Halyna PAŁAMARCZUK Zdjęcie Ołeha Tumeniuka
Tłumaczenie maszynowe
Ludzka psychika trudno przystosowuje się do zmian. Za lata poddańczej egzystencji wykształcił się u nas stereotyp pozytywnych zachowań społecznych: pafos demaskatorski i obrona. Pokolenie po pokoleniu ukraińscy patrioci, narażając na niebezpieczeństwo swoją pozycję społeczną, dobrobyt, a za czasów reżimu komunistycznego także życie, demaskowali politykę ucisku, unicestwiania i fizycznego niszczenia świadomych Ukraińców i w miarę sił i możliwości bronili swojej tożsamości, kultury, praw człowieka i narodu jako całości. Obecnie sytuacja jest zasadniczo inna. Mamy to, o co walczono przez wieki, — niepodległe Państwo Ukraińskie, które powinno przede wszystkim budować, zmieniać starą politykę na nową, określać nowe priorytety, kierując się przy tym zasadniczym celem — przywróceniem narodowi tożsamości narodowej, czyli — ideą narodową. Trudno jest łamać stare, zwłaszcza gdy zajmuje ono pozycje dominujące. Ogromna armia zrusyfikowanych urzędników, których nikt dotąd nie poruszył, z inercji pracuje na rzecz imperium rosyjskiego. Chłopi-harownicy we wsiach i miastach, których poziom przetrwania i dobrobytu zależał od stopnia zrusyfikowania i uległości wobec butnych przełożonych, z inercji nadal wyciskają z tego okruchy na nędzną egzystencję. Świadomych obywateli pozbawia ostatniej nadziei, jak widać z listu naszej czytelniczki, niszczenie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i kulturalnej. Cóż mówić o prowincji, skoro nawet w Kijowie, z trudem odnalazłszy wśród morza «chozjajuszek» i «lieczebników» ukraińskojęzyczny kalendarz oderwany o bardzo zamazanym tytule «Народний», szybko zrozumiecie, że wyrzuciliście pieniądze w błoto. Kiedy chciałam się dowiedzieć, o jakich wydarzeniach — na przykład lutowych — przypomina ukraińskiemu narodowi zespół Redakcji Ukraińskich Kalendarzy i Kartek Artystycznych, z zdziwieniem stwierdziłam, że 11 lutego — o pożytku ze skorupek jajecznych, a nie o tym, że tego dnia w 1670 roku urodził się kozacki kronikarz Samijło Wełyczko, a w 1989 roku w Kijowie powołano Ogólnoukraińskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. 21 lutego informują nas o 105. rocznicy urodzin duńskiego biochemika Carla Petera Dama i 135. rocznicy urodzin rosyjskiego botanika W. R. Zalenskiego, nie wspominając słowem o tym, że tego dnia w 1942 roku w Babim Jarze rozstrzelano dużą grupę działaczy OUN. I tak dalej. W kalendarzu ludowym z przestępczą inercją odzwierciedlono historię sowieckiego imperium, a przemilczano historię Ukrainy, którą na każdym kroku i wszelkimi środkami trzeba wprowadzać do świadomości masowej obywateli. I właśnie tym powinien zajmować się Komitet Polityki Informacyjnej, interesując się, między innymi, treścią ukraińskich kalendarzy oderwanych, treścią wydawnictw periodycznych, stanem wydawnictw oraz telewizji narodowej. Zabójcza siła inercji narodu wprowadziła do parlamentu komunistów i przestępców kryminalnych, którzy mogą istnieć tylko w chaosie bezprawia — więc jaki mają sens, by zapewniać prawnie to państwo. A co zaś
Dzień dobry, szanowna redakcjo! Od kilku lat prenumeruję i czytam waszą gazetę. Oczywiście zastanawiam się, dlaczego dziś jest tyle problemów z językiem ukraińskim. Przecież na początku wszystko układało się nie najgorzej. Ludzie, choć nie wszyscy, starali się mówić po ukraińsku. Dzieła ukraińskich klasyków drukowano i wykupywano bardzo szybko. I nie tylko klasyków, a także ukraińskich pisarzy początku XX wieku. I nagle wszystko się urwało. Oczywiście nie bywam we wszystkich księgarniach mojego miasta, a tym bardziej w innych miastach. To, co widzę wokół siebie, wcale mnie nie cieszy. Nie mam nic przeciwko literaturze rosyjskiej (sama ją cenię i czytam), ale gdzie nasz ukraiński bestseller, gdzie nasze treściwe ukraińskie gazety i czasopisma? Gdzie wreszcie ukraińskie kalendarze oderwalne, takie jak «Narodnoprawosławnyj» i inne? Wśród bezlicznych rosyjskich kalendarzy oderwalnych ukraińskich jest 2–3 tytuły. I jeszcze jedno: w szkołach wprowadzono przedmiot «Literatura zagraniczna». A gdzie dzieła, gdzie takie podręczniki, jakie trzeba? Kiedyś pewien działacz mówił mi, że na język ukraiński przetłumaczono bardzo wiele literatury zagranicznej. Gdzie ona jest? Przepraszam, że przechodzę na ton pouczający, choć nie chcę. Ale proszę przypomnieć sobie, jak za czasów Breżniewa wracano do Stalina. Tak samo dziś wracamy do rusyfikacji. Ledwo zdobyłam, by przeczytać wybrane wiersze Liny Kostenko. O trzytomowym wydaniu mogę tylko marzyć, żeby chociaż je przeczytać. Z waszej gazety dowiedziałam się, że napisała poemat «Berestećko». Oczywiście nie mam już nawet czego marzyć, by go przeczytać. Ukazała się książka Pantelejmona Kulisza «Czarna rada», ale kupić jej nie mogę, bo jest droga. Dobrze, niech nie kupują, niech jej nie będzie w sklepach, ale do bibliotek trzeba przecież dostarczyć wszystkie potrzebne dzieła. A w bibliotece mówią, że w szkole wracają do rosyjskich poetów (prawda, na razie po cichu), bo ukraińskich się nie drukuje. A my martwimy się o język ukraiński. Kiedyś w czasopiśmie «Kijów» drukowano wiersze australijskiej poetki ukraińskiego pochodzenia Zoi Kohut. Gdyby to zależało ode mnie, powiesiłabym je na budynku Rady Najwyższej i Rady Ministrów, drukując metrowymi literami. Niestety, już niczego nie mogę zmienić, mogę tylko rozmawiać po ukraińsku.
nasi patrioci? W pierwszych latach niepodległości mieli realną możliwość przejęcia władzy w swoje ręce i rozpoczęcia trudnych, ale niezbędnych dla budowy nowego państwa zmian. Nie zdołali jednak skorzystać z tej wyjątkowej szansy. Przyczyn było wiele: i naturalne pragnienie głodnego człowieka, przed którym otworzyły się kuszące możliwości, by się najeść, i brak doświadczenia w budowaniu państwa, i inercja, dzięki której Ukraińcy na Ukrainie zwykli zadowalać się drugorzędnymi rolami. Bardzo szybko kadry partyjne i radzieckie otrząsnęły się i zaszyły na dawnych pozycjach. Wtedy rzeczywiście nie pozostawało nam nic innego, jak demaskować i się bronić. Mogliśmy jedynie trąbić o ekspansji rosyjskojęzycznego masowego kiczu na naszą przestrzeń, o niedoskonałych ustawach, które duszą ukraińską kulturę, o antyukraińskiej polityce wspierania zagranicznych gwiazd, podczas gdy utalentowani ukraińscy artyści zmuszeni są zarabiać na kawałek chleba za granicą, o pobłażaniu na najwyższym szczeblu wojowniczej rusyfikacji. Wszystko to przypominało starannie zaplanowaną w łonie urzędniczego aparatu politykę, która nie miała nic wspólnego z polityką państwową. Wybór nowego szefa rządu i ostatnie wydarzenia w parlamencie zdają się dawać Ukrainie jeszcze jedną szansę. W rękach prawicowej większości znajdują się obecnie komisje parlamentarne, minister kultury, wicepremier ds. humanitarnych, przewodniczący Komitetu Polityki Informacyjnej — ludzie zorientowani na wspieranie ukraińskiej kultury, nauki, oświaty i na ochronę ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Czy zdołają pokonać inercję urzędników? Czy my, świadomi obywatele, zdołamy pokonać w sobie inercję lamentów, narzekań i zaciskania pięści w dziurawych kieszeniach? Czy troskliwe rodzime państwo, obok pachnącego kromki chleba, da narodowi ukraińską książkę, «Kobzarza» na każdy stół, barwny podręcznik każdemu dziecku, a nie jeden na klasę? Czy zdejmie stryczek poniżenia i szkalowania z ukraińskiego pisarza, aktora, filmowca?.. Czas masowych akcji z transparentami i bardzo odważnymi przemówieniami minął. Czas pisać ukraińskie ustawy i według nich żyć, czas wymagać od wysokich, świadomych narodowo urzędników pracy, a nie tradycyjnych narzekań z po europejsku umeblowanych gabinetów. Ukraina stanie się niepodległa wtedy, gdy wszyscy przestaniemy zależeć od dawnych stereotypów, które krępują nasz ruch naprzód.
FOTOHASŁO NUMERU: I nikomu nie uda się zrobić z nas dekoracyjnych Ukraińców! Szanujmy się! FOTOHASŁO NUMERU: I nikomu nie uda się zrobić z nas dekoracyjnych Ukraińców! Szanujmy się!
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie przez wiele lat działał i zdobył zasłużoną popularność teatr-studio literacko-muzyczny «Dialogi». Zgodnie ze swoim statutem był on ukraińskojęzyczny i konsekwentnie tego przestrzegał. Był to (niestety — był!) prawdziwy ośrodek kulturalno-artystyczny, który dawał przyjemność i wiedzę ludziom w każdym wieku i o każdym statusie społecznym. Właśnie tak, i wiedzę, ponieważ jako teatr-studio kształcił młodych aktorów. A jednocześnie i «przechodnich» kandydatów na studia do instytutu teatralnego. I niemało znanych teraz aktorów przeszło szkołę «Dialogów». Zresztą i nazwa tego teatru jest głęboko przemyślana, bo «Dialogi» — to bezpośrednia interakcja, duchowa więź między aktorami a słuchaczami-widzami. Przy tym nie tylko podczas przedstawienia teatralnego, lecz na systematycznych spotkaniach i dyskusjach. W tym celu wyznaczony był nawet cotygodniowy poniedziałek. Te wieczory wymiany myśli prowadziła dyrektor i kierownik artystyczny «Dialogów», laureatka konkursów republikańskich Nina Wołodymyriwna Zaruczynśka. Osobliwością tego demokratycznego teatru było to, że do jego działań niepotrzebne były kulisy-dekoracje, efekty świetlne i dźwiękowe, a nawet tradycyjna scena teatralna. Do samych głębi ludzkich serc przenikała szczerość i życzliwość aktorów «Dialogów». Tak tworzyła się atmosfera duchowa, kiedy między aktorami a słuchaczami znikał dystans i stawali się jednością. Co więcej, podczas koncertów każdy z obecnych miał możliwość przyłączenia się do działań, a nawet ze swoim «repertuarem». I tak właśnie było, zwłaszcza na koncertach dla dzieci. A humanitarna misja «Dialogów» potwierdzała się jeszcze tym, że przeważająca większość spektakli i koncertów teatru odbywała się bez pobierania za nie opłat. Zwłaszcza dla placówek dziecięcych. A koszt biletów na płatne spektakle był minimalny. Taka humanitarność, demokratyczność, mobilność i wysoki kunszt twórczy «Dialogów» przyczyniły się do tego, że stał się on szeroko znany. Aktorzy tego teatru występowali zarówno na scenach, jak i po prostu w zakładach pracy, instytucjach, na placach. Zatem zakres słuchaczy-widzów «Dialogów» był niezwykle szeroki. Od akademików po uczniów, a nawet maluchy z przedszkoli. To ostatnie jest niezwykle ważne, ponieważ uczucia obywatelsko-patriotyczne wzrastają, jak to mówią w ludzie, «od pączka». Odpowiednio szeroki był też skład spektakli: od bajeczek i dziecięcych opowieści po dzieła klasyki krajowej i światowej. Oczywiście, najbardziej propagowano twórczość Tarasa Szewczenki, Hryhorija Skoworody, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Marko Wowczoka, Iwana Kotlarewskiego, Mychajła Staryckiego, Mychajła Kociubynśkiego, Ołeksandra Olesia-Kandyby... A z nowszych — Olesia Honczara, Maksyma Rylśkiego, Iwana Dracza, Pawła Hłazowego, Liny Kostenko, Borysa Olijnyka, Lubowi Zabaszty i innych. Teatr «Dialogi» zapraszano zarówno na coroczne święto «Dzień Kijowa», daty jubileuszowe, jak i święta międzynarodowe, powiedzmy «Tysiąclecie chrztu Rusi», «1500-lecie Kijowa», «800-lecie Słowa o wyprawie Igora» itd. Przy okazji wspomnijmy, że w repertuarze «Dialogów» były też dzieła kronikarskie. W szczególności «Słowo o wyprawie Igora». To dzieło światowego wymiaru wykonywano w niezwykle szerokim planie. Brali w nim udział aktorzy-deklamatorzy, śpiewacy, muzycy-wykonawcy na dawnych instrumentach, włączając gęśle z czasów Rusi Kijowskiej. Muzykę właśnie do tego spektaklu tworzyli tak znani kompozytorzy, jak Jewhen Stankowycz i Myrosław Skoryk, z wpleceniem ówczesnych pieśni i motywów. A strój, staroksiążęcy, z XII wieku, odtworzyła wybitna artystka Ludmyła Semykina. Inscenizacja i reżyseria tego sławnego dzieła należy jednoosobowo do kierowniczki «Dialogów» — Niny Wołodymyriwny Zaruczynśkiej. Ten spektakl był niezwykle efektowny i niezapomniany. Był prezentowany na różnych scenach, a nawet — pod gołym niebem, na placach i ulicach Kijowa. Zafascynowani słuchali tej inscenizacji «Słowa» także znani na całym świecie uczeni — uczestnicy światowych kongresów slawistów, a potem — ukrainistów. Spektakle wykonywano w cerkwi Cyryla — zabytku historii z XII wieku, na kronikarskich Dorohozyczach w Kijowie, gdzie pochowano jedną z czołowych postaci «Słowa», wielkiego księcia kijowskiego Światosława. Opinie widzów i recenzentów były w najwyższym stopniu pochlebne, a nawet wzruszające. Wielcy uczeni uznali, że w takiej interpretacji «Słowo», jako inscenizację «Dialogów», słyszeli po raz pierwszy i w pełni podzielają ją jako historyczną. Swoje słowo uznania wyrazili i zanotowali także nasi znawcy: Mykoła Żułynśkyj, Iwan Dziuba, Mychajło Brajczewśkyj, Fedir Szewczenko, Anatol Pohrebniak, Wałerij Szewczuk i wielu innych. Tutaj przytoczono tylko jeden epizod z działalności twórczej «Dialogów». Tak, był to teatr o kierunku humanitarno-demokratycznym, wysoce patriotyczny i jednocześnie — szkoła twórcza. Jej, w różnym czasie, doświadczyło niemało znanych aktorów, wśród których także Anatol Pałamarenko, Pawło Hromowenko, Ludmyła Marcewycz, Wałerij Bujmister, Tetiana Aleksejiwewa, Borys Łoboda, Jewhen Czornokondratenko, Lubow Skoromna, Ołeh Komarow i liczni inni działacze twórczy. I oto stało się niepojęte! Ten obywatelsko-patriotyczny i twórczy ośrodek w stolicy Ukrainy — ukraińskojęzyczny teatr «Dialogi» nagle zniknął... 27 sierpnia 1998 roku Nina Wołodymyriwna Zaruczynśka odeszła z życia, a teatr «Dialogi» stracił swojego dyrektora i kierownika artystycznego. Naczelnik Głównego Zarządu Kultury Administracji Państwowej Kijowa Ołeksandr Pawłowycz Bystruszkin dwukrotnie zbierał cały skład aktorów «Dialogów» i z uznaniem wysłuchał fragmentów jego repertuaru. Razem z nim był reżyser Ihor Dmytrowycz Szub, którego Ołeksandr Pawłowycz rekomendował na kierownika artystycznego «Dialogów». Przy tym uzgodniono, że aktualny repertuar, jak i to, co było już przygotowane przez Ninę Wołodymyriwnę do wydania, pozostaje nienaruszone jako jej praca twórcza. To samo odnosiło się do zatwierdzonego i ustalonego przez wiele lat statutu «Dialogów». No i, rzecz jasna, ukraińskojęzyczności tego teatru. Przestrzeganie tych norm prawnych i moralno-etycznych wielokrotnie obiecywała także zastępczyni naczelnika Głównego Zarządu Wałentyna Tarasiwna Łinowyćka. Wszystko to odbywało się na wysokim szczeblu Głównego Zarządu Kultury miasta, ponieważ Zarząd Rejonu Peczerskiego, do którego miał należeć teatr «Dialogi», przez wiele lat nie poświęcił mu żadnej uwagi. Nie zapewnił teatrowi nawet pomieszczenia i był on zmuszony szukać schronienia na Podolu. Czas mijał, jednak rozkazu o mianowaniu I. D. Szuba na kierownika artystycznego «Dialogów» tak nie wydano. Aktorzy pozostawali bezdomni, bo Główny Zarząd Kultury pozostawił ich bez uwagi... I oto w ostatnim kwartale 1999 roku okazało się, że Zarząd Kultury Rejonu Peczerskiego
„przypomniało sobie”, że jest powiązane z „Dialogami” i, wbrew wszelkim decyzjom Zarządu Głównego, akrobatycznie przekształciło działające od wielu lat „Dialogi” z teatru literacko-muzycznego w dramatyczny. A z ukraińskojęzycznego, zgodnie ze statutem, w rosyjskojęzyczny! Przy tym wszystkie oficjalne atrybucje teatru „Dialogi”, jak w bajce, przeszły na nowo utworzony teatr. A żeby nie zwracać uwagi na takie przeistoczenie, nazwę byłego teatru „Dialogi” odziedziczono jakoby w ramach prawomocnej akcji. Bez żadnego kłopotu zawłaszczono pieczątkę, stemple, konto w banku państwowym i, oczywiście, nazwę „Dialogi”. Skład aktorów, rzecz jasna, zmniejszył się, podobnie jak repertuar „Dialogów”. Jeszcze by tego brakowało, przecież on jest ukraińskojęzyczny! Zatem, jak to mówią: „Na gotowe, na ciepłe!..” I jeśli teatr literacko-muzyczny „Dialogi” w swoim czasie tworzony był zgodnie z decyzjami i postanowieniami odpowiednich organów miejskich i republikańskich, to teraz tak radykalna decyzja o „reorganizacji” (ściślej — likwidacji!) „Dialogów” zapadła z jakiegoś powodu na szczeblu administracji Peczerskiej. Dlaczego tak się stało i jaki los spotkał aktorów byłego teatru? Zamiast zespołu aktorskiego „Dialogów” pojawiła się grupa neofitów-absolwentów Instytutu Teatralnego z 1999 roku. Oto jak kiedyś odbywały się spektakle „Dialogów”. Przy tym z grupy rosyjskojęzycznej. Doszło do karkołomnego zdarzenia: jednym zamachem nie stało się wiele lat działającego ukraińskojęzycznego teatru, a w zamian pojawił się rosyjskojęzyczny „filiat” „Teatru na Tagance”. Dyrektorem artystycznym został wykładowca katedry Ruszkowskiego — Ołeksandr Wołodymyrowycz Kryżaniwski. Tak oto w stolicy naszego państwa po cichu zniknął ukraińskojęzyczny teatr z dobrą, zasłużoną nazwą. A w zamian wyłonił się potajemnie jeszcze jeden rosyjskojęzyczny, przywłaszczając sobie imię zgubionego i wszystkie jego aspekty prawne. A do tego przejął także jego nazwę — „Dialogi”. Jak więc to się ma do najnowszych zasad odrodzenia języka narodowego i kultury w niepodległym państwie Ukrainie? A jakie to wyzwanie, zniewaga narodowa i naruszenie Ustawy o języku państwowym! Przecież nie w nim „odnowiony” teatr „Dialogi” będzie niósł obcą kulturę, i — dla kogo? Te pytania nie są retoryczne. Dla narodu, który odradza swoje państwo, język i kulturę, są one problematyczne i żywotnie ważne. Odpowiednio zdecydowane musi być także rozwiązanie tego misternie splątanego „węzła”. Anda SKADOWEC, sympatyk „Dialogów”. Nazwana tak przez przesiedleńców z Prawobrzeża po nieszczęsnej bitwie pod Beresteczkiem, po 1651 roku. W 1655 roku było to już miasto pułkowe. Ale dziwi co innego. Fałszywą legendarną wersję o nazewnictwie rzeki Worskli próbowała w zeszłym roku propagować nasza telewizja, która w swoim kolejnym wydaniu „Futbolu od UTN” (w ostatni poniedziałek lipca), opowiadając o drużynie piłkarskiej „Worskła”, nijak nie mogła obejść się bez pokusy wspomnienia tej bluźnierczej legendy. A kiedy ustnie zwróciłem uwagę obserwatorowi tego programu na nieudolność takiego dziennikarskiego „odkrycia”, usłyszałem w odpowiedzi, że nieprawdziwość legendy trzeba udowodnić. A czy on próbował udowodnić „prawdziwość” legendy? Wstyd za takich dziennikarzy z UTN. Świadkiem mojej racji jest francuski inżynier Beauplan. A my szanujmy się, bo jesteśmy tego warci. Bohdan SAWKIW, proświcianin, inżynier górnictwa, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Nie sądzę, aby prości, nawet zupełnie niepiśmienni Ukraińcy mogli tworzyć takie legendy. Podobny „folklor” mógł zostać stworzony wyłącznie przez wielkomocarskich ideologów, którzy postawili sobie za cel wychowywanie naszego narodu w małorosyjskim poczuciu niższości, dla którego „starszy brat” i jego carowie mieli być ideologami, za każdy krok czynów których „chochły” czy „małorosjanie” powinni być wdzięczni. I nie przypadkowo na rolę tych carów, którzy rzekomo nas zapoczątkowali i uszczęśliwili, twórcy legend wybrali władczynie w purpurze, których działalność w najprzykrzejszy sposób odbiła się na historycznym losie Ukrainy — Piotra I i Katarzyny II. Albo, jak mówi Szewczenko: „To ten Pierwszy, co rozpinał naszą Ukrainę, a Wtóra dokończyła wdowę sierotę...”. Pierwsza legenda opowiada, że rosyjski car Piotr I podczas bitwy pod Połtawą przypadkowo, stojąc nad rzeką, upuścił lunetę i nazwał ją „Wor skła”. A lud, w podzięce za takie carskie przezwisko, od tego czasu aż po dziś dzień tak nazywa rzekę — Worskła. I zatem nieszczęsne chochły, które zamieszkiwały te brzegi, co najmniej od czasów Perejasławskiego księstwa udzielnego, a nawet znacznie wcześniej, żyły nad bezimienną rzeką i zaczęły swoją historię od Piotra I. Ale to okazało się za mało. Trzeba zacząć historię Słobodzkiej Ukrainy także od innej władczyni w purpurze — Katarzyny II, która również kontynuowała dzieła swojego poprzednika. W tym celu wybrano dzisiejsze, znane w całym kraju centrum przemysłu wydobycia ropy naftowej i budowy maszyn naftowych — Ochtyrkę, która kiedyś rzekomo była bardzo zapadłym miasteczkiem Imperium Rosyjskiego. A kiedy ta wynoszona przez dworskich poetów i otoczona faworytami koronowana osoba spojrzała na tę rzekomo zapadłą dziurę, wykrzyknęła: „Ach, tyrka!” (tak rzekomo, z racji niemieckiego pochodzenia, źle wymawiając „d”, nazwała miasto „dyrką”). I stąd twórcy legend wywodzą pochodzenie nazwy miasta „Achtyrka”, czy już po ukraińsku „Ochtyrka”. Tutaj znów biedni słobożanie sami nie potrafili nawet nadać nazwy swojemu miastu i znów historia tego osobliwego kraju zapoczątkowana jest przez rosyjską carycę... I opowiadaczy tych legend nic a nic nie krępuje to, że rzeka Worskła znajduje się na mapie w księdze francuskiego inżyniera Beauplana „Opis Ukrainy” (pierwsze wydanie której ukazało się w czasach Chmielnickiego w 1651 r., a czwarte — w 1671 roku, czyli rok przed narodzinami Piotra I. Nie wstydzą się opowiadacze, bo Ochtyrka prawie półtora wieku przed panowaniem Katarzyny II została założona i
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ale dlaczego wybaczyła Pani sobie swoje odstępstwo, swój spisek z tymi obojętnymi obywatelami Ukrainy, którzy razem z Panią „uspokajali” moje prawomocne wobec Pani, człowieka na miejscu pracy — przeze mnie również opłaconym — żądania, by mówić w języku państwowym, a potem ochoczo fotografowali się na grobie Iwana Franki? Czyż Pani nie rozumie, że przewodnik to także historyk, językoznawca i wreszcie rzecznik-ideolog?! Kto zatem wspiera Panią w Pani odstępstwie? Kto staje się z każdym dniem coraz bardziej zuchwały, szczerząc swoje szczurze zęby na dźwięki języka ukraińskiego, samo słowo ukraińskie odbierając jako sygnał do ataku? Czyżby jako „szeregowy pracownik” na poziomie intuicyjnym poczuła Pani już ich siłę i podporządkowała się im?.. I ma Pani zadanie oraz pragnienie podporządkować także nas, którzy wciąż wierzą, że przynajmniej na Galicji jest Ukraina?.. Już 11 stycznia miałam szczęście znów zobaczyć Oksanę Myrosławiwnę przy pijalni wód — zachęcała wypoczywających na nowe wycieczki. Nie, nie przepadła „bojkowianka z gór”... Lecz nie do niej adresuję swoje notatki z podróży, a do odpowiedzialnych panów z Truskawieckiego Komitetu Wykonawczego, Lwowskiej Administracji Państwowej, prośwician Lwowszczyzny, Państwowego Komitetu ds. Turystyki: w jakim języku mają mówić przewodnicy na Ukrainie dla Ukraińców? Na kogo są obliczone nasze trasy turystyczne, wyraźnie nieprzeciążone obcokrajowcami? Kto i kiedy ostatnio atestował przewodników, w tym także pod kątem znajomości języka państwowego? Czy słyszeliście, panowie kierownictwo, co mówią przewodnicy, jak charakteryzują młode państwo ukraińskie — czy może to wy sami zalecaliście im podobne zwroty: „W naszych czasach wszystko jest na sprzedaż”?! albo „W czasach radzieckich tutaj wszystko rozkwitało”? (Choć „rozkwitały” jedynie zbiorniki wodne, zapchane odpadami przemysłowymi.) Wreszcie, czyż naprawdę jest wam zupełnie obojętne, kto, co i jak mówi pod egidą turystyki? Kto zatem następnym razem pojedzie do Truskawca? Jeśli wy, moi adresaci, to nie przegapcie okazji, by skorzystać z usług Truskawieckiego Biura Podróży... Lubow HOŁOTA
Tłumaczenie maszynowe
Wydaje się, że właśnie tak nazywał się film, który dawno zszedł zarówno z ekranu, jak i z pamięci. A napisy końcowe pozostały i wabiły-wzywały, niczym letnia jagoda, której nazwa odczytuje się w imieniu narodowego miasta-uzdrowiska. Chciało się tam pobyć, nasłuchawszy się opowieści o uroku tego miasteczka, jego szczególnej galicyjskiej atmosferze, o ludziach dumnych ze swojego kraju. Bez wątpienia wyjazd do Truskawca to prezent. Aby na całe życie zapamiętały się owe dziesięć dni początku 2000 roku dwunastoletniej dziewczynce i jej matce, której zależało, by dziecko nie tylko odpoczęło na czystym powietrzu i przy uzdrawiającej wodzie, ale korzystając z okazji, odkryło dla siebie wspaniałą atmosferę ukraińskości, którą owiane są Lwów i inne galicyjskie ziemie — sól Ukrainy w najwyższym sensie tego słowa... Właśnie z tych powodów my z córką oraz jeszcze jedna kijowska rodzina przystaliśmy na zaproszenie Truskawieckiego Biura Podróży (ul. Szewczenki 2) i trafiliśmy do grupy wycieczkowiczów, którzy 9 stycznia 2000 roku odbywali wycieczkę „Truskawiec—Lwów”. A kolędy bożonarodzeniowe, które brzmiały nad uzdrawiającymi źródłami, zlewając się ze świątecznymi dzwonami, wygodny autobus — sprzyjały odczuciu święta. Lecz, jak to bywa w życiu, święto urwało się nagle i nieodwołalnie wraz z pierwszą frazą przewodnika: — Jestem Oksana Myrosławiwna. W jakim języku prowadzić wycieczkę? My z sąsiadką-kijowianką aż podskoczyłyśmy: oczywiście, że po ukraińsku! Ale przewodnik postawiła na swoim: — Słyszę, że w autobusie mówią po rosyjsku i chcę, żeby ci ludzie mnie zrozumieli... Na mój, wydaje się, rozsądny sprzeciw — że niby nie ma tu obcokrajowców z Rosji czy Białorusi, przewodnik wyuczonym tonem ucięła: „A co, mam sprawdzać paszporty?!” — i opowiedziała anegdotę o Japończykach, którzy oczywiście nie rozumieją języka ukraińskiego, a ich tłumacz przekłada przewodnika w ten sposób: „Gada!”, „Przestała gadać!”. Podbudowani przez Oksanę Myrosławiwnę, rosyjskojęzyczni wycieczkowicze wykrzyknęli sakramentalne „gawaritie po-russki!”, i przewodnik zdecydowanie i nieodwołalnie przeszła na rosyjski. A do tego — po co?! Żebym przekonała się o jej nienagannej rosyjskiej wymowie? — postanowiła wygłaszać wyuczony po rosyjsku tekst właśnie nad naszymi nastawionymi na ukraińskość uszami. A prośbę, by odeszła dalej, bliżej rosyjskojęzycznych słuchaczy, przyjęła jako obrazę: — Jestem Bojkowianką z gór, a wy jesteście niewychowanymi ludźmi! „Grupa wsparcia” natychmiast zareagowała na sygnał internacjonalistki: — Popatrzcie na narodowo nastawionych! Wstyd przerywać kobiecie, ona przecież pracuje! — Takich trzeba wymrażać! Ty u mnie zaraz wyjdziesz z tego autobusu! Nasze dzieci zaniepokoiły się, oglądając się na pobudzoną grupę pięciu osób (reszta milczała) i zbierając się do płaczu, a autorce tych notatek z podróży przyszło się przedstawić i ostrzec Oksanę Myrosławiwnę Herycz, że nie powinna podburzać jednych wycieczkowiczów przeciwko drugim, bo jest osobą odpowiedzialną za bezpieczeństwo całej grupy... Nie będziemy w szczegółach i szeroko opowiadać wszystkich epizodów z podróży, których bezsprzecznymi perłami były ogłoszenia o postoju sanitarnym i zwracanie się do kierowców w języku ukraińskim. Po rosyjsku autorka wyjaśniała problemy wyznań religijnych, charakteryzując parafian wsi, które przemykały za oknem, po rosyjsku świergotała na grobie Iwana Franki na Cmentarzu Łyczakowskim, po rosyjsku wysławiała piękno cerkwi św. Jura i dawnych lwowskich placów, zwycięsko spoglądając na nas — małą grupkę „innojęzycznych” na rodzimej Ukrainie, na sławnej Galicji... Bez wątpienia już następnego dnia poznałam dyrektora Truskawieckiego Biura Podróży Danyła Wołodymyrowycza Kosowskiego. Wszystkie moje pretensje on od razu uprzedził: zgodnie z zaleceniami centrum metodycznego Truskawieckiego Miejskiego Komitetu Wykonawczego, wszystkie wycieczki mają być prowadzone w języku ukraińskim. Oprócz zamówień specjalnych. Zamówień specjalnych na wycieczkę 9 stycznia „Truskawiec—Lwów” nie było, tak jak i próśb o obsługę jej w języku rosyjskim. A Oksana Myrosławiwna została zaproszona do przeprowadzenia tej wycieczki i nie jest etatowym pracownikiem biura. Słowem — konflikt wyczerpany, przepraszam. Żegnam się i wychodzę, a przy wyjściu — nos w nos — wpadam na panią Herycz: — No co, dopięliście swego?! Oczywiście, Oksano Myrosławiwno, „Bojkowianko z gór”, nie dopięłam. Bo mimo całej antypatii do Pani, która tak oto — za darmo, służalczo i, wybaczcie, po chamsku proponuje „w jakim języku sobie życzycie”, mnie jest Pani żal. Rozumiem, że te wycieczki — to Pani kawałek chleba, na który ciężko zarabiać. Że widząc codziennie przykłady tych, którzy tu i tam, „na górze”, lekceważą język państwowy, możecie i Wy przekroczyć zalecenia lokalnego centrum metodycznego, stłumiwszy w sobie Bojkowiankę, Ukrainkę, człowieka. Że starając się dogodzić tym, którzy, nierzadko popiwszy „Naftusią” wódkę, trafiają do waszego autobusu i żądają: „Gawaritie poniatno!”, nie spieszysz się opowiadać o tradycjach narodowych i walkach wyzwoleńczych kraju, o tych licznych krzyżach i kaplicach, które powstały na drodze z Truskawca do Lwowa, a dogadzasz gustom narodowo beztroskiego mieszczanina, ciesząc go pustymi anegdotami. Jestem gotowa wybaczyć Pani zepsutą podróż mojej córki i jej koleżanki,
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Kijów, 8. 10. 1999 r. Do naczelnika wydziału Urzędu Stanu Cywilnego rejonu mińskiego m. Kijowa, pani I. K. Bohdanowycz, od O. A. Kryżaniwskiego. Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy, Wydział Rejestracji Aktów Stanu Cywilnego Zarządu Sprawiedliwości rejonu mińskiego w mieście Kijowie. Do O. A. Kryżaniwskiego. „Przynależności do narodowości nie stwierdzono” — własnoręcznie napisała kierownik USC rejonu mińskiego stolicy Ukrainy na podaniu młodego ojca, Ołeksandra Kryżaniwskiego, odrzucając jego prośbę o dokonanie w akcie urodzenia jego córeczki Hannusi wpisu tylko jednego słowa — Ukrainka. Ponieważ w paszporcie obywatela Ukrainy nie przewidziano wpisu o przynależności narodowej, kierownik Iryna Bohdanowycz postanowiła nie ceregielić się i nie obciążać zbędnymi informacjami aktu urodzenia małej obywatelki. Przy tym powołała się nawet na instrukcję, według której wpis o narodowości noworodka dokonywany jest w przypadku posiadania podobnego wpisu w aktach urodzenia samych rodziców. Ale w metrykach rodziców Kryżaniwskich wyraźnie zaznaczono — Ukraińcy. Dlaczego więc odmówiono im prawa do określenia narodowości własnego dziecka? Dlaczego Iryna Bohdanowycz weszła na drogę łamania praw rodziców? Być może słusznie wyczuwa kurs współczesnego nieukraińskiego kierownictwa na denacjonalizację Ukrainy... Jednak ojciec okazał się zadziwiająco nieustępliwy. Ukraiński inteligent, architekt, który interesuje się historią rozwoju języka ukraińskiego, odebrał rezolucję urzędnika jako policzek wymierzony godności narodowej, a zakaz określania narodowości uważa za kontynuację polityki zakazu języka ukraińskiego i kultury, zapoczątkowanej przez kata Ukrainy — Piotra I. Nawet komunistyczni asymilatorzy w próbach „zlania” wszystkich narodów w chimeryczny twór „naród radziecki” nie posuwali się do takiego cynizmu, na jaki pozwoliła sobie Rada Najwyższa niepodległej (!) Ukrainy, pozbawiając Ukraińców prawa do własnego oblicza narodowego. Ciekawe, jak będzie przebiegał spis ludności Ukrainy w 2001 roku? Jak przy takiej polityce określić, ilu Ukraińców mieszka na ukraińskiej ziemi? Czy Radzie Najwyższej wystarczy „sztuczne” liczenie, aby nawet ślad po ukraińskości nie pozostał? Jeśli tak, Ukraińcy powinni blokować spis oparty na zasadzie denacjonalizacji. Tak oto komunistyczny okupacyjny niedobitek na Ukrainie zaczął od paplaniny o „prawie narodów do samostanowienia aż do odłączenia”, a skończył w analogii do wałujewowskiego „żadnych Ukraińców nie było, nie ma i być nie może”. Pan Kryżaniwski nie pogodził się z tym. Zwrócił się do organizacji społecznej KROH o pomoc i taką pomoc otrzymał. KROH przesyła do przewodniczącego Rady Najwyższej protest społeczny przeciwko narodowemu upokorzeniu Ukraińców i żąda uznania prawa rodziców Kryżaniwskich do wpisania ich dziecka jako Ukrainki. Jeśli miejski zarząd USC okaże się tak samo nieustępliwy, jak instytucja pani Bohdanowycz, prezydium KROH poprze pozew do sądu znieważonych rodziców i skieruje swojego przedstawiciela społecznego na rozprawę sądową, angażując przedstawicieli społeczności Kijowa. Całkiem możliwe, że wrogie wobec narodowej tożsamości zdenacjonalizowane kierownictwo Ukrainy zablokuje prawo małej Ukrainki Hannusi do nazywania się Ukrainką. KROH zwróci się do Międzynarodowego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Mamy nadzieję usłyszeć głos społeczności w obronie praw małej Ukrainki. Oles HRYB, współprzewodniczący Kijowskiej Rady Stowarzyszeń Obywatelskich. Wielce Szanowna Iryno Kostiantyniwno! Nasza rodzina zwraca się do Pani ze skargą. Przy sporządzaniu aktu urodzenia naszej córki, Kryżaniwskiej Anny Ołeksandriwny (nr 1603 z 25 września 1999 roku), w rubryce narodowość rodziców wpis jest nieobecny. Fakt ten traktujemy jako dyskryminację etnicznych Ukraińców ze strony państwa. Prosimy Panią o pisemne poinformowanie, na podstawie jakich aktów prawnych i ustaw państwowych nasze dziecko zostało pozbawione narodowości. Ojciec córki, Kryżaniwski Ołeksandr Anatolijowycz. W odpowiedzi na Państwa pismo z dnia 15. 10. 1999 roku wydział rejestracji aktów stanu cywilnego Zarządu Sprawiedliwości rejonu mińskiego w mieście Kijowie informuje, że przy sporządzaniu aktu urodzenia nr 1603 z 25. 09. 1999 roku Państwa córki, Kryżaniwskiej Anny Ołeksandriwny, w rubryce 16 narodowość rodziców nie została zaznaczona zgodnie z Zasadami wypełniania formularzy aktów stanu cywilnego oraz świadectw wydawanych na podstawie tych aktów, zatwierdzonymi zarządzeniem Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy z dnia 12 września 1996 roku nr 33/5. W pkt 5 tych Zasad zaznaczono: „We wszystkich rodzajach aktów i świadectw dane o nazwisku, imieniu, imieniu ojca, obywatelstwie i narodowości wskazuje się w całości, zgodnie z przedstawionymi dokumentami”. W pkt 8 Zasad zaznaczono: „Przy rejestracji urodzenia dziecka dane o jego rodzicach w akcie i świadectwie wskazuje się zgodnie z dokumentami o zawarciu małżeństwa rodziców lub o ustaleniu ojcostwa”. Ponadto wydział przy sporządzaniu aktu kieruje się Podręcznikiem metodycznym dotyczącym wypełniania formularzy aktów stanu cywilnego oraz ich wzorami, przygotowanymi przez Ministerstwo Sprawiedliwości Ukrainy i przesłanymi do wykorzystania w pracy 31. 10. 199? (znak zapytania nasz. — Red.) roku pod nr 512. Zgodnie z powyższym, przy rejestracji urodzenia Państwa córki przedstawili Państwo paszporty nowego wzoru, gdzie narodowość jest nieobecna, oraz świadectwo zawarcia małżeństwa, gdzie narodowość nie jest wskazana. Uzupełnić akt urodzenia o informacje o narodowości rodziców mogą Państwo zgodnie z Regulaminem o trybie zmiany, odnowienia, anulowania aktów stanu cywilnego, trybie i terminach przechowywania ksiąg stanu cywilnego, zatwierdzonym uchwałą kolegium Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy z dnia 14. 04. 1993 r., zwracając się do wydziału rejestracji aktów stanu cywilnego według miejsca zameldowania. Zastępca naczelnika Zarządu Sprawiedliwości rejonu mińskiego w m. Kijowie — naczelnik wydziału rejestracji aktów stanu cywilnego Zarządu Sprawiedliwości rejonu mińskiego w m. Kijowie I. Bohdanowycz
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nam, i gościom stolicy. Zebranych powitał przewodniczący Ukraińskiego Ruchu Narodowego, deputowany ludowy Jurij Kostenko, a następnie scena została oddana sławnym zespołom i wykonawcom — kapeli chóralnej Rewuckiego (kierownik artystyczny — artysta ludowy Ukrainy Bohdan Antkiw), zespołowi folklorystycznemu „Berehynia” (kierownik artystyczny — artysta ludowy Ukrainy Mykoła Burawski), artystce ludowej Ukrainy Nili Kriukowej, zasłużonym artystom Ukrainy, braciom Petrowi i Pawłowi Pryjmakom oraz innym artystom, którzy wraz z głównym reżyserem koncertu, artystą ludowym Ukrainy, proświcianinem Hryhorijem Bułachem stworzyli prawdziwe, natchnione święto. I, oczywiście, szczególne słowo wdzięczności i miłości — sławnemu chórowi „Homin” oraz jego niezmiennemu i niezastąpionemu kierownikowi, laureatowi Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Leopoldowi Jaszczence. Wtedy, w 1990 roku, głos jego sopiłki unosił się nad duszami i głowami kijowian, którzy, łącząc ręce w łańcuchu, zlewali swoje serca i głosy w pieśni „Oj u łuzi czerwona kałyna” — w nadziejach na przyszłość. Obecnie, kiedy „Homin” śpiewa hymn narodowy, wierzymy, że sprawa nasza nie jest daremna. L. WASYLKO Do przewodniczącego Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowanego ludowego Ukrainy P. M. Mowczana W. KOSIACZENKO, przewodniczący zarządu Zarząd Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia Towarzystwa „Proświta”, omówiwszy kwestię stosunku do referendum w związku z obecną sytuacją polityczną w państwie, zawiadamia, że proświcianie Bukowiny uważają przeprowadzenie referendum za jedyny możliwy, konstytucyjny środek władzy ludowej, powołany do wywarcia wpływu na Radę Najwyższą, która nawet po wyborach Prezydenta pokazała się nie jako najwyższa instytucja ustawodawcza i państwowa, lecz jako klub polityczny kasty nietykalnych, której kierownictwo, na dodatek, rażąco naruszając regulamin, działa na szkodę niepodległości Ukrainy. Dlatego proponujemy Zarządowi Centralnemu OTW „Proświta” zwrócić się do Prezydenta Ukrainy z następującymi propozycjami. 1. Zawiesić obowiązywanie tych ustaw, które zostały zatwierdzone przez Radę Najwyższą z naruszeniem regulaminu, wbrew ogłoszonej przez Prezydenta zasadzie: „Polityka Ukrainy powinna być nie prozachodnią i nie prorosyjską, a proukraińską”. W szczególności ustaw o przyjęciu, przy braku ustawy o języku państwowym, Europejskiej Karty Języków Regionalnych lub Mniejszościowych, a także o przystąpieniu Ukrainy do Międzyparlamentarnego Zgromadzenia WNP jako zbyt prozachodnio-prorosyjskich, takich, które są skierowane nie na konsolidację ukraińskiego społeczeństwa, a na wzmocnienie międzyetnicznych konfliktów w państwie. 2. Zważywszy na to, że konstytucyjne postanowienie o państwowości języka ukraińskiego, nie mając należytego zabezpieczenia prawnego i ekonomicznego, pozostaje nie więcej niż deklaracją, przyjąć Ustawę o języku państwowym Ukrainy. Przyjęto na rozszerzonym posiedzeniu zarządu Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia OTW „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 27 stycznia 2000 roku. UCHWAŁA przesłuchań społecznych „Polityka językowa na Sumszczyźnie i jej skutki” z 29 stycznia 2000 roku Uczestnicy przesłuchań publicznych odnotowują, że od czasu przyjęcia Ustawy „O języku” oraz Konstytucji Ukrainy, innych aktów prawnych w sprawach polityki językowej, administracja oraz organy społeczne Sumszczyzny przeprowadziły pewną pracę na rzecz ich wykonania: — dostosowano do liczby ludności ukraińskiej sieć szkół i innych placówek oświatowych obwodu; — w znacznej mierze uporządkowano nazwy ulic oraz inną informację audiowizualną; — wzrosła liczba dyscyplin ukrainoznawczych, które są wykładane w placówkach oświatowych różnych szczebli wyższego wykształcenia; — poprawił się reżim języka ukraińskiego w wyższych uczelniach o profilu pedagogicznym; — rozszerzyła się sfera używania języka państwowego w prowadzeniu dokumentacji urzędowej instytucji i organizacji; — większość oficjalnych przedstawicieli administracji państwowej oraz organów samorządu lokalnego sprzyja pozytywnemu rozwiązywaniu problemów wprowadzania języka państwowego. Jednocześnie proces rusyfikacji życia społecznego na Sumszczyźnie oraz naruszanie praw mieszkańców obwodu trwa. Język ukraiński jako państwowy nie stał się głównym i obowiązkowym środkiem komunikacji na terytorium obwodu sumskiego. Jest on ignorowany przez poszczególnych przedstawicieli organów władzy państwowej, w tym przez urzędników organów samorządu lokalnego. Część odpowiedzialnych pracowników nadal stawia opór wprowadzaniu języka państwowego do obiegu dokumentów, sądownictwa, sfery oświaty, nauki, medycyny, kultury, działalności komercyjnej, spraw wojskowych i sportu. Trwa rusyfikacja narodowej przestrzeni informacyjnej, zwłaszcza prasy i wydawnictw książkowych. Głównym hamulcem wprowadzania języka państwowego jest polityka doboru kadr, wrogich wobec rozwiązywania problemów odrodzenia narodowego i duchowego. Na rozwój odrodzenia narodowego nie są wydzielane środki z budżetu państwowego i lokalnego. PRZESŁUCHANIA REKOMENDUJĄ 1. Przewodniczącemu obwodowej administracji państwowej: — zważywszy na przeprowadzenie reformy administracyjnej, przywrócić w etacie sekretariatu stanowisko pracownika do pełnienia funkcji koordynatora państwowej polityki językowej oraz spraw odrodzenia narodowo-duchowego, a także stworzyć odpowiednią pionową strukturę w organach władzy wykonawczej wszystkich szczebli. 2. Przewidzieć w miejscowym budżecie państwowym obwodu celowe środki na wsparcie języka ukraińskiego jako państwowego, na realizację kompleksowych działań Towarzystwa „Proświta”. 3. Zażądać od kierowników instytucji państwowych, placówek, organizacji, urzędników państwowych oraz osób na stanowiskach urzędowych wszystkich szczebli bezwarunkowego i codziennego używania języka państwowego przy wykonywaniu uprawnień.
Tłumaczenie maszynowe
Ci, którym przypadła radość i zaszczyt dziesięć lat temu stać w łańcuchu jedności, mocno trzymając się za ręce — od Lwowa do Kijowa, z radością odnotowali próbę sił narodowych, by ponownie zebrać się razem przy pomniku T. Szewczenki oraz na Placu Sofijskim, ustawiając się w symboliczny łańcuch wzdłuż tej trasy, co uosabia narodowe zmagania, wydarzenia i uroczystości minionego dziesięciolecia i, mamy nadzieję, zapoczątkowuje formowanie narodowej „prawicy”. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki oraz przewodniczący zarządu, deputowany ludowy Pawło Mowczan, w szczególności, dołożyli niemało starań, aby dzień 22 stycznia stał się świętem ogólnonarodowym — Dniem Jedności. Wszyscy, którzy nie mieli przepustki do Opery Narodowej, zostali zaproszeni do centrum kultury „Ukraiński Dom”, gdzie odbył się wielki uroczysty koncert. I chociaż w sali, jak to mówią, nie było gdzie szpilki wcisnąć, miejsca starczyło dla wszystkich — i kijowian. Po raz pierwszy na Ukrainie Dzień Jedności, dzień złączenia ziem zachodnich z macierzystymi ziemiami ukraińskimi, świętowano na szczeblu oficjalnym. 22 stycznia 2000 roku Prezydent Ukrainy Ł. D. Kuczma wraz z premierem Wiktorem Juszczenką, przedstawicielami najwyższego kierownictwa państwa podczas obchodów tej doprawdy wiekopomnej daty złożył kwiaty pod pomnikiem T. Szewczenki, a w Operze Narodowej odbył się wielki oficjalny wieczór z udziałem wysokich dostojników. LIST OTWARTY DO PREZYDENTA UKRAINY LEONIDA DANYŁOWYCZA KUCZMY Wielce Szanowny Panie Prezydencie! Członkowie Proświty oraz społeczność literacka Rówieńszczyzny są głęboko zaniepokojeni stanem spraw w przestrzeni informacyjnej państwa, a także w dziedzinie kultury i drukarstwa książkowego. Przykro nas poraża to, że z półek księgarń i regałów bibliotek znika książka ukraińska, a kioski z gazetami są przepełnione rosyjskojęzyczną produkcją, często gęsto wątpliwej jakości i antyukraińską w treści. Odnosi się wrażenie, że Prezydent, Rząd i Rada Najwyższa obojętnie obserwują, jak aktywnie narzucana jest obca nam moralność, głoszona rozpusta, poniżana cześć i godność Ukraińców. Brak kontroli ze strony Rządu w tych sferach zrodził w społeczeństwie szereg negatywnych procesów, które dotykają naszą godność narodową. Nie możemy pogodzić się z tym, że Ukraińcy Wschodu i Południa nie są w stanie zrealizować swojego konstytucyjnego prawa do nauczania dzieci w języku ojczystym, czytania książek, gazet, czasopism, słuchania radia i audycji telewizyjnych w języku narodu tytularnego. Ukraińcom na Ukrainie przypisano rolę gości we własnym domu. Lecz szczytem cynizmu i wyższości wobec Ukraińców stała się noc z 31 grudnia na 1 stycznia w Ukraińskiej Telewizji. Po noworocznym Orędziu Prezydenta do narodu ukraińskiego Pierwszy kanał narodowy, drugi kanał i kanał „Inter” rozpoczęły masową obróbkę ukraińskiego widza. Do samego rana narzucano nam programy rozrywkowe prawie wyłącznie rosyjskich i przeważnie bezdarnych artystów. A prowadzący pierwszego kanału Wasyl Kłymczuk pojechał nawet do Moskwy, żeby pokazać nieudolnym Ukraińcom noworoczne życzenia „gwiazd” rosyjskiej estrady i show-biznesu. I wszystko to działo się na tle pochłaniania ukraińskiej słoniny i popijania jej szampanem. Czujecie podtekst? A co z ukraińskim widzem? On, bez wątpienia, poczuł poniżenie i swoją niższość. Lecz godzić się z tym nie zamierza. To, co stało się w noc sylwestrową, to głęboko przemyślana akcja, skierowana zarówno przeciwko kulturze ukraińskiej, jak i przeciwko Państwu Ukraińskiemu. I została ona zrealizowana przez kierownika Ukraińskiej Telewizji Wadyma Dołhanowa. Dlatego zwracamy się do Pana, Panie Prezydencie, z prośbą o wydanie polecenia przeprowadzenia przerejestrowania wszystkich środków masowego przekazu, wydawnictw, pozbawienia licencji tych z nich, które posługują się nieukraińskim językiem i prowadzą działalność antyukraińską. Uważamy za celowe przeniesienie kanału „Inter” na język ukraiński, aby Ukraińcy, rozproszeni na przestrzeni poradzieckiej, mieli informacje o Ukrainie w języku ojczystym. Wymaga reformowania i zmian kadrowych pierwszy kanał telewizji — powinien być on wyłącznie ukraiński zarówno pod względem treści i języka, jak i formy. I jeszcze jedno. Ukraina nie powinna karmić rosyjskojęzycznych i bezdarnych sywochów, serdiuczek i królików. Prosimy Pana, Panie Prezydencie, o natychmiastowe zwolnienie Wadyma Dołhanowa ze stanowiska kierownika Ukraińskiej Telewizji jako osoby, która wyrządziła wielką szkodę sprawie narodowego i kulturowego odrodzenia narodu ukraińskiego. Wierzymy, że znajdzie Pan w sobie siły, by przezwyciężyć ten straszny kryzys, który powstał w duchowym i kulturowym życiu społeczeństwa ukraińskiego. I. KUZMUK, przewodniczący zarządu Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki S. SHMORHUN, przewodniczący Rówieńskiej obwodowej organizacji Narodowego związku pisarzy Ukrainy Przy Świętej Zofii Na koncercie
Tłumaczenie maszynowe
Zapoznawszy się z «Uchwałą Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji «Państwowość języka a problemy optymalizacji stosunków językowych na Ukrainie» z 22.12.1999 roku, artykułem Ołeksija Daszkowskiego «Europejska Karta języków regionalnych mniejszości: za i przeciw» oraz «Otwartym listem do deputowanych Wierchownej Rady» Anatolija Pohribnoho, Rejonowe Zrzeszenie «Proświty» z Buczaczczyzny w obwodzie tarnopolskim w pełni popiera autorów oraz uchwałę konferencji; prosimy i zalecamy uczynić wszystko, co możliwe, aby powrócić do tej kwestii i uchylić ustawę Wierchownej Rady «O ratyfikacji Europejskiej Karty języków regionalnych lub języków mniejszości», wniesioną przez deputowanych ludowych H. Popowa, I. Popescu i innych, ponieważ ratyfikacja nastąpiła z naruszeniem norm regulaminu Wierchownej Rady oraz Konstytucji Ukrainy. Gdzie coś takiego widziano, aby deputowani swojego państwa wystąpili przeciwko jego językowi państwowemu, stawiając go w jeszcze gorszych warunkach, niż istnieją obecnie. Wierzymy, że rozum weźmie górę i zostanie przyjęta realna ustawa o Karcie, albo zostanie ona w ogóle zniesiona.
R. PASYMOK, przewodniczący Buczackiego Rejonowego Zrzeszenia «Proświta» im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tym zadaniem i rusza do Wiednia, a potem do Pragi, gdzie znajdowała się ukraińska emigracja. Starając się być bliżej Ojczyzny, S. Czerkasenko w 1923 roku przenosi się do Użhorodu, ówczesnej stolicy Rusi Podkarpackiej. Los znów zwiąże go z M. Sadowskim, który stanął na czele proświtiańskiego teatru na Zakarpaciu. Pracując jako referent teatralny Towarzystwa «Proświta» do 1929 roku, pisarz uczestniczy w miejscowym życiu kulturalnym, teatralnym i literackim. Doświadczywszy prześladowań, poeta wyjeżdża do Czech, osiedla się na obrzeżach Pragi, gdzie upłynęły jego ostatnie lata życia, zatrute czarnymi wieściami o Hołodomorze i represjach na Ukrainie. Zmarł w 1940 roku. S. Czerkasenko został pochowany na cmentarzu praskim. Obok — groby O. Olesia, S. Husowej, W. Niemirowicza-Danczenki. Nam, potomkom, pozostały wspaniałe zbiory poezji, dramaty, proza, publicystyka, satyra, krytyka literacka, dziennikarstwo, pedagogika. Dążąc do tego, by niesłusznie zapomniane imiona powróciły do Ojczyzny, do rodzinnego kraju, proświtianie Nowobużża rozpoczynają pracę nad upamiętnieniem pamięci Spirydona Fedosijowycza Czerkasenki. W planie przyjętym na konferencji sprawozdawczej — utworzenie muzeum wybitnego rodaka, nadanie imienia tego poety ulicy, przy której mieszkał, nadanie imienia poety kolegium, dawnemu seminarium nauczycielskiemu, w którym się uczył. Na razie niezrealizowanym marzeniem pozostaje postawienie pomnika S. Czerkasence przez wdzięcznych mieszkańców miasta, którzy już uświadamiają sobie swój udział w historii i chwale Ukrainy. W. HAŁUSZCZENKO, przewodniczący rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, wykładowca kolegium
Zdjęcie I. Jaićkiego
Tłumaczenie maszynowe
29 stycznia 2000 r. m. Kijów My, uczestnicy licznego wiecu, zgromadzeni w kolejną rocznicę na grobie młodych Bohaterów spod Krut, którzy w 1918 roku oddali swoje życie za wolność Ukrainy, chylimy głowy przed heroizmem młodzieży, która swoim czynem potwierdziła siłę i moc ukraińskiego ducha. Mamy nadzieję, że ta wielka Miłość do Ukrainy, która ich inspirowała, stanie się duchową podstawą życia ukraińskiego społeczeństwa. Czcząc pamięć Bohaterów spod Krut, wzywamy: 1. Do poparcia reformatorskich działań Prezydenta Ukrainy oraz Premiera Ukrainy, skierowanych na społeczno-gospodarczy postęp państwa, poprawę życia narodu ukraińskiego, umocnienie ukraińskiej państwowości. Zwracamy się do Prezydenta oraz Rządu Ukrainy z propozycjami: — zintensyfikować patriotyczne wychowanie młodzieży na heroicznych przykładach ukraińskiej historii, w szczególności Bohaterów spod Krut; — stanowczo i konsekwentnie prowadzić politykę konsolidacji i jednoczenia ukraińskiego społeczeństwa poprzez umacnianie języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego; — w ciągu tego roku zwrócić narodowi ukraińskiemu jego duchowe świętości — Ławrę Kijowsko-Peczerską oraz Ławrę Poczajowską; — specjalnym Ukazem ustanowić 29 stycznia Dniem Odwagi i czczenia pamięci Bohaterów spod Krut z wpisaniem go do kalendarza dat narodowych. Radzie Najwyższej Ukrainy: — uznać żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii za stronę walczącą, która walczyła o wolność Ukrainy. Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej: — zmienić nazwę ulicy Powstania Styczniowego w rejonie peczerskim na ulicę Bohaterów spod Krut; — w ciągu roku zmienić nazwy ulic, placów, instytucji, nazwanych imionami przywódców rosyjskiego szowinizmu i reżimu totalitarnego, usunąć symbolikę nieistniejącego państwa. na nasze miasteczko — choć to na Południu i prowincja! Seminarium rozpoczęło swoją działalność od 1874 roku. Do 1917 roku przygotowano w nim ponad tysiąc nauczycieli szkoły podstawowej. Z jego murów wyszli tacy działacze oświaty, pedagogiki oraz literatury ukraińskiej, jak J. Czepiha-Zełenkewycz, założyciel i wydawca pierwszego na Ukrainie czasopisma pedagogicznego «Switło» — H. Szerstiuk. Ukończył to seminarium także nasz niesłusznie zapomniany poeta-ziomek, pisarz, dramaturg Spyrydon Czerkasenko. Wszystko to przeczy znanej tezie o tym, klubu była, niestety, nieżyjąca już kierowniczka biblioteki, członkini Towarzystwa «Proświta» Ludmyła Mykołajiwna Kostiuk. W wyjazdowych posiedzeniach klubu brała udział pracownica biblioteki L. Demydenko z własnymi kompozycjami literackimi. Zwracając się do ludzi, wykładowca kolegium O. Żmurko zawsze budzi w nich iskierkę nadziei na godne życie w odnowionej Ukrainie. A takie posiedzenia kończą się koncertem ukraińskiej pieśni, przygotowanym przez wykładowców i studentów miejscowego kolegium pedagogicznego. Słuchaczom zapadły w pamięć występy wykładowców W. Kornafel, T. Bektejewej, P. Antonowej, S. Mołczanowej, małżeństwa Dżumyg, pieśni w wykonaniu studenta kolegium pedagogicznego W. Szumskiego, młodych proświtianek Oksany Kornafel oraz Ołeksandry Kotlarowej. W ciągu roku proświtianie odbyli ponad dziesięć wyjazdów do miejskich kolektywów pracowniczych oraz na wieś z wykładami i koncertami. «Proświta» przygotowała i przeprowadziła spotkania z mikołajowskim śpiewakiem i kompozytorem W. Małychinem. Wspólnie z władzami rejonowymi wykonano wielką pracę nad stworzeniem pamiątkowego płaskorzeźby T. H. Szewczenki, której autorem jest zasłużony artysta Ukrainy, rzeźbiarz J. Makuszyn. Na odsłonięciu granitowego pomnika poety w dniu Niepodległości Ukrainy obecni byli przewodniczący obwodowego zjednoczenia Towarzystwa «Proświta» M. Zahorodnij oraz mikołajowski poeta Wałerij Bojczenko. Przeglądając dokumenty, rozmawiając z krajoznawcami, spojrzeliśmy na nowo na nasze stepowe miasteczko. W ostatniej ćwierci XIX wieku Nowy Buh nie bardzo różnił się od nowo powstałych południowych miast Odessy i Mikołajowa. I właśnie wtedy na Południu pojawiła się potrzeba nauczycielskich klas początkowych. Dlatego, gdy stanęło pytanie, gdzie otworzyć seminarium nauczycielskie, wybór władz padł że Południe było pozbawione zarówno kulturalnej, jak i narodowej tradycji. Bardzo komuś zależało w czasach radzieckich, żeby tak właśnie było. Pod koniec XIX wieku w Nowym Buhu mieszkało około 18 tysięcy mieszkańców, tworzono placówki kultury i oświaty. W 1898 roku zaczęła działać szkoła parafialna, przekształcona z czasem w dwuklasową ministerialną. Rok później gazeta «Odesskije nowosti» donosiła, że czytelnia nowobuzka działa. Na początku XX wieku mieszczanie mieli trzy teatry. Jeden — przy seminarium nauczycielskim, dwa miejskie. Letni teatr miejski mieścił 800 widzów. Wystawiano sztuki z klasyki ukraińskiej. W 1913 roku teatr wyjeżdżał nawet na występy po Chersońszczyźnie. Wystawiono dwie sztuki według dramatów Spyrydona Czerkasenki. Działał chór, odbywały się koncerty skrzypków, wokalistów. W mieście działało sześć cerkwi, synagoga, cerkiew seminaryjna, kościół, biblioteka. W latach 1905—1907 aktywnie działała Mikołajowska «Proświta», zorganizowana przez M. Arkasa (1852—1909), ukraińskiego kompozytora, a także autora pierwszej na Ukrainie «Historii Ukrainy-Rusi» w języku ukraińskim. Pod kierownictwem M. Arkasa Towarzystwo rozwinęło dość owocną pracę, pomimo bezlitosnego samowładczego systemu «przeciągania spraw», nękania i prześladowań oraz niezrozumienia mikołajowskich mieszczan, którzy jeśli nawet nie potępiali, to bardzo bali się okazywać jakiekolwiek wyraźne sympatie do ukraińskiej kultury i języka. Proświtańska tradycja naszego miasta jest związana z imieniem Spyrydona Fedosijowycza Czerkasenki, który przysłużył się «Proświcie», pracując w teatrze Sadowskiego. W 1918 roku Czerkasenko układa czytanki dla ukraińskich szkół. Już rok, jak w rejonie nowobuzkim działa zjednoczenie Ogólnoukraińskiego towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. W grudniu 1998 roku grupa inicjatywna w składzie O. Repichowycz, O. Żmurko, I. Kornafel, A. Myronenko, S. Kuzmenko, W. Bondar przeprowadziła zebranie założycielskie, na którym, wśród spraw organizacyjnych, określono główne kierunki pracy. W krótkim czasie utworzono klub szewczenkowski przy bibliotece rejonowej. Pierwsze posiedzenie poświęcono 185. rocznicy urodzin Kobziarza. Duszą PRZYCZYNIENI DO HISTORII
Tłumaczenie maszynowe
W 1999 roku minęło 100 lat od urodzin ojca Wasyla Melnyka (literacki pseudonim Limnyczenko) — poety, prozaika, działacza Proświty, społecznika. Urodził się we wsi Nebylowa na Iwano-Frankiwszczyźnie. Jego działalność duszpasterska była związana z Ziemią Tarnopolską. W 1923 roku został wyświęcony na kapłana i skierowany jako proboszcz do Zarwanicy na Terebowelszczyźnie. W 1926 roku Wasyla Melnyka przeniesiono na parafię we wsi Zwenyhorod koło Buczacza. Do parafii należała także wieś Zelene, gdzie pracował do wiosny 1944 roku. Oprócz wypełniania obowiązków duszpasterskich był aktywnym działaczem Proświty. Brał czynny udział w pracy pierwotnych ognisk «Proświty» we wsiach swojej parafii, a przez dziewięć lat kierował nawet Buczacką powiatową filią Towarzystwa. Gdy radzieckie wojska zbliżyły się do Galicji, wraz z rodziną wyjechał na Łemkowszczyznę, a stamtąd na Słowację i przez Czechy do Niemiec, gdzie pracował do ostatnich dni swojego życia. Wasyl Melnyk zmarł 8 marca 1949 roku i został pochowany w Monachium. Na propozycję obwodowego towarzystwa «Związku Ukrainek» (przewodnicząca Maria Hromiak), przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wasyl Kołomyjczuk wydał zarządzenie o uczczeniu w obwodzie jubileuszu poety. W szczególności przewidziano zapoznanie szerokiej opinii publicznej z życiem, twórczością i działalnością społeczną jubilata: audycje telewizyjne i radiowe, artykuły i szkice w periodykach, które naświetlałyby życie, pracę, działalność społeczną i twórczość poety. A także organizację naukowo-praktycznych konferencji i uroczystych akademii. Te działania mają szczególne znaczenie, ponieważ imię Wasyla Melnyka w latach moskiewsko-bolszewickiej okupacji Ukrainy znane było nielicznym, świadomie przemilczano je i było zakazane. Przylepiono mu etykiety: «zdrajca ojczyzny», «zajadły wróg narodu», «ukraiński burżuazyjny nacjonalista»... A jak imię ojca Wasyla Melnyka wraca na Ukrainę? Jego syn Andrij, obecnie obywatel USA (Chicago), przekazał osobiste archiwum ojca do Instytutu Literatury AN Ukrainy (Kijów) oraz środki na wydanie jego książek. Lilia Hromiak opracowała je i przygotowała do druku, a tarnopolskie wydawnictwo «Aston» wydało książkę «Odnaleźć siebie w życiu» (1997). Niedawno ukazała się powieść dla młodzieży «Wierchowyniec» (1999). W Tarnopolu odbyła się naukowo-praktyczna konferencja poświęcona jubileuszowi W. Melnyka. Wszechstronnie naświetliła ona życiowy i twórczy szlak oraz działalność społeczną sławnego rodaka. Uczestnicy konferencji obejrzeli wystawę pierwodruków, licznych rękopisów, fotografii i listów ojca Wasyla Melnyka-Limnyczenka. Konferencje, akademie i inne uroczystości odbywały się na Buczaczczyźnie oraz w rodzinnej miejscowości W. Melnyka, na Kałuszczyźnie na Iwano-Frankiwszczyźnie.
Bohdan HOŁOWYN, zasłużony pracownik oświaty ludowej Ukrainy, członek Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Ukraiński Ruch Ludowy oraz frakcja parlamentarna Ludowego Ruchu Ukrainy zwracają się z apelem o podjęcie najstanowczych działań w celu powstrzymania ludobójstwa narodu czeczeńskiego ze strony Federacji Rosyjskiej. Na oczach cywilizowanego świata dokonuje się straszliwa zbrodnia przeciwko ludzkości i człowieczeństwu: barbarzyńskimi metodami wyniszcza się cały naród jedynie za to, że od wieków dąży do tego, by być gospodarzem na swojej historycznej ziemi, i nie chce godzić się z wielowiekowym poddaństwem wobec Rosji. Wojna przeciwko Czeczenii ma charakter totalny: w gęsto zaludnionych rejonach stosuje się gazy i bomby próżniowe zakazane międzynarodowymi konwencjami, a także systemy artyleryjskie „grad”, „huragan” i inne rodzaje uzbrojenia. Konsekwencją tego są ogromne ofiary wśród ludności cywilnej. Okrucieństwo i cyniczne metody prowadzenia działań bojowych przez Rosję nie mają żadnego usprawiedliwienia. Setki tysięcy uchodźców zimą wygnano z domów, skazano na powolne męczeńskie wymieranie. Wszyscy mężczyźni w wieku od 10 do 65 lat zostali ogłoszeni bojownikami i terrorystami. Rosyjskie środki masowego przekazu prowadzą również wojnę informacyjną. Ideologicznemu oddziaływaniu poddawana jest ludność Rosji oraz ludność sąsiednich państw — członków WNP, na terytorium których dla szowinistycznej rosyjskiej propagandy nie ma żadnych ograniczeń. W ten sposób rosyjskie środki masowego przekazu podsycają waśnie międzynarodowe i szerzą ideologię rasizmu. Skala zbrodni rosyjskiej wojskowości, cierpienie i udręka narodu czeczeńskiego są tak wielkie, że w żadnym wymiarze nie mogą być uważane za wewnętrzną sprawę Rosji. Brak zdecydowanego oporu wobec agresora ze strony społeczności międzynarodowej może świadczyć jedynie o tym, że świat pogrąża się w globalnej katastrofie humanizmu. Ludzkość nie ma prawa zachowywać spokoju i być obojętnym świadkiem wyniszczania narodu czeczeńskiego. Historia zna wiele przykładów, kiedy brak oporu wobec agresora, dążenie do zaspokojenia jego żądań prowadziły do katastrofalnych skutków dla narodów. Zajęcie Austrii, rozbiór Czechosłowacji, pakt Mołotow-Ribbentrop doprowadziły do II wojny światowej. Działania wojskowe ZSRR na Węgrzech w 1956 roku, w Czechosłowacji w 1968 roku i wreszcie w Afganistanie w 1979 roku świadczą o straszliwej tradycji, która, niestety, nie ustała wraz ze zmianą przez Rosję swoich granic i swojej nazwy. Wzywamy Państwa do podjęcia najstanowczych działań w celu ratowania narodu czeczeńskiego.
Jurij KOSTENKO, przewodniczący Ukraińskiego Ruchu Ludowego
Tłumaczenie maszynowe
Do Przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, pana M. P. Butki. Kopie: Prezydentowi Ukrainy, panu Ł. D. Kuczmie; Premierowi Ukrainy, panu W. A. Juszczence. Zdjęcie Andrija Czekanowskiego. Jak się dowiedzieliśmy, do obwodowej administracji państwowej zwrócili się poszczególni przedstawiciele jednostek wojskowych Czernihowa z propozycją utworzenia w mieście „świątyni wojskowej” w celu prowadzenia pracy wojskowo-patriotycznej i wychowawczej z młodzieżą oraz żołnierzami. Podobny pomysł nie jest zły, ale szereg okoliczności budzi w nas zdziwienie i oburzenie. Po pierwsze, proponuje się otwarcie tej „świątyni wojskowej” pod jurysdykcją Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, podległego Patriarchatowi Moskiewskiemu. Wydaje się, że autorzy tego pomysłu stracili jakikolwiek zdrowy rozsądek i poczucie odpowiedzialności. Dziś dla nikogo nie jest tajemnicą, że UKP Patriarchatu Moskiewskiego w planie ideologicznym faktycznie jest filią Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego na Ukrainie i broni geopolitycznych interesów sąsiedniego państwa. Pojawienie się w armii księży tego Kościoła, jak ostrzegają niektórzy deputowani Rady Najwyższej, stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. Czy rząd cywilizowanego suwerennego kraju świata, który rzeczywiście dba o wzmocnienie swoich sił zbrojnych, bezpieczeństwo obywateli i zachowanie państwowości, zgodziłby się powierzyć wojskowo-patriotyczne wychowanie młodzieży religijno-ideologicznemu ośrodkowi innego państwa?! Ale, jak widzimy, dziś w niepodległej Ukrainie niektórzy przedstawiciele obwodowej władzy państwowej pielęgnują marzenie o przekazaniu sprawy zdolności obronnych w ręce centrum religijnego Rosji — Patriarchatu Moskiewskiego. Po drugie, inicjatorzy otwarcia „świątyni wojskowej” wysunęli roszczenia do cerkwi św. Katarzyny, która od dłuższego czasu jest wykorzystywana jako muzeum. Pewni przedstawiciele struktur władzy są gotowi już teraz, najprawdopodobniej bez pańskiej wiedzy, pozytywnie rozstrzygnąć kwestię przekazania tej świątyni Patriarchatowi Moskiewskiemu. W tym samym czasie ci sami urzędnicy od wielu lat ignorują istniejącą i prawnie zarejestrowaną wspólnotę kozacką UKP Patriarchatu Kijowskiego, w skład której weszli także członkowie Prawosławnego Bractwa św. apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego oraz inteligencja miasta Czernihowa. Zatem powstaje wrażenie, że obwodowa administracja państwowa daje pierwszeństwo przedstawicielom zagranicznego centrum religijnego, przyznając im nieograniczone prawa w otrzymywaniu pomieszczeń kościelnych. Pozostaje niejasne, jakie podstawy prawne pozwalają władzy lekceważyć prawa obywateli Ukrainy należących do UKP Patriarchatu Kijowskiego. Przecież zgodnie z Konstytucją Ukrainy i ustawami naszego państwa UKP Patriarchatu Moskiewskiego oraz inne oficjalnie zarejestrowane wyznania religijne mają równe prawa. Budzi zdziwienie, dlaczego cerkiew św. Katarzyny nie jest przekazywana prawnie zarejestrowanej wspólnocie kozackiej UKP Patriarchatu Kijowskiego, tym bardziej że zgodnie z dekretem Prezydenta to właśnie ukraińskie kozactwo, które od dawna było ostoją państwowości, opiekuje się wojskowo-patriotycznym wychowaniem młodzieży? W swoim przemówieniu na uroczystej Akademii, poświęconej 2000-leciu Narodzenia Chrystusa, Prezydent Ukrainy Ł. D. Kuczma jednoznacznie ogłosił, że na Ukrainie powinien istnieć jedyny Kościół Prawosławny i państwo będzie sprzyjać procesom jednoczeniowym w ukraińskim prawosławiu. Brutalnie lekceważąc ustawowe prawa obywateli Ukrainy należących do UKP Patriarchatu Kijowskiego, niektórzy urzędnicy i funkcjonariusze, którzy zapewniali zwycięstwo antypaństwowych sił w minionych wyborach prezydenckich w obwodzie czernihowskim, podsycają konfrontację, prowokują konflikty międzywyznaniowe i w ten sposób zrywają proces dialogu międzykościelnego. Prosimy Pana, aby daną Panu władzą wtrącił się Pan w ten proces i zakończył zgubną praktykę dyskryminacji Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, niezwłocznie dołożył wszelkich starań dla pozytywnego rozwiązania kwestii przekazania cerkwi św. Katarzyny prawnie zarejestrowanej wspólnocie, która, nawiasem mówiąc, od wielu lat zabiega o tę świątynię i przeprowadza w niej jednorazowe autoryzowane nabożeństwa. To przyczyni się do wzmocnienia ukraińskiej państwowości, konsolidacji społeczeństwa, wychowania prawdziwych patriotów dla ukraińskiej armii. W celu zapoznania szerokiej opinii publicznej Ukrainy z tym palącym problemem, który ma znaczenie ogólnopaństwowe w świetle tworzenia jedynego Kościoła Prawosławnego, upubliczniamy ten list w środkach masowego przekazu. Cerkiew Przemienienia Pańskiego (Nieżyn, 1757). O. KOWALCZUK, przewodniczący regionalnego komitetu ochrony ukraińskiego prawosławia, doktor nauk filologicznych, profesor. O. ASTAFIEW, przewodniczący Nieżyńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, doktor nauk filologicznych. M. ASTAFIEWA, członkini regionalnego Komitetu ochrony ukraińskiego prawosławia, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, docent. W. JEMELIANOW, przewodniczący Nieżyńskiego Towarzystwa „Memoriał”, historyk. Protojerej Serhij CZEZYN, dziekan okręgu nieżyńskiego i nosiwskiego UKP Patriarchatu Kijowskiego, proboszcz soboru katedralnego Wszystkich Świętych w Nieżynie. Ksiądz Ołeksandr MOROZOW, członek Nieżyńskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, historyk.
Tłumaczenie maszynowe
Czarującą wysepką duchowości, która we wszystkie strony rozsiewa światło wieloaspektowej i szczodrej, dumnej i niepokonanej ukraińskiej duszy, jest w Kołomyi amatorski chór ludowy towarzystwa «Proświta», który narodził się na potężnej fali narodowego uniesienia w październiku 1989 roku. Jego założycielami byli profesjonalni muzycy, wykładowcy Kołomyjskiej Szkoły Pedagogicznej: Wasyl Melnyk, Roman Chimej, Mychajło Hryniuk oraz nauczyciel muzyki w szkole średniej Lubomyr Hrabec, z inicjatywy nowo utworzonego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (jego pierwszy przewodniczący Ihor Dowhaniuk). Dążenie do czynienia wielkiej sprawy — budzenia pamięci historycznej ludzi, odradzania najlepszych tradycji narodu ukraińskiego, walki o przywrócenie językowi ukraińskiemu należnego miejsca w społeczeństwie poetyckim słowem i patriotyczną pieśnią — to główny cel chóru proświtańskiego. Uczestnikami chóru zostali entuzjaści — ludzie w różnym wieku, różni pod względem przygotowania muzycznego i profesji, których połączyła idea narodowa oraz dążenie do utrwalania państwowości Ukrainy i kształtowania świadomości narodowej Ukraińców. I chociaż minęło zaledwie 10 lat od czasu jego założenia, dorobek twórczy jest znaczący — około 200 utworów pieśniarskich w repertuarze. Z nich: duchowe — 55, patriotyczne — 31, ludowe liryczne — 24, a także utwory do słów Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Izydora Worobkiewicza oraz innych autorów. Należy wyróżnić Liturgię B-dur M. Hajworonskiego, kantatę D. Siczynskiego «Minęły lata młode» do słów T. Szewczenki, która po raz pierwszy zabrzmiała w Kołomyi na święcie szewczenkowskim 9 marca 1990 roku, «Marsz żałobny» M. Łysenki do słów Łesi Ukrainki, «Testament» T. Szewczenki, muzyka M. Werbyckiego, «Modlitwę» z opery S. Hułaka-Artemowskiego «Zaporożec za Dunajem». Ponad 300 koncertów dał oryginalny zespół, który w 1993 roku został uhonorowany tytułem ludowego. Chór jako pierwszy w 1990 roku wykonał hymn narodowy «Jeszcze nie umarła Ukraina», który w tamtym czasie był jeszcze zakazany przez władze. Ukraińską pieśnią, której, niczym kwiatu wolności, nie da się zamknąć za kratami ani rozstrzelać, kołomyjscy proświtańcy wzywali do przywrócenia sławy kozaków podczas obchodów 500-lecia Siczy Zaporoskiej mieszkańców Odessy, Mikołajowa, Chersonia, Zaporoża, Nikopola oraz dziesiątek miast i wsi Południa Ukrainy w 1990 roku. Poruszające były spotkania uczestników chóru podczas kampanii edukacyjnej w przededniu Ogólnoukraińskiego referendum 1991 roku z górnikami Doniecka, Makiejewki, Toreza, Ługańska oraz uczniami i nauczycielami ukraińskich szkół. Na całe życie zapamięta się występ chóru w Kijowie, kiedy podnoszono naszą niebiesko-żółtą flagę nad budynkiem Rady Najwyższej w 1991 roku. Patriotyczne i duchowe pieśni kołomyjskich proświtańców brzmiały podczas poświęcenia symbolicznych mogił bojownikom o wolność Ukrainy we wsiach rejonu kołomyjskiego, w dniach obchodów 750-lecia Kołomyi, otwarcia pomników Stepana Bandery (1991) i Tarasa Szewczenki (1993), 400-lecia Unii Brzeskiej (1996), na tematycznych konkursach pieśni ukraińskiej, podczas różnych uroczystych wydarzeń na Kołomyjszczyźnie, w Iwano-Frankiwsku, w Czerniowcach, w Werchowynie, we wsiach sąsiednich rejonów. Do swojego 10-letniego jubileuszu, który uczczono 12 grudnia 1999 roku w Kołomyjskim Domu Ludowym uroczystym koncertem sprawozdawczym, chór ludowy «Proświta» podszedł ze znacznymi sukcesami w rozwoju ilościowym i profesjonalnym. Na scenę Domu Ludowego wyszło 60 śpiewaków, którzy swoim śpiewem a cappella oczarowali publiczność. Sala i balkon były przepełnione miłośnikami ukraińskiej pieśni. Wszyscy z wielkim zachwytem przez trzy godziny słuchali pieśni chóralnych, występów solowych oraz gratulacji od organizacji społecznych, struktur władzy, duchowieństwa i przedstawicieli prywatnych przedsiębiorstw, zespołów chóralnych i tanecznych. Wielka w tym zasługa niezmiennego kierownika i dyrygenta chóru Romana Chimeja, który niestrudzenie pracuje nad doskonaleniem śpiewu chóralnego i nad wypracowaniem u każdego śpiewaka profesjonalnego kunsztu, a także dobiera niezbędny repertuar do programu koncertowego, dokonuje opracowań muzycznych pieśni na wielogłosowe brzmienie a cappella. Oprócz naszego chóru, R. Chimej kieruje jeszcze amatorskim chórem «Proświta» we wsi Kornycz i udziela pomocy metodycznej wiejskim zespołom chóralnym rejonu kołomyjskiego. Przez ostatnią dekadę powstało wiele zespołów chóralnych we wsiach Kołomyjszczyzny i w samej Kołomyi przy oddziałach Towarzystwa «Proświta», ale największym był i pozostaje chór ludowy «Proświta» przy Domu Ludowym miasta Kołomyi, którym kieruje Roman Chimej. Mykoła ŻYBAK, członek zarządu Kołomyjskiego Miejsko-Rejonowego Towarzystwa «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Odbyło się zebranie sprawozdawczo-wyborcze Kerczeńskiej organizacji miejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Wysłuchano sprawozdania przewodniczącego Towarzystwa Zacharija Kowaliuka. Wystąpiło dziewięciu członków organizacji. Zebranie oceniło pracę zarządu w okresie sprawozdawczym jako zadowalającą. Na przewodniczącego organizacji na kolejne dwa lata ponownie wybrano Zacharija Kowaliuka. Wybrano zarząd oraz komisję rewizyjną Towarzystwa. W zebraniu wziął udział i wystąpił zastępca przewodniczącego, sekretarz odpowiedzialny Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Serhij Sawczenko. Nasz kor. WIECZNA PAMIĘĆ Centralny zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, wszyscy proświcianie głęboko smucą się z powodu ciężkiej straty — przedwczesnej śmierci wieloletniego więźnia politycznego, poety, znanego polityka Anatolija LUPYNOSA i wyrażają szczere kondolencje rodzinie oraz bliskim zmarłego.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
przypomina coś podobnego, tyle że z istotną różnicą: w przypadku akademika stan przedśmiertny i samopoczucie zapisywali jego pomocnicy, a w przypadku poety Borysa Necherdy robił to on sam. I, sądząc po wierszach, proces był intensywny, długotrwały i bolesny. Był to twórczy i moralno-estetyczny wyczyn poety. Jeśli rozpatrywać «Ostatnią książkę» jako swego rodzaju kardiogram, to wyraźnie zarejestrowane są na nim zdrowie duchowe, filozoficzno-stoicki sceptycyzm i mądre samobiczowanie z globalną ironią, dotyczącą spraw i zjawisk historycznych, społecznych i politycznych. W tekstach i podtekstach książki jest «rozlana» afirmująca życie, wszechogarniająca «substancja poezji», zdolna łamać czarne ramki i pokonywać czas kalendarzowy, gotowa pobudzić współrodaków do tego, by rozcięli «na amen zawiązany euroazjatycki węzeł Gordyjski». Najwyraźniej w czarne ostatnie dni narodowy poeta myślał o tym, co dręczyło go już w młodości, gdy pisał na początku lat 60.: O koronowana Rosjo! — Bicz i piernik w ręku... Lecz po drogach siekiery sieją nią oślepli śpiewacy. Niedarmo też wiersz «Dowolny komentarz do «Słowa o wyprawie Igora», skąd wziąłem wers o «węźle Gordyjskim», kończy się wieloznacznym kalamburem: Bo wszystko reszta — to koza nostra i zaczepny Nostradamus. Sądząc po wielu wierszach, w dramatyczne chwile swojego gasnącego, lecz nieskorzonego chorobą życia
Tłumaczenie maszynowe
Nie trzeba zapominać, że dla narodu, być może, niebezpieczniejsze jest poddanie się duchowemu podbojowi, aniżeli podbojowi siłą broni. Oto dlaczego nowa świadomość zwraca się w pierwszej kolejności ku porządkowi i obowiązkowi, i tym wspaniałym klasycznym właściwościom, które stały się wyższymi przejawami francuskiego ducha, nadaje ona wolność. G. Apollinaire. „Nowa świadomość i poeci” „Historia literatury ukraińskiej XX wieku” ogólnie pozytywnie, z rozumieniem sytuacji społecznej, ocenia twórczość poetów, którzy przyszli do literatury ukraińskiej w latach 70.: „Ogólnie, pomimo wszystkich znanych przeszkód dla rozwoju literacko-artystycznego w latach 70., literatura ukraińska miała wtedy ilościowo dość potężną przypływową falę poetycką... Zbiory młodego pokolenia lat 70., w szczególności takich utalentowanych jego przedstawicieli, jak W. Załuliwiter, D. Iwanow, N. Biłocerkoweć, A. Kyczynski, S. Majdanska, L. Hołota, D. Kremiń, W. Osadczyj, R. Cziłaczawa, zaświadczają o kształtowaniu się u każdego z tych poetów cech indywidualnego stylu zarówno w wyborze tematu, jak i w osobliwościach obrazowego postrzegania rzeczywistości...”. Zaznaczano również, że: „Anatolij Kyczynski problem duchowej pełności lirycznego bohatera poetycko rozwiązuje na materiale pejzażu...”. Dzisiaj, kiedy mówimy o twórczości tak oryginalnego poety-liryka, podobna ocena nas nie zadowala. I nie ma w tym nic dziwnego — czas wniósł swoje korekty, poezja Anatolija Kyczynskiego stała się wyrazistsza, ważniejsza, uwydatniła się kosztem orientacji artystycznych, doświadczenia życiowego... Jednym słowem, mamy w naszej literaturze taki fenomen, jak poetycki wszechświat Anatolija Kyczynskiego, który ma i indywidualny styl, i swój niepowtarzalny głos. Poetyka Anatolija Kyczynskiego — to wykwintna, galantna (rzadziej ekstrawagancka) forma, która charakteryzuje się emocjonalną pełnią struktury wiersza, świeżą metaforyką, umiejętnością skorzystania z motywu (ludowo-literackiego), pogłębienia i rozwinięcia tego motywu, nadania mu artystycznej samowystarczalności... Na poziomie motywu — umiejętność hermetyzacji sytuacji, wydobycia harmonii świata. Jeśli mówić o lekcjach poetyckich, to tutaj przede wszystkim podkreślimy bardzo staranne przyswojenie doświadczenia szestdziesiątników. Można mówić także o kontynuacji poetyckiej tradycji M. Wihranowskiego, I. Dracza, B. Olijnyka... Anatolij Kyczynski potrafi operować abstrakcyjnym materiałem, myśleć kategoriami. Poetyka jego jest często przejrzyście-płaska, przypomina obrazy malarzy nadbałtyckich, artystyczną paletę E. Mieżelaitisa. Anatolij Kyczynski potrafi dokładnie uchwycić sytuację, głęboko się w nią wczuć, przedstawić ją świeżymi barwami: Noc spadła na ziemię krukiem, krzyknął puszczyk za Bazawłukiem, potoczyło się echo i wygięła się dal. I wyrosła mogiła, ta, co z wiatrem mówiła. I zmalała trawa tam, gdzie skradała się tatarwa. Poezja Anatolija Kyczynskiego spowita jest jakąś szczególną dobrodusznością, bardzo ludzką emocją i otwartością na czytelnika o różnych możliwościach intelektualnych. Nie jest on z tych poetów, którzy mogą porzucić temat w połowie drogi do jego rozwiązania. Anatolij Kyczynski z uporem obżywa temat, znajduje dla niego odpowiednie do swojego zamysłu rozwiązanie, które często ma „muzyczny akompaniament”. Jest on lirykiem w najlepszym znaczeniu tego słowa, poetą poetyckiego maksymalizmu, jasnych (często smutnych) motywów. Rzadko przyswaja czysto egzystencjalne nastroje (częściej na bytowaniu rejestrze brzmią strofy jego poezji). Ale kiedy poeta dotyka wspominanych nastrojów, to brzmią one u niego wyraziście: Lecę. Płonę. Spłonę na popiół. Chciałbym komuś przypomnieć zorzę. I niech upadnę, i niech mnie ciemność nieprzejrzanymi skrzydłami potem obejmuje — lecz, kiedy położą w ciemną ziemię mój proch, niech u mnie, jak sen, stanie koń w głowach i niech nade mną biały świat rozjaśnia biała gwiazda na czole karego konia. Często społeczna konkretność jego wierszy poraża, niepokoi, nie daje się uspokoić, jak w wierszu „Z jakiej takiej przyczyny”: ...Ta sala oczekiwania, ta ława, zimna, jak ława oskarżonych, — chwiejna, jak poety sława, ostatnie schronienie dla błądzących. Dusza, nachodziwszy się po kole, wreszcie leci po spirali — z dala od smutku i bólu, od piekła ziemskiego z dala... Książka Anatolija Kyczynskiego „Żywa i nieskoszona płynie we mnie trawa”, która wyszła w chersońskim wydawnictwie „Ajlant”, — w swej podstawie jest podsumowująca, nie ma w niej ani jednego wiersza przejściowego. Chce się cytować, analizować... Nawet temat, który na dzisiaj, zdawałoby się, ma wulgarno-socjologiczne tło, u A. Kyczynskiego nadal brzmi przekonująco. A to świadczy o tym, że poeta zawsze znajdował swój punkt widzenia, swoją interpretację tematu. Oto wiersz „Memuary”: Pieni się w brzegu Bug ciemny od krwi. Ciągną zardzewiały pług dzieci i wdowy. Wiatr porusza popioły. Chłód i głód. Skrzydłami wlecze rolę wrona i gołąb. Niebo — jak wieko trumny. Pole żałoby zasiane dziećmi wojny i kultu jednostki. ...Pamięć siedzi za stołem w chacie nad Bugiem. Słowo idzie za piórem, niby za pługiem. Tak oryginalnie rozwiązany jest temat powojenny. „Żywa i skoszona płynie we mnie trawa” — wiersz-znak, wiersz-symbol, który stał się dla poetyckiego wszechświata A. Kyczynskiego fundamentalnym. W nim utrwalona jest ta wyobrażona chwila, kiedy człowiek, jako mała część kosmosu, odejdzie z życia. Wiersz nie jest zdramatyzowany (dramat został zdjęty przez samo rozumienie dramatyczności). Mowa w nim o wartości życia. Poeta, nie bez smutku, błogosławi życiową drogę człowieka: Głęboka fala, słyszę, pod ręką. Wysoka fala w serce wpływa! Chmieli się i jaśnieje głowa. I raduje się, że nie ma dla niej spokoju. Żywa i skoszona płynie we mnie trawa, tylko potem — wiecznie — nade mną... Anatolij Kyczynski daje możliwość czytelnikowi jeszcze raz emocjonalnie przeżyć z poetą wieczność, dokładniej — rozumienie jej smutnego i zarazem ludzkiego sensu. Wiele w książce wspaniałej liryki, wiele prawdziwej poezji... Myślę, że wśród swojego pokolenia (chociaż kierunki literackie tworzą się przez osobowości, a nie przez przynależność do pokoleń!) Anatolij Kyczynski ma swoje wyraziste, do nikogo niepodobne oblicze. Jest on poetą obowiązku i porządku i zasługuje na to, aby jego twórczość została uhonorowana najwyższą nagrodą literacką — Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wasyl OSADCZYJ
Tłumaczenie maszynowe
Swojej «Ostatniej książki», wydanej w Odessie w 1998 roku, Borys Niecherda nie zdążył zobaczyć. Dobrze, że zdążył ją napisać w «złych czasach dla trzeźwych umysłów, złych dla garstki ludzi o skrzydlatym duchu...». Był skrzydlaty duchem, a zarazem skazany. Wiedział, że wkrótce umrze, i pisał, składając wiersze do teczki, na której było napisane: OSTATNIA KSIĄŻKA. Nastrój, samopoczucie i światopogląd poety w owych przeklętych dla niego dniach i miesiącach trudno odtworzyć w pełni. Jedyne, co jest w pełni dostępne, to — domyślając się własnej perspektywy — wyobrazić sobie siebie na jego miejscu i uważnie, z namysłem czytać przedśmiertne wiersze, w których zapisano to najważniejsze, co niepokoi umysł i rani duszę na pożegnalnej granicy życia. Zrobiłem to i stwierdzam: Borys Niecherda zostawił nam nie stenogram swoich refleksji i lamentów, lecz duchowy testament człowieka mężnego i bezkompromisowego, obdarzonego przez Boga wielkim talentem Poety. Miłość do życia i cena życia, pełna wewnętrzna niezależność od świata zewnętrznego, a nawet od przyjaciół, dumna samotność i poczucie nieskończoności bytu nad czarną otchłanią śmierci — to główne motywy książki, jak i całej twórczości tego wyjątkowego poety, wcielone tutaj w zmierzchowe barwy tej prawdziwości, która nie znika także wtedy, gdy zmierzch zamienia się w agonię, a kostucha z kosą wykonuje ostateczny, zdecydowany zamach. Mimo wszystko byt w poezji nie tylko pozostaje, ale wychodzi na pierwszy plan i stwierdza sam siebie, otwierając poecie nowe życie, długie i piękne, nikomu nieulegające — Życie w Słowie. Życie oznaczone wiecznością. Czekajcie na mnie nie dłużej niż pół roku, potem ruszajcie do Stambułu i Harbina!.. Teraz pozostaje przybić podkowę, a zbędny gwóźdź wyplunąć z warg... Wszystkim odważyłem! Sztandarom — po imieniu! Żegnajcie... Jak to mówią: zwiędły kwiaty! Czekajcie na mnie, czekajcie na mnie, czekajcie na mnie!.. I zdejmijcie czapki. Jeśli książka otwiera się wersami: Dla wielu przyjaciół już umarłem, Dopiero co byłem, a teraz nie ma mnie — które wydawałyby się zapowiadać dalsze narzekania na los — to na jej ostatnich stronach czytamy: ... i proszę wspólnotę: do końca kochać moją ojczyznę, skoro sam stamtąd nie będę mógł. Między tymi jakby biegunami — niepowtarzalny świat poety z jego osobistymi i społecznymi bólami i niepokojami, «technologią uszczęśliwień», trawami dzieciństwa, cichymi wodami i jasnymi gwiazdami Ukrainy, kochankami i głupcami — wielkie doświadczenie i dorobek człowieka i poety, który w młodości żalił się: Z samego świtu, miłości, z samego świtu jest sto myśli, lecz brak doświadczenia. Wszystko zostało poznane, przemyślane i przemyślane na nowo. To, co się spełniło, a czego nie — pozostaje, by umierać i zmartwychwstawać w wierszach, w nowych ludziach: ... nie martwię się o nic z tego, co było i minęło, albo jak gdyby nigdy nie było, ale na koniec — ...proszę... kochać moją ojczyznę... Istnieje mit, że słynny akademik Pawłow, umierając, polecił swoim asystentom prowadzić za nim obserwację naukową — rejestrować na przyrządach «zachowanie» organizmu w ostatnich chwilach, wszystkie przejawy rozumu, psychiki itp., aby zostawić nauce i dalszemu rozwojowi medycyny ważne dane laboratoryjno-analityczne, że tak powiem, z pierwszej ręki od wielkiego uczonego. Pewien odeski poeta ponad 30 lat temu napisał o tym wiersz, w którym sekretarz uczonego na prośbę gościa, który prosił o przyjęcie, odpowiada: «Pawłow zajęty — Pawłow umiera». Nie wiem, na ile to prawda. Za to historia powstania «Ostatniej książki» Borysa Niecerdy... poeta pozostawał prawdziwym poetą, myślał nie tylko i nie tyle o sobie. Jak przez całą swoją twórczość, począwszy od oryginalnego zbioru «Materik» (1963), przez nowatorskie książki «Łada» (1965), «Bareljefy» (1967), «Samolot w kropli bursztynu» (1972), «Wieża» (1980), aż po najpełniejsze wydanie za życia «Wybrane» (1991), Borys Niecherda w «Ostatniej książce» występuje przed czytelnikami jako poeta i obywatel w organicznym połączeniu. Uderza też jego rzeczowa liryczność, tak rzeźbiarsko i pociągająco wyrażona na fatalnej granicy: Zgięcie biodrzastego pnia — coś kobiecego w zarysie klonu. Coś żarliwego wieszczą śniegi... Formotwórcze, obrazowo-wyrazowe osiągnięcia B. Niecerdy, które znamy z jego wcześniejszych książek, w pełni dały o sobie znać w «Ostatniej książce», która wyróżnia się różnorodnością gatunkową i stylową. Tu wiersz wolny, rozkuty werset, współistnieje obok klasycznego sonetu, a tekst zprozaizowany, w którym oszczędnymi, dystansującymi się, lecz precyzyjnymi, częściowo stosownie przyprawionymi wulgaryzmami frazami spokojnie sąsiaduje z oszlifowanym, efektownie rymowanym tradycyjnym wierszem. I to wszystko nie jest przypadkiem ani kaprysem autora. W każdym razie jest to uwarunkowane materiałem życiowym, zamysłem twórczym i estetyczną celowością. Jest to równie nieuniknione w książce utalentowanego poety, jak nieuniknione jest różne oświetlenie domów, drzew i traw rano, w porze obiadowej i wieczorem. Słońce określa długość promieni i kąt ich padania na ziemię w zależności od tego, na jakiej wysokości się znajduje. Od kąta widzenia poety na otaczający świat albo od jego zatopienia w sobie zależy rytm i długość wersu poetyckiego, struktura i temperatura wiersza. Jeden z najjaśniejszych poetów drugiej połowy, a właściwie końcowych dziesięcioleci dwudziestego wieku, Borys Niecherda dobrze rozumiał te zasady i mistrzowsko wcielał je w swojej praktyce twórczej. Władał wierszem swobodnie, jak młody, silny pływak swoim ciałem, pływając na otwartym morzu. Czasopismo «Kijów» (nr 9, 10, 1999) opublikowało wybór wierszy B. Niecerdy z «Ostatniej książki», któremu towarzyszy czuły i treściwy posłowie Piotra Zasenki, przetykany humorem i poważnymi myślami o poezji oraz o krętej twórczej drodze wybitnego poety, za życia niedocenianego. To dobrze i przekonująco brzmi w kontekście wspomnień o spotkaniach i literackich rozmowach Borysa Niecerdy, Hryhorija Tiutiunnyka i P. Zasenki. Jest tam takie miejsce: «Trudno uświadomić sobie, że autor swoją ostatnią książkę nazwie tak po prostu «Ostatnia książka». Nigdy już nie podpisze jej ani mnie, ani nikomu innemu. Upiorne jest iść śladami jego rozchwianych myśli i wraz z poetą zbliżać się do granicy jego własnego ostatniego dnia. U kozaka nie ma tylko radości i zwycięstw — jego duszę może oświecić smutek świata, a myśli o śmierci nie zawsze przychodzą od słabości ducha». To prawda! Ale powiem słowami klasyka: «Smutek mój jasny», gdy tej, wyjątkowej w swoim rodzaju, mądrej i utalentowanej książce zostanie przyznana Narodowa Nagroda Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Byłaby to sprawiedliwa decyzja wobec wybitnego poety, która zresztą podniosłaby także prestiż wysokiej nagrody, nieco nadszarpnięty z różnych przyczyn. Przynajmniej taka pozytywna decyzja mogłaby złagodzić dawne przeczucie poety: Poetę jak sztandar wdepczą w błoto i — zmierzchnie. Będzie miał prawo Jedynie zmartwychwstawać.
Petro OSADCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Mykoła Łukasz. Zdjęcie I. Jajickiego
19 grudnia 1999 roku minęło 80 lat od dnia urodzin Wielkiego Ukraińca — Mykoły Ołeksijowycza Łukasza (1919—1988) — znanego na świecie poety-tłumacza, leksykografa, językoznawcy. Rzadki poliglota (znał do 30 języków), z wielkim kunsztem tłumaczył arcydzieła światowej klasyki: „Fausta” Goethego, „Dekameron” Boccaccia, „Panią Bovary” Flauberta, „Tragedię człowieka” Madácha, „Don Kichota” Cervantesa... W sumie kilkadziesiąt nazwisk wybitnych pisarzy świata. Tłumaczył tylko na ojczysty język ukraiński. Przez to, oczywiście, stał się „ukraińskim burżuazyjnym nacjonalistą”, doświadczył samowolnego wykluczenia ze Związku Pisarzy i innej „niełaski”. Władza robiła wszystko, by „przewychować” encyklopedystę, uczynić go sługą rusyfikacji... Powód do prześladowań się znalazł... Ale Łukasz się nie wyrzekł... Pozostał wiernym synem ojczystej ziemi, zapisując swoim rodakom i wszystkim Ukraińcom miłość do Ukrainy, do jej języka — naszego najcenniejszego skarbu. Ten testament jest w jego genialnych przekładach, w jego biografii, pełnej zarówno tytanicznej pracy, jak i cierpienia sprawiedliwego. W rodzinnym miasteczku Krolowcu przeżył około 20 lat. Przyszło mu być także uczestnikiem wojny z niemieckimi faszystami. W Charkowie Mykoła Łukasz przez pewien czas uczył się i pracował. Ale najdłużej (prawie 40 lat) był kijowianinem. W Kijowie uczył się, pracował, tworzył, tutaj przyszło do niego uznanie, a potem — prześladowania. Już na początku „pieriestrojki” znów został uznany, nagrodzony... Rok później w Kijowie zmarł. Tutaj też został pochowany. Sława do Mistrza przyszła pośmiertnie. Uznaniem jego fenomenalnego talentu stało się ustanowienie nagrody literackiej imienia Mykoły Łukasza za najlepszy przekład, opublikowany w czasopiśmie „Wseswit”. Niełatwo było rodakom-krolowczanom zrozumieć wielkość i skalę talentu swojego ziomka w warunkach nękania go przez władzę, kiedy w Krolowcu pojawiał się bardzo rzadko i błyskawicznie znikał, przygnębiony moralnym terrorem „władzy”. Ale nawet w tych ekstremalnych warunkach naszego duchowego bytu lat 70.—80. krolowczanie, przynajmniej przyjaciele z jego szkolnego dzieciństwa i młodości, duszą odczuwali wysoką duchową i intelektualną istotę Łukasza, rozumieli jego charakter sprawiedliwego i wielkiego humanisty. Niestety, póki co regułą u nas jest uznawanie naszych proroków po ich fizycznej śmierci... Więc kiedy Mykoła Łukasz zmarł, zaczęły pojawiać się o nim w ukraińskich i zagranicznych czasopismach szkice, wspomnienia, eseje, wiersze z tak wysokimi ocenami jego talentu, że krolowiecki czytelnik przeżył prawdziwy wstrząs... A z nim i poczucie obowiązku przekazania tej cennej informacji krajoznawczej lokalnej społeczności, zwłaszcza nauczycielom, uczniom, młodzieży. Wzięła ten obowiązek na siebie krolowiecka „Proświta”, która odrodziła się w 1992 roku. Zaczęli nasi proświcianie opowiadać o sławnym rodaku w gazetach rejonowych i obwodowych, w wystąpieniach w rejonowym radiu, na scenach rejonowego Domu Kultury oraz szkolnych. Szczególnie dobrze udawało się to, gdy do występów angażowano własne dzieci — uczniów szkół nr 1, 2, 3, 5, 6, ubranych w stworzone przez nas samych ukraińskie stroje. Dodali nam „ducha” także zagraniczni łukaszowcy, przysyłając wspaniałe tkaniny na wyszywanki, spódniczki, szarawary, nici do haftowania, korale. To dawni, jeszcze przedwojenni przyjaciele Łukasza, dawni krolowczanie: poeta Zoresław Zorian (USA) i pisarka Wira Smereka (Anglia). Oboje są znanymi w diasporze i w całym ukraińskim świecie działaczami społecznymi, aktywistami ukraińskiego odrodzenia. Cała nasza wielopłaszczyznowa praca dała owocne rezultaty. Bo przecież „w grupie łatwiej nawet ojca bić”... Nie oparła się „naciskowi” prośwician lokalna władza. Jej, zajętej bardziej problemami materialnymi, trudnościami społeczno-ekonomicznymi, nie zawsze udawało się terminowo przyswajać duchowe warstwy odrodzenia. Ale pomagał nam Bóg, filozoficzne postrzeganie rzeczywistości. Dlatego duchowo-psychologiczna atmosfera w życiu społecznym Krolowca układała się ostatecznie na korzyść czczenia imienia wielkiego rodaka. Z roku na rok coraz więcej młodzieży, jej wychowawców, społeczności angażowało się w poznawanie twórczego dziedzictwa Mykoły Łukasza, stron jego biografii. Coraz większa stawała się wspólnota łukaszowców. Całkiem naturalnym stało się uczczenie jego imieniem jednej z ulic miasta w 1993 roku, liczny udział w wieczorze Łukasza w dniu jego 75-lecia w 1994 roku, otwarcie w 1996 roku tablicy pamiątkowej na budynku szkoły nr 2, gdzie uczył się w klasach początkowych. Potem, w 1997 roku, szkoła ta została uhonorowana imieniem Mykoły Łukasza. Prawda, formalna, kancelaryjna część tej procedury gdzieś przez kogoś była hamowana. I my, proświcianie, musieliśmy listownie zwracać się i do komisji Rady Najwyższej Ukrainy do szanownego Mychajła Kosiwa, i do naszych sumskich przyjaciół. W ten sposób urzędnicze przeszkody zostały usunięte. Przez te lata zebraliśmy wspomnienia krolowczan o Mykole Łukaszu — jego przyjaciół, krewnych, sąsiadów. Łukasziana zmusiła nas do odważenia się także na korespondencję z pisarzami. Odpowiedzieli nam kijowscy łukaszowcy: Wasyl Juchymowycz, Roksana Charchuk, Mychajło Moskałenko, Iwan Dziuba, Witalij Kowal, Olha Petrowa, Ołeksandr Juszczenko, Andrij Koczur, Anatol Perepadia, Ołeksandr Ponomariw, Ołeh Mykytenko, Iwan Hnatiuk (miasto Borysław). Wszyscy oni podzielili się swoimi materiałami, wspomnieniami, radami, adresami. Z Brazylii odezwała się Wira Wowk, z Niemiec — Mojsej Fiszbejn. Z Kanady nadeszła gazeta ze szkicem o jeszcze jednym szczerym przyjacielu Łukasza — kompozytorze Borysie Bujewskim, gdzie jest wzmianka o ich owocnej przyjaźni. Zaczęliśmy myśleć, co teraz z tymi wartościami zrobić: ponad 40 wspomnień, wierszy, szkiców, zdjęć i innych... Intuicja, a jeszcze bardziej przygodna podpowiedź szanownego Mykoły Lukiwa skierowała nas do jeszcze jednego zagorzałego łukaszowca, poety i literaturoznawcy Leonida Czerewatenki. Przyjął nas ze zrozumieniem — mnie i siostrzenicę Łukasza Walentynę Iwaniwnę Łukasz, wysłuchał i zgodził się pokierować zbiorem materiałów do Księgi wspomnień o Łukaszu. Kilka dni później zarządzeniem przewodniczącego NSPU Jurija Muszhetyka Leonid Wasylowycz został mianowany przewodniczącym komisji ds. twórczego dziedzictwa Mykoły Łukasza. Stało się to pod koniec 1997 roku. Od tego czasu minęły dwa lata. Fenomen Łukasza, który połączył krolowczan z kijowianami, ma wielką budującą siłę. Ponad sto osób odpowiedziało na zaproszenie Leonida Wasylowycza i przekazało swoje materiały do komisji. Księga wspomnień musi być wspaniała! Pieniądze na wydanie książki muszą się koniecznie znaleźć... Rodacy-krolowczanie są szczerze wdzięczni Leonidowi Wasylowyczowi za jego wyjazdy do Krolowca. Stało się to już trzy razy. Razem z nim byli już u nas szanowni Dmytro Biłous, Wołodymyr Żytnyk, Leonid Korenewycz, Mychajło Słaboszpycki, Wałerij Pawłenko. Dwukrotnie odwiedził nas poeta, kompozytor i piosenkarz Ihor Jakubowśkyj i podarował swoje wspaniałe piosenki przy gitarze do słów przekładów Łukasza. Kontakty krolowieckich nauczycieli i uczniów z pisarzami to sprawa wagi narodowej. Świadczą o tym liczne opinie nauczycieli. (Choć ich entuzjazm jest obecnie bardzo podcięty trudnościami materialnymi: nie mają wypłat od lipca ubiegłego roku... I na pierwszym miejscu u nauczycieli męczeńska myśl: „Co robić? Za co kupić chleba?” Chociaż i „nie samym chlebem...”, ale tak ciężki jest los przy braku chleba, że nie wspomnieć o tym — to wielki grzech...) I oto — 19 grudnia 1999 roku. Dzień Świętego Mikołaja i 80. rocznica dnia urodzin naszego wielkiego rodaka. Tego dnia w obecności wielkiej wspólnoty krolowczan, kierownictwa miasta i rejonu, członków komisji ds. twórczego dziedzictwa Łukasza odbyło się otwarcie tablicy pamiątkowej na dawnym budynku pierwszej szkoły miejskiej (teraz jest tu szkoła nr 5). Autorem tego prawdziwie artystycznego dzieła jest poeta i rzeźbiarz Andrij Nimenko. On też nie ustąpił, dopóki nie doprowadził sprawy do końca. Choć w tym celu zmuszony był nie raz przyjeżdżać do dalekiego Krolowca, wszak osobiście znał Łukasza, kochał go. Niestety, rodacy mają niewiele z unikalnego dziedzictwa Mykoły Łukasza. Ale przeczytawszy nawet tę niewielką część, nauczyciele i uczniowie szkoły Łukasza (nr 2) przeżyli prawdziwą duchową ewolucję, poczuli mosty jedności z kulturalnym wszechświatem. Więc na 80-lecie poety-tłumacza przeprowadzili miesiąc różnorodnej pracy. Były to konkursy młodych poetów, recytatorów, tłumaczy, artystów-ilustratorów, wydawców gazetek ściennych. Młodzi krajoznawcy przeprowadzili w klasach godziny literackie. Działał salon literacki, gdzie odbywały się spotkania z lokalnymi proświcianami-łukaszowcami. Młodzi historycy założyli pokój-muzeum. Niepowtarzalnie wzruszające było w szkole Łukasza święto końcowe na temat „W innym kraju byłby akademikiem”. My, proświcianie-łukaszowcy, którzy prowadziliśmy statek Łukasziany jeszcze od 1992 roku, też byliśmy na tym święcie. Wspaniałe były tam występy zwycięzców konkursów, czytanie artystyczne, piosenki. Oczarowały wszystkich błyskotliwie zagrane przez uczniów scenki z „Don Kichota” („Pasowanie na rycerza”) i „Fausta” („Piosenka Małgorzaty przy kołowrotku”). Poczuliśmy nieukrywaną radość, że sprawę w swoje ręce biorą teraz młodzi — pewnie i mądrze. To właśnie to, o czym marzyliśmy od samego początku. Udało nam się odwiedzić także w innych szkołach miasta (nr 1, 3, 5, 7) godziny Łukasza, słyszeć i widzieć twórczość młodych łukaszowców. Jak w bajce, w mojej opowieści jest obiecujący koniec. Rzeczywiście bowiem: „cierpliwość i praca wszystko przezwyciężą”. A pracy trzeba było włożyć bardzo dużo (tutaj wspomniano daleko nie o wszystkim i tylko pobieżnie). Ile lat grozili nam lokalni „czerwoni” antyłukaszowskim „kompromatem”, który uparcie zbierali (mówiąc, że był on „podczas niemieckiej okupacji tłumaczem” i w ogóle „burżuazyjnym nacjonalistą”). Ale wydaje się, jakby już wyrzucili swoje „dossier”... Uspokoili się jakby i ci, którzy podobne sprawy zwykli robić formalnie, „dla haczyka”. Zapamiętali się uwagami: — I kogo to interesuje? Nie przyjdą ludzie na takie imprezy... — Ależ się zachwycili! Już i tak wszyscy Łukasza znają! Pozostaje dodać, że kierowała tą pracą niewielka wspólnota krolowieckich prośwician. To Iwan Dudar — członek Związku Artystów Ukrainy, Wasyl Suchomłyn — poeta, kolega z klasy Łukasza, Iwan Kobyzkyj — krajoznawca i krewny, Mykoła Łytwyn — artysta, Iwan Jakowyna — mistrz fotografii, Wira Ostrowska — historyk, krajoznawca, Ołena Zawhorodnia — kierownik muzyczny naszego młodzieżowego zespołu „Kwituča kałyna”, Jurij Kozia — poeta. Okresowo współpracowała z nami Walentyna Łukasz (mieszka ona daleko — aż za Kijowem). Także ścisły kontakt utrzymywaliśmy z siostrami Łukasza — Hanną, Paszą i Olhą. Z uwagi na ich bezradność (są już osobami w podeszłym wieku), sami zorganizowaliśmy ogrodzenie wokół ich ojcowskiej posiadłości, która była już całkiem zaniedbana... Jak pisała młoda poetka ze szkoły nr 2: „Chata Łukasza — symbol smutku...”. Na nasze starania w tej kwestii odpowiedzieli budowniczowie-dobroczyńcy, czemu sprzyjała także rada miejska. Właśnie nasi artyści terminowo namalowali portrety Łukasza, jego posiadłość (Mykoła Łytwyn), stworzyli zdjęcia, scenariusze świątecznych występów, gdzie są i wieńce przekładów Łukasza, i jego ulubione piosenki, i wiersze o nim. Zbadaliśmy i przestudiowaliśmy jego rodowód, który zaczyna się od zaporoskiego kozaka. Ale praca nie ustaje. Poparta została nasza propozycja o nadaniu jego imienia Krolowieckiej Centralnej Bibliotece Rejonowej. Przed nami także stworzenie ekspozycji muzealnej o Mykole Łukaszu. A co najważniejsze — ogromny zakres pracy nad utwierdzeniem ojczystego języka, co zapisał nam nasz sławny rodak. Dużo pracy. Ale i nas teraz jest dużo. Już nie dziesiątki, a setki, tysiące łukaszowców-krolowczan — młodych i pełnych zapału. Rolę dziennikarza-kronikarza pełniła przez cały czas i, w szczególności, w tym szkicu wczorajsza nauczycielka historii oraz języka i literatury ukraińskiej Nina Wituszko — członkini zarządu Krolowieckiego Miejskiego Związku „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, członkini komisji ds. twórczego dziedzictwa Mykoły Łukasza przy NSPU.
Nina WITUSZKO, m. Krolewiec
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
&“ ?е %“-……-м …е “2="...[ # 2=* …=ƒ,"=-2ь“ …%"= ƒK-!*= .е!“%…“ь*%г% C%е2= l,*%л, a!=2=…=. f,"- 3 C=м’ 2- “л%- "= nле“ Šе!е…2-L%",ч= c%…- ч=!= …= C-д2!,м*3 м%л%д-: &k *=2, “ 2!еK= “-!%“2-, = …е 2 – K3!.л, "%- "-д"=г, , ƒ *%ю м%л%д, L C%е2 ч=“%м "д=-2ь“ д% м%"…%г% е*“Cе- !, ме…23[. b 3…-"е!“, 2е2“ь- *, . =3д, 2%!- . “ь%г%д…- “23- де…2, ч=“2% C%"2%!юю2ь “л%"= C, “ьме……, *= l, .=L- л= xе"че…*=: &Š=л=…2 – "ел, *, L C, “ьме……, ць*, L д%!%- K%*, “, …-"“ь*= люK%", гл, K%- *= %“"-че…-“2ь, ƒ…=…… -“2%!--, *3ль23!, “"%г% *!=ю, = ?е C%“2-L…= че“…-“2ь 3 "-д“2%ю-
"=……- …=!%д…, . -де=л-" # ƒ="д *, ць%м3 C, “ьме……, *, “2=ю2ь Cе"…, м, “, м"%л=м, “"%г% *!=ю. q*=›-м%, o%л- 2="?, …= # це b%л%д, м, ! l=л, *, )е!…-г-"?, …= # q2=- …-“л=" pеC’ ., g=*=!C=22 # oе2!% q*3…ць, = uе!“%… # ƒ", ч=L…% ›, l, *%л= a!=- 2=…[. m=!%д, "“ l, *%л= a!=- 2=… 1 “-ч… 1935 !%*3 …= j=.%"?, …-. l=LK32…-L C, “ьме……, * ƒд%K3" “ем, !-ч…3 %“- "-23 – "“23C, " д% aе!, “л="“ь- *%г% Cед=г%г-ч…%г% 3ч, л, ?=. gг%д%м l. a!=2=… …="ч="“ " nде“ь*%м3 де!›="…%м3 3…-- "е!“, 2е2- -ме…- -. lеч…, *%"=, Cе!еK3"=" …= C%“=д=. ƒ="--
д3"=ч= "-дд-л3, ƒ=“23C…, *= !ед=*2%!= !=L%……%- г=ƒе2, ... m, …- "-… # г%л%"= uе!“%…“ь- *%г% "-дд-ле…… &o!%“"-2, [. Š"%!, , *- 3"-Lшл, д% ц – ƒK-!*, , г-д…% "Cл-2=ю2ь“ 3 "-…%* 3*!=-…“ь*%- “3ч=“…%- C%еƒ--. r …, . "-дч3"=-2ь“ - м%л%д-“2ь ƒ=*%.=…%г% 3 *!=- “3, – м-д!-“2ь м=L“2!= .3д%›- …ь%г% %K!=ƒ3, – *%…“е!"=- 2, ƒм 3 ƒKе!е›е……- "л=“…%г% C%е2, ч…%г% “2, лю, – ="=…- г=!д, ƒм 3 C%д%л=……- ", “%2 л-2е!=23!…%г% ›, "%C, “=…… . `"2%! C%…=д 2!, дц 2, ƒK-!%* че!еƒ *%…*!е2…- %K- !=ƒ, L “, 23=ц – C-д"%д, 2ьч, 2=ч= д% C!%Kлем…%г% !%- ƒ3м-…… “"-23. – ц-л*%м C!, -
Los obdarzył mnie niewieloma spotkaniami, zresztą epizodycznymi, z wielkim dragomanem-poliglotą, człowiekiem niezwykłego, jakiegoś zagadkowego charakteru, który nosił w sobie różnorodne duchowe światy całej konstelacji narodów i wyrażał je językiem rodzimej ukraińskości. Przede mną — «jego» liryczny Schiller z ciepłą dedykacją w książce: «Wiktorowi Kocewskiemu, poecie-miłośnikowi Ormian, z serdeczną przyjaźnią. M. Łukasz. Irpień, 10. V. 67 r.». To drogocenna dla mnie relikwia, na której zachowały się nawet poprawki tłumacza, wykonane czerwonym ołówkiem. Często sięgam po solidny jednotomowy zbiór «Od Boccaccia do Apollinaire'a» (Dniepr, 1990). Tu ukazuje się Mykoła Łukasz jako twórca o potężnym darze «przeszczepiania» na ukraińską glebę klasyków wielojęzycznej poezji. Nauczycielka z miasta Kalusz w obwodzie iwanofrankiwskim, aspirantka Uniwersytetu Lwowskiego Walentyna Sawczyn przygotowała pracę kandydacką o miejscu Mykoły Ołeksijowicza w historii ukraińskiego przekładu literackiego. Znam jej artykuł «Mykoła Łukasz jako tłumacz Roberta Burnsa» (Filologia obca // Lwów: Świt. — 1996. — nr 109). Zestawiając z oryginałem pieśni i ballady sławetnego Szkota, odtworzone przez tłumacza, autorka przekonująco dowodzi bliskości Burnsa do ukraińskiego folkloru. Szczery, piosenkowy Burns pod magicznym piórem Łukasza stał się po ukraińsku śpiewny. Sam tłumacz wyznawał: «Czytasz — i dziwisz się: jak często zbiegają się tematy, frazy, nawet rytmiczne chody u Burnsa i w ukraińskim folklorze. Wiele obrazów, postaci wprost koresponduje z ukraińskimi pieśniami. Jest tu i kłótliwa żona, i wesoły pijak-mąż, i dziewczyna ostra na język, i jej przedsiębiorczy zalotnik» (Nowikowa M. Przygody z Robertem Burnsem // Wszechświat. — 1989. — nr 1). A cóż dopiero powiedzieć o sobie: czytam i dziwię się już samym przekładom Mykoły Ołeksijowicza. Weźmy na przykład pieśń Burnsa «Pocałujmy się na pożegnanie»: Och, gdybyśmy się nigdy nie znali, Nie kochali, nie miłowali, — Nie byłoby teraz rozłąki, Nie byłoby na sercu udręki. Słowa przekładu wyraźnie podpowiedziane są znaną ukraińską pieśnią ludową: Lepiej by było, lepiej by było nie chodzić, Lepiej by było, lepiej by było nie kochać, Lepiej by było, lepiej by było nam się nie znać, Jak teraz nam się rozstawać. Zachwyca mnie niezwykła melodyjność przekładów Łukasza z Burnsa. Nieprzypadkowo takie jego utwory, jak «Biały młynarz, biały» i «Miły, bądź odważny», zostały ujęte w muzykę i wykonywane jako piosenki. Wiadomo, że Mykoła Łukasz miał subtelny słuch muzyczny. Przywiązywał wielką wagę do odtworzenia brzmieniowej faktury oryginału. Tak twierdzą badacze jego mistrzostwa translatorskiego, w tym wspomniana już Walentyna Sawczyn, dawni przyjaciele Łukasza — wybitni tłumacze z języków europejskich. Ja zaś odbieram poetyckie przekłady Mykoły Ołeksijowicza jak jego własne utwory: wszak w młodości zaczynał jako poeta i swoje doświadczenie wierszopisa mógł owocnie wykorzystać w interpretacji światowej poezji. Właśnie na tej niwie objawił się jego geniusz w oryginalny sposób. Harmonia brzmień odczuwalna jest w przekładach wierszy wielu poetów obcojęzycznych, a szczególnie Verlaine'a i Lorki. Zwróćmy uwagę na poezję tego ostatniego «Cisza»: Słuchaj, synu, ciszy, w fali zamarłej, — po niej ślizgają się echa, po niej toczą się doliny, a ona schyla czoło aż do samej ziemi. Tu w każdym wersie czuły dźwięk «ł», — i ani jednego «r», które by naruszyło tę «ciszę». I przeciwnie, muzyczne wydarzenie «Balu w operze» Polaka Juliana Tuwima oddane zostało tak szalonym pluskiem dźwięków: Grzmiąco gra muzyka-zyka, Stogłosowa, stojęzyka, Miedziano, srebrzyście, dżazowo, ostro, Błyskiem pluska, trzaskiem pryska. Choćby pobieżnie należy podkreślić uwagę tłumacza do rytmomelodyki wiersza, bo ona stanowi duszę poezji w ogóle. Uznany w kręgach graczy-amatorów bilardzista Mykoła Łukasz „wbijał” wszelkie rymy — końcowe, wewnętrzne, przenikające — w wiersz jak kule w łuzę. Ponieważ Mistrz, jak się zdaje, wsłuchiwał się w brzmienie każdego słowa, czuł je nawet na kolor, to niezwykle udawały mu się również złożone rymy (dla przykładu: «dał się — bieda cała», «Plutonowi równy — przy dworze on» (z «Fausta»); «mrówcza — nie ruszaj nas» (z Attili Józsefa); «Ojciec Księżycu-dyletancie, Powiedz choć, gdzie latałeś» (z Julesa Laforgue'a) — rymów tego typu można przytoczyć bezliczne). Charakterystyczną cechą języka przekładów Łukasza jest jego obfitość neologizmów. Cały fajerwerk nowo stworzonych słów błyszczy już wspomnianym «Balem w operze». Jest tam «król karnawału, tłusty Grosozaur», który wart jest uwagi: jest wprost synonimem naszych współczesnych ukraińskich oligarchów. Szczególnie bogate w neologizmy są przekłady z nowoczesnego, polimetaforycznego Apollinaire'a: «Tylko chrześcijaństwo w Europie nie zdążyło jeszcze oepopeizować się», «Oto stado sfinksów tupta do sfinksarni», «Rozwichrzonowłosy wiatr»... Mykoła Łukasz zawsze przebywał na wyżynach i w głębinach rodzimego słowa. Swobodnie, wirtuozersko władał odwiecznymi spichlerzami języka ojczystego. Dlatego też własnym twórczym wyczynem dowiódł, że słowo ukraińskie może pełnokrwiście, równorzędnie oddać najwyższe wartości światowego piśmiennictwa.
Wiktor KOCZEWSKI, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Aż trudno uwierzyć, że w obecnym czasie nauczycielka i poetka z karpackiej wsi Pniów Iryna Jacura, z obwodu iwanofrankiwskiego, jedną po drugiej w ciągu jednego roku wydała cztery książeczki poetyckie. Na początku ostatniego roku XX wieku zadebiutowała tomikiem „Żorżynowy płomień”, który w styczniu 2000 roku minęło 10 lat czasopisma „Słowo i czas” — drukowanego organu Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Czasopismo jest następcą „Radzieckiego literaturoznawstwa”, założonego przez akademika O. Biłeckiego w 1957 roku. Przez 10 lat swojej działalności czasopismo „Słowo i czas” zdobyło autorytet i popularność wśród krajowych i zagranicznych uczonych, wykładowców uniwersytetów, nauczycieli, aspirantów i studentów dzięki organicznemu połączeniu kierunków naukowo-teoretycznych i popularnonaukowych, badaniu nie tylko specjalnych kwestii naukowych literaturoznawstwa, ale także innych sfer humanistycznych. Oprócz naświetlania czysto literaturoznawczych, literackich problemów, „SiCz” zwraca się także do kwestii sztuki („Sobór muz”), języka, religii („Ekologia duszy”), historii („Sicz ukraińska”), polityki („Idea narodowa”), filozofii („Logos”), międzynarodowego kontekstu naszej literatury ukazał się w Kołomyi w wydawnictwie „Wik”. Potem ujrzały tu światło dzienne „Tajemnice smerekowych szlaków” oraz „Spadochrony mniszków”. I oto jeszcze świeżą farbą pachnie zbiorek jej pieśni „Pochodniowy ogień”. Książeczki wyszły w nakładzie po 1000 egzemplarzy. Ładnie zilustrował je członek Związku Artystów Ukrainy, nauczyciel Jarema Oleniuk. Poszczęściło się pracowitej nauczycielce Irynie Jacurze — członkini nadwórniańskiego studia literackiego „Bystriń”, przodownikowi oświaty ludowej Ukrainy, aktywistce Związku Ukrainek i ośrodka Proświty na hojnych mecenasów, którym bardzo wdzięczni są nasi mali i dorośli czytelnicy. W zbiorze zamieszczono dwadzieścia pięć pieśni, muzykę do których napisali miejscowi kompozytorzy amatorzy, a niosą je po świecie głosy nie tylko artystów amatorów, ale i profesjonalnych. Oleg OLEKSIUK, kierownik laboratorium literacko-artystycznego „Czysta studnia” Wasyl ŁEWYCKYJ, członek studia literackiego „Bystriń”, wieś Białe Osławy obwodu iwanofrankiwskiego Zdjęcie I. Jajćkiego
Tłumaczenie maszynowe
(«Kontekst», «Ukrainika»), krajoznawstwa («Literacka mapa»), działalności katedr filologicznych («Ośrodki filologii»), życia kulturalnego regionów («Nie w stolicy»), diaspory ukraińskiej («Diaspora»), bibliografii, zawiera wiele materiałów adresowanych do nauczycieli («Lekcja literatury»), informacji z dziedziny kultury zarówno w ujęciu historycznym («Chronograf»), jak i współczesnym («Kronika wydarzeń»). «SiCz» uważa za swój święty obowiązek aktywnie wkraczać we wszystkie sfery, w których działa lub powinno działać słowo ukraińskie, wkraczać w dzisiejsze trudne procesy duchowego kształtowania państwa i narodu. Państwowość języka ukraińskiego, wyrazisty narodowy charakter Państwa Ukraińskiego, pełnia praw i możliwości książki ukraińskiej, prasy, przestrzeni informacyjnej, ukraińska Ukraina — to tematy z szeregu pierwszoplanowych dla wielu rubryk czasopisma. Zatem, nie odwracając się od ostrych problemów dnia dzisiejszego, czasopismo «Słowo i czas» tym skuteczniej i konsekwentniej dba o swoje główne zadania: dawać szeroki, obiektywny obraz rozwoju literatury dawnej i współczesnej, zapoznawać z nowymi metodami teoretycznymi i podejściami do zjawisk artystycznych, nowym odczytywaniem utworów literatury narodowej, odkrywać młode talenty, obalać rozmaite tendencje antyukraińskie oraz przejawy amoralności i antykultury. Skupiając uwagę na historii i teorii literatury, pismo zwraca się również ku tekstologii, bibliografii, źródłoznawstwu, całemu kompleksowi nauki o literaturze i szerzej — ukrainoznawstwu.
Redakcja gazety «Słowo Proświty» oraz Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki serdecznie pozdrawiają koleżanki i kolegów po piórze, życząc im niezrażania się zdobytymi przyczółkami w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Szczególne nasze pozdrowienia — dla Witalija Dończyka, duszy i inspiratora czasopisma przez ostatnie dziesięć lat.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
— Gubi liście tylko suche drzewo. Tylko suche nie gubi, — słowa wyskakiwały z ust Feliksa jak pestki z pochłoniętych wiśni. — A człowiek musi zbierać grzechy i pokutować, przyjacielu, pokutować. Ci, którzy pracują w fabryce cukierków, mają ochotę na kwaśnego ogórka albo na tarankę. — Feliks przebiegł wzrokiem po stole, zatrzymał się na półmisku z kiszonymi pomidorami. Chwycił największego i z gwizdem wyssał go. — Czego ty ode mnie chcesz, Feliksie Irodowyczu? Dawno cię zapomniałem, wymazałem z pamięci. Żyłem do dwudziestu dziewięciu lat... potem zrobiłem przerwę. Popadłem w anabiozę. Od trzydziestu sześciu żyłem znowu. Uważam, że siedem lat pijaczyłem bez przerwy. Niedawno spotkałem Mykołę Hudzija. Naszego kolegę z roku. Przypomnij sobie: leniwy, sentymentalny cynik, który z szlagierkiem «Kiedy pociąg w dal zagrzmi...» przy rozstrojonej gitarze przeleciał wszystkie dziewczyny z naszego roku, a najbrzydsza ruda Lusia, którą zostawił jak pamiątkę na wieczorze maturalnym, — ożeniła się z nim. Pamiętasz? Otóż opowiadał mi, że strasznie zapił. Pamięta, jak dostał pieniądze za przedwczesne zamknięcie odwiertu naftowego, jak weszli do restauracji w Samotłorach, jak zamówili obiad. I wszystko — mrok, przepaść! Po czterech latach... Mykoła obudził się w zimnej kołchozowej stajni w środku nocy, w kopce sieczki. Na Połtawszczyźnie. I — zerwał z tym raz na zawsze! Teraz ma w Kremenczuku firmę pośrednicką, która przyssała się do rafinerii. Nosi muszkę i ma dwóch ochroniarzy. Z kroniki jego życia zagubiły się kadry czterech lat. I co z tego? A ja wycięty mam całe siedem lat. Piłem w Związku Radzieckim. A obudziłem się we własnym państwie, na Ukrainie. Jestem szczęśliwy. Czego ty ode mnie chcesz, Feliksie, czego? — Romanowa blada twarz, jakby ulepiona z ciasta, boleśnie i niechętnie ożyła na krótką chwilę i znów zesztywniała w spokoju. Poprawił poduszkę za plecami, jeszcze raz skrzywił się z bólu, odłamał kawałek czarnego chleba i patrzył w stronę Feliksa, ale go nie widział. Nie żywił do niego ani złości, ani nienawiści. Tylko w duszy słabo poruszała się zwykła ciekawość: jak i o czym myślą dziś tacy jak ten?— Przebacz, Romanie. Tylko przebaczenie. W Biblii jasno powiedziano: człowiek może mieć grzechów jak liści na drzewie. A liście z żywego drzewa nie opadają. Nie jestem pniakiem ani telegraficznym słupem, Romanie. — Ale i korzeni w tobie nie ma. — Blade, przyprószone sinawą siwizną wargi Romana lekko się rozchyliły i znów zamknęły. Dawno nieostrzyżone popielate włosy rozsypały się po białej poduszce, na której półleżał, czy raczej — półsiedział, ugniatając krótkimi palcami kawałek żytniego chleba. — Poza tym nie jestem księdzem. Nie mam pełnomocnictw od Pana, Feliksie. Idź sobie i nie zamęczaj mojej zmęczonej duszy. Z wiadrem węgla weszła do chaty Mama. Biały czepek śniegu siedział na starej zajęczej czapce z opuszczonymi nausznikami, zawiązanymi pod brodą. Mama nie miała zimowej chustki, więc nosiła czapkę Romana, mówiąc: jakbym ciebie, twoje myśli słuchała, Romciu. Nie przyznała się, że szara wełniana chustka całkiem się zniszczyła podczas ostatniego prania, a na nową nie było pieniędzy, więc Roman wierzył, że Mamie w jego zajęczej czapce jest przytulnie. Na początku zimy litościwie obdarzał ją spojrzeniem, a teraz już przywykł. Szara kurteczka z bolonii, wychłodzona na mrozie, szeleściła przy każdym ruchu Mamy jak folia. — Gadajcie sobie, gadajcie, chłopcy. Wrzucę węgiel do pieca i pójdę wytrzeć kozę z buraka. Taki mróz, że żelaza nie można dotknąć, przylepia się. Szkoda, że zostawiliście samochód przy cerkwi. Listonosza szła i mówi, że do nas przyszedł mężczyzna, a samochód zostawił na ulicy koło cerkwi, a dzieciaki kręcą się przy nim... Żeby nie narobiły szkody. — Nie mój. Przyjechałem autostopem, — powiedział Feliks i wpił się ściągniętymi wargami w jeszcze jednego kwaśnego pomidora. Skłamał. Przyjechał z Kijowa do Teklówki własnym wiśniowym «peugeotem», który sam sprowadził wczesną jesienią z Holandii, założył nowe opony z kolcami, więc nie bał się zaśnieżonej drogi. Raz zarzuciło pod Niemirowem, aż zamarło w żołądku, ale się udało, z naprzeciwka nikogo nie było. Jeszcze w drodze obiecał sobie, że pod dwór Romana samochodem nie wjedzie, zostawi go na skraju wsi. I tak się wpakował. Już donieśli. — No to dobrze, — odpowiedziała Mama, wrzuciła do pieca kilka łopatek węgla, poprawiła czapkę, która zsunęła się na oczy, i wyszła na podwórze. — Nie, serio, Romanie, to nie mój samochód, — wyrwało się Feliksowi, gdy mimowolnie spotkał się z ciężkim spojrzeniem Romana. — Czy ja cię pytałem? A Mama powiedziała tylko to, co usłyszała od listonoszy... Obojętne mi, czy przyszedłeś na nartach, czy przyjechałeś na rowerze? Ale Mamie nie kłam. Ona ci uwierzyła. Nie wie, że to — TY. Trudno mi sobie wyobrazić, co by zrobiła, gdyby się dowiedziała, że teraz w jej chacie, nad głową syna, siedzi ten, kto i jej zadał tyle cierpienia. Kiedy ciebie sprzedałeś — wtedy kagiebiści z Winnicy robili rewizję, nawet deski w podłodze powyrywali. Znaleźli na strychu aparat do bimbru — chcieli sądzić także ją, kilka miesięcy zastraszali, żeby powiedziała, gdzie ukryta jest literatura. W chacie Mamy była tylko «Jak hartowała się stal», którą dawali w ładunku do śledzi, oraz «Kobzarz», którego zapomniałem przy ostatniej wizycie. Gdy tylko mnie wywieźli etapem — po tygodniu przewodniczący kołchozu odciął Mamie ogród, zostawiwszy pięć arów z podwórkiem. Cztery razy w rejonie zgubili jej dokumenty emerytalne. Burza zerwała w wiosce przewody elektryczne, więc wszystkim naprawili, a Mama zimowała... bez światła Iljicza. Ktoś w Teklówce przypomniał sobie, że jestem bękartem, więc uspokajano Mamę: nie martw się, Mario, nie jesteś winna, widocznie synek ma naturę tego, kto cię porzucił jako dziewczynę... jeśli będzie trzeba — możesz się wyrzec... Dobrze więc, że nie wie, iż w chacie siedzi sprawca tego, co przeżyła. Nie wygadaj się i nie waż się prosić jej o przebaczenie. Jej serce i tak ledwo bije... — Roman słabo poruszył nogami, podciągnął je, postawił dwoma krokami. Przez bawełniane dresy, które szyto jeszcze gdzieś w latach siedemdziesiątych, wystawały ostre kolana, zakryte dwiema brezentowymi łatami. Połatane spodnie jakby wisiały na dwóch kijach. — Taki idiotyczny był system, Romanie. Nigdy nie myślałem, że cię wsadzą. Sądziłem, że pogrożą palcem, nastraszą... Podpiszesz zobowiązanie... o lojalności i chodź sobie na zdrowie. Oni cię już obserwowali. A ja chciałem, żebyś był nie owcą, a pasterzem. Ktoś już wcześniej na ciebie doniósł. Ja tylko potwierdziłem, a oni obiecali, że tylko prewencyjnie przewietrzą... żebyś nie trafił za kratki. Przysięgam, myślałem, że chcą cię pozyskać do współpracy, żebyś nie siedział w więzieniu. A wściekły system zadziałał na pełnych obrotach. Nikt nie mógł go zatrzymać.
W sądzie jeszcze myślałem: straszą cię, łamią charakter, czekają, że uznasz swoje poglądy za błędne. A kiedy ogłoszono wyrok, wyszedłem z sądu i, uwierz, miałem zamiar popełnić samobójstwo! — I co ci przeszkodziło?
Nie było pistoletu, przecież jesteś zwykłym donosicielem. Były problemy z liną? Deficyt. Na kartki, przez związek zawodowy. Na cyjanek potasu potrzebna jest recepta. A Bug Południowy zamarzł, trzeba długo rąbać przerębel, szukać łomu albo siekiery. Wszędzie problemy. Zatem – można iść do domu i, zjadłszy kolację, kłaść się spać.
— Tak, masz moralne prawo mówić mi wszystko, co chcesz, Romanie. Muszę znosić. I tym płacę za swój gorzki błąd. Gdybym był skończonym łajdakiem, nie przyjechałbym do ciebie po przebaczenie, pracując jako zastępca mera miasta. A mera wybrał naród ukraiński. Otóż nie jestem przestępcą.
Wiem, że jesteś chory. Znam też twoją straszliwą diagnozę. To, że ty, wróciwszy stamtąd, nie rzuciłeś się, by mścić się na mnie w swoich publicznych wystąpieniach na mitingach, nie zacząłeś wymieniać nazwiska „obrzydliwego konfidenta”, jak robili inni, – wstrząsnęło mną do głębi duszy. A ja, Romanie, czekałem na to. Codziennie czekałem. Znam na pamięć wszystkie twoje wystąpienia. Myślałem: teraz, za kilka słów – strzeli, i ja będę martwy! Ty nie zniżyłeś się do tego – i tym rozdarłeś moją duszę. Dlatego jestem gotów paść przed tobą na kolana. Ty –
święty. Jeśli mi wybaczysz — opowiem o swoim grzechu Oksanie i obu córkom. Uwierz, że opowiem. Oksana do tej pory nic nie wie. Powiedziałem, że swoje artykuły wysłałeś celowo Breżniewowi, wiedząc, że cię wsadzą, a ona odpowiedziała: idiota! Artykuły nie pójdą dalej niż Winnica, a Romana wyślą znacznie dalej. Swoją drogą legenda pozostała właśnie taka: że wysłałeś swoje antysowieckie artykuły osobiście Breżniewowi, a on napisał rezolucję, którą Ukraina wykonała. To zresztą jest o wiele korzystniejsze niż to, że nigdzie ich nie wysyłałeś, a po prostu ktoś z twoich bliskich, komu dałeś je przeczytać, przekazał egzemplarz organom. Dla historii legenda wygląda znacznie lepiej niż prawda. Napisać mógł wielu, ale wysłać osobiście Breżniewowi — tylko pojedynczy ludzie. A wśród nich — mój kolega z roku i przyjaciel Roman Wasiuta... Wzdłuż niskiego drewnianego łóżka wisiał wątły tkany dywanik, a nad nim — fotografia w ramce z dębowej kory. Feliks najpierw pomyślał, że to Hemingway z dworską bródką. Ale przecież — okulary. Hemingway nie fotografował się w okularach. Fotografia była pod szkłem i kiedy Feliks na nią patrzył, widział, jakby w ciemnym lustrze, swoją twarz w ramce. I wydawało się, że wygląda zza głowy nieznajomego, który patrzył na świat smutnym, lekko przebiegłym spojrzeniem człowieka, który przecierpiał już wszystko. — Nie mam za grosz zainteresowania, a tym bardziej jakichkolwiek uczuć wobec twojego kłamstwa i twojej prawdy. Słyszę, jak Mama odgarnia śnieg na ścieżce od furtki do progu. I żałuję, że nie mogę jej pomóc. A jeszcze myślę, że bardzo szybko zgasnę. Może ktoś pożyczy pieniędzy na pogrzeb, a może wypłacą jej, z okazji mojej śmierci, emeryturę za ostatnie osiem miesięcy — nie o to chodzi. Mama zostanie zupełnie sama. I rozczarowana wszystkim. Jedenaście lat temu, odsiedziawszy półtora wyroku i wróciwszy do Mamy, przekonałem ją, że lada moment Ukraina stanie się wolna i życie natychmiast się zmieni. Sam w to zawzięcie wierzyłem. A teraz odejdę, a Mama zostanie z ostatnim i największym swoim rozczarowaniem. Okazało się, że Ukraina, za którą paliłem się żywcem, nie jest dla mojej Mamy i nie dla takich jak ona. Ta dzisiejsza Ukraina jest dla takich jak ty. Znowu jesteście zwycięzcami, a nam pozostaje rola pokonanych. I już nigdzie nie napiszesz buntowniczego listu. Do prezydenta? Pisz. Spokojnie wrzucaj do skrzynki. Przeczyta go co najwyżej drobny urzędniczyna. I wyrzuci do kosza. Nie będzie represyjnych konsekwencji, ale nie będzie też żadnych konsekwencji. Tak oto powróciła nasza historia, w której my z tobą braliśmy udział. W czterdziestym siódmym, podczas głodu, wymarło pięć sióstr Mamy. Ona była najsilniejsza i najbardziej wytrzymała. W czterdziestym dziewiątym zwerbowano ją na Donbas, do kopalni. W kopalni, właśnie w kopalni, moja Mama zakochała się w górniku. I zaszła ze mną w ciążę. Niedługo potem do jej baraku dla kobiet przyjechała żona mojego ojca z dwojgiem małych dzieci. I moja Mama postanowiła: lepiej jedno sierota niż dwoje. I wróciła do Tekliwki. Jej życie rozpoczęło się wielką zdradą i kończy się wielkim rozczarowaniem. Oszukał ją mój ojciec, i syn także ją oszukał. Wszystko! Zostaw mnie samego ze sobą. A Mamę... nie stawaj między nami. Ostre kolana Romana drżały z bólu, słabo naciągnął na siebie ciężki watowany koc bez poszewki. W kilku miejscach przez przetarte dziury wylazły skołtunione grudki brudnej waty. Roman odwrócił wzrok do ściany, a odpocząwszy, odwrócił też głowę. Kiedy spotykał się wzrokiem z oczami Iwana Switłycznego, z którym przez ostatni rok odsiadki byli w jednym obozie, zawsze było mu trochę łatwiej znosić ból. Ale teraz widział tylko kawałek dębowej kory z ramki Iwanowego portretu.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Na mgnienie Romanowi przypomniała się wiejska felczerka Katria, jego koleżanka z klasy, tęga, grubokoścista kobieta, poturbowana przez życie. Jej grube, czerwone od mrozu ręce, zastrzyk z morfiną zaciśnięty między zdrewniałymi palcami... I ulga, która nastaje na krótką chwilę, kiedy można spokojnie i równo pomyśleć, pogawędzić z Mamą, a potem zasnąć krótkim, błogosławionym snem, jak w więzieniu po zmianie w tartaku. Ale i dziś, i jutro, i pojutrze Katria nie przyjdzie, bo nie ma środka przeciwbólowego. Wszystkie zapasy morfiny, nawet te ukryte przed nią samą („na czarną godzinę”), dawno się skończyły. Mama w zeszłym tygodniu zarżnęła jeszcze trzy kury, zostawiając tylko dwie, bo nieś się będą. Katria zawiozła je rejonowej aptekarce, a ta dała jej pięć ampułek. A dowiedziawszy się, że to dla Wasiuty z Ruchu, dała jeszcze trzy za darmo. Katria płakała, opowiadając Mamie, jak w przepełnionym autobusie, gdy wracała do Teklywki, pijany gewał przy ostrym zakręcie upadł jej na piersi i zgniótł cztery ampułki. Nie przyjdzie dziś Katria. Będzie długa, długa noc, a jego wycieńczone małe ciało będzie ściskać wielki ogień i będzie myślał tylko o jednym, o bólu.
— Ale ty, Romanie, jesteś postacią historyczną. Już wspominają cię wśród tych, którzy dążyli do niepodległości. I osiągnęli ją. Na Ukrainie nie ma więźniów politycznych, są demokratyczne wybory, własność prywatna, wiele partii. Nawet ja mam jakiś tam mały biznes. Moja Oksana sprywatyzowała robotniczą stołówkę. Nie kryje, że to dzięki tobie, Romanie. Dzięki twoim ideom, których echo było jeszcze w tych antyradzieckich listach, za które cię wtedy wsadzili. Wielkie idee tworzą wielkie osobowości, a my, szare pluskwy, mrówki, je materializujemy. Liderzy modelują system, a my w nim po prostu żyjemy, w miarę swoich możliwości. Dlatego musicie być dla nas wielkoduszni. I wybaczać.
Feliks (prawdziwe, paszportowe jego imię to Fiodor, Roman jeszcze na studiach tak ochrzcił sekretarza komitetu komsomołu wydziału, i za plecami Fiodora nazywano tylko tak, jedni „żelaznym”, inni „gumowym”, a on o tym wiedział) chciał jeść, ale na stole były tylko kiszone pomidory i czarny, kleisty chleb. Pewnie jednak trzeba było wziąć z samochodu przywiezione jedzenie. Nakupił przecież w winnickim supermarkecie za prawie trzysta hrywien, bo wierzył, że Roman trochę się pokocmi, zaprezentuje zasady, pomitinguje przed nim, a potem wypiją po kieliszku, zakąszą, i dusza Romana zmięknie. Potem po drugim, po trzecim, a jeśli trzeba, Fiodor stanie na kolanach. A w końcu pojednanie. Przecież Roman dobiega już do mety. Rak przeszedł już z trzustki na żołądek.
Feliks przygotował w zaklejonej kopercie pięćset hrywien, by zostawić je Romanowi. Specjalnie chodził do banku, żeby pieniądze były nowe, żeby był na nich i brodaty Hruszewski, i Mazepa, i Taras w baranim kołpaku. Przewidział też to, że jeśli wypiją, to do Winnicy nie pojedzie, a w rejonowym miasteczku milicji nie ma. Jadąc do Teklywki, na wszelki wypadek zamówił pokój w hotelu, który recepcjonistka nazwała „rajkomowskim”. Trzeba było jednak wziąć walizkę z jedzeniem i kartonowe pudło z kiełbasami, prezent od wędliniarza, któremu pomógł wykupić sklep. Teraz nie można już wrócić do samochodu, a w żołądku ssie i ssie pustka. Cały skrzynka piwa zamarznie w bagażniku i popęka butelki. Trzeba nie zapomnieć wyrzucić, bo rozmarznie i zaśmierdnie samochód...
Romanowi już nie do kiełbas i nie do piwa. Pewnie nic z tego nie będzie, niechętnie dotykał tej myśli Feliks, Roman jest już zbyt blisko mety, dlatego jest zły i zasadniczy. Trzeba było przyjechać wcześniej, jak radziła Oksana. Wtedy jeszcze można by było skorzystać nawet z jego kontaktów z ludźmi z Ruchu, których nowa władza w Winnicy trochę się bała, a trochę słuchała. W tym mitingowym czasie Roman jeszcze nic nie wiedział o swojej chorobie, był w uniesieniu i wszystko by mi wybaczył. A ja, ściskając mu rękę, wesoło bym krzyknął: „Chwała Ukrainie-matce!” i cały konflikt byłby zakończony. A teraz się uparł, ten nieboszczyk... Ja nie jestem winien. Chciałem jak najlepiej, po chrześcijańsku... Tylko suche drzewo nie zrzuca liści... A ja przecież nie jestem słupem telegraficznym, jestem drzewem przy drodze. I tak by go wtedy posadzili. Sam tego chciał, ten idiota. Inaczej by nie pisał tych chłopięcych bzdur w dojrzałym wieku. Gdybym nie był świadkiem na procesie, znaleźliby kogoś innego, dużo gorszego, który jeszcze by nakłamał na Romana. A ja powiedziałem tylko prawdę. Co mi zostało? Ledwo zatwierdzono mnie na zastępcę kierownika wydziału w obwodowym komitecie komsomołu. Oksana z dwiema małymi córkami na wsi, u swojej matki, a ja w skrzypiącej „koja” w akademiku milicyjnym. I nagle dwupokojowe mieszkanie z balkonem w budynku partyjnym! Powiedział mi o tym rano sekretarz do spraw ideologii, wchodząc do mojego gabinetu. A tego samego dnia, po obiedzie, wezwano mnie tam. Na stole generała leżały obok siebie: nakaz na moje dwupokojowe z balkonem, z telefonem, z oddzielną łazienką i toaletą, z parkietem... Trzy takie same angielskie klucze do mieszkania... i pogniecione kartki z szaloną pisaniną Romana, którą chyba kagiebiści sami powielili na maszynie. I co, można porównać dwupokojowe elitarne mieszkanie z prymitywnymi dysydenckimi ćwiczeniami Romana Wasiury, nadającymi się najwyżej do prywatnego pamiętnika? I z pracy wyrzuciliby mnie od razu. Oczywiście chciałem mu się też zemścić za Oksanę. Ona, studentka pierwszego roku z zapyziałej wsi pod Kamieńcem Podolskim, przylgnęła do niego od razu, choć my, starsi roczniki, w przerwie biegaliśmy, żeby rzucić na nią okiem. Ja na plażę chodziłem tylko po to, żeby ją zobaczyć nagą, a ona przed nim tylko się wyginała i ciągnęła go do wody, żeby zawisnąć Romanowi na szyi i otrzeć się o jego ciało. Wezwałem ją na indywidualną rozmowę do komitetu komsomołu, groziłem wykluczeniem z szeregów za rozwiązłość, a ona tylko zuchwale i bezczelnie się śmiała. Spał z nią, nawet wiem, gdzie dokładnie: na gołych materacach w piwnicy naszego akademika, bo kierowniczka pralni dawała jej klucze na noc. Więc kiedy się rozeszli, dostałem ją już jako „BU”, z drugiej ręki.
— Po raz ostatni cię proszę, przyjacielu, wybacz mi błąd młodości. I Oksana prosiła... przecież ty byłeś u niej pierwszy. Ja ją tylko podniosłem po tobie... Oksana bardzo prosi...
Roman milczał. Jego ostre kolana drżały pod kołdrą. Pomarszczona, na wpół odwrócona do ściany twarz przypominała maskę pośmiertną. Tylko ciężkie, czerwono-sine powieki bezsilnie opadały na oczy i znów się unosiły, zdradzając, że życie go jeszcze nie opuściło.
— Odejdź, Feliksie! Nie zabieraj mi ostatniego czasu — cicho, ochrypłym głosem wyszeptał Roman i ucichł, jakby jego dusza odleciała.
Feliks się przestraszył. Namacał w wewnętrznej kieszeni konwertu z pieniędzmi, rzucił go na ławę, chwycił z ławy norkową czapkę z zakrzywionym daszkiem i wypadł za drzwi. Przy furtce ledwo minął się z otyłą, męskiego kroju ciotką w pluszowej kacawejce i szytych walonkach. Ustąpiła w głęboki śnieg, żeby zrobić nieznajomemu miejsce na ścieżce odśnieżonej przez matkę Romana, i przywitała się z nim. Ale Feliks odpowiedział jej dopiero wtedy, gdy wyszedł na drogę ubitą przez ciężarówki i sanie. Powiedział głośno i ironicznie:
— Chwała Ukrainie, ciociu!
Katria dopiero co wróciła z rejonowego miasteczka, nawet nie wstąpiła do domu, tylko od razu poszła do Romana. Wczoraj przypomniała sobie, że po śmierci męża został jego czarny kożuszek kierowcy, który był na nią bardzo ciasny w ramionach, więc go nie nosiła. Porannym autobusem pojechała na jarmark w miasteczku i choć za bezcen, to jednak sprzedała. Kupiła córce wełniane rajstopy, trzy bochenki chleba i kilogram śledzi. Resztę, aż cztery paczki ampułek z morfiną. I nie żałowała. Nawet trochę się rozweseliła: teraz przynajmniej sumienie będzie czyste, bo ta krowa, ostatnim razem nie upilnowała. Takie deficytowe lekarstwo wylała sobie na cycki. Teraz można będzie Romanowi znosić ból trzy razy dziennie. I z duszy zdejmie się grzech...
Roman odgadł, że idzie Katria, już gdy strzepywała śnieg z walonek przed progiem... Ledwo przezwyciężając ból, podparł się na łokciu, wyprostował nogi pod kołdrą i ciężko westchnął, upewniwszy się, że Feliksa już nie ma.
— Przywieźli, Romciu, wczoraj w rejonowym szpitalu leki, to ja zaraz o świcie tam poszłam i wprost do głównego: nie dacie, to ogłoszę głodówkę i narobię porządnego hałasu, jeśli nie dacie środka przeciwbólowego. Dał, zaraza stara! Prawie wszystko oddał na Teklywkę. Żyjemy, Romciu! Późnym wieczorem, jak wydoję krowę i napalę w piecu, znów przyjdę. Żyjemy!
Katria nawet cicho się zaśmiała i na krótką chwilę się rozpromieniła, zgrabnie strzepnęła z chustki rozpuszczony śnieg. Zwilżyła brzeg chustki potrójnym odekolonem, przetarła igłę i sprawnie wbiła ją w suchą rękę Romana. Rozłamała na pół bochenek chleba, który kupiła dla siebie. I poszła.
Roman słyszał, jak jeszcze długo gadały z Mamą przy furtce, ale o czym dokładnie, nie wiedział, choć jakoś bardzo chciał wiedzieć. Wiedział, że zaraz, lada moment, obolałe ciało powoli zacznie od niego odpływać. Zostanie tylko wolna dusza, z którą będzie można spokojnie rozmawiać. Ale niedługo, niedługo, dlatego trzeba się spieszyć, bo ból tylko chwilowo przycichł, szybko się ocknie i będzie się mścić z podwójną zajadłością.
Roman sięgnął po chleb nadłamany przez Katrię, ale nie dosięgnął, więc podciągnął ciało wyżej na poduszkę. I zobaczył biały konwert na stole, obok półmiska z kiszonymi pomidorami. Zgarnął go ręką i zacisnął zębami za brzeg. Odpoczął i dopiero potem, szarpnąwszy za drugi koniec, rozdarł go. Szeleszczące papierki wyfrunęły z koperty jak jaskółki, które lepią gniazdo w oborze, a tam je zamknięto. Dwa banknoty spadły Romanowi na piersi, jeden wpadł aż do wiadra z węglem przy piecu. Jeszcze jeden był w półmisku z kiszonymi pomidorami. Kolejny leżał na białej poduszce, prawie dotykając wychudzonego, zarośniętego policzka Romana. Z tej stuhrywnowej banknotu spoglądał Szewczenko, jakby leżał obok Romana.
Do chaty weszła Mama, wniosła ze sobą mroźne powietrze, świeżość i trochę wolności. Dorzuciła węgla do pieca. Rozwiązała nauszniki zajęczej czapki. Napiła się wody.
— A kto to tu w chacie nabrudził, synku?
Maria zdrętwiałymi od mrozu palcami zbierała pieniądze, oglądała je, kładąc na dłoni, bo takich nowiutkich i wielkich dawno nie widziała.
— Jakieś nie nasze, Romku...
— Prawda, nie nasze, Mamo. Nie nasze. Fałszywe. Wrzućcie do pieca i zapomnijcie — powiedział Roman, uniósł głowę z poduszki i poprawił palcami czuprynę, bo rzeczywiście już mu trochę ulżyło. — Spalcie, Mamo. Zaraz spalcie! Mówię przecież, że fałszywe.
Maria wiedziała, że syn nie ustąpi, więc nie warto się sprzeczać. Choć fałszywe, to jednak szkoda. I tyle tego, i takie nowiutkie. Ale wiedziała, że za fałszywe pieniądze mogą wsadzić, tym psom wystarczy byle pretekst. Przełamując się, wrzuciła dwa papierki do pieca, a kilka cichaczem schowała za pazuchę. Na wszelki wypadek. Coś Romcio kręci. Może te pieniądze choć za grosze na chleb przyjmą w wiejskim sklepiku... Poradzę się Katrusi, ona mnie nie wyda, a spalić zawsze zdążę... Ktoś przecież się napracował, malował je...
— Płomień od nich jakiś dziwny. Jeszcze nie widziałam, jak się palą pieniądze, nawet domowej roboty. Kura znosi, synku. Może surowe jajko na siłę wypijesz? Widzę, że ciężka u ciebie była rozmowa. Ale ja nie o nim. O jajku. Wypijesz? Doda ci sił... Katrusia wierzy, że na wiosnę wyzdrowiejesz... Trzeba tylko dziś wypić świeże jajko...
Feliks wyśmienicie zjadł obiad w rejonowej restauracyjce i prowadził samochód do Winnicy. Ogumienie z kolcami dobrze trzymało drogę, silnik peugeota dmuchał ciepłem do wnętrza, radio mieszało ciepło z melancholijną muzyką, zimowy, zaśnieżony świat przelatywał za oknem w zimną nicość. Feliks i peugeot coraz bardziej zlewali się w jedną pewnie chronioną istotę, która jakby stawała się samowystarczalna, niezależna od nikogo i od niczego.
Tu wszystko jasne, myślał Feliks. Tu jest grób i krzyż. Na tym zarozumiałym idiocie i na drobnej, dawno zapomnianej historyjce, która mogła być użyta przeciwko mnie. Wszystko! Grób! I krzyż! I oczywiście: „Chwała Ukrainie!”. Za pięćset hrywien i pogrzeb, i dziewiąte dni, i czterdziestki. Teraz można śmiało wystawić swoją kandydaturę w wyborach na miejskiego głowę. Jeden mój grzech się spił i spłonął we własnej chacie. Drugi zaginął w Azji Środkowej. Trzeci wyjechał do Izraela. Czwartego zwerbowały organy, ma własne grzechy, nie ma czasu na mnie, i ja też o nim coś wiem. Ostatni, który mógł mi zaszkodzić, do wyborów nie dotrwa. Niech ziemia będzie puchem! Chwała niepodległej!
Przepaści i szczyty nowej ukraińskiej rzeczywistości doczekały się mistrza, który z różnych, w większości znanych ogółowi przyczyn zna je doskonale od środka — a teraz preparuje je krytycznym rozumem i wnikliwym spojrzeniem prozaika. Od redakcji: Niech, Wołodymyrze Ołeksandrowiczu, nie zabraknie Panu odwagi na tym minowym polu i niech nie zadrży Pańskie pióro!.. Zapraszamy!
Tłumaczenie maszynowe
Zacznę od razu od dwóch fundamentalnych kwestii. 1. Istnieje mnóstwo wariantów definicji samego pojęcia „feminizm”, wokół którego od wielu dziesięcioleci toczy się polemika, ale można w pełni przystać na ogólnie sformułowaną fundamentalną ideę, że „kobieta cierpi z powodu systematycznej niesprawiedliwości społecznej ze względu na swoją płeć” (Janet Radcliffe Richards. The Sceptical Feminist. A Philosophical Enquiry. Penguin Books, 1980. — s. 13—14) i uznać ją za podstawę licznych współczesnych teorii feministycznych (liberalnej, marksistowskiej, radykalnej, psychoanalitycznej, socjalistycznej, egzystencjalnej, postmodernistycznej) (Rosemarie Tong. Feminist Thought. A Comprehensive Introduction. San Francisco, 1989. — s. 1). 2. Feminizm jako zjawisko lub dojrzały nurt intelektualny na Ukrainie nie istnieje ani w życiu społecznym, ani kulturalnym, a tym bardziej w analizie naukowej. Feminizm to fenomen „innej” zachodniej cywilizacji i chociaż na Ukrainie w ostatnich dziesięcioleciach minionego wieku zrodziła się pewna tradycja feministyczna (reprezentowana przede wszystkim przez Natalię Kobryńską, Ołenę Pczilkę, Ołhę Kobylańską, Iwana Frankę, Mychajła Pawłyka i częściowo Mychajła Drahomanowa), jej źródła również wywodziły się z Zachodu — od idei socjalistycznych, przede wszystkim znanych prac Fryderyka Engelsa, traktatu „Poddaństwo kobiet” Johna Stuarta Milla, sztuk Henrika Ibsena itd. Odrodzenie feminizmu na Ukrainie można wyjaśnić na dwa sposoby. Jest ono logiczne w czasie, gdy społeczeństwo zwraca się ku wolności i jednocześnie ku źródłom własnej kultury intelektualnej, bada narodową historię intelektualną. Ale, tak jak sto lat temu, idee feministyczne wywołują w dzisiejszej Ukrainie niejednoznaczną reakcję. Najczęściej jest to pobłażliwy uśmiech lub agresywne zaprzeczenie. I chociaż w istocie feminizm ujawnia się na razie w ustnych debatach ludzi z wąskiego kręgu akademickiego, a sprzeciwy wobec niego mają charakter potoczny, obniżono-wulgarny, to jednak znany polityk-demokrata niby żartem w jednym wystąpieniu rzuca frazę, że feminizm to takie samo zagrożenie dla Ukrainy jak komunizm, a zachodni doktor-Ukrainiec, absolwent dobrego amerykańskiego uniwersytetu, z irytacją unosi brwi: „Co? Feminizm? Na Ukrainie? Absurd”. Wyjaśnienie podobnego negatywizmu leży znacznie głębiej niż niechęć ukraińskich mężczyzn do podzielenia się z kobietami władzą i odpowiedzialnością. Leży ono w podświadomym dążeniu do zachowania pewnego bardzo drogiego, wręcz sakralnego dla bezpaństwowych Ukraińców ideału, związanego z ideą narodową, a co za tym idzie — z kulturą narodową, wspólnotą, mentalnością, świadomością zadań narodowych itp. Odrodzenie i powrót — to dwa pojęcia, które dominują dziś w narodowo świadomej ukraińskiej periodyce, debatach literaturoznawczych i pierwszych postzastojowych publikacjach akademickich. Za pojęciami kryje się głębokie pragnienie przywrócenia sprawiedliwości dziejowej, odrodzenia, zwrócenia tego, co zabrane i utracone. Powrót i odrodzenie dość często towarzyszy idealizacja. Dochodzi do idealizacji (która najczęściej bazuje na nieznajomości faktów historycznych lub na jednowymiarowości spojrzenia na jakieś zjawisko) dalekiej przeszłości historycznej, epok kozaczyzny i hetmanatu, wcześniej zakazanych postaci historycznych różnych czasów, ludowego ładu życia, zwyczajów, narodowego kościoła, wreszcie samej kultury narodowej w tej formie, w jakiej istniała i istnieje dzisiaj, ta ostatnia jest przede wszystkim prawdziwie ludową i patriotyczną. Te nowe ideały, romantyczne i heroiczne, powstały jako swoista negatywna reakcja na długą epokę zakazów i prześladowań. (Są one naturalne i uzasadnione choćby dlatego, że cała ukraińska historia, zarówno realna, jak i intelektualna, była historią takich zakazów. Mają one budować naród i wychowywać go do finałowego zrywu ku wolności. Jednak mało kto zadaje sobie pytanie, na ile pozytywne, czyli uniwersalne, humanistyczne, egalitarne są nasze obecne romantyczne i heroiczne ideały? Czy u podstaw przynajmniej niektórych z nich nie leżą struktury patriarchalnej subordynacji, ucisku, na przykład mężczyzn przez kobiety? Co więcej, to ostatnie może mieć nie tylko formalny, powierzchowny charakter, ale być głęboko zamaskowane podwójnym standardem — na powierzchni zachwyt, adoracja, w istocie — głęboka pogarda, spychająca na drugorzędne role społeczne, a w literaturze na rolę bohaterki dla mężczyzny. Dzisiejszy etap ukraińskiej kultury to etap szoku po wolności. Oficjalne wartości tak zwanej kultury radzieckiej, „socjalistycznej w treści, narodowej w formie”, z wielu powodów okazały się niewydolne. Próżnia kulturowa szybko wypełniła się „przywróconym” i „odrodzonym”. Zrozumienie, że mamy historię i kulturę, przyniosło pewną ulgę. Jednak przezwyciężenie szoku nie może odbywać się jedynie poprzez powrót do „starego”, „swojego”, „rodzimego”, konieczna jest intelektualna i kulturowa reorientacja, rezygnacja z części starych punktów odniesienia i formowanie nowych. W przeciwnym razie realnym staje się zagrożenie konserwatyzmem nowego rodzaju. Oto na przykład znany etnograf pisze książkę o Berehyni, w której wzywa do powrotu do prawdziwych, utraconych, ludowych ukraińskich wartości i ideałów, które w ostatecznym rozrachunku sprowadzają się do tego, że kobiety kiedyś znały wiele pieśni, umiały wyszywać wspaniałe ręczniki, strzegły domu i właśnie w tym widziały swoje jedyne powołanie. Ta książka stanowi część demokratycznego odrodzenia. Zanim zaczniemy odradzać, warto zbadać, przemyśleć i przeanalizować. Do analizy potrzebny jest nowy instrumentarium, nowe spojrzenie. Nie musi być ono jedno, może i powinno być ich przynajmniej kilka. W tym sensie spojrzenie feministyczne, czy dokładniej, kompleks spojrzeń feministycznych, jest tylko jedną z możliwości, ale moim zdaniem jedną z najbardziej produktywnych. A teraz zwrócę się do literatury (w której skoncentrowane są ideały społeczne i kulturowe, stereotypy, mity, nadzieje narodowe choćby dlatego, że literatura na Ukrainie zawsze była i pozostaje nie tylko literaturą, ale także metaforycznym wyrazem polityki) i do możliwości analizowania jej z zasad feministycznych. Zatem, co jest przedmiotem feministycznej lektury? Mogą nim być wszystkie teksty artystyczne, a mianowicie: 1) literatura z akcentem na to, jak jest napisana przez autorów-mężczyzn (męskie fantazje o rolach kobiecych, w których ucieleśnione są głębokie struktury psychologiczne); 2) literatura napisana przez pisarki, która, według trafnej definicji Virginii Woolf, pokazuje „odmienność spojrzenia, odmienność standardu”, wreszcie 3) sposób czytania literatury pięknej przez kobiety (przecież, jak udowodnili amerykańscy krytycy nurtu feministycznego, czytając, kobieta często przejmuje wartości, poglądy i system myślenia narzucany jej przez autora-mężczyznę i w takim czytaniu niejednokrotnie traci własną istotę). Dalej takie w całości ideologiczne podejście może i powinno łączyć się ze współczesnymi metodykami analizy tekstualnej — psychoanalityczną, strukturalną, poststrukturalną (dekonstrukcja), nawet neomarksistowską, jeśli ta ostatnia komuś odpowiada. Jakie mogą być rezultaty? Przede wszystkim zostaną argumentowanie zburzone liczne mity o położeniu kobiety w literaturze ukraińskiej, a co za tym idzie — w społeczeństwie. Pierwszy z nich — o tym, że kobieta zajmowała w niej jakąś szczególnie wybitną, wręcz decydującą rolę. Z reguły za takimi twierdzeniami stoi mieszanie epok historycznych (w epoce kozaczyzny kobiecie przypadała jedna rola, hetmanatu — druga, w XIX wieku w Imperium Rosyjskim — trzecia, w tym samym czasie w Austro-Węgrzech — czwarta, w Radzieckiej Ukrainie — piąta). W debatach o kontekście kulturowym z reguły przytacza się nazwiska pierwszorzędnych ukraińskich klasyków: Marka Wowczka, Łesi Ukrainki, Ołhy Kobylańskiej, a także innych wybitnych pisarek — Hanny Barwinok, Ołeny Pczilki, Natalii Kobryńskiej. Można dodać jeszcze kilka nazwisk z XX wieku — Ołena Teliha, Dokija Humenna, Lina Kostenko. Ale czy liczba wybitnych nazwisk może przekreślić ten fakt, że literatura i sztuka były jedyną sferą, gdzie kobiety mogły się wykazać? W XIX wieku wszystko inne było dla nich zamknięte, w XX — formalnie otwarte, chociaż statystyka udziału kobiet w wyższym zarządzaniu państwem, partiami, instytucjami rządowymi, nauką wymownie dowodzi ich minimalnego wpływu i wkładu. Drugi mit — kultura ukraińska jest kulturą kobiecą, sfeminizowaną, odpowiednio stąd pochodzą wszystkie jej biedy i problemy. Swego czasu Mykoła Chwylowyj analizował stan kultury ukraińskiej przez pryzmat dylematu „Europa — Proświta”. Nie będę wdawać się w analizę treści, którą wkładał w sam dylemat Chwylowyj, a zaznaczę, że odrodził się on i znów znalazł w centrum debat literackich. Odpowiednio przeciwstawiane tezy nabierają nowych interpretacji, jak na przykład: „Oczywiście, większość, jeśli nie każda z tak zwanych „zagrożonych” kultur staje przed dylematem „Proświta czy Europa”, i te skrajności uosabiają męską, „osiową” („Europa”) oraz kobiecą, peryferyjną („Proświta”) zasadę każdej, zarówno profesjonalnej, jak i narodowej kultury. I typową cechą każdej zagrożonej kultury można uznać rozchwianie, w wyniku którego górę bierze zasada kobieca...”, — pisze Wołodymyr Dibrowa (Wołodymyr Dibrowa. Problem zachowania tożsamości narodowej w warunkach totalitaryzmu // Słowo i czas. — 1991. — nr 3. — s. 17—18). Tutaj rzuca się w oczy pragnienie sprowadzenia przyczyn zagrożenia kultury ukraińskiej do tak zwanej zasady kobiecej — słabej, nieintelektualnej, nieracjonalnej itd. (Szeregu określeń można nie kontynuować, przecież to stary, dobrze znany i dawno odrzucony na każdym naukowym poziomie, niewydolny zestaw tak zwanych cech kobiecych.) Trzeci mit — kobieta jest prawdziwą bohaterką poezji i prozy, jest ideałem, obiektem kultu, adoracji, inspiracji. Jednym z pierwszych przedstawicieli takiej tradycji był Pantełejmon Kulisz, który w wierszu według motywów Puszkina pisze: Tak, żyłem na ziemi, i ty z niebios przyszłaś, Na skrzydłach młodości do starości zstąpiłaś; Ty z raju wonności ze sobą przyniosłaś, I światłem bóstwa dusza twoja świeciła...
Minęło czterdzieści dni od dnia tragicznej śmierci Sołomii Pawłyczko, która odeszła w wieczność w ostatnich godzinach 1999 roku. Bez wątpienia czas zaliczy ją do najsłynniejszych osobowości tworzących naród końca XX wieku, gdyż właśnie przez nią zrobiono niezwykle wiele dla rozwoju i kształtowania się współczesnego społeczeństwa ukraińskiego. Ci, którzy znali Sołomię, nazywali ją pracoholiczką. Tym, którzy czytali jej liczne przekłady, studia literaturoznawcze, fundamentalną, właśnie wydaną monografię „Dyskurs modernizmu w literaturze ukraińskiej”, słyszeli o jej działalności wykładowej i wydawniczej, pozostawało tylko zachwycać się tą celową energią i błyskotliwym, ostrym, światłonośnym umysłem. Każda śmierć jest nieoczekiwana i przedwczesna. Ale odejście Sołomii Pawłyczko dotkliwie rani nas wszystkich — to, co robiła ona, mogła zrobić tylko ona. I mówiąc „Wieczna jej pamięć”, uświadamiasz sobie, że ta pamięć jest naprawdę wieczna... W archiwum czasopisma „Pjata pora”, które przestało się ukazywać z powodu trudności materialnych, zachował się artykuł Sołomii Pawłyczko (którego podstawą jest tekst jej wystąpienia w Urbana-Champaign, Illinois, czerwiec 1991), który dzisiaj proponujemy uwadze czytelników „Słowa Proświty”. Napisany w latach dziewięćdziesiątych, brzmi on dzisiaj awangardowo, jak wszystko, co pisała i robiła Sołomia Dmytriwna. Publikujemy go, aby ci, którzy nie czytali prac doktor nauk filologicznych Sołomii Pawłyczko, zainteresowali się nimi i pomnożyli swoją wiedzę za pomocą jej precyzyjnego, wyważonego słowa, znaleźli jej książki. Bo odtąd stała się słowem, stała się książką...
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zaszyfrowany dokument kultury, to odczyta się w nim całą gamę męskiego spojrzenia na kwestię kobiecą i kobiecej reakcji na męskie spojrzenie — od zachwytu i nienawiści po przerażenie i poczucie zagrożenia. Nierównouprawnienie spowodowało cały łańcuch negatywnych skutków — mężczyźni zepchnęli kobiety na drugorzędne role społeczne, sami zaś okazali swoją nieudolność w pierwszorzędnej roli, wybranej dla siebie; to z kolei doprowadziło do pogardy kobiet wobec mężczyzn oraz do lęków, które mężczyźni teraz odczuwają. Buduje się błędne koło, w którym nie ma „dobrych” i „złych”, a wszyscy są jednakowo winni i jednakowo cierpią. Co może zrobić analiza feministyczna z historią ukraińskiej kultury? Przeczytać ją na swój sposób. Zburzyć, rozkonserwować patriarchalne struktury myślenia i ideały narodnickie. Zrodzony z romantyzmu ideał narodnicki, a mianowicie ideał literatury, która służyłaby wyzwoleniu i oświeceniu ludu, konserwuje stare lub rozwija nowe patriarchalne ideały, subordynację, seksizm, nierównouprawnienie. (Wystarczy wspomnieć choćby chutoryjską koncepcję Pantełejmona Kulisza). Właśnie takim jawi się on przy feministycznym odczytaniu. (Szczegółowiej o tym pisze Tamara Hundorowa w artykule „Spojrzenie na Marusię”. — Słowo i czas. — 1991. — nr 6). Sprzeczność między feminizmem a systemem orientacji moralnych narodnictwa ujawniła się dość dawno. Na przykład Mychajło Pawłyk, wspominając w 1907 roku o procesie sądowym (odbywał się w 1878) w sprawie swojego opowiadania „Rebenszczukowa Tetiana”, pisał: „Karała mnie, m(iędzy innymi), za moje zmagania w sprawie kobiecej, i nasza galicyjska społeczność, a właściwie jej przedstawiciele wszystkich partyjnych odcieni, którzy wykrzykiwali przeciwko mnie tonem nadanym kamertonem c(esarsko)-(królewskiej) prokuratury... Wszyscy ci dobrowolni, patriotyczni strażnicy «ludowych świętości» oburzali się na mnie...” (Mychajło Pawłyk. — Utwory, Kijów, 1959. — s. 651). Ich oburzenie wywołała niewinna idea Pawłyka, która otrzymała nazwę „wolnej miłości”, czyli bronił on prawa kobiety do zrywania ślubu kościelnego. Nasza epoka (ta, która zaczęła się w 1985 roku) w pewnym sensie obudziła nową falę romantycznego narodnictwa. Żeby się w niej nie zachłysnąć, warto przypomnieć o tym, co już kiedyś było. Romantykom XIX wieku przeszłość jawiła się czasem utraconej wolności. Dlatego była sakralizowana i mitologizowana. Ale jeśli dla Kulisza niedawna przeszłość wydawała się idyllicznie piękna, to dla Szewczenki — dysharmonijna i okrutna. Dwie linie w ukraińskim romantyzmie wyraźnie ujawnią się poprzez analizę feministyczną, gdy pierwszym pytaniem rozważań staną się kobiece i męskie role oraz symbole. Od dawna prześladują mnie obrazy błyskotliwej, niedokończonej powieści jeszcze jednego romantyka, Ołeksy Storożenki, „Marko Przeklęty”. Chyba nie ma żadnego innego utworu w ukraińskiej literaturze, który zawierałby na swoich stronach taką liczbę straszliwych zbrodni skierowanych przeciwko kobietom. Temat zemsty na kobiecie, która rzekomo odgrywa złowrogą rolę w życiu kozaka-mężczyzny, jest wariowany i powtarza się w losach kilku bohaterów utworu. Początkowo narzeczona Marka nie doczekała się go z Siczy i wyszła za mąż za innego. Marko osądzi ją za zdradę i sam wykona swój sąd, zabijając i ją, i jej męża. Później wejdzie w kazirodczy związek z własną siostrą, a kiedy zbrodnicza miłość wyjdzie na jaw, Marko zabije własną matkę, która stanie mu na przeszkodzie, oraz siostrę, która pod wpływem matki odmówi dalszego grzeszenia. Ale to —
Tłumaczenie maszynowe
Nie! to nie marzenie święte — niebiański cherubin: Bo duch mój zapłonął ogniem Twoim żywym. (Dzieła Pantelejmona Kulisza. — Lwów, 1908. — Tom 1. — S. 438.) I ten sam Kulisz naiwnie cieszy się w innym swoim utworze: «Ówczesnych rosyjskich książek czytać kobietom nie było możliwości; po francusku zaś one, na szczęście, nie znały...» (Pantelejmon Kulisz. Mychajło Czarnyszenko albo Małorosja osiemdziesiąt lat temu. — Kijów, 1843. — S. 146). Jednak należy zaznaczyć również to, że ideał, czy, ściślej, pseudoideał już wyrodził się w całkowite przeciwieństwo typu deklaratywno-epatującego oświadczenia nowego ukraińskiego awangardy: «Malujcie babę błękitną...» (Wiktor Neborak) albo w monolog Iwana Małkowycza: Kobiety samowolne, władcze, zwariowane i bardzo silne: drgnie — i żegnaj, czy, jak moja, mnie związała wściekła poprowadziła na targ, jakbym był buhajem. O setki pożądliwych kupujących! — I każda palcami pomacuje gdzie bądź... Do cierlicy przywiązany, niewiasty zaś — młode i ciekawe — szarp i szarp! znienawidziłem zuchwalców. W gniewie ześlizgnąłem się z uwięzi — i w nogi: uciekałem, jak chart, jak czart — dalej — w las. W lesie wbiłem się w chrust, i oto — spuchłem od łez, rozmyślam, co robić: wrócę — zabije, czy — człapie — zamęczy w łóżku (żeby ona przepadła), czy zaprzęże do pługa, żebym do chaty nie dotarł. (Iwan Małkowycz. Wracamy do chaty // Komsomolskoje znamia. — 19 lutego 1991 r.) Jeśli rozpatrywać wiersz nie jako indywidualną spowiedź, a jako pewną, choć i za- MOJA MIŁOŚĆ A kochanie — jak kwiatu po białym świecie. Opada pod nogi... Cały obity wiatrami, ani owocu nie ma, ani piękna w nim. Ja kocham Ciebie, miły mój Boże, jak Syna Ludzkiego, Ja kocham Ciebie, Chryste Jezu, jak rodzonego syna. Bo kogoż tak kochałam, że z nikim nie mogłam i porównać? Dla kogoż do śmierci cierpiałam i głód, i męki? «Kto wypełnia wolę Pańską — to brat Mój i matka!» — Ty mówisz, mój Zbawco, i naprzeciw wyciągasz ręce. Nie zostaw moją duszę samotną! Bo rzucą pod nogi, Zamienią na srebro, jak i wszystkie swoje marzenia piękne. Ja kocham Ciebie, miły mój Boże, jak Syna Ludzkiego, Ja kocham Ciebie, Chryste Jezu, jak Najdroższego Syna. RODZIMA DUSZA Dostało się ciężko ostatnie to zwycięstwo: Przejść samotnie od jesieni aż do wiosny. Jestem rada, że w sercu swoim spotkałam się z Bogiem, — I znowu, i znów spotykam się z Nim. Nie ma Go w świecie! — to mówią krzyże przy drogach. Po coż za szczęściem w podróże ziemskie pospieszać? Jestem rada, że w sercu spotkałam się z Bogiem, — Zawsze przy mnie jest rodzima dusza. Syn Boży Przedwieczny uzdrowił moje serce chore, I rozpacz zimową zapomnieć nastała pora. O mój najwierniejszy, kochany mój Boże, mój Przyjacielu, I matko moja nieśmiertelna, i wieczna siostro! Z Bogiem Prześwietnym w godzinę trwożną, burzliwą, Po chleb i po wodę nie strach mi wyruszać, — Tak głęboko-głęboko w sercu moim Zawsze przy mnie jest rodzima dusza. ZJAWA Wiem, to zjawa: namiętność, gorąca miłość. Co obiecuje — tego tu nie ma naprawdę: Ani sadów, ani domków, ani zbiorników wodnych. Nam trzeba dalej iść, my zaś bezdomni i spragnieni. Znowu proszę: Panie, tylko nie to! Niech nie sprowadzi na bezwodzie ta «fata morgana», Niech pochwały nie sypną, jak piasek w twarz: Oto, powiadają, kobietka, i odpowiednia, i ładna. Zjawa mieni się w spojrzeniu... O, odwróć, O, obroń mnie, Panie, niby od gada. Tam tylko wiatr trujący — nie ma wody, Tam dobroć nie rośnie — tylko chciwa zdrada. Wiatr poślij chłodny! Rozwiej, zrozum! Nie prowadź mnie upaść w omamy nowożytne. Cóż na miłość spodziewać się między tymi ludźmi? U nich wyschnięte serca — jak ziarno na kamieniu. Niech nie sprowadzi mnie «fata morgana» owa! Jest źródło — to nadzieja na Boga Żywego, Prawdziwa oaza, uzdrawiająca i czysta woda, — Siły Niebieskie oświecą drogę do Niego. BEZMOWNE SERCE Noszę ze sobą bezcenne pierścienie, trzy diamenty, Mi w spadek przekazała je rodzona matka. W dni dalekie, jak najdroższe, wzięłam w drogę: «Zmiłuj się, Boże», «Pomóż, Boże» i «Chwała Bogu». Ogień życiowy już wygasa, jak pogorzelisko; To błysnie żarem, to oparzy, to zaboli jeszcze. Marko Przeklęty, diabeł, a nie człowiek, skazany wiecznie żyć i wiecznie męczyć się za swoje zbrodnie. Schemat kobiecej zdrady i zemsty powtarza się jeszcze raz w losie innego kozaka — siczo-wika. On wraca do rodzinnej wsi i trafia na wesele swojej narzeczonej Zińki, która tak samo na niego nie doczekała się z Siczy. On nie jest zbrodniarzem i nie karze «niewiernej narzeczonej», ale i nie wybacza jej i ona umiera z żalu, czyli w istocie on zabija ją pośrednio. Ale apoteozą nienawiści do kobiety staje się sadystyczne zabójstwo jeszcze jednym kozakiem — Krywonosem — pięknej «Żydówki». On ścina jej głowę szablą przed swoimi kozakami-towarzyszami, żeby udowodnić im — miłość do kobiety dla niego nic nie znaczy. Skąd zaczyna się tragedia Marka Przeklętego? Kozackie siczowe bractwo nie uznawało kobiet. I ojciec Marka, bojąc się kary, ukrywał swoją ciężarną żonę na wyspie, gdzie później, umierając z głodu, ona karmiła swojego nowo narodzonego zwierzęcą krwią. Dlatego on stał się człowiekiem-zwierzęciem. Kobieta (i kompleks jej wartości — rodzina, osiadłość, moralność, czyli system ograniczeń) i kozacka wolność okazały się niekompatybilne, co doprowadziło do najstraszniejszych skutków. Z tej zaprogramowanej rozdarcia, właściwie, i pochodzi cała tragedia Marka Przeklętego. Okultystyczno-fantastyczną powieść Storożenki feministyczna analiza będzie rozpatrywać jako rozwiniętą metaforę. I ta metafora jest znamienna. «Społeczna niesprawiedliwość z przyczyn płci» rodzi psychologiczne choroby i kompleksy, konserwuje świadomość, a w perspektywie programuje zacofanie kultury. Feminizm, oczywiście, nie jest panaceum na wszystkie choroby i nie kluczem od wszystkich problemów, jednak dobry uzdrawiający środek przynajmniej dla niektórych z nich. Dusza bezdomna, jak pogorzelec, zebrała w tobołki Ocalałą odzież, jakieś papiery oraz pocałunki. Zmiłuj się, Boże... Zdejmij z ducha ciężar wielki Choć na chwilę! Jeszcze na godzinę, i jeszcze — na wieki. Bezcenne pierścienie wzięła w ręce, — odłożyła tobołki, A Bóg niespodziewanie zostawił w sercu swoje dary. Perły białe, złote sztaby, diamentów krawędzie — To ból, który ucichł; to krew, która zmyta; to krzyż milczenia. Bezmowne serce żyje w świetle Krzyża Świętego, Między nim a światem — ciepło i mądre ostrzeżenie, O najdroższym ono mówi tylko z Bogiem. Słowa duchowe takie niezgaszone, takie nieśmiertelne, Że wszystko wokół: drzewa, i niebo — to tylko cienie, To ciemne wspomnienie owego Raju, owego Świtu, Który Bóg Wszechmocny nam zwraca Z Krzyża milczenia. Pod koniec ubiegłego roku dorobek twórczy znanej ukraińskiej poetki Tetiany Majdanowycz powiększył się od razu o dwie książki: zbiór poezji «Pokutna modlitwa» oraz liryczny poemat «Chrystus i Prometeusz». Zostały one z miłością i ze smakiem wydane w stołecznym wydawnictwie «Krynycia» na 2000-lecie Narodzenia Chrystusowego. Harmonia duszy jako najwyższa, najpotężniejsza broń przeciwko podłości życia i ducha — oto twórcze pole Tetiany Majdanowycz, na którym ona jest niestrudzoną żniwiarką. Ciekawie jest zaznaczyć, że w ostatnim dziesięcioleciu poetka dużo pracowała z literaturą teologiczną, z zabytkami religijnej i dawnej ukraińskiej literatury. Może właśnie to przyczyniło się do tej potężnej pracy ducha, którą naznaczone jest wiele jej utworów. Proponujemy naszym czytelnikom kilka poezji Tetiany Majdanowycz.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
I chmury płoną nad stepem, i ptaki krzyczą w oddali. Jak biegłam w stepie za latem, jak biegłam razem z wiatrem, tak w biegu i legła z wiatrem w stepie ostnica. A drzewo liść uroniło, i serce... tak zaszumiało w niespodziewanie starym domu złotowierchim. I dębowi lato się śni, nie cieszy go sikora, na niebie bez żurawia; jak zbędne, sterczą gałęzie. Wiatrami huczy niepokój w koronie jego szerokiej, nocami echo w dziupli miota się na miotle. Nie wabi niebieska sinizna, i chylą się gałęzie w dół, gdzie wiecznie głodny cień chodzi i chodzi dokoła. Do lasu obok białych gór Doniec niebiesko-przezroczysty toczy swój błękit, a w lesie, już za chwilę, jak podpalony, płonie i sam, jak ognia lawina, płonącym światem płynie. Ciebie, co żyłeś gospodarzem i gościem, — i przyjdzie czas, i włócznią ostrą ciebie, jak źródło, otworzy śmierć. * * * Czas nadszedł milczeć... Tu moi ojciec, matka... Rumianki i krwawnik — Nimi kwitną mogiły, Które duszę moją wypuściły: — Idź do żywych, żywy... Usiądę na szarym kamieniu, Kwiatów dotknę rękami, A serce ściska, ściska... Gdybyście zobaczyli, mamo, Jaki krwawnik nad wami W porannej rosie stoi! Co wam powiedzieć mam? Rodzice moi, nie wiem, Tu przy samym skraju, Skraju czego? — nie wiem... Co to, koniec? Początek? Czas nadszedł milczeć. Czas nadszedł w kamieniu Zobaczyć rysy mamine, Biorąc w dłoń glinę, Usłyszeć gliniane: synu. Boże, jak w oknie Świeci się krzyż dla mnie, Niby do domu wracam, Jak i wtedy, dawno, A w chacie drzwi nie ma, Tylko niegasnące okno, I w nim rodzice bezsenni. I ja przed tym krzyżem, Niby w szybę, czołem Wtknę się w swoje dłonie, I wszystko, co było dawno, Zobaczę, jak w okno... Czas nadszedł milczeć. Staliście się stepem, tato, Staliście się stepem, mamo, I wasze okno bez ramy. Stepem wyście się stali, polem I teraz, sam jak palec, Patrzę na was dokoła Przez niegasnący krzyż. * * * Poznaliśmy się, nie znając niczego. My tylko w jabłko, w tajemnicę Boga wpełzliśmy kiedyś bezczelnie robakiem, wbijając mleczne zęby w to, co miało wyrosnąć sadami, i potoczyliśmy w proch, i nad nami z tego prochu podniósł się Sodom. * * * Jeszcze twój sen przy oknach i ty, jak sen, który znikąd, uśmiechnięty, jak był we śnie, dlatego że słońce w oknie promieniami rozgrzewa powieki, lekko dotykając czoła, i złota krąży pszczoła, którą ty widzisz przez powieki. Ty nie otwierasz powiek, aby ten sen, jak sen, nie zniknął. Lecz i nie chce się w świat, gdzie, wiesz, nie działa winda i znowu — przez czarne wejście po schodkach, gdzie piją debile, gdzie idzie w ciemności świeca, bo już dawno przepaliła się
Tłumaczenie maszynowe
* * *
Fale mirażu. Miraże. Droga drży, biegnie, strumieniują zamki ponad chmurami, strumieniuje miasto ponad chmurami, choć bierz, oprawiaj w ramkę i — na wystawę impresjonistów...
A wieczorem biednie w polu. Wracają owce z pastwiska, w kawałkach niebieskiej soli wylizują okrągłe czasze.
Zwisa kłakami runo i trochę od tego smutno, i pachnie mi kuleszem, co w trójnogu nad ogniem.
A, z początku taki płomienny, ogień słabnie, więdnie i na pochylone ramiona przymierza szatę mniszą.
Na wysokim osokorze znów ostrooka sroka niby o wszystkich szczebiocze, i pies nieustannie szczeka na wysokie gniazdo srocze, które jak czapka Monomacha.
Lecz już na tym osokorze dogasa na wierzchołku dzień. Po cichą wodę i pierwsze gwiazdy mama z wiadrami idzie.
I pachną bzy gwiaździste, co nocują i dnieją w chacie i wcale nie zwracają uwagi na radość twoją czy smutek. I, jak do tureckiego sztandaru, półksiężyc przywarł do zasłony. I trąci naftą trochę od lampki w kącie. I łabędź na dywaniku nad naszym z mamą łóżkiem, gdzie, otrzymawszy razy, nadęły się poduszki, na które narzuca haft, zaglądając w szyby, wisienka.
I ja, co pływałem z Jazonem, zmęczony, całkiem senny, w rodzinnej już stronie z księciem Igorem — na koniu.
My skaczemy, skaczemy, skaczemy... i już nie pojąć mi, czyja to cień na ścianie i kto obok mnie płacze.
* * *
Ty płaczesz? Płacz. A za łzą trawa, rosa, dziecięcy ślad, który obojętną stopą jeszcze nie zadeptany, jak świat.
I ty idź, idź po nim, po śladzie tym, jak do domu, idź na oślep, jak po wierszu, łzą oczy zasłoniwszy.
Niech ono w tobie popłacze to dziecięce coś, dziecięce, które, choć jak go tłumaczysz, a pozostaje sobą, jak za górą, za łzą, w której świta głębia, gdzie nawet świat ten z biedą — zaledwie nuta czarowna harmonii nadświatowej.
* * *
A już w moim teremie złotowierchim dach zawalony...
Klucząc, jak ślepiec, ucieka w step Doniec i długo stepem jesiennym biegnie z ogniem na grzbiecie.
I chmura nad nim krwawa płynie, jak wroga sława, jak znamię w śnie Jarosława.
* * *
«Chorągwie nad stepem szerokim rozwiewają się w różne strony, jedne Ruryka, inne — Dawida...» — Tak autor «Słowa» powiadał.
Czajka płacze «ky-hy, ky-hy»,— nie złączyć jej brzegi. Rozgraniczony świat, płacze samotny ślad.
Wspólną w dzieciństwie mowę zapomniały mój gest i słowo. Ręce lecą w różne strony, niby w ciemną noc, i tylko świeca rozłąki złączy na piersiach ręce.
Płacze moje imię, na dwa rozpadając się «ja». Skłonię się nad swoim Dońcem — Z-pod twarzy wypływa twarz.
W czarnych objęciach węża płacze moja nadzieja, płacze w jego pętli, odrywając się od ziemi. A ją pociesza wąż, język rozdwoiwszy swój.
* * *
Zubożałe korony szeleszczą i tak znoszone są ich cienie, że nie zacerować pajęczynie, i kwiaty poszarzały w sianie — nie odróżnić, nie poznać.
A wiatr szmatami rozniósł żagle płynącego lata i, niby falami przybity, pod brzegiem czernieje las.
I już nie świeci purpura, jak złote wrogie strzały, które w sokoła leciały i gęsto padały w Doniec.
Nikt nie skacze za tobą, nie słychać strzał nad głową, ale strzałą każda chwila leci i pragnie zatrzymać cię swoją goryczą.
* * *
Na niebie wysokim śpiewający ptak, — i spragniona strzała wylatuje napić się.
Ptasiego jej nie dostać skrzydła, lecz pieśń twoją przerywa strzała.
Strzałę z piersi ty, rękami, szarpnięciem wyrywasz razem z czerwonym strumieniem, i skapuje kropla z ostrza strzały na białe włosy trawy-ostnicy.
Jeszcze ptak leci, jeszcze wysokie echo, lecz już mgli się w oczach dal.
Wierzbę płaczącą, objąwszy za pień, nad przepaścią wstrzymuje siwa mgła.
A pieśń, co pragnęła do Boga dojść, jak świeca łzą, spływa z wysokości.
* * *
Za cieniem cień do widnokręgu garbiąc się ruszała, szła, za cieniem cień, szerokim polem i długą drogą lemiesza.
Za cieniem cień do widnokręgu, gdzie urywała się dal, gdzie niby szczęście idzie po kole i wszystkich omija, wymija.
Za cieniem cień do nieboskłonu, a światło z nieba w mgle słupem lało się, strumieniowało, stało Spasem na roli.
I ja w węzełku korzeni trzymałem nabyte przez lata i przypadałem do pola cieniem swojego pochylonego krzyża.
* * *
Nie tylko po wardze, między palcami — ciekło, zbiegało i znikało skradkiem, ono w tobie, i ty, niby źródło, gdzie matczyna chroni ciemność wszystko, co było, napełniło po brzegi
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
żarówka Iljicza, a każde okno wychodzące na podwórze zamurowała dawno temu, i aż do następnego potopu mocna robotnicza ręka, więc nie widać ani Europy, ani schodków, ani śmietnika, który wszędzie pod nogami, i witamy się czołami tak, że iskra Iljicza zapala ogień w oczach i w «latarniach» na naszych obliczach...
Lecz na rozwartych powiekach, omdlałych od ciepła, krząta się ta sama pszczoła, coś stara się znaleźć w kielichach pełnych goryczy. Myśli błądzą na oślep, jak jeszcze przed jabłkiem i przed wiedzą, do naszego gorzkiego chleba, który przecież i siejemy, i żniemy, i «daj nam..» prosimy Boga, a z rąk diabła bierzemy i jeszcze kłaniamy się bez końca, lękając się swojego oblicza, na które pluje nie tylko czas. I mroczeje na naszym polu, gdzie jest wolność, a bez woli, i wola jest, lecz nie dla nas.
Oto tylko wolna chwila! Lataj, dopóki senny los, dopóki jeszcze w drodze wieść z Dzikiego twojego pola.
Lataj nad ciemnością, nad wirem, który wciąga na dno, gdzie wszystkim, którzy nie zmieniają skóry, i tak ją zdzierają.
Lataj, dopóki nie jesteś ciałem, nie łupem zdzierców ani rozkładu, lecz tylko tym, co twój Pan ufnie tchnął w glinę.
Aby ono, twoje ziemskie istnienie, nie straciło nadziei, jeszcze płatkowo rozbłyśnie ziarenko maku nad і.
* * *
Co to szumi, co to dzwoni przed wczesną zorzą?..
Już jesienna głębina staje się przejrzysta aż do dna, a wszystko, czym, przyjacielu Wołodymyrze, jakby jeszcze wczoraj, władaliśmy, skarbami świeci na dnie w tym stepie, w tej Kajali, dokąd na koniach pędzili neterpliwi i zuchwali... Jeszcze ogień nie dogasł, jeszcze pełen księżyc wysoko, i dym sięga do księżyca, a już szumi... już szumi nie step swymi piołunami — szumi nad stepem i nad nami.
A noc zimna i mglista, a nasza butelka zastygła. Przysiądźmy bliżej ciepła, niech rozmowa, ani trzeźwa, ani pijana, płynie, jak płynęła.
Niech młodzi bezbożnie piją i wydobywają muł z głębin, gdzie jeszcze nic u nich nie ma cennego, a jeśli i jest, to nie w cenie, tańsza niż prawda w winie.
A my kontynuujemy rozmowę, ogrzejemy słowo kieliszkiem, niech będzie radość z goryczą, ale goryczy na dnie nie więcej niż w tym winie, które dopijamy razem z tobą.
Ogień huczy i łapczywie liże gałęzie suchego drzewa, które zrzuciło w Kajałę również swoje liście. Sam w sobie, w samotności, a jakby trzeci między nami, pamięta inny czas i nas jeszcze w innym życiu. To wzbije płomień jak dawne wspomnienie, to słabnie aż do czerni, i nie możemy oczu od niego oderwać ani się odwrócić.
Na niebie robi się coraz bardziej bezgwieździście, i do jutrzenki zostaje tylko jedna krótka chwila. I zbliżając się, szumi nie step swoją bylicą, szumi nad stepem i nad nami.
Tłumaczenie maszynowe
Zamysł stworzenia serii prac o Ziemi Świętej — Krainie ziemskiego życia Pana naszego Jezusa Chrystusa — zrodził się u znanego grafika Mykoły Stratilata na podstawie głębokiego studiowania archiwalnych i współczesnych źródeł ikonograficznych. Jest to jego modlitewny wkład w obchody wielkiego jubileuszu 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego. Ryciny odzwierciedlają nie tylko pejzaże Jerozolimy, Betlejem, Nazaretu i innych miejsc Ziemi Świętej, ale także wielkie mistyczne zjawiska, związane z imieniem naszego Zbawiciela. Artysta w właściwej sobie romantycznej manierze pragnął pokazać nieprzemijające piękno i natchnioną wielkość tych miejsc, gdzie stąpały nogi Pana i Boga naszego Jezusa Chrystusa. Twórcze zamysły u różnych artystów powstają i realizują się różnie. Tutaj wszystko zależy od charakteru, od temperamentu. Jeśli chodzi o Mykołę Stratilata, to, ponieważ znam go od dawna, jest on „łatwy do poruszenia”. Łatwo go zainspirować jakimś tematem. Jakimś — u niego nie oznacza byle jakim. Kiedy nie jest zainteresowany tematem, choćby nie wiem jak przekonywać, nic z tego nie wyjdzie. Ale kiedy temat leży mu na sercu, zachwyci się nim w ciągu kilku minut, w myślach zbuduje jego koncepcję i zazwyczaj może tego samego dnia wykonać pierwszy szkic. Szanuję ludzi żywej myśli, skorych do pracy, rozważnych w rozmowie, duchowych w głębi duszy. Wszystkie te cechy, sądzę, są właściwe Mykole Stratilatowi. Dlatego, kiedy na początku sławnego, świętego, jubileuszowego, dwutysięcznego roku zostałem zaproszony przez Stratilata do obejrzenia jego nowej dwudziestokartkowej serii rycin rylcowych „Ziemia Święta”, cieszyłem się podwójną radością. Pierwszą, że seria wykonana jest dobrze na poziomie artystycznym i teologicznym. Drugą, że miałem pewien udział w powstaniu Mykołowego zamysłu tej serii. Zatem, najpierw o drugiej radości. W lutym 1999 roku wróciłem z Ziemi Świętej, gdzie byłem w Jerozolimie na międzynarodowej konferencji, poświęconej przygotowaniom do obchodów w różnych krajach 2000-lecia Narodzenia Chrystusowego. Przywiozłem wiele fotografii, prospektów, pocztówek, albumów z Jerozolimy, Betlejem, Nazaretu, brzegów rzeki Jordan, Jeziora Galilejskiego, Morza Martwego, Pustyni Judzkiej itp. Nie to, żebym pobiegł od razu pokazywać to Stratilatowi, ale po prostu przypadkowo spotkałem się z nim, wiele opowiedziałem i pokazałem mu. Jak i Mykoła, szybko ulegam zachwytowi i w takim tonie opowiadam: to od mojej natury, a nie od nabytego. Mykoła poprosił, by dać mu tę kupę widoków Ziemi Świętej. Wtedy właśnie powstał u niego zamysł serii. On nic nie wziął stamtąd bezpośrednio, cytatowo. Bo jeszcze wiele innego wzorcowego materiału wyszukał w starych albumach o Palestynie (było kiedyś w Petersburgu „Rosyjskie Towarzystwo Palestyńskie”, które wydało niemało literatury o Ziemi Świętej), w encyklopediach, opisach podróży. W rezultacie wyszły nie widoki sławnej ziemi, przeniesione na rycinę, a głęboko przemyślane arkusze z taktownymi retrospekcjami w daleką przeszłość, z ciekawymi motywami biblijnymi, z należytym napełnieniem ewangelicznym duchem. W arkuszach prześledzić można pewną czasową kolejność: od ofiarowania Abrahama, które widzimy na pierwszym arkuszu, do Wniebowstąpienia Pana Jezusa Chrystusa do nieba, do krajobrazów i scen, które symbolizują początek naszej ery — na ostatnich arkuszach serii. Główne miejsce zajmują przedstawienia miejsc Ziemi Świętej, które są związane z ziemskim życiem Zbawiciela. To Betlejem, Nazaret, Jerozolima. W jakimś szczególnym blasku, w potoku promieni pojawiają się obecne świątynie Narodzenia Chrystusowego w Betlejem, Zwiastowania — w Nazarecie, Grobu Pańskiego — w Jerozolimie. To kluczowe miejsca, związane z imieniem Jezusa Chrystusa; i autor stara się tak „uopoetycznić” je za pomocą różnorodnego kreskowania, aby one rzeczywiście wyglądały jak relikwie naszej cywilizacji, kamienie węgielne chrześcijańskiej kultury. Choć na świecie są o wiele lepsze pod względem architektonicznym świątynie, ale Stratilat zobaczył i wcielił w rycinie właśnie te świątynie w najlepszym wyglądzie, jakby utkane z potoków nieziemskiego światła. W naturze te świątynie są wielkie, potężne, wizualnie ciężkie (jestem świadkiem i naocznym obserwatorem tego), ale w interpretacji grafika są lekkie, powietrzne, jakby pozbawione siły grawitacji. A to dlatego, że Mykoła Stratilat ma doświadczenie i umiejętność tak wykorzystywać linię, kreskę, czarną płaszczyznę i białą przestrzeń, że one u niego grają i przelewają się, tworzą wykwintną grę światła i cienia, połączenie realnej przestrzeni z jakąś irrealną, metafizyczną przestrzenią. I to nie jest dowolny lot fantazji, Współczesny wygląd Jerozolimy, 15x20 Modlitwa w ogrodzie Getsemani, 20x14,5
a połączenie współczesności z daleką przeszłością. Współczesne panoramy architektoniczno-krajobrazowe Izraela i Palestyny łączy on z wydarzeniami opisanymi w Biblii. Wzięcie proroka Eliasza do nieba, gwiazda nad Betlejem, chrzest Pana w Jordanie, modlitwa Chrystusa o kielich w Ogrodzie Oliwnym, droga krzyżowa, Wniebowstąpienie i szereg innych scen z Biblii są organicznie wplecione w krajobrazy. Głównym celem autora nie było bowiem zilustrowanie ziemskiego życia Jezusa Chrystusa, lecz pokazanie sławnych miejsc związanych z Jego uroczystą służbą ludzkości. Jest to seria pejzażowa, ale ze specyficznymi krajobrazami, z których każdy przywołuje wspomnienie o tym czy innym epizodzie Pisma Świętego. Jedyny wyjątek dotyczący ilustracyjności w tej serii wiąże się z Bożym Narodzeniem. Mykoła Stratiłat przedstawia scenę w betlejemskim żłobie według tradycyjnej, wielokrotnie powtarzanej kompozycji: Dzieciątko na słomie, Maria, Józef, aniołowie, jagniątko, bydło, gwiazda na niebie. Ale następny arkusz to współczesny wygląd tego miejsca, gdzie dwa tysiące lat temu był żłób. Jest to komora głęboko pod ziemią, pod obecnym kościołem Narodzenia Pańskiego: schody prowadzą w dół, wszystko jest jasno oświetlone lampami, nad żłobem znajduje się łukowate tabernakulum, miejsce żłobu wyłożone jest kolorowym marmurem, na który nałożono złotą gwiazdę. To już nie żłób, a ołtarz, dlatego nie dziwi, że na kolanach stoi tam chrześcijanka i się modli. Te dwa widoki żłobu są zrozumiałe, gdyż seria Mykoły poświęcona jest właśnie jubileuszowemu Bożemu Narodzeniu naszego Pana. Na arkuszach jest dużo przestrzeni, dużo nieba. Czasem niebo jest czarne, wieczne; ale tym jaśniej płoną na nim gwiazdy nadziei, tym głębszą wydaje się tajemnica przyjścia Boga na ziemię. Szczególnie chciałbym wyróżnić pod względem siły poetyckiego odczucia przyrody Ziemi Świętej arkusze „Jerozolima. Widok z Góry Oliwnej” oraz „Rzeka Jordan. Miejsce chrztu Jezusa Chrystusa”. Na pierwszym z tych dwóch arkuszy widzimy Jerozolimę na górach. Miasto jest bardzo jasne, jego mury są jakby przezroczyste, tak jak opisano je w ostatnich rozdziałach Apokalipsy św. Jana. Nad nimi rozpostarła się na całą szerokość nieba tęcza. A w dole, w głębokim cieniu drzew, jakby ukrywa się stara Jerozolima z jej grozą, wielokrotnymi zniszczeniami. Jest to pejzaż, ale głęboko symboliczny, bo każda kreska do czegoś nawiązuje, każda plama odbierana jest w jakimś tajemniczym metaforycznym znaczeniu. Pejzaż nocnego Jordanu zachwyca swoim spokojem, nawet jakąś sennością. Aż trudno uwierzyć, że w tak cichym zakątku wydarzyło się kiedyś wydarzenie o kosmicznej skali — słynne Objawienie Pańskie, bo sam Ojciec Niebieski zaświadczył o Boskim synostwie Jezusa Chrystusa. Niebo, góry, drzewa, a zwłaszcza wodę z czarującą ścieżką na niej od światła księżyca Mykoła Stratiłat oddał z głębokim lirycznym uczuciem. Seria „Ziemia Święta” jest unikalna. Wykonał ją artysta-chrześcijanin. Każdy arkusz świadczy o miłości autora do Zbawiciela. To szczera modlitwa, wypowiedziana środkami grafiki. Pan odpłaca tym, którzy Go sławią na tej grzesznej ziemi. Pan potrzebuje od nas wzajemnej miłości, mimo że On jest nieśmiertelny i w niebie, a my śmiertelni i na ziemi. Najbardziej zdumiewające jest to, że autor serii nigdy nie był w Ziemi Świętej. Ale zobaczył i poczuł ją tak, jakby przeżył tam całe życie. Bo zobaczył ją duchowo.Dmytro STEPOWYK, doktor nauk o sztuce, profesor Kijowskiej Akademii Duchownej
Tłumaczenie maszynowe
Człowiek, który poważnie rozmyśla o anegdotach, ryzykuje: bo może stać się w oczach publiczności pośmiewiskiem, które nie ma poczucia humoru. Ja świadomie podejmuję to ryzyko, ponieważ uważam anegdoty za bardzo poważną sprawę. A mianowicie — w wojnie propagandowej, którą prowadziło i prowadzi Imperium Rosyjskie, gdzie anegdotom przypisano bardzo poważną rolę. Nie będziemy wspominać anegdot obyczajowych o niewiernych małżonkach, teściowej, głupcach, rybakach itd. Rozważmy anegdoty polityczne jako składnik satyry politycznej. Jeśli przejrzymy strony głównego organu humoru i satyry ZSRR (rosyjsko-radzieckiego imperium) czasopisma «Krokodyl», to przekonamy się, że satyra polityczna zawsze była skierowana przeciwko nowo upieczonym wrogom politycznym. W czasie zimnej wojny między ZSRR a Zachodem satyra polityczna «Krokodyla» była niczym innym, jak ciągłą karykaturą i felietonem o kapitalistach (głównie amerykańskich). «Krokodyl» śmiał się z zachodniego stylu życia i przedstawiał Zachód (przeważnie USA) jako miejsce, gdzie nie ma i nie może być niczego dobrego. Anegdoty zaś drukowano — odpowiednie. Nie można powiedzieć, że w tych anegdotach (jak i w satyrze w ogóle, skierowanej przeciwko Zachodowi) nie było żadnej prawdy. Na przykład, było czystą prawdą to, że USA — to imperium, które bezczelnie broni swoich interesów w dowolnym punkcie kuli ziemskiej i odpowiednio — ignoruje (ale już bez oświadczeń) interesy innych krajów. Wtedy czasopismo «Krokodyl», jak cała radziecka propaganda, wspierało Indian i Murzynów, Algierczyków i Irlandczyków... w ogóle tych, którzy byli uciemiężeni w USA, Europie, Azji, Afryce. Oczywiście, że przy tym przemilczano prawdę o sobie: o tym, że nie ma żadnego «związku wolnych republik», że ZSRR — to takie samo Imperium Rosyjskie, w którym uciemiężeni są Ukraińcy i Białorusini, Gruzini i Mołdawianie, Czeczeni i Litwini, Jakuci i Estończycy... Oto na przykład anegdota z tamtego okresu, która ma szlachetny patos i jest bystra w treści: W Nowym Jorku przeprowadzają konferencję przedstawicieli Założyciel — Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne nr 1007 z 16.03.1993 r. — Imię, nazwisko i stopień naukowy. Zrozumiałe, że ta anegdota zbudowana jest według tego samego schematu, co anegdota o administratorze i Indianinie. Ale idea jest tutaj całkowicie przeciwna. Tamta anegdota wyśmiewała błędne wyobrażenia białych o niepiśmienności i niezdolności Indian do nauki, a ta — przeciwnie — twierdzi, że Czukcza, nawet otrzymawszy stopień naukowy, pozostaje niepiśmienny. Czyżby taka transformacja anegdoty była przypadkowa? Aby to wyjaśnić, przeczytamy jeszcze jedną anegdotę: — Giwi, co zrobisz, jeśli dadzą ci jabłko? — Zjem. — A dwa? — Poczęstuję Rizo. — A jeśli wagon jabłek? — Zawiozę na rynek. — Iwanie, a ty co zrobisz? — Zjem. — A dwa? — Piotrowi oddam. — A jeśli wagon? — Chłopaków zawołam ze zmiany. — Hryciu, co zrobisz, jeśli dadzą ci jedno jabłko? — Zjem. — A dwa? — Też zjem. — A jeśli wagon? — Ile zdołam, zjem, a to, czego nie zdołam, — nadgryzę. Widzicie, jak wszystko proste! Jak tylko Gruzinowi dacie jabłka, to on od razu pobiegnie je sprzedawać. Stąd wniosek: Gruzini — to handlarze straszni. Dajcie jabłka Ukraińcowi — on, co zdoła, zje, a resztę — zepsuje. Wniosek: Ukraińcy — to straszni skąpiradła. A Rosjanie? Oni, oczywiście, są szlachetni. Nie naród, a całkowita organizacja charytatywna. Oni zawsze myślą o bliźnim. Dacie Rosjaninowi jabłka — i on pobiegnie je rozdawać. Oto do takich wniosków popycha rosyjsko-imperialna propaganda czytelników (słuchaczy, telewidzów) swoimi anegdotami o narodach. Myślę, że teraz nawet najbardziej naiwnemu zrozumiały jest cel imperialnych propagandystów. Guram PETRIASZWILI Korespondencja — czy nie najulubieńszy środek komunikacji ludzi. Historia zna mnóstwo rodzajów posłań od człowieka do człowieka, od państwa do państwa itp. Czy nie najdawniejszą pisemną wzmianką o podobnym posłaniu w historii Ukrainy jest wiadomość «Powieści minionych lat» pod 885 rokiem, która rozpoczyna się słowami: «...Posłał Oleg do Radymiczów...» (Powieść minionych lat. — K., 1989. — Str. 24). Dla prawdy należy powiedzieć, że posłania nie zawsze były pisemne, tym bardziej wtedy, kiedy piśmienność jeszcze nie istniała. Przykładem takiego posłania można nazwać scytyjskich posłów, którzy przynieśli perskiemu królowi Dariuszowi, który około 514 roku p.n.e. wtargnął na ziemie współczesnej Ukrainy, odpowiedź na jego żądanie poddania się lub przystąpienia do walki. Odpowiedź scytyjskich królów składała się z ptaka, myszy, żaby i pięciu strzał. Perscy deszyfranci, jeśli wolno skorzystać ze współczesnego terminu, na czele z Gobriasem całkiem sprawiedliwie, jak pokazały późniejsze wydarzenia, zinterpretowali to posłanie tak: «...jeśli, Persowie, nie staniecie się ptakami i nie polecicie wysoko w niebo, albo myszami i nie schowacie się w ziemię, albo żabami i nie poskaczecie w błoto, to wy nie wrócicie do siebie, was zgubią te strzały» (Herodot. Historia w 9 księgach. — K., 1993. — S. 210). Do tego pozostaje dodać, że szereg historyków uważa Scytów za przodków Ukraińców. Przytoczone posłanie było początkiem końca bezsławnej wyprawy Dariusza na ziemie Północnego Nadczarnomorza. Wraz z wynalezieniem znaczków pocztowych w 1840 roku w Wielkiej Brytanii, i ponieważ dotarły one do najodleglejszych miejscowości, zaczęto je wykorzystywać nie tylko zgodnie z bezpośrednim przeznaczeniem jako swoiste pokwitowania za usługi pocztowe, ale także do reklamy towarów i usług, nie mówiąc już o tym, że sama treść znaczka była wspaniałym materiałem informacyjnym, który opowiadał o tym czy innym kraju, skłaniał do zapoznania się z jego przyrodą, kulturą, językiem, historią itd. Z czasem pojawiły się też zupełnie niezwykłe formy tej propagandy, jak, na przykład, znaczki tak zwanej wolnej formy, w szczególności na początku lat 60. w afrykańskim kraju Sierra Leone. Te znaczki zostały wykonane w formie konturów granic państwowych kraju, jego godła państwowego i samego kontynentu afrykańskiego. Lata 90. naznaczone były nie tylko piłkarskimi pasjami, ale i znaczkami pocztowymi okrągłej, w kształcie piłki nożnej, formy. Takie znaczki wypuściły urzędy pocztowe Francji w 1999 roku oraz Niemiec w styczniu 2000 roku. Daleka Brazylia ucieszyła kolekcjonerów zupełnie niezwykłym i oryginalnym wydaniem. Pod koniec 1999 roku wyemitowano tu 4 znaczki ... z zapachem. Emisja tych znaczków pocztowych poświęcona jest ochronie przyrody. Właśnie dlatego znaczki mają trwały zapach dymu z pożarów w tropikalnych pralasach, które znalazły się pod groźbą zniszczenia. To — ostrzeżenie i przypomnienie człowiekowi, że z przyrodą trzeba być na Pan. W. KYRYCZOK, historyk, członek AsFU Zam. nr 0331202. Nakład 3000. Redaktor naczelny Lubow Hołota
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
indiańskich plemion. Do jednego drogiego hotelu przyjechał Indianin ubrany w tradycyjny strój plemienia Czerokisów. Administrator patrzy na niego z pewnym powątpiewaniem, następnie podsuwa formularz rejestracyjny i ze współczuciem mówi: — Tu postawisz krzyżyk. Czeroki sumiennie stawia krzyżyk, a potem, po przecinku, rysuje obok jeszcze jeden. — A co to znaczy? — pyta administrator. — Stopień doktora filozofii, który uzyskałem na Harvardzie — poważnie odpowiada Czeroki.
„Krokodył” wtedy działał przeciwko USA, dlatego był zmuszony bronić Indian. Zatem biały administrator został przedstawiony jako głupiec, który z poczuciem swojej wyższości patrzył na Indianina. Myślał, że Indianin musi być koniecznie analfabetą. Tak mu, głupcowi, i trzeba! A potem rosyjsko-radziecka imperia przegrała „zimną wojnę”. Zmusił ją do kapitulacji Reagan. Rosyjskie czołgi wycofano z Afganistanu i Europy Wschodniej, a komuniści zaczęli bawić się w demokrację. Gorbaczow wywiesił hasło: „Pluralizm i jawność!”. I to obróciło się przeciwko niemu (i imperium). Gorbaczow myślał, że kolonialne narody jego imperium będą nieustannie łajać Lenina-Stalina i na tym temacie się wyczerpią. A narodom wszystko jedno, kto stoi na czele imperium, nie podoba im się samo imperium. I jak tylko dano im możliwość przemówienia, zaczęły mówić o wolności i niepodległości. Rosyjsko-radziecka propaganda szybko zorientowała się w sytuacji, zmieniła kierunek i zamiast Zachodu uczyniła swoim głównym celem zarówno ideę niepodległości, jak i jej nosicieli — patriotów i nacjonalistów z krajów bałtyckich, Gruzji, Ukrainy... To samo zrobiła rosyjsko-radziecka satyra, bo jest ona nieodłączną częścią propagandy imperialnej. Przekartkujcie, drogi czytelniku, „Krokodył” z 1991 roku (roku, kiedy rozpadał się ZSRR) i zobaczycie, jak konwulsyjnie i w furii starała się rosyjsko-radziecka satyra zohydzić i wyśmiać ideę niepodległości narodów. Ale tej wielkiej idei nikt nie zdoła wyśmiać. Śmieszni i nic niewarci wyglądali zarówno sam „Krokodył”, jak i jego autorzy. Związek Radziecki rozpadł się, ale to nie znaczy, że umarło imperium. Tak zwana Federacja Rosyjska to tylko Imperium Rosyjskie w miniaturze. Jeśli do tego dodać, że prawdziwie niepodległymi stały się tylko kraje bałtyckie (Litwa, Łotwa, Estonia), a kraje WNP pozostały pod wpływem Rosji, to można powiedzieć, że Imperium Rosyjskie nie rozpadło się. Żywa pozostała też imperialna propaganda, która obecnie przede wszystkim jest skierowana przeciwko narodom, które chcą prawdziwej niepodległości i wolności. Anegdoty to jedna z form satyry, a satyra to forma propagandy. Dlatego tylko bardzo naiwny człowiek może sądzić, że opowiadanie anegdot o przedstawicielach różnych narodów rodzi się z chęci rozśmieszenia. Pamiętacie anegdotę o białym administratorze? Tam sympatie autora anegdoty były po stronie Indianina. A teraz otwórzmy na 421. stronie zbiór anegdot „Roga i kopyta” (Moskwa—Kijów, NKP — Atika, 1994) i przeczytajmy: Czukcza podpisuje się — stawia trzy krzyżyki. — Co to znaczy? — pytają go.
Adres redakcji «Słowa Proświty»: 01001, Kijów-1, zaułek Muzejny, 8. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, tel. 228-01-30.
Tłumaczenie maszynowe
Redakcja koresponduje z czytelnikami wyłącznie na łamach gazety, a nadesłanych rękopisów nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Skład komputerowy — Iryna Szewczuk.
Indeks 30617.
Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Prasa Ukrainy».
Tłumaczenie maszynowe