pomocy. Udało mi się wylecieć do Limy tylko dlatego, że w paszporcie była wiza Peru. Do odwiedzenia tego kraju w celach turystycznych wiza nie jest potrzebna, ale do wszystkich innych wizyt pożądane jest uzyskanie wizy, płacąc opłatę konsularną. W Amsterdamie powiedziano mi, że mogę złożyć pozew do sądu na ukraiński oddział linii lotniczej w Kijowie, bo wina leży po jego stronie. Linia lotnicza, mając światowy autorytet, w Ukrainie nie zdołała osiągnąć poziomu Europy i Ameryki. Liner, który miał dostarczyć pasażerów do Meksyku, rzeczywiście imponował rozmiarami, jak i serwisem, którego nie da się porównać z serwisem na ukraińskim pokładzie. Trzy godziny przed lądowaniem w Meksyku stewardzi rozdali pasażerom karty migracyjne, które należało wypełnić. Już od tego momentu zacząłem obawiać się, czy nie będzie problemów w tym kraju, przecież lecę tam bez wizy. Ale przypomniawszy sobie uśmiechniętą twarz administratora linii lotniczej w Amsterdamie, uspokoiłem się. A na próżno. Tylko wyszedłem z samolotu w Meksyku, u mnie, jak u wszystkich, od razu sprawdzono paszport. I nie znalazłszy wizy, poproszono o dołączenie do grupy ludzi, którzy prawdopodobnie mieli ten sam problem. Holendrzy czy zażartować postanowili, czy zapomnieli, że wiza potrzebna jest nawet podczas przebywania na lotnisku w Meksyku. Po wszystkim naszą kolejkę pod konwojem poprowadzono do „izolatki” (nie wiem, jakim słowem to lepiej nazwać). W tym czarującym miejscu byli przedstawiciele Tajwanu, chłopaki z Portoryko, z jakiegoś powodu podobni do handlarzy narkotyków z latynoamerykańskich seriali. W końcu wszystkim nakazano czekać. Żadne logiczne/racjonalne przekonania na straż nie działały, niektórzy patrzyli na mnie ze szczerym współczuciem, niektórzy obojętnie, a niektórzy z podejrzeniem. Po tym, jak zacząłem rozmowę o literaturze, popularnej dziś w Meksyku, oficerowie zaczęli unikać spotkania. Po dwóch godzinach przyszła po mnie miła kobietka w mundurze Che Guevary i uprzejmie poprosiła o przejście do innego pokoju. W tym przestronniejszym pokoju siedziało trzy razy więcej ludzi: ktoś w pozycji do medytacji, ktoś spał, ktoś grał na instrumencie narodowym. Przetrzymali tam jeszcze z godzinę, potem znów pod konwojem dostarczono do innego terminalu, skąd miał lecieć samolot do Limy, i już straż była ze mną do momentu, kiedy przeszedłem na pokład samolotu do Peru. Oto taka wesoła podróż może czekać na was, jeśli nie wylecicie z Boryspola na czas. Niestety, próżno mieć nadzieję, że ktoś ostrzeże inny samolot (jeśli lecicie z przesiadką), że się spóźniacie. Warto polegać tylko na sobie. W Amsterdamie proście o rozmowę z administratorem, bo raczej nie wylecicie tego samego dnia — zaproponują wam trochę pomieszkać w Amsterdamie bez wizy. Jednak w Meksyku takie coś nie przejdzie: trzeba będzie czekać, dopóki was poprowadzą do samolotu i współczująco będą obserwować, kiedy już wejdziecie na swój samolot w środku nocy, żeby dać oficerom meksykańskiej straży czas na wymarzony odpoczynek. Przecież nie jesteście sami… Zatem, lecimy do Peru. Ten dzień w podróży wydał mi się tak długi (nieskończony — lecieliśmy na Zachód), że przypomniała się powieść Czyngiza Ajtmatowa „Dzień dłuższy niż stulecie”. Ale i on kiedyś się kończy.
Lima przywitała mnie znacznie przyjaźniej niż Meksyk. Lotnisko zachwyca wielkością, wcale nie przypomina lotniska w Meksyku, natomiast przypomina europejskie i jest znacznie lepsze od Boryspola. Odpowiedź na pytanie, dlaczego tak jest, jest prosta: lotnisko w Limie zakupiła niemiecka firma, która nadała mu europejską elegancję. Spotkali mnie organizatorzy konferencji i pojechaliśmy do hotelu, który znajdował się w historycznym centrum miasta — dzielnicy Miraflores (w tłumaczeniu — „patrz, kwiaty”). Roślinność w Limie zachwyca: kiedy u nas, na Ukrainie, dobiega końca jesień, w Peru kończy się wiosna. Dlatego przyroda w tym czasie jest kolorowa, wszystko bujnie rośnie, kwitnie cudownymi barwami. Lima to czyste miasto (oczywiście są „dzielnice łacińskie”, do których obcokrajowcom lepiej się nie zapuszczać). Miasto położone jest nad oceanem. Nawet trudno uwierzyć, kiedy patrzysz w otchłań i rozumiesz: po tamtej stronie Peru — inny kontynent. Ten kraj przyciąga historyków i archeologów, poetów i prozaików (w tym roku w kręgach literatów na całym świecie toczyły się debaty, czy przyznają Nagrodę Nobla peruwiańskiemu pisarzowi Mario Vargasowi Llosie. Nawiasem mówiąc, w Limie funkcjonuje wystawa w domu-muzeum Llosy niedaleko placu centralnego, a sam Llosa zakupił posiadłość gdzieś we Francji). Limę założył w 1535 roku hiszpański konkwistador Francisco Pizarro. Pięć lat później miasto stało się stolicą hiszpańskiej władzy kolonialnej i otrzymało tytuł „pięknego, wspaniałego poddanego miasta królów”. Centralny plac stolicy — Plaza de Armas, czyli Plac Broni — to miejsce, gdzie przez wieki skupiona była władza nowej kolonii. W centrum placu znajdują się różane ogrody, kamienna fontanna z końca XVII wieku. Nieopodal — katedra z grobowcem zdobywcy Peru F. Pizarro oraz Pałac Rządowy. Przed Pałacem codziennie o 12:00 odbywa się uroczysta ceremonia zmiany warty. Wartownicy, ubrani w barwne mundury z czasów wojny o niepodległość, zmieniają się przy dźwiękach kreolskich walców i marszów niewielkiej, ale egzotycznej orkiestry wojskowej.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro DROZDOWSKI, Narodowy Uniwersytet „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, „Wseswit” PIERWSZE STRONY JEDNEGO DZIENNIKA Ukraińska polityka, zorientowana na stosunki zewnętrzne, dzisiaj coraz bardziej przybiera formę dwugłowego orła, obcego dla Ukrainy. Mimo wszystkich zapewnień i przekonań, które można usłyszeć z ekranów telewizorów, o tym, że Ukraina jest na drodze do integracji europejskiej, integracji ze światową wspólnotą kulturową i gospodarczą, realnie do takich twierdzeń jeszcze bardzo daleko. Można to odczuć na własnym doświadczeniu po każdej zagranicznej podróży. I wina nasza przede wszystkim w tym, że my sami nie umiemy przedstawić się na świecie jako kraj, który ma godną i wielką historię, tradycje, a co najważniejsze — pamięć narodową. Ukraina powinna była już dawno stworzyć obraz potężnego państwa historycznego, które zaczyna drogę od Rusi Kijowskiej. Ale cała historyczna wielkość Ukrainy rujnuje się przez niezdarność obecnych sterników, niezdolnych wyprowadzić Ukrainę na światową arenę geopolityczną i socjokulturową. W czym przyczyna? W tym, że na Ukrainie do tej pory nie ma elity politycznej. Często hasła o integracji pozostają pustymi sloganami, za którymi ukrywają technologie manipulacyjne. Światem dzisiaj rządzą księgowi i wizerunkowcy. Niestety, podobna sytuacja zaistniała i na Ukrainie. Ale wina spada nie tylko na mężów stanu. W stolicy Peru, Limie, odbywał się Międzynarodowy Kongres Humanitarny, na którym byłem, aby opowiedzieć o Ukrainie oraz sytuacji socjalno-humanitarnej w naszym kraju. Jedna z sekcji kongresu była poświęcona problemom kształtowania tożsamości narodowej w krajach, które przez długi czas doświadczały imperialnego zniewolenia. Paradoksalnie, ale Amerykę Łacińską zainteresowała sytuacja na Ukrainie. My bardzo mało wiemy o życiu w Peru, natomiast peruwiańska elita intelektualna wie o problemach ukraińskiej wspólnoty, choć na terytorium Peru nie ma ani jednej zarejestrowanej ukraińskiej społeczności. Autor w domu Mario Vargasa Llosy. Problem kształtowania tożsamości narodowej w Ameryce Łacińskiej należy do priorytetowych. Jeszcze na początku XX wieku w krajach tego kontynentu filozofowie i humaniści zaczęli zastanawiać się nad problemem współistnienia różnych wspólnot w granicach jednego kraju, nad współistnieniem między ludnością autochtoniczną a potomkami kolonizatorów (konkwistadorów). Jednak powstał jeszcze jeden ostry problem, skrajnie aktualny i u nas: co zrobić z językiem narodowym w Ameryce Łacińskiej? Jeśli za podstawę wziąć hiszpański, to w takim razie narodowym będzie język obcy dla tubylców, w końcu język hiszpański to język Hiszpanii, a nie Ameryki Łacińskiej (nawet dla potomków hiszpańskich konkwistadorów). Zatem problemy, które istnieją na tym kontynencie, są bliskie także Ukrainie. Moja podróż do Peru zbiegła się z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Kilka kwartałów od placu znajduje się kościół San Francisco, wchodzący w skład kompleksu klasztornego. Klasztor odnawiano po każdym trzęsieniu ziemi. Można tu zobaczyć mozaikowe płytki z Sewilli oraz kolekcję dzieł sztuki sakralnej. Jednak najsłynniejsze są katakumby — podziemne tunele i grobowce, które w okresie kolonialnym służyły za miejski cmentarz. Z centrum miasta można szybko dotrzeć do dzielnicy Miraflores, gdzie mieszkałem podczas pracy kongresu. Obok Miraflores znajduje się romantyczna dzielnica bohemy Barranco: tutaj mieszkają artyści i poeci. W tej dzielnicy znajduje się ulubiona ulica zakochanych Puente de los Suspiros, czyli „Most Westchnień”, wspomniany w peruwiańskim hymnie, otoczony drzewami jaśminowymi i zaroślami hiacyntów. Ulica prowadzi do punktu widokowego, skąd roztacza się wspaniała panorama na Ocean Spokojny. Organizatorzy kongresu zabrali mnie do Barranco już wieczorem mojego pierwszego dnia w Limie (w tym mieście zachowano reżim sjesty, czyli życie nocne jest tu dość aktywne). Miasto oczarowało mnie od pierwszego wejrzenia. Choć nie będę go idealizował, gdyż i tutaj zdarzyły się przykrości, o których nieco dalej. Jak wiadomo, Peru to kraj Inków. Machu Picchu — „stary szczyt” (lub „pępek świata” w tłumaczeniu z języka Inków) — to dawne miasto, zagubione w górach. Naukowcy odkryli tu ponad dwieście budowli — świątyń, pałaców, budynków mieszkalnych i magazynów ze ściśle dopasowanych płyt. Tutaj dokonano sensacyjnych odkryć — słynną Bramę Słońca i obserwatorium. Miasto funkcjonowało do inwazji Hiszpanów w 1532 roku. Po pojawieniu się najeźdźców na ziemiach Inków populacja miasta (około 1200 osób) tajemniczo zniknęła. W tym mieście mieszkali kapłani, rzemieślnicy i słudzy, a co najważniejsze — mamakunas, wybrane dziewice, które poświęciły życie służbie bogu Słońca. To miasto z alejami dla pieszych, świętymi fontannami i akweduktami, którymi do dziś płynie czysta woda, nie znało biedy. W 1911 roku amerykański archeolog Hiram Bingham, przebywając na szczycie góry w odległości 110 kilometrów od Cuzco, znalazł przepełnione wężami miasto, pokryte drzewami i zaroślami winorośli. Było to Machu Picchu. Los mieszkańców tak i pozostaje nieznany. W hiszpańskich kronikach nie ma ani jednej wzmianki o nim. Machu Picchu podzielono na sektory: cmentarz, lochy, świątynie. Niektóre domy były dwupiętrowe, z zaostrzonymi słomianymi dachami. Cuzco to stolica imperium Inków, która przetrwała do naszych dni. Miasto przetrwało zarówno hiszpańskich konkwistadorów, jak i liczne trzęsienia ziemi. Przez minione stulecia architektura Cuzco uległa zmianom, ale nie straciła tajemniczości. Trzęsienia ziemi w Cuzco stały się przyczyną zniszczenia wielu budowli kolonialnych, ale nie zniszczyły dziedzictwa architektonicznego Inków. wróciłem do przestrzeni ducha, przestrzeni literatury. Jedną z dominant tematycznych, przedstawionych na kongresie, była kwestia poszukiwania peruwiańskiej tożsamości (peruanidad) przede wszystkim w kontekście poszukiwań literackich, które na początku XX wieku przedstawili peruwiańscy twórcy. Problem języka narodowego w Peru jest niezwykle ważny do dziś. Na początku XX wieku to właśnie język był kamieniem węgielnym podczas licznych dyskusji intelektualnych. W Ukrainie problem funkcjonowania języka ukraińskiego na terytoriach, które przez długi czas znajdowały się w kolonialnym położeniu imperium, jest nadal aktualny. Jak być w tej sytuacji, gdy jeden segment Ukrainy dąży do wyobcowania, duchowego zapomnienia, mankurtyzmu, nie uświadamiając sobie, że wyobcowanie od języka ukraińskiego to oznaka historycznego apokalipsy Ukrainy. W Peru na początku ubiegłego wieku język jawił się jako pierwszy problem, który wymagał pilnego rozwiązania. Wtedy do sprawy wzięli się filozofowie, którzy opracowali intelektualną podstawę i kryteria języka narodowego Ameryki Łacińskiej. Było niezwykle ciekawie usłyszeć o tym, jak formowała się kwestia europocentryzmu czy amerykocentryzmu, powiedzmy, w Peru; jak korelowała ona z tematem odrodzenia narodowego. Modernizm miał na pierwszych etapach kształtowania skierować literaturę właśnie ku tworzeniu uniwersalnej tożsamości, ale ten projekt nie udał się, od trzeciej dekady XX wieku w literaturze regionu andyjskiego utrwalają się nurty skierowane na konstruowanie peruwiańskiej tożsamości. Większość referatów na kongresie wygłoszono po hiszpańsku. Muszę choć pobieżnie powiedzieć o tym, że mimo wszystko latynoamerykański hiszpański to nie do końca hiszpański: w nim pomija się ostatnie spółgłoski, niektóre słowa wymawia się inaczej niż w literackim hiszpańskim, są różnice na poziomie leksykalnym. Ale nawet te osobliwości nie stały się przeszkodą, by usłyszeć i zrozumieć główną treść referatów. Troje głównych prelegentów przez trzy dni konferencyjne kończyło wystąpienia swoimi referatami (profesor Aníbal González (Uniwersytet Yale) oraz profesorki Rocío Ferreira (Uniwersytet DePaul) i Tracy Devine Guzmán (Uniwersytet w Miami) z USA). Uczestnicy opowiadali o etnomentalnych osobliwościach regionu latynoamerykańskiego, gdyż literatura Peru jest specyficzna, odzwierciedlono w niej wzajemne nakładanie się światopoglądu ludów autochtonicznych i przybyszów z Europy. Ruch modernistyczny był zrodzony, z jednej strony, z latynoamerykańskiego poczucia własnej cywilizacji
ski tłumacz L. Hołocwan). I nawet nie oczekiwałem, że słowo Szewczenki będzie miało tak ogromny wpływ na latynoamerykańską publiczność. Następnego dnia zaproszono mnie do przeczytania Szewczenki studentom najstarszego uniwersytetu w Peru — San Marcos. Dla mnie był to wielki zaszczyt, a także ogromna odpowiedzialność. Jednocześnie zamyśliłem się i zrobiło mi się przykro, że do tej pory ci ludzie nie znali twórczości genialnego ukraińskiego poety — Tarasa Szewczenki. Jednak większość tych, z którymi przyszło mi rozmawiać o literaturze, słysząc imię Tarasa Hryhorowycza, pytała, czy przypadkiem nie jest on dalekim krewnym Andrija Szewczenki, którego w Peru bardzo szanują. Przykro, że Ambasada Ukrainy w Peru nie dba o to, aby ukraińska kultura znajdowała drogę do serca peruwiańskiego czytelnika, wszak o rosyjskiej literaturze w Peru wiedzą wiele. W księgarniach można kupić po hiszpańsku i Puszkina, i Dostojewskiego, i Achmatową. Niestety, utworów literatury ukraińskiej szukałem na próżno… Mimo wszystko, na Ukrainie mamy przekłady literatury latynoamerykańskiej. A w tym roku we wrześniu przeprowadzono nawet Międzynarodową konferencję naukową z okazji 80-lecia Gabriela Garcíi Márqueza, którą zorganizowała Łarysa Kadyrowa przy wsparciu Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki oraz Ministerstwa Kultury i Turystyki. O tym wydarzeniu opowiedziałem również w Limie, pokazując zdjęcia ze spektaklu „Posag miłości”, wystawionego na podstawie monodramu Gabriela Garcíi Márqueza w wykonaniu Łarysy Kadyrowej. Konferencja dobiegła końca, a następnego dnia miałem wracać do domu. Z jakimi wrażeniami? Oczywiście, Peru to kraj, którego nie da się poznać w kilka dni, jednak pozostawia w duszy ciepły ślad, który znów ciągnie w samo serce Ameryki Łacińskiej. P.S. Pożegnanie z Limą jest dość długie. Nie, nie chodzi o sentymenty, a o to, że przed wylotem musicie przejść ogromną liczbę punktów, gdzie muszą się upewnić, że nie wywozicie z Limy… jakichś narkotycznych herbat czy czegoś jeszcze. I rzeczywiście, w Limie herbatę z koki można swobodnie kupić na straganach, ale wywieźć jej raczej nie zdołacie, gdyż najpierw obwącha was uroczy, ogromny pies (nawiasem mówiąc, takiej liczby bezpańskich psów nigdzie indziej na świecie nie widziałem, Lima to rzeczywiście miasto psów, a pies, jak wiadomo, to istota oddana i wierna), potem przeszukają was przedstawiciele służby do walki z handlem narkotykami… Jednak mimo to, wasze serce na zawsze pozostanie w Peru. Serce Inków okazało się zbyt bliskie ukraińskiemu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «SŁOWO BEZ GRANIC», s. 12
Pomimo tego, że w Peru dzisiaj pojawia się problem dialogu różnych narodowości i wypracowania wspólnej tożsamości, to jednak do tej pory można zauważyć ogromną pogardę potomków konkwistadorów wobec rdzennej ludności. Już dawno nie widziałem takiego spojrzenia, pełnego pogardy, jakim wykształceni mieszkańcy Limy (potomkowie Europejczyków) mogą spotkać przedstawiciela społeczności andyjskiej. W Peru do tej pory nie zniknęła antagonistyczna niechęć, choć jest to paradoksalne. Podczas podróży nie mogłem pozbyć się myśli: skąd w Europie, obdarzonej rozumem i chrześcijańską moralnością, miłosierdziem, tyle agresji, która zniszczyła całą cywilizację? Skąd bierze się ta agresja? Czyżby przyczyną było złoto Inków? Przypomniały się słowa wielkiego gruzińskiego filozofa Meraba Mamardaszwilego, który w jednym z utworów napisał, że możecie obwiesić wszystkie ściany u siebie w domu sentencjami wielkich ludzi, ale one nic wam nie dadzą. Musicie być wewnętrznie gotowi na to, aby je przyjąć. W takim razie przyczyną agresji Europejczyków nie jest żądza złota, które było tylko stymulatorem. Skąd więc ta straszna siła, która starła z powierzchni planety cywilizację, posiadającą zdumiewające nawet według dzisiejszych miar technologie, osiągnęła niesłychany rozwój duchowy? Zdziwiło mnie też to, że twarze rdzennej ludności promieniują jakimś szczególnym światłem, w którym nie ma złości. Oni jakby przywykli do swojego podległego położenia, ale zachowali czystą duszę. Jeśli to ci, w których płynie krew Inków, to zapewne i imperium nie było wojownicze. Z tego wynika, że Europa, która bezsprzecznie ma wysoki poziom rozwoju duchowego, jawi się jako dwulicowy Janus. Z jakiegoś powodu przypomniały się niedawne wydarzenia w Gruzji, kiedy Rosja napadła na ten kraj. Jaka w tej sytuacji była reakcja Europy? Milczenie? Wyczekiwanie? Dlaczego Europa od razu nie „postawiła na miejscu” okrutnego zdobywcy, który chwycił za broń? Możliwe, że dlatego, iż Europa to Janus? Europa rzeczywiście jawi się z jednej strony jako ideał demokracji, a z drugiej, za nim stoją stulecia krwi i zniszczeń. Kraj Inków uznał Hołodomor w Ukrainie za akt ludobójstwa, natomiast, powiedzmy, Wielka Brytania do tej pory zwleka. DZIEŃ CZWARTY, KONFERENCYJNY Czwartego dnia mojego pobytu w Peru miałem wystąpić z referatem na konferencji. Po wędrówkach przestrzenią przyrody po Uniwersytet San Marcos cjonalnej nierealizacji i dążeniem do estetycznego samostwierdzenia, które kompensowałoby niepełność narodowego bytu, a z drugiej — uświadomieniem sobie siebie jako pełnoprawnej i ważnej części światowej kultury. Przypomniała się książka charkowskiego literaturoznawcy Ihora Orżyckiego „My — prawda i światło, zamienieni w kamień…”, która ujrzała światło dzienne w 2006 roku. To pierwsze i jedyne wydanie w języku ukraińskim, w którym mowa o literaturze peruwiańskiej. Ciekawe, czy są badania o literaturze ukraińskiej w Peru? Konferencja odbywała się na terenie dwóch uniwersytetów: Uniwersytetu San Marcos oraz Uniwersytetu Katolickiego. Pierwsza placówka edukacyjna — najstarsza w Peru, uważana za najbardziej prestiżową w kraju. Do niej jadą z całej Ameryki Łacińskiej, z Japonii i USA, Chin i Tajwanu. Uniwersytet zachwycił architekturą i ornamentalnością, o których wcześniej wiedziałem tylko z utworów Borgesa. Lustro, szachy, labirynt — wydaje się, że to te składniki postmodernistycznej literatury, które ona wchłonęła z Borgesa. Ale okazuje się, że takie odczytanie jest zubożone. Krytycy literaccy wyrzucali temu pisarzowi, że często zwraca się do ograniczonego kręgu symboli. W rzeczywistości Borges często ogrywał je nie dlatego, że nie zna innych, a dlatego, że właśnie one mają archetypową dla Latynoamerykanina naturę, zagłębioną w pradawne warstwy kultury. Uniwersytet San Marcos składa się z ogromnej liczby placów, połączonych wąskimi przejściami. Więc nigdy nie wiesz, dokąd trafisz po wyjściu, kto czeka na ciebie w tym miejscu. W centrum każdego placu — fontanna z lustrami. A na podłodze wszystko pomalowane tak, jakbyś stał na szachownicy. I już nie wiadomo, kto kieruje tobą w tym czasie i kto bawi się twoim życiem. Okazuje się, że szachowa symbolika ma pradawną historię. Te elementy przeniknęły do hiszpańskiej kultury latynoamerykańskiej… z kultury Inków. I nie przestajesz się dziwić: jak te symbole, obce dla zdobywców, zdobyły taką sławę! Na ile energetycznie potężną była kultura Inków, że zachowała siebie nawet po barbarzyńskim najeździe konkwistadorów! Swoją drogą, jednym z popularnych suwenirów, które można nabyć w Limie, są szachy: z jednej strony — wojsko Inków, a z drugiej — Hiszpanie. I kto wygra tym razem — nie wiadomo… Ale wróćmy do wystąpienia. Po referacie poproszono mnie o przeczytanie czegoś z literatury ukraińskiej (to ustalono wcześniej). Przeczytałem fragment „Przyczynnej” Tarasa Szewczenki w hiszpańskim przekładzie Leonida Hołocwana (w 2003 roku w domu wydawniczym „Wseswit” wydano przekład „Kobziarza” w języku hiszpańskim, który przygotował argentyński Peruwiański taniec narodowy
Tłumaczenie maszynowe
Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce Na zaproszenie do udziału w wystawie odpowiedziało prawie pięćdziesięciu artystów nie tylko z Ukrainy, ale także z Federacji Rosyjskiej, Białorusi, Kazachstanu i Niemiec. Nadesłali półtorej setki oryginalnych prac, napełnionych potężną wewnętrzną energią, które jeszcze raz potwierdziły popularność ekslibrisu jako integralnego gatunku graficznego. Niektórzy z twórców — W. Harbuz, A. Pawłenko, A. Burtowyj z Kijowa, B. Hurman ze Lwowa — od dawna opracowują temat sakralnego pierwowzoru ziemskiej cywilizacji. Ich prace stały się ozdobą wystawy. W szczególności kijowianin Wołodymyr Harbuz przedstawił serię kolorowych linorytów „Kosmogonia narodu ukraińskiego”, wykonaną jeszcze w 1992 roku. Złota u Trypolan nie było. Na trypolskie znaleziska kiedyś prawie nie zwracano uwagi. Najciekawsze Wikientij Chwojka sprzedał znanym mecenasom Bohdanowi Chanence i Mykole Tereszczence. Teraz są one przechowywane w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. W 2003 roku w Talankach prosto z rąk archeologów skradziono cenne naczynie rytualne z IV—III tysiąclecia p.n.e., dawny „lornet”, jak nazywają go specjaliści. To naczynie rytualne, zgodnie z jedną z wersji, było przeznaczone do polewania ziemi, inna wersja, do której skłania się większość naukowców, polega na tym, że „lornet” to bębny rytualne. Na świecie znaleziono ich zaledwie dziesięć. Osobliwość talankowskiego „lorneta” polega na tym, że nie miał dna. Gigantyczne pięciometrowe rzeźbiarskie przedstawienie dekorowanego malowidłem „lorneta” wraz z czterema półtorametrowymi rzeźbami bogiń ustawiono w 2003 roku w skwerze Kultury Trypolskiej w mieście Rzyszczów w obwodzie kijowskim. Właśnie ten „lornet” z identyczną ornamentyką został wzięty za podstawę ekslibrisów Eleonory Gerszanowycz z niemieckiego miasta Norymbergi oraz Anatolija Ołeksiejewa z Czerkas. W obu przypadkach „lornet” obramowuje napis czcionkowy, który tworzy zamkniętą kompozycję. Ozdobą kilku dekorowanych kompozycji Wasyl Leonenko, 1948, Czernihów Pawła Szamy z obwodu rówieńskiego również stał się magiczny „lornet”. A w ekslibrisie Anatolija Bondara z Ługańska naczynie wraz z trypolskimi garnkami oddaje idylliczną scenę wiejskiego życia. Przedstawiciele kultury trypolskiej stworzyli rozwinięte rolnictwo, architekturę, sztukę plastyczną i użytkową. Podstawą rolnictwa był kult Byka i Radła, podarowanego przez Niebo. Czyż nie jego po mistrzowsku przedstawił w ekslibrisie Wasyl Leonenko z Czernihowa: w oddali figurka siewcy, za horyzontem wschodzi słońce. Podczas budowy osad Trypolanie używali miedzianych i kamiennych siekier. Etapy zmiany od kamiennej do współczesnej siekiery obserwujemy w innej kompozycji artysty. Jeszcze jeden ekslibris odtwarza dziecięcą zabawkę — glinianego byczka na kołach. Ciekawe, że te dzieła mają czterocyfrowe numery: 1195, 1197, 1198. Oznacza to, że mistrz pod względem liczby wykonanych ekslibrisów może pretendować do Księgi Rekordów Guinnessa. Pozostaje dodać, że wszystkie trzy ekslibrisy zaadresowano do O. Poliszczuka. Jaskrawy pierwowzór potęgi i słońca — krutorogi Byk — przyciąga
Tłumaczenie maszynowe
Dzisiaj cywilizacja, która stała się pierwowzorem całej wspólnoty indoeuropejskiej, ma wielu wielbicieli. Znany kijowski kolekcjoner Ołeksandr Poliszczuk nie tylko zgromadził jedną z najbogatszych na Ukrainie kolekcji kultury trypolskiej, ale także stworzył we wsi Trypillia muzeum, mając nadzieję, że przysłuży się ono narodowi. Dlatego też wyraził zgodę na organizację Międzynarodowej wystawy ekslibrisu i małej grafiki, poświęconej tej kulturze. Ołeksij Serdiuk, 1944, Iwano-Frankiwsk przykuł uwagę wielu artystów. Bazową podstawą dla kompozycji jest płytka kostna z antropomorficznym wizerunkiem, datowana na drugą połowę IV tysiąclecia p.n.e. Pochodzi ona z jaskini Werteba (Bilcze Złote) i jest przechowywana w Krakowskim Muzeum Archeologicznym. Wycięta z kości głowa Byka-Swaroga oraz wygrawerowany na niej obraz bogini Berehyni przypadł do gustu artystom z kazachskiego miasta Aktobe, Anuarowi Otegen-Tanowi oraz Natalii Skuratowycz. Pierwszy w serii ekslibrisów przedstawił replikę tego zabytku, a artystka umieściła płytkę kostną w martwej naturze wśród naczyń trypolskich. Stylizowane wizerunki tego znaczącego motywu spotykamy w ekslibrisach znanego kijowskiego artysty Iwana Łytwyna, Pawła Szamy, a także studenta trzeciego roku Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Wołodymyra Czornego. Charkowski artysta Mykoła Nejmesz również wziął za podstawę ekslibrisu głowę Byka. Nad nim w górnej części znajduje się krępe drzewo, które korzeniami sięga czasów trypolskich. Symboliczne drzewo życia, którego górna część znajduje się w słonecznych protuberancjach, a korzenie w głębinach kultury trypolskiej, widzimy także w ekslibrisie innego mistrza – Ołeksija Łytwynowa z Charkowa. Wasyl Fenczak, 1968, Kijów Jeśli byk kojarzył się z męskim pierwiastkiem, powiązanym z sferami niebieskimi, słońcem i deszczem, to uosobieniem ziemi w Trypilliu była kobieta, matka. Jej sakralny obraz w różnorodnych figurkach był powiązany z pewnymi magicznymi rytuałami. Kultowa rzeźba kobiety na tronie z antropomorficznymi wizerunkami, które kończą się rogami, którą zobaczył kijowianin Ołeh Naboka podczas zwiedzania Muzeum Kultury Trypolskiej „Pradawna Aratta – Ukraina” we wsi Trypillia, została położona u podstaw ekslibrisu, adresowanego do tej placówki. Trypolska Wenus, wygodnie usadowiwszy się na stylizowanym Byku, wdzięcznie kołysze się na falach Dniepru. W innym ekslibrisie artysta przedstawia już całkiem realną kobietę, która, figlarnie wymachując wieńcem, płynie morzem na krętorogim byku, ozdobionym koroną z grecką ornamentyką. To córka fenickiego króla Agenora, porwana przez Zeusa i przewieziona na wyspę Kretę. Pozostaje zagadką, czy symbol Byka był znakiem astrologicznej ery Byka, w której znajdowała się Ziemia siedem tysięcy lat temu, czy Byk był wspólny dla wszystkich światowych mitów o czasach bogo- Pawło Szama, 1959, obwód rówieński ludzi, uwieńczonych rogami, którzy przekazywali prostym ludziom wiedzę, a może ten krętorogi był spadkobiercą jednego z najdawniejszych totemów stepowych myśliwych. Jeszcze dwie Wenus „odpoczywają” na tronie w ekslibrisie kijowianina Heorhija Serhiejewa obok dwupiętrowego glinianego modelu domostwa trypolskiego. Inny znak książkowy, poświęcony wybitnemu badaczowi kultury trypolskiej Mychajłowi Widejce, ma u podstaw rzeźbiarski wizerunek kobiety. Ze Lwowa do O. Poliszczuka nadszedł ekslibris ze statuetką „bezrękiej damy” i dwoma naczyniami na ziarno. Znak książkowy dla S. Płaczyndy powstał u artysty po przeczytaniu książki „Lebedia”. W ekslibrisie znajduje się temat trypolskiego mitu o stworzeniu świata, znaki pisma Etrusków (Rasennów), którzy początkowo żyli na południu Ukrainy i w literaturze archeologicznej otrzymali nazwę „Ingulska kultura katakumbowa”. Znak książkowy dla P. Czemyrisa – historyka-dziennikarza, który kieruje towarzystwem miłośników kultury Trypillia, przedstawia „śpiącego smoka” i stożkowate naczynie z lekami. Napis na naczyniu wykonano w języku pelazgijskim. Sam autor ekslibrisów zainteresował się Trypilliem jeszcze w 1962 roku podczas znajomości z doktor archeologii Tetianą Passek. Od tego czasu B. Hurman narysował 70 tablic wyrobów ceramicznych Trypillia i dołączył do nich wyjaśnienia tekstowe. Jak twierdzi znany badacz Jurij Szyłow (ekslibris kijowianina Iwana Łytwyna), na zmianę rachmanom, „wnukom Welesa” – wołchwom, kobzarom i charakternikom stworzono „obraz narodowego Zbawiciela”, którego nazwano kozakiem Mamajem. Oba te słowa, jak wiadomo, są pochodzenia tureckiego i najprawdopodobniej wywodzą się od połowieckich Eleonora Herszanowycz, Norymberga zwycięzców. Mamajami Ukraińcy nazywali połowieckie idole na mogiłach-kurhanach. Wśród stylizowanych trypolskich bogiń, z których każda pojawia się w formie ogromnego jaja, kijowianin Wasyl Fenczak przedstawił w kole kozaka Mamaja z instrumentem muzycznym w rękach. Jego twarz przypomina ikonę (nie tyle chrześcijańską, co indotybetańską, buddyjską). Może to właśnie jest kanon tajemniczych rachmanów? Przedstawione po bokach kozaka Mamaja kobiece figury są jakby odzwierciedleniem myśli akademika Rybakowa, że trypolskie dziedzictwo w kulturze słowiańskiej to przede wszystkim „dawna matriarchalna wiara w dwie rodzicielki, w dwie gospodynie świata, która powstała w społeczeństwie myśliwskim i przeszła do rolniczego”. Wizerunki zadziwiają wyobraźnię widza wężowatą ornamentyką. Za nimi w górnej części kompozycji pojawia się jeszcze jedna figura, która przypomina statuetkę bogini-matki na tronie. Wiele ornamentalnej symboliki Trypolan zachowało nasze pisankarstwo. Pierwsze wzorce pra-pisanek wykonano z gliny jeszcze sześć tysięcy lat temu i nieprzypadkowo wśród nadesłanych na wystawę prac spotykamy także wizerunki pisanek, w szczególności w ekslibrisie P. Szamy, a B. Drobotiuk umieścił archaiczny obraz trypolskiej kobiety-matki w ozdobionym ornamentyką jaju. Sztuka trypolska jest symboliczna, dlatego artyści jedynie odpychali się od zewnętrznego podobieństwa obrazu, pozostawiając jego wewnętrzną istotę. Daleko nie wszystkim udało się poczuć sedno idei przez pryzmat współczesności. A oto w kompozycjach Wasyla Fenczaka z Kijowa, Borysa Drobotiuka ze Lwowa i Serhija Kyrnyćkiego z Winnicy trypolskie kobiety „ożywają”. W ekslibrisie Jurija Procana z Iwano-Frankiwska, poświęconym Muzeum Kultury Trypolskiej „Pradawna Aratta – Ukraina”, czuć związek czasów dawnej cywilizacji poprzez Ruś Kijowską i teraźniejszość. Różnorodność symboliki kultury trypolskiej widzimy w oryginalnych kompozycjach Oksany Malyszko, które oczarowują magią koloru. Ornamenty jednego z trypolskich naczyń Iwan Łytwyn, 1942, Kijów składają się z czterech wydłużonych owali, których położenie pod kątem nadaje ruchliwość od prawej do lewej. Wyroby malowanej ceramiki są szeroko reprezentowane w pracach wielu uczestników wystawy. W szczególności w ekslibrisach Hennadija Hraka z Mińska, Ołeksija Serdiuka z Iwano-Frankiwska, Mykoły Dmytrucha z Tarnopola, Natalii Skuratowycz. Zaprezentowane na wystawie prace graficzne i unikalne okazy kultury trypolskiej pobudzają wyobraźnię, zmuszają pamięć genetyczną do pracy w tej czasoprzestrzeni, w której my, Ukraińcy, przebywaliśmy nie jedno tysiąclecie.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Ksenii Hładyszewej ka, to poleciałbym i odpoczął! To po raz kolejny przekonuje, że od zamierzchłych czasów ludzie kochają te ptaki za wierność swojemu domostwu, a nawet powierzają ich skrzydłom własny los. Obraz gołębia jest drogi i bliski ewangelistom. Według świadectwa Łukasza, Jan Chrzciciel zobaczył, jak po chrzcie Jezusa Duch Święty zstąpił na Niego w cielesnej postaci, jak gołąb… (3 : 22). W przekazie ewangelisty Jana brzmi to tak: Widziałem Ducha, który zstępował jak gołąb z nieba… (1 : 32). Za ojczyznę gołębia skalnego uważa się kraje śródziemnomorskie, a to — południe Europy, Egipt, Palestynę, Turcję. Nazywają go także s k a l n y m gołębiem, ponieważ zakłada gniazda w kamienistych urwiskach, dokąd nie zajrzy ostre oko kani i nie sięgnie pazurzasta kocia łapa. Wiedzieli o tym także autorzy Pisma Świętego: „…bądźcie jak gołębica, która gnieździ się nad brzegiem przepaści” (Jeremiasza, 48 : 28). Ten nawyk wolnych przodków pomógł gołębiom skalnym doskonale przystosować się do nowych warunków, zajmując gzymsy i balkony miejskich kamienic. I z pożywieniem się poszczęściło: trudno w Ukrainie o choćby małe miasteczko, którego mieszkańcy nie dokarmialiby zdziczałych gołębi. Prawdziwe dzikie gołębie skalne można u nas zobaczyć tylko w górskim Krymie, gdzie nie brakuje skał i urwisk, a i zima jest cieplejsza. Oba pozostałe gołębie, s i n i a k oraz g r z y w a c z, przeczekują chłody w ciepłych krajach. Jesienią, przed odlotem, rodziny grzywaczy zbierają się w stada i wędrują polami na południe. Upatrywano w tym miłość do wolności: „Kozak, jak gołąb — wzbił się i poleciał”. Część leci wzdłuż Dniepru i dalej przez Krym, inna — kaukaskim brzegiem do Batumi i Trapezuntu. Oczywiście, z wieloma przystankami na odpoczynek. Czy szybko? Odległość z Kijowa do Jałty pokonują bez pośpiechu w ciągu dwóch tygodni. Siniak i grzywacz w miastach i wsiach nigdy nie gnieżdżą się. Nie mając nic wspólnego ze zwykłym gołębiem skalnym, nie znalazły u człowieka ochrony i do dziś pozostają łakną zwierzyną. I spotkać je nie jest tak łatwo, jak rozleniwione miejskie gołębie. Kryją się po lasach, zwłaszcza podczas parowania i opiekując się potomstwem. Siniak, którego błękitno-szarawe ubarwienie odpowiada nazwie, osiedla się w dziuplach starych drzew. A grzywacz z białymi plamami na szyi i skrzydłach buduje gniazdo na gałęzi lub wierzchołku. Jak wszystkie gołębie, nie jest wielkim mistrzem i po prostu składa suche gałązki, niczym ich nie spajając i nie wyściełając. Nazwa zaś „pryputeń” (grzywacz) oznacza „głuptas”, ale to niesprawiedliwe: myśliwi opowiadają, jak trudno zauważyć tego sporego, wielkości wrony, ptaka. A trafić — tym bardziej, bo szybko leci między drzewami, ostro skręcając z boku na bok. Kiedy zaś wiosną z leśnej gęstwiny do ucha doleci jego głośne „gu-u-gu-gu”, uważajcie, że poszczęściło wam się nie mniej, niż usłyszeć wielokrotne „ku-ku” od kukułki, co wróży długie życie. — Świecił. — Umarłych widziałeś? — Widziałem. — U umarłych byłeś? Czy ich zęby nie bolały? — Ani bolą, ani ćmią, jak żelazne, stoją. — Żeby wiecznie tak u (imię) zęby nie bolały, nie ćmiły, na zawsze zdrętwiały, jak u umarłego. W ludowym senniku księżyc również symbolizuje wiele: „Księżyc — nów, narzeczony; księżyc w chmurze — narzeczony będzie biedny, a kiedy jasny, to będzie bogaty”, „Jak śni się komuś księżyc na niebie, to znak rychłej miłości”, „Jak śni się księżyc dziewczynie — to narzeczony, a jak kobiecie — to zostanie wdową”, „Kiedy mężczyźnie śni się jasny księżyc, to jego żona będzie matką, a kiedy chłopakowi, to on może się zaręczyć z dziewczyną z przeszłością”, „Ciężarnej przyśni się księżyc — urodzi się chłopiec, a słońce — dziewczynka, a gwiazdy — to będą bliźnięta”. Po wyglądzie księżyca przepowiadano pogodę: rogami do dołu (odwrócona czasza) — na deszcz; zaczerwienił się — na wiatr, zbladł — na niepogodę. Odpowiednio podczas panowania księżyca-gnilca nie radzono kosić, przygotowywać siana i drewna do budowy, bo siano przepadnie, a drzewo stoczą korniki. Księżyc jako symbol stworzenia świata często spotyka się w kolędach i szczedriwkach w składzie triady: słońce, księżyc, gwiazda (gwiazdy). Tutaj symbolizuje on mężczyznę, słońce — kobietę, gwiazdy — dzieci: „Jasny księżyc — pan gospodarz; piękne słońce — gospodyni; drobne gwiazdy — to ich dzieci”. Z czasem księżyc w pieśniach zaczął symbolizować kawalera. Cudowny symbol-paralelizm: Oj ty, księżycu, ja gwiazdeczka jasna. Oj ty kawalerze, ja dziewczyna piękna. Bogata symbolika księżyca występuje nie tylko w późniejszych co do pochodzenia pieśniach o miłości i życiu rodzinnym, ale także w pieśniach kalendarzowo-obrzędowych, rodzinno-obrzędowych, zwłaszcza wiosennych, weselnych. Na przykład, w obrzędzie weselnym z księżycem porównywano nie tylko narzeczonego-księcia, ale i korowaj: Świeć, księżycu, z raju Do naszego korowaju, Bo taki nasz korowaj piękny, Jak na niebie księżyc jasny! Jest niemało legend o tym, jak pojawił się księżyc, dlaczego księżyc bywa smutny lub jak na księżycu powstały plamy. Gdzieniegdzie uważano, że księżyc — to wytwór nieczystego. Bóg stworzył słońce. Czart też próbował, ale jemu nic nie wychodziło. Wtedy ukradł kawałek słońca i z niego utworzył swoje słońce — księżyc. A ponieważ nieczysty dotknął słońca, to na nim odtąd są plamy. Powszechnie znana jest biblijna legenda o Ablu i Kainie, związana z plamami na księżycu. W folklorze krymskotatarskim księżyc symbolizuje kobietę (kiedyś bogowie zarządzili tak, że kobietę za niewłaściwe zachowanie odesłano na księżyc). Niektórych ludzi nazywa się lunatykami z tego powodu, że nie ustrzegli się zgubnego wpływu księżyca, kiedy on podczas snu świecił przez okno i spowodował nieświadome wstawanie i chodzenie. Lunatyk, mówią, z zamkniętymi oczami może błąkać się po podwórzu, wspinać na drzewa i dachy, a dlatego nie należy go wołać w tym czasie, żeby nie spadł i nie rozbił się. Popularne wyrażenie „miesiąc miodowy”, związane z przedziałem czasowym relacji małżonków, symbolizuje najszczęśliwszy okres życia.
Tłumaczenie maszynowe
W ciągu tego roku nasi czytelnicy mieli okazję zapoznać się z rozdziałami książki Andrija Topaczewskiego „Z Bożego ogrodu”. Dzisiaj kończymy serię publikacji. Jesteśmy wdzięczni Andriji Ołeksandrowyczowi za udostępnione materiały i życzymy, aby jego książka jak najszybciej ujrzała światło dzienne. Zakończenie. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24, 26, 28, 31, 33, 35, 36, 39, 41, 44, 46 za 2008 rok. Oto Ja posyłam was jak owce między wilki. Bądźcie więc roztropni jak węże, a nieskazitelni jak gołębie. Ewangelia według św. Mateusza, 10:16. W swoich pouczeniach dla apostołów Jezus mówi o gołębiach jako o istotach nieskazitelnych, czyli czystych i niezłośliwych. Upodabniając chrześcijańskich neofitów do tych ptaków, Syn Boży używa powszechnych w świadomości ludowej, a przez to jasnych porównań obrazowych. W różnych ukraińskich przekładach Ewangelii brzmi to również: prości jak gołębie lub cisi jak gołębie. Cóż za różnorodność łagodnych przymiotów! Tym ptakom w Piśmie Świętym poświęcono więcej uwagi niż wielu innym zwierzętom. Szacunek do gołębi został poświadczony w księgach prorockich i historycznych Biblii, ze szczególną miłością wspomniano o nich w Księdze Psalmów i Pieśni nad Pieśniami. Jeszcze w czasach wczesnej antyczności spostrzegawczy właściciele gołębi domowych zauważyli u nich cechy szlachetności, niezwykłe dla innych zwierząt. Dobierają się w pary na długo, przeważnie na całe życie. Przy tym oba ptaki okazują wzruszającą małżeńską troskę i czułość. Wzajemne dotykanie się dziobami po szyi i głowie przypomina pocałunki; gołąb nierzadko karmi swoją partnerkę. A podczas wysiadywania piskląt, których nie bywa więcej niż dwa, gołąb nie pozwala gołębicy opuszczać gniazda, po męsku troszcząc się o nią; kiedy zaś ta nie słucha – bije skrzydłami. Wypuszcza ją tylko, żeby zjadła, ale wtedy sam siada ogrzewać dzieci, które pojawiają się na świecie zupełnie bezradne, niczym ludzkie niemowlęta. Przez pierwszy tydzień oboje ptaków karmią je szczególnym „gołębim mlekiem”, które wytwarza się w wolu rodziców. Wszystko to dziwiło antyczną ludność, odpowiadało patriarchalnym wyobrażeniom o życiu rodzinnym. Zresztą współczesne powiedzenie „wszystko oprócz ptasiego mleka” podkreśla wykwintność pożywienia gołębiąt. W dawnych czasach istniał nawet pogląd, jakoby łagodność gołębi tłumaczyła się brakiem w ich ciele żółci, z nadmiarem której z jakiegoś powodu wiązano zły charakter. Tak sądzili i nasi przodkowie ponad tysiąc lat temu, kiedy księżna Olga zażądała w 946 r. od Narodzenia Chrystusowego okupu w postaci gołębi, które żyły w każdym gospodarstwie. Świadczy o tym „Powieść minionych lat”, spisana przez mnicha Nestora. Jednak uczeni ornitolodzy odkryli, że podobne twierdzenie nie jest do końca sprawiedliwe, bo u gołębi, choć nie ma pęcherzyka żółciowego, z trawieniem jest wszystko w porządku właśnie dzięki tej cieczy. Przecież dorosłe ptaki żywią się dość grubym pokarmem, przeważnie ziarnem i nasionami chwastów. Chleb i inne okruchy z ludzkiego stołu są dla nich delikatesami. Jeszcze jedna ciekawa cecha wyróżnia dzikiego, czy też zdziczałego w naszych miastach i wsiach gołębia spośród wszystkich innych ptaków, które żyją w grupach i latają stadami. W odróżnieniu od wron, gawronów czy wróbli, gołębie nigdy nie hałasują, zachowując niemal całkowite milczenie. I tylko podczas zalotów do swojej pary gołąb melodyjnie grucha (według przysłowia: „Gołąbek grucha, gdy pary szuka”). Kiedy zaś mijają zaloty i nadchodzą codzienne kłopoty o potomstwo, samiec milknie, godnie niosąc małżeński ciężar. Nietrudno domyślić się, że chodzi o wszystkim znanego siwego gołębia. Trzymając tego niewielkiego ptaka przy sobie przez tysiąclecia, człowiek wyhodował różne jego rasy, które różnią się ubarwieniem głowy, szyi i piersi, długością lotek i sterówek oraz jeszcze – swoimi zdolnościami. Rasy ozdobne mają oryginalny wygląd zewnętrzny, sportowe – wysoko, szybko i pięknie latają – szybują. Pocztowe zaś mają wyjątkową pamięć, błyskawicznie orientują się i mogą wrócić do domu skądkolwiek, dokądkolwiek by ich nie wywieziono. Tym skrzydlatym posłańcom w minionych wiekach, przy braku telekomunikacji, powierzano pilne i tajne wiadomości. Sprzyjały one spotkaniom zakochanych, wzywały pomoc do otoczonych przez wrogów miast. A w 1943 roku gołębica, przelatując setki mil nad Północnym Atlantykiem, przyniosła karteczkę, którą uratowała załogę okrętu podwodnego. Za to wzniesiono jej brązowy pomnik w bazie wojskowej. Lecz pierwszą w historii ważną wiadomość przyniosła gołębica, wypuszczona przez starotestamentowego Noego. Powróciła, trzymając w dziobie gałązkę oliwną z wieścią o tym, że woda opadła z ziemi. Właśnie na jej wzór malowali artyści minionego wieku słynne „gołębie pokoju”. A śpiewak Psalmów Dawidowych z żalem zwraca się do Pana: Gdybym miał skrzydła jak gołąb. UKRAIŃSKIE SYMBOLE. Mykoła DMYTRENKO. W ludowym światopoglądzie istnieją pojęcia, bez których nie obejdzie się żaden człowiek w ciągu życia, sprawdzając według nich swój los. Do takich podstawowych zasad tworzących świat należy księżyc. Zakorzeniony w dawnych warstwach mitologicznych, obraz księżyca symbolizował życie, światło, miłość, ciągłe odnowienie, nieśmiertelność, wieczność, pierwiastek męski i żeński – Matkę – Wielką Boginię, Królową niebieską; księcia, młodzieńca, kozaka, narzeczonego. Księżyc – to „nocne Boże oko”, „kozackie słońce” (wariant – „cygańskie słońce”), „wiedźmie oko”, „złodziejskie oko”. Oprócz tego księżyc – symbol pustyni, wołu, kaczki, gęsi, w zależności od formy – sierpa, czaszy, pełni i nieszczerbatości itd. Zatem księżyc symbolizował pierwiastek pozytywny i negatywny, początek i koniec, przypływ i odpływ, wzrost i umieranie. Symboliczne cztery fazy księżyca: rodzi się, rośnie (młody, pełny), starzeje się i umiera. Cztery pory roku jakby dublują cykle księżycowe: wiosną wszystko się rodzi, rośnie, zielenieje, latem pełnieje – osiąga szczyt, jesienią więdnie, zimą umiera. Przez analogię i człowiek rodzi się, rozkwita, nabiera siły, zdrowia, a potem powoli je traci, „więdnie”, starzeje się. Uważano: człowiek urodził się na młody księżyc – energiczny, radosny, wesoły, o młodej twarzy przez całe życie; na stary księżyc – ponury, szybko się starzeje. Według wierzeń, jeśli na młody księżyc podcinać dziewczynie warkocz, to szybko będzie rosła długi i gruby. Właśnie w tej fazie księżyca warunki dla wzrostu dzieci, roślin, zwierząt są sprzyjające. Według ludowych znaków, na nów księżyca dobrze siać, sadzić – wszystko dobrze będzie się przyjmować i rosnąć. Wiara w uzdrawiającą moc młodego księżyca rodziła pełen szacunku stosunek do niego; modlono się jak do bóstwa, proszono o zdrowie, dobry sen, urodzaj, miłość. Obraz księżyca jako wszechmocnej istoty, która może wpłynąć na przyszły los, odzwierciedlono w wielu zaklęciach, które powstawały z różnego powodu, jednak należały, z reguły, do dzieci, młodych – tych, którzy rośli, budowali, wzmacniali swój stan fizyczny i duchowy, status w środowisku społecznym. Powiedzmy, dziewczyna prosiła księżyc o zwykłe życiowe wsparcie: „Księżycu-książę, nocny władco! Ty ponad chmury latasz, cały świat widzisz. Spójrz mi w oczy, spójrz w potylicę, jak pójdę na ulicę. Tobie, księżycu-książę, świecić-mrużyć się; mnie, pięknej dziewczynie, nie mieć się czym martwić. Tobie, księżycu-książę, jasno świecić”.
ty; mnie, pięknej dziewczynie, dobrze pochodzić. Tobie, księżycu-książę, słońce spotykać; mnie, pięknej dziewczynie, słodko spać”. Dziewczyna, troszcząc się, aby miły jej chłopak zwrócił na nią uwagę, stawała na progu chaty i trzykrotnie modliła się do księżyca: “Księżycu młody, na tobie krzyż złoty! Jak ty, księżycu, świecisz Bogu i ludziom, żeby ja tak świeciła i godna była Bogu, Iwanowi (lub inne imię) i ludziom”. Ciekawe, że i kawalerowie nie stronili od takich zaklęć, prawda, że ich prośby częściej dotyczyły aspiracji zawodowych, statusu społecznego: “Święty księżycu, sławnyś ty przed Bogiem, przed carami, przed panami, przed światem chrześcijańskim! Żebym ja taki był przed carami, przed panami, przed całym światem chrześcijańskim!” Na młody księżyc ludzie stosowali leczniczą magię słowa, zwracając się właśnie do księżyca, wszak kiedy go nie było na niebie, to schodził on w zaświaty, w świat zmarłych. Uważano, że księżyc może zabrać od ludzi choroby i zanieść do tego martwego królestwa bez powrotu. Nie na darmo stary księżyc, umierając, znika, a kiedy się pojawia, to ludzie proszą go o pomoc. Starsi, zobaczywszy nowiu, mawiali: Księżycu, księżycu młody, Masz róg złoty. Tobie półpełnia, Mnie na zdrowie. Po to, aby pozbyć się bólu zęba, zwracano się do księżyca: — Księżycu młody, na tobie krzyż złoty. Ty zmarłym świeciłeś?
Tłumaczenie maszynowe
Jak przystało w dniu tego najważniejszego święta grudnia, redakcja „Słowa Proświty” przygotowała prezent dla swoich czytelników. I oczywiście jest to prezent czysto proświtański. Członek kolegium redakcyjnego naszego tygodnika, profesor Iwan Pyłypowycz Juszczuk, udzielił nam wyłącznego prawa do druku książki niezwykle potrzebnej uczniom i nauczycielom. W nowym 2009 roku ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny „Słowo Proświty” prezentuje swoim czytelnikom „Lekcje języka ukraińskiego” profesora Iwana Juszczuka. Tylko z pomocą naszego tygodnika będą Państwo mogli przygotować się do zewnętrznej niezależnej oceny. Kurs poprowadzi jeden z najlepszych językoznawców Ukrainy, autor podręczników do języka ukraińskiego Iwan Pyłypowycz Juszczuk. O fonetyce, leksyce i frazeologii, morfologii i pisowni współczesnego języka ukraińskiego dowiedzą się Państwo, przyswajając 27 lekcji, które zawierają kurs teoretyczny i przykłady użycia w praktyce językowej. Ponadto będą mogli Państwo również sprawdzić siebie — po każdej lekcji podano zadania do samodzielnego wykonania. Prenumerujcie i czytajcie „Słowo Proświty” — będziecie znać język ukraiński na „celujący”!
roku. Oprócz dekoracyjnych paneli na papierze eksponowane są dzieła ceramiczne z malowidłami mistrzyni z 1937 roku oraz dekoracyjne talerze z lat 70. XX wieku. Adriana Feodosijiwna podziękowała zespołowi muzeum, w szczególności Olenie Szestakowej i Oldze Nowodioroszkinie za entuzjazm w przygotowaniu wystawy. Minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun zaznaczył, że jest to już trzecia akcja, którą rozpoczęto Rok Marii Prymaczenko. „Chcemy być z Marią nie tylko na Ukrainie, ale i na świecie — powiedział minister. — Żyła w wiejskiej chacie, codziennie zajmowała się gospodarstwem, sadziła, pieliła, szyła, prała i zostawiła ogromne dziedzictwo artystyczne — dziwię się, kiedy na wszystko znajdowała czas? Odniosłem wrażenie, że swoje kwiaty artystka posadziła w każdej ukraińskiej chacie, w każdej duszy. Obserwowałem, jak obcokrajowcy, którzy patrzą na jej dzieła, dziwią się i sami jakby stają się podobni do Ukraińców. Niech ona ze swoimi kwiatami i ptakami żyje na niebie nad nami, a was wszystkich witam z Rokiem Marii”. Przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Ludowych Ukrainy Jewhen Szewczenko wyraził przekonanie, że taką unikalną postać będą czcić nasze dzieci i wnuki. „XX wiek przyniósł wiele cierpień — wojny, wielkie głody — powiedział. Ale nie tylko tym zapisał się w pamięci. Trzy nasze unikalne artystki — Maria Prymaczenko, Hanna Sobaczko-Szostak i Kateryna Biłokur zostawiły bezcenny skarb — dzieła, w których czuć poczucie jedności przyrody, wszystkiego, co istnieje na ziemi, dążenie do wszechzwyciężającego piękna”.
Księgowość 279-41-46
Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001
E-mail: slovo_prosvity@ukr.net
http://slovoprosvity.org.ua
Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301252 Nakład — 22300 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo
Adriana Wialec
Charakterystyczne, że te wybitne artystki spotkały się w muzeum: na pierwszym piętrze — wystawa Marii Prymaczenko, na drugim — Hanny Sobaczko-Szostak i Kateryny Biłokur. Pisarz Roman Łubkiwski, przyjaciel muzeum, powiedział: „Ta wystawa jest epokowa — odzwierciedla pewną epokę. To — zdumiewający świat, zdumiewające życie, a w nim my, Ukraińcy, z naszą mitologią, połączeniem barokowego myślenia i konkretu. Zastanowiłem się: kogo z naszych mężczyzn można postawić w sztuce obok tych zdumiewających kobiet? Przypomniałem sobie Skołozdrę, Nykyfora Drowniaka. Pomyślałem: czy można ten dziwny świat porównać z poezją? Powstały skojarzenia z wczesnym Tyczyną, Bohdanem Ihorem Antonyczem, u którego występuje obraz „słońce — lew”. Gdzie jeszcze można coś takiego zobaczyć? U Marii Prymaczenko. To nastrój, czucie. To nasze źródła, nasze korzenie”. Kto nie odwiedzi wystawy — wiele straci. Tutaj rozkoszują się fantastyczne zwierzęta: zielony krokodyl i czerwona małpa, papuga-jeździec i pięciogłowa sowa, skrzydlaty koń w żółtych tulipanach, nad którym leci zdumiewający ptak — pośrednik między Niebem a Ziemią. I rzeczka, którą płyną wzdłuż kalinowego brzegu łódeczki z żaglami. Płyną w daleki świat i wracają do tego kalinowego brzegu, bo on — jest najlepszy.
do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe.
Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywien, na 3 miesiące — 12,36 hrywien, na 6 miesięcy — 23,42 hrywien.
08052
4820095780016
Tłumaczenie maszynowe
We wstępie na otwarciu wystawy dyrektor muzeum Adriana Wialec powiedziała, że Maria Prymaczenko zajmuje jedno z najbardziej zaszczytnych miejsc wśród wybitnych mistrzów malarstwa „naiwnego” obok Henri Rousseau, Niko Pirosmaniego, Iwana Generalića, Iwana Nikiforowa. Nie posiadając specjalnego wykształcenia, artystka wzniosła się na światowe wyżyny. Unikalność tej wystawy polega na tym, że twórczość artystki pokazano w retrospekcji: od 1936 do 1987 roku. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Nadia KYRIAN
Tłumaczenie maszynowe
Nadija Kyrjan
Zdjęcia: Ksenija Hładyszewa
100 lat temu, w styczniu 1909 roku, we wsi Bołotnia na Polesiu, zupełnie blisko Czarnobyla, urodziła się artystka od Boga — Maria Prymaczenko (Pryjmaczenko). Całe życie mieszkała w rodzinnej wsi, przeżyła wojnę, katastrofę reaktora atomowego, w wyniku której zginął jej krewny, który tam pracował, gospodarowała na ogrodzie, łatała worki w kołchozie, zarabiając grosze, chodziła w chłopskim ubraniu — i zasłynęła swoją wsią i Ukrainą na cały świat. Pablo Picasso pisał o niej: „Chylę głowę przed zadziwiającą sztuką tej genialnej Ukrainki”. W niej szczęśliwie połączyły się talent, niezwykła pracowitość i wysoka moralność. W wieku 80 lat nie wypuszczała pędzla z rąk, inspirując do twórczości syna Fedira i wnuków. Małomówna, na pytania odpowiadała krótkimi zdaniami, jakby bała się spłoszyć bujną fantazję, którą
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło Mowczan
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
wcielała w obrazach. Stworzyła ich ponad 800, z czego 650 przechowywanych jest w Kijowskim Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej. W tym muzeum niedawno otwarto wystawę, na której zaprezentowano ponad 180 dzieł.
Kwintesencją twórczości artystki są dekoracyjne panneau przedstawiające zwierzęta i fantastyczne istoty. Zachwycają swoją niepowtarzalnością. To unikalne dzieła, w których wyobraźnia Marii Oksentijiwny sięga wysokiej alegorii.
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Paweł MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JASZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora naczelnej
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora naczelnej
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępczyni redaktora naczelnej ds. produkcyjnych
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe