Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №01 за 2018 рік

16 с. · 35 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 35 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

głową, ojczystą ziemią pod stopami, wiernymi przyjaciółmi, jasnym losem, Bożym błogosławieństwem. Z poważaniem, Mykoła ŁYSENKO, autor książki „Korzenie rodu Szewczenki”, praprawnuk T. H. Szewczenki w linii rodzinnej brata Josypa

Машинний переклад

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 1 (949), 4—10 stycznia 2018 Z Nowym Rokiem, z Bożym Narodzeniem! Z Nowym Rokiem, z Bożym Narodzeniem! Pozdrawiam drogich mojemu sercu ludzi!!!! Łarysa KADYROWA, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Nagrody Narodowej im. T. Szewczenki Iwan Franko Z nowym rokiem, bracia mili. W nowym szczęściu, w nowej sile Radośnie witam was I życzę, by w zdrowiu, W pokoju, z braterską miłością Odtąd płynął wam czas. I życzę, by to pracowite Życie wam jak najlepiej Bez biedy mijało wam. Byście myślami krzepli. Bogacili się, nie biednieli. By wesoły był wasz dom!

Szanowna Pani Lubow, Szanowni Państwa koledzy, Państwa bliscy oraz współpracownicy redakcji! Serdecznie witamy Państwa z nadchodzącym Nowym 2018 rokiem! Życzymy mocnego zdrowia, sukcesów w nauce, szczęścia, dobra, pozytywu, natchnienia, twórczości, miłości do bliskich, spokojnego nieba nad głową. Serdecznie witam Państwa, Państwa rodziny z Nowym Rokiem oraz Bożym Narodzeniem. Niech Nowy Rok i Boże Narodzenie przyniosą w Państwa domy dobro i dostatek, pokój i zgodę, a każdy Państwa dzień będzie źródłem zdrowia, siły, woli oraz wszechzwycięskich dokonań. Niech Boże błogosławieństwo towarzyszy Państwu w szlachetnych czynach i sprawach, Szanowna „Proświto” i proświcianie! Z Nowym Rokiem, z Bożym Narodzeniem! Niech z Bożym błogosławieństwem 2018 rok stanie się najlepszym, najpomyślniejszym, najgodniejszym rokiem! Zdrowia Państwu, zapału, natchnienia dla tej wielkiej ludzkiej misji, którą godnie wcielacie w życie! Z szacunkiem, Jewhen CYMBALUK Przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawłowi Mowczanowi, wszystkim proświcianom! we wzmacnianiu dobrobytu Państwa rodzin na długie lata. Kolędą na szczęście Boże Narodzenie błogosławi, Radujcie się, świętujcie — Chrystus się rodzi! Drodzy Przyjaciele! W imieniu Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Szewczenki w USA (TJU) serdecznie witamy Państwa i Państwa bliskich z Bożym Narodzeniem oraz Nowym 2018 rokiem. Życzymy siły i wytrwałości w tym niespokojnym czasie, kiedy Ukraina musi bronić swoich granic na wschodzie i południu przed sąsiadami-najeźdźcami. Z Bożym Narodzeniem! Z Nowym Rokiem! Z upoważnienia zarządu — przewodniczący Kołomyjskiego Towarzystwa Miejsko-Rejonowego „Proświta” im. T. Szewczenki — Wasyl HŁAHOLUK Wira BODNARUK

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mogę ja stale płonąć, ale godzę się jeszcze długo dymić, niech im dym oczy wyżera... Wasyl zgadzał się z tym i mówił, że nie wypada i jemu cały czas wyrywać się do przodu, trzeba oglądać się na wspólnotę, na fizyczne i duchowe możliwości tych wyczerpanych, a czasem już i wypalonych ludzi, którym po prostu nie wypada ustąpić ze swojej pozycji, dlatego oni przez siłę stoją na swoim, byle tylko nie ustąpić w tył — gdzie tam już iść do przodu! — Nie jestem bohaterem, Wasylu, jestem ofiarą. I jeśli chcecie wiedzieć, to całkiem poważnie uważam, że poza tym siedzeniem, ja już do niczego nie jestem zdolny — tutaj jest ze mnie największy pożytek dla Ukrainy... Może te myśli wydadzą się komuś zbyt rozpaczliwe, ale kochaj, Boże, prawdę — nie były one pozą, podyktowaną strachem. Później Wasyl z żalem rzekł: — Bieda ze mną z tymi marnymi owcami. Ile siedzisz — ciągle na nich oglądaj się. A o Łukjanence jakoś powiedział, kiwając w stronę jego celi: — Oto Człowiek! Brzmiało to po ewangelicku: “Oto Człowiek!”. W pojedynce cięższe warunki, ale masz samotność. Siedząc tam, Stus nie tracił czasu na gadanie i miał więcej wolnego czasu. Dostawszy książeczkę wierszy Rainera Marii Rilkego w języku niemieckim (przedmowa po rosyjsku), zabrał się do tłumaczenia jego elegii. Pracował “nałogowo”, nocami spać nie mógł — dobrze, że w celi i w nocy świeci się. A cela jego była w samym kątku baraku: którejś nocy strażnicy tam i nie zaglądali. Zresztą słychać ich, kiedy idą. Jeśli, oczywiście, nie podkradają się. Więc czasem rano otwierają się drzwi: — No, Stus, dawaj, co ty tam napłodziłeś przez noc. Stus milcząco staje w kącie: w gołej celi nie ma gdzie czegoś schować... Tego zeszytu nie ma. Jak nie ma i zeszytu w błękitnej okładce, nazwanego w ostatnich listach “Ptak duszy”. Ten “Ptak” nie wyleciał zza krat. To jeszcze jedna zbrodnia rosyjskiego imperializmu przeciwko ukraińskiej kulturze. “Twórczość Stusa — jak drzewo z obrąbanym wierzchołkiem”, — mówiła Mychajłyna Kociubynśka. …Jakoś w zadumie Wasyl powiedział: — Jeśli nas kiedykolwiek i wspomną, to jako męczenników. Jako takich, którzy w godzinę srogą odważyli się pozostać samymi sobą. I gdzieś tam małymi literami napiszą, że ten i ten jeszcze i wiersze pisał. Kto wie, czytelniku, który większy z jego wyczynów: wiersze, życie czy śmierć? Gdyby miał nie takie życie, gdyby nie przeczuwał on swojej wczesnej śmierci (“My wpadniemy w wieczność młodzi”; “Uczyń mnie godnym, Ojcze, wysokiego krachu”) — to i wiersze jego byłyby inne. A jednak, najpewniejsze, co zostaje po nas — zapisane słowo. Więc zostaje po Wasylu przede wszystkim poezja jako zmaterializowany w słowie ból cierpiącego syna za matkę-Ukrainę: ona najwyraźniej mówiła do współczesnych i potomnych jego ustami, jak w wieku XIX — ustami Tarasa Szewczenki. Był obnażonym nerwem epoki, która, daj Boże, już mija. Odczuwał ją tak subtelnie i ostro oraz przepowiadał przyszłość tak dokładnie, że my jeszcze nie raz zdziwimy się jego darowi. Właśnie to — zdolność widzenia przyszłości — i jest oznaką geniusza: Jeszcze kilka lat — i zerwie się więź. Drut kolczasty wejdzie w sny dziecięce, i wszystkie naznaczenia prorocze zechcą ziścić się na nas. Czerwona barka w czarnowodziu losów zgubi się. I feniks długonogi przeniesie cię w jasne komnaty od samowoli, pokory i niedoli. A wszystko to, co wyśniłeś w życiu, jak ryć, przebije się na płycie mogilnej, boś ty jest teraz na wieki wolny, rozpięty na czarnym krzyżu. Z książki: Wasyl STUS w odbiciach. Wspomnienia Wasyla Owsijenki o Wasylu Stusie. Opracowanie Oksana Dworko. Skład komputerowy: Jarosław Stus. — Połtawa, 2007. — 192 s.

Машинний переклад

Boże Narodzenie Wasyla Stusa

Wasyl OWSIIENKO “Ktoś wyznaczył mi tak znamienite daty...” Mama Jilina urodziła go właśnie w Boże Narodzenie roku Pańskiego 1938. I nie ośmieliła się zapisać go na siódmy stycznia, zapisała na szósty. Ale jednak dała mu imię Wasyl. Imię to z greckiego — Basileos — oznacza “władca”, “gospodarz”, “car”. “Na Ukrainie — mawiał Wasyl — bodaj co czwarta matka nazywa swojego syna Wasylem, podświadomie wykuwając dążenie do tak niezbędnej nam, by przetrwać, państwowości”. Mamy 5 stycznia Wasyla Czumaka, 8 stycznia Wasyla Symonenkę, 12 stycznia Wasyla Ellana-Błakytnego. W Kijowie stało się już tradycją obchodzenie 14 stycznia “Święta Świątecznych Wasylów” w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela i wręczanie podczas niego nagrody imienia Wasyla Stusa. Już trzy lata nie ma z nami wielkiego orędownika ducha narodowego Jewhena Swerstuka, który pamiętał o takich jubileuszach i je organizował… Mama Jilina Synkiwska nosiła Wasyla w najgorszym czasie niszczenia nas jako narodu. Kiedy dokonywał się Wielki Terror, który zabrał najlepszych, najzdolniejszych, najmądrzejszych z nas, aby resztki naszego narodu stały się żerem dla Rosji. …Pewnego razu w ostatnim roku swojego ziemskiego, a nawet szewczenkowskiego 47-letniego życia, już na Uralu, we wsi Kuczyno, w obozie o zaostrzonym rygorze WS-389/36, w mojej obecności Wasyl zapytał głęboko wierzącego dziadka Semena-Pokutnyka: — A co to znaczy dla człowieka — urodzić się w tak wielkie święto? — To dodatkowa łaska Boża, szczęście — powiedział dziadek. I pomyślawszy, dodał: — Ale komu wiele dano, od tego wiele będzie wymagane. Zauważmy: Czornowił i Stus urodzili się w Boże Narodzenie. Pierwszy w katolickie, drugi w prawosławne. Ukraina 24 grudnia godnie uczciła 80-lecie Czornowiła. Zobaczymy, jak uczci 80-lecie Stusa. A “znamienitych dat” u Stusa wystarczyłoby na świętego... 5 września 1918 roku ludowy komisarz sprawiedliwości Federacji Rosyjskiej D. I. Kurski, zarządzający sprawami Rady Komisarzy Ludowych W. D. Boncz-Brujewicz oraz ludowy komisarz spraw wewnętrznych H. I. Petrowski (ten sam dobry dziadziuś w okularach, który jeszcze niedawno siedział jak kamień obok Biblioteki Parlamentarnej w Kijowie) podpisali dekret Rady Komisarzy Ludowych o Czerwonym terrorze. Trwał on 73 lata. My, więźniowie polityczni, obchodziliśmy ten dzień głodówkami i oświadczeniami. 4 września 1965 roku w kinie “Ukraina” przed pokazem filmu “Cienie zapomnianych przodków” aspirant Wasyl Stus wystąpił w obronie aresztowanych kilka dni wcześniej szistdesiatnyków. 12 stycznia 1972 roku i w kolejnych miesiącach aresztowano do stu osób z młodej ukraińskiej inteligencji. W tym Stusa. W nocy po podpisaniu 1 sierpnia 1975 roku Aktu Końcowego Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie u Stusa nastąpiło pęknięcie wrzodu żołądka. Było to w Baraszewie, w Mordowii. Chciał wyjść z baraku, ale stracił przytomność i upadł. Czornowił z przyjaciółmi wzięli Stusa na prześcieradła i zanieśli na wartownię. A tam krzyczą: “Stoj! Strielat budu!”. 6 maja 1984 roku po operacji zmarł Ołeksandr Tychyj. 4 września — Jurij Łytwyn. 7 października — Wałerij Marczenko. W nocy z 3 na 4 września 1985 roku w karcerze z powodu głodówki i zimna zginął Wasyl Stus. Oto takie “znamienite daty”. To, co było po śmierci, poznałem, całą siłę tajemniczego działania, cały mrok niebios i bagno ziemi drżącej. I ciężko żyć, tą wiedzą podpierając swój dom, spróchniały w pustkę... To Stus napisał po operacji 10 grudnia 1975 roku. To Dzień Praw Człowieka, ustanowiony przez ONZ w 1948 roku. Pewnego razu pokazywał Wasyl zdjęcie, zrobione we Lwowie 1 stycznia 1972 roku. Stoi, z żalem pochyliwszy głowę do ościeżnicy. Zdjęcie “Boże Narodzenie-72”, opisane w tekście. Autor — Jarosław Łemyk. U mnie nie ma takiego zdjęcia. Jest inne, zrobione wtedy samo. cerze. Jednocześnie posadzili też Estończyka Marta Niklusa. — Wasyl, gdie ty? Na krysze? — Niklus niedawno wyczytał, że w jakimś kraju więźniowie powychodzili na dach więzienia i naczelnik nie wiedział, jak ich stamtąd zdjąć. Rosyjskich by im specjalistów... — W jakiejś dusigroszce... Imienia Lenina-Stalina... I Gatina-Tatarzyna! — odpowiedział Wasyl. Stoję przy drzwiach swojej 17. celi, nasłuchuję, przekazuję współwięźniom, co słychać. Strażnicy krzyczą na Niklusa i Stusa, ale urażona dusza Wasyla nie zna umiaru. Wtedy włączają głośnik, specjalnie w tym celu zainstalowany na korytarzu. A mimo to Wasyl w przerwie między przemówieniami spikerów zdążył wykrzyczeć: — Kto nie weźmie udziału w głodówce 12 stycznia — ten tchórz! Ten dzień, z inicjatywy W. Czornowiła, obchodziliśmy od 1975 roku jako Dzień Ukraińskiego Więźnia Politycznego — dla upamiętnienia aresztowań z 1972 roku. O zamiarze trzymania głodówki lub składania oświadczenia protestacyjnego informowaliśmy się nawzajem, ale zgodnie z więzienną etyką każdy sam decyduje, jak ma postąpić. Więc zdziwiły mnie te słowa: — No, to już nie Wasyl mówi… — z żalem konstatuję. Wtedy Jurij Łytwyn boleśnie mi zauważa: — Wasylu, nie można poety mierzyć tą samą miarą co wszystkich. Poeta żyje w swoim świecie, nam nieznanym, dlatego nie mamy prawa go osądzać ze swojej racjonalistycznej wieży, bo ryzykujemy, że się pomylimy... Położył się na swoje prycze w kąciku (wtedy jeszcze można było) i zakrył twarz, biedaczysko... Tak otworzyła mi się jeszcze jedna prawda. Po karcerze Wasylowi wyznaczyli rok samotki, gdzie jeszcze nie raz sadzali do karceru, a te dni karcerne doliczano do roku samotki. Więc wyszedł stamtąd dopiero w lutym 1984 roku i spędziliśmy z nim w 18. celi półtora miesiąca. A improwizacja Wasyla stała się naszym folklorem: siedzisz sobie, dokręcasz wstrętne śrubki, składając części do żelazka, walisz śrubokrętem: “Za Lenina! Za Stalina! Za Gatina-Tatarzyna! Za Jurija Andropowa! Za Wańkę Dawykłopowa! I całkiem powolutku — za Kostię, za Czernienkę. Bo jak ty go w rym wciśniesz?”. Bywało, że Wasyl wyrzucał współwięźniom bierność. Żył w trybie ciągłego skrajnego napięcia i chciał, żeby tacy byli też inni. — Wasylu — tłumaczyłem mu — nie mogę być taki jak wy. Jestem zdolny do ekstremalnych czynów, ale przez krótki czas. Nie mogę być w stanie konfrontacji stale. Nie wystarczy mi sił na długo. Nie mogę brać się za kamień, którego nie podniosę. Tylko uklęknę i się skompromituję. Nie Stoją: Lubomyra Popadiuk (mama więźnia politycznego Zoriana Popadiuka), Wasyl Stus, Ołena Antoniw — żona Czornowiła, poetka Iryna Kałyneć, Marija Sadowska, Hanna Sadowska, Mychajło Horyń, który pół roku temu wrócił z niewoli; siedzą: Stefa Szabatura, ubrana w cygana, Marian Hatała (25 maja 1972 r. odebrał sobie życie na znak protestu przeciwko aresztowaniu Stefy), Ołeksandr Kuźmenko, w przeszłości więzień polityczny. Zdjęcie Jarosława Łemyka 1 stycznia 1972 roku. Dopiero co wrócił Stus z Morszyna i Lwowa do Kijowa, a w jego mieszkaniu w Swiatoszynie, na ulicy Lwiwskiej 62, mieszkanie 2… (Aż samo się prosi: artykuł 62, cz. 2 Kodeksu Karnego USRR, “antysowiecka agitacja i propaganda”). Więc 12 stycznia 1972 roku KGB dokonało nowego pokosu ukraińskiej inteligencji. Za kratami znaleźli się także Wasyl Stus, Iryna Kałyneć i Stefa Szabatura...

Машинний переклад

Bożonarodzeniowy promień łaski…

Olha JAWORSKA, obwód lwowski Ochrzczono mnie Melanią na cześć świętej, w dniu której wspomnienia się urodziłam. Gdzieś w wieku piętnastu lat poczułam się szczęśliwa, ponieważ mieszkałam we Lwowie — najlepszym mieście świata z cudowną architekturą, lwami i balkonami, z których zwisały petunie i bluszcze, z teatrami i czytelniami, uniwersytetem, galeriami oraz świątyniami. Najmilszymi wspomnieniami dzieciństwa i młodości pozostały bożonarodzeniowe widowiska z szopkami i kolędami. Moi krewni bardzo przeżywali to, co działo się na Ukrainie, uczyli mnie modlić się, mówili, że Bóg dał człowiekowi prawo wyboru — wybieraj dobro albo zło, raj albo piekło. Człowiek dopiero wtedy przejrzy na oczy, gdy uświadomi sobie swój grzech. Judasz i prokurator Piłat sami siebie skazali na męki, uświadomiwszy sobie, co zrobili. Tata często, rozmawiając z mamusią, wywyższał członków OUN jako bohaterów przyszłej Samodzielnej wolnej Ukrainy, którzy są gotowi na męki i śmierć w jej imię. Pewnego razu przyszedł bardzo przygnębiony i opowiedział, że dwóch ounowców, Wasyla Biłasa i Dmytra Danyłyszyna, powieszono na podwórzu Brygidek. Przed egzekucją chłopcy zachowywali się godnie i mężnie, wykrzykując „Sława Ukrainie!”, a na koniec zaśpiewali nasz hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Ja, słuchając tego wszystkiego, zamierałam z ciekawości. Członkowie OUN rysowali się w mojej wyobraźni jako mężni, wykształceni i piękni, tacy jak mój tata. Kiedy w 1939 roku aresztowano moich rodziców, nie wiedziałam jeszcze o strasznych metodach rozpraw, które stosowali bolszewicy wobec ukraińskich patriotów, dlatego odmówiłam opuszczenia swojego domu i wybrałam się na Brygidki szukać krewnych. Znalazłszy się pod murami więzienia, z przerażeniem patrzyłam z oddali na małe zakratowane okienka. Wyczerpana bezsennością i niepokojem, ledwo trzymałam się na nogach. Powróciwszy w przerażającą ciszę domu, poczułam się strasznie samotna. Za oknami smuciła się późna jesień, wiatr zrywał z klonów ostatnie listki, gasły promyki nadziei na spotkanie z rodzicami, skrzydlaty cień nocy opuszczał się na ziemię i ciemny mrok otulał duszę. Po kilku dniach przyszli jacyś nieznajomi ludzie, pokazali papiery o konfiskacie naszego mieszkania. Zbierając do dwóch toreb swoje rzeczy, dokumenty i kilka złotych ozdób, wyszłam na ulicę. Było zimno, mokro i wilgotno. Dojechawszy tramwajem do dworca, postanowiłam tam przeczekać noc. Kiedy półmrok padł na przycichłych ludzi, którzy tulili się w zimnym pomieszczeniu dworca, zdrzemnęłam się. Przyśniło się, jakoby mamusia z tatą spacerują, objęci, na podwórzu dziadkowego (od strony taty) domu. Dzień taki słoneczny, kwitnący. Ja, mała, biegnę po rosistej trawie, zrywam jasne główki mniszków i zdmuchuję z nich puch. Nagle czarna chmura zasłoniła słońce, a widnokrąg zapłonął. Gdzieś podziali się rodzice i obudziłam się. „Pojadę na wieś, do Wedmediwki, tam pustką dogorywa dziadkowa chata, odkąd oni z babcią przenieśli się na tamten świat” — pomyślałam niespodziewanie sama dla siebie. Stamtąd zaczęły się moje męki i tułaczka. Stara, zwiędła, przekrzywiona chatka, po okna zanurzona w śniegu, obszarpana wiatrami i obita deszczami, przywitała mnie nieufnie i cicho. Uschnięta rozłożysta jabłoń oraz młoda grusza, która, być może, wyrosła z ziarnka na bezludnym podwórzu, jakąś smutną przestrogą zacieniały małe brudne okienko bezbronnej chatki. Przedarłszy się po pas w śniegu do drzwi, spróbowałam otworzyć je i ustąpiły. Od środka uderzyło stęchłym, zaduchliwym powietrzem, samotnością, czymś ciężkim, zimnym i przerażającym. Niedobre przeczucia ścisnęły pierś ciężarem niewiadomej i jakiejś tępej bezmyślności, kamieniem spadły na serce. * * * Zimowy wieczór… Wiatr zawodzi za oknem tak, że duszy straszno. Zmarzłam. Podkładam chrust do starego pieca, ale to niewiele zmienia. Smutna chatka napełnia się dymem. Co mi z mojej urody bez taty i drogiej mamusi, bez przyjaciół i ulubionego wydziału? Gniewne łzy nie dają spokoju. Wiek mój młody mija bez szczęścia i radości, bez przyjaciół wiernych i szczerych. Czasami staje się tak strasznie, jakbym znalazła się w gęstych ostępach pośrodku nocy. Za oknem szaleją wiatry, wyją psy, w duszy — gorzka rozpacz. Miotam się myślami, jak w gorączce. Tworzyłam sobie taki radosny świat, a teraz, niczym łódź, oderwana od brzegu, płynę nie wiedzieć dokąd i nie widzę przystani. Ciężkie nieme dni pełzną powoli i leniwie, a noce, bezsenne, drapieżne i nieskończone, z zimnymi cieniami i niepokojącymi myślami napierają na serce: to ognista fala je zalewa, to chłód piekący skuwa, i ono jakby zamiera w przeczuciu jeszcze większej biedy. * * * Moje serce jakby przykute łańcuchami do jednej myśli: nie chcę żyć na tym świecie. Nie chcę. Ludzie czekają na Gwiazdę Betlejemską, a ja nie czekam na nic. Za oknem szczekają psy, w chacie tak gryząco dymno, że do rana można zaczadzieć, zegar monotonnie tyka, a moje serce to wywala się, jak szalone, to zastyga, niczym martwe. Boże, jak ciężko, do utraty tchu. I nagle — gdzieś kolędują. Czyżby pod moimi oknami? Ktoś tak pięknie winszuje, takim przyjemnym barytonem. A dalej — śmiech, chichot. — Panienko, dość już wam siedzieć w czterech ścianach. Zbierajcie się i chodźcie z nami kolędować! Do chaty przebija się dźwięczny śmiech, a dalej — jakieś przebudzenie duszy. Wigilia, Boże Narodzenie Chrystusa. Boskie światło jakby przebija moją pierś. Ja, poczuwszy Bożą przychylność i wsparcie, otwieram drzwi. Bóg przedwieczny się narodził. Przyszedł dziś z niebios, By zbawić lud swój cały, I uradował się… Trzej Królowie. Artystka Kateryna Sztanko Kolęduję razem z nimi, mniejsza o to, że nie słyszę swojego głosu. Odradza się, oczyszcza świat. Zakładam kożuszek, narzucam na głowę kwiecistą chustę z gęstymi frędzlami i idę razem z kolędnikami w śnieżną biel Bożonarodzeniowej nocy. Śniegu — po kolana. Trzeszczy mróz, a kolędy, dźwięczne i jasne, przebijają się przez strzępy chmur do samych niebios. Boży świat jaśnieje uroczystością i jasnością. Po niemym smutku i samotności nie znika nawet ślad. O świcie idę z dziewczętami do cerkwi. Moja dusza — czysta, niczym łza. Ja już nie myślę o swoich krzywdzicielach, a stoję uspokojona i łagodna, gotowa słuchać Liturgii. Pojawia się młody ksiądz w jasnym, ze złoceniami, felonie, za nim — dyrygent cerkiewnego chóru, i czuję, że robi mi się duszno od łagodnego piękna jego oczu. Aż straszno. Upijam się jego głosem. Migoczą świece, a przed oczami — głębia boskiego spojrzenia. Moja dusza drży, usta szepczą modlitwę, ból ustępuje. * * * Obejmuje mnie wzrokiem, uśmiechem, głosem. Czuję to. Od Bożego Narodzenia świat się rozjaśnił, przejaśniło się w duszy. Wielki żal z tego powodu, że życie nie ułożyło się tak, jak chciałam, puścił serce, ciężar na duszy osłabł. Zamykając przede mną jedne drzwi, Pan otworzył drugie: zakochałam się. Zakochałam się prawdziwie i, być może, na wieki. Promień łaski zaświecił i w moim małym okienku. Wiejskie dziewczęta, bardzo miłe i szczere, pomogły pobielić chatę, pomalowały piec i do czysta wyszorowały podłogę. Kawalerowie przywieźli i narąbali drewna, wójt wpisał mnie do księgi mieszkańców wsi i wydał dokument na dom. Wydeptana ścieżka przed starą chatą świadczyła, że nie jestem samotna na tym świecie, a łagodne spojrzenie młodego chłopca słonecznym promieniem ogrzewało samotną duszę, słodką błogością otulało ciało. Gęsty mrok się rozproszył, uśmiechnęłam się do dnia, dzień uśmiechnął się do mnie. Smutna chata stała się miła i jasna od tego wieczoru, kiedy jego usta dotknęły moich. Już nigdzie nie chciałam jechać z Wedmediwki, bo tutaj były jego oczy, jego pocałunki – słodkie, cierpkie, czułe i szczere. Taiłam przed wszystkimi swoją miłość, dziękując losowi za to, że w najtrudniejszej chwili życia podarował mi ukochanego Mychajła, śpiewaka Mychajła, Mychajłyka. Moja miłość była tak wysoka jak niebo, bezgraniczna jak Wszechświat. * * * Odkąd dowiedziałam się, że Mychajło należy do OUN, w mojej duszy zamieszkał strach o jego życie. Był słuchaczem jakiejś tajnej szkoły, do której docierał dwa razy w tygodniu, miał maszynę do pisania, drukował i rozprowadzał ulotki z antybolszewicką agitacją. Kiedy zaczęła się wojna, Mychajło otwarcie głosił ideę samodzielności (bez żadnych obcych). Ta idea przyciągała młodzież, skupiała się ona wokół niego, nawet donosiła, że ukryła granaty, naboje, karabiny maszynowe, pozostawione przez czerwonych, i jest gotowa bronić niepodległości państwa ukraińskiego. Pod koniec lata 1941 roku, kiedy front przesuwał się coraz dalej na wschód, hitlerowcy rozstrzelali w centrum rejonowym dwudziestu banderowców bez sądu i śledztwa. Przedtem przesłuchiwali ich w gestapo i bardzo okrutnie bili. Słysząc to, znów straciłam sen. Mychajło odwiedzał konspiracyjne mieszkanie dwa razy w miesiącu. Nie opowiadał mi, gdzie znajduje się tajna szkoła i to mieszkanie, żebym się nie martwiła. Ale ja i tak bardzo się gryzłam, bo chodził jakby po ostrzu brzytwy. Zapał do walki przeszedł z Mychajła na mnie, dlatego poczułam w sercu niepowstrzymany poryw i nieodparte pragnienie wspierania go w każdej minucie życia. Kochałam Mychajła, byłam z niego dumna, pragnęłam być go godną, bo on wybrał prawdę. Jeszcze nie wiedziałam, nie przeczuwałam, jakie trudności i tortury czekają nas na drodze walki o wolną niepodległą Ukrainę.

Машинний переклад

Czytelnikom gazety «Słowo Proświty» życzę szczęśliwego Nowego Roku 2018 i Bożego Narodzenia!

Euhen BARAN, krytyk literacki Chciałbym życzyć dwóch rzeczy: ukraińskiego zwycięstwa i ukraińskiej perspektywy! A jeszcze, jak lubił mawiać Opanas Zalihacha, patrzeć na świat ukraińskimi oczami! Jeśli przesuniemy plany strategiczne, prywatne sprawy rozstrzygną się dzięki naszej gotowości i możliwościom. Co do spraw literackich, nie są one optymistyczne, ale też nie beznadziejne. Z jakiegoś powodu nie chcę pisać poważnie, dlatego ograniczę się do frazy mojego pobratymca ze wsi: „Chmura jest w naszych rękach. Sterujmy właściwie”. Rozmawiam z młodzieżą i wiem: jeśli wytrzymamy ten geopolityczny bałagan i przetrwamy „historyczno-kulturową amnezję”, zmiany społeczne i kulturalne zaskoczą wielu. Dlatego pracujmy każdy na swoim miejscu. Najważniejsze, byśmy wiedzieli, gdzie ono jest, nasze miejsce, i czuli, w którą stronę mamy się poruszać. Wydaje się, że wszystko z prognozami. Zrozumienia i miłości (tego, co nazywa się prostym ludzkim pojęciem „szczęścia”).

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

od samego początku było już miejsce Ukrainy. „Kobieta-Ptak” w sklepie „Rubin” na tle czarnej otchłani Kosmosu w spiralnym tańcu tryskała jasnymi kolorami bytu. W Mariupolu na ścianach restauracji „Ukraina” — „Borywiter” (Pustułka), symbol niepokonanego ducha, który powstawał z podmuchów wiatru i energii w postaci ptaka-wiatru, zdolnego budzić nowe marzenia i wcielać je w życie. „Drzewo Życia” z różnokolorowymi liśćmi i kwiatami, których nie spotkasz na ziemi, ale zobaczysz we śnie, lekkim i szczęśliwym, po którym kochasz cały świat i czujesz swoją jedność z każdą cząsteczką Ziemi i gwiezdnym niebem. W Krasnodonie na głównej ścianie Muzeum Młodogwardzistów — „Sztandar Zwycięstwa”. Żywi, ranni i martwi w jednym porywie wywalczają swoje prawo do ludzkiej godności. Postacie wypełniają płaszczyznę 100 m2 trójwymiarowego świata, zmieniając ją w wielowymiarową przestrzeń siły ludzkiego ducha. Przede mną mapa wydarzeń wojennych marca 2017 roku. Sytuacja na wschodzie Ukrainy. Miejsca, gdzie pozostały mozaiki, które tworzyła Ałła Horska wraz ze swoimi współmyślicielami, zauważam i łączę je jedną linią. Krasnodon wewnątrz tymczasowo okupowanego terytorium, Donieck 70 kilometrów od linii rozgraniczenia. Mariupol trzyma granicę na terytorium Ukrainy. Dowiedziałam się od Ludmyły Ohniewej, ludowej mistrzyni i dziennikarki, autorki książki „Ałła Horska. Dusza ukraińskiego szistdesiatnyctwa” (pokolenia lat sześćdziesiątych), o tym, że w Mariupolu mozaika „Drzewo Życia” została ukryta za głuchą ścianą przez właścicieli restauracji, ale na wniosek Ludmyły Ohniewej i ludzi dobrej woli niedawno została odsłonięta. Patrzę na umowną linię, która powtarza linię frontu, trzymającą Ukrainę w jej ziemskich i niebiańskich granicach, i wyobrażam sobie dzielną kobietę oraz innych odważnych artystów, którzy własnoręcznie w latach 60.—70. XX w. poprzez sztukę tworzyli umowną linię granicy, dalej której nie posunie się wojna w XXI w. Być może to tylko moje wyobrażenie, ale patrząc na „Sztandar Zwycięstwa”, rozumiem, że teraźniejszość tworzy się jednocześnie przeszłością i przyszłością, która w osobie poszczególnych potężnych ludzi ducha wciela się w obrazy, mozaiki, muzykę, słowa i czyny, które kreślą wieczne istnienie dla rodu, narodu, nacji i ludzkości. I wtedy, w najcięższych czasach, pojawiają się ludzie, którzy świadomie lub nieświadomie czują konieczność zatrzymania niszczenia piękna, istoty i prawdy. Opuszczają domy i własnym życiem przeszkadzają rozprzestrzenianiu się chaosu niebytu. W ciężkich czasach wojny w Donbasie obok ochotników, wojskowych, wolontariuszy i wszystkich niepokonanych była i do dziś pozostaje Ałła Horska, która rozpuściła swojego ducha, swoje życie, swoją miłość w MOZAIKACH NA GRANICY. Jeśli wyobrazić sobie nasze spotkanie z Ałłą w innym życiu i wymiarze, ukazałaby się przed nami jako Artystka-Tytan, która maluje gwiazdami, wiatrem słonecznym, gromadami i galaktykami w swoim twórczym działaniu, poddając się muzyce serca, która pokrewnie pulsuje w unisonie z muzyką Niebiańskich Sfer. Być może właśnie teraz gdzieś za horyzontem naszego świata, który jest tylko początkiem innego, bardziej pięknego i wzniosłego, ona w swojej niestrudzonej twórczości zajęta jest aktem tworzenia zgodnie z planem Najwyższego. Ale czasami coś podobnego do smutku zwraca ją twarzą do błękitnej planety w jednym z ramion Drogi Mlecznej, która jeszcze tylko próbuje wyprostować się z objęć ciemności, w czym zawsze pomagały i będą pomagać Artystki-Tytani, które są nam bardziej znane z ziemskiego życia, podobnego do Drogi Krzyżowej. Właśnie taką przeszła swoją drogę ziemska kobieta o imieniu Ałła Horska. Literatura 1. Ałła Horska. Dusza ukraińskiego szistdesiatnyctwa / Oprac. Ludmyła Ohniewa. — Kijów: Smołoskyp, 2015. — 712 s. 2. Szkrabjuk P. W. Zakon Bazylianów w życiu narodowym Ukrainy / P. W. Szkrabjuk. — Lwów: WWP „Misjonarz”, 2005. — 439 s. 56 wkładka. Wiktoria BAK, kandydat nauk pedagogicznych, m. Bachmut obwodu donieckiego

Машинний переклад

Mozaiki na granicy. Wielka postać Ałły Horskiej

List do redakcji. Szanowna Pani Lubo, pisze do Pani mieszkanka miasta Bachmut w obwodzie donieckim. Od początku tragicznych wydarzeń w Donbasie ja i moi przyjaciele nie opuszczaliśmy miasta i pomagaliśmy utwierdzać ukraińską przestrzeń różnymi środkami. Z zewnątrz Bachmut przypomina zwykłe miasto strefy przyfrontowej, ale wewnętrznie ma dziwną duchową naturę, czują to wszyscy, którzy przyjeżdżają do Bachmutu. Od początku rosyjskiej agresji świadomie przeszłam na ukraiński, cały czas czuję się odpowiedzialna za trzymanie Ukrainy właśnie tutaj, w Donbasie. To uczucie jest obecnie znane wielu Ukraińcom, zaangażowaliśmy się w nie z powodu niebezpieczeństwa utraty swojego państwa. Dziś odkrywamy dla siebie mnóstwo imion tych Ukraińców, którzy zawsze trzymali Ukrainę — mimo wszystkich trudności. Ałła Horska należy właśnie do takich ludzi. W ciężkich czasach zwracanie się do odważnych szestdziesiatnykiw dodaje sił, by przeżywać trudności i robić to, co możesz zrobić tylko ty dla Ukrainy. O tym piszę w esejach „Mozaiki na granicy” oraz „Duchowa przestrzeń Ołeksy Tychego”. W bibliotece miejskiej organizujemy stałe wykłady pod rubryką „Historia i kultura Ukrainy przez przestrzeń i czas”, na nich też opowiadamy o tym, być może eseje będą interesujące dla czytelników „Słowa Proświty”. Z poważaniem Wiktoria Bak. Horska nikogo się nie bała, bano się jej. Strach przed nią odczuwały wszystkie pigmeje, które miały nadzieję przeczekać ciężkie czasy, chowając się w niszy. Ludmyła Semykina. Żyjemy w materialnym świecie, który ma głęboką duchową istotę. Iluzja świata zewnętrznego nie daje większości z nas poczuć jego duchowej podwaliny, a tymczasem właśnie duchowe źródła żywią świat zewnętrzny i dają mu możliwość istnienia w tym niedoskonałym wyglądzie, który często uważamy za jedyny możliwy. Świat popychają naprzód takie niematerialne rzeczy, jak miłość, oddanie, poświęcenie, ucieleśniają je w sobie czyny konkretnych ludzi, którzy za każdym razem w swoim osobistym życiu powtarzają Drogę Krzyżową, kierując przez Golgotę ziemskie życie ludzkości w przyszłość. Historyczna droga do przyszłości narodu ukraińskiego to nieustanna Golgota. Składowa duchowa kształtuje świat zewnętrzny, a nie odwrotnie, gdyby było inaczej, to nasz świat pogrążyłby się w otchłani samozniszczenia, nie mając źródła do rozwoju. Naród istnieje, dopóki istnieją jego duchowe osiągnięcia. Jest on otwartym systemem, zdolnym do ciągłego rozwoju i samoodtwarzania. W pewnym sensie naród opiera się na metafizycznych zasadach bytu, ich wykorzenić nie można. Jest swój czas istnienia narodu, lecz nie ogranicza się on czasem konkretnego okresu historycznego, a rozprasza się w przeszłości i przerasta w przyszłość. Kiedyś ludzkości staną się znane prawdziwe przyczyny istnienia Wszechświata, wtedy otworzą się przyczyny, które rodzą naród. Każdy naród na Ziemi wypełnia swoje przeznaczenie. W różnorodności kryje się wyjaśnienie jedności świata. Niszczenie różnorodności świata na jakichkolwiek poziomach prowadzi do naruszenia praw jego istnienia i może doprowadzić do samozniszczenia jednowymiarowego systemu, dlatego samoodtwarzanie narodów jest koniecznym warunkiem istnienia świata. Znany działacz Kościoła Greckokatolickiego Teofil Kostruba rozpatrywał naród „nie jako wyłącznie biologiczno-społeczny fenomen z celem samym w sobie, a jako żywą syntezę, przede wszystkim pojęcie Bożego dzieła, a dalej biologiczno-społecznego fenomenu, który powinien kierować się nie wyłącznie narodowym egoizmem, a głównie moralnymi zasadami, które są pochodzenia metafizycznego” [2, s. 272]. Naród i lud istnieją przede wszystkim według praw moralnych. Jej przedstawiciele mogą przeżywać złe czasy, być podbitymi i częściowo zasymilować się w innym narodzie, ale przychodzi pewien czas — i zegar bytu zaczyna rozwijać czas przebudzenia samoświadomości narodu. Wtedy przychodzi Ten, kto mówi: „Wielbić będę małych owych niewolników niemych, ja na straży przy nich postawię słowo”. Słowo zaczyna żyć własnym życiem, gromadząc wokół siebie naród, budząc głębokie uczucia godności narodowej i ludzkiej szlachetności. Słowo odbija się echem w duszy wielkiej liczby ludzi, którzy do tego czasu uważali się za trybiki uporządkowanego systemu przemiany ludzkiego światła w ciemność, i oni niszczą system i rozbłyskują światłem. Wtedy budzą się głębokie ludzkie odczucia konieczności życia według Wyższych praw, które zachowują się w tradycji kulturowej własnego narodu. W krytycznych okresach pojawiają się ludzie, olbrzymy ducha, zdolni tworzyć na ziemi przestrzeń duchowych nawarstwień, w której odradza się naród i kontynuuje swoją gwiezdną drogę. Ałła Horska, artystka i obrończyni praw człowieka, znana działaczka ukraińskiego szestdziesiatnyctwa, należy do takich olbrzymów ducha. Życie każdego człowieka odbywa się w dwóch światach — zewnętrznym i wewnętrznym. Najczęściej większość z nas żyje życiem zewnętrznym, na wewnętrzne zwracając uwagę tylko w ciężkich czasach. Ałła Horska żyła gorączkowo, w każdej chwili czując odpowiedzialność za wszystko, co robiła przed przyszłością, ona jakby widziała przyszłość przez wewnętrzną przestrzeń swojego serca. Życie ducha stało się dla niej najważniejsze. Obejmując jej życie i twórczość uogólniającym kołem, rozumiesz, że Ałła poprzez twórczość świadomie odtwarzała w trójwymiarowym materialnym świecie wieczne duchowe archetypy narodu ukraińskiego. Dlaczego robiła to skrajnie niebezpieczne dla tamtego okresu działanie? Odpowiedź na to pytanie kryje się w głębi przyczyn pierwotnych bytu człowieka, rodu, ludu, narodu i znów zwraca nas do przemyślenia metafizycznych przyczyn istnienia świata. Coś wyższego niż nasza najgłębsza istota, coś ważniejszego i piękniejszego niż my sami, budzi się w każdym z nas w szczególne chwile ciszy w samotności z samym sobą. Ale nie każdy jest zdolny te wysokie odczucia przekształcić w obrazy, dźwięki, słowa, a ten, kto może, poprzez tworzenie swoich rąk przyciąga Niebo na Ziemię, i tym pokazuje każdemu, kto tego jeszcze nie zrozumiał, możliwość drogi duchowego przemienienia przez Piękno. Ałła Horska była osobą, która poczuła możliwość takiego przemienienia i zaczęła wcielać je w życie, całkowicie rozpuszczając się w tym, co tworzyła. Wszystko, za co brała się Ałła, wybuchało ogniskiem myśli, idei i działań, które naśladowali inni, rozszerzając przestrzeń ukraińskiej twórczości. Ałła dorastała w rosyjskojęzycznej rodzinie Ołeksandra Horskiego, znanego założyciela radzieckiej kinematografii. Ukończyła Kijowski Instytut Artystyczny i miała wspaniałe możliwości dla szczęśliwej kariery artysty socrealizmu. Kiedy miała już ponad 30 lat, zaczęła doskonale uczyć się języka ukraińskiego, brała lekcje u Nadiji Switłycznej, pisała pod dyktando, wypisywała ze słowników, stale czytała i świadomie przeszła na język ojczysty. Na pytanie Łesia Taniuka: „Dlaczego nastąpiło takie przejście?” odpowiedziała: „Nadchodzi chwila, kiedy nagle robi ci się wstyd. Już gdzieś od pół roku czułam: żyjemy bezwstydnym życiem…” [1, s. 421]. Chyba wszyscy mamy obowiązek wobec narodu, w łonie którego się rodzimy. Bezwstydne życie to życie poza przestrzenią swojego rodu. Życie naszych przodków pozostawia duchową warstwę, która jest odczuwana jako sumienie. W jakiś sposób osiągnięcia wszystkich, którzy żyli przed nami, pomagają nam, nawet wtedy, gdy o nich nie wspominamy, ale żyjemy w tej przestrzeni, w której żyli kiedyś oni. Właśnie język jest kodem dostępu do tej przestrzeni, opracowanej przez ducha. Twórczość Ałły ma uniwersalne brzmienie, ale jednocześnie obecny jest w niej czysto ukraiński temat. „Pracuję, aby sztuka była nowoczesna — pisała Ałła Horska — ukraińska, która reprezentuje swój naród. Naród niezłomny. Sztuki, która reprezentuje naród, w swoim czasie nikt nie będzie w stanie obalić” [1, s. 425]. Nasz świat jest zbudowany tak, że obok siebie mogą przebywać ludzie zupełnie różnych światów duchowych. Komunikujemy się, współdziałamy i możemy nie wyobrażać sobie do końca, jak różna jest nasza wewnętrzna istota. Moim zdaniem Ałła nie tylko zewnętrznie była majestatyczną kobietą, ona wewnętrznie była olbrzymem w stosunku do większości. Po jej twórczości możemy jedynie wyobrażać sobie, jakie wielkie myśli i bezgraniczne marzenia porywały ziemską kobietę o nieziemskim charakterze o imieniu Ałła Horska. Pracując trzy lata jako scenograf i kostiumolog w „Drugim teatrze ukraińskim”, Ałła zachwycała się możliwościami samowyrażenia: „Przecież tutaj można malować światłem, rozumiecie? Malować ciemnością, deszczem, chmurami! To przecież genialne — płynna objętość! Gdzie tam rzeźba! A kolory? Takich w życiu nie wymyślisz!” [1, s. 422]. Spektakle, do których malowała dekoracje i szkice kostiumów Ałła Horska, zakazano, a ona na zawsze opuściła teatr i w 1965 roku zwróciła się ku monumentalizmowi. Od tego okresu wraz z Wiktorem Zareckim, Hryhorijem Synycią, Halą Zubczenko, Hennadijem Marczenką, Ołeksandrem Korowajem, Iwanem Kulykiem, Wasylem Parachinem zaczyna pracować na budowach Donbasu, własnoręcznie wykonując niezwykłe mozaiki, od których zaczyna się współczesna ukraińska sztuka monumentalna. Piszę te słowa w 2017 roku na tym samym Donbasie, który stał się miejscem nieustającego konfliktu, gdzie zderzyły się interesy imperialne i oligarchiczne, szarpiąc ciało naszej Matki-Ukrainy. Na moich oczach działy się dziwne rzeczy. Świat, do którego przywykliśmy, stał się kruchy, zaczął toczyć się w przepaść wojny. Przerażeni ludzie szturmowali autobusy i wagony pociągów i uciekali gdzieś, aby schować się przed czymś, czemu nie mieliśmy nazwy. Strach i rozpacz panowały wśród ludności. Kierownictwo uciekało jeszcze szybciej, korzystając z urlopów i wcześniej zakupionych wycieczek, w nadziei na przeczekanie najazdu nieoczekiwanego wroga, z którym, według nich, nie trzeba było się kłócić, ponieważ gdy wszystko się uspokoi, można będzie wrócić po wypoczynku i kontynuować rządzenie, honorując nowych gospodarzy. Dziwne rzeczy działy się także w mojej świadomości i świadomości wielu moich znajomych. Zaczęliśmy czuć się Ukraińcami i właśnie to dodawało nam sił do oporu. Oglądając mozaiki stworzone przez Ałłę Horską wraz z osobami o podobnych poglądach w latach 60.—70. XX wieku właśnie na Donbasie, rozumiesz, że to nie tylko dzieło sztuki — to duchowa tarcza, którą tak spieszyli się zostawić nam ci, którzy gorączkowo żyli w okresie krótkiej odwilży, i która mogła ochronić nas, zwykłych Ukraińców, w czasie, gdy naszą ziemię porzucali byli kierownicy. Ochrona była w przebudzeniu naszego ducha i w umocnieniu go wiarą w zwycięstwo. Mozaik nie ma tak wiele, ale są warte tego, aby o nich wspomnieć. Mozaiki w Doniecku: na piątej szkole uosobiły w sobie stworzenie Wszechświata, w którym

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ki”, o których mówią powodowie, — nie zostały wskazane. Stronę, która broniła ukraińskich interesów, wsparło kilkudziesięciu przedstawicieli ukraińskiej społeczności naszego miasta. Nie mając prawa do wystąpień, wyrazili swoje stanowisko poprzez plakaty, na których napisano: “Kochajcie Ukrainę!!!”, “Imperium — nie przejdzie”, “Język rosyjski — duchowe kajdany Ukrainy!”, “Niech Rosjanie mają na Ukrainie wszystko to, co Ukraińcy mają w Rosji — nic!”, “Społeczeństwo — przeciwko rosyjskiej polityce kolonialnej w Sumach!”, “Wesprzyjmy ukraińskie interesy!!!”, “Do chochołów: nie ma nic bardziej podłego, niż widzieć niewolników, którzy bronią swojego niewolnictwa!”, “Językiem państwa nie posługują się okupanci i niewolnicy!” (Karol Marks)”, “Język rosyjski – język agresora!”. Spory między przedstawicielami różnych stron nie wygasały nawet podczas przerw w sądzie. Kiedy najbardziej zagorzała adwokatka “russkogo mira” w sądzie Iryna Rybnyćka, która mowę końcową wygłosiła w języku rosyjskim, zapytała: “Dlaczego wy nas wszystkich uważacie za Rosjan?” — wyjaśniono jej, że kto kogo wspiera, ten tym jest. “Jeśli wspieracie język rosyjski, to wspieracie rosyjskie interesy i Rosję…” — taka była odpowiedź i jest ona logiczna. Wszak centra kulturalno-oświatowe każde państwo w innych krajach buduje dla popularyzacji właśnie swojego języka i kultury. Jeszcze się nie zdarzyło, żeby Rosja, na przykład, otworzyła w jakimś państwie centrum kulturalne dla propagowania nie swojego języka i kultury. Wspomnianych haseł, sporów, decyzji rady miejskiej, tego sądu — mogłoby nie być, gdyby Rosjanie nie wykorzystywali swojego języka i kultury do wojny — rusyfikacji Ukraińców, która dzieli ukraińskie społeczeństwo, czyni Ukrainę słabszą. Do tego wszystkiego nie doszłoby, gdyby Ukraińcy mogli w Rosji realizować swoje prawa językowo-kulturowe. Ale Ukraińcy w Rosji nie mają niczego: nie tylko przedszkoli, szkół, szkół zawodowych, kolegiów, wyższych uczelni, ale także radia, telewizji, gazet, bibliotek, teatrów, kin, parafii ukraińskiego kościoła i innych. W ostatnich latach zamknięto jedyną ukraińską bibliotekę w Rosji w Moskwie oraz złamano kręgosłup zarówno ukraińskiemu, jak i Kubańskiemu Chórowi Kozackiemu. I to działo się nie tylko podczas wojny. Jak informował jeszcze 10 lat temu serwis Ukraińców Rosji “Kobza”, w Federacji Rosyjskiej niemal co roku zabijano lub okaleczano kogoś z kierowników ukraińskich organizacji, niezależnie od tego, czy byli to mężczyźni, czy kobiety. Jeszcze 7 lat temu, przebywając na Światowym Forum Ukraińców, spotkałem tam “ziomka” z Rosji. Przepytywał przedstawicieli różnych obwodów Ukrainy na Forum o nastroje dotyczące oddzielenia ukraińskich terytoriów od Ukrainy. Kiedy zapytałem go, po co to robi, zmieszał się i powiedział: “No rozumiesz, mam przecież dużo dzieci i wnuków i tam mieszkam…”. Jak widzimy, Rosja już dawno “badała” grunt w kwestii separatyzmu na Ukrainie. I obecna wojna — to nie przypadek, a przygotowywała ją Rosja od dawna. Jak wielokrotnie deklarowali w mediach Prezydent FR Władimir Putin, niektórzy inni rosyjscy dygnitarze, rosyjscy najemnicy, którzy walczą na terytorium Ukrainy: na Krym i na Donbas przyszli, aby chronić “russkojazyčnoje nasielenije”. Przed kim i przed czym chronić? Przed Ukraińcami? Wszak na ukraińskim Krymie i Donbasie niemal wszystko, co ukraińskie, zostało zniszczone jeszcze w ubiegłym wieku. To tak samo, jakby Ukraińcy przyszli do Rosji, aby chronić ją przed Rosjanami. Według informacji dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego Pawła Hrycenki, w gazecie “Słowo Proświty” (nr 24 z 2014 r.) doktryna ochrony rosyjskojęzycznej ludności powstała w Rosji oficjalnie, jako państwowa, jeszcze 20 lat temu, kiedy Borys Jelcyn w tajnym ukazie, obecnie odtajnionym, jasno wyraził się, że wszyscy, którzy mówią w języku rosyjskim, gdziekolwiek by nie mieszkali, są obiektem ochrony Rosji. Wychodzi na to, że obecność rosyjskojęzycznej ludności na Ukrainie jest pierwszą i główną podstawą inwazji Rosjan na Ukrainę w każdej chwili… Właśnie rosyjskie placówki oświatowe na Ukrainie dbają o obecność u nas takiej ludności, by w każdej chwili mogli przyjść do nas chronić sąsiedzi. Sąd oddalił powództwo. Powodowie obiecują złożyć apelację. Prawna wojna o Ukrainę i o dusze dzieci trwa, bo niektórzy do dziś uważają, że “tam, gdzie stanęła noga rosyjskiego człowieka, – rosyjska ziemia”. Wojna może zapukać do naszych drzwi w każdej chwili.

Машинний переклад

Wojna może zapukać do naszych drzwi w każdej chwili

Według spisu sprzed 17 lat Rosjanie w Sumach stanowią 12%. Obecnie w naszym mieście mają trzy rosyjskie szkoły: nr 30, 18, Gimnazjum Aleksandrowskie, a także dwie szkoły prywatne. Jedna z nich to szkoła św. Mikołaja, którą zorganizował i którą opiekuje się Patriarchat Moskiewski. Warto dodać, że w Rosji nie ma i nigdy nie było ani jednej placówki oświatowej z językiem ukraińskim. Ołeksij SZEWCZENKO, m. Sumy. Czekać w kolejce na czteropokojowe mieszkanie, które zgodnie z planem za miesiąc miałem otrzymać. (Wyrzucili z pracy — straciłem miejsce w kolejce po mieszkanie). W tamtym czasie miałem troje małych dzieci. Do tego żona niepełnosprawna. Za to Rosjanie i zwolennicy „ruskiego miru”, nawet podczas ataku Rosji na Ukrainę, nawet po tym, jak zagrabili spory kawał naszego terytorium, mają na Ukrainie wszystko, czego zapragną… W tej sytuacji cieszy mnie jedynie to, że na Ukrainie, w odróżnieniu od wielu innych krajów, które deklarują się jako chrześcijańskie, po prawdziwemu zatriumfowała moralność chrześcijańska. Zdecydowana większość Ukraińców kocha swoich wrogów i wybacza im wszystko. I nie tylko zewnętrznych wrogów kochają, ale i wewnętrznych też. Chętnie znowu i znowu wybierają na deputowanych tych samych korupcjonierów, wybaczają im w sądach, zwłaszcza przedstawicielom grubej ryby. 14.07.2017 roku w Sądzie Zarzecznym w Sumach odbyło się rozpatrzenie sprawy, w której troje rodziców uczniów sumskich rosyjskich szkół domagało się uchylenia Decyzji Rady Miejskiej w Sumach z dnia 29.03.2017 r. nr 1850-MR w sprawie nauczania w języku państwowym przedmiotów podstawowych w ogólnokształcących placówkach oświatowych miasta Sumy. Po przyjęciu Decyzji Rady Miejskiej w Sumach o tym, że od 1 września 2017 roku podstawowe dyscypliny we wszystkich szkołach w Sumach będą wykładane w języku państwowym, rosyjskojęzyczni rozpoczęli aktywną obronę swoich zdobyczy. Napisali listy skargi do OBWE, do różnych ambasad, do Rzecznika Praw Obywatelskich, Prezydenta Ukrainy, deputowanych różnych szczebli. Obchodzili wszystkie klasy rosyjskich szkół w celu zbierania podpisów przeciwko wprowadzeniu nauczania w języku państwowym. Znaleźli ludzi, którzy złożyli pozwy do sądu, i znaleźli adwokatów, którzy reprezentują ich interesy w sądzie. Taka nienaganna organizacja sprawy świadczy o tym, że „ruski mir” w Sumach ma silnego ducha walki, jest dobrze zorganizowany, dysponuje silnymi kadrami i zasobami, i dobrze byłoby, gdyby organy ścigania o nich wiedziały, bo Rosja mimo wszystko z nami wojuje. Uważam: to nie będzie uciskiem demokracji. Wojnę można wygrać tylko wtedy, gdy uważa się ją za wojnę i odpowiednio się zachowuje. Na przykład, swego czasu, kiedy Japonia i USA zaczęły wojować, Amerykanie w swoim kraju odszukali każdego Japończyka oraz tych, którzy wspierali japońskie interesy, i kontrolowali ich aż do zakończenia wojny. Hałas na cały świat przedstawiciele „ruskiego miru” w Sumach podnieśli, wiedząc, że ustawodawstwo mamy takie, iż na wniosek rodziców państwo powinno rozważyć możliwość zorganizowania nauczania dzieci w jakimkolwiek języku (nawiasem mówiąc, to najbardziej ustępliwe wobec mniejszości narodowych ustawodawstwo na świecie). Jak widzimy, chętni, na podstawie wniosków, nadal będą mogli oddać swoje dziecko do rosyjskich klas wymienionych już szkół, więc dla publiczności można było nie grać. Przypominam: kiedy w latach 80. w Sumach chciałem oddać swoje dziecko do ukraińskiej szkoły lub klasy, w naszym mieście ich nie było. Moje pretensje do ówczesnej władzy dotyczące braku ukraińskich szkół stały się ważnym argumentem, by wyrzucić mnie z instytutu — wydziału zaocznego, z pracy i pozbawić miejsca w kolejce po mieszkanie. Szczęśliwi zwycięzcy i mentorka Ludmyła Romen. Pikieta za Ukraiński Dom. Obrońcami interesów rodziców-skarżących byli prawnicy Maksym Safronow, Iryna Rybnyćka oraz wychowanek, jak sam powiedział, dyrektora Gimnazjum Aleksandrowskiego Honczarenki — Władysław Kotlar (przewodniczący partii Kłymenki w Sumach — „Udany kraj”). Kłymenko to były szef służby podatkowej na Ukrainie, który obecnie jest „w biegu” i prawdopodobnie z zagranicy finansuje swoją partię. Swój pozew w dyskusji obrońcy rosyjskich interesów argumentowali tym, że przejście na język ukraiński dla ich dzieci będzie niekomfortowe, a zmuszanie dzieci do nauki w języku państwowym to przemoc wobec nich. Kiedy jednak zapytano tych adwokatów, czy dzieciom będzie komfortowo, gdy po rosyjskich szkołach będą zdawać na ukraińskie uczelnie, to Safronow powiedział, że rosyjskie uczelnie na Ukrainie są. Nie wymienił jednak, prawdę mówiąc, które konkretnie uczelnie, bo najwyraźniej znajdują się one w „DNR-LNR”. Sąd trwał prawie 5 godzin, było wiele pytań z jednej i drugiej strony. Widać było, że powodowie dobrze się przygotowali i wykorzystywali ustawodawstwo językowe ukrainofobów Kiwałowa-Kolesniczenki, które już zostało uchylone przez Radę Najwyższą Ukrainy, ale uchylenia nie podpisał Prezydent. Obronę strony pozwanych — Rady Miejskiej w Sumach oraz wydziału oświaty i nauki zorganizował deputowany Rady Miejskiej w Sumach, frakcji „Za Ukrainę”, niedawny uczestnik ATO — Wołodymyr Czepik. Po stronie pozwanych byli także radca prawny wydziału oświaty i nauki Switłana Stecenko oraz dyrektor KU SSz nr 30 Łarysa Sopina. Nie tylko zarekomendowały się jako specjalistki, obeznane ze sprawą i ustawodawstwem, ale także jako osoby o patriotycznej postawie. To ostatnie, stykając się z urzędnikami państwowymi, rzadko udawało mi się spotkać. Pozwani apelowali do Konstytucji Ukrainy i Decyzji Sądu Konstytucyjnego. Podkreślali również, że w „Ustawie o ochronie dzieciństwa” „ucisk... Otwarcie Świetlicy

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

to tylko złudzenie optyczne ruchu (1 — jest sygnał, 0 — brak), ale tutaj musi być obecna forma, w której ten ruch się dokonuje — komputer podłączony do zasilania, aby zrealizować ruch 1 i 0. Tak samo w oku — „widzę-nie widzę”, musi być zachowana idealność formy tego ruchu — życie człowieka jako Bożej formy… Stwórca obdarzył człowieka zdolnością myślenia, w odróżnieniu od zwierzęcia, które patrzy sobie pod nogi i jest „wpatrzone w żarcie”, zajmując się tym, co cielesne, a także od śpiewających ptaszków, które są zajęte tylko „duchowym”. Człowiek w przeciwieństwie do nich — to żywa istota, która zawsze jest w wiecznym poszukiwaniu, bo postawiona twarzą w twarz przed ciągłym wyborem środkowej ścieżki, która „wciąż nie jest w jego mocy”, jak z ironią zauważa profesor Sodomora w swojej poezji, mając możliwość przeanalizowania doświadczenia życia ludzkości na przestrzeni dwóch tysięcy lat — od czasów przedchrześcijańskich, w oryginalnych dziełach starogreckich filozofów i czołowego liryka Rzymu Horacego (65—8 r. p.n.e., „złoty środek”). W rozmowie, w komunikacji człowiek posługuje się słowem ojczystego języka, aby jego myśli miały zdolność materializowania się, tworzenia wspólnoty myśli ludzkiego otoczenia. Tylko we wspólnocie typu otwartego, z ojczystym językiem żywego słowa, jakim jest „Proświta” — naród jest zjednoczony słowem na poziomie serc, który wsłuchuje się w rady Szewczenki: „...Lecz czytajcie / Od słowa do słowa, / Nie pomijajcie ani tytu, / Ani tej przecinka”, bo tylko wtedy istnieje możliwość, niczym w aptece, na wagach życia ODważyć lub DOważyć każde słowo, aby nie powstawał strach, kiedy i człowiekowi bez pomocy z zewnątrz trzeba się ODważyć, aby już DO-mówić-się, a zatem porozumieć z sobie podobnymi na poziomie poruszenia serc bez szczęku broni. Porównajmy miłość do świata, jako programowanie sercem, które

Машинний переклад

Życie i Proświta

Ulana SWEREDiUK, Bohdan DIACZYSHYN, m. Lwów Światłem nauki i wiedzy Nas, dzieci, oświeć... Z hymnu duchowego „Boże wielki, jedyny” Nie słowo przy człowieku, żeby być słowem, a człowiek przy słowie, żeby być człowiekiem. Andrij Sodomora Ukraińcy 150 lat temu otrzymali możliwość, by całą wspólnotą dołączać do Słowa, żywić się nim, jego życiodajną siłą, udzielając światła wiedzy swoim bliźnim i potomnym. Od takiego dzielenia się, zgodnie z prawem światła, ukraińskie słowo stawało się jeszcze doskonalsze i piękniejsze. O życiu w słowie, życiu i słowie, słowie jako życiu — to zapewne najgłębsze myśli i rozważania Franki, którymi obsiewał niwę życia ukraińskiego ludu („Żytie i słowo” — czasopismo literacko-artystyczne oraz społeczno-polityczne, które w latach 1894—1897 ukazywało się we Lwowie pod redakcją Iwana Franki). Dopiero dzisiaj ukraińskość może nie tylko pojąć wielkość tytanicznej pracy oświeceniowców, ale ma też unikalną możliwość podejścia do „Proświty” jako organizacji społecznej, zbadania jej w przestrzeni i czasie: w przestrzeni Galicji, skąd się wywodzi, i w czasie światła oraz mroku epok, przez które musiała nieść swoje świecenie aż do dnia dzisiejszego, przez 150 lat. Unikalność polega na tym, że Proświtę można rozpatrywać jako technologię programowania Żywego Słowa, zasadę żywego światła dla narodu — edukacji narodowej, która została zawarta w samej idei stworzenia i w nazwie „Proświta”, bo ideę narodową teraźniejszości określilibyśmy tak: pracować w dzień i w nocy, aby język ojczysty brzmiał w codziennym użyciu we wszystkich zakątkach Ukrainy. „Myśl ma działanie wyprzedzające…” — Panie Bohdanie, jak Pan, naukowiec o profilu technicznym, że tak powiem, nagle stał się humanistą — pisarzem, członkiem Ukraińskiego Stowarzyszenia Pisarzy, laureatem kilku nagród literackich i literacko-artystycznych? Czy ma Pan obecnie ład w duszy? — Nie powiedziałbym, że mam. Mam ciągłe wątpliwości. Całe życie szukałem prawdy i ideału. Ideału — w człowieku, a prawdy — ogólnie. Bo żyjemy w takim świecie!.. Mam charakter: albo zaczynam działać, albo przewracam wszystko w sobie. Pracuję, żeby moja praca przyniosła korzyść ludziom. Nie czekam na nagrody. Jak będzie jakaś — będzie miło. Nie więcej. — Poznał Pan Andrija Sodomorę w 2006 roku. Czy to pod jego wpływem zaczął Pan intensywnie pisać? — Śmierć żony mnie do tego skłoniła. Mam wolny czas. I zobaczyłem, że coś trzeba robić. I były też inne pobudki. — Czy nauczył się Pan już, za Seneką, „śpieszyć najpierw do siebie”, a dopiero potem — do kogoś? — Moje credo: bądź uczciwy wobec siebie, nie zdradź siebie. Podkreślam: najpierw — wobec siebie. Wtedy będziesz uczciwy wobec Boga i otoczenia. — Może Pan wymienić kilka nazwisk ukraińskich pisarzy, którzy kontynuują dzieło Iwana Franki — to, o czym pisze Andrij Sodomora: „Iwan Franko — wzór, jak można godzić swoje z społecznym”? — Jednoznacznie — Andrij Sodomora. Lina Kostenko — to samo przez się. Mychajło Słaboszpycki aktywnie pracuje. Roman Fedoriw tworzył, mimo komunistycznego systemu — jego utwory czytano. M. Słaboszpycki podoba mi się ze względu na celowość, pracowitość. A co najważniejsze — to, jak wszystko realizuje. Przykro, że z 53 wydanych książek A. Sodomory — 44 ujrzały światło dzienne we Lwowie. I w Kijowie słabo go znają. Z jednej strony — dla wyjaśnienia podstaw ideologicznych weźmy pod uwagę ich manifestację na Zgromadzeniu Założycielskim Towarzystwa „Proświta” z dnia 8 grudnia 1868 roku. Wtedy wszyscy mówcy wskazywali na „Proświtę” jako na organizację masową, narodową w swoim charakterze. Wyjaśniwszy 10 zasad, które określały naturę Towarzystwa, możemy stwierdzić: „Proświta planowana była i stała się — narodową, demokratyczną, racjonalną, masową, społeczną, zorientowaną na rozwój, nieugiętą w przestrzeganiu wybranego kursu, która oprócz stopniowego wprowadzania zmian, miała gwarantować bezpieczeństwo swojego istnienia oraz być konkurencyjną i samowystarczalną instytucją” (Wołodymyr Paszuk, „Towarzystwo »Proświta«: kształtowanie norm organizacyjnych i zasad (1868—1939)”. — Lwów: Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Instytut im. I. Krypjakewycza NAN Ukrainy, 2015. — 152 s., s. 139). Z drugiej strony — obraz „Proświty” w duszach ludzi po 1939 roku, pozbawiony styczności z realnym życiem, tylko się wyidealizował. Cokolwiek innego przekształciłoby się w bezkształtną chmurkę, której losem jest rozpłynąć się w czasie, ale żywe światło nigdy nie znika bez śladu: idealizując się w sercach, staje się tylko bardziej idealne. Tak obraz „Proświty” gromadził się w innych formach ukraińskiej pamięci, czekając na swój czas. W sprzyjających okolicznościach, jakimi jest wejście w erę technologii informacyjnych, światło „Proświty” nabyło właściwości koherencji, przekształcając się w promień laserowy — precyzyjną technologię optyczną wysokich energii i niewiarygodnej siły energetycznej. Aby pojąć znakomitość takich przekształceń Żywego Słowa, rozważmy, jak to wszystko dzieje się w przestrzeni i czasie. Żyjemy w epoce komputeryzacji całego naszego bytu. Programowanie — to Pomnik „Proświty” we Lwowie

Машинний переклад

«Całe życie szukałem prawdy i ideału» Bohdan DZIACZYSZYN: Bohdan DZIACZYSZYN:

We Lwowskim Oddziale Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy odbył się wieczór twórczy Bohdana Dziaczyszyna, naukowca i pisarza, autora sześciu książek eseistyki, wspomnień i refleksji: „Myśli pamięci”, „Słowo o wiecznym”, „Słowo myślące”, „Przeżyte – przeczytane ponownie”, „Okruchy żywego czasu Andrija Sodomory”, „Słowo Andrija Sodomory”. O jednej z nich – „Okruchach żywego czasu Andrija Sodomory” – wypowiedział się Myhajło Słabosznyćkyj: „Andrij Sodomora to nasz wybitny współczesny i nasza narodowa duma. Dzięki Bogu, znalazł się Bohdan Dziaczyszyn, który wreszcie w imieniu nas wszystkich oddał należny szacunek Andrijowi Sodomorze. To nie jest tradycyjna apologetyczna książka, lecz książka-recenzja, książka-dialog. Jednym słowem, to mądra książka, jaka i powinna być w idealnym przypadku książka o Sodomorze”. Bohdan Dziaczyszyn – kandydat nauk technicznych, docent, członek Ukraińskiego Stowarzyszenia Pisarzy. Pracował w Państwowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska”, na Uniwersytecie Leśnictwa. W wieku 35 lat opublikował ponad 50 prac naukowo-metodycznych. A w 2014 roku zaczął pisać „dla ogółu”. Ponieważ nadszedł dla niego czas refleksji, poszukiwań światopoglądowych. O tym i o innych sprawach – w wywiadzie z Bohdanem Dziaczyszynem, który oddajemy do uwagi czytelników. — Wiara czy rozum — co ważniejsze, aby ludzie kochali jedni drugich? — Na pierwszym miejscu powinien być rozum i czyn. Musicie rozumieć: w co wchodziło i w kogo. Myśl ma działanie wyprzedzające. Ukraińskie przysłowie — jakby z Bożego źródła. — Gdzie zwykły człowiek częściej patrzy: w gwiaździste niebo czy pod nogi? — Pod nogi. Czasem też zerka na gwiazdy. Im więcej ludzi będzie patrzeć na gwiazdy, tym bardziej będą duchowo rosnąć. Kiedy pracowałem na działce, bałem się patrzeć na gwiaździste niebo. — Dlaczego? — Jaka to wielkość Boża — gwiaździste niebo! Jak my, ludzie, mamy pojąć tę wielkość? Jak ją zrozumieć? — Czy nasi politycy kiedyś będą postępować zgodnie z Wołodymyrem Wernadskim: „Trzeba myśleć globalnie, a działać lokalnie”? — Nigdy. Chyba że patrioci, intelektualiści i technokraci przyjdą do władzy. — Czy świat wie, że według Mykoły Amosowa zmieniać go powinna nauka? — Świat wie, ale zbyt bardzo ufa nam wszystkim. Jeśli podejmujemy działania postępowe, to musimy przewidywać ich skutki. Ale my zazwyczaj podchodzimy jednostronnie. Trzeba zawsze przewidywać wszystkie skutki, zanim coś tworzymy. A my przedkładamy doraźne porozumienia. Słowem, górę bierze komercja. — Czy zgadza się Pan z myślą akademika Witalija Dończyka, który uważał za swoich czasów (niedawno odszedł na wieczną wartę), że prawdziwa nauka także zawiera „wielki i wieczny ferment miłości”? — Tak. „Trzeba przekonywać przykładem…” — Dokąd Ukraińcy będą pisać historię „krwią na swojej ziemi”, jak z bólem stwierdza Lina Kostenko? — Dopóki nie zmądrzejemy. Najważniejsze to pokonać w sobie stereotypy. Na razie nie możemy o tym powiedzieć. Dzieje się jakiś chaos. Zamiast myśleć, człowiek po prostu wegetuje.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

prowadzi człowieka przez życie na świecie, a prymitywne dwójkowe programowanie każdej wojny: „ja tobie albo ty mnie” — programowanie samego tylko nieistnienia, w zamian za miejsce pod słońcem bez prawa wyboru, kiedy to ludzki początek w człowieku sprowadza się do pustego miejsca. Dlatego, zrozumiawszy głębię każdego ludzkiego serca, przepełnionego jedyną miłością, bez kropli nienawiści, człowiek znajduje środkową ścieżkę. Nienawiść między ludźmi nie jest przewidziana w żadnym programie, tak jak nie jest zaprogramowana rywalizacja między prawą a lewą ręką, między jednym a drugim okiem czy uchem. Proświta — odliczanie światła w każdej ciemności. To, co dla mnie dobre, powinno być dobrem także dla innych; jeśli ja rozumiem i przyjmuję innych, to i oni mają przyjąć mnie „takim, jaki jestem”, bo istota człowieka to być sobą, nie zdradzić siebie, swojej pamięci, pamięci swojego rodu, narodu, rodowodu, która jest genofondem każdego narodu. Myśli to nie tylko to, co pobudza do myślowej refleksji, lecz także skupisko energii słowa, ojczystego słowa, które prześwietla człowieka; dlatego nazywa się go oświeconym, bo sam zaczyna świecić, objaśniając także bliźnim drogę ku Bożemu światu z ciemnicy zaświatów. Tak powstały wszystkie znane ludziom światy i są one nie do pomyślenia bez światła i Słowa, które przecież było na początku. Całościowość człowieka leży w szacunku dla słowa, które jest sercem języka, a więc w dążeniu do zwycięstwa nad destrukcyjnymi obcymi mu stereotypami, w poszanowaniu człowieka-indywiduum z „żywym” ludzkim sercem w piersi, a nie silnikiem najdroższej maszyny. Tylko płynność: poczucie ojczystego języka, ruch krwi w sercu trzymają człowieka na powierzchni wiru życia w burzliwym czasie, a nie liczba oktanowa paliwa. O takim podejściu w filozofii ukraińskiej rozważa rektor Uniwersytetu im. Franki w mieście Lwowie: „...humanitarny ideał naukowości dokonuje zwrotu w poznaniu od ogólnego do pojedynczego, indywidualnego. Zasadniczo ważną cechą poznania humanitarnego jest nastawienie na orientacje wartościujące podmiotu, jego przynależność do tej samej rzeczywistości, która stała — Jak Pan/Pani żyje — tylko myślami czy także uczuciami? — Musimy być opanowani. „Sercu nie rozkażesz” — istnieje przysłowie, ale aby serce nie dyktowało, ludzie powinni kierować się rozumem. Wierzę, że Stwórca stworzył człowieka na wieczność. — Czy naprawdę kiedyś było tak, że, zdaniem Andrija Sodomory, „w rozdwojeniu jeszcze nie była człowiek”? — Tak, kiedy człowiek żył w harmonii z przyrodą. — Jak Pan/Pani sądzi, dlaczego Tarasowi Szewczence nie udało się znaleźć „małżeńskiego serduszka”? — Myślę tak: gdyby miłość była uczuciem, to podczas miłości nie byłoby potrzeby mówienia, że „będziemy razem aż do śmierci”. Szewczenko nie spotkał tej osoby, danej mu przez Boga, która by go tak bardzo zapaliła. Bo miłość to nie tylko uczucie, lecz coś wyższego. — Czy udało się Panu/Pani wraz z żoną „zestarzeć się razem” (Ліна Костенко)? — Tak. Uważam, że tak, mimo problemów, które były w życiu. Zawsze byliśmy razem — jak jedna całość. Uzupełnialiśmy się nawzajem. — Czy Rosja kiedykolwiek wysłucha Berta Hellingera, który stwierdził: „Jeżeli młodsza historycznie siostra Rosja stale wtrąca się w życie starszej Ukrainy, to powoduje dysbalans”? i czy Zachód praktycznie jest gotów należycie popracować nad usunięciem tego dysbalansu? — Zachód do końca nie rozumie tego zagrożenia. Zachód jest zbyt pragmatyczny, szuka w swoich działaniach wyłącznie korzyści. A Rosja to sztuczny konglomerat. I. Franko pokazał „nienasyconego wilka”, a T. Szewczenko w „Katerynie” — moskala, który siedzi na koniu i z konia nie zlazi. To znaczy pójdzie tam, dokąd poniesie go koń. — Jakie więc jest przeznaczenie człowieka na tym świecie? — „Istota ludzkiego życia — w dobroczynności” (Arystoteles). ...obiektem poznania. Poznanie humanistyczne, jeśli ustala prawdę, to oznacza, że podmiot osiągnął zrozumienie humanistycznej istoty rzeczywistości, odkrył w niej pewien wartościowy sens... Mamy nadzieję, że w XXI wieku weszliśmy w zasadniczo nową fazę cywilizacji ludzkiej..., kiedy technika staje się sferą realizacji istotowych sił człowieka, rozwoju twórczego, humanistycznego pierwiastka w nim” (Wołodymyr Melnyk, „Filozofia i nauka”. W książce „Antologia współczesnej filozofii nauki, czyli Uśmiech ASIMO” — Lwów: Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki, 2017. — 568 s., s. 29—30, 66). I wszyscy mamy nadzieję, bo humanistyczny ideał człowieka, wychowanie i samowychowanie, kształtowanie światopoglądu młodzieży są jednym z podstawowych środków uniknięcia globalnej katastrofy. Na potwierdzenie tego słowa Stephena Posta o pracy Michia Kaku „Fizyka przyszłości”: „Od Arystotelesa do Tomasza z Akwinu doskonałością uważano mądrość, która rodzi się z doświadczenia i stosunków z innymi ludźmi, dzięki którym cnotliwe życie poznaje się na przykładzie. Klucz do naszej doskonałości to nie inżynieria genetyczna, lecz wychowanie charakteru”. Badania historii „Proświty” w pracy Wołodymyra Paszuka potwierdzają, że 150 lat temu ta sama idea opanowała głowy naszych praojców: „W związku z tym możemy wskazać, że młode pokolenie galicyjskich działaczy, uświadamiając sobie złożoną sytuację społeczno-ekonomiczną Rusinów-Ukraińców, rozumiejąc, że oczekiwanie na rozwiązanie ich żywotnych spraw przez czynniki polityczne, w tym państwowe i krajowe, jest niemożliwe, podobnie jak liczenie na aktywizację wysiłków starszego pokolenia polityków — postanowiło wziąć na siebie wspieranie postępu Galicjan. W tym celu młodzież wykrystalizowała ideologię narodową, w której ważne miejsce zajęła praca oświatowa, ukierunkowana na wszechstronny rozwój narodu” (s. 141). Jak widzimy, idea ta rzeczywiście została zrealizowana w najbardziej udany sposób w projekcie „Proświta”, który według dzisiejszych miar należy — Jak przekonać młodzież, że główne zajęcie człowieka w każdym wieku to czytanie książek? — Trzeba przekonywać przykładem — na przykład Einsteinem. Albo akademik Oleg Krysztal przekonywał: czytanie uczy człowieka myślenia. I dziecko, i dorosłego trzeba uczyć — i kochać, i myśleć. Oba pytania są nadzwyczaj trudne. — Jak Pan rozumie pojęcie „logika bytu”? — Wszystko, co jest mi pożyteczne, powinno być pożyteczne także dla innych. To są Boże prawa: byśmy innym nie szkodzili, a także środowisku naturalnemu. — Czytając ponownie Pana książkę „Przeżyte-przeczytane”, myślałem: czy autor tej książki jest bardziej lwem czy lisem? Bo, jak mówił Machiavelli, „nie możesz być lwem — bądź lisem!” — Człowiek powinien starać się czynić dobro. A czasem nie być zbyt sprawiedliwym: po co męczyć siebie i bliźnich. Łatwiej mi wybaczać i zapominać. Choć na początku, kiedy rozczarowuję się w jakimś człowieku, bardzo to przeżywam. Wie Pan, logika matematyki prowadzi do logiki życia. — „Czas — największy paradoks. Nikt nie potrafi powiedzieć, czym jest czas” — pisze Andrij Sodomora. A czy Pan może powiedzieć, czy już dowiedział się, czym jest Czas? — On mówi to, co jest w Nim. — W tej chwili, gdy rozmawiamy, kim jest teraźniejsze Dziaczyszyn? Według A. Sodomory, „teraźniejsze — obecne w swojej nieobecności”? — Powiedziałbym: tak, Dziaczyszyn, to znaczy ja — teraźniejszy. — Czy pytał Pan kogoś, czy interesowało się, jakie dokładnie Pana myśli, wyrażone w książkach, przebudziły czyjś umysł? — Mam wiele odzewów. Mój przyjaciel mówi: pojawiło się u mnie więcej myśli, niż było wcześniej. Z Krzywego Rogu napisała kobieta: „Książka zmusiła mnie do przemyślenia całego mojego życia”. do najwyższych technologii — programowania Żywego Słowa dla całego narodu. Człowieka można wysiedlić z rodzinnej ziemi, z rodzinnego domu, ale „rodzinny” i „rodzić” są złączone wspólnym rdzeniem i właściwością płynności krwi, tak jak wody. Ukraińskie słowo, jak serce, łączy Ukraińców, choćby gdzie się znajdowali w przestrzeni i czasie. To właśnie jest technologia programowania językowego. Dziś we Lwowie, nad Uniwersytetem im. Franki, powiewa niebiesko-żółta flaga. Na jej tle każdy może zobaczyć zespół rzeźbiarski: Galicję, która dwiema rękami łączy Wisłę i Dniestr dzbanami, z których wypływa woda, zastygła w kamieniu od ponad 100 lat. Tak nasza ziemia, dział wodny, w kobiecej postaci łączy w każdym oku morza północne i południowe. W jednej chwili, przy jednym spojrzeniu w górę. A przy wejściu — Oświata i Praca, również z kamienia, w postaci kobiet otoczonych dziećmi. Zwróćcie uwagę: nie Świat i nie Robot. Tak architektura Lwowa, nie tylko rówieśniczka „Proświty”, świadczy o rozkwicie epoki programowania językowego, przerwanym przez I wojnę światową. Skrzydlaty lew Marka Ewangelisty z rozłożoną księgą i napisem po łacinie: Pax tibi! — Pokój tobie!, który zdobi jedną z kamienic na centralnym placu Lwowa, zbudowaną w 1589 roku w czasach nie tak znowu ciemnego średniowiecza, jak nam wbijano do głowy. Prawdziwe światło koncentrowało się na uniwersytetach, w archiwach, bibliotekach, w książkach, które wszystkie pochodzą ze średniowiecza. Kult jednostki pozbawił autorów tych wierszy ojczyzny i macierzy, a kult nauki, oświecenia i oświaty połączył w przestrzeni i czasie. Tym artykułem proponujemy zapoczątkować rubrykę poświęconą „Proświcie” jako technologii programowania językowego, działającej według praw światła, realizowanych przez naszych przodków na ukraińskiej ziemi, gdzie zawsze na początku było Słowo, czytane oczami z myślą serca, bo „Oko — to światło dla ciała”... U Rzymian synonimem oka jest światło (lumen — strumień świetlny). Dlatego Pliniusz wyraził powszechnie uznawaną myśl: „W oczach — żyje dusza”. — Świadomych ludzi się nie lubi. Jak Pan/Pani myśli — dlaczego? — Świadomi ludzie nie przeczą logice bytu. A większość ludzi nie jest do tego skłonna — nie kieruje się świadomością. Ich receptory są uśpione. — „Chaos uporządkowany ręką Stwórcy to już nie chaos, lecz model nowego ładu świata” — pisze w posłowiu do wspomnianej książki Hryhorij Czopyk. Czyli my, czytelnicy, możemy pogratulować stworzenia modelu nowego porządku światowego? — Wszechświat został stworzony przez Stwórcę. A Stwórca to wieczny Absolut. I nie jest nam dane zrozumieć tego, co nadejdzie. I to jest ta podstawa, która zdolna jest zjednoczyć ludzkość: Bóg jest wszędzie i we wszystkim. — Globalizacja — plus czy minus dla Ukrainy? — Ludzkość nie jest jeszcze gotowa na globalizację. A Ukraina — tym bardziej. Bo my, Ukraińcy, jeszcze nie pożyliśmy jako odrębna rodzina. Jeszcze do końca nie zbadaliśmy swojej mentalności, nie próbowaliśmy jej należycie zrealizować. A globalizacja wyrywa nas z naszych korzeni. Zamiast posłowia. „Dziękuję, Bohdanie, uprzejmie za piękną książkę o Andriju Sodomorze. Przeczytałem ją z ciekawością i, mam nadzieję, z pożytkiem dla siebie. Wcześniej znałem Andrija Sodomorę jedynie jako tłumacza i teoretyka przekładu. Pokazałeś skalę jego osobowości w kontekście „żywego czasu” i kulturowej atmosfery Ukrainy. A także w związku z wiecznymi problemami etycznymi i filozoficznymi. Wniosek dla siebie: żyj wiek — ucz się wiek. Dobrego Tobie i ukochanej pracy”. I. Dziuba. Rozmawiał Bohdan ZALIŻNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów

Машинний переклад

Motywy etniczne

„Wieczne amulety naszego ludzkiego rodu” — wystawa prac twórczych studentów wydziału pedagogicznego. Tetiana NOSACZENKO, Perejasław Wasyl Suchomlynski uważał: „Sztuka to czas i przestrzeń, w których żyje piękno ludzkiego ducha. Jak gimnastyka koryguje ciało, tak sztuka koryguje duszę. Poznając wartość sztuki ludowej, człowiek poznaje to, co ludzkie w człowieku, podnosi siebie ku pięknu i doświadcza rozkoszy”. Wielka rola przypada też sztuce ludowej jako najskuteczniejszej formie estetycznego poznania rzeczywistości. Od zawsze była ona potężnym środkiem wychowania osobowości. Dlatego w procesie zawodowego przygotowania studentów kierunków artystycznych szczególne znaczenie przykłada się do poznawania etnicznych źródeł sztuki naszego narodu jako środka rozwoju duchowego przyszłych nauczycieli sztuk plastycznych. W przestrzeni wystawienniczej Uniwersytetu Perejasławsko-Chmielnickiego imienia Hrihorija Skoworody otwarto nową ekspozycję prac twórczych studentów wydziału pedagogicznego „Wieczne amulety naszego ludzkiego rodu”, w której przedstawiono etniczne motywy sztuki ukraińskiej w nowoczesnych technikach i materiałach dekoracyjnych. Lalka-motanka to jeden z najdawniejszych ludowych amuletów, który, przetrwawszy tysiąclecia, dziś jest bardzo popularny. Dawniej pełniła rolę amuletu, była symbolem matki-praprzodkini, symbolem mądrości, strażniczką rodu. Twórczo interpretując tradycyjne kanony, studenci stworzyli kompozycje dekoracyjne oparte na stylizacji motanki i etnicznych motywów ukraińskiego ornamentu. W pracach wykorzystano naturalne materiały: workowe płótno, len, domowe tkaniny, koronkę, glinę. Panneau dekoracyjne wykonano w technice aplikacji, szycia, wybijanki, lepienia i plecenia. Do zdobienia ornamentalnego stosowano szablony i stemple własnego projektu. Na wystawie prezentowane są dekoracyjne talerze i kartki z graficznym malowaniem, zbudowanym na bazie kolistej kompozycji i etnicznych elementów ornamentu: Słońca i Wody — dwóch podstawowych żywiołów, które stworzyły i podtrzymują życie na Ziemi; Berehyni — wizerunku kobiety z uniesionymi do góry rękami jako symbolu życia i płodności, matki wszystkiego, co żyje; bezkończnika — symbolu bogatych plonów i nieskończoności życia; ryby, jelenia — symboli zdrowia i długowieczności. Kierownikiem projektu jest kandydat nauk pedagogicznych, docent katedry dyscyplin artystycznych i metodyki nauczania Tetiana Borysiwna Nosaczenko. Szczególnej uwagi zasługują prace magistrantek kierunku „Sztuki plastyczne” Daryny Owczynnikowej, Olena Iwanenko, Ołhy Nesterenko, Zofii Kostiuczyk, Wiktorii Jaceńko. Ich prace są oryginalne i niepowtarzalne, odzwierciedlają miłość i szacunek do tradycji naszego narodu, wysoką mistrzowską sztukę i kreatywność projektową, promieniują światłem i dobrem, inspirują do poszukiwania nowych pomysłów i twórczości.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…się druzgocząca autokrytyka, bo do ostatniej chwili chodzę z tekstem w rękach i zawsze nie zdążam. Tutaj, w Kijowie, nie doceniamy tego, co mamy. A w Ługańskim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym aktorzy są w strojach próbnych, w dobrym twórczym nastroju, punktualnie o 10.00 na scenie, wszyscy znają swoje role, dekoracje są gotowe i zmontowane na scenie, trwają pełnowartościowe próby z muzyką. Nawet afisz już gotowy! Wszystko jest na takim etapie, że tylko ode mnie zależy wejście w już prawie gotowy spektakl. Aktorzy, moi partnerzy w przedstawieniu, są profesjonalni i bardzo kochają swój teatr. Moja ulubiona Ola Jakowenko gra razem ze mną. Dla mnie to szczęście. Wszyscy są uważni wobec siebie nawzajem i wobec mnie. Pomagają. Wspaniała atmosfera. Reżyser przedstawienia, kierownik artystyczny teatru Wołodymyr Moskowczenko, jest tolerancyjny, pogodny, zawsze uśmiechnięty… Szczerze się cieszę, że są tacy aktorzy, że istnieje teatr, w którym poza twórczością nie ma niczego zbędnego. Wydawało mi się, że wejście w inny zespół po 40 latach jest prawie niemożliwe, ale czuję się wśród nich świetnie. Ciekawe, że mój mąż Stanisław Mojsejew swoje dyplomowe przedstawienie kiedyś wystawił w Teatrze Mariupolskim, gdzie Wołodymyr Moskowczenko był wtedy głównym reżyserem. A teraz i nas połączyła twórczość. — Dlaczego to było tak ważne? — Mamy wyjątkowy przykład: operator filmowy Sława Pilunski ze swoim „Żółtym autobusem”, potrafiąc talentem kręcić filmy, uczy tego dzieci z terenów frontowych. Daje im nadzieję na inne życie, daje możliwość dotknięcia marzenia. To już nie czas, gdy, jak w pierwszym roku wojny, mamy wszystko rzucić i iść na wojnę. Dziś specjaliści — lekarze, aktorzy, wojskowi, inżynierowie, literaci — powinni rzetelnie wykonywać swoją pracę i dawać współobywatelom poczucie życia, perspektywy oraz potrzebę marzenia i myślenia o przyszłości. To mój wolontariacki wkład. Nie płacą mi honorariów za udział w przedstawieniu Ługańskiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. To mój zasadniczy warunek. Koszty hotelu i przejazdu pokrywają mi przyjaciele. Kultura i sztuka mogą zrobić więcej niż słowa polityków. Na Ługańszczyźnie ludzie potrzebują wsparcia, a teatr jest w stanie to zrobić. — Szczegółowiej o przedstawieniu… — W przedstawieniu chodzi o pisarza, który do napisania nowej książki chce zbadać, czym jest seans spirytystyczny, i do współudziału zaprasza dość rozentuzjazmowaną osobę, madame Arkati, która też prowadzi ten seans spirytystyczny. Lubię role charakterystyczne. Tutaj jest właśnie taka rola. — Czy miejscowi widzowie chodzą na ukraińskie przedstawienia? — Tak! Tego dnia, kiedy przyjechałam po raz pierwszy, grano dziecięce przedstawienie „Przygody Pawutinki”. Z Kijowa przyjechała autorka sztuki, Swietłana Konoszczuk — Lance Ra, razem ze swoimi dziećmi. Na sali był аншлаг. Rodzice z dziećmi ciepło przyjmowali przedstawienie. Widziałam, jak w Siewierodonecku kochają ukraiński teatr, ma on swoją publiczność. Nawiasem mówiąc, w Ługańsku przed okupacją ukraiński teatr był znacznie popularniejszy niż rosyjski. W mieście jest mało rozrywek i bardzo chciałabym, aby teatr stał się ulubionym miejscem ludzi: tu można zanurzyć się w atmosferę innego życia, choćby na kilka godzin zapomnieć, że obok trwa wojna. — A jak przyjęto „Gniazdo Turkawki”? — Dobrze. Z filmem objechaliśmy nie tylko Ukrainę. Od Nowego Jorku po Bejrut ludzie odbierali go jako historię, bliską im. Po każdym pokazie podchodzili widzowie i opowiadali podobną historię, która wydarzyła się komuś z ich rodziny. Siewierodonieck też zareagował tak samo. Ale najważniejsze, że po premierze filmu w kinach nastąpił u ukraińskiego widza przełom świadomości, pojawiła się pewność, że potrafimy kręcić wysokiej jakości kino. — A jakie wrażenia z Londynu? — Przyjechaliśmy zespołem, który prezentował swoje filmy: Wołodymyr Filipow i Taras Tkaczenko — „Gniazdo Turkawki”, Zaza Buadze — „Czerwony”, Achtem Sejtablajew, Iwanna Dyadiura — „Obca modlitwa”, Dmytro Biełinski — „Mykyta Kożumiaka” — dla

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

Культура, мистецтво роблять більше, ніж політики Римма ЗЮБІНА — про Сіверськодонецьк, Лондон і вміння бути щасливою

Римма Зюбіна — українська театральна і кіноакторка, громадська активістка. За вер9 сією журналу “Фокус” 2017 року увійшла до 100 найвпливовіших жінок України. Лауре9 атка багатьох театральних премій, зокрема двічі лауреатка найпрестижнішої театраль9 ної премії України. “Найкраща акторка” за версією Української Кіноакадемії, лауреат “Золотої Дзиґи” за найкраще виконання головної жіночої ролі Дарини в фільмі “Гніздо горлиці” (2017). 2016 року на 659му Міжнародному кінофестивалі Мангейм9Гайдель9 берг (Німеччина) отримала “Спеціальну відзнаку” за неперевершене виконання ролі Дарини у фільмі “Гніздо горлиці”, а 20179го нагороду “За найкращу жіночу роль” на 259 му Міжнародному кінофестивалі в Варні (Болгарія). Фільм отримав ще кілька нагород на престижних міжнародних кінофестивалях — “Приз журі” Мумбаї (Індія), “Приз екуменічного журі” Мангейм9Гайдельберг (Німеччина). Зіграла понад 50 ролей у театрі та 90 ролей у кіно та телефільмах. Є Президентом фестивалю дитячого кіно “ФільмФестБук”, що проводиться в дитячому центрі “Буко9 вель9Артек”. — Чим запам’ятається для актриси Римми Зюбіної грудень 2017 року, в якому були і Лондон, і Сіверськодонецьк? — Я хочу спочатку сказати про Сіверськодонецьк, бо це найважливіша подія за останній час: розпочалася співпраця з Лу[ ганським обласним академічним українським музично[драматич[ ним театром, який зараз в умовах змушеної евакуації там працює. Чудова трупа, неймовірні актори! Люди, які цінують те, що можуть виходити на сцену, служити теат[ рові, бо, як ніхто, знають, що та[ ке війна. Колективу 2 роки і він уже створив близько 20 вистав. Частина акторів — місцеві, час[ тина переїхала з Луганська, зали[ шивши там рідні домівки, є акто[ ри з інших міст України. Колек[ тив молодий, здебільшого актори до 30 років, і це відчувається в шаленій енергетиці, коли дивиш[ ся вистави. Ніхто не виходить на сцену без азарту, віддачі, напов[ неності. Це і є професіоналізм! Я познайомилася з Театром, коли вони були на гастролях у Києві. Ще тоді я відчула ту справ[ жність зі сцени, яку найбільше ціную в мистецтві. Закохалася в актрису Ольгу Яковенко. І не приховувала своїх емоцій і захоп[ лення в спілкуванні з акторами театру. Кілька років тому приїздила на Луганщину з концертами на День Незалежності, потім пре[ зентувала фільм Анатолія Ма[ тешка “Трубач”. Серед тих чудо[ вих людей, які мною опікувались і гостинно зустрічали, були орга[ нізатори “Днів українського кі[ но” в Сіверськодонецьку — Ла[ риса Железовська, директор В музеї м. Лисичанська “Центру культурних ініціатив” і Сергій Дорофєєв, з яким ми здружилися. І от пана Сергія призначають директором театру. Рік тому я повезла на “Дні укра[ їнського кіно” в Сіверськодо[ нецьк фільм “Гніздо горлиці”. І Сергій Дорофєєв запропонував зустрітися з колективом театру. З пафосної назви — “Творча зус[ тріч” ми зробили дружню зустріч. Багато сміялись, жартували, я розповідала театральні байки, го[ ворила про проблеми театру, бо ж вони спільні по всій країні. І саме тоді запропонувала: “А чи не зіг[ рати нам разом якусь виставу?” Тоді театр свого приміщення не мав, розташовувався у примі[ щенні дитячого садочка і займав кілька кімнат. Було вкрай важко. Здається, моїй пропозиції не ду[ же повірили, мовляв, мало що актриса на емоціях може сказа[ ти... Але коли в жовтні Луган[ ський український театр отримав красиве приміщення відремонто[ ваного Театру, я написала дирек[ тору, що готова приїхати працю[ вати. Утрьох — художній керів[ ник Володимир Московченко, Сергій Дорофєєв і я — почали шукати п’єсу. За тиждень знай[ шли те, що має бути цікавим і для театру, і для глядача. — І тепер у цьому театрі буде Ваша вистава? — Так. Але не моя вистава, боя не режисер, а вистава за моєю участю. “Веселий дух” — автор Ноел Коуард, режисер Володи[ мир Московченко. Нас у виставі семеро акторів. Моя роль не найголовніша, і важливо, що цю ж роль, мадам Аркаті, гратиме актриса театру Наталія Карчко[ ва. Неймовірно талановита, ха[ ризматична, неповторна, справ[ жня “зірка” і дуже скромна. Під мій графік ми підлаштували спочатку навіть дату прем’єри — 7 грудня. Між Ліваном і Лондо[ ном я ще планувала приїхати в Сіверськодонецьк і зіграти прем’єрну виставу. Але завадив розклад потягів, нереально встигнути було в цей проміжок — між 6 і 9 грудня. Три тижні тому я приїхала на репетиції і побачила неймовірне ставлення до роботи, якого дав[ но вже не бачила. У мене почала[ Режисер фільму “Гніздо горлиці” Тарас Ткаченко і Римма Зюбіна

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

udziału w „Dniach kina ukraińskiego”, których przeprowadzenie zainicjowała Ambasada Ukrainy w Wielkiej Brytanii. Ogromną pracę przy wcieleniu w życie tego pomysłu wykonała Pierwszy Sekretarz Ambasady Inna Jehorowa — ona sprawiła nam święto. Kiedyś już byłam w Londynie. 40 minut. To było u zarania mojego życia teatralnego, jechaliśmy z Edynburskiego festiwalu teatralnego z teatrem „Złote Wrota”, któremu wtedy przewodził Wałerij Pacunow. Graliśmy „Zbrodniarzy” Dostojewskiego. To był 1995 rok. Jechaliśmy autobusem, ciężkawa podróż, kiedy już nie rozumiesz, którą dobę jedziesz i gdzie jesteś. Przyjechaliśmy do Londynu i powiadomiono nas, że mamy 10 minut. Anton Mucharski wtedy powiedział: „Co ty, Rimmaska, będziesz stać tutaj, przy autobusie przez te wszystkie 10 minut? Przecież jesteśmy w Londynie!!!”. I my we czworo — Wałerij Szeptekita, Anton Mucharski, moja przyjaciółka Natalka Soncewa, już niestety nieżyjąca, i ja — pobiegliśmy na Trafalgar Square. Tak dobrze to wszystko pamiętam. Tym razem były deszcze, a wtedy sierpniowe słoneczko i tak bardzo chciało się wskoczyć na tego samego lwa, którego wtedy pokonaliśmy dla efektownego zdjęcia. Mam morze wrażeń! Mój mąż mówił: „Byłem w Paryżu 3 dni — i nie opowiadam, że byłem w Paryżu, bo 3 dni to nic, a ty byłaś 40 minut w Londynie i opowiadasz, jakbyś tam pół życia przeżyła”. Ale myślę, że to taki stan duszy — kiedy masz smak do życia, to 40 minut wystarczy, żeby mieć wrażenia na zawsze! A już teraz, w grudniu 2017 roku, zobaczyłam wszystko, co chciałam, a jeszcze spotkałam się tam z przyjaciółmi Wiktoriją i Wołodymyrem Tarkowskimi. Wikusia to najlepsza przyjaciółka młodości, moja koleżanka z roku, 25 lat temu wyjechali do USA. Muzea, teatry, zamki, włóczenie się ulicami, wystawa Modiglianiego... A najbardziej chciałam zobaczyć grobowiec Marii Stuart. Grałam ją w teatrze, dla mnie to rola niezwykle ważna, a osobowość — wybitna. Kocham swoje bohaterki, a Marię Stuart pokochałam jeszcze dzięki Stefanowi Zweigowi, który zromantyzował tę postać. Kiedy grasz osobowość, która realnie istniała w historii, to odczuwasz rolę inaczej niż bohaterkę, która istnieje tylko w fantazji autora. Studiowałam historię Marii Stuart, Tudorów, interesowałam się historią Anglii. Znajdowałam jej portrety. Stajesz się nią, ona — tobą... Nawet jakieś mistyczne rzeczy się ze mną działy, kiedy ją grałam. I oto w Opactwie Westminsterskim znalazłam jej miejsce pochówku. Tylko przy grobie Marii Stuart leży wieniec świeżych kwiatów z napisem: „Pamiętamy”. Jeszcze u Zweiga czytałam, że dwie kobiety, które desperacko walczyły o koronę, teraz cicho spoczywają obok siebie. Tak właśnie jest: Królowa Elżbieta I i Maria Stuart. — W 2017 roku dużo musiałaś podróżować? — W zeszłym roku prezentowałam film „Gniazdo turkawki” w krajach, w których odbyły się „Dni kina ukraińskiego”: Finlandii, Szwecji, Belgii (dwukrotnie), USA, Gruzji, Włoszech, Polsce, Łotwie, Libanie — i właśnie teraz, w Wielkiej Brytanii. W niektórych krajach podobne wydarzenie odbyło się po raz pierwszy. I bardzo zapadła mi w pamięć podróż do Rygi, bo tam wśród organizatorów był Valters Kagainis, wspaniały człowiek i znawca kina, który od kilku lat marzył o zorganizowaniu pokazów ukraińskich filmów. Pan

Машинний переклад

Od Ihora Pawluka: Bądźmy i trzymajmy się! Szczęśliwych świąt i świątecznych dni powszednich!

Walters to były dyrektor Ryskiej Studia Filmowego. To właśnie on zaprosił na pokazy naszych kolegów — filmowców z Łotwy. Wyszła bardzo dobra, profesjonalna rozmowa. Bo kiedy ocenę mojej pracy wystawia legendarny reżyser filmowy Jānis Streičs, na którego „Teatrze” się wychowałam, a do tego mój przyjaciel aktor Arnis Līcītis, to jest to ważne. — Co zapamiętałaś z tej podróży najbardziej? — Tak naprawdę — osobiste. Te dni, które spędziłam ze swoją przyjaciółką Wikusią w Londynie. To jej i jej mamie — Lili, którą uważam za idealną kobietę, zawdzięczam to, że zostałam kiedyś w Kijowie. Przyjechałam w 1991 roku w grudniu z Użhorodu, gdzie pracowałam w teatrze zakarpackim. Porzuciłam w środku sezonu stały teatr, dom rodzinny. W kijowskim teatrze-studiu, do którego przyjechałam pracować, pierwszego dnia poinformowano mnie, że wypłaty nie było już od pół roku i szybko nie będzie, na próbę aktorzy zbierali się ponad godzinę, bo dla nich to nie było główne miejsce pracy. Człowiek, który obiecał pomóc z mieszkaniem, powiedział: „Jakie mieszkanie? Może we wrześniu zakwaterujemy w akademiku, jeśli będziesz uczyć się na studiach stacjonarnych”. A jakie studia stacjonarne, przecież specjalnie przeniosłam się na zaoczne, żeby pracować i zostać aktorką. Przyjechałam! Mój tata, kiedy odprowadzał mnie w Użhorodzie, powiedział: „Myślę, że za tydzień wrócisz. Będę tu na dworcu na ciebie czekał”. Pewnie tak by się stało, ale właśnie Wika razem ze swoją mamą przygarnęły mnie. „Mieszkaj u nas, ile trzeba”. Z mamą miały cudowne, szczere relacje. Dla mnie było to odkrycie i wzór. Ci ludzie stali się dla mnie bliscy, a Lila nazywała mnie swoją córką. Kiedy wyjeżdżali do Ameryki, to i mnie wołali, mówili półżartem, że jestem szczęściarą i przynoszę ludziom szczęście. A ja przeżywałam, że już nigdy się nie zobaczymy. Potem spotkaliśmy się już na Ukrainie po 5, 7 i 10 latach, ale takiego spokojnego przebywania nie mogliśmy sobie pozwolić: dzieci obok, zamieszanie… A teraz nadrobiliśmy wszystkie te lata, więc to spotkanie było dla mnie ważne. — A co w Kijowie? — W Młodym Teatrze w Kijowie 5 spektakli odbywa się z moim udziałem. W tym sezonie na kontrakcie, właśnie dlatego pozwalam sobie na wyjazdy i pracę w innym mieście. Ogram swoje ulubione w Kijowie, dopiero potem pojadę do Siewierodoniecka. Przygotowujemy się do premiery, która odbędzie się 25, 26 stycznia. I potem będę co miesiąc jeździć i grać „Wesołego ducha”. Zapraszam wszystkich do wsparcia teatru i naszego spektaklu. Moi przyjaciele z Kijowa już zbierają dużą grupę wsparcia. To też ważne, bo w Siewierodoniecku mieszka wielu wspaniałych ludzi, którzy nie zgadzają się żyć ze statusem „uchodźca”. Ci ludzie żyją myślą: „A oto kiedy wrócimy do domu...”. Bardzo szanuję ich za to, że zdołali zaakceptować to, co się stało, i żyć tym życiem, które im przypadło. Dzisiaj i tutaj. To główna umiejętność — żyć jakościowo, na całego w każdych okolicznościach. My wszyscy musimy się tego uczyć… Kiedyś w jednym projekcie fotograficznym poproszono mnie o zdefiniowanie szczęścia. Długo myślałam... I w końcu uważam, że szczęście to brak nieszczęścia. Rozmawiała Olha ŻMUDOWSKA Ihor PAWLUK Wychodzimy na górę, by Białą Drogę Zacząć. Tam, gdzie nas nie ma (Świąteczne) Mykole Hnatiukowi, przyjacielowi z dzieciństwa Jak to teraz dobrze tam, gdzie nas nie ma. Nie moja babcia chatę zamiata. Nie moje wilczyska proszą ją o łaski, I sikorce ślisko wlatywać w baśń. Anioły w ramach pokryte ręcznikami, Drobno kapie świeca na kamień duszy. A babcia jasna w chusteczce białej, Jak płatek śniegu, kwitnie na czarodziejskim zielu. Tak wszystko po ludzku wiecznie i spokojnie. Sieją-posiewają wiara i nadzieja. Wnuki wokół stołu: „Gdzie, babciu, łyżki?!” „Poczekajcie na Bozię małego troszkę”. Wszystko one pytają. Kot swoje mruczy. Z aniołem choinka tańczyć chce. Pachnie sianem. Dzieci — pod stołami pieszo. Ktoś w worku bajkowym im przyniósł uśmiechy... A w tym czasie daleko, za okienkiem sinym, Płacze zawieja, niczym rój pszczeli. Wysoko — do nieba — księżyc przymarza, Głęboko — o wolności babci dziad śpiewa. Jak to teraz dobrze tam, gdzie nas nie ma... Chrystus Wiatr metra — zapach tunelu, Którym w wieczność dusze szopkowe lecą. Przyszedł Chrystus, jak na pustynię. Nie ukrzyżowali… Pośmiali się z niego. Usiedli. Jedzą. Władzę „rugają” ziemską i niebieską. Tłum ścisnął się w pięść i ucichł. Chrystusa po plecach poklepali delikatnie, szczerze, Pytając — za tych on, czy za tamtych… A on, kto zmęczył się od rewolucji, Podrzucił suchą gałązkę w stary ogień I zapytał, jak kiedyś Barabasza: Jak oni się zowią? Bo on był cieślą. I gwoździe kwitły Z jego Dłoni. * * * Noc. Boże Narodzenie. Dudnią kolędnicy. Śnieg w białej chacie. Zwijcie mnie rozbójnikiem... Jak nie ma jak zwać. Jak nie ma mnie jak zwać I komu nie ma — Na zabawach kawalerskich Z Donu do Dunaju. Zgrzeszyłem ja. Naśpiewałem ja. Na kochałem, nachodziłem się... Zwijcie mnie rozbójnikiem, Choć poetą się stałem. Rozbieranie choinki Rozbieramy choinkę... I smutno od tego obojgu — Jak bywa tylko smutno, Kiedy uśmiechają się gwiazdy. Na choince sierocy Została zabawka-Krasnal — Jak ostatni mostek, Do bajkowego serca przezroczysty. A zajączki i wiewiórka Znowu w watę legły. Dziad Mróz i Śnieżynka — Obok, w worek celofanowy. Przy tej choince My szczęście zeszłoroczne piliśmy, Co narąbane i świeże — Jak piana starej wanny. O miłości i rozłące, Więzieniu i smutku mówił Przez nowiutki „telewizor” Nasz prezydent świąteczny. Lecz umarła choinka, Ale nie wychodzi z gry. Złoci się i milczy, Rozbierając się, — Kłująca, jak słowo. Bezdomne igiełki Niewidzialny czas zamiecie. Sztuczne kwiaty zapachną śniegami — Jak krzyk dinozaura. My chowamy w watę ozdoby — Jak własne dzieci. Zmartwychwstania czekając, Wspominamy jutro. Śnieżność Śnieg przyszedł niesłyszalnie, jak złodziej, W nocy — na świątynie i choinki, Żebym mógł ja losu ślad czytać, Jak ślady zwierzęce na Wołyniu. Śnieg, jak wilcza pieśń, głębiał. My lepiliśmy z niego chleb i niebo. Nie znalazłszy prawd w winie, My lepiliśmy wszystko, co sercu trzeba. ...Wszystko wodą cichą poszło. Obieg białości i bólu: Anioły jakby wyszły z UFO I spacerują po ziemskim polu. Obecnie Słońce. Złoty żal. Umiera płatek śniegu w kropli soli. I już nawet do przodków w grobach Śnieg łzą sączy się powoli. Śnieg — woda. Człowiek — też z wody... Będziemy lodem, parą — I znowu Przez wieczność My przyjdziemy tutaj Śniegiem – I stopniejemy Od miłości. Niech Prawo mojej gwiazdy będzie w równowadze z prawem moralnym we mnie, a one obydwa — w Harmonii ze Wszechświatem i Tym, kto nas wszystkich stworzył. Życzę rodakom Ukraińcom i wszystkim ziemianom rozumu, zdrowego rozsądku — żeby zaprzestać wszystkich wojen i przestać straszyć siebie nawzajem przekleństwami oraz bombami. Będę modlił się jak umiem za wszystkich, których znam, i pracował — dla mojej rodziny, wnuka Danyła, który niedawno przyszedł na tę niespokojną Ziemię, będę pisał wiersze i bajki dla przyszłych czytelników, próbował coś drukować, dzieląc się doświadczeniem, dla współczesnych w domu i na świecie... Będę podróżował w zewnętrzne i wewnętrzne światy, nie zdradzając ani siebie, ani ojczyzny, gdzie zakopana jest moja pępowina. A wszystkim-wszystkim życzę tyle zdrowia — żeby przeżyć to szczęście, które nas czeka razem i dla którego potrzebne jest główne: uświadomić sobie, że jesteśmy szczęśliwi, mimo wszystko i wszystkich... Szczęśliwych świąt wszystkim i jasnych dni powszednich! Szczerze Wasz Ihor Pawluk, poeta-pielgrzym

Машинний переклад

Zimowe wiersze

Zima. Święto Zagrzmiało w górze. Zaiskrzyło. Owinęło wiatrem. Zadrżała łza, Jakby Boży uśmiech, mnie. Biegnę do siebie, Dysząc, — Śniegiem — po świecie. Duchy przodków, jak ryby, W jasnej lecą głębinie. A ten śnieg złoty — Wieczny popiół spalonej świątyni. A ten grzmot młody — Przestraszona czułość obłoków. Odzywają się złotem Lampy wolframowe. Nowy rok. Pachnie choinką i skórką mandarynki. Motywy bizantyjskie Leżą za rozkrzyżowaniami okien. A za nimi krzyczy Zachmurzone spojrzenie wołchwa. No i wszystkie pierogi... Drogie dzieciątka, żona z mężem, Biały kościół, kruki... I biała świąteczna trawa. Tylko czerwona nić Czyjegoś sierocego losu W świątecznym bezczasie Spiralnie spadnie na ręcznik. I westchną buntownicy, I powoli przeżegnają się czarownice. I pękniętym dzwonem Odezwie się Początek struny. Od ziemskiego ciążenia Otrzepią się dusze ubogie. Jasne święto na świecie. Świta. Jarzy się świeca. Siwym niebem do serca Zasiane Czarne Drogi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Wizerunki hetmana Iwana Mazepy za jego życia

Szef redakcji czasopisma historycznego „Siwerynśkyj litopys” Serhij Ołehowycz Pawłenko jest autorem szeregu książek o Iwanie Mazepie i jego otoczeniu, opracował dwa tomy źródeł dotyczących epoki lat 1687—1709. W 2017 r. wydawnictwo „KM Akademija” wydało jego monografię „Wojsko Karola XII na północy Ukrainy”. Wieloletni badacz Hetmanatu, członek „Proświty” od 1990 r., właśnie, w okresie przednoworocznym, zakończył pisanie nowej książki „Wizerunki hetmana I. Mazepy i jego bliskich za jego życia”. Składa się ona z 32 rozdziałów i zawiera około 250 ilustracji. Autor uprzejmie zgodził się zapoznać czytelników naszej gazety z odnalezionymi przez siebie unikalnymi znaleziskami, które dodają wiele nowych akcentów do portretu sławnego hetmana. Serhij PAWŁENKO Według dziennika karolińczyka Björcka, kiedy jego oddział przeprowadził przed Nowym Rokiem (1709 r.) rajd na Lebedyn, zobaczyli na placu cztery trupy ściętych pułkowników mazepińskich oraz portret Mazepy namalowany na desce, który wisiał na szubienicy (Rustmästare Björcks anteckningar 1701-1719 // Karolinska krigares dagböcker. — Lund, 1907. — T. 3. — S. 95). Taka makabryczna „choinka” z „ozdobami” cieszyła wzrok moskiewskiego monarchy-tyrana i przerażała miejscową ludność. Ten wymowny szczegół wskazuje na to, jak rosyjskie dowództwo rozporządzało od listopada 1708 r. dziełami z wizerunkiem ukraińskiego hetmana. Pełniły one rytualną rolę symbolicznej egzekucji „zdrajcy” w Baturynie i innych miastach Hetmanatu. Zrozumiałe jest, że po klęsce mazepińczyków i Szwedów w 1709 r. inne odnalezione portrety I. Mazepy w Kijowie, w siedzibach starszyzny jego sojuszników, zostały zniszczone. Nawet ci, którzy sympatyzowali z uczestnikami sojuszu szwedzko-ukraińskiego, albo dobrze ukryli wizerunek hetmana przed złymi oczami donosicieli, albo najpewniej spalili go, aby nie mieć dalej kłopotów z władzami okupacyjnymi. W rezultacie presja represyjnych antymazepińskich działań negatywnie wpłynęła na stan zachowania wizerunku znanego przywódcy narodu w ukraińskiej społeczności. W XIX wieku krajoznawcy, historycy, miłośnicy starożytności nie wiedzieli już, jak wyglądał I. Mazepa, i dlatego wysuwali różne wersje dotyczące jego wyglądu. Mimo że imię hetmana wspominano w Imperium Rosyjskim, a potem w ZSRR przeważnie tylko w negatywnym kontekście, poszukiwanie jego wiarygodnych portretów niezmiernie zainteresowało wielu badaczy. Choć sukcesy w tym planie były skromne, dały one podwaliny, podstawę do badania tematu. Album 2 Il. 5. Irklijiwśkyj-Perechrestenko O. Portret Iwana Mazepy (1749) w albumie ucznia. Kopia dzieła O. Tarasewycza. Przeprowadzona przez nas praca badawcza dała pewne rezultaty. Jak się okazało, część wczesnych wizerunków I. Mazepy przetrwała wieki w drukach cerkiewnych z epoki lat 1688—1709. Na miniaturowych ilustracjach widzimy jakby zdjęcia z albumu władcy buławy. Zamawiający i wykonawcy starali się przypodobać hetmanowi właśnie takim traktowaniem wątków biblijnych. Po 1709 r., w czasach reakcji, oni, jako szczerzy zwolennicy Mazepy, wszystko w księgach pozostawili bez zmian. Tym bardziej, że hetmana i starszyzny nikt nie podpisywał. Można ich było zidentyfikować jedynie po dokładnym śledztwie. Nawet herb I. Mazepy dotarł do nas z wielu wydań drukarni czernihowskiej. Jak widać, tę literaturę chronili dobrzy przyjaciele fundatora kijowskich i siewierskich cerkwi. Małonakładowe ryciny z wizerunkiem I. Mazepy również znalazły schronienie w Polsce, Niemczech, Rosji i innych miejscach. Album 2 Il. 14. Deesis (z ikonostasu cerkwi Wniebowstąpienia w Bereźnie w obwodzie czernihowskim). Fragment. Cudem zachowały się wizerunki I. Mazepy także w cerkwi nadbramnej Trójcy Świętej Ławry Kijowsko-Pieczerskiej, soborze Trójcy Świętej (Czernihów), Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Jego główne portrety fundatorskie w tych obiektach sakralnych w 1709 r. zostały zamalowane lub ukryte i dziś są utracone. Jednocześnie hierarchowie cerkiewni zadbali, aby szereg wizerunków władcy buławy w różnorodnych wątkach biblijnych malowideł ściennych pozostał „nieodczytany”, „nierozwiązany” dla ogółu. Uważamy, że prace te w większości zostały wykonane na określone daty z założeniem, aby portretowany mógł zobaczyć siebie. Zatem malarze, rytownicy, przystępując do wykonania podobnego zamówienia (a w tym przypadku najczęściej wykonywali wolę swoich hierarchów cerkiewnych), starali się maksymalnie dokładnie oddać rysy twarzy fundatora. Podobne zadanie wykonywali najzdolniejsi artyści. Stąd wynika, że ikonografia Mazepy za jego życia musiała być najbardziej wiarygodna. Jednocześnie ujawnione wizerunki świadczą, że styl twórczy malarzy, rytowników wpływał na końcowe rezultaty ich dzieł. Dlatego można powiedzieć, że istniał oryginalny „Mazepa” Z. Samujłowycza, L. Tarasewycza i innych nieznanych artystów-mistrzów w swoim fachu. Malowali oni hetmana, jak to się mówi, ze swojego punktu widzenia. Przedstawiając I. Mazepę w miniaturach książkowych, twórcy jego wizerunku nie mieli możliwości wypisania twarzy we wszystkich szczegółach. Przez to wspomniane wizerunki są nieco schematyczne. Choć i w nich są wspólne cechy, detale, w których odgaduje się wizerunek wpływowego działacza. Autorzy dzieł, jak pokazują ujawnione wizerunki, portretowali hetmana, zaczynając od 1688 r. Zrozumiałe, że w wieku 49 lat I. Mazepa był nieco inny niż później, w 1700 r., 1708 r. Tymczasem malarze na ścianach cerkwi nadbramnej Trójcy Świętej Soboru Mądrości Bożej w Kijowie starali się pokazać 60-letniego władcę buławy nieco młodszym niż na swój wiek, bardziej atrakcyjnym. Jednak prace M. Bernigerotha (1706 r.), D. Haliachowśkiego (1708 r.) zaświadczają już o poważnym wieku hetmana. Być może te zmiany są związane z naturalnym starzeniem się I. Mazepy oraz z przeżytymi przez niego stratami bliskich osób (śmierć żony w 1702 r., siostrzeńca w 1701 r.). Wyłożywszy argumenty dotyczące odnalezionych wizerunków I. Mazepy w rozdziałach (praktycznie każdemu poświęcamy osobne studium. — Aut.), uwadze czytelników podajemy wspomniany materiał ilustracyjny w stworzonych przez nas Albumach, które łączą w sobie dzieła podobne pod względem ujęcia i techniki wykonania portretu hetmana. Daje to możliwość lepszego dostrzeżenia nawet w schematyczno-miniaturowych rysunkach pewnych wątków z wizerunkiem władcy Hetmanatu pewnych prawidłowości, wspólnych cech, co jest bardzo ważne dla identyfikacji rysów wyglądu władcy buławy. Album 1 W tym zbiorze umieściliśmy 4 fragmenty z dorobku twórczego grafików, malarzy epoki rządów I. Mazepy. Na ilustracjach 1, 2, 3 widzimy praktycznie tę samą osobę w wieku 48—55 lat. Artyści przedstawiali wizerunek zwierzchnika Ukrainy z ostrym nosem, brodą, wąsami, obfitymi włosami podzielonymi przedziałkiem. Wizerunek na pieczęci (Il. 4) oraz na dzwonie „Hołub” (Il. 3) jest rozmyty, nieostry, umowny. Ale wśród podobnych zaświadcza swoją bliskość do pierwszych. Il. 1. Reklinśkyj I. Fragment ryciny „Wieniec Chrystusowy” (1688 r.). Il. 2. Kompozycja „Zesłanie Ducha Świętego” (cerkiew nadbramna Trójcy Świętej). Fragment. Il. 3. Dzwon „Hołub” (1698 r.). Fragment. Il. 4. Pieczęć państwowa Hetmanatu 1705—1708 гг. Fragment. Album 2 Do zestawienia z 15 jednolitymi wizerunkami hetmana weszły fragmenty dzieł, w których artyści pokazują głównego bohatera z twarzą zwróconą w prawo (półprofil). Co prawda, wersje artystyczne z kroniki Album 3 Il. 22. Tarasewycz O. Jan Chrzciciel. 1700 r. S. Wełyczki (il. 11), kompozycje „Zstąpienie do piekieł” (il. 17) przywróciliśmy do ogólnego standardu, aby wygodniej było widać, że mazepiński kancelista umieścił w swojej pracy bardzo bliski innym współczesnym twórczym wersjom obraz lidera kozactwa w latach 1687—1709. Na portrecie (il. 5) widzimy jedno z wczesnych wyraźnych przedstawień I. Mazepy. Wąsy, bródka starannie przystrzyżone, włosy schludnie ułożone-uczesane. Mimo pewnych różnic, wszystkie 15 przedstawień nosi znamienne dla identyfikacji hetmana cechy. Il. 5. Irklijiwski-Perechrestenko O. Portret Iwana Mazepy (1749) w albumie ucznia. Kopia z dzieła O. Tarasewycza. Il. 6. Hetman Iwan Mazepa (kompozycja „Oblicze św. apostołów” Troickiej Cerkwi Nadbramnej, fragment). Il. 7. Tarasewycz A.(?) Rycina „Chrzest Chrystusa” (1694 r.). Fragment. Il. 8. Kompozycja „Pierwszego Soboru Powszechnego” Soboru Mądrości Bożej w Kijowie. Fragment. Album 4 Il. 28. Kompozycja „Oblicze św. praojców” w Troickiej Cerkwi Nadbramnej. Fragment. Przedstawienie I. Mazepy Il. 9. Kompozycja „Pierwszego Soboru Powszechnego” Troickiej Cerkwi Nadbramnej. Fragment. Il. 10. Kompozycja „Oblicze Świętych proroków” Troickiej Cerkwi Nadbramnej. Fragment. Il. 11. I. Mazepa. Ilustracja z kroniki S. Wełyczki. Il. 12. Ilustracja do księgi „Modlitewnik” (1692). Fragment. Il. 13. Kompozycja „Chrzest Jezusa Chrystusa” w Troickiej Cerkwi Nadbramnej. Fragment. Il. 14. Deesis (z ikonostasu Cerkwi Wniebowstąpienia w Bereznej w obwodzie czernihowskim). Fragment. Il. 15. Centralna absyda Troickiej Cerkwi Nadbramnej. Scena liturgiczna. Fragment. Il. 16. Kompozycja „Zstąpienie do piekieł” Soboru Mądrości Bożej w Kijowie. Oblicze Jezusa Chrystusa (Mazepa). Il. 17. Hetman I. Mazepa. Kompozycja „Zstąpienie do piekieł” Soboru Mądrości Bożej w Kijowie. Il. 18. I. Mazepa (kompozycja „Wysłanie uczniów na kaznodziejstwo” Troickiej Cerkwi Nadbramnej, fragment). Il. 19. I. Mazepa. Kompozycja „Chrystus z apostołami” Troickiej Cerkwi Nadbramnej. Fragment. Album 3 Zbiór przedstawień I. Mazepy en face zaprezentowany jest głównie dziełami graficznymi, w kompozycjach upamiętniających fundatora cerkwi. Widzimy hetmana w pierwszych latach jego rządów (il. 20) i już znacznie starszego, w podeszłym wieku. Chociaż rysy twarzy Mazepy-rycerza (il. 23) są bardzo schematyczne, to jednak dokładnie odzwierciedlają

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

przedstawiają wizerunek władcy buławy. Przekonuje o tym porównanie wersji artystycznych (Il. 21 i Il. 22), gdzie w drugim przypadku obraz jest wyraźniejszy. Wizerunek I. Mazepy autorstwa D. Haliachowskiego (Il. 24), stworzony w 1708 r., jest bardzo zbliżony do tego, który został odtworzony w kronice kancelisty mazepowskiego S. Wełyczki. Il. 20. Ikona „Wielebnego Warłaama Chutyńskiego, świętego męczennika Jana Wojownika oraz wielebnego Warłaama Pieczerskiego” (1691 r.) cerkwi pieczarnej św. Warłaama Pieczerskiego (Ławra Pieczerska w Kijowie). Fragment. Il. 21. Wizerunek Jana Chrzciciela-Mazepy (przed renowacją) w Soborze Trójcy Świętej (m. Czernihów). Zdjęcie z kolekcji A. Adruha. Il. 22. Tarasewycz O. Jan Chrzciciel. 1700 r. Il. 23. Myhura I. Konkluzja na cześć I. Mazepy (1706 r.) Fragment. Twarz hetmana. Il. 24. Haliachowski D. Teza Akademii Kijowsko-Mohylańskiej („Apoteoza Mazepy”). 1708 r. Fragment. Album 4 Seria 11 wizerunków hetmana w półprofilu (z lewym półobrotem głowy) oraz 2 w profilu (Il. 30, Il. 31*) uzupełniają pewnymi niuansami-kreskami wizerunek władcy buławy. Niektóre z nich są mało konkretne (Il. 25, Il. 26, Il. 29, Il. 32), bardzo umowne, schematyczne, chociaż przy tym są twórczymi próbami oddania wyglądu przywódcy kozaków w miniaturowych kompozycjach graficznych i hafciarskich. Jednocześnie w tym Albumie znajdują się dość realistyczne wizerunki (Il. 27, Il. 28, Il. 30, Il. 34) twarzy zwierzchnika Hetmanatu w różnych okresach jego rządów. Na rycinie „Poświęcenie Soboru Zaśnięcia Matki Bożej” (1702 r.) władca buławy jest łysy (Il. 33), ale w rzeczywistości jego głowa jest rozświetlona potężnymi promieniami słonecznymi. Il. 25. Szczyrski I. Triumfalny Mars (1689 r.) Fragment. Twarz Mazepy. Il. 26. Rekliński I. Frontyspis książki „Wieniec Chrystusowy” (1688 r.). Fragment. Il. 27. Samujłowycz Z. Pokłon carów Jana i Piotra Aleksiejewiczów, carewicza Aleksego Pietrowicza nowonarodzonemu Chrystusowi. Fragment. 1694 r. Il. 28. Kompozycja „Oblicze św. praojców” w cerkwi nadbramnej Trójcy Świętej. Fragment. Wizerunek I. Mazepy. Il. 29. Płaszcz „Opieka Matki Bożej” (1692 r.). Fragment. Il. 30. Kompozycja „Św. Jan Chrzciciel na czele faryzeuszy i saduceuszy” cerkwi nadbramnej Trójcy Świętej (fragment). Il. 31. Tarasewycz L. Frontyspis „Pateryka Kijowsko-Pieczerskiego” (1702). Fragment. Il. 32. Ilustracja do książki „Apostoł” (1695 r.). Fragment. Album 4 Il. 30. Kompozycja „Św. Jan Chrzciciel na czele faryzeuszy i saduceuszy” cerkwi nadbramnej Trójcy Świętej (fragment)

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Ikonopis Patriarchy Dymitra

Il. 33. Tarasewicz L. Poświęcenie soboru Zaśnięcia Matki Bożej. 1702 r. Fragment. Il. 34. Martin Bernigeroth. I. Mazepa. 1706 r. Il. 35. Medal „Judasza”. 1709 r. W ten sposób przeprowadzone badania przyczyniły się do wykrycia wystarczająco dużej liczby wizerunków hetmana I. Mazepy, aby stworzyć pewne wyobrażenie o jego wyglądzie. Umowny podział ich na albumy pomaga lepiej dostrzec zarówno twórcze wersje artystów tamtej epoki, jak i rysy twarzy władcy buławy z różnych perspektyw, prześledzić jego życie w różnych okresach. Album 4 Il. 34. Martin Bernigeroth. I. Mazepa. 1706 r. Analiza ikonografii I. Mazepy z czasów jego życia pokazuje, że hetmana portretowano z brodą (krótką i starannie przystrzyżoną, gęstą), z wąsami. Zatem późniejsze dzieła przedstawiające bezbrodego hetmana świadczą najprawdopodobniej o twórczych wyobrażeniach artystów, a nie o kopiach z oryginałów. Badanie ikonografii I. Mazepy z czasów jego życia przyczyniło się do wykrycia wizerunków jego krewnych, bliskich (żony, matki, siostrzeńców Andrija Wojnarowskiego, Iwana Obydowskiego, Stepana Truszczyńskiego, pasierba Krzysztofa Frydrykiewicza, pasierbicy Marii i innych). Jednocześnie podczas analizy materiału ikonograficznego znaleziono ważne szczegóły tradycji honorowania bliskich hetmana w wątkach jemu poświęconych. Szereg wątków w dziełach graficznych, kompozycjach malarstwa ściennego cerkwi, poświęconych I. Mazepie, daje nam również wyobrażenie o bliskich współpracownikach hetmana. Zaznaczmy, że zespół urzędników hetmańskich z lat 1687—1709 najpełniej spośród innych został odzwierciedlony w grafice, w malarstwie. Zaznaczmy, że w rozpatrywanych przez nas materiałach ilustracyjnych obok I. Mazepy artyści najczęściej przedstawiali oboźnego generalnego W. Dunina-Borkowskiego. Wykrycie nowych wizerunków I. Mazepy z czasów jego życia, jego zwolenników i bliskich daje nie tylko dodatkowy materiał ilustracyjny o epoce 1687—1709, ale także niemało ważnych akcentów-uzupełnień do biografii hetmana, starszyzny hetmanatu. Uzyskane wyniki badań, wierzymy, przydadzą się artystom, rzeźbiarzom przy najnowszych próbach rekonstrukcji wizerunku wielkiego hetmana. Wyobraźnia artystyczna w tej sprawie powinna być ograniczona ramami prawdy. Studium prowadzi jeszcze do jednego wniosku: badanie portretów, wizerunków — to nie tylko domena historyków sztuki. Jedynie wspólnymi siłami ich, historyków, innych ekspertów-badaczy można przeprowadzić kompleksowe badanie autentyczności, historię tego czy innego dzieła sztuki. ——————————— * Dla wygody percepcji i porównania wizerunki odwrócono według wzoru Il. 30. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Dwutomowa monografia „Ikonopis Zachodniej Ukrainy” jest największą pracą naukową uczonego-teologa, napisaną na podstawie jego wieloletnich badań nad zachodnioukraińskimi ikonami. Pierwsza książka, w której przeanalizowano zabytki ikonopisarskie XII—XV wieku, została uhonorowana w 1991 roku nagrodą imienia Iłariona i Wiry Swięcickich od Fundacji Naukowo-Artystycznej imienia metropolity Andrzeja Szeptyckiego przy Muzeum Narodowym we Lwowie. W drugiej książce monografii, napisanej w pierwszej połowie lat 90., ks. Wołodymyr Jarema analizuje ukraińskie malarstwo sakralne XVI wieku — ten okres, kiedy w nim po raz ostatni dominowała podstawa bizantyjska, gdyż w następnym stuleciu ikonopis coraz bardziej podpada pod wpływ malarstwa zachodnioeuropejskiego. W swoim badaniu autor rozpatruje praktycznie wszystkie znane mu zabytki ikonopisarskie, zachowane głównie w muzeach Ukrainy, Słowacji i Polski, analizując je według cech ikonograficznych, stylistycznych i czasowych. Wielką uwagę poświęca programowi teologicznemu i konstrukcji ówczesnego ikonostasu, wyznacza największe pracownie ikonopisarskie XVI wieku i śledzi zmiany stylistyczne w działalności mistrzów na przestrzeni 100 lat, dla porównania przytaczając zabytki XVII wieku. Tekst towarzyszy bogaty materiał ilustracyjny, dotąd nieprzedstawiony w takiej pełni w żadnym wydaniu. Wiele ikon publikuje się po raz pierwszy. Książka została uzupełniona kompletem kolorowych tablic, przygotowanych przez redaktora. Uczestnicy prezentacji opowiedzieli: Jurij Fediw, ojciec-diakon, przewodniczący Lwowskiego Bractwa Stauropigialnego św. Andrzeja Pierwszego Powołanego UAOC: — Patriarcha Dymitr był nie tylko duchownym, ale także historykiem sztuki, kompozytorem i poetą. To człowiek, którego zna cały świat. Za czasów Związku Radzieckiego we Lwowie działało tylko 8 świątyń. Wszyscy wiedzieli, że tylko w cerkwi Piotra i Pawła zawsze jest ksiądz, i jest to — ojciec Dymitr. Kiedy patriarcha zmarł, w ostatnią drogę odprowadzała go praktycznie połowa Lwowa. Jego duch i wielkość polegały na tym, że jeszcze w okresie radzieckim prowadził katechizm w języku ukraińskim, a w 1989 roku po raz pierwszy odprawił liturgię po ukraińsku. I brzemię patriarchy, które wziął na siebie w 1993 roku, — to był nowy krok w reformowaniu człowieka, który miał do tego wszystko — wspaniałą rodzinę i wspaniałą parafię. Poszedł do Kijowa, gdzie autokefaliczna cerkiew nie miała wysokiego rankingu. Zdołał własną charyzmą zorganizować wokół siebie takich ludzi, jak Jewhen Swerstjuk, Ołeś Szewczenko, rodzina Winhranowskich. Patriarcha był największym światłem w Kijowie. Jego kazania, które trwały ponad godzinę, oczarowywały swoją wielkością wszystkich, którzy stali w świątyni. Patriarcha Dymitr — wielka postać, która jeszcze nie została należycie oceniona w naszym państwie. Dzisiaj ukraińska cerkiew istnieje dzięki temu człowiekowi. Duch niepodległości, który w nas zaszczepił, żyje we Lwowie, żyje w całej Ukrainie. Kost Marowycz, redaktor wydania, wnuk Patriarchy Dymitra: — Fascynacja ikonopisem zrodziła się u Wołodymyra Jaremy jeszcze w latach 30. ubiegłego wieku. A od lat 70. zaczyna się właściwa działalność naukowa. Początkowo drukował niewielkie artykuły w „Prawosławnym wisnyku”, polskich czasopismach. Właśnie w tym czasie zaczął pracować nad monografią, która miała podsumować cały jego dorobek naukowy. W 1990 roku przygotował do druku pierwszy tom, a w latach 90. pracował nad drugą książką monografii. Ale z powodu braku środków wydanie nie ujrzało światła dziennego. Pierwszy tom wyszedł z druku dopiero w 2005 roku dzięki wsparciu finansowemu banku „Arkada”. Myśleli, że całkiem niedługo wydadzą i drugi, ale sytuacja okazała się bardziej skomplikowana. Nie był gotowy do druku. Do tego czasu od napisania książki ujrzało światło dzienne niemało ciekawych wydań poświęconych tej tematyce. Znalazło się wiele nowych zabytków, wydanie trzeba było uzupełnić. Pracy okazało się bardzo dużo. Potrzeba było jeszcze 12 lat, aby zakończyć pracę. W wydaniu zebrano unikalny materiał. W jego przygotowaniu pomogły muzea Lwowa, Łucka, Iwano-Frankiwska, Równego, Drohobycza, a także Polski. Pracę tę można uznać za ukraińską encyklopedię ikonopisu XIV–XVII wieku. Najważniejsze, aby książka dotarła do czytelnika i dała impuls do rozwoju ikonoznawstwa. Ludmyła Milajewa, członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy: — Przygotowanie drugiego tomu wymagało bardzo wielkiej pracy. Nie spodziewałam się, że zostanie ona doprowadzona do końca. Bardzo się cieszę, że dożyłam tak uroczystego wydarzenia. Patriarcha posiadał szczególne zdolności. Był księdzem i teologiem, a oprócz tego jeszcze artystą i historykiem sztuki. A historyk sztuki z wykształceniem artystycznym ma szczególne spojrzenie, w szczególny sposób widzi dzieła. Dymitr dużo czytał, miał własne zdanie na temat każdej ikony, historii jej pochodzenia. Bardzo dużo podróżował po Ukrainie, znał wnętrza wszystkich cerkwi, wiedział, jak formował się ikonostas. Jego spostrzeżenia, jego prace są poza konkurencją. Jestem niezwykle wdzięczna Kostiantynowi Markowyczowi za jego pracę nad uwiecznieniem pamięci swojego dziadka. Dzięki wysiłkom pana Kostiantyna to wydanie ujrzało światło dzienne. Ojciec Dymitr Prysiażny, dziekan dekanatu kijowskiego UAAP: — Artykuły Patriarchy Dymitra, napisane w latach 90., stały się prorocze w naszych dniach. Odnosi się wrażenie, że władyka widział przyszłość. Wraz z jego śmiercią straciliśmy nie tylko zwierzchnika, straciliśmy kochającego duchowego ojca. Dla niego Bóg i Ukraina nie były tylko słowami, służbie im poświęcił całe swoje życie. Jeszcze w pełni nie oceniono postaci patriarchy, który był człowiekiem planetarnej skali. Myślę, że współcześni badacze i przyszłe pokolenia poznają wkład, który wniósł nie tylko w wysoką sztukę, ale także w budowę ukraińskiego państwa, o które się troszczył i za które codziennie się modlił. O życiowej i twórczej drodze Patriarchy Dymitra opowiedziała kierownik działu sztuki dawnej NZMU Hałyna Bielikowa. A ojciec Wałerij Kopijka podarował Fundacji Patriarchy Dymitra rękopis pierwszego tomu „Ikonopisu Zachodniej Ukrainy” z poprawkami autora oraz księgę kondolencyjną, która powstała po śmierci władyki. Te dary staną się eksponatami muzeum Patriarchy we Lwowie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Z Bożych rąk Wieniec sonetów

Iwan REDCZYĆ 1 Och, nie jest mi wszystko jedno. T. Szewczenko O, srebrna czaszo, dolożko moja, Błogosławiony, kto może od urodzenia z niej pić. Bywa, że nie zdążyłeś jeszcze przygłuszyć, Jak zamiera pieśń słowika. A skrzydła połamał i wpadł w kwiaty, Nikt nawet nie dowie się, gdzie ścieżka twoja. Ale w potomkach pamięć buja, Gdy zdążyłeś gwiazdę im rozświetlić. A czy ona oświetli ich drogę, I czy zrozumieją, dokąd oni idą, Porzuciwszy domostwa i rodziny? Ja często sam chodzę do źródła, Rozpostarł się duch i moc moja wzrosła, — Czyżby kiedyś nie było ani kropli? 2 Czyżby kiedyś nie było ani kropli W studniach tych, które wykopał mój dziad? I zostawił dźwięczny, źródlany ślad, Który niebiosa rozświetlają każdego dnia. Wargami wyławiam gwiazdy, Które chronią od niemocy i biedy. Niosę w duszy ten srebrny nieboskłon, Rozświetlony wodą ojczyzny. Świecę szczerym uśmiechem każdego dnia, Bo słońce i niebo — to moja rodzina, I słowo, które na skrzydłach łabędzich. Kocham i będę pamiętać wiecznie, Święta woda — najzdrowszy lek, — Nasyciłem się w źródłach Ukrainy. 3 Nasyciłem się w źródłach Ukrainy, Które żywią oceany i morza, Gdzie Kobzarowa wschodziła gwiazda, Tam świat zobaczy mrok i ruiny. Hosanna Księciu pokoju — buntownika Dosięgnie on najjaśniejszej godziny. Nie przełamie ten trzciny, Bo czas jego, jak świeca, dogasa. Spełniają się te sny moje prorocze. Wiwat! — i szatan chowa oczy. Wiwat! — boi się głosu mania. Wiwat! Wiwat! — kropla drąży kamień, Ona silniejsza nawet od tsunami, — I nie będę błąkać się po świecie ja. 4 I nie będę błąkać się po świecie ja, Bo mam chatę i dziadową studnię. Przychodzi sad, jak przyjaciel, do mojej świetlicy, Jak leje się z nieba srebrny nurt. Łowię pół wieku ja swoją żar-ptaka I wierzy serce, że ona moja. A nie złowię, to może to twoja, Bo mam ja łabędzicę białolicą. Siła ścieka w duszę z białych skrzydeł I woła nas do siebie nieboskłon, A koń mój, widzę, zgubił podkowy. Wszystko, co ty przez wiek zdobyłeś, porzuć, Wtedy podda się ta wysokość, — W ziemskim sadzie — jestem gościem nieprzypadkowym. 5 W ziemskim sadzie — jestem gościem nieprzypadkowym, Kocham pasaże słońca w stu oktawach. I ile bym jeszcze rdestu nie wydeptał, Niech wiruje ta rzeka miłości. Mnie nikt nie szarpał za rękaw, Ja wierny w przyjaźni i niezawodny w słowie. Kąpię duszę w oceanie mowy, Nie ma zdrowszych od niej ziół. Kiedy podniosłem w młodości żagle, Poczułem niepokój i moc swoją, Zdawało się, mnie fortuna pokochała. I do dziś ja, jak Crusoe, w oceanie, I choć latarnia ledwie miga we mgle, — Dźwięcznych pieśni wieńce barwne wiję. 6 Dźwięcznych pieśni wieńce barwne wiję I rzucam w rzekę, żeby nie zwiędły. Jeszcze nie ucichły gwiezdne cymbały, Jak młodzieniec, zmieszany stoję. I chłonę nocnych niebios chorały, Moja dusza w niewidzialnym raju. Dziwię się czasowi, jak derwisz, Lecz każdy ma własne ideały. Błogosławiony ten, u kogo wierny przyjaciel Zaprzęgnie się sam w twój skrzydlaty pług, I bez przypominania gorliwie zaorze. Lecz widziałem ja w zanadrzu żmiję, Która syczała, jeśli chodziło o zaszczyt, – Z Bożych rąk ja spragniony trunek piję, 7 Z Bożych rąk ja spragniony trunek piję, W nocy i w dzień smakuję po kropli. Wymodlę wolność Ukrainie, I drogę zastępuję podpalaczowi. Módl się więc ty — i w cerkwi, i w rodzinie, Nie śpią szczury w moskiewskim gnoju. Wiele szerszeni jest w cudzym roju, A nasz czarnoziem rozrywają świnie. Nadchodzi mój Bóg — i ja nie marszczę brwi, Bóg — źródło życia i błogosławieństw, I zrzuciłem grzechów ciężkie kajdany. O, dzwony serca, świątyni i pieśni! Błogosławiony, niezapomniany dzień, — I pełny dzban miodowo-kalinowy. 8 I pełny dzban miodowo-kalinowy, Chyba z takich kiedyś pili książęta. Tę prawdę, która schowana w łzie, Oparzył nie raz w duszy ogień cierniowy. Dawno zasnął ten czas na batogu, Ale nurtuje w sercach i krwi. Kiedyż to zaszumi prawdziwa powódź, Bo do dziś my po uszy w błocie. I ja o tym wam nie chciałem mówić, Lecz duch i słowo zmówiły się, przysięgam. I po co słowo, jeśli ono nieme? I po co ród, jeśli on przywykł milczeć? Lecz ten akord sprostuje rezime. O, jakże sercu chce się śpiewać! 9 O, jakże sercu chce się śpiewać, Ono przecież namilczało się przez wiek. Jak mokry, to nie zapali się zapałka, Jak dom bez dachu — jak w nim gospodarować. Pokłoniłem się muzie i słowu z oddali, Moja dusza nie będzie smucić się. Objąwszy je, prowadzę pieśni do chaty, Bo ja bez nich nie przeżyję wiecznie. Jak ich nie ma — dusza, jak sierota, Z kąta w kąt błąkam się, jak lunatyk, Sądziła się mnie ta dola. I ja niosę ją, jak krzyż. I dziś ja, jak chmielem owinięty, Jeszcze chwila — i głos rosami umyty. 10 Jeszcze chwila — i głos rosami umyty, Dźwięczny, jak skowronek, w niebieskich niebiosach. I ja za nim szybuję, jak ptak, Który bez nieba nie bywa syty. Bałem się od razu, lecz zgubił się strach, Pięknem lotu i słońcem ja napełniony. Mój kraj pieśniami od urodzenia rodowity I ich kwiatem ja cały przesiąkłem. I sam nie wiem, czemu ja tak śpiewam, Taka dusza, jak dziewczyna w wieku. Ja każde słowo sercem obejmuję — W szczęściu, w smutku, w radości i żalu. Jak znalazłem się tu, wśród rozkwitu, Aż pod skrzydłem niebieskiej gwiazdy? 11 Aż pod skrzydłem jasnej gwiazdy, Tak zdumiony, że ledwie przyszedłem do przytomności. I stąd ślę pozdrowienia i telegramy, Wkładam je w sonetowe potpourri. Chyba zrozumieliście poety zamiar, I pisze się tu szczęśliwie w górze. I choć nie pierwszy raz ja na tej górze, To guzów nabiłem i mam świeże blizny. Naryli na ścieżce głębokich jam I ludzi w nich powpadało wielu, Ja zahaczyłem się o pięciostopowy jamb. Ciągnę się w górę uparcie i zawzięcie, Bo przywykłem dawać radę sobie sam, — Mój pełny dzban — niech wiruje święto. 12 Mój pełny dzban — niech wiruje święto, W wiosce mojej znał troistych każdy. I już nie wszystkich podbija hopak, A mami dusze blask pieniędzy i majątek. Tylko okiem rzuć — i na zysk mistrz, A ten lokaj, i obok też podnóżek. I choć na duszach tych nie widać łatek, A toczy zazdrość je, jak robak. Nie-nie, nie chcę dzbana wyszczerbić, Niech inspiruje, ożywia duch, Żeby czasem rodzimego słowa nie zhańbić. Niech ono łagodzi nam słuch, Pasę Pegaza — ja jego pasterz, — Ja was kocham i będę wiecznie kochać. 13 Ja was kocham i będę wiecznie kochać, Płynie przeze mnie ocean — miłość. Pod sztandarem słońca ja do was przyszedłem, Żeby słowem nieba — ducha waszego ożywić. Możliwe, ty duszą ochłonąłeś, Wtedy idź na żałosny zew trembity. I zakwitną na pustyni dziwne kwiaty, Jak proroczy znak świętych chorągwi. A ja do kobzy sercem przypadam, I otoczyły chatę jawory, Stoi kalina, jak matka, z boku. Przycichły i zasłuchały się wiatry, W duszę kobzy ja przelewam, — I śpiew niebios, i słońca sztandary. 14 I śpiew niebios, i słońca sztandary Wchłonąłem z kołyski ja w istotę do bólu. Lecz wszystkie ścieżki wiodły mnie w niewolę, Na dziadowej ziemi — cudze dwory. I wola nieba uświęciła dolę, I znikły wszędzie przeklęte obozy, Które na wieki nasiały smutku, Żeby lud zapomniał — i wolność, i samowolę. Żebyśmy kochali tylko nahaj, Zapomnieli mowę i matczyną pieśń, Niebieska wola — wola błogosławiona. I ja będę śpiewać wiecznie hosannę, Na ucztę ja zapraszam ukochaną, — O, srebrna czaszo, dolożko moja! 15 O, srebrna czaszo, dolożko moja! Czyżby kiedyś nie było ani kropli? Nasyciłem się w źródłach Ukrainy — I nie będę błąkać się po świecie ja. W ziemskim sadzie — jestem gościem nieprzypadkowym, Dźwięcznych pieśni wieńce barwne wiję. Z Bożych rąk ja spragniony trunek piję, Po brzegi dzban miodowo-kalinowy. O, jakże sercu chce się śpiewać! Jeszcze chwila — i głos rosami umyty — Aż pod skrzydłem niebieskiej gwiazdy. Mój pełny dzban, niech wiruje święto, Ja was kocham i będę wiecznie kochać — I śpiew niebios, i słońca sztandary. m. Żytomierz

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

za wszystko — rosyjskie, i uważać, że wszystko jest w porządku. Odrodzenie ukraińskiego kina to długa i żmudna sprawa, ale jesteśmy w stanie ją wykonać. Przyjęto ustawę, teraz pracujemy nad zakończeniem tworzenia wszystkich niezbędnych do jej funkcjonowania dokumentów, dzięki której w przyszłym roku otrzymamy możliwość bardziej efektywnego finansowania kina, a także seriali. W szczególności przywrócono ulgi w podatku VAT na bilety. Zwolniono również z płacenia podatku VAT produkcję filmową — ta ulga istniała już od kilku lat, ale za każdym razem przedłużano ją tylko na rok — a teraz ustalono jej obowiązywanie do 2023 roku, co daje możliwość efektywnego planowania i wykorzystywania środków. Ustalono również ulgę na przywóz sprzętu z zagranicy. Przecież po opłaceniu wszystkich podatków i ceł ten sprzęt dla ukraińskich studiów kosztował niezwykle drogo, dlatego dla naszych producentów sam proces zdjęć wychodził drożej niż w innych krajach, co wpływało na jego konkurencyjność. Mamy nadzieję, że nowe zmiany w ustawodawstwie pozwolą poprawić bazę techniczną producentów filmowych i obniżą koszty procesu zdjęć. — Czy ma Pan nadzieję na zacieśnienie współpracy z zagranicznymi studiami filmowymi i na czym polega korzyść z tego dla Ukrainy? Czy nie lepiej, aby nasi artyści i specjaliści sami odradzali ukraińskie kino? — Mam nadzieję na taką współpracę i ona już istnieje. A korzyść dla Ukrainy jest wielka: kino potrzebuje wielu specjalistów w procesie produkcyjnym — operatorów, reżyserów, dźwiękowców, oświetleniowców, montażystów i innych, którzy znaliby się na nowoczesnych metodach pracy, znali wszystkie możliwości nowego sprzętu. Oprócz tego zwiększa to wiedzę o Ukrainie wśród samych obcokrajowców, ich twórców filmowych. Jest to ważne i potrzebne nam. Rozmawiała Olha ŻMUDOWSKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Premiera — co tydzień

Zadziwiające, ale staliśmy się świadkami procesu, na który Ukraińcy pięć lat temu nawet nie liczyli: na ekranach ukraińskich kin jest coraz więcej ukraińskich filmów. I jeśli w 2014 roku ukraińscy kinomani ironicznie przyjmowali wieści o możliwości zwiększenia liczby ukraińskich filmów w telewizji i w kinach, to w 2017 roku stało się to już faktem dokonanym. A jaka jest perspektywa rozwoju ukraińskiej kinematografii? Od tego zaczęła się nasza rozmowa z przewodniczącym Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina (Derżkino) Pyłypem ILLENKIEM. — Czy istnieje więc perspektywa, aby ukraińskie kino stało się dochodowym, samowystarczalnym biznesem? — Perspektywa istnieje, ostatnie dwa lata są tego potwierdzeniem, ale w najbliższym czasie kino nie stanie się dochodowe ani nawet samowystarczalne. Ponieważ na to, aby produkcja filmowa na Ukrainie stała się dochodowa, wpływają różne czynniki. Tak, dzisiaj mamy wreszcie rekordową dla Ukrainy sumę, największą w czasach niepodległości, którą rząd przeznacza na wsparcie kinematografii — 500 mln hrywien, którymi będzie dysponować Derżkino, i 500 mln — Ministerstwo Kultury. Ale to nie tak dużo, a pieniądze to jeszcze nie wszystko. — A jakie inne czynniki są ważne? — Jednym z ważnych czynników, dzięki któremu nasze perspektywy na samowystarczalność produkcji filmów można przeliczyć przynajmniej w przybliżeniu, jest liczba kin na Ukrainie i wskaźnik frekwencji wśród ludności. Obecnie mamy około 500 sal kinowych na cały kraj. W zeszłym roku sprzedano 24 mln biletów — oznacza to, że przeciętny Ukrainiec chodzi do kina średnio raz na dwa lata. Jednak i ta liczba nie jest poprawna, ponieważ bilety do kin kupuje się głównie w miastach liczących ponad milion mieszkańców, a mieszkańcy małych miast i wsi do kina nie chodzą, bo w tym celu muszą pojechać do miasta, wydać pieniądze nie tylko na bilet, ale i na dojazd. Dlatego producentom filmowym na razie raczej nie uda się zarobić w dystrybucji na pieniądze wydane na produkcję. Obecnie mamy tylko jeden film, który po raz pierwszy w historii niepodległej Ukrainy okazał się dochodowy — komedię „Dzidzio Kontrabas”. Choć już kilka filmów pokazało całkiem przyzwoite sumy wpływów, to wciąż za mało, aby stać się dochodowymi. Koszty produkcji i promocji na rynku są znacznie wyższe. — Jakie gatunki, poza komedią, mogą zainteresować widzów i przyciągnąć ich do sal kinowych? Co poradzi Pan producentom, co warto kręcić? — Gatunki potrzebne są różne — przygodowe, historyczne, horrory, fantasy, melodramaty. Nasze tradycyjne kino poetyckie, niestety, obecnie nie może być popularne w kinach. Ponieważ współczesny widz idzie do kina na widowisko, show. Notatka: W pierwszy weekend dramat wojenny „Cyborgi” zebrał 8 186 701 hrywien, wyprzedzając „Dunkierkę” (7 919 845 hrywien) oraz „Furię” (5 367 648 hrywien). W ciągu trzech tygodni wpływy przekroczyły 19 mln hrywien, film obejrzało 263 tysiące widzów. Kadr z filmu „Cyborgi” — Czy projekty w języku ukraińskim będą miały preferencje podczas pitchingów, przy wyborze kandydatów na wsparcie państwowe? — Będziemy udzielać wsparcia wyłącznie projektom w języku ukraińskim. To warunek. Ponieważ właśnie one naprawdę potrzebują pomocy, jako że film w języku ukraińskim w naszym kraju jest ograniczony na rynku, który i tak nie jest rozwinięty. Kino rosyjskojęzyczne ma perspektywę bycia pokazanym bez dodatkowych kosztów na tłumaczenie czy dubbing w innych krajach poradzieckich, a to od razu daje zupełnie inną, bardziej masową widownię, inne wpływy. — Ale poza dystrybucją w kinach filmy pokazuje się w kanałach telewizyjnych. Czy środki uzyskane od nich mogą wpływać na rentowność produkcji? — Na razie kanały telewizyjne nie są gotowe na masowe finansowanie kina. Obecnie średnio za pokaz w telewizji płacą właścicielowi od 10 tys. hrywien do 10 tys. dolarów. Środki za obejrzenie można by uzyskiwać także z oglądania w Internecie, po to, by potem kierować je na nowy projekt — gdyby u nas istniał rynek kina internetowego. Ale tego na razie nie ma. Bardzo szkodzi piractwo internetowe. Każdy film dzień lub dwa po premierze można już oglądać na pirackich stronach. I choć często jakość jest tam znacznie gorsza, to jednak — za darmo. Czyli w rzeczywistości za nich płacą inni, ci, którzy szukają pieniędzy na kino, którzy opłacają wszystkie wydatki na jego produkcję. I w tym tkwi problem: nie w tym, że komuś żal, aby ktoś oglądał najnowsze filmy za darmo. A w tym, że branża filmowa traci możliwość zarobku. — Czy w takim razie koprodukcja z europejskimi producentami filmowymi jest wyjściem z sytuacji? Czy mamy bazę prawną dla takiej współpracy? — Oczywiście, i już aktywnie współpracujemy. Nasza współpraca odbywa się na podstawie obowiązywania Europejskiej konwencji o kinematograficznej koprodukcji, której uczestnikami są praktycznie wszystkie kraje europejskie, i nie tylko. Zawarto dwustronną umowę o współpracy z Francją. W tym roku ratyfikowaliśmy międzyrządową umowę o kinematograficznej koprodukcji z Izraelem. Rozpoczęto także oficjalne negocjacje między rządami Kanady i Ukrainy. — A jak traktują ukraińskie kino na świecie? — Mało je znają, ale ostatni rok daje podstawy, by mieć nadzieję, że sytuacja się zmieni. W ciągu ostatniego roku nasze filmy — w szczególności stworzone w koprodukcji — wzięły udział w wielu najbardziej prestiżowych międzynarodowych festiwalach filmowych: w Rotterdamie, Berlinie, Cannes, Karlowych Warach, Warszawie, Tallinnie… W Lipsku brał udział nasz film dokumentalny. Ponadto w tym roku w wielu krajach odbyły się Dni Kina Ukraińskiego. — Derżkino wspiera nie tylko filmy fabularne? — Wspieramy także kino dokumentalne, animację. Nasze filmy dokumentalne zdobywają nagrody na międzynarodowych festiwalach. Dawne tradycje ma też nasza animacja. Jednym z najbardziej udanych projektów animowanych stał się pełnometrażowy film animowany „Mykyta Kożumiaka”, a przecież jest jeszcze szereg krótkometrażowych prac animowanych. Musimy dbać o wszystkich widzów, o różne grupy odbiorców, obejmować wszystkie gatunki. — Co uważa Pan za największy sukces ukraińskiego kina w minionym roku? Na planie filmu „Dzidzio Kontrabas” — To, że w tym roku praktycznie co tydzień mieliśmy nową premierę filmową. To, że już widać rezultaty, widać ruch. Swoją drogą, film „Cyborgi”, który obecnie pokazuje tak wysoki wynik wpływów kasowych, również został stworzony przy wsparciu Derżkino. — W czym tkwią główne problemy tworzenia jakościowych ukraińskich arcydzieł filmowych? — Przez ostatnie dziesięciolecia ukraińskie kino tylko niszczono — utracono tradycję, technologie, majątek, rozproszono specjalistów, a nowych według światowych współczesnych wzorców nie kształcono. Łatwiej było wpuścić na ekrany coś amerykańskiego, europejskiego, a częściej Notatka: Dni Kina Ukraińskiego w 2017 roku odbyły się w Brukseli, Holandii (styczeń), Rzymie, Włoszech (czerwiec), we wrześniu — we Francji i Kanadzie, w listopadzie — w Czechach, w grudniu — w Libanie i Wielkiej Brytanii. W Bułgarii w dniach 8–10 grudnia w ramach Dni Kina Ukraińskiego pokazano pięć różnorodnych gatunkowo filmów: „Czerwony”, „Gniazdo turkawki”, „Kredens”, „Pryputni” oraz klasykę naszego kina — „Biały ptak z czarnym znamieniem”. Pyłyp Illenko

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

«Rodzinne Boże Narodzenie» w Dnieprze-Siczosławiu

W Muzeum Literatury w Dnieprze otwarto wystawę przedstawicieli czterech pokoleń utalentowanej rodziny artystów Łobodów: ojca Wiktora Mykołajowycza, syna Wołodymyra, jego żony Ludmyły, córki Sołomiji, jej męża Andrija Kisia oraz ich dzieci Warwary i Teodora. Przy wejściu wita Państwa atrybutyka świąt Bożego Narodzenia — diduch, symbol jedności rodu, drewniana koza, z którą chodzili kolędnicy, drewniane, miejscami pomalowane figurki postaci tego obrzędu. Na obu piętrach muzeum eksponowane są malarstwo, grafika, rzeźba w drewnie, kostiumy, lalki, fotografie monumentalnych rzeźb sakralnych, wykonane przez mistrza A. Kisia, oraz dwa filmy wideo w oddzielnej sali o małżeństwie Łobodów. Wystawa „Rodzinne Boże Narodzenie” to wielki i wzruszający powrót utalentowanego artysty Wołodymyra Łobody i jego rodziny na ojczystą ziemię, skąd w swoim czasie artystyczne małżeństwo musiało udać się na wewnętrzną emigrację do Lwowa. To wspaniały bożonarodzeniowy podarunek dla rodaków, do których to święto przyszło wcześniej niż gdziekolwiek indziej w Ukrainie. Już od samego tytułu widzów otula ciepło, przytulność, świąteczny duch obrzędu, a jednocześnie wyczuwalny jest jego dramatyzm, którym przepełnione są płótna malarskie Wołodymyra Łobody o tematyce bożonarodzeniowej. Są to dzieła o Matce i dziecku, o darach dla nowo narodzonego, o aniołach i wieczornej gwiazdce wigilijnej na niebie, o szopce, śmierci, czartach, zwierzętach, rodzinie z dzieckiem — wykonane w niepowtarzalny, swoisty sposób, właściwy temu Mistrzowi, który w swojej twórczości odchodzi od utartego, tradycyjnego traktowania bożonarodzeniowych wątków w sztukach plastycznych. Wołodymyr Łoboda to wyrazisty przedstawiciel ukraińskiego undergroundu, znany ze swoich prac w Europie, Ameryce, Kanadzie, który przez kilka dziesięcioleci pozostawał nieznany, nieodkryty w Ukrainie jako wyrazisty, oryginalny artysta. A jego dzieła w moskiewskich, petersburskich muzeach, w Woroneżu, w szczególności, są przedstawiane przez sąsiedni kraj obcokrajowcom jako utalentowane prace artysty przestrzeni poradzieckiej. Obecna wystawa „Rodzinne Boże Narodzenie” to rzeczywiście pierwszy pokaz wysokiej sztuki rodziny Łobodów, a w szczególności Wołodymyra Łobody, w mieście, w którym dorastał, uczył się, tworzył, gdzie połączyły się dwie twórcze osobowości — jego i żony Ludmyły, która stała się jego wdzięczną, utalentowaną uczennicą, a z czasem prawdziwą artystką, nieustępującą talentem swojemu mężowi. Pod względem poziomu swoistego postrzegania świata i oryginalnego jego traktowania w swojej twórczości Artysta także we Lwowie pozostawał w stanie odosobnienia, pewnego zamknięcia, dystansu wobec lokalnego środowiska artystycznego. Mieszkając w mieście Lwa od 1981 roku, wystawę indywidualną miał dopiero w 1990 roku, chociaż wcześniej jego płótna były eksponowane i wysoko cenione na wystawach w Polsce (Lublin), Moskwie, Niemczech, USA, Włoszech, Szwajcarii, a część z nich znajduje się w muzeach i kolekcjach prywatnych. Na otwarciu wystawy utalentowanej rodziny swoimi wspomnieniami Wiktor Łoboda. Zimowy pejzaż dzielili się znani siczosławscy artyści, wśród nich Ołeksandr Nemjatyj, Serhij Alijew-Kowyka, pisarz-krajoznawca i dziennikarz Mykoła Czaban, historyk sztuki i artysta Witalij Starczenko — przyjaciele i uczniowie Wołodymyra Łobody, którzy pamiętają jeszcze jego ojca Wiktora Mykołajowycza — łącznościowca z zawodu i artystę-samouka, wyrazistego przedstawiciela malarstwa naiwnego, według definicji historyków sztuki, utalentowanego i przepełnionego ciepłem oraz miłością do Ukrainy, którą tracono pod naporem radzieckiej industrializacji i katastrof technogennych. Swoimi wrażeniami-wspomnieniami o słynnym rodaku podzielił się naukowiec, folklorysta, badacz sztuki bandurzystów Naddnieprza Mykoła Dołhow. Twórczość Wołodymyra i Ludmyły Łobodów zaczynała się w ówczesnym Dniepropietrowsku w latach 70. XX wieku. Starsi mieszkańcy pamiętają niepowtarzalne prace tych młodych artystów, którzy na centralnym prospekcie jakby ożywiali oblicze naszego miasta. Jest to cukiernia „Sinij ptach” („Niebieski ptak”), ozdobiona oryginalnymi witrażami Wołodymyra Łobody, z drewnianymi, ciemnobrązowymi rzeźbionymi okienkami, gdzie przez szkło odbijał się motyw w barwach czerwieni, ciemnego błękitu i złota, co odpowiadało wyżej wspomnianej bajkowej nazwie. Obok obwodowego teatru dramatycznego im. T. Szewczenki w podobnym narodowym kolorycie urządzono przytulną kawiarnię „Teatralne”. W zupełnie innej twórczej manierze został wykonany przez W. Łobodę jeszcze jeden witraż dla sklepu „Ryba” w stonowanych, chłodnych, ale harmonijnych tonach, który stał się ozdobą centralnego prospektu. Nie pozostawała w tyle i jego żona. Kompozycje Ludmyły Łobody były obecne w dziecięcej kawiarni „Kołobok”, a także wykonany przez artystkę mural „Żar-ptak” w jednym z przedszkoli centrum obwodowego. Niestety, w wyniku nacisków na artystów ze strony lokalnej wierchuszki partyjnej i oskarżania ich o burżuazyjny nacjonalizm, po zmuszonym wyjeździe małżeństwa do Lwowa, ich prace zostały zniszczone (być może u kogoś zachowały się fotografie tamtych prac). Jeszcze w dalekim majowym 1978 roku w obszernym artykule młodzieżowej gazety „Prapor junosti” autorstwa znanego historyka sztuki, członka Związku Artystów ówczesnego związku Wołodymyra Sołowjowa pod Ludmyła Łoboda tytułem „Pejzaż z jeziorkiem i topolą” (rozważania nad pracami artystów Ludmyły i Wołodymyra Łobodów), dość przychylnie ocenił on ich oryginalny talent. Wtedy właśnie zbliżał się kolejny jubileusz i zorganizowano obwodowy zlot twórczej młodzieży. Miło, że „Wołodymyr i Ludmyła rozpatrują krajobraz z estetycznego punktu widzenia (wyrażenie Picassa), poważnie i wnikliwie opracowują tę bogatą w wartości artystyczne warstwę, którą jest przyroda rodzinnego Naddnieprza. I takie, realistyczne w swojej podstawie, podejście nie może nie być płodne. W malarstwie Ludmyły i Wołodymyra jest wiele wspólnego. To nie dziwi. Bo częściej pracują obok siebie, co nie może oczywiście nie zbliżać ich estetycznych poglądów. Jednocześnie u Wołodymyra jest więcej ostrości, świadomej aktywizacji tych plastycznych i kolorystycznych zasobów, które potencjalnie wzbogacają krajobraz. Artystę interesują one w związku z postawionym celem — większego świadomego doboru”. A oto o Ludmyle Łobodzie — „poetyckie postrzeganie przyrody... nadaje jej malarstwu romantycznego zabarwienia. Często w jej pejzażach pojawia się obraz lirycznego bohatera, który jakby uczłowiecza ogólny nastrój...”. Wołodymyr był od samego początku zainspirowany twórczością swojego ojca Wiktora Mykołajowycza, którego wystawa odbyła się również w Muzeum Literatury Naddnieprza w styczniu-lutym ubiegłego roku, przyciągając wielu siczosławców tą niepowtarzalną Ukrainą, którą odtwarzał na swoich płótnach. Wołodymyr Łoboda we wsi Turowe Wołodymyr Łoboda. Matka Boska z dzieckiem. 2010 r.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Andrij Kiś. Rzeźba sakralna

— A oto nieco z własnych wspomnień — kontynuuje M. Dołhow. Poznałem bezpośrednio rodzinę Łobodów w 1998 roku, już kiedy przeprowadziłem się do Lwowa. Mieszkali przy ulicy Cyryla i Metodego, a ja całkiem niedaleko, w tzw. kawalerce, przy ulicy Łesia Martowycza. Zrobiły na mnie wrażenie te starodawne lwowskie apartamenty z wysokimi sufitami i przestronnymi pokojami. Tutaj był też gabinet Wołodymyra Łobody, w największej sali przechowywano, jak w muzeum, jego obrazy. Odbyło się poznanie z małżeństwem, córką Sołomiją i przyszłym zięciem Andrijem Kisiem. Wtedy zaprezentowali mi pocztówki z pracami Wołodymyra, Ludmyły i Sołomiji. Na następnym spotkaniu z wdzięcznością otrzymałem broszurę „MALARSTWO W. Łoboda”, wydaną w Polsce, w Lublinie w 1993 roku na otwarcie wystawy indywidualnej W. Łobody przez ich przyjaciela i znanego artystę, poetę Tadeusza Karabowicza, który wielokrotnie bywał w Ukrainie. Niewielka książka kwadratowego formatu, na okładce — Biały Spas, na tylnej — Czarny Spas. W przedchrześcijańskim rozumieniu to Biełobóg i Czarnobóg. Kiedy patrzysz na Biełoboga, to mimo woli łapiesz się na myśli, że artysta czasem pragnie wnieść asocjacyjnie do własnych dzieł także coś ze swojego wizerunku. Dlatego Biały Spas przypomina w czymś także sam wizerunek Wołodymyra. Inaczej mistrz nie może, kiedy do głębi duszy przejmuje się swoim tworzeniem. Tego samego pierwszego wieczoru spacerowaliśmy we troje po mieście. Po drodze zajrzeliśmy na plac Rynok, gdzie naprzeciwko ratusza, niedaleko od współczesnej „Kryjiwki”, jest do dziś mała, ale wygodna i przytulna kawiarnia „Kwiatka”. Tam pan Wołodymyr wskazał na dwa kubki, które stały na półce, i skomentował, że one stale na nich z Ludmyłą tutaj czekają. Mimochodem przypomniało się powiedzenie z utworu naszego ukraińskiego klasyka o tym, że „batiuszka poszli, a laseczka ich stoi”. W danym przypadku świadczy to o szacunku do artystów tak wysokiej rangi nawet na poziomie codziennym. Córka obecnie, oprócz prac graficznych, specjalizuje się w ilustracji utworów dla dzieci, Andrij — znany projektant książek, w szczególności utworów Andrija Sodomory, kurator projektów artystycznych, autor wydawnictw fotograficznych poświęconych lwowskiej architekturze i przykładom sztuki sakralnej. Jak wspominają przyjaciele Wołodymyra Łobody, w ich rodzinie przez wszystkie czasy nie obchodzono świąt radzieckich. Ludowe zaś stawały się tematami dla licznych miniatur, kartek, pocztówek, przy czym pracowali nad tworzeniem tych arcydzieł i dzieci, i dorośli, każdy wkładając w swoją pracę własną wizję i zrozumienie samego ducha święta. To samo Boże Narodzenie każdy przeżywał po swojemu i razem, napełniając utwór własnym doświadczeniem świątecznego świętowania. Chcę powiedzieć, że podobnej wystawy w Dnieprze jeszcze nie było. I kiedy wchodzi się w te sale, od razu przenika się tym przedświątecznym nastrojem, dzięki naszym dnieprzańsko-siczosławskim reżyserom Ołeksandrowi Nemiatemu — znanemu grafikowi i malarzowi, wykładowcy kolegium artystycznego, którego utwory swego czasu eksponowano także we Lwowie, Serhijowi Alijewowi-Kowyci — również znanemu artyście, grafikowi, którego wystawa odbyła się pod koniec tego roku w naszym muzeum sztuki i w Kijowie. A także przede wszystkim — kuratorowi Andrijowi Kisiowi i dyrektorce muzeum literackiego Olenie Aliwancewej. Bardzo oryginalnie rozmieszczono niektóre świąteczne dzieła sztuki w postaci różnokolorowych sztandarów pod sufitem w rzędzie. Okazuje się, że w rodzinie przyjęte było na każde Boże Narodzenie szyć takie narzutki z wizerunkiem na nich bohaterów szopkowych. Dzieci czy dorośli narzucali je na ramiona i chodzili po mieście na święta. Lewa sala — to prace Wołodymyra Łobody, w prawej sali — prace graficzne Ludmyły Łobody i Sołomiji Kiś-Łobody. Oprócz tego tutaj można było obejrzeć filmy dokumentalne o artystycznym małżeństwie Łobodów, jeden z nich nakręcony przez rosyjskiego reżysera dla pokazu w Niemczech, a inny — przez lwowian o pierwszej wystawie indywidualnej Wołodymyra Łobody we Lwowie w 1990 roku, gdzie wywiad z nim przeprowadza znany ukraiński dziennikarz Wasyl Hlynczak. W niewielkiej sali pośrodku przedstawione są niektóre prace fotograficzne Andrija Kisia — zięcia Łobodów — na temat sakralny. W dwóch dolnych salach eksponowane są utwory nestora rodu Łobodów — Wiktora Mykołajowycza — wiejskie zimowe pejzaże, przebogata kolekcja kartek, pocztówek, miniatur, prace na szkle o tematyce świątecznej starszych Łobodów — Wołodymyra, Ludmyły, Sołomiji, a także rysunki najmłodszych przedstawicieli rodu, uczniów Warwary i Teodora Kiś-Łobodów, których od trzeciego roku życia już angażowano do twórczej pracy nad tematycznymi rysunkami do różnych świąt ludowych i obrzędów. Ale i to jeszcze nie wszystko. Wołodymyr — dobry rzeźbiarz w drewnie, wykonał niemało różnych pod względem rozmiaru i tematyki figur, ale w każdej widzi kozacki duch, wycinając z kawałka pnia drewna i nawet trochę malując je kolorem, nadając kilkoma wyrazistymi kreskami niepowtarzalny charakter każdemu bohaterowi tej oryginalnej kolekcji. No, a to już jako sekret — jest on jeszcze wprawnym wierszopisem. Swoiste i niepowtarzalne widzenie przez artystę znanych obrzędów: narodzenia Chrystusa, jego powrotu do Jerozolimy, matka Chrystusowa, ojciec, sam moment narodzenia dziecięcia w różnorodnej palecie kolorów, w różnych manierach — decoupage, linoryt, grafika — prawdziwy ukraiński underground, którego wyrazistym przedstawicielem na świecie jest Wołodymyr Łoboda. Dodajmy, że o twórczości Wołodymyra i Ludmyły mowa jest w czwartym tomie „Encyklopedii Lwowa”. My, dnieprzańcy-siczosławcy, jesteśmy dumni z naszych słynnych rodaków Wołodymyra i Ludmyły Łobodów, a także zawsze szanowanych lwowian — Sołomiji, Andrija, Warwary i Teodora Kiś-Łobodów, którzy podarowali krajanom niezapomniane „Rodzinne Boże Narodzenie”. O tym, co widziano i słyszano na tym artystycznym misterium, podzielili się z wami Taisija KOWALCZUK — dziennikarka radiowa i Mykoła DOŁHOW — naukowiec, badacz sztuki bandurzystów Naddnieprza. Dniepr—Siczosław

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

po ząbku czosnku, żeby być zdrowym, a na wierzch kładli biały lniany obrus, który pachniał również latem, a był wybielony ługiem w kadzi (zylnicy) z brzozowego popiołu, który był wywałkowany na wałku maglownicą (kijanką). Po wieczorze szczodrym to siano zbierano w wiązki, z których robiono gniazda dla kwok. W Wigilię po kolacji dzieci-pastuszkowie robili z garści siana małe powrósło, którym wiązano te łyżki, żeby podczas wypasu bydło się nie rozbiegało, a całe trzymało się kupy na pastwisku. W Wigilię gospodarz domu przed rozpoczęciem kolacji wychodził na próg sieni lub ganku i zapraszał do domu na wieczerzę dusze wszystkich zmarłych krewnych. Na Wigilię przygotowywano 12 potraw, z których główną była kutia, kompot z suszu, pierogi z kapustą i ziemniakami, grzyby, barszcz, ryba, gołąbki, fasola, kapusta, ziemniaki, pampuchy, śledź. Oprócz tego, na 1. Wigilię siano mak. Na wieczór szczodry po kolacji dziewczęta brały łyżki, wychodziły na próg sieni lub ganku i stukały nimi, a kiedy gdzieś na ten dźwięk zaszczekał pies, to uważano, że z tego kąta wsi przyjdą swatowie od narzeczonego swatali tę dziewczynę. „A dzieci kwoczą, szukają orzechów. Kto w sianie znajdzie z nich schowane, ten będzie w doli” („Święty wieczór” (B. Łepkyj „Kwiat wspomnień” (Brzeżany-Tarnopol, „Dżura”, 2002. — S.120). Snopy pszenicy, żyta, jęczmienia, owsa, prosa, gryki, które były już omłócone, nazywano okołotami. Okołoty, które były związane po pięć razem — nazywają się pukami. Z żytnich okołotów robiono snopki — głowiaste i z czuzarami do krycia wierzchów domów i stajni, obór, stodół, kosznic, które nazywano strzechami. Żytnie okołoty wnoszono na Wigilię, żeby wyścielić podłogę, nazywano dziadkiem, a pszeniczny nieomłócony snop kładziono na pokuciu i nazywa się on „baba”. Snop jarej pszenicy, bo wiosną ziarno z niego wysiewał gospodarz na swoim polu, kiedy jeszcze nie było kołchozów w naszym kraju. Oprócz tego, dla dzieci było prawdziwym radosnym świętem w noc wigilijną spać na dziadku. Jeszcze pamiętam, jak tata mówili do Ostapa i Adama: „A nu, chłopcy, dawajcie „Bić olej”, to taka była dziecięca gra już po kolacji. Myślę, że każdy z nas, komu już 70 i więcej lat, z drżeniem serca i niewysłowionym ciepłem duszy wspomina te niezapomniane czarowne święta Bożego Narodzenia swojego dzieciństwa! Czyż nie tak? Kiedy w oczach pojawiają się łzy radości i smutku tych wspomnień.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Diduch

Romana Czeremszynska, współzałożycielka, dyrektor Muzeum Etnograficzno-Pamięciowego Wołodymyra Hnatiuka, zasłużona dla oświaty Ukrainy, członkini NTSz, NSKU, NSŻU, wieś Welesniów w rejonie monasterzyskim, Tarnopolszczyzna. Z szacunkiem i bólem w sercu wspominam, jak nasz tata Stepan przynosił do domu i rozścielał diducha na podłodze przez cały pokój, matka Pawlina rozrzucała po nim orzechy laskowe i włoskie, a my, dzieci, siostra Roma, brat Adam i ja, szukaliśmy ich i pokazywaliśmy pod stołem: „Kwo-kwo na Boże Narodzenie — cztery kwoczki na gniazdo! Jeden kogut, a sto kurek!”. I tego nie da się zapomnieć. Oprócz tego tata wnosił pszeniczny nieomłócony snop i stawiał go w pokuciu, mówiąc: „Żeby nasza chata była tak bogata, jak ta baba ze złotym ziarnem! Chrystus się rodzi!”. Ból w sercu i łzy w oczach stają na to wspomnienie o tych niezapomnianych dziecięcych latach! Stała ta baba aż do Gromnicznej, bo w przeddzień 15 lutego wynoszono ją z domu, młócono, a ziarno z niej wysiewano wiosną na polu. Palono ją trzeciego dnia Świąt Bożego Narodzenia za bramą, układając diducha (słomę) w kształcie Krzyża. Dobrze to pamiętam, bo moje dzieciństwo minęło właśnie we Welesniowie — rodzinnym wsi akademika Wołodymyra Hnatiuka — wielkiego słowiańskiego uczonego, wybitnego ukraińskiego etnografa i folklorysty. Przypomina mi się, jak trzeciego dnia Świąt Bożego Narodzenia szliśmy rano do cerkwi, to przy bramach naszych sąsiadów czerniał na śniegu Krzyż ze spalonego diducha. Gospodarze Andrij Budziński, Mykoła Krisłatyj, Dmytro Fihora, Jakiw Torkoniak, Andrij Torkoniak, nasi sąsiedzi Hawryło Huk, Ołeksij Torkoniak, Mychajło Huk, Łuka Maksymczuk, Ołeksij Parasiuk i inni palili diducha właśnie tak. (Wszystko to ze wspomnień, które zapisał Ostap Czeremszynski — dyrektor swojego dzieła — muzeum Wołodymyra Hnatiuka). „Na dębowej podłodze, wyścielonej pszenicznym diduchem, bawiły się orzechami z lasku dzieci najstarszego bojarzyna Czahrowa, a matka upominała je, że w Wigilię orzeszków nie wolno tłuc ani ząbkami gryźć, bo przez cały rok kury nie niosłyby jajek? Wesoło i gwarno było w świetlicy…” (s. 165) oraz „W strażniczej izbie grodu, która znajdowała się naprzeciw głównego wejścia do pokoju księdza, spali pokotem drużynnicy na podłodze, wyścielonej diduchem…” (s. 167) tak napisano w ukraińskiej powieści historycznej z XII wieku autorstwa pisarza z Buczacza Osypa Nazaruka „Osmomysł” (Lwów: „Czerwona kałyna”, 1991), która została wydana w 1918 roku. Diduch — słoma, którą ścielą w chacie w przeddzień Bożego Narodzenia. (Słownik języka ukraińskiego: Zebrała redakcja czasopisma „Kijewskaja starina”. Opracował z dodatkiem własnego materiału Borys Hrinczenko. — T. H, A — Ż. — Kijów, 1907. — s. 369). …Na stół rozścielano siano, które pachniało słońcem i letnim wiatrem, na każdy róg stołu kładziono… Szanowni Koledzy! Witamy Was z Nowym Rokiem, ze wszystkimi Świątecznymi Świętami! Niech życie z każdym krokiem Wasz dom napełnia skarbami! Niech ciepło ludzkich serc Wam duszę szczerze rozgrzewa, I zwycięskich spraw wieniec Niech Waszą głowę wieńczy! Niech szerszym stanie się przyjaciół koło: Wyciągnie rękę każdy napotkany, I będzie każdy dzień bajkowy Jak noc Bożonarodzeniowa i Noworoczna! Z poważaniem dyrektorka Romana Czeremszynska oraz pracownicy muzeum Wołodymyra Hnatiuka. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w styczniu — 15 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na rok na rok 159 hrn 20 kop.

Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин