30 stycznia tego roku 70 lat skończył przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Stepan Wasylowycz WOŁKOWECKI. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, redakcja gazety „SP”, Rada Główna Towarzystwa szczerze gratulują swojemu towarzyszowi i przyjacielowi, życzą mu mocnego zdrowia, niegasnącej energii i zwycięstw w pracy proświciańskiej na długie i błogie lata. Dmytro PAWŁYCZKO Powitanie dla Stepana Wołkowieckiego Wybitny ukraiński działacz społeczny i polityczny Stepan Wołkowiecki przyszedł na świat 30 stycznia 1947 r. we wsi Wytwycia na Frankiwszczyźnie, a ja poznałem go jesienią 1989 r., kiedy przyjechałem tam na wybory jako kandydat na deputowanego ludowego ZSRR. W Wytwyci na mojej „Wołdze” z okna powiewał niebiesko-żółty sztandar. Stepan podszedł do mnie, przedstawił się. W oczach radość, w głosie spokojny ton. Twarz pociągła, europejska, rozświetlona wewnętrznym poczuciem ludzkiej godności. Nie wiedziałem i nie wypytywałem go, kim jest, ale poczułem od pierwszego wejrzenia na niego jego rozum i honor. Teraz wydaje mi się, że widziałem go jeszcze w latach 60., kiedy był studentem uniwersytetu we Lwowie, dokąd zdarzało mi się przyjeżdżać z Kijowa na spotkania literackie. Wołkowiecki należy do takich ludzi, pamięć o których nie ma wyraźnego początku. Byli jakby zawsze z tobą. Wieś Wytwycia zagłosowała na mnie, za co jestem jej wdzięczny. Widziałem Stepana Wołkowieckiego na konferencji założycielskiej Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, na zjeździe założycielskim Ludowego Ruchu Ukrainy, na zjeździe założycielskim Partii Demokratycznej Ukrainy. Zresztą, nazwa i program Partii Demokratycznej Ukrainy, którą tworzył razem z naszymi najwybitniejszymi intelektualistami Stepan Wołkowiecki w grudniu 1990 roku, nie straciły do dziś swojej ideowej doniosłości. Partie demokratyczne istnieją w wielu krajach świata. Myślę, że nasze obecne siły patriotyczne mogą skorzystać z tego, co w spadku pozostawiła im DemPU. My, twórcy partii demokratycznej, opieraliśmy się na słowach Iwana Franki. „Wszystko, co wykracza poza ramy narodu, to albo faryzeizm ludzi, którzy internacjonalnymi ideałami chcieliby przykryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chorobliwy sentymentalizm fantastów, którzy chcieliby szerokimi »wszeludzkimi« frazami pokryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu”. Wszelakie wymyślone u nas teraz mądre nazwy partii patriotycznych trzeba odrzucić i wrócić do genialnego Franki. Stepan Wołkowiecki kierował Partią Demokratyczną na Frankiwszczyźnie. Tamże był również zastępcą przewodniczącego Ludowego Ruchu. Ale nigdy jako polityk nie zamykał się w swoim obwodzie. Jego wystąpienia na kijowskich majdanach w czasach Ruchowskiej, pierwszej rewolucji narodu ukraińskiego, są niezapomniane. Widziałem i słuchałem uważnie Stepana Wołkowieckiego, bo zawsze mówił o niedociągnięciach, o tym, w jaki sposób trzeba działać skutecznie Towarzystwu, Ruchowi i partii. W latach 90., kiedy Wołkowieckiego wybierano na przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej rady obwodowej, agitowałem za nim we Frankiwsku, na Kosowszczyźnie i w Kołomyi. Stepan nigdy nie opowiadał mi o tym, że z wykształcenia jest fizykiem (ukończył Uniwersytet Lwowski), kandydatem nauk technicznych, że jest docentem, wykładowcą na katedrze wyższej matematyki Iwano-Frankiwskiego Instytutu Ropy i Gazu. Wśród wszystkich moich przyjaciół-pisarzy, deputowanych w Radzie Najwyższej Ukrainy, czyli wśród polityków-humanistów, Wołkowiecki wyróżniał się wiedzą z ekonomii, logiką sądów o pierwszych, najważniejszych krokach w dziedzinie produkcji, techniki i rozwoju rolnictwa. Ten człowiek zawsze się uczył, pilnie czytał „Historię Ukrainy-Rusi” M. Hruszewskiego, wyróżniał się czystością i bogactwem leksykalnym swojego języka. Był czas, kiedy Wołkowieckiemu czynili przykrości frankiwscy krzykacze, ultrapatrioci, atakowali go za wymyślone przez nich uchybienia na stanowisku przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej obwodowej administracji państwowej. Wydawało się, że wtedy mógł znaleźć sobie pracę i mieszkanie w Kijowie, ale o tym Wołkowiecki nie myślał. „Ten, kto porzuca łatwo małą ojczyznę, porzuci i wielką!” Tak powiedział mi, kiedy gościłem u niego i niefortunnie się wyraziłem, że niby „Kijów potrzebuje i czeka na ciebie”. Zakończenie na str. 11 REPORTAŻ ZE STREFY WOJNY CZY PAŃSTWO KOCHA LUDZI? DLACZEGO TRUMP? LISTY Z GŁĘBI KRAJU I STOLICY 14-15
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
jak za pomocą niepokonanego tarczy rakietowej PRO, PPO, PSO, PMO (Ukraina wchodzi do piątki krajów, które mają zamknięty cykl produkcji jakichkolwiek rakiet). 2. Zreformować Siły Zbrojne Ukrainy w jedną z najbardziej zdolnych do walki i efektywnych armii świata. 3. W przypadku zniesienia wobec agresora, nawet częściowego, międzynarodowych sankcji, natychmiast wypowiedzieć Memorandum Budapeszteńskie i ogłosić rozpoczęcie przywracania statusu nuklearnego państwa ukraińskiego. Organów ścigania Ukrainy: 1. Nieubłaganie pociągać do odpowiedzialności karnej różnej maści wrogą agenturę, która, okopawszy się w organach władzy państwowej, poprzez sprzyjanie wrogowi, sabotaż, korupcję, dyskredytację i prowadzenie działalności wywrotowej próbuje zniszczyć państwo ukraińskie. 2. Zakazać i surowo tłumić wszelką wrogą propagandę oraz kolaboracjonizm (często przedstawiane jako inny punkt widzenia) w parlamencie i organach samorządu terytorialnego, mediach, placówkach oświatowych, strukturach siłowych, instytucjach religijnych i stowarzyszeniach obywateli itp. Ukraińskiej patriotycznej opinii publicznej: 1. Natychmiast zaprzestać narzuconych przez wroga waśni i skoordynować wysiłki wszystkich sił patriotycznych na rzecz przezwyciężenia zagrożenia dla istnienia państwa ukraińskiego. 2. Dać godny odpór tym pseudoorganizacjom, które, zasłaniając się patriotyczną lub populistyczną retoryką, w rzeczywistości są sterowane z kwatery kremlowskiego führera. 3. Rozpocząć gruntowne przygotowania do szeroko zakrojonego oporu społecznego wobec wszelkich przejawów moskiewskiej agresji. 29 stycznia 2017 roku Ruch Społeczny „Ukraińska Patriotyczna Alternatywa”: Ludowy Ruch Ukrainy, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Partia Ukraińska, UNA-UNSO, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Skrzydło Młodzieżowe LRU, Związek Oficerów Ukrainy, OUN(d), OUN, WOW
Машинний переклад
Bitwa pod Krutami miała miejsce 29 stycznia 1918 roku przy stacji kolejowej Kruty w pobliżu osady Kruty i wsi Pamiatne, 130 km na północny wschód od Kijowa, 18 km na wschód od Nieżyna. Bitwa ta trwała 5 godzin między 6-tysięcznym oddziałem rosyjskiej Czerwonej Gwardii pod dowództwem eserowca Michaiła Murawjowa a oddziałem złożonym z kijowskich kursantów i kozaków „Wolnego Kozactwa”, liczącym około czterystu żołnierzy. W bitwie pod Krutami obrońcy ukraińskiej państwowości wstrzymali natarcie przeciwnika i przeprowadzili zorganizowany odwrót, niszcząc za sobą tory i mosty. Rosyjskie wojsko radzieckie straciło zdolność bojową na cztery dni. Wznowienie natarcia na Kijów wojska Murawjowa musiały przeprowadzić nie drogą kolejową, lecz na zarekwirowanych chłopskich wozach zaprzężonych w konie, po rozmokłej drodze. To opóźnienie wroga pozwoliło ukraińskiej delegacji zawrzeć
Hryhorij ŁUKIANCZUK
Ołeksandr Kandyba urodził się w Biłopolu w obwodzie sumskim 5 grudnia 1878 roku. Autor pół setki zbiorów wierszy i poematów. W 1919 roku z powodu natarcia bolszewików na Ukrainę wyemigrował. Zamieszkał w Pradze. W 1944 roku dowiedział się, że jego syn Ołeh Olżycz (jeden z liderów podziemia OUN) zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Po czterdziestu dniach umiera w wieku 65 lat. Na Cmentarzu Olszańskim spoczywał przez 73 lata. Obok niego została pochowana żona Wira. Za sprawą rządu prochy poety z Pragi przywieziono 27 stycznia. Panachida odbyła się w Soborze Włodzimierskim w centrum Kijowa. Nabożeństwo odprawił Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret. Na nabożeństwie żałobnym obecny był prezydent Petro Poroszenko z żoną. W świątyni było ponad tysiąc osób. Wśród nich: wicepremier ds. humanitarnych Wiaczesław Kyryłenko, minister ekologii i zasobów naturalnych Ostap Semerak, deputowani ludowi. Wiele osób czekało na ulicy. „W swoich utworach wielki poeta nie raz różnymi środkami artystycznymi przekazywał, że właśnie wewnętrzne waśnie i niezgoda, nieumiejętność zjednoczenia się w imię wielkiego celu nie raz prowadziły w historii Ukrainy do tra-
Traktat brzeski, który uratował młodą ukraińską państwowość. Na uroczystym wiecu na Askoldowej Mogiłce przyjęto wspólną rezolucję.
REZOLUCJA uroczystego wiecu na Askoldowej Mogiłce w mieście Kijowie oraz uczczenia pamięci Bohaterów KRUT, Bohaterów Niebiańskiej Sotni, Bohaterów Frontu Wschodniego. W mroźną zimę 1918 roku słabo uzbrojona, lecz zdecydowanie nastawiona ukraińska patriotyczna młodzież stała się nie do przebycia barierą pod Krutami, na drodze dziesięciokrotnie przeważających sił moskiewsko-bolszewickich zbirów, którzy rwali się, by zagarnąć stolicę wielostronnie cierpiącej Ukrainy, która właśnie (22 stycznia) IV uniwersałem Centralnej Rady ogłosiła odnowienie Niepodległości i wyzwolenie z niewoli moskiewskiej okupacji. Wtedy patriotom udało się powstrzymać oszalałą od bolszewickiej propagandy leninoburską matrosnię dokładnie na tyle, by ukraińskim dyplomatom w Brześciu udało się doprowadzić do uznania przez społeczność międzynarodową Ukraińskiej Republiki Ludowej. Na mocy traktatu brzeskiego, haniebnego dla bolszewików, zobowiązywali się oni wycofać swoje wojska z Ukrainy i zrobiliby to, gdyby „nagle” nie wydarzyła się rewolucja w Niemczech (oczywiście nie bez moskiewskiego „hybrydowego udziału”), co pozostawiło ówczesną Ukrainę sam na sam z podłym i podstępnym wrogiem. Zaledwie zdobywszy niepodległość, po 300-letniej okupacji, Ukraińcy ją od razu stracili. Ale przyczyną tego wszystkiego stały się nie tylko problemy w Europie, stworzone przez Moskwę, ale także przestępcze niedbalstwo i polityczna krótkowzroczność ówczesnej ukraińskiej władzy. Zdolność obronną ówczesnego młodego państwa podstępnie niszczyła hybrydowa moskiewska propaganda. Zdolne do walki ukrainizowane jednostki wojskowe, które w sposób zorganizowany wracały z frontów I wojny światowej, rozwiązywał ówczesny socjalistyczny rząd URL pod pretekstem, że z rzekomo „bratnią” Moskowią nie może być żadnej wojny. I oto prawie po stu latach wszystko się powtarza. Zimą, ale 2014 roku, młodzi patrioci kosztem znacznie większych strat znów zatrzymują wielokrotnie przeważające siły wroga teraz już na południowym wschodzie Ukrainy. Wszystkich poraziła odwaga i heroizm ukraińskich ochotników pod Słowiańskiem, Szczęściem, Mariupolem, na lotnisku w Doniecku. Jednak to samo przestępcze niedbalstwo i beztroska już obecnej ukraińskiej władzy doprowadziły do tragedii pod Iłowajskiem i Debalcewem. Tak samo jak wtedy, i w naszych czasach hybrydowa moskiewska propaganda podstępnie niszczy zdolność obronną ukraińskiego państwa. I nie tylko za moskiewskiego namiestnika Janukowycza, ale i za dzisiejszej oligarchicznej „elity”, która kontrolując organ ustawodawczy państwa, ustami jednego ze swoich przedstawicieli (Pinczuka) proponuje Ukraińcom kapitulację. Wszystkie te same negocjacje na Białorusi (teraz już w Mińsku), które zapewniwszy Ukrainie światowe wsparcie, nie zdołały zmusić Moskowii do wycofania wojsk z Ukrainy. A Zachód, jak i wtedy, znów jest na progu nowych wstrząsów, które znaczą się dojściem do władzy przyjaciół moskiewskiego dyktatora (i oczywiście nie bez udziału moskiewskich „propagandystów”). I znów Ukraina z na wpół odnowioną armią może pozostać sam na sam z oszalałym, ale teraz dobrze uzbrojonym i zorganizowanym wrogiem (i już nie podzielonym na wrogie obozy, jak w ubiegłym stuleciu). Dziś nie możemy znów nadepnąć na te same grabie. Aby przeszłość się nie powtarzała, trzeba mieć odwagę patrzeć prawdzie w oczy. A ona nieodwołalnie świadczy, że nigdy nie było żadnej braterskiej „przyjaźni” Ukrainy z Moskowią, a była okrutna i krwawa okupacja z cynicznym wyniszczeniem dziesiątek milionów Ukraińców, i że Moskowii wierzyć nie można, bo ona nigdy nie przestrzega żadnych umów, łamiąc je przy pierwszej okazji. Właśnie dlatego, biorąc pod uwagę tragiczne doświadczenie relacji z agresywnym i podłym wschodnim sąsiadem, my, uczestnicy uroczystości na Askoldowej Mogiłce w Kijowie, czcząc pamięć Bohaterów KRUT, Bohaterów Niebiańskiej Sotni, Bohaterów Frontu Wschodniego, którzy są tu pochowani, zwracamy się z żądaniem do: Prezydenta Ukrainy jako Głównodowodzącego: 1. Niezwłocznie przekształcić granicę z państwem-wrogiem w nieprzekraczalną linię (współczesny ukraiński wariant „linii Mannerheima”), i nie tyle kosztem infrastruktury inżynieryjno-obronnej,
Ruch społeczny „Ukraińska Patriotyczna Alternatywa” w składzie przedstawicieli WUT „Proświta”, Kijowskich organizacji miejskich Ruchu Ludowego Ukrainy, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Partii Ukraińskiej, UNA-UNSO, SOU, OUN(d), VOW, Młodzieżowego skrzydła Ruchu oraz innych organizacji społecznych: Biały Młot, Sektor Twórczy, MNK, Narodowy Sojusz, Ukraiński Student, Ochotniczy Ruch OUN, przeprowadzili 29 stycznia 2017 roku na Askoldowej Mogiłce w Kijowie uroczysty wiec z okazji Dnia Bohaterów Krut.
Łarysa KADYROWA: Łarysa KADYROWA:
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…gicznych skutków” – powiedział prezydent Petro Poroszenko.
Cmentarz Łukianiwski jest jednym z najstarszych. Od 1994 roku posiada status Państwowego historyczno-memorialnego rezerwatu. Spoczywają tu pisarze, uczeni, uczestnicy ukraińskich walk o wyzwolenie oraz uczestnicy I i II wojny światowej. Odtąd grób Ołeksandra Ołesia znajduje się po lewej stronie od głównego wejścia na Cmentarz Łukianiwski. Na tym terenie planuje się utworzyć Aleję Sławetnych – wybitnych Ukraińców, których groby są zagrożone.
– Chciałbym zwrócić się do rządu Czech. Nie wolno dopuszczać do takich błędów w przyszłości. W swoim czasie Ołesь był posłem Ukraińskiej Republiki Ludowej w Czechosłowacji. Dlatego proszę ich, aby więcej nie dopuszczali do tego, by Ukraińców wyrzucano z ich grobów – mówi poeta Dmytro Pawłyczko.
Wystąpiła prawnuczka poety Ołha, która przyjechała z Kanady: „Żegnamy się nie tylko z Ołeksandrem i jego żoną Wiarą. Tutaj będzie również grób mojego ojca Olega Olżycza. Niestety, miejsca jego pochówku nie odnaleziono. Ale będziemy pamiętać, że właśnie tutaj, obok ojca, znalazł wieczny spoczynek”.
Burmistrz miasta Białopilla Jurij Zarko przywiózł kapsułę z ziemią rodzinnego miasta Ołesia.
Właśnie wróciłam z Soboru Włodzimierskiego: odbyła się msza żałobna z okazji przeniesienia szczątków znanego poety Oleksandra Olesia. A światło w duszy pozostaje i pozostaje… Dziś jest jasny dzień pamięci, dzień sprawiedliwości dla nas, bo Oleksandr Oles powrócił na Ukrainę, dziś jest jasny dzień także dla duszy Oleksandra Olesia, który kochał Ukrainę, szanował naszą ziemię, wierzył w godność narodu w latach niepodległości, który tak hojnie obdarował nas swoim lirycznym poetyckim darem… To był drugi dzień stycznia 1969 roku. Na scenie Teatru im. M. Zankowieckiej odbyła się premiera „Noc na połoninie” O. Olesia. Reżyser W. Łysiuk, scenograf M. Kyprian, kompozytor A. Kos-Anatolski. Scenograf rozwiązał przestrzeń sceniczną jak drewniany tryptyk ikonowy na chwałę przyrody, na chwałę Karpat. Muzyka, nasycona melodiami i synkopami karpackich śpiewanek, a na scenie wirowało święto pożegnania pasterzy wyruszających na połoniny… Śmiech, śpiewy, arkan, tu i ówdzie łzy: żegnano mężczyzn, narzeczonych, ukochanych na całe lato… Wszystko cichło, zapadała noc, Iwanko zasypiał, i pojawiała się ciekawa ludzi Mawka, nie Njawka — półdziewczyna, półpustka, lecz Mawka — dumna jak skalista, prastara Łada, zwiewna jak górska negura, gibka jak kontury karpackich gór, niezwykle piękna, tajemnicza i smukła jak wysokie leśne świerki… I rozwijał się prawieczny temat miłości, tragiczna niezgodność ludzkiego ducha i szybkiego lotu ducha istot górskich. Dążenie Iwanka (W. Hłuchyj), by pojąć i osiągnąć szybkość lotu uczuć Mawki poprzez miłość… Ale… Grałam Mawkę, która szczerze i hojnie pokochawszy Iwanka, starała się zrozumieć sens ludzkiego życia… Tak po latach po raz pierwszy powrócił na Ukrainę Oleksandr Oles ze swoim impresjonistycznym, estetycznie migotliwym dramatem „Noc na połoninie”. A dziś uczciliśmy naturalny powrót O. Olesia na Ukrainę. A dziś w Soborze Włodzimierskim zobaczyłam wielu szczerych ludzi i światło w duszy pozostało… Wieczna pamięć!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
za smakołyki na wigilię święta Jordanu, za antenę satelitarną, ponieważ od teraz mają możliwość oglądania ukraińskiej telewizji. — Nas wszystko zadowala — mówi Alona, która uprzejmie podzieliła się ze mną kocem, abym nie zmarzła w nocy w tak zwanych koszarach. — Jesteśmy przyzwyczajone do ekstremalnych warunków. Oprócz obowiązków pielęgniarek, chodzimy na poligon, na strzelnicę. Tam jest naprawdę zimno. Ale innym dziewczynom, które są w ziemiankach, jest jeszcze ciężej. — Tak, rzeczywiście — mówi Wika z obwodu kirowohradzkiego. — Moja przyjaciółka Jana już pół roku jest w ziemiance. Jest doświadczonym medykiem, dlatego żołnierze proszą, by ich nie opuszczała. Dziewczyny przygotowywały się do snu, po kolei czekały na „prysznic”, jeśli można go tak nazwać, opowiadały, jak minął dzień, i rozmyślały, jakie będzie życie po wojnie. Ciekawe przemyślenia dziewcząt-wojowniczek, które przede wszystkim pragną rodziny, dobrego męża i dzieci, przeniosły nas na chwilę w inny wymiar. Bo czyż nie wszyscy przejmują się przyszłością, zważywszy na to, że obecna młodzież jest obojętna wobec wojny. Rozrywki i portale społecznościowe — to wszystko, co interesuje większość. Jak nie zgodzić się z przemyśleniami Nasti jasnowłosej i Nasti śniadej (z obwodów donieckiego i zaporoskiego) oraz Wiktorii? Mają ledwie po 20 lat, a rozważania — dojrzałe i wyważone. Otóż tak, rozmawiając do późna o ojczystym języku, kulturze, cerkwi, wspólnie szukaliśmy dróg rozwoju nowego kraju, który przeżywa wojnę.
Машинний переклад
S. MASŁOWSKA, M. SIABROW (zdjęcia) Wojna rodzi nienawiść, okrucieństwo, bratobójstwo. Ale nierzadko staje się okazją do okazania wielkości ludzkiego ducha, a przede wszystkim — troski. Właśnie ta cecha od ponad dwóch lat nie opuszcza „Zastawniowskiej sotni wolontariackiej”. I kiedy o naszej działalności dowiedziano się w 61. wojskowym szpitalu mobilnym i zaproszono nas do odwiedzin, decyzję podjęto jednogłośnie: jedziemy! Tym bardziej, że to właśnie ten legendarny szpital, którego specjaliści ratowali życie bohaterów kotła iłowajskiego. Kurs — na Mariupol i Wołnowachę. Śpieszymy do szpitala wojskowego również dlatego, że naczelnym lekarzem służy tam nasz krajan ze wsi Pohoriliwka, Wiktor Dupeszko. Ukończył on Czerniowiecki Instytut Medyczny, pracował w obwodzie odeskim. Jesteśmy dumni, że zastawniowiec-ochotnik jest odpowiedzialny za medycynę w legendarnym szpitalu. A poza tym — czekali na nas zarówno lekarze wojskowi, jak i ranni oraz chorzy żołnierze. Zatem, otrzymawszy wsparcie finansowe i żywnościowe od Zastawniowskiego Centralnego Szpitala Rejonowego (lekarz naczelny W. Łypka), parafian cerkwi ze wsi Dorosziwci (ks. Witalij) oraz Jurkiwci (ks. Petro), po wyśpiewaniu kolęd i zebraniu trochę pieniędzy, zakupiliśmy pewien sprzęt (na zamówienie naczelnego lekarza) dla szpitala, przygotowaliśmy wieczerzę wigilijną i, częściowo tankując samochód olejem napędowym od spółki „Chreszczatyk-Ahro”, wolontariusze Ołeksandr Priadun, Mychajło Siabrow oraz autorka publikacji w przeddzień święta Jordanu wyruszyli w drogę. Niezbyt przyjaźnie witała nas na punktach kontrolnych Gwardia Narodowa, skrupulatnie sprawdzając busa. Ale nie mamy nic do ukrycia: z otwartą duszą wjechaliśmy na ziemie Donbasu. Przyjaźnie przywitał nas Wiktor Dupeszko, prowadząc do bazy wojskowego obiektu leczniczego. Tam od razu ostrzeżono, że fotografować i prowadzić nagrania wideo można tylko za zgodą dowódcy jednostki wojskowej. Pierwszą rzeczą, która cieszyła, była jedyna piękna, jasna niebiesko-żółta flaga na starym budynku z oknami wybitymi folią i papierem maskującym. A jeszcze uderzyła nas duża liczba pojazdów wojskowych z czerwonym krzyżem — to właśnie jest szpital na kołach i każde auto ma swoje przeznaczenie: sala operacyjna, reanimobil, rentgenowóz, stomatowóz, opatrunkownia itp. Chociaż, przechodząc od 2014 roku przez wszystkie gorące punkty działań bojowych, obecnie część 61. szpitala bazuje w zrujnowanym i zniszczonym, ale „odbitym” bojownikom pomieszczeniu. Wszyscy, którzy tam służą, własnymi siłami urządzili pokoje dla wojskowych, kuchnię, jadalnię, sale dla chorych itp. Warunki są spartańskie, ale nikt nie narzeka. Na koncie szpitala — dziesiątki tysięcy uratowanych i wyleczonych. — 61. szpital wojskowy został sformowany na bazie Wojskowo-Medycznego Centrum Klinicznego Regionu Południowego (Odessa) w 2007 roku, a w maju 2014 roku przeniesiony do strefy ATO — opowiada dowódca jednostki wojskowej, podpułkownik Ołeksandr Perestiuk. — Od tego czasu miejsce dyslokacji się zmieniało, ale niezmienne pozostało nasze główne przeznaczenie i obowiązki — udzielanie pomocy poszkodowanym w strefie ATO. Nie jeden dziesiątek tysięcy uratowanych istnień jest na koncie naszego szpitala. A legendarnym 61. nazwano wtedy, gdy bez przerwy napływali do nas ranni z kotła iłowajskiego. Oto tylko jeden z wielu faktów. W ciągu trzech dni przez laboratorium rentgenowskie przechodziło około 300 bojowników. W samochodzie opatrunkowym w ciągu godziny udzielano i jesteśmy gotowi udzielić pomocy nie mniej niż 12 osobom. Dzięki wysokiemu profesjonalizmowi, mobilności i spójności w pracy pracowników medycznych, my, jak zawsze, stawiamy na nogi bojowników z różnych regionów, w tym z waszego obwodu czerniowieckiego. Przebywamy w miejscowości, której większość mieszkańców kiedyś zagłosowała za DRL, dlatego szczególnego zaufania do nich nie ma, ale i oni otrzymują naszą pomoc medyczną. Właśnie po to, aby uniknąć prowokacji ze strony niepewnej części ludności, prosiliśmy was o przywiezienie systemu monitoringu wideo, za co jesteśmy szczerze wdzięczni. Wszyscy wojskowi — lekarze, pielęgniarki, personel obsługujący służą na kontrakcie. Co prawda, obecnie katastrofalnie brakuje kierowców i sanitariuszy (33 wakaty). Dlatego prosimy Bukowińczyków do nas do służby. Wynagrodzenie jest wysokie, zespół zgrany, profesjonalny. Obchodząc teren szpitala, chroniony metalowym ogrodzeniem, pokoje, mniej więcej urządzone jako medyczno-wojskowe, przekonaliśmy się, że panuje tu niezwykła atmosfera wzajemnego zrozumienia i surowej dyscypliny. — A jak inaczej? My jesteśmy wojskowymi, tym bardziej, że przebywamy najbliżej linii frontu — opowiada zastępca dowódcy ds. medycznych, podpułkownik służby medycznej Wiktor Dupeszko. — Naszym głównym zadaniem jest jak najszybsze udzielenie pomocy poszkodowanemu. Tutaj mieszka personel. Ja jestem odpowiedzialny za zabezpieczenie medyczne i proces medyczny. Strefa odpowiedzialności jest dość duża. Przebywamy w oddziale szpitalnym, gdzie udzielamy pomocy lekarskiej chorym, a ranni są w chirurgicznym, który umieściliśmy w jednym ze szpitali rejonowych obwodu donieckiego. Jest oddział reanimacyjny oraz segregacyjno-ewakuacyjny. Chorego czy rannego dowożą ze strefy działań bojowych własnym transportem, ale bywa, że i nasze brygady wyjeżdżają na linię frontu. Udzieliwszy pomocy żołnierzowi, nie mamy prawa długo trzymać go w naszych oddziałach. Zawsze muszą być wolne miejsca, bo w każdej chwili mogą przywieźć rannych. Ewakuację przeprowadzamy operacyjnie i do różnych placówek medycznych Ukrainy. Lekko rannych czy chorych dowozimy autobusami lub koleją, ciężkich — śmigłowcem do Dniepru, Kijowa, Zaporoża, Odessy. Mamy kontakt również z różnymi instytutami naukowymi, jeśli trzeba — wieziemy poszkodowanych i tam. Lekami i preparatami medycznymi jesteśmy mniej więcej zabezpieczeni (w ramach finansowania). Są zapasy mąki, ziemniaków, kasz, cukru, warzyw, suszonych owoców, codziennie świeże mięso. W jadalni jedzą wszyscy na takich samych warunkach — od dowódcy do żołnierza czy chorego… Lekarze i siostrzyczki — anioły stróże, a dziecięce rysunki — amulety. I rzeczywiście, przekonaliśmy się o tym w jadalni, gdzie przy jednym stole siedzieli dowódca jednostki, naczelny lekarz, żołnierz, chory… — Jak się nazywasz i jak tu trafiłeś? — pytamy młodzieńca, który właśnie zjadł obiad. — Ołeksandr — odpowiada chłopak. — Jestem kilka miesięcy w armii, ze skargami na bóle żołądka dowieźli mnie tutaj. Obecnie się leczę, czuję się lepiej. Za jakiś czas znowu — do służby. Jestem z Czerniowiec, a mój tata z Małego Kuczurowa. Nazwiska nie podam, bo mama będzie się martwić… Wcześniej pracowałem na budowie, ale myśli o wojnie nie dawały spokoju. Kontrakt podpisałem bez wiedzy rodziców. Później poinformowałem. Oni mnie zrozumieli. Wychodząc z jadalni, przeszliśmy korytarzem, którego ściany są dosłownie „ubrane” w dziecięce rysunki… Chory Iwan śpieszył na opatrunek, a jego komentarz dosłownie nas uderzył: — Lekarze i siostrzyczki to nasi aniołowie stróże, a rysunki to taka pozytywna energia, nasze amulety, a poza tym — motywacja — mamy dla kogo walczyć!.. Dalej zobaczyliśmy otwarte drzwi do pokoju urządzonego jako cerkiew. To kaplica Świętego Pantelejmona-Uzdrowiciela. — Tutaj się modlimy, dziękujemy Panu za przeżyty dzień. Przyjeżdżają tu kapelani, przeważnie z
Zachodniej Ukrainy — cerkwi Patriarchatu Kijowskiego. Na wschodzie świątynie należą tylko do Patriarchatu Moskiewskiego — kontynuuje Wiktor Samoiłowycz. — Do tego pokoju każdego ranka i każdego wieczora zaglądam i ja, proszę Boga, by uchronił mnie i moich towarzyszy broni. Kiedy na froncie panuje cisza, jak na przykład dzisiaj, to i u nas jest spokojnie. Ale tak bywa nieczęsto. Niestety… Jedyne pragnienie — pokój i żeby jak najszybciej objąć ukochaną. Na oddziale chirurgicznym, który znajduje się kilka kilometrów od szpitalnego, obecnie również nie jest zbyt tłoczno. Wojskowy chirurg Witalij Melnyk mówi, że wojna „ściągnęła” do szpitala najlepszych specjalistów. Dlatego w ich oddziale pracują wysoko wykwalifikowani chirurdzy wojskowi z Odessy, Dniepru, Kijowa. Miejscowa ludność odnosi się pozytywnie, gdyż ludzie mają możliwość uzyskania pomocy medycznej najwyższej kwalifikacji. Operują nie tylko rannych w walce. Wojna obnażyła słabe punkty medycyny cywilnej, więc na szpitalne łóżko czy nawet stół operacyjny nierzadko trafiają żołnierze z przewlekłymi chorobami. Lekarze przyznają, że istnieje jeszcze jeden problem — alkohol w strefie działań wojennych, przez co mamy co szóstą stratę w walce (dane ekspertów wojskowych). Bez wątpienia taka słabość żołnierzy kompromituje państwo. Wiele zależy od dowódców na miejscu, ale to, że na wojnie potrzebni są psycholodzy i kapelani, jest faktem. Kontraktowy żołnierz Dmytro z Kamieńca Podolskiego niechętnie opowiada o swoim zranieniu. Obecnie ma jedno pragnienie — pokój i żeby jak najszybciej objąć ukochaną dziewczynę, która czeka na niego w domu. Na oddziale reanimacyjnym leży Andrij z obwodu kirowohradzkiego, chłopak jest jeszcze bardzo osłabiony po operacji, ale optymistycznie deklaruje: — Tutaj są tak dobrzy lekarze, że za dzień lub dwa będę biegał i o urazie szybko zapomnę. Potrafią szybko postawić na nogi i pomóc psychologicznie. Dziewczyny-żołnierki boli, że młodzież jest obojętna wobec wojny. Kiedy wróciliśmy do bazy, zapytałam naczelnego lekarza, czy nie można nieco poprawić warunków mieszkaniowych kobiet w bazie. Nam, obywatelkom z „wielkiej ziemi”, przyzwyczajonym do domowych warunków, trudno jest odczuwać taki kontrast. Pan Wiktor odpowiedział, że przenieśli się tutaj niedawno i własnymi siłami robią wszystko, co możliwe, gdyż państwo nie przewidziało finansowania remontu obiektu tymczasowego pobytu wojskowych. Nie dzisiaj, to jutro może nadejść rozkaz o zmianie miejsca dyslokacji. Właśnie dlatego kierownictwo szpitala zwraca się o pomoc do wolontariuszy, bo jednak starają się stworzyć bardziej komfortowe warunki. Lecz jakie było moje zdziwienie, gdy porozmawiałam o tym z dziewczynami-pielęgniarkami. Zaraz po powrocie z pracy, zmęczone, nie odczuwają chłodu w pokoju, zadowolone z tego, że mają dach nad głową (choć miejscami przecieka), ciepłą wodę i lustro… Wesołe i pełne radości, stroją się i dziękują nam. Wojownicy, lekarze, wolontariusze jednym frontem odzyskają ukraińskie terytoria. Od samego rana spotkaliśmy się także z medykami, którzy wrócili z linii frontu, gdzie szczepili żołnierzy przeciwko grypie. Na pytanie, jak tam nasi chłopcy, odpowiadali: trzymają się dzielnie, duch jest bojowy. Oto nadszedł czas pożegnania. Personel ustawił się do porannej odprawy. A także po to, by podziękować „Zastawniowskiej setce wolontariackiej” za pomoc i za strawę duchową: czasopisma edukacyjne „Ukraińska łastiwka” oraz gazety „Słowo Proświty” i „Hołos kraju”, prenumerowane dla żołnierzy ATO przez towarzystwo „Chreszczatyk-Ahro”. Wojskowi dziękowali za rozmowę i prosili, by przyjechać jeszcze. Poruszeni taką uwagą ludzi, którzy pracują na rzecz ratowania naszych żołnierzy w ekstremalnych warunkach, nie narzekając na los, my również dziękowaliśmy W. Dupeszkowi za możliwość poznania problemów wojny w szpitalu, kłanialiśmy się wszystkim za siłę, wytrwałość, profesjonalizm, za uratowane życia. Spieszyliśmy się, bo wyjeżdżaliśmy do batalionu ochotniczego „Ajdar”, a poza tym rozumieliśmy, że nie mamy prawa zabierać czasu naczelnemu lekarzowi-ziomkowi i jego kolegom, dla których liczy się każda minuta. Tym bardziej, że na teren wyjechał już autobus dla ewakuowanych, którzy mają kończyć leczenie w zaporoskim szpitalu. Jeszcze nie do końca zdrowi chłopcy ściskali się z towarzyszami broni, którzy tutaj zostają, dziękowali lekarzom i nam, wolontariuszom, zapewniając, że to właśnie ten tandem, który nie pozwala żołnierzom stracić wiary, a zjednoczywszy się jednym frontem, Ukraina odzyska utracone terytoria. Daj Boże! Niech spełni się nasze najskrytsze marzenie — pokój.
Машинний переклад
Dmytro PYŁYP CZUK. Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3, 4 za 2017 r. 7. Ukraiński przekład: tworzenie narodu, państwa i kultury. Dla każdego kraju świata statystyka wydawnictw przekładowych poświadcza arcyważne procesy kulturowe rozwoju lub upadku. W pierwszych miesiącach po pomarańczowej rewolucji Maksym Stricha pisał, że „…perspektywy ukraińskiego przekładu literackiego można ocenić powściągliwie optymistycznie”. Właściwie wtedy też zauważył, że „Sołomija Pawłyczko [w pracy] „Dyskurs modernizmu w literaturze ukraińskiej” (1997, 1999) konsekwentnie rozpatruje rolę przekładu jako środka modernizacji literatury”. Najwyraźniej Maksym Stricha w swoim „powściągliwym optymizmie” nie brał pod uwagę statystyki ukraińskiego druku. Przeanalizujmy problem wydań przekładowych w następującej kolejności: od ogółu do szczegółu. Wyjaśnijmy najpierw ogólny obraz wydawania przekładów na Ukrainie. Gdyby już niepodległa Ukraina co roku wydawała przynajmniej 40,7 mln egzemplarzy wydań przekładowych (jak w latach 1987—1991), a udział ukraińskojęzycznych przekładów w ogólnym masie literatury przekładowej stanowiłby (jak w FR — rosyjskojęzycznych) 97%, to przez 24 lata państwowości mielibyśmy ponad 979,2 miliona egzemplarzy literatury przekładowej różnej tematyki i przeznaczenia. A faktycznie mamy 51,6 mln egzemplarzy, czyli w języku narodu tytularnego niedodano hipotetycznie ponad 927 milionów egzemplarzy książek i broszur, a możliwości społeczeństwa zapoznawania się z literaturą przekładową w języku ukraińskim (we wszystkich grupach docelowych wydań i we wszystkich działach tematycznych) przez 24 lata Niepodległości skurczyły się ponad 10-krotnie. Jeśli w latach 1987—1991 średnioroczny nakład ukraińskojęzycznych wydań przekładowych na Ukrainie wynosił 22 mln 297 tys. egzemplarzy, to w latach 2011—2015 wskaźnik ten spadł średnio do 2 mln 193,8 tys. egzemplarzy rocznie. Jeśli zaś wziąć oddzielnie rok 2015, to sumaryczny nakład książek i broszur przekładowych w języku państwowym wynosił zaledwie 1 mln 959,8 tys. egzemplarzy (to mniej niż na Litwie1). W de iure „swoim”, ale de facto „nie swoim” państwie Ukraińcy są jeszcze bardziej dyskryminowani niż w moskiewskiej kolonii; poziom realizacji ich prawa do otrzymywania informacji o innych literaturach w języku ojczystym został brutalnie ograniczony i nadal próbuje się ich przywiązać do wydawnictw byłej metropolii. Są jeszcze pewne negatywne sensy w tak gwałtownym spadku sumarycznego nakładu literatury przekładowej w języku państwowym dziesięciokrotnie: to rażący dowód zarówno braku szacunku aparatu państwowego do języka państwowego, jak i absolutnie bezsensownego izolacjonizmu kulturowego oraz kłamliwości deklaracji rządzących o chęci integracji z europejską przestrzenią kulturową (bo czyż naród może integrować się z tymi, których w wystarczającym stopniu nie zna?!). Dobitnie pokazuje nieudolność ukraińskiej polityki wydawniczej wobec przekładów jej porównanie z analogiczną polityką innych państw Europy. Nawet niepełne informacje o tych krajach pozwalają wyciągnąć wniosek, że udział literatury przekładowej jest tam wielokrotnie większy niż na Ukrainie. Chcecie wiedzieć, ile tytułów książek i broszur przekładowych wydawano na Ukrainie w języku ukraińskim średnio w ciągu każdego z 24 lat jej Niepodległości? Bardzo proszę: mniej niż 464 tytuły rocznie (463,5). W ciągu ostatnich pięciu lat (2011–2015) — średniorocznie 1006,8 tytułu. Teraz porównajmy to z innymi krajami: Rosja2014 wydała 11 692 tytuły przekładów (co stanowi 10,4% ogólnej liczby tytułów wydanych książek i broszur), Francja2015 — 11 859 tytułów (15,5%), Hiszpania2013 — 19 865 (22,3%), Polska2015 — 8269 (24,7%), Szwecja2015 — 6046 (39,5%), Czechy2015 — 6240 (34%), Dania2012 — 2999 (18,6%), Słowacja2014 — 2467 (19,4%), Słowenia2015 — 1669 (33,8%), Estonia2015 — 1389 (34,9%), Litwa2015 — 1021 (29,9%), Łotwa (nowe wydania)2015 — 747 (34,2%). W Hiszpanii XXI wieku przekłady stanowią od 21 do 27% ogólnej liczby wydanych tam tytułów książek i broszur. A na Ukrainie udział ukraińskojęzycznych przekładów w ogólnej liczbie tytułów wydanych książek i broszur przez dwadzieścia cztery lata (1992—2015) — to zaledwie jakieś 4,3%. Przypomnijmy: w latach 1987–1991 na Ukrainie w sektorze przekładów udział ukraińskojęzycznych wydań przekładowych (według tytułów) wynosił 54,7%. W 2015 r. Czechy dały swoim czytelnikom przekłady z 51 języków świata, a Ukraina — zaledwie z 41. Szczególnie rażąco odzwierciedla upadek przekładowego rynku wydawniczego na Ukrainie porównanie jej „sukcesów” z sukcesami Estonii. W ciągu ostatniego półtora dziesięciolecia (2001—2015) na Ukrainie ukazało się 10 068 tytułów wydań przetłumaczonych na państwowy język ukraiński. W tym samym czasie w Estonii pojawiło się 19 784 wydań przekładowych w państwowym języku estońskim. Jeśli wziąć pod uwagę, że populacja Estonii jest 35 razy mniejsza od populacji Ukrainy, i przedstawić wyniki Ukrainy oraz Estonii w przeliczeniu na każde 100 000 mieszkańców, jak to zaleca metodologia UNESCO, to okaże się, że Ukraina (w 2015 r. populacja wynosiła 44 429 471 osób) w ciągu ostatniego półtora dziesięciolecia na każde 100 000 mieszkańców wydała po 22,7 tytułu wydań przekładowych, podczas gdy Estonia (w 2015 r. populacja Estonii wynosiła 1 265 420 osób) — po 1563,4 tytułu, co przewyższa ukraiński wskaźnik przekładowego rynku wydawniczego w języku państwowym 69-krotnie! Obecnie, z uwagi na integrację europejską, szczególnie ważnym wskaźnikiem europejskiego rynku wydawniczego jest udział przekładów z języka angielskiego. Jeśli brać ten wskaźnik w ujęciu względnym (czyli w procentach), to Ukraina niby idzie w parze z innymi krajami Europy. Tak, w ogólnej liczbie tytułów ukraińskojęzycznych wydań przekładowych Ukrainy udział przekładów z angielskiego (60,4%) był większy niż w Rosji, Francji, Hiszpanii, Polsce, Czechach, Słowacji, na Łotwie, w Szwecji, a dystans do Estonii i Litwy wynosił rzekomo jakieś 4—6 procent. Jednakże wskaźniki bezwzględne dotyczące przekładu z angielskiego stawiają Ukrainę w roli absolutnego outsidera; stosunek przekładów z angielskiego do ogólnej liczby tytułów przekładowych był następujący: na Ukrainie2015 — 692:1146 (tutaj w roli licznika podano liczbę ukraińskojęzycznych przekładów, ponieważ tylko one mogą reprezentować sztukę przekładu Ukraińców; inne przekłady na Ukrainie pracują na rzecz innych kultur), w Hiszpanii2013 — 10383:19865, we Francji2015 — 6879:11847, w Rosji2014 — 6738:11692, w Polsce2015 — 4108:7208, w Czechach2015 — 3344:6240, w Szwecji2015 — 2973:6046, w Danii2013 — 1930:3473, w Estonii2014 — 891:1389, na Litwie2015 — 675:1021. Wychodzi na to, że w wskaźnikach bezwzględnych pod względem liczby tytułów książek i broszur przetłumaczonych z angielskiego Rosja przewyższa Ukrainę 8-krotnie, a pod względem sumarycznego nakładu tych przekładów — 41-krotnie, choć mniej więcej tolerowalnym i zrozumiałym byłoby opóźnienie Ukrainy względem swojej północnej sąsiadki około trzykrotne. Pod względem liczby tytułów książek i broszur przetłumaczonych z angielskiego w przeliczeniu na każde 100 000 osób Ukraina obecnie odstaje od Estonii 42-krotnie. _________________ 1W 2015 r. sumaryczny nakład wydań przekładowych w języku litewskim wynosił 1 mln 963,6 tys. egzemplarzy. Źr.: Lietuvos spaudos statistika: 2015. Vilnius, 2016, p. 30.
I to przy tym, że Ukraina ma już rzekomo liderów, którzy bardzo dobrze władają językiem angielskim i którzy codziennie deklarują europejski wektor rozwoju Ukrainy oraz doskonale rozumieją rolę języka angielskiego w europejskiej i światowej komunikacji, a oczywiście także we współczesnej nauce. Prezydent Ukrainy P. Poroszenko ogłosił nawet rok 2016 na Ukrainie rokiem języka angielskiego. Wszakże istnieje jeszcze druga strona komunikacji Ukrainy — z anglojęzycznym światem. Zwróćmy się po doświadczenie do polskich przyjaciół. W ostatnim dziesięcioleciu (2006—2015) w Polsce w języku angielskim wydano 17 266 tytułów książek i broszur, a na Ukrainie — 3476 (czyli 5 razy mniej). Komu po tym (lub w wyniku tego) jest wygodniej w Europie — Ukraińcom czy Polakom? Ile z tych 17 266 polskich tytułów przetłumaczono z polskiego oryginału, nie wiem. Ale jest dla mnie jasne, że ukraińska polityka wydawnicza jest ewidentnie izolacjonistyczna (niektórzy powiedzieliby: zaściankowa). Co może Ukraina powiedzieć o sobie anglojęzycznemu światu, jeśli przez ostatnie 18 lat (1997—2015) w języku angielskim w tłumaczeniu z ukraińskiego wydano zaledwie 38 wydań książkowych o łącznym nakładzie aż 34,8 tys. egzemplarzy?! Oto jak naprawdę dba się u nas o to, aby Ukrainę znano na świecie! I przy tym sytuacji z anglojęzycznymi książkami nie zmieniła nawet rosyjska agresja. Czy wie o tym RBNiO Ukrainy? Czy wiedzą o tym prezydent, rząd, deputowani ludowi, NAN Ukrainy, akademie branżowe, które są finansowane z budżetu państwa, nasze centralne organy władzy, nasze uniwersytety i akademie, instytuty naukowo-badawcze? O jakiej, powiedzmy, adekwatnej odpowiedzi Ukrainy na wojnę hybrydową agresora można tutaj mówić i jaką tutaj rolę widzą nasze struktury zarządcze, naukowo-badawcze, nasze uczelnie, nasi akademicy i członkowie korespondenci, doktorzy i kandydaci nauk, profesorowie i docenci, aby nasz kraj mógł i odważył się wyjaśnić światu, co się stało i co dzieje się na Krymie i na Wschodzie Ukrainy? Przecież jest jasne, że robienie tego bez szerokiego przedstawienia interesów Ukrainy w anglojęzycznych i obcojęzycznych środkach masowej komunikacji jest niemożliwe. Jeden z największych krajów Europy — walcząca Ukraina — nie może nie dbać także o taką swoją armię, jak armia tłumaczy. Tłumaczy nie tylko na język ukraiński, ale i z ukraińskiego. Kto może powiedzieć, ile realnych bagnetów ma w tej swojej armii Ukraina? Kto obecnie kształci u nas wysoko wykwalifikowanych tłumaczy? Gdzie mają możliwość odbywania staży? Wreszcie, czy objęto kształceniem ukraińskich kadr translatorskich cały optymalny zestaw najpopularniejszych języków świata? Czy strona ukraińska wykorzystuje (realną lub potencjalną) gotowość wielu państw świata do wspierania nas w tym lub nawet brania na siebie przeważającej części wydatków na tę sprawę? Te pytania warto byłoby wziąć pod kontrolę przede wszystkim RBNiO Ukrainy, Komitetowi ds. Nauki i Oświaty Rady Najwyższej, NAN Ukrainy, Ministerstwu Oświaty i Nauki, MSZ… Dla tych, którzy muszą dbać o kształcenie i stymulowanie tłumaczy, nie zaszkodziłoby przemyśleć: dlaczego na Ukrainie tłumaczenia z języka rosyjskiego (pod względem liczby tytułów) do tej pory stabilnie zajmują drugie miejsce (po angielskim; 16,1 %), podczas gdy w Polsce — tylko dziewiąte (1,9 %); dlaczego w Polsce w 2015 roku: z języka francuskiego przetłumaczono 668 wydań, a na Ukrainie — tylko 63 (10,6 raza mniej); z niemieckiego przetłumaczono 639 wydań, a na Ukrainie — 79 (8,1 raza mniej); z włoskiego przetłumaczono 289 wydań, a na Ukrainie — 26 (11,1 raza mniej); z hiszpańskiego przetłumaczono 205 wydań, a na Ukrainie — 13 (15,8 raza mniej); ze szwedzkiego przetłumaczono 182 wydania, a na Ukrainie — 13 (14 razy mniej); z norweskiego przetłumaczono 145 wydań, a na Ukrainie — 8 (18,1 raza mniej); z japońskiego przetłumaczono 141 wydań, a na Ukrainie — 2 (70,5 raza mniej); z łaciny przetłumaczono 98 wydań, a na Ukrainie — żadnego (!); z niderlandzkiego przetłumaczono 15 wydań, a na Ukrainie — jedno (czy mieliśmy podstawy oczekiwać innych wyników niderlandzkiego referendum, — pytanie retoryczne!); z czeskiego przetłumaczono 38 wydań, a na Ukrainie — 10; ze słowackiego przetłumaczono 11 wydań, a na Ukrainie — żadnego… Czy eksperci nie zauważają, że wady ukraińskiej komunikacji z niektórymi krajami Europy i świata oraz negatywna recepcja Ukrainy przejawiają się właśnie w tych krajach i regionach, z którymi mamy skrajnie słabe relacje translatorskie? Wyjątek od właśnie sformułowanej reguły stanowią chyba tylko Japonia i Niemcy (z pierwszą połączyły nas tragedie atomu, z drugą — pragmatyczny realizm stosunków gospodarczych rozwiniętego kraju z krajem trzeciego świata, za który obecnie mają nas niemieccy biznesmeni…). Z uwagi na doświadczenie Polski w wydawaniu tłumaczeń z niderlandzkiego chciałem porównać tę pracę Polaków przez dziesięciolecie (2006—2015) — i analogiczne wysiłki Ukraińców. Okazało się, że danych za lata 2011—2012 dotyczących tłumaczeń z niderlandzkiego w polskim źródle nie ma, więc te dwa lata trzeba było odpowiednio
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zrzekła się odpowiedzialności za politykę wydawniczą dla dzieci i, właściwie, za ukraińskie dziecko. Całość można by demagogicznie i „szlachetnie” przedstawić jako odrzucenie paternalizmu, gdyby nie jeden szczegół: wydawnictwo „Wesełka” nawet za radzieckiej Ukrainy drukowało książki przeważnie w języku ukraińskim i po proklamowaniu niepodległego państwa „Wesełka” mogła odegrać ważną i niezastąpioną rolę w utrwaleniu państwowości języka ukraińskiego, — lecz nie odegrała, z powodu nieodpowiedzialnej praktyki politycznej aparatu państwowego. Ktoś powie, że planowy paternalizm nie jest zgodny z gospodarką rynkową. Pod tym pretekstem na Ukrainie zniszczono nie tylko wydawnictwa, ale także przedsiębiorstwa rolnicze i przemysłowe. Tymczasem izraelskie kibuce nie tylko nie zostały zniszczone, lecz świetnie się rozwijają, a system polskich wydawnictw dzięki reformom Balcerowicza nikt nie rozwalał; wręcz przeciwnie, udoskonalał się i poszerzał… Średnioroczny nakład literatury dla dzieci w ostatnich pięciu latach (2011—2015) w niepodległej Ukrainie, w porównaniu z ostatnim pięcioleciem URSR (1987—1991), zmniejszył się ogółem w 10,8 raza — z 59 mln 450,3 tys. egzemplarzy do 5 mln 359,25 tys. egzemplarzy. Gdyby Ukraina nie zrezygnowała z tempa produkcji książek dla dzieci, jakie URSR miała w latach 1987—1991, to przez 24 lata Niepodległości wydałaby jeden mld 388,2 mln egzemplarzy książek i broszur tego typu. Tymczasem przez 24 lata (1992–2015) państwo wyprodukowało tylko 136 mln egzemplarzy tych wydawnictw. Oznacza to, że ukraińskim dzieciom — naszej przyszłości — niedostarczyło ponad jeden mld 252 mln egzemplarzy książek i broszur. Do 1996 r. włącznie państwowa statystyka druku Ukrainy, kontynuując sowiecką tradycję utajniania polityki językowej, nie raz ukrywała aspekty językowo-polityczne wydawnictw. Tak stało się także z danymi, które statystyczny almanach „Druk Ukrainy” podaje obecnie w tabeli 14 „Wydawanie literatury dla dzieci na Ukrainie według języków wydania”. Dlatego dane o językach dziecięcego wydawnictwa na Ukrainie ani za lata 1918—1991, ani za lata 1992— 1996 nie są jeszcze dostępne badaczom. Nie sposób nie zauważyć, że w porównaniu z dawnym (ogólnozwiązkowym) modelem państwowej statystyki wydawniczej w niepodległej Ukrainie w almanachach „Druk Ukrainy” zniknęły tabele dotyczące wydań literatury pięknej dla dzieci. W statystyce książkowej URSR takie tabele istniały. Na przykład w naukowo-statystycznym przewodniku „Prasa Ukraińskiej SRR: 1918–1975” (Ch.: Wydział redakcyjno-wydawniczy Izby Książki URSR im. Iwana Fedorowa, 1976. — 224 s.), oprócz tabel 52 (wydania literatury pięknej), 53 (wydania literatury pięknej według gatunków), 54 (wydania literatury pięknej według języków), 55 (wydania przekładanej literatury pięknej), 56 (wydania literatury pięknej z podaniem języka przekładu), 57 (wydania literatury pięknej według gatunków), 58 (wydania literatury pięknej według języków), 59 (wydania poszczególnych klasyków literatury pięknej), 71 (wydania zagranicznej literatury pięknej według gatunków), 72 (wydania zagranicznej literatury pięknej według języków), 73 (wydania literatury pięknej poszczególnych krajów zagranicznych), 74 (wydania utworów poszczególnych pisarzy zagranicznej literatury pięknej), — było jeszcze co najmniej trzy tabele poświęcone wydaniom literatury dziecięcej (zob. s. 144—148 wskazanego wydania): tabela 75 (wydania literatury dla dzieci), 76 (wydania literatury pięknej dla dzieci), 77 (wydania literatury pięknej dla dzieci według gatunków), choć także tutaj, i w innych totalitarnych źródłach, ukrywano dane o wydaniach literatury dziecięcej według języków wydania, tak jak ukryto je również za pierwsze pięć lat istnienia niepodległej Ukrainy (1992—1996).
10. Ile dolarów przeznacza się na podręczniki dla studenta? Dalej zatrzymajmy się na sytuacji z wydawaniem podręczników dla wyższych szkół (WSZ) i szkolnych podręczników. W latach 2011—2015 Ukraina wydała 20157 podręczników dla WSZ o łącznym nakładzie 7 mln 572,5 tys. egzemplarzy. Dla porównania: w latach 1987—1991 wydano 3125 podręczników o łącznym nakładzie 7 mln 591,2 tys. egzemplarzy. Z jednej strony asortyment podręczników w niepodległej Ukrainie wzrósł 6,5 raza (i można to uznać do pewnego stopnia za czynnik pozytywny, choć wciąż nie jest to dowód wystarczającego asortymentu podręczników). Z drugiej strony średni nakład jednego wydania spadł z 2,4 tys. egzemplarzy w latach 1987–1991 do 377 egzemplarzy w latach 2011–2015 (prawie sześciokrotnie). A to oznacza, że wydany podręcznik obsługuje z reguły studentów tej uczelni, w której go wydano (czyli z powodu braku systemu dystrybucji książek brakuje też obiegu dobrej jakości podręczników dla WSZ). Zastanówmy się nad stosunkiem liczby studentów do liczby wydrukowanych dla nich podręczników. Na początku roku akademickiego 2015/16 Ukraina miała tylko w WSZ III—IV poziomu akredytacji 1 mln 375,2 tys. studentów (wcześniej było ich jeszcze więcej). Ponieważ w ostatnich 5 latach (2011–2015; to faktycznie jest porównywalne z czasem pobytu studentów w WSZ) łączny nakład wszystkich podręczników (dla studentów I—II i III—IV poziomu akredytacji), jak już wspomniano wyżej, wyniósł zaledwie 7 mln 572,5 tys. egzemplarzy, to wychodzi na to, że za lata pięcioletniej nauki w WSZ przeciętny student nie otrzymuje nawet pięciu egzemplarzy podręczników do nauki?! Nawet jeśli uwzględnić bibliotecznych
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
wyłączyć także z ukraińskiego dorobku. I oto widzimy, że Polska w ciągu ośmiu lat (2006–2010, 2013–2015) ma 167 wydań przekładów z niderlandzkiego, a Ukraina — tylko 14 (dwunastokrotnie mniej). Jakie więc stosunki dwustronne mają szansę być lepsze: między Niderlandczykami a Polakami czy między Niderlandczykami a Ukraińcami? Albo weźmy chronotopiczno-kulturologiczny przekrój kultury przekładowej. Polscy tłumacze tradycyjnie dużo tłumaczą z greki i łaciny. Na przykład z języka greckiego w latach 2003–2014 w Ukrainie ukazało się 50 wydań przekładowych, podczas gdy w Polsce — 364, czyli siedmiokrotnie więcej. Polski łączny nakład tych wydań przewyższył nakłady ukraińskie w mniej więcej tej samej proporcji. Albo łacina: w ostatnich pięciu latach (2011–2015) Polska zrealizowała 269 wydań przekładowych, Ukraina — 15 (prawie osiemnastokrotnie mniej). Czy to nie jest bezpośredni przejaw kulturowego zapóźnienia Ukraińców w tej dziedzinie: zarówno menedżerów wydawniczych i drukarskich, jak i naszej szkoły wyższej (która kształci tłumaczy), a przy okazji — także skrajnie niekulturalnego aparatu państwowego? Nawiasem mówiąc, w artykule “Siedem dekad polskiego przekładu” (2 grudnia 2016 r.), rozpowszechnionym przeze mnie na Facebooku, już wykazywałem znaczne osiągnięcia Polaków w dziedzinie przekładu: przez ostatnie siedem dekad w Polsce co roku ukazywało się jedno, a czasem dwa wydania Homera.
8. Ile razy Ukraińcy tłumaczyli „Hamleta”? W kwestii wydawania przekładów szczególne miejsce zajmuje przekład artystyczny. Od Kulisza do dziś Ukraina wykonała kilkanaście przekładów „Hamleta”. Dania ma 8 przekładów. Finlandia — 5. Rosja — ponad 30. Polska — 23. Hiszpania — ponad 20. Szwecja — co najmniej 19. Czechy — mniej więcej tyle samo. Białoruś — jeden. W Polsce w latach 1944–2015 „Hamleta” wydano 58 razy. Ile zaś razy wydano go na Ukrainie? A wystawiono? A zekranizowano? A kto u nas się tym interesował?! Jeszcze w latach 1980. Ukraina należała do krajów o dość wysokim kulturalnym statusie przekładu artystycznego. Widać to po statystykach druku tamtych czasów. Jeśli porównać bezwzględne wskaźniki sumarnego nakładu wszystkich wydań ukraińskojęzycznego przekładu artystycznego URSR za ostatnie pięciolecie władzy radzieckiej (1987–1991; 49 mln 877,1 tys. egzemplarzy) i za ostatnie pięciolecie niepodległej Ukrainy (2011–2015; 2 mln 570,3 tys. egzemplarzy), to widzimy, że w ciągu 24 lat zmniejszył się on w 19,4 raza. A teraz — o wskaźnikach względnych. W niepodległej Ukrainie udział wydań przekładów artystycznych w języku ukraińskim (według sumarnego nakładu, w procentach) zmniejszył się w ciągu 24 lat CZTEROKROTNIE (z 54,4% do 13,3%; państwo jeszcze raz zademonstrowało swoją obojętność wobec instytucji języka państwowego), a w języku rosyjskim — wzrósł ponad dwukrotnie (tu do walki o pieniądze i pieniążki rzuciły się tysiące nikczemnych, lecz ambitnych ukrainofobów i małorosjan; jednak naszych „państwowców” czy tronodzierżców to nie obchodziło!). A jednak, aby wyobrazić sobie współczesne „życie” ukraińskiego przekładu artystycznego, trzeba do wolumenu wewnętrznej produkcji przekładanej literatury na Ukrainie dodać jeszcze kilkakrotnie większy strumień wydań przekładowych, który płynął do nas przez te wszystkie 24 lata z Rosji, nikim nieewidencjonowany i podporządkowany jednemu celowi: nie dopuścić do utrwalenia się języka ukraińskiego na Ukrainie jako państwowego. Obecnie modne jest hurtowe odrzucanie wszelkich pozytywnych wartości, wypracowanych przez kulturę ukraińską w „radzieckiej” Ukrainie. Nawiasem mówiąc, jest to bardzo podobne do Semenkowego zrzucania Szewczenki „z okrętu współczesności”. Niektórzy „myśliciele” od kultury odrzucają nawet rozumienie przekładu artystycznego z tamtych czasów jako fenomenu kształtowania narodu. Ignoruje się nawet ten fakt, że osiągnięcia w dziedzinie przekładu artystycznego były możliwe nie dzięki, lecz wbrew totalitarnemu reżimowi. (Oczywiście, stwierdzam tu pewne plusy radzieckiego druku nie z wielkiej miłości do totalitarnego reżimu, lecz po to, by powiedzieć o głębi antyukraińskiego cynizmu językowego dzisiejszej państwowej biurokracji i o jej ciemnym ignorancji w sferze kultury narodowej.) Gdyby tempo wydawania przekładów literatury pięknej na język ukraiński w latach niepodległości Ukrainy utrzymało się choćby na poziomie lat 1987–1991, a udział sumarnego nakładu w języku państwowym w masie przekładów artystycznych, jak w Rosji, sięgał 97 procent, to w ciągu 24 lat niepodległości kraj (społeczeństwo, czytelnicy, kultura, naród) mógłby otrzymać bibliotekę ukraińskojęzycznych przekładów dzieł literatury światowej z 5457 tytułów o sumarnym nakładzie prawie 427 mln egzemplarzy. A otrzymano zaledwie 2558 tytułów i tylko 10,3 mln egzemplarzy. Zatem na Ukrainie w tym okresie nie powstało, na skutek nieodpowiedzialnej polityki aparatu państwowego, co najmniej 2899 ukraińskojęzycznych książek przekładowych o sumarnym nakładzie 416,7 mln egzemplarzy. (Oczywiście, w ramach tego samego sumarnego nakładu mogłoby się pojawić także 28 990 wydań przekładu artystycznego; wystarczyłoby w tym celu zmniejszyć średni nakład wydania dziesięciokrotnie; przecież i tak zmniejszył się on w 19,4 raza!) Zrozumiałe: ignorantom, ukrainofobom i ukrainożercom przekłady ukraińskojęzyczne, a także rozwój języka, kultury i narodu ukraińskiego w ogóle, nie są potrzebne. Rozważania o poważnych problemach takiego rozwoju odbijają się od tej braci jak groch od ściany; są dla niej albo niezrozumiałe, albo po prostu obce i wrogie. Musimy rozumieć, że słowo jest bronią, a obce słowo jest obcą bronią w obcych rękach. W naszym przypadku — w rękach imperium, które jeszcze nie umarło. Nie umarło ono także w duszach małorosyjskiej biurokracji, która istnieje jako zjawisko już od czterech wieków, i istnieje w niepodległej Ukrainie. I rzeczywiście, aby wycisnąć niewolnika z narodu, trzeba stopniowo wyciskać małorosyjską biurokrację z aparatu państwowego. Aby zrozumieć, jak bardzo Ukraina pozostaje w tyle za europejskim światem w wydawaniu przekładów artystycznych, proponuję porównać wyżej przytoczony fakt (w ciągu 24 lat niepodległości wydano zaledwie 2558 tytułów przekładu artystycznego) z tym, że w samej tylko Niemczech w 2014 r. ukazało się 5847 wydań literackich w przekładzie na język niemiecki, czyli 2,3 raza więcej niż w całej naszej niepodległości — po ukraińsku. Oto takie podstawy dla naszego „powściągliwego optymizmu”. Każdy taki fakt jest świadectwem w sprawie „budowy” przez naszych prezydentów ukraińskiej bezpaństwowości.
9. Czy państwo kocha dzieci? Na to pytanie można odpowiedzieć, analizując politykę wydawniczą w zakresie literatury dziecięcej. Na przykład w Hiszpanii w 2013 roku w ciągu roku ukazało się 10 675 tytułów książek i broszur dla dzieci i młodzieży, co stanowi 12 procent całej produkcji wydawniczej, a na Węgrzech w 2015 roku — 1562 (12,1 %); we Włoszech w 2014 roku — 4621 wydań dziecięcych (8 %); w Polsce w 2015 roku — 2071 wydań (6,2 %); w Czechach w 2015 roku — 1955 wydań (10,7 %); na Słowacji w 2014 roku — 993 wydania (7,8 %); w Danii w 2015 roku — 1647 wydań (26,9 %); w Szwecji w 2015 roku — 2117 wydań (13,8 %); w Estonii w 2015 roku — 766 wydań (19,3 %); na Łotwie w 2015 roku — 438 wydań (20 %); w Rosji w 2015 roku — 6618 wydań (5,9 %); a na Ukrainie w 2015 roku w języku ukraińskim ukazało się 1057 wydań (5,3 %). 48 % Francuzów w 2015 r. kupiło dla dzieci przynajmniej jedną książkę. W Czechach udział wydań dziecięcych (według tytułów) wzrósł z 3 % (1995) do 11 % (2015). Czyżby więc niepodległa Ukraina nie bardzo kocha dzieci?! „Przecież tak być nie może!” Ale tak jest (i o tym już powiedziano wyżej — liczbami!). Powtórzę: w porównaniu ze średniorocznym wskaźnikiem za ostatnie pięć lat władzy „radzieckiej” (1987–1991) łączny średnioroczny nakład wydawnictwa literatury dziecięcej „Wesełka” w latach 2011–2015 zmniejszył się w 1017 razy. Oznacza to, że niepodległa Ukraina całkowicie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
edu/dept/sfs/financial-aid-policy-overview/student-financial-aid-budget/&anno=2). Pytam: czy każdy ukraiński uniwersytet wydaje w ciągu roku akademickiego na podręczniki dla studentów choćby 13 dolarów na jednego studenta? Celowe byłoby wprowadzenie na Ukrainie rankingu wydawniczego uniwersytetów i uczynienie go skutecznym narzędziem podnoszenia jakości ich działalności edukacyjnej i naukowej. Szczególną uwagę należy zwrócić na wydawanie przez uniwersyteckie i akademickie wydawnictwa anglojęzycznych publikacji literatury naukowej. Nie przejęzyczyłem się, mówiąc o wydawnictwach akademickich w liczbie mnogiej, choć dzisiaj NAN Ukrainy ma jedno jedyne wydawnictwo, które próbuje się zwyczajnie dobić (najwyraźniej w celu jego późniejszej prywatyzacji). Tymczasem można by, oprócz centralnego wydawnictwa NAN, przy każdym oddziale NAN Ukrainy mieć własne wyspecjalizowane wydawnictwa, które dbałyby o kształcenie kadr specjalnych redaktorów i tłumaczy z odpowiednich dziedzin wiedzy, z pogłębionym studiowaniem przez tych ostatnich terminologii obcojęzycznej (przede wszystkim angielskiej). Takie kadry powinny odbywać staże na uniwersytetach i w instytutach naukowo-badawczych krajów zagranicznych z perspektywą rozwoju zawodowego i kariery u nas na Ukrainie. Ciąg dalszy nastąpi. Dmytro PYŁYPCZUK wszystkie przesiąknięte są wysokim filozoficznym brzmieniem. Twórczość Wołodymyra Charakoza skłania się ku tradycyjnemu czystemu językowi malarskiemu, ale przez to nie jest mniej wyrazista i indywidualna. Jasność, precyzja, emocjonalna równowaga przebijają z każdego detalu. Treść formy jest zawsze logicznie zbudowana. W swojej palecie preferuje grę koloru, spokojnie powściągliwego, w poszczególnych płótnach nawet chłodnawego. Pociągnięcia jego pędzla są gęste, szerokie. I to tylko wzmacnia wyrazistość obrazów. Obserwując manierę artysty w różnych gatunkach, które zaprezentował na wystawie, nierzadko odczuwa się niedostrzegalny wpływ sztuki mistrzów nadbałtyckich. Jeśli chodzi o wspólne cechy twórczości naszych artystów z Melitopola, to jest to dążenie do wciągnięcia widza w podróż po ich, a zatem i naszym świecie. Jest on wypełniony odczuciem różnorodności wspólnej i bliskiej każdemu z nas Ojczyzny, jej pradawnego i życiodajnie niezniszczalnego ducha, zagłębieniem we własne Ja. Twórcy z Mariupola, tak jak my, pragną ściślejszych więzi nie tylko twórczych, ale i duchowych, informacyjnych. Być może dla nich, zmuszonych żyć w bezpośredniej bliskości Frontu Wschodniego, tworzyć w środowisku, gdzie nie tak łatwo zanurzyć się w ukraiński żywioł, zaczerpnąć, ugasić duchowe, językowe pragnienie z narodowych źródeł, takie kontakty są po prostu życiowo niezbędne. To jest to, czemu sprzeciwiała się poprzednia władza i do tej pory nie zrozumiała obecna. I dlatego mariupolską linię obrony muszą trzymać kijowianie i odesici, lwowianie i winniczanie — wszyscy ci, u których nie skostniało poczucie jedynego kraju, jednego narodu z bogatą, różnorodną kulturą narodową.
Машинний переклад
Ciąg dalszy. Początek na str. 4, 5. obieg podręczników, do którego wciągane są także zasoby dawniej wydanej literatury, to nawet wtedy wkład wydawców uczelnianych i państwa w zapewnienie studentom podręczników wydaje mi się więcej niż skromny. O relacji między wysokością czesnego a wydatkami naszych uczelni na publikację podręczników w ogóle wstyd mówić, bo wydatki uczelni III—IV poziomu akredytacji na wydawanie podręczników są po prostu śmiesznie niskie. Znam w internecie tylko jedną bibliotekę naukową stołecznego uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, która zaczęła publikować informacje o wydatkach biblioteki na zakup literatury. Znając liczbę studentów na tym uniwersytecie, mogę oszacować, ile ta uczelnia wydała hrywien średnio na jednego studenta i teoretycznie założyć, ile wart jest dyplom tego studenta z punktu widzenia potencjału jego wiedzy. Oczywiście, pamiętając o konieczności wieloczynnikowej analizy źródeł wiedzy. A teraz — o działalności wydawniczej naszych uczelni. Według danych rocznika statystycznego „Druk Ukrainy”, w ciągu 2015 r. na Ukrainie tylko 72 uczelnie III—IV poziomu akredytacji wydały po 10 i więcej publikacji książkowych. Jak wiadomo, na początku roku akademickiego 2015/16 Ukraina miała 288 uczelni III—IV poziomu akredytacji. Zatem 216 z nich (czyli 75%) intensywnej działalności wydawniczej (jeśli tak można nazwać wydanie dziesięciu–dwudziestu podręczników) w ogóle nie prowadzi. Nadmierną skromność działalności wydawniczej ukraińskich uniwersytetów i innych szkół wyższych III—IV poziomu akredytacji można wykazać dwoma porównaniami. Pierwsze porównanie. Porównajmy piątkę liderów wydawnictw uniwersyteckich za 2015 r. na Ukrainie, w Polsce, na Białorusi, w Czechach i w Rosji. Jeśli na Ukrainie pięciu konkretnych liderów tej dziedziny (Narodowy Uniwersytet „Politechnika Lwowska”174, Kijowski Narodowy Uniwersytet imienia Tarasa Szewczenki144, Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet imienia Jurija Fedkowycza118, Narodowy Uniwersytet Lotniczy108 i Narodowy Uniwersytet Techniczny „Kijowski Instytut Politechniczny”102; indeksem górnym oznaczono liczbę wydań) w wymienionym roku zrealizowało łącznie 646 publikacji książkowych, to w Polsce pięć uniwersytetów-liderów (Łódzki205, Katolicki w Lublinie168, Jagielloński148, Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie142, Mikołaja Kopernika w Toruniu138) wydało w tym samym roku 802 publikacje, na Białorusi (Białoruski Uniwersytet Medyczny248, Białoruska Akademia Rolnicza175, Witebski174, Białoruski Narodowy Techniczny172, Homelski147 uniwersytety) — 916, w Czechach (Uniwersytet Palackiego (Ołomuniec)450, Uniwersytet Masaryka (Brno)362, Uniwersytet Techniczny (Ostrawa)272, Uniwersytet Karola (Praga)224, Uniwersytet Ostrawski208) — 1516, a w Rosji (Południowo-Uralski Uniwersytet793, Rosyjski Uniwersytet Przyjaźni Narodów569, Penzeński Uniwersytet Architektury i Budownictwa435, Rosyjski Uniwersytet Rolniczy382, Uralski Uniwersytet Federalny358) — 2537. I drugie porównanie. W statystyce Rosyjskiej Izby Książki znajduje się tabela 8 — „100 wydawnictw, które wydały największą liczbę książek i broszur w 2015 r.”. Zrządzeniem losu w tym roku na tej liście znalazły się wydawnictwa 39 rosyjskich uniwersytetów. Wydawnictwa te, wzięte łącznie, wydały w 2015 r. 9846 publikacji książkowych, czyli średnio po 252,5 tytułu na każdy uniwersytet. Analogicznie na Ukrainie 39 uniwersytetów w tym samym roku wydało 2235 książek i broszur, czyli średnio po 57 wydań na jeden uniwersytet. Jak widzimy, w Rosji każdy uniwersytet wydaje 4,4 raza więcej publikacji książkowych (pod względem liczby tytułów) niż na Ukrainie. Ktoś może powiedzieć, że po pierwsze, Rosja produkuje własny papier, a Ukraina takiej produkcji prawie nie posiada; po drugie, Ukraina obecnie przeżywa wojnę, narzuconą jej przez północnego agresora. Oba argumenty są bardzo ważne, ale i je można oraz trzeba wykorzystać w pracy naszych dyplomatów i Rządu, aby skłonić naszych partnerów do wspierania Ukrainy w rozwiązaniu problemu papieru, w rozwoju wydawnictw uniwersyteckich (w tym w językach światowych), w kapitalizacji edukacji uniwersyteckiej, a co najważniejsze — w zaostrzeniu sankcji wobec Rosji w celu odzyskania Krymu i okupowanych terytoriów Donbasu oraz odszkodowania Ukrainie szkód, wiarołomnie wyrządzonych jej przez jednego z sygnatariuszy Memorandum Budapeszteńskiego. Należy w ogóle opracować jak najszerszy program inwestowania w szkolnictwo wyższe Ukrainy przez inwestorów wewnętrznych i zewnętrznych, deklarując jako standard dla menedżerów i inwestorów doświadczenie i praktykę pierwszej, najlepszej setki uniwersytetów świata. Umowy o współpracy z tymi uniwersytetami ukraińskich uczelni to jedna z form poszukiwania wyjścia naszych uniwersytetów na nowy poziom jakości edukacji wyższej. Jeśli kształcimy w swoich uczelniach specjalistów, to jakość ich przygotowania nie może być niższa niż w najbardziej rozwiniętych krajach świata. W przeciwnym razie nie będzie to nazywane wyższym wykształceniem, a, powiedzmy, produkcją dyplomów. Na Uniwersytecie Harvarda, na przykład, standardowy budżet studenta przewiduje wydanie w roku akademickim 2016/17 na książki i podręczniki 1300 dolarów na każdego studenta.
Машинний переклад
Kilka dni temu w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto ciekawą wystawę artystyczną „Znaki życia”. Przedstawione tu czterdzieści płócien malarskich mariupolskich artystów Serhija Barannika i Wołodymyra Charakoza świadczą o tym, że tak jak nasi żołnierze na pierwszej linii frontu, tak i oni niezawodnie, pewnie trzymają kulturową linię obrony. I ma ona nie mniejsze znaczenie strategiczne w obronie integralności terytorialnej i niepodległości Ukrainy niż dominujące wysokości wokół tego przyazowskiego frontowego miasta. Jeśli chodzi bezpośrednio o mariupolskich „desantowców”, to obaj artyści-bracia mają wiele wspólnego, a jednocześnie nie mniej indywidualnego. Ale najważniejsze jest to, że obu Najwyższy głaszcze po głowie, jak mówi się o utalentowanych artystach w świecie arabskim. ni kompozycje, zbudowane na zaokrąglonych bryłach, lakonicznych i zamkniętych. W nich odbywa się gra faktury, przepełniona różnorodnymi rytmami, dekoracyjna w charakterze. Charakterystyczną cechą utworów jest ruch poprzez linię sylwetkową, która buduje i łączy wszystkie elementy kompozycji. Dzięki temu stworzone obrazy są wyraziste w przekazie uczuć i łatwo odczytywalne przez widza. Trzy lata temu, na VI Ogólnoukraińskiej wystawie artystycznej „Ukraina od Trypola do współczesności w obrazach współczesnych artystów” autor zadebiutował płótnem „Znak czasu I”. W tym utworze jest jakby proroctwo. Napisał go w roku rozpoczęcia Rewolucji Godności. Na żółto-błękitno-jasnofioletowym tle szerokoramienny krzyż, za nim jeszcze jeden. W poziome ramię wpisano leżącego wojownika, którego sylwetka jednocześnie przypomina górną część ukrzyżowania Chrystusa. Pod nim profilowe przedstawienie jeźdźca na koniu, ulepione jakby w stylu ukraińskiej ceramiki ludowej. Czyj to obraz: Scyty? zaporoskiego kozaka? kozaka z czasów Rewolucji Ukraińskiej i narodowo-wyzwoleńczej wojny 1917—1921 lat? Czy to może obraz dzisiejszych żołnierzy z batalionów ochotniczych i Sił Zbrojnych, którzy wystąpili w obronie odwiecznej ziemi naszego narodu przed dzikimi mongolsko-tatarsko-moskiewskimi hordami? Odczytanie symboli jest tu wielopłaszczyznowe, treściwie nasycone. Na zeszłorocznym, siódmym biennale Barannik przedstawił już dwa płótna: „Znak martwej natury III” i „Znak pokonania”. Zarówno w pierwszym, jak i drugim obrazie widz bezbłędnie dostrzega ukraiński doniecki step, wypełniony szeregiem symboli kozackiego ducha i podzielony („Znak pokonania”) na dwie części — białą, z zielonymi barwami życia, i krwistoczerwoną, gdzie i dziś przelewa się krew Ukrainy… Nawiasem mówiąc, do pobieżnej charakterystyki twórczego oblicza Barannika trzeba zauważyć, że jest on zwolennikiem tematycznej seryjności obrazów. Świadczy o tym również wcześniejsza, napisana dziesięć lat temu szeroko znana seria jego prac „Znak kobiety”. Pod osąd widza tym razem autor przedstawił różne prace — od martwych natur po tematyczne pod względem gatunku, różne pod względem poziomu realizacji zamysłu, ale Serhij Barannik, Wołodymyr Charakoz, Ołeksander Melnyk
Машинний переклад
Emilia FROŁOWA, członkini NSJU, członkini WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. W tym konflikcie najbardziej uderza lekceważenie, z jakim urzędnicy od edukacji, począwszy od zarządu miejskiego aż po Ministerstwo, odrzucają argumenty rodziców, pedagogów i aktywistów dotyczące zachowania szkoły, przymykając oczy na naruszenia prawa przez główną edukatorkę Konstantynówki Olgę Barabasz. Swego czasu do szkoły przyjeżdżał wiceminister edukacji i nauki Ukrainy Pawło Chobzej, na którego wsparcie bardzo liczyli rodzice i pedagodzy placówki. Ale cud się nie zdarzył: kijowski gość nie usłyszał ich, od razu dał do zrozumienia, że będzie bronił honoru munduru. I sumiennie robił to wraz z dyrektor Departamentu Edukacji i Nauki Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji Nadią Oksenczuk, która wie o licznych naruszeniach O. Barabasz, a mimo to z jakiegoś powodu ją wspiera. Po wizycie szanownego gościa urzędnicy miasta i obwodu stali się jeszcze bardziej zuchwali, bo zrozumieli, że ich działaniom dano „zielone” światło. Ale rodzice się nie poddali. Międzyresortowa komisja w składzie specjalistów Państwowej Inspekcji Placówek Oświatowych Ukrainy oraz MONU, która odwiedziła miasto później, wydawało się, zbadała podwodne rafy konfliktu. A rozpoczął się on, gdy O. Barabasz w sierpniu 2015 roku na zebraniu rodziców i pedagogów Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 oświadczyła, że placówka oświatowa zostanie zlikwidowana w maju 2016 roku, a po remoncie do jej pomieszczeń zostanie przeniesione rosyjskojęzyczne gimnazjum. Urzędniczka dziarsko zabrała się za niszczenie ukraińskojęzycznej szkoły i już 3 września 2015 r. bezprawnymi zarządzeniami przeniosła dzieci czterech klas do innych szkół, ignorując pisemne oświadczenia rodziców, którzy się z tym nie zgadzali. Konflikt między Szkołą Ogólnokształcącą nr 1 a naczelnikiem wydziału edukacji przybierał na sile. Dzisiaj szkoła, tak jak wcześniej, broni prawa do istnienia, a „kierowniczka” edukacji walczy o swój plan jej likwidacji i kontynuuje przygotowania gimnazjum do przeprowadzki do pomieszczeń Szkoły Ogólnokształcącej nr 1. Wielce Szanowna Pani Minister! Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki właśnie otrzymał i opublikował w gazecie „Słowo Proświty”, nr 4 odpowiedź na Uchwałę naukowo-praktycznej konferencji „Język państwowy w edukacji” z 5 października 2016 roku z podpisem pierwszego wiceministra W. W. Kowtuncia. Dziękujemy za odpowiedź. Ale odpowiedź jest daleka od pełnej. Poza uwagą pozostały takie punkty uchwały: „Ministerstwu Edukacji i Nauki Ukrainy: a) aby podnieść prestiż języka ukraińskiego wśród uczniów i zapewnić ich pełnowartościową biegłość językową, w ciągu 26 stycznia 2017 r. odbyła się sesja rady miejskiej. W przeddzień na oficjalnej stronie internetowej miejskiego komitetu wykonawczego zapowiedziano projekt decyzji dotyczący utworzenia BAZOWEJ placówki oświatowej (uwaga!) poprzez połączenie Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia nr 1 oraz Zespołu Szkolno-Przedszkolnego „Gimnazjum ze szkołą ogólnokształcącą I stopnia”. Na świat miał przyjść „Zespół Szkolno-Przedszkolny „Gimnazjum—szkoła ogólnokształcąca I—III stopnia”. W projekcie „zapomniano” wskazać język tak zwanej szkoły bazowej, przecież Szkoła Ogólnokształcąca nr 1 jest ukraińskojęzyczna, a rosyjskojęzyczne gimnazjum stało się dwujęzyczne dopiero od 1 września 2016 roku. Ale z tą decyzją nie zgadza się część rodziców gimnazjum. Projekt decyzji, który zaproponowano radnym, nie wytrzymywał żadnej krytyki, nie miał nic wspólnego z utworzeniem bazowej placówki. W rzeczywistości urzędniczka przy wsparciu władz miejskich po prostu postanowiła przesiedlić do szkoły gimnazjum, bo jej budynek nie odpowiada wielu normom sanitarnym. A czyż władze oraz O. Barabasz, która z zapałem opiekuje się gimnazjum, „nie widziały” opłakanego stanu placówki, dopóki nie ustaliła tego międzyresortowa komisja, która pracowała w Konstantynówce w październiku 2016 roku? Zatem „reorganizacja” przewidywała likwidację Szkoły Ogólnokształcącej nr 1, a nielegalne utworzenie bazowej placówki oświatowej miało zamaskować tę operację. O. Barabasz, pracując nad projektem, naruszyła Uchwałę Gabinetu Ministrów Ukrainy z 20 stycznia 2016 roku, którą zatwierdzono Regulamin „O okręgu oświatowym” i szczegółowo wyłożono algorytm tworzenia bazowej placówki w okręgu oświatowym. Urzędniczka, próbując stworzyć niezrozumiały hybryd dwóch placówek oświatowych, zignorowała pkt 2 Regulaminu, gdzie powiedziano, że „założycielami (współzałożycielami) okręgu oświatowego (bazowej placówki, jej filii) mogą być przedstawicielskie organy samorządu lokalnego zjednoczonych terytorialnych wspólnot, rady rejonowe. Ale przecież w Konstantynówce zjednoczonej terytorialnej wspólnoty nie utworzono, więc i okręgu oświatowego być nie może, a więc i bazowej placówki również. Nie ma sensu dalej analizować „nieskazitelnie” przygotowanego projektu, bo przydarzyła mu się przykra „niespodzianka”. W przeddzień sesji na posiedzeniu komisji radnych ds. edukacji przedstawiciele komitetu rodzicielskiego szkoły poinformowali radnych o długotrwałym konflikcie, podpierając argumenty dotyczące bezprawnych działań urzędniczki faktami, dokumentami, rozporządzeniami i zarządzeniami. Rodzice wyrazili nieugięte stanowisko dotyczące niemożliwości połączenia szkoły z gimnazjum, poprosili komisję o szczegółowe zbadanie sytuacji i niewnoszenie sprawy pod obrady sesji. Jeśli chodzi o sporny projekt, to rodzice, pedagodzy i aktywiści postawili na nogi wszystkie instancje — od władz miejskich i Departamentu Edukacji i Nauki Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji po MONU. Czyli dokument niespodziewanie zyskał rozgłos, na co nie liczyli jego autorzy, planując szybkie jego „przepchnięcie”. Ale sekretarz rady miejskiej Jurij Rozumny, który wcześniej wysyłał rodzicom, nauczycielom i aktywistom szczere odmowy na skierowane do niego wnioski i absolutnie nie reagował na działania naczelnika wydziału edukacji, jednak zaryzykował wniesienie pod obrady sesji projektu decyzji. Ale to już był… inny dokument. W kuluarach władz miejskich go przerobiono. Nowy tekst na stronie się nie pojawił, radni się z nim nie zapoznali, na sesji O. Barabasz po prostu go odczytała! I to wtedy, gdy rozstrzyga się najważniejsza dla miasta sprawa! Kiedy każde zdanie, każde sformułowanie, każda fraza i przecinek w dokumencie mają ogromne znaczenie. Ale czy warto dziwić się takim manipulacjom, kiedy głównym celem jest przyjęcie tej decyzji! Radnym zaproponowano przerobiony projekt, a oni dyskutowali o tym, który był na stronie i który gruntownie przeanalizowali. Na sesji było gorąco, bo uczestnicy konfliktu i ich zwolennicy rozumieli, że od decyzji radnych wiele zależy. U radnych, którzy mieli styczność z sferą edukacji, pojawiło się wiele pytań do O. Barabasz, jej propozycja dotycząca umieszczenia w jednym budynku szkoły i gimnazjum jest destrukcyjna i niedopuszczalna. Komitet rodzicielski miał swoje kontrargumenty, które zdołali częściowo przedstawić radnym pomimo wszystkich starań J. Rozumnego, by nie dać im dojść do głosu. A nowy projekt był zbyt ciekawy. Nie chodziło już o BAZOWĄ placówkę oświatową, a „Zespół Szkolno-Przedszkolny „Gimnazjum—szkoła ogólnokształcąca I—III stopnia” rady miejskiej m. Konstantynówka nr 1”. Projekt-abrakadabra, gdzie na pierwszym miejscu, oczywiście, stoi gimnazjum, datowany z jakiegoś powodu na 2016 rok.
W obronie szkoły stanęli aktywiści organizacji społecznej, którą „edukatorka” z jakiegoś powodu uparcie nazywa partią, dlatego oskarżyła szkołę o zaangażowanie polityczne, o czym zameldowała wysokim przełożonym z Donieckiej Obwodowej Wojskowo-Cywilnej Administracji, którzy przyjechali zobaczyć, jak przebiega remont szkoły. Na dodatek złożyła oświadczenie, że przedstawiciele pierwszej szkoły oraz „partyjniacy” zerwali sesję. Było to cyniczne kłamstwo. Na „zerwanych” obradach radni kontynuowali podejmowanie decyzji w jeszcze 15 sprawach. Po prostu Ju. Rozumnyj, wyczuwszy nastroje radnych, którzy, sądząc po ich wystąpieniach i uwagach, nie zagłosowaliby za projektem utworzenia takiej placówki oświatowej, zdjął punkt z porządku obrad, podkreślając, że projekt wymaga dopracowania i zostanie rozpatrzony na innej sesji. Ale urzędniczka nie poddawała się i próbowała się zrehabilitować. Na spotkanie z władzami obwodowymi pojawiła się z grupą wsparcia, zaprosiła dziennikarzy telewizyjnych, przywiozła delegację nauczycieli i urządziła tani spektakl „Ratujcie gimnazjum!”. „Aktorzy” domagali się od przełożonych zachowania statusu gimnazjum i jego nazwy. Urzędniczka próbuje zniszczyć szkołę wszelkimi sposobami. Można wygłaszać piękne słowa o języku ukraińskim, oskarżać wszystkich o zdradę, robić z siebie niezrównanego bojownika z korupcją, a w rzeczywistości być zatwardziałym urzędnikiem, cynicznym, kłamliwym, który dla osobistych ambicji gotów jest zrujnować nawet ukraińskojęzyczną szkołę i jej zespół. Wyjście z tej skomplikowanej sytuacji istnieje: pozostawić Szkołę Ogólnokształcącą nr 1 SZKOŁĄ i po remoncie otworzyć jej drzwi dla dzieci z każdej szkoły, w tym także z gimnazjum, które będą miały chęć uczyć się w języku państwowym. Ale dopóki ta urzędniczka kieruje oświatą w Konstantynówce, na żadne pozytywne zmiany, w przekonaniu rodziców, w szkołach i przedszkolach nie ma co liczyć. Już prawie półtora roku „Słowo Proświty” informuje opinię publiczną o konflikcie wokół ukraińskojęzycznej Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 w przyfrontowej Konstantynówce w obwodzie donieckim. Wie o nim cała Ukraina, ale nawet to nie skłania władz do jego ostatecznego rozwiązania. Obecnie pojawiły się spory wokół nowego projektu ustawy o języku, więc czy trzeba kogoś przekonywać, jak ważne jest właśnie teraz walczyć o każdą taką szkołę, zwłaszcza w Donbasie? Prawdziwą, ukraińskojęzyczną, a nie jakąś hybrydową, dwujęzyczną?
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
przez cały dzień szkolny, łącznie z przerwami, w placówkach edukacyjnych i wychowawczych z językiem wykładowym ukraińskim zapewnić konsekwentne przestrzeganie przez wszystkich pracowników placówki reżimu języka ukraińskiego; nauczanie niektórych przedmiotów w innym języku kategorycznie zakazać; b) w celu rozwoju językowego dzieci jako podstawy rozwoju ich myślenia zwiększyć czas nauki języka ukraińskiego i literatury o jedną godzinę tygodniowo w klasach 5–9 wszystkich typów szkół ogólnokształcących; c) aby zapobiec analfabetyzmowi językowemu przyszłych specjalistów, we wszystkich wyższych uczelniach nietechnicznych i zawodowych zakładach kształcenia oraz szkołach wojskowych język ukraiński studiować przez dwa pierwsze semestry, przy czym preferować praktyczne władanie nim; d) zgodnie z Orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku we wszystkich wyższych i zawodowych zakładach kształcenia oraz szkołach wojskowych w pełni przejść na nauczanie wszystkich przedmiotów w języku ukraińskim, a języki obce studiować na bazie języka ukraińskiego; wykładowców, którzy nie mogą lub nie chcą spełniać tego wymogu, uznać za zawodowo nieprzydatnych; g) przywrócić nauczanie ukrainoznawstwa w klasach początkowych oraz historii Ukrainy we wszystkich kierunkach przygotowania licencjatów w wyższych uczelniach, co ma być podstawą kształcenia patriotycznych specjalistów…” W aktualności postawionych na Konferencji pytań przekonuje Dekret Prezydenta nr 534/2016 z 1 grudnia 2016 roku „O priorytetowych działaniach na rzecz wspierania umacniania jedności narodowej i konsolidacji społeczeństwa ukraińskiego, wspierania inicjatyw społeczeństwa obywatelskiego w tej sferze”, w szczególności wymóg „rozszerzenia zakresu stosowania języka ukraińskiego jako jednego z najważniejszych czynników narodowej tożsamości Narodu Ukraińskiego, gwarancji jego narodowo-państwowej tożsamości”. Prosimy o konkretne odpowiedzi na każdy z przytoczonych punktów Uchwały (nie wymijające): o możliwości lub niemożliwości ich wykonania.
Iwan JUSZCZUK, w imieniu Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, 26 stycznia 2017 roku
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
opowiadali. A Balinski, który tylko nauką uparcie się zajmował, a palcem o palec nie uderzył, by ziemię swoją od biedy moskiewskiej wreszcie uwolnić, ziemię, która zrodziła go i wykształciła, tego Balinskiego teraz nie tylko kontynent afrykański, a cały świat szanuje… Bohatyrczuk, który od Strzelców Siczowych zaczynał, kombinował-kombinował, nie wierząc w lud swojej ziemi, aż dopóki u Własowa się nie znalazł; nieźle teraz żyje, czytał Taras Dmytrowycz w gazetach, teraz on wybitny uczony, nagrodzony medalami honorowymi, niebiedny do tegoż — zdjęcie wpadło w oczy, gdzie wypoczywa gospodin Bohatyrczuk na własnej wyspie. A co ty, Tarasie, osiągnąłeś, gdzie majątki twoje, gdzie wyspa prywatna?.. Ty wszystko dla sprawy oddałeś, kariery twoje nie twoimi za Polski się stały, wpierw do paki zapakowali, a potem jeszcze żyć na swojej ziemi zabronili; gniłeś ty latami w błotach, pijawki karmiąc i nienasyconą muszkę, czyhała kula na ciebie w pierwszej lepszej chwili, jak nie od Niemca, to od Polaka czy bolszewika… To może jakoś życie przejrzysz, skoro już przepisać nie wolno, przerobisz je jak znoszoną, starą i wyblakłą odzież? Gdzieżeś zbłądził — pytał wewnętrzny głos, którego nie zmusisz zamilknąć. A nigdzie — odpowiadał głos inny. To nic, że nie dorobiłeś się wysp prywatnych, zamiast nich wózek inwalidzki, i ten nie twój. Mówił ci znajomy niemłody człowiek, który pięciu synów wykarmił i cała piątka do „Siczy Poleskiej” poszła: — Dość od dzieciaków wdzięczności oczekiwać. Grzech. I muzyk sławny mówił, że naręcze talentów wychował: — Nie czekajcie od uczniów podziękowania. Niech rosną sobie, jak smukłe drzewo w dąbrowie. Ty nigdy, Tarasie, nie biłeś się w piersi, że kochasz ziemię swoją, ale wszystko robiłeś dla niej. Najdroższe straciłeś, nawet swoje, gwiazdę swoją niegasnącą Anię: gorzko, że padła ona od rąk tych, których zwać należało pobratymcami. A może to jest miłością prawdziwą, kiedy nie żebrać u losu o za nią zapłatę, srebra-złota czy szczęścia jakiego, pałaców czy wysp, krzesła państwowego wysokiego czy epoletów luksusowych, choćby kromki małej i sczerstwiałej od wymarzonego osobistego szczęścia, może to jest?..
Машинний переклад
Zakończenie. Początek w nr 2, 3, 4 za 2017 r. 18 Tego dnia Taras Dmytrowycz wyszedł z domu rześki, odlatywały precz większe i mniejsze przykrości, które krążyły dotąd jak natrętne osy wokół niego, za to duszę grzała dobra wieść: wreszcie na ukończeniu główna książka jego życia „Armia bez państwa”. Prawie trzy dziesięciolecia ją nosił w sobie i pisał, pisząc niekiedy niczym według zabawnej sentencji Oscara Wilde’a. Toż to zupełnie o mnie, w duchu uśmiechał się Boroweć, gdy czytał tego dowcipnisia: przed obiadem pracowałem ciężko i postawiłem we własnym rękopisie jeden przecinek, a po obiedzie trudziłem się jeszcze ciężej, usuwając ten przecinek, który postawiłem przed obiadem. Taras Dmytrowycz, jak zawsze, kroczył szybko, robiąc niemałe kroki swoimi długimi nogami, niczym mierniczy na polu, który zamiast krokwi wziął się mierzyć ziemię krokami, szedł z przyzwyczajenia żwawo, gdy nagle musiał się zatrzymać. Nagle przed oczami wszystko mu odpłynęło, budynki zachwiały się nie wiedzieć czemu, jakby nie na twardej ziemi stały, a na wodzie, i chwiały się w miarę tego, jak nadbiegała fala; samochody zaś, które przelatywały obok, były nienaturalnie wydłużone i rozmyte, niczym na zdjęciu niezdarnego amatora, gdy czas naświetlania ustawił zbyt długi. Mykoła KUCZEREPA, profesor Wschodnioeuropejskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Łesi Ukrainki Swoje miejsce w powieściopisarstwie historycznym zajęły utwory Iwana Korsaka. Powieść „Bruzda na cudzym polu” to książka o sławnej rodzinie Tymoszenków, gdzie starszy brat Stepan uważany jest za ojca amerykańskiej mechaniki stosowanej, najmłodszy Wołodymyr był członkiem rządu Roosevelta, a średni Serhij — członkiem Centralnej Rady, ministrem Ukraińskiej Republiki Ludowej, a także sławnym architektem, który błyskotliwie połączył dawną architekturę z ukraińskim modernizmem. Powieść „Wybuch na pustyni” opowiada o Heorhiju Kistiakiwskim, współautorze bomby atomowej i jeszcze szeregu prac naukowych, a książka „Spóźniona miłość Mikłucho-Makłaja” podaje niemało nieznanego z życia wcale nie „wybitnego rosyjskiego podróżnika”, a odważnego i tak samo cierpiącego naukowca o mocnych ukraińskich korzeniach. Te trzy książki krajowa organizacja „Proświty” i obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy rekomendowały swego czasu do udziału w zdobyciu Nagrody Szewczenkowskiej. Warto zaznaczyć, że wśród naszych sławnych rodaków, losem rozrzuconych po bliskich i dalekich światach, są postacie, których portretów nie da się namalować tylko jedną jakąś farbą. Do nich należy i Stepan Tymoszenko. Na szczęście autorowi powieści „Bruzda na cudzym polu” udało się uniknąć takiego uproszczonego rysunku. I. Korsak nie tuszuje gdzieś małorosyjskości, gdzieś kosmopolityzmu uczonego. Bo przecież „Wspomnienia”, wspomnienia Stepana Prokopowycza, wydawano w języku rosyjskim, przygotowywali je rosyjscy redaktorzy. Jednocześnie wielce wymowne są rozważania Stepana Tymoszenki, kiedy brat Serhij zaprosił go na kolejne posiedzenie Centralnej Rady. Stepan Prokopowycz ze sceptycyzmem wysłuchuje słów Wynnyczenki, że odpowiedź na prowokacyjne ultimatum ro- Policyjny samochód zatrzymał się obok mężczyzny, który leżał w dziwnej, niezdarnej pozie, jakby on, już nie mogąc iść, jeszcze pełzając zamierzał się wspinać; policjanci wezwali pomoc medyczną i Borowcia dostarczono do szpitala. „Mówią, że zwykły nasz świat — biały świat, — pomyślał sobie Taras Dmytrowycz, gdy otworzył powieki i rozejrzał się, samymi oczami omiótł śnieżnobiały sufit i ściany, nie będąc pewnym, na jakim on świecie. — Ten, wydaje się, jeszcze nawet bielszy”. — Jest pan w szpitalu, — pochyliła się nad nim ładna kobieta w kitlu. — Czy ma pan kogoś z rodziny lub bliskich, kto mógłby pana zabrać i zaopiekować się? Boroweć szarpnął się, by wstać, przynajmniej na bok się obrócić, ale ciało było jakby nie jego i nie zamierzało słuchać. Zrozumiał, że nastał paraliż. — Nie ma nikogo, — wydusił te dwa słowa wreszcie z siebie, tak ciężkie, ołowiane czy cynowe, pełne bólu, wydusił jakoś przez siłę, tłumiąc przerażenie, które nadbiegło mimo woli wraz z uświadomieniem sobie sensu tych słów. O wszystkim tym zameldowano kierownictwu medycznemu, a ono tylko wzruszyło ramionami: — Do domu starców. I teraz ty, Tarasie, nadbiegała myśl, tutaj, w żydowskim przytułku dla niedołężnych i kalek, — omyłkowo ktoś zapisał cię „Borowic”, więc i przechrzcili na Żyda, po tym jak po wojnie osiem miesięcy wszystko osądzić chcieli za przez łajdaków wymyślone żydowskie i polskie pogromy. A może to los na rekompensatę nagle się rozszczodrzył, że broniłeś Żydów? Dzisiaj, Tarasie, który nogami swoimi przeszedłeś tyle przestrzeni niezmierzonej poleskich lasów i bagien, a jeszcze i całą Europę zjeździłeś razem z Kanadą i Zjednoczonymi Stanami Ameryki, teraz mierz do woli na wózku inwalidzkim tę izdebkę z korytarzem i kawałkiem podwórka. Przed Tarasem Dmytrowyczem, który przywykł zawsze pośród tłumu być, tłumu dobrego i złego, miłosiernego i bezdusznego, przyjaznego i odrażającego, ale jednak tłumu, teraz zaś przed nim wyrosła ściana samotności: niewidzialna, której nie poczuć w dotyku, ona twardsza od murowanej, sklejona cementami najmocniejszymi. Co prawda, z rodziny miał siostrzeńczą córkę, która w Kanadzie mieszkała, ale z tej Kanady nie najeździ się tutaj, do Nowego Jorku. Jeszcze zachodziła niekiedy Olha Smorodśka, żona szefa sztabu Bulby, która też w „Poleskiej Siczy” walczyła, przy okazji ktoś z towarzyszy byłych chyba zajrzy. Za to, odgrodzony od świata całego tymi ścianami niewidzialnymi, mocniejszymi od jakiejkolwiek zbroi, mógł nagadać się chyba sam ze sobą, z najbardziej niezawodnymi i najuczciwszymi przyjaciółmi — swoimi myślami. Kim jesteś: zwycięzcą przeszedłeś życie czy zwyciężonym? I czym, jakimi słowami zwycięstwo oznaczyć? Co w życiu zrobiłeś nie tak, za jaki grzech masz przede wszystkim wyspowiadać się, jak będziesz szykował się w główną drogę swoją? Ty walczyłeś, pod cudzymi kulami kładli się twoi siczoowcy, ale i oni wroga trupami kładli; na wojnie nie bywa świętych, na wojnie są żołnierze. Ale śmierci Hryhorija, choć nieumyślnie uczynionej, on nie mógł wybaczyć sobie ani po latach, ani po dziesięcioleciach. Z życia wielkiego, które przesiąkało z pomocą gazet przez te ściany, wiedział nieco o Szandruku, o Balińskim i Bohatyrczuku, znajomych i nieznajomych, o których inni Zamiast posłowia
Машинний переклад
Nie kaprysy naszych czytelników ani upodobania pisarzy wysunęły dziś powieść historyczną na pierwszy plan uwagi. Najwyraźniej winowajcą takiego stanu rzeczy jest jego królewska mość Czas. I nasza współczesna literatura w tym gatunku ma godne osiągnięcia.
sijskich bolszewików należy określić jako „nieco bardziej lewicowych”; Tymoszenko był przekonany, że im „nie reformy są potrzebne, oni ostrzą zęby na całą Ukrainę”. Albo jak wraz z Wołodymyrem Wernadskim, jako fundatorzy Ukraińskiej Akademii Nauk, bezskutecznie obijali progi kabinetów Denikina, ratując akademię, i spali w drodze na podłodze wagonów, podczas gdy obok z szykiem jechali spekulanci, którzy bogacili się na krwi żołnierzy. Nie, nawet chytre redaktorskie pióro nie zdołało wytrzebić z duszy Tymoszenki poczucia przynależności do swojej ziemi. Osobno należy odnotować pokaźną pracę badawczą i poszukiwania, jakich Iwan Korsak dokonał przy przygotowywaniu powieści. Zapewne nie mało materiałów anglojęzycznych musiał „przekopać”, zanim zasiadł do rękopisu książki o Georgiju Kistiakowskim „Wybuch na pustyni”, książki uznanej w zeszłym roku za „Najlepszą książkę Ukrainy” w kategorii prozy. Zakres poszukiwań nie był mniejszy przy przygotowywaniu powieści „Spóźniona miłość Mikłucho-Maklaja”. Dlatego autor wyraża szczerą wdzięczność Uniwersytetowi w Sydney, który uprzejmie udostępnił fotokopie dziennika Margarity Robertson de Mikłucho-Maklaj, dotąd nigdzie na świecie niedrukowanego, dziękuje niemieckiej firmie Antiquariat Steffen Völkel, Muzeum Brytyjskiemu, Towarzystwu Linneusza w Londynie, Narodowemu Muzeum Historii Naturalnej w Chile, Instytutowi Etnologii i Antropologii Rosyjskiej Akademii Nauk, Narodowemu Instytutowi Badawczemu w Port Moresby w Papui Nowej Gwinei… W „Bruździe na obcym polu” szczególnie interesujące są próby Serhija Tymoszenki nawiązania na kontynencie amerykańskim wydawania ukraińskiego czasopisma satyrycznego oraz w związku z tym dotąd nieznana korespondencja Tymoszenki z Jewhenem Małaniukiem, Małaniuka z synem Serhija Prokopowycza, Ołeksandrem. Nigdy nie drukowano w Ukrainie obszernego przeglądowego materiału o ukraińskiej architekturze Ołeksandra Tymoszenki. I zupełnie można się dziwić, że autorowi udało się skorzystać nawet z uwag do publikacji Ołeksandra Serhijowycza, niedrukowanych nawet na kontynencie amerykańskim. Jewhen Małaniuk nie miał możliwości przyłączenia się do wydawania czasopisma, a zresztą odnosił się do tej sprawy bardzo powściągliwie, przewidując znaczne trudności. Ale przy tym wszystkim nie sposób nie podziwiać oddania sprawie ukraińskiej Serhija Prokopowycza, obciążonego latami i cierpieniami w obozach Todta.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
gdy wysyłano ludzi na tereny UPA, to czekiści wiedzieli o wszystkim szybciej, niż oni dolecą do granicy. Wyszło to na jaw później, wtedy miał jedynie podejrzenia wobec innych, ale wasze zadanie Hryhorij Leleka miał wykonać. A jak — to już według własnego uznania. Dawno szyby w oknie pociemniały, a oni wciąż wspominali: Boroweć mówił o swoich krętych ścieżkach, a Hryhorij opowiadał, jak przekroczył granicę bez samolotów, jak zetknął się z podziemiem i po roku wpadł, jak uciekał z więzień i obozów, ale dopiero za trzecim razem się udało… Przez kilka dni Taras Dmytrowycz nie mógł dojść do siebie po rozmowie z Hryhorijem, powrócił znów na swoje Polesie, gdzie tak rozbryka się upajająco wiosną czeremcha-rozbójniczka, dzikie gęsi, kluczem powracając, gardłowo witają swój kraj, więc dzieci należy wyprowadzać tutaj i stawiać na skrzydła, gdzie aż oczy zmrużysz od słodko-kwaśnej uciechy borówki i na miejscu upijesz się, gdy zakwitną jesienią wrzosy… Nie był w stanie oderwać się od tej wizji, aż do chwili… W tym czasie Boroweć był sam w pokoju, ale miał z jakiegoś powodu przeczucie, że to tylko się wydaje, ktoś jest tutaj jeszcze, przyszedł, zapewne, z ulicy przed chwilą, bo na Borowcia nagle powiało lekkim chłodem; potem bezgłośnie otworzyły się drzwi i na progu stanęła ona, Anna Boroweć, Anna Opoczeńska, taka sama, jak na zawsze pozostała w pamięci, z wesołym i dobrotliwym uśmiechem na ustach. — Tak długo szłam, wybacz mi już… — Chwała Bogu, wreszcie, — szybciej wykrztusił Boroweć, niż wypowiedział, bo dech mu zaparło nagle. Ona lekko, niczym dziecko, gładziła go po głowie: — Teraz już będziemy razem. On znów stał się młody i nagle żwawo, jakby podparty sprężyną, zerwał się z wózka inwalidzkiego, i oni, wziąwszy się za ręce, poszli najpierw długim korytarzem przytułku, obok zdziwionych oczu, które wyglądały zza każdych drzwi, z radością wyglądały na parę szczęśliwą, oni tam właśnie szli, gdzie dzikie gęsi gniazda dla puchatej dziatwy dotąd przygotowywały i gdzie jeszcze nie przekwitła czeremcha-rozbójniczka. Książka “Armia bez państwa” wyszła po tym po niespełna dwóch miesiącach. kultury, Heorhij Kistiakiwski jest kontynuatorem ukraińskich tradycji naukowych ojca i dziada, profesorów Uniwersytetu Świętego Włodzimierza, i jednocześnie już nabytych tradycji amerykańskich, tak jak Stepan Tymoszenko. Serhij Tymoszenko, minister Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz poseł i senator polskiego sejmu, działacz, kolczasty parlamentarzysta, naturalnie wpisuje się zarówno w ukraińską, jak i polską historiografię. A jeszcze według jego projektów wyrosło ponad czterysta budowli, przeważnie cerkwi, w Gruzji, na Ukrainie, w Rosji, Polsce, Czechach, na Słowacji, w Kanadzie, USA, Paragwaju… Nie zdążył, nie ukończył projektu świątyni tylko dla argentyńskiej społeczności. Kiedy w Warszawie latem ubiegłego roku trwała dyskusja autora powieści o W. Łypynskim “Dzieci Jafeta” Iwana Korsaka oraz znanych historyków Tomasza Stryjka (Instytut Pamięci Narodowej, Polska) i profesora Romana Wysockiego (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), to z ust doktora Stryjka padło: — W Polsce dotąd nie ma żadnego opracowania o Łypynskim. Straciliśmy dla Polski tę postać, a tym samym zrobiliśmy krok wstecz w naszych relacjach. Twierdzenie Tomasza Stryjka wydrukowała warszawska gazeta “Nasze Słowo”. Trudno zaprzeczyć profesorowi: jego wypowiedź tylko jeszcze raz podkreśliła społeczną potrzebę wspomnianej tematyki. Jest jeszcze jedna cecha książek Iwana Korsaka, którą dostrzegł i bardzo precyzyjnie wyraził Ihor Hyrycz w posłowiu do powieści “Klucz Nemyrycza”: “Autorowi udało się pokazać niecodzienność postaci Jurija Nemyrycza w ukraińskiej historii, uwypuklić myśl, że zwyciężyć przy biurku nie mniej honorowo, a może i ważniej, niż w uderzeniu z szablą w rękach”. To bardzo istotny rys powieści Iwana Korsaka o ukraińskich intelektualistach i bohaterach.
Машинний переклад
Był teraz bogaty w myśli, tylko pragnień już nie miał. Chociaż… Pozostało mu ostatnie pragnienie: choć na chwilę potrzymać w rękach wydaną, pachnącą farbą książkę „Armia bez państwa”… — Przyszli do pana — weszła do pokoju służąca. I na zdziwione spojrzenie Borowca dodała: — Nie przedstawił się. Siwego, chudego mężczyzny, który stanął na progu, Taras Dmytrowycz, choć jak się wysilał, nie poznał. Tylko oczy coś mu przypominały, szare z zielonkawym odcieniem patrzyły z głębi dziesięcioleci — i niewiarygodne domysły, chwiejne i niepewne, jak igła ukłuły. — Nie poznał pan, druhu atamanie — głos był ten sam, dobrze zapamiętany, i zbiegał się z tym niepewnym domysłem. — To ja, Hryhorij… — Z tamtego świata?! — Borowiec chciał wykrzyknąć, ale tylko jęknął i szarpnął się, by wstać, nagle zapominając o swoim kalectwie. — Całe życie chciałem się z panem spotkać — gość zrobił kilka kroków i, schyliwszy się, objął Borowca na wózku. — Musiałem przeprosić pana za kłamstwo. — Jak? Jakie? — raczej wykrztusił, niż wypowiedział Borowiec. — Wysyłał mnie pan jako przedstawiciela Ukraińskiej Gwardii Narodowej na Polesie, w rejon Prypeci. Ale nasi desantowcy za każdym razem ledwo lądowali ze spadochronami, a już wpadali w sowieckie łapy. Zrozumiałem, że zdrajca jest między nami, więc wszcząłem mistyfikację z własnym pogrzebem. — I ktoż on… między nami? — cudem wracały dawne niepokoje, a Taras Dmytrowycz pospiesznie, wręcz panicznie, szukał w pamięci tych, którzy są do tego zdolni, szukał jak w komórce, do której dawno już nie zaglądał i nie od razu mógł sobie przypomnieć, gdzie i kiedy co kładł. — Nie wysilaj pamięci — pokiwał głową Hryhorij. — Kret w rzeczywistości nie był nasz. Teraz Borowiec tylko milcząc patrzył na gościa, choć od nowiny, jeszcze nie w całości wypowiedzianej, w skroniach cieniutkie dzwoneczki zaczęły dzwonić. — Kretem był Anglik Kim Philby, który koordynował brytyjski i amerykański wywiad. A w rzeczywistości dawno był zwerbowany przez Sowietów. I za każdym razem, gdy zrzucali naszych chłopców… Iwanowi Korsakowi na krytykę literacką nie sposób narzekać. Jewhen Swerstiuk, mówiąc o książce „Imiona twoje, Ukraino”, położył nacisk na aspekt historyczny: „Książka znanego literata z Wołynia Iwana Korsaka zwraca nas twarzą do postaci ukraińskiej historii i kultury, przemilczanych lub zapomnianych. I to dobra książka”. Vytautas Jogėla, doktor nauk historycznych, profesor (Wilno): „Historyczno-przygodowa powieść »KARŪNOS DEIMANTO PASLAPTIS« (»Sekrety królewskiego diamentu«) ukraińskiego pisarza Iwana Korsaka jest dobrym przykładem dla naszych pisarzy, a także i czytelników… Autor, doskonale znając historię swojego państwa, zaznajamia z nią czytelnika, umie podać wyśmienity kontekst historyczny. Ręka obdarzonego pisarza niepostrzeżenie prowadzi nas przez różne okresy historycznych batalii”. Mychajło Słaboszpycki zaznaczał: „Dla Iwana Korsaka każdy fakt historyczny jest na wagę złota. Oprócz tego Iwan Korsak ma to, czego nie mają wielu innych, którzy drżą nad kunstkamerami, gdzie zebrane są fakty. On umie pisać, doskonale umie pisać, ma swoją intonację, plastykę, umie w ogóle pomysłowo zbudować swoją opowieść”. Profesor Eugeniusz Wilkowski (Rzeczpospolita Polska) o powieści Iwana Korsaka „Dzieci Jafeta”, gdzie w centrum opowieści jest Wiaczesław Łypynski, wypowiedział się tak: „To ambitna praca o wydarzeniach historycznych z odwołaniem do dokumentów, z dobrym i żywym prowadzeniem narracji, której właściwy jest kunszt literacki, ale przede wszystkim — głębokie oddanie sprawie narodowej”. Sądzę, że dla pisarzy szczególnym tematem są postacie na pograniczu kultur. Iwan Korsak szczególnie starannie opracowuje tę niełatwą tematykę. Jego Mikłucho-Makłaj jeszcze wyraźniej rysuje się jako działacz ukraiński, rosyjski, australijski i nowogwinejski… Petro SOROKA Jak samolot, mam czarną skrzynkę, W niej — wszystko, od „hej!” do „oj!” i „och!” Ją kiedyś — strona po stronie – Ktoś przeczyta. Chciałoby się, żeby Bóg. M. Pasicznyk Mychajło Pasicznyk pracuje w literaturze nie od dziesięcioleci, a jego twórczość nie przechodzi bez uwagi szerokiego grona czytelników oraz profesjonalnych literatów, w jego dorobku są dziesiątki wydanych książek, pisali o nim znani krytycy i pisarze: M. Suchowecki, prof. P. Biłous, M. Maczkiwski, M. Słaboszpycki. „M. Pasicznyk nie należy do autorów, którzy tłoczą się na jarmarku ambicji. Dla dzisiejszych prawodawców mody jest zbyt tradycyjny, jeśli nie patriarchalny” — podkreśla w szczególności W. Bazylewski. I to rzeczywiście tak jest. Poeta wyszedł z pola Szewczenki, w jego twórczości czuć wpływ W. Symonenki i A. Malyszki, W. Pidpałego i M. Soma, należy on do tego grona współczesnych poetów, którzy wyznają klasyczną surowość i jasny kontur („W klasyce nie może być drobnostki, Wszystko w niej bierze się na celownik”, — zaznacza on). W imionach odbija się to tak: S. Babij, Lubow Pszenyczna, J. Strocjuk, Lubow Proć, Tetiana Jakowenko, S. Burłakow… Szereg wysoki i godny. M. Pasicznyk pisze o tym, co kocha, zna i o co troszczy się ponad wszystko. Tematyka wiejska jest dominująca w jego twórczości i spowita głęboką tęsknotą za tym, co minęło i nie wróci („Słomiana wieś spłonęła w czasie, spłynęła w przeszłość gliniana wieś”), światem dzieciństwa, nieskalanej piękności i ciężkiego, ale tak przejmującego z oddali czasu szczęścia. Mało kto tak opiewał rodzinny dom, misterium tołoki, smaczną piętkę żytniego chleba, rozbite polowe drogi, płowiejące pszenice pod pogodnymi niebiosami, wiejski byt bez idylli, ale w oparach czarującej jasności, jak M. Pasicznyk. „Ja ze strzechy rodzinnej wyrastam”, — zadeklarował w jednym wierszu, i wszystko napisane sprawdza bystrym spojrzeniem swoich ziomków — tych, którzy odeszli, i tych, którzy dożywają wieku w patriarchalnej głuszy, przebywając w nierozerwalnej jedności z naturą. Czuć, że jest mu obojętne, jak przyjmą jego wiersze autorytatywni krytycy i puryści językowi, najważniejsze — nie rozczarować ziomków, braci i sióstr w duchu i krwi, przyjaciół i byłych sąsiadów, wszystkich tych ciotek Soń, wujków Wasyli, Nykyfirkiw i Mychajłów, dziadków i babć, „pochylonych ku jesieni”, żeby, broń Boże, nie wydać się śmiesznym, obcym i dalekim w ich oczach. Bo przecież razem Lepić ściany z gliny my lubiliśmy, A glina ta ludzi z nas lepiła, Przelewała dziwną lepkość w nas… Poeta może pozwolić sobie na rymy czasownikowe, utarte i ustalone epitety, nie jest zbyt wymyślny w formie, ale chętnie i nie bez sukcesu wypróbowuje odę i liryczną miniaturę, balladę i szkice do portretów, fabularne rozległe wiersze, które przypominają opowiadania czy nowele, a nawet niewielkie poematy, oryginalne „kwadracykle”, urywki myśli, modlitwy-medytacje, akcenty do biografii. Poeta jest świadomy tego, że najbardziej nowatorskim można być w granicach klasycznego wiersza, bo najważniejsza jest głębia myśli i siła uczuć, złoty zapas duszy. W wierszach M. Pasicznyka jest dużo smutku, rozmyślań o śmierci, nawet cmentarnych motywów, ale nie ma u niego beznadziejnie ciemnej barwy, nie ma rozpaczy i bezwyjściowości, a jest niezmienna duchowa jasność, która idzie z głębokiej wiary w nieśmiertelną duszę i wieczne życie. Przynajmniej tak ja to odczuwam. Z dwóch połówek u człowieka Los, życie i lata. Druga moja połowa — To jest góra na odwrót. A jeszcze poeta lubi malować swój autoportret i często uzupełnia go nowymi akcentami:
Urodziłem się pod znakiem Marsa — Znakiem wojen i ognia. Sam płonę sobą czasem, Sam przed sobą się bronię. Wszystko robię zbyt szybko: W mig — stamtąd, w mig — tam, Tu — za swatę, tam — za świadka, Z lewej — ulewa, z prawej — dym…. Te problemy mnie dręczą, A być może i zabiją! Lecz zatrzymam się — i niby zbędny Ja w tym życiu się staję… Między lirycznym bohaterem jego zbioru “W olchach tych krew mojej grupy” (powiem szczerze, że niepożądany zbieg spółgłosek w tym tytule nieprzyjemnie drażni) a autorem nie znajduję ani linii demarkacyjnej, ani rozłamu, ani nawet szczeliny. Wszystko, o czymkolwiek by nie pisał, — to jego własna duchowa spowiedź, wszystko płynie z głębi jego serca. Dlatego często poeta wymawia swoje imię i na głos rozmawia ze sobą, albo też rejestruje takie ciekawe dialogi: …Już i dzieciaki z mojego rodu Oglądają się na mnie: — Kto ten dziad siwobrody? — Misza Pasicznyk, pisarz. Wszystko o mnie wszyscy poznają, Lecz kiedyś zapytają w ciszy: — Kto umarł? Kogo chowają? — Miszę Pasicznyka, Miszę… Dlatego poeta pozostaje młody duchem i ciałem, że nie zbrązowiał w swoim pisarstwie, nie wynosi się nad innych, nie zasłania się nadętą solidnością, nie posługuje się przed rodakami owym poważnym “Mychajło Pawłowyczu”, a pozostaje “Miszą”, czyli niesie w sobie nierozlane cuda dzieciństwa, mądrej prostoty i krańcowej przystępności, prawdziwej, a nie pokazowej równości ze wszystkimi. Jeszcze jeden główny temat w jego książce — wiersze pejzażowe, w których najczęściej wysławia las. Tutaj jest wiele ciekawych odkryć zarówno na poziomie środków wyrazu, jak i rytmiki. Marcowy las, marcowy świst, Marcowy bryz, marcowa śliskość. Marcowa wyż, korony się rozplotły, Strumienie w gaju radośnie się rozpłynęły… Melodyjność — jedna z charakterystycznych cech stylu Pasicznyka, więc niemało jego tekstów aż prosi się o muzykę. Nie można pominąć też motywów patriotycznych w jego twórczości, są one obecne w każdym jego zbiorze, a nawet w każdej publikacji gazetowej czy czasopiśmienniczej, a wydana książka liryki obywatelskiej ma wymowny tytuł “To — biała gorączka Rosji”, gdzie zebrane są wiersze-pamflety, wiersze-inwektywy, wiersze-wyroki i oskarżenia, poparte niezaprzeczalnymi faktami. Czuć, że Mychajło Pasicznyk w życiu wiele doświadczył i przeżył, wiele szukał i przeszedł skomplikowaną drogę duchowego stawania się, ale ta niełatwa droga poszukiwań przywiodła go tam, dokąd rozpaczliwie dążył — do życia o wysokim sensie i znaczeniu. Wszystko to jest w jego wierszach i tak inspiruje podczas uważnego, bezstronnego i wnikliwego czytania. I nas, czytelników, wzywa, by nie zatrzymywać się w pół drogi, szukać, myśleć, walczyć, dokładać wysiłków, aby nie zagubić się w wieczności… Petrykiwski Las
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
informowała o swoich realnych wydatkach wojskowych? Lepiej byłoby powiedzieć, że nie znamy wydatków wojskowych Chin. Jeśli PKB Chin jest gdzieś pięciokrotnie wyższe od PKB Moskowii, armia dwukrotnie, potencjał mobilizacyjny dziesięciokrotnie, to o jakim balansie sił między Chinami a Moskowią może być mowa? Do tego obszary Moskowii przylegające do terytorium Chin są przeważnie ekonomicznie depresyjne. Jak i czym je bronić? Choćby nie wiem jak chciała tego uniknąć Moskowia, ostatecznie jej los rozstrzygnie się właśnie na Wschodzie i raczej nie na jej korzyść. Czy współczesna Moskowia jest zagrożeniem dla Stanów Zjednoczonych? Bez wątpienia jest, i to nie tylko dla nich, ale i dla każdego kraju świata, który stanowi dla Moskowii jakikolwiek interes lub stanowi konkurencję. Ale czy Moskowia jest największym na świecie wyzwaniem dla Stanów Zjednoczonych? O tym nie przyjęło się mówić, ale największym wyzwaniem dla USA są bez wątpienia Chiny. To właśnie one mogą pozbawić Amerykę roli światowego lidera, zabierając jej prasę drukarską do światowych pieniędzy i pozostawiając ją samą z pozostałościami niegdyś kolosalnej własnej produkcji materialnej. W związku z tym zrozumiałe jest pragnienie Donalda Trumpa, by porozumieć się z Moskowią. Prawda, nie tylko amerykański prezydent, ale i większość czołowych zachodnich działaczy politycznych nie rozumie, że porozumieć się z Moskowią jest niemożliwe. To kraj, gdzie słowo tradycyjnie nie jest warte nic ani na poziomie działaczy państwowych, ani na poziomie przeciętnych obywateli. Jeśli do rozpadu Związku Radzieckiego Stany Zjednoczone próbowały go powstrzymać za pomocą Chin, to teraz jest sens spróbować powstrzymać Chiny za pomocą Moskowii. Ponieważ lekarstwo (Chiny) okazało się niebezpieczniejsze od choroby (Moskowii), to celowo jest zamienić je miejscami. Dlatego USA jednoznacznie nie są zainteresowane dalszym demontażem Moskowii na etnicznie jednorodne nowe niepodległe państwa. Ponadto zbyt wiele zasobów materialnych i politycznych zainwestowały w ten kraj w ciągu XX wieku, aby łatwo zgodzić się na jego polityczne bankructwo. Dodałbym jeszcze, że moim zdaniem dzisiaj właśnie Stany Zjednoczone są głównym gwarantem integralności terytorialnej i państwowej niepodległości Moskowii. Ułożenie stosunków z Kremlem nie jest odkryciem Donalda Trumpa. Poprzednia administracja Białego Domu występowała nie przeciwko Moskowii czy za jej demontażem, a przeciwko konkretnemu liderowi tego kraju i jego rządzącej elicie, u podstaw której leżą służby specjalne i struktury siłowe. Właśnie taka struktura władzy była charakterystyczna dla Ordy, z której wywodzi się Moskowia. Teraz, uważam, Moskowia po prostu powróciła do swojego naturalnego stanu.
Машинний переклад
„Razem uczynimy Amerykę znów wielką” — powiedział w swoim przemówieniu inauguracyjnym 45. prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki Donald Trump. To mocne i właściwe dla Ameryki słowa, to słowa nadziei dla ludzi całego świata, którzy wiążą ze światowym przywództwem tego państwa swoje nadzieje na lepsze życie i sprawiedliwszy świat. Zwycięstwo Stanów Zjednoczonych w zimnej wojnie i samo istnienie tego gospodarczego i politycznego supermocarstwa umożliwiły istnienie niepodległego państwa ukraińskiego już przez ćwierć wieku. My, jak nikt inny na świecie, jesteśmy zainteresowani, aby Ameryka nadal nikomu nie ustąpiła swojego przywództwa. Tym bardziej, że alternatywnych wariantów jest całkiem niewiele: Chiny — drugie pod względem wydatków wojskowych po Stanach Zjednoczonych, których nawet przy bardzo wielkich chęciach nie można nazwać państwem demokratycznym, oraz Moskwa — trzeci pod względem wydatków wojskowych kraj, który był postrachem całego cywilizowanego świata przez cały XX wiek i pozostaje nim nadal. Ale dlaczego Donald Trump odniósł możliwą wielkość Ameryki do przyszłości? Czyżby teraz Ameryka nie była już wielkim mocarstwem? Większość przeciętnych ludzi jest całkowicie przekonana, że Ameryka nie tylko była, ale i dzisiaj jest takim mocarstwem. Walerij SZEWEC Aby zrozumieć słowa Trumpa, porównajmy roczne produkty krajowe brutto (PKB), czyli ilość dóbr materialnych wytworzonych w ciągu roku, w Stanach Zjednoczonych i, na przykład, w Chinach. PKB USA w 2016 roku wyniósł 17 bilionów 419 miliardów dolarów (22,37% światowego PKB), a w Chinach tylko 10 bilionów 355 miliardów dolarów (13% światowego PKB). Wydaje się, że Ameryka nie ma powodów do wielkiego niepokoju. Ale spójrzmy na strukturę PKB w USA w 2016 roku: przemysł 15% PKB, rolnictwo — 1% PKB. W Chinach udział przemysłu w PKB jest w przybliżeniu trzykrotnie większy, a w rolnictwie dziewięciokrotnie większy od odpowiednich wskaźników w USA. Czyli już dzisiaj wartość wyprodukowanej produkcji przemysłowej Chin ponad półtora raza, a produkcji rolnej ponad pięciokrotnie przewyższa odpowiednie wskaźniki dla USA. Ale przewaga USA w porównaniu z Chinami w ogólnej objętości PKB jest również iluzoryczna. Rozważmy przykład. Koszt przejazdu w kijowskim metrze — 4 hrywny, w moskiewskim metrze 55 rubli, w londyńskim metrze na maksymalną odległość — 6 funtów. Wymieniwszy ruble na hrywny, otrzymamy 22 hrywny, co jest równoważne czterem i pół przejazdom metrem w Kijowie. Wymieniwszy funty na hrywny, otrzymamy 200 hrywien, albo 50 przejazdów metrem w Kijowie. Zatem ta sama usługa lub towar kosztuje różnie w różnych krajach. Dlatego po ogólnych wielkościach PKB jeszcze nie widać konkretnej objętości usług lub towarów, które tym liczbom odpowiadają. Bardziej obiektywnym wskaźnikiem działalności gospodarczej kraju jest nie PKB, a PKB (PPP) — to PKB przeliczony według parytetu siły nabywczej różnych walut względem dolara. Począwszy od 2014 roku, PKB (PPP) Chin zaczął przewyższać PKB (PPP) Stanów Zjednoczonych. Według danych MFW z 2014 roku PKB (PPP) Chin wyniósł 18 bilionów 228 miliardów dolarów, a USA tylko 17 bilionów 393 miliardy dolarów, w 2015 roku — 19 bilionów 696 miliardów i 18 bilionów 37 miliardów odpowiednio. Jeśli przeliczyć te wskaźniki na fizyczną objętość produkcji przemysłowej i rolnej, to przepaść między Chinami a USA zwiększy się jeszcze bardziej na korzyść Chin. Tak, prezydent Trump ma rację: Stany Zjednoczone dzisiaj nie są już przemysłowym liderem świata. Znowu głos dla Donalda Trumpa: „Amerykanie pragną dobrych szkół dla swoich dzieci, bezpiecznych dzielnic dla swoich rodzin i przyzwoitej pracy dla siebie. Ale dla zbyt wielkiej liczby naszych obywateli rzeczywistość wcale taka nie jest. W naszych miastach matki i dzieci wegetują w nędzy, rozrzucone po kraju fabryki przypominają nagrobki na cmentarzach, a system edukacji, chociaż przepełniony pieniędzmi, nie daje naszej młodzieży należytej wiedzy. Przestępczość, gangi, narkotyki zepsuły wiele żyć i ukradły naszemu krajowi wielki, niezrealizowany potencjał”. (Jakby to było powiedziane także o Ukrainie). I jeszcze: „Jedna po drugiej zamykały się fabryki i płynęły za ocean. I nikt nawet nie myślał o milionach amerykańskich robotników, po prostu o nich zapomniano. Nasza klasa średnia została zrujnowana, odebrano jej bogactwa i rozdano całemu światu”. (I to prawie o Ukrainie, prawda, że nasze zakłady i fabryki cięto na złom.) Czy ten obraz nie przypomina wam czegoś? Mnie przypomina. Wielki Kryzys początku lat trzydziestych. Moim zdaniem prawdziwą przyczyną tamtego kryzysu była fantastycznie szybka modernizacja (industrializacja) gospodarki Związku Radzieckiego. Wtedy amerykańskie fabryki również zdejmowano z fundamentów i wywożono do Związku Radzieckiego, wtedy również amerykańska klasa średnia skurczyła się do minimum i wielu wykwalifikowanych robotników, inżynierów, przedstawicieli twórczej inteligencji stało w kolejce po darmową zupę. Kto to zrobił? Ten, kto miał władzę w Ameryce, nie formalną władzę, związaną z wybieralnymi urzędami państwowymi, i nie fabrykanci, dla których ten kryzys miał katastrofalne skutki, a ci, którzy otrzymali władzę razem z pieniędzmi. Czy Donald Trump nazwał tych ludzi? Nazwał, ale dość niewyraźnie: „Zbyt długo niewielka garstka ludzi w stolicy napawała się laurami władzy, a naród za to płacił”. Nawet w Ameryce trudno nazywać rzeczy po imieniu. Po co została zapłacona taka cena? Po to, moim zdaniem, aby stworzyć na Wschodzie Europy uzbrojony po zęby ośrodek agresji, skierowany przeciwko Europie Zachodniej. I stworzyli. W momencie rozpoczęcia II wojny światowej ilość nowoczesnego uzbrojenia w Związku Radzieckim wielokrotnie przewyższała ilość uzbrojenia reszty świata. Dlaczego więc przebieg wojny był tak tragiczny dla Związku Radzieckiego? Liderzy kraju, którzy mieli tylko wykształcenie podstawowe, inaczej walczyć nie potrafili. Słowa hymnu partyjnego: „Kto był nikim, ten stanie się wszystkim” nie były tylko słowami. Wtedy cywilizowany świat drogo zapłacił za modernizację Związku Radzieckiego. Siły, które zmodernizowały i uzbroiły Związek Radziecki przed II wojną światową, jakieś trzydzieści lat po niej po raz drugi przeprowadziły tę samą akcję, ale już wobec Chin. Modernizacja Chin w zasadzie nie mogłaby się odbyć bez maksymalnego wsparcia właścicieli światowych pieniędzy, bez eksportu do Chin tych pieniędzy i nowoczesnych zachodnich technologii. Tym razem industrializacja Chin jakoby nie miała tak katastrofalnych skutków dla świata zachodniego. Po prostu tę gorączkę, która wstrząsała Europą i USA na początku lat trzydziestych, rozciągnięto na pół wieku. PKB USA i innych wiodących państw Zachodu przez cały ten czas jakoby rósł. Ale jak tylko zaczęła się modernizacja Chin w latach siedemdziesiątych ubiegłego stulecia, ten wzrost stał się symboliczny w granicach 1—2%. I czy był on w ogóle realny?
Ale ten rzekomy wzrost miał ukryć przed opinią publiczną ten prosty fakt, że realna produkcja w USA i niektórych krajach europejskich przez wszystkie te lata szybko malała. Amerykańskie i europejskie fabryki masowo przenosiły się do Chin. Na potwierdzenie znów słowa Donalda Trumpa: „Przez dziesięciolecia wzbogacaliśmy zagraniczny przemysł ze szkodą dla amerykańskiego. Wydawaliśmy biliony dolarów za oceanem, podczas gdy amerykańska infrastruktura podupadała. Czyniliśmy innych bogatymi, podczas gdy nasze własne bogactwo, siła i pewność siebie wyparowywały”. Dlaczego tak zrobiono? Jednym z wariantów odpowiedzi jest powstrzymanie Związku Radzieckiego, który po II wojnie światowej nie zmniejszył swojej agresywności, przenosząc ją na cały świat. Początkowo zmodernizowano Japonię, myślę, że w tym samym celu. Ale uparta niechęć Japonii do stawania się potęgą militarną Azji, prawdopodobnie zmusiła do rozważenia innych wariantów. Chinom, wydaje się, rola potęgi militarnej już nie tylko Azji, ale i całego świata, podoba się i szybko zwiększają swój potencjał militarny. Przy czym tempo wzrostu wydatków wojskowych nawet według oficjalnych danych znacznie przewyższa tempo wzrostu PKB. Chińska armia jest teraz najliczniejszą na świecie i dobrze wyposażoną. Formalnie wydatki wojskowe Chin są kilkakrotnie mniejsze od wydatków wojskowych Stanów Zjednoczonych, chociaż znacznie przewyższają rosyjskie, ale kiedy to jakikolwiek komunistyczny kraj świata po-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Czy stanowisko USA wpłynie na losy Moskowii? A czy stanowisko USA w 1991 roku wpłynęło na losy Ukrainy? Przecież 41. prezydent Stanów Zjednoczonych George Herbert Walker Bush w swoim wystąpieniu przed ukraińskim parlamentem w 1991 roku wzywał ukraińską elitę rządzącą i naród ukraiński, by nie zrywali z Moskowią, by nie ogłaszali niepodległości Ukrainy. Ale my czuliśmy swoją siłę i nie posłuchaliśmy rad. Ukraina stała się niepodległa i teraz to właśnie Stany Zjednoczone udzielają Ukrainie największego wsparcia gospodarczego, politycznego i wojskowego na tej drodze. Prawda, po zakończeniu I wojny światowej, kiedy kraje Ententy na czele z USA decydowały o losach powojennej Europy, a dokładniej na czele z amerykańskim prezydentem Woodrowem Wilsonem, i stworzyły szereg nowych niepodległych państw według zasady: jeden naród — jedno państwo, dla niepodległego państwa ukraińskiego nie znalazło się miejsce na politycznej mapie Europy. Myślę, że nie znalazłoby się miejsce także dla niepodległego państwa polskiego, ale Polacy zdołali obronić się w wojnie z Moskowią, a Ukraińcy — nie. Własna siła jest rozstrzygającym argumentem we wszystkich kolizjach politycznych, reszta zaś odgrywa jedynie rolę pomocniczą. Ukraina i Polska były gospodarczo i kulturowo najbardziej rozwiniętymi częściami Imperium Rosyjskiego. I wojna światowa zniszczyła imperia Niemieckie, Austro-Węgierskie i Osmańskie. Łatwo było postawić kropkę w istnieniu Imperium Rosyjskiego. W tym celu wystarczyło utworzyć takie niepodległe państwa jak Ukraina, Białoruś, nadać niepodległość narodom Kaukazu i Azji Środkowej. I na zawsze zapomnielibyśmy o imperium, które wraz z dojściem w nim do władzy bolszewików przekształciło się w imperium światowego zła, według określenia amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana, w przekleństwo ludzkości — to już moje słowa. Właśnie po to, by zachować gospodarczą potęgę tego imperium, zachowano mu jego gospodarcze serce — Ukrainę. Tak myślę. A żeby zrozumieć taki stosunek do zbolszewizowanego Imperium Rosyjskiego, przytoczę taki cytat nieprzeciętnego przedstawiciela kręgów biznesowych Ameryki i całkowicie typowego w swoich poglądach na Moskowię. „Szanowny Panie Prezydencie, sympatyzuję z radziecką formą rządów jako najbardziej odpowiednią dla narodu rosyjskiego” — z listu do prezydenta USA Woodrowa Wilsona z 17 października 1918 roku, czyli w przededniu powojennego urządzenia Europy, od Williama Lawrence'a Saundersa, prezesa korporacji „Ingersoll-Rand”, dyrektora korporacji „American International” i wiceprzewodniczącego zarządu Banku Rezerwy Federalnej w Nowym Jorku. Banku, bez którego industrializacja Związku Radzieckiego, moim zdaniem, byłaby niemożliwa. Drugą możliwością sprzyjania przeobrażeniu Związku Radzieckiego w normalne państwo byłby brak udziału świata zachodniego w industrializacji Związku Radzieckiego. Ta ostatnia byłaby niemożliwa w tych nieludzkich formach, w jakich się odbywała, bez wsparcia kapitału finansowego świata zachodniego, bez informacyjnej osłony Związku Radzieckiego przez zachodnie środki masowego przekazu (z wyjątkiem mediów Niemiec). W szczególności to właśnie zachodnie środki masowego przekazu ukrywały przed światową opinią publiczną prawdę o Hołodomorze na Ukrainie i masowym terrorze w całym Związku Radzieckim. Zauważę, że środki te nie są kontrolowane przez państwo w żadnym kraju świata zachodniego. I dlatego nie na państwa należy składać odpowiedzialność za taką politykę informacyjną. Industrializacja nie była jedynym wkładem w stworzenie wojskowej nadpotęgi — Związku Radzieckiego. Szeroko znany na świecie amerykański naukowiec Antony Sutton w swojej książce „National Suicide” przytacza dokument Departamentu Stanu USA pod numerem 800.51 W89 USSR/247. Dokument jest raportem ambasadora Josepha E. Daviesa z 17 stycznia 1939 roku o zakończeniu prac nad przygotowaniem tajnej umowy. W USA o istnieniu tajnego układu wiedziały tylko cztery osoby. Znaleziony przez Suttona dokument nigdy nie został sprostowany ani nawet poddany w wątpliwość. Ale żeby nie powstawały nawet najmniejsze wątpliwości, Sutton dostarcza czytelnikowi masę towarzyszących umów, począwszy od dokumentu Departamentu Stanu USA N 711.00111 — umowy podpisanej w marcu 1939 roku o udziale USA w budowie radzieckich okrętów podwodnych. Dalej przytacza nieskończone listy amerykańskich dostaw strategicznych do ZSRR. Tę listę przedwojennych amerykańskich dostaw strategicznych można porównać tylko z nieskończoną listą dostaw strategicznych w trakcie wojny. Nasuwa się przypuszczenie, że przedwojenny Związek Radziecki wyhodowały Stany Zjednoczone. Dlatego nie warto mieć nadziei, że USA dzisiaj świadomie zdradzą swoje dzieło. Ale warto być absolutnie pewnym, że nigdy nie zdradzą też swojego głównego sojusznika — zjednoczonej Europy. Jeśli będziemy dalej zmierzać do Europy, przy czym wcale niekoniecznie należeć do niej formalnie, to oni nie zdradzą także nas. Myślę, że nigdy nie pozwolą na przesuwanie granic tak zwanego „ruskiego miru” dalej na Zachód. Trzecią możliwością skończenia z krwawym bolszewickim imperium byłoby nieprzeszkadzanie Niemcom w zrobieniu tego samodzielnie w czasach II wojny światowej. Ciekawe, że ta wojna formalnie zaczęła się przez niechęć Francji i Anglii do pogodzenia się z okupacją Polski przez Niemcy, a zakończyła się przekazaniem Polski w sposób pokojowy do strefy wpływów Związku Radzieckiego. Czwartą możliwością przyspieszenia rozpadu Związku Radzieckiego mogłoby być nieudzielenie
Машинний переклад
Stanami Zjednoczonymi pomocy żywnościowej dla Związku Radzieckiego w postaci sprzedaży zboża po skrajnie niskich cenach. Przy czym działo się to również wtedy, gdy trwała wojna wietnamska, a Związek Radziecki był główną siłą sprawczą, która przeciwstawiała się USA w tej wojnie. Pamiętam te czasy, kiedy w Związku Radzieckim przy wypieku chleba do mąki pszennej zaczęto dodawać groch. Radzieckie rolnictwo w tamtym czasie całkowicie zbankrutowało i w Związku Radzieckim nie było już czym karmić własnego narodu. Tak więc w odniesieniu do Związku Radzieckiego ze strony Stanów Zjednoczonych stykamy się z systemowym podejściem, które nie jest związane z konkretną administracją w Białym Domu. Donald Trump w swoim przemówieniu powiedział: „Nikomu nie chcemy narzucać naszego stylu życia. Niech raczej nasz przykład stanie się dla wszystkich jaśniejącym latarnią. Zabłyśniemy jako gwiazda przewodnia i niech inni podążają za nami”. Doskonałe słowa prawicowego lidera prawicowej siły i w jakim kontraście pozostają one z działaniami innego lidera sąsiedniego państwa, który próbuje przesuwać granice „ruskiego miru” za pomocą czołgów i wyrzutni salwowych, a przy tym przysięga miłość do bratniego narodu. U Donalda Trumpa nie wybrzmiało żadne flirtowanie z mniejszościami etnicznymi Ameryki. Zamiast tego proste i pewne słowa: „Nieważne, jaki mamy kolor skóry, czarny czy biały, w naszych żyłach płynie taka sama czerwona krew patriotów. Wszyscy mamy te same wolności i szanujemy tę samą wielką flagę Ameryki. I kiedy rodzą się dzieci, czy w Detroit, czy w Nebrasce, patrzą na te same gwiazdy na niebie, marzą o tym samym. I w nich kipi życie tego samego najwyższego stwórcy”. A następne jego słowa mogłyby wybrzmieć także z ust naszego prezydenta, jako program jego działań, jako drogowskaz dla Ukrainy: „Będę walczył o Was każdym swoim oddechem i nigdy Was nie zawiodę. Ameryka (Ukraina) znów zacznie zwyciężać, przy czym tak, jak nigdy wcześniej. Odzyskamy miejsca pracy, odzyskamy nasze granice, odzyskamy nasze bogactwo i nasze marzenia. Zbudujemy nowe drogi, autostrady, mosty, lotniska, tunele i linie kolejowe przez cały nasz piękny kraj. Na nowo odbudujemy nasz kraj rękami Amerykanów (Ukraińców) i amerykańską (ukraińską) pracą”. „20 stycznia 2017 roku przejdzie do historii jako dzień, kiedy naród znów stanie się władcą naszego narodu. Dzisiaj przekazujemy władzę z Waszyngtonu Wam — narodowi”. Czy może taki prezydent zdradzić Ukrainę? Moja odpowiedź brzmi: nie, bo Moskwa nie zatrzyma się na granicach Ukrainy: ani na wschodnich, ani na zachodnich. A to już będzie Trzecia wojna światowa. Putin i Moskwa — to wojna, która nie ominie nikogo. Zakończenie. Początek na str. 1. W 1998 roku Stepana Wołkoweckiego prezydent Leonid Kuczma mianuje ambasadorem Ukrainy w Gruzji, a w 1999 roku ten sam Kuczma mianuje mnie ambasadorem Ukrainy w Polsce. Od dziecka znałem język polski, a mój przyjaciel Wołkowecki pilnie uczył się języka gruzińskiego. Rozmawiał po gruzińsku, o czym opowiadali mi moi przyjaciele gruzińscy pisarze, z którymi zawsze miałem kontakt. Nie dziwiłem się, Wołkowecki z natury był obdarzony wieloma talentami; fizyk, matematyk, pedagog, działacz społeczny, stał się wybitnym filologiem, nauczył się nie tylko gruzińskiego, ale i języka azerskiego, będąc ambasadorem Ukrainy w Tbilisi, a później w Baku. Skąd ta duchowa siła się brała, ten umysłowy wyczyn człowieka? Z ukraińskiego niepozornego, ale prawdziwego patriotyzmu. Dziesiątki ambasadorów Ukrainy z różnych państw przyjeżdżały na narady ambasadorów do Kijowa. Ich, z reguły rosyjskojęzyczne wystąpienia, słuchali Kuczma i Złenko, minister spraw zagranicznych Ukrainy, słuchali i milczeli. Nie milczał tylko Stepan Wołkowecki. Przerywał ukraińskim dyplomatom: „Kiedy wy wreszcie nauczycie się mówić językiem kraju, który reprezentujecie, kiedy nauczycie się rozmawiać także językiem kraju, w którym pracujecie?!”. Nie raz pytał, a ja na stojąco biłem mu brawo. Zawsze lubiłem i lubię teraz słuchać Wołkoweckiego. Stopczatiw i Wytwycia — wsie podkarpackie, moje huculskie, a jego bojkowskie, ale jest w wymowie naszych krewnych coś niepowtarzalnego, bliskiego, swojego. Ale w głosie Stepana jest coś tak przekonującego, ważnego, dla mnie nieosiągalnego — filozoficzny spokój. Do dziś żałuję, że jako ambasador Ukrainy w Warszawie nie zdołałem pojechać w gości do Wołkoweckiego do Tbilisi. A zapraszał mnie. Miał się czym pochwalić. Dzięki jego staraniom w Gruzji zaczęła działać ukraińska szkoła, zaczęła pracować Koordynacyjna Rada Ukraińców, która wydawała swoją gazetę. Obroty towarowe między Ukrainą a Gruzją wzrosły dziesięciokrotnie. Muzeum Łesi Ukrainki w Surami ożyło, a w Kutaisi uporządkowano miejsca, gdzie przebywała nasza wielka prorokini. Kiedy Wołkowecki pracował w randze ambasadora Ukrainy w Azerbejdżanie, dzięki jego aktywnej pomocy doszło do rozszerzenia współpracy gospodarczej między „państwem chleba i państwem ropy”. Zorganizował budowę pomnika T. Szewczenki w Baku, zapewnił wydzielenie działki ziemi pod budowę ambasady Ukrainy w Azerbejdżanie, aby usunąć istniejący dysparytet. Stepan Wołkowecki był i pozostaje jednym z najwybitniejszych polityków Ukrainy. Narodowy Komitet Obrony Ukrainy, którego był przewodniczącym na Frankiwszczyźnie za czasów „prezydenta” Janukowycza, działał aktywnie. Radziłem się go, jak działać, co robić w tamtych ciężkich czasach. A na początku Europejskiej Rewolucji zwróciłem się do Wołkoweckiego z prośbą o pomoc dla NKOU, by podnosić hasło „Precz z kremlowskim jarzmem!”, by wytrwać w walce przeciwko zdrajcy Janukowyczowi. Razem z Dmytrem Zacharukiem Wołkowecki teraz aktywnie wspiera „Ruch Ukrainy do NATO”. Dzięki niemu obecnie w każdej wsi na Frankiwszczyźnie działa „Proświta”, spadkobierczyni Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, które w swoim czasie tworzył. Stepan Wołkowecki dokładnie i głęboko analizuje nie tylko warunki, w jakich doszło do ogłoszenia Aktu niepodległości Ukrainy 24 sierpnia 1991 r., ale i przyczyny tego, dlaczego Ukraina do tej pory nie stała się ukraińską, a hybrydową konstrukcją. Mówi, że po ogłoszeniu niepodległości „wielu wydawało się, że państwo będzie budować się samo z siebie i wszyscy będą pracować na tę sprawę. Przy tym u nas, w Radzie Narodowej, nie było możliwości wtedy wymienić całego systemu władzy, uczynić niepodległość realną we wszystkich jej wymiarach. Pozostała, w istocie, okupacyjna administracja USRR. Problem systemu władzy państwowej i kadr, które ją sprawują, istnieje do dzisiaj. Właśnie dlatego jeszcze nie staliśmy się gospodarzami na swojej ziemi nawet po dwóch rewolucjach 2004 i 2014 roku, dopuszczając do władzy złodziejską, oligarchiczną wierchuszkę, z reguły nieukraińskiej kultury, która wykorzystuje Ukrainę jako źródło swojego wzbogacenia”. Stepanowi Wołkoweckiemu stuknęło siedemdziesiąt lat. Myśląc o nim, w pamięci przeżywając razem z nim niewielką w czasie, ale w znaczeniu genialną epokę wyjścia Ukrainy z niewolniczego, podmoskiewskiego stanu do swojego państwowego, europejskiego życia, składam mu, mojemu ziomkowi i współtowarzyszowi, wdzięczność za to, że gromadził i gromadzi wokół siebie mądrych, odważnych i pracowitych Ukraińców, dla których ponad wszystko jest europejska, soborowa, wolna Ukraina. Dmytro PAWŁYCZKO
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nie będzie, pustynia nigdy nie stanie się ogrodem. Ukraina się dokonała, choć jeszcze nie jest taka, o jakiej marzyli bojownicy, ale taka będzie. „Ołeksa Hirnyk ma znak pamięci na Górze Tarasowej, przyznano mu tytuł Bohatera Ukrainy. Wasyl Makuch również jest dla nas bohaterem. Ja, jako członek UWRK, chcę poinformować, że nasza organizacja występuje z inicjatywą – apelem do Administracji Prezydenta, aby Wasylowi Makuchowi przyznano tytuł Bohatera Ukrainy, i prosi „Związek Więźniów Politycznych”, „Memoriał”, „Proświtę” oraz inne organizacje patriotyczne o przyłączenie się do naszej inicjatywy” – powiedział Jewhen Hirnyk. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów i Inwalidów ATO Taras Tkalycz przyznał, że niewiele wiedział o Wasylu Makuchu przed tym wydarzeniem, dowiedział się dopiero z opowieści pana Jurija, jednak wiele słyszał od ojca o wydarzeniach z 1968 roku w Czechosłowacji. Jego ojciec był tam w składzie Witebskiej Dywizji Desantowej. Jeszcze wtedy w mieście Brno napisał wiersz, w którym z bólem przyznaje, że miejscowi nazywali ich okupantami: „Czy uwierzysz, mamo, że ja okupant, // Na ziemię tę wcześnie zszedł nasz desant… Ilu już poległo w tej stronie // Ludzi naszych, mamo, w przeklętej wojnie. // Moich przyjaciół wcześnie kula zabiera // Przyszliśmy nieproszeni z brzegów Dniepru…” „Jestem pewien – powiedział pan Taras – że gdyby jeszcze wtedy usłyszano te wiersze, doceniono iskrę pana Makucha, nie mielibyśmy teraz wojny w Donbasie, nie tracilibyśmy naszych patriotów na wschodzie Ukrainy. Bezkarność Moskowii do tego doprowadziła. Wtedy przemilczano, i teraz wielu milczy”. Przewodniczący Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej Inwalidów „Czarnobyl-Pomoc” Wiktor Tupiłko, który stworzył muzeum „Pochodnia” pod Donieckiem, gdzie znajdują się materiały zarówno o Wasylu Makuchu, jak i o Ołeksie Hirnyku, opowiedział: „Wasyl Makuch jest dla mnie człowiekiem, który zasługuje na osobny panteon sławy. Hryhorij Mentuch, który odprowadzał go w ostatnią drogę, kiedy szedł już z benzyną, powiedział: „Wasyl przewyższał nas wszystkich we wszystkim, nawet fizycznie. I gdyby teraz żył, byłby wielkim człowiekiem. A my nie bylibyśmy tacy mali”. Inny jego znajomy Iwan Humeniuk mówił: „Gdybym mógł, uwieczniłbym każdy krok Wasyla. To święty człowiek”. Jego żona wyznała: „Nigdy nie mówił mi o swojej działalności. Tym uratował i mnie, i nasze dzieci. Bo kiedy zaczęli przesłuchiwać jego krewnych, mnie nawet nie bili, tak jak zakatowali na śmierć jego siostrę, bo zrozumieli, że nic nie wiem. A kim on był, zrozumiałam po wielu latach, kiedy przyjechałam do jego rodzinnej wsi, dzięki pełnemu czci stosunkowi do mnie jego współmieszkańców”. Myślę, że Wasyl Makuch jest bohaterem nie tylko Ukrainy, ale i światowego formatu. A poszedł na ten czyn po to, żeby nikt więcej nie miał powodów do składania takich ofiar, żebyśmy żyli dobrze i szczęśliwie”. Wiec zakończył pieśniami o wolności zasłużony artysta Ukrainy Taras Kompaniczenko. Niestety, wśród mówców nie było żadnego przedstawiciela obecnej władzy, która najwyraźniej jeszcze nie doceniła czynu Wasyla Makucha. Społeczeństwo obywatelskie i tutaj, tak jak na wojnie, jest na przedzie. I to daje nadzieję, że zbudujemy taką Ukrainę, o jakiej marzył Wasyl Makuch i inni patrioci.
Машинний переклад
Nadia KYRIAN Zdjęcie Heorhija LUKIANCZUKA
Mityng poświęcony temu wydarzeniu rozpoczął jego siostrzeniec Jurij Makuch, który opowiedział o swoim krewnym. Wasyl Omelianowycz Makuch urodził się 14 listopada 1927 roku we wsi Kariw w rejonie sokalskim obwodu lwowskiego w rodzinie chłopskiej. Pod wpływem ojca oraz sąsiadów Mykoły i Petra Dużych (Petro to znany publicysta, redaktor czasopisma OUN „Idea i czyn”) w 1944 roku wstąpił w szeregi UPA, służył w wywiadzie wojskowym. 15.02.1946 roku w walce został ranny i schwytany przez NKWD. Skazany na 10 lat więzienia i 5 lat ograniczenia praw. Karę odbywał w łagrach Mordowii i Syberii. Byłym powstańcom po zwolnieniu zabroniono powrotu na Ukrainę Zachodnią. W. Makuch pojechał do Dniepropetrowska, gdzie mieszkała jego znajoma Lidia Zapara, odbudował jej chatę, ożenił się z nią. Pracował przy ciężkich robotach, ukończył szkołę wieczorową, wstąpił na wydział pedagogiczny uniwersytetu, ale wkrótce został skreślony z listy studentów z powodu karalności. Wasyla poruszało, że w kozackim kraju z jego córki Oli i syna Wołodymyra w przedszkolu i w szkole rówieśnicy drwią z powodu ich języka ukraińskiego. Jego samospalenie było krzykiem duszy. Kiedy oblał się benzyną i podpalił, biegnąc płonącą pochodnią przez Chreszczatyk, przerażeni przechodnie rozbiegali się. Nadpalone ciało milicjant ugasił swoim płaszczem. Jednak następnego dnia Wasyl zmarł w wyniku oparzeń. Na godzinę przed śmiercią odzyskał przytomność. „Osierociłeś dzieci” — powiedział lekarz. Makuch odpowiedział: „One jeszcze będą dumne z ojca. A obecnie wszyscy jesteśmy sierotami. Obecnie Ukraina jest sierotą…”. Decyzję o wykonaniu tej tablicy pamiątkowej — poinformował prowadzący — podjęto jeszcze w 2011 roku, jednak z powodu biurokratycznych i politycznych przeszkód zrealizowano to dopiero teraz. Tablicę, którą wykonał młody rzeźbiarz Wasyl Bilej, uroczyście odsłonili syn Wasyla Makucha Wołodymyr oraz ambasador Republiki Czeskiej na Ukrainie Radek Matula. Po tym tablicę poświęcono i wszyscy razem się pomodlili. „Ten jego ostatni czyn był krzykiem bólu za swój naród — powiedział ksiądz. — Ten krzyk rozbrzmiewa nie tylko w tamtych czasach, ale i dla nas. Niech dziesiątki milionów Ukraińców usłyszą ten głos, aby Pan rozpalił i nasze serca miłością do swojego narodu”. Syn Wasyla Makucha Wołodymyr podziękował organizatorom wydarzenia oraz wszystkim, którzy przyszli uczcić pamięć jego ojca, który „walczył do ostatka, aby Ukraina była niezależna i rozkwitała. Jestem dumny ze swojego ojca. Chciałbym, aby nasza młodzież, która patrzy na niego, kontynuowała jego dzieło na chwałę Ukrainy”. Szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Wołodymyr Wiatrowycz powiedział: „Po tym, jak stłumiono Ukraińską Powstańczą Armię, w latach 1965—66 doszło do masowych aresztowań kolejnego pokolenia bojowników — dysydentów. Wydawało się, że Ukraina została pokonana, że nad nią na zawsze zapanował ciemny mrok totalitarnego reżimu komunistycznego i wieczna cisza. Ten ciemny mrok nagle został przerwany właśnie w tym miejscu i przerwał go człowiek, który stał się pochodnią. Wybiegł z tej bramy z okrzykami „Niech żyje wolna Ukraina!” i „Precz z okupantami!”. Wasyl Makuch zginął, ale nie pozwolił zasnąć innym, pokazał, że walka trwa. Stał się przykładem dla wielu, i nie tylko Ukraińców. Po 10 latach w świętym miejscu w Kaniowie Ołeksa Hirnyk również spalił się w geście protestu przeciwko rusyfikacji, tak samo postąpił obywatel Czechosłowacji Jan Palach, podobne protesty były w Polsce, w krajach bałtyckich. Właśnie tacy ludzie przyczynili się do tego, że system komunistyczny upadł i na jego ruinach powstały niezależne państwa. Jestem bardzo zadowolony, że możemy tutaj, w Kijowie, czcić tego człowieka i że podobnych tablic pamiątkowych jest coraz więcej. W minionym roku Kijów pozbył się kilkuset pomników i tablic pamiątkowych związanych z reżimem komunistycznym. Na ich miejsce przychodzi pamięć o naszych bohaterach, których czyny mają inspirować przyszłe pokolenia. Kilka miesięcy temu wraz z przedstawicielami czeskiej ambasady odsłanialiśmy tablicę pamiątkową na bulwarze Vaclava Havla, człowieka, który stał się jednym z symboli walki z komunizmem. Niedawno odsłonięto tablicę pamiątkową Jewhenowi Konowalcewi, który stał się symbolem walki o niepodległość w latach 1917—1921. To dowód na to, że Ukraina się zmienia, że nigdy nie stanie się taka, jaką chciano ją uczynić w czasach radzieckich”. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Czeskiej w Kijowie Radek Matula poinformował, że Wasyl Makuch jest ofiarą reżimu komunistycznego, tak samo jak Jan Palach w Czechosłowacji. Władza komunistyczna zrobiła wszystko, aby tacy ludzie odeszli w niebyt. Jednak jej się to nie udało. Wasyl Makuch był, jest i pozostanie symbolem nieustępliwości, odwagi, duchowej i moralnej wyższości oraz nadziei. Jak Jan Palach, zdawał sobie sprawę z absolutnej wartości wolności dla naszego życia. Wasyl Makuch wierzył, że zapalony przez niego ogień obudzi świadomość ludzi zarówno na Ukrainie, jak i w Czechosłowacji, że ten ogień nie pozwoli im wyrzec się myśli o wolnym człowieku w wolnym kraju. Tak też się stało. Nawiasem mówiąc, pojawiła się informacja, że w Pradze czeska aktywistka Rita Kinzerova złożyła petycję w sprawie nadania imienia Wasyla Makucha jednej z praskich ulic. Lider ruchu społeczno-politycznego „Sprawiedliwość” Wałentyn Naływajczenko zaznaczył: „Widzimy dzisiaj płomień niezłomności, który został przekazany przez Wasyla Makucha następnym pokoleniom. Słowa „Za wolną Ukrainę” i „Precz z kolonizatorami”, z którymi zginął bohater, muszą rozbrzmiewać na Chreszczatyku nie jeden dzień i nie jeden rok, zarówno z Kijowa, jak i z Pragi. Właśnie przywracając pamięć o takich niezłomnych Ukraińcach, po raz kolejny potwierdzamy, że ukraiński ruch wyzwoleńczy, którego przedstawicielami byli i Roman Szuchewycz, i płonący powstaniec Rukomyszla, i płonący powstaniec na Chreszczatyku, a po tym płonący powstańcy i na Czerneczej Górze, i Polacy, i Czesi potwierdzali jedno: nie ukorzymy się, nie poddamy się, obronimy własną niepodległość. Walka z agresorem nie jest zakończona. Naszym zadaniem jest przekazać dzieciom wezwanie, by nie ulegały i wierzyły w zwycięstwo”. Siostrzenica Wasyla Makucha Jarosława Osmilowska opowiedziała, jak żegnała go w ostatnią drogę 3 listopada 1968 roku jako 18-letnia dziewczyna, o jego ówczesnym zaniepokojonym, zatroskanym stanie. „Wskoczył do wagonu w ostatniej chwili i dopóki było widać pociąg, machał nam ręką. Żegnał go jeszcze towarzysz dzieciństwa Hryhorij Mentuch. Wydaje mi się, że samospalenie Wasyla to afirmacja Ukrainy, zaprzeczenie tego, że nas nie ma, krzyk duszy, że byliśmy, jesteśmy i zawsze będziemy. Chciałabym, aby choć trochę tego ognia unosiło się tutaj, na Chreszczatyku, aby Bóg zaniósł go do Rady Najwyższej, żeby tam niejedna dusza drgnęła i pomyślała, że spalenie Wasyla Makucha było przededniem Rewolucji Godności. Tylko głęboko kochający patriota mógł zostawić wszystko: siostrę, tatę, małe dzieci, żonę — i pójść na tak desperacki krok. Chcę, aby ludzie przychodzili tutaj i oczyszczali się, aby myśleli, jak nam żyć godnie. Nikt nie uczyni Ukrainy lepszą, jeśli my sami nie wyciśniemy z siebie niewolnika, jeśli własnymi rękami nie będziemy tworzyć kraju jasnego, czystego, sprawiedliwego, bez korupcji. Tablicę pamiątkową ku czci 85-lecia Wasyla Makucha odsłoniliśmy w jego rodzinnej wsi Kariw z inicjatywy organizacji społecznej „Nasz Dom Sokalszczyzna”, której liderem jest Denys Wasylowycz Osmilowski, jego wnuk siostrzeńca. To było bardzo poruszające, a tutaj — jeszcze bardziej. Tutaj żadnej znajomej twarzy, ale wszyscy bliscy, u wszystkich w oczach płonie ogień wdzięczności. Ludzie są szczęśliwi, że odżywamy. Daj nam Boże nie zgasnąć, a płonąć ogniem zapału do zwycięstwa i stabilności na Ukrainie”. Przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Orysia Sokulska opowiedziała, że od 1975 roku mieszkała ponad 40 lat na Dniepropetrowszczyźnie. Imię Wasyla Makucha po raz pierwszy usłyszała od męża Iwana Sokulskiego, poety, więźnia politycznego. Tego imienia, dopóki Ukraina nie stała się niezależna, nie można było wymawiać. Prześladowano jego rodzinę. Pani Orysia przypomniała, że do przywrócenia pamięci o Wasylu Makuchu przyczynili się szef Dniepropetrowskiego Oddziału Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych Wasyl Siryj, poprzednicy — przewodniczący OT Jewhen Proniuk, Petro Franko. W 80. rocznicę urodzin Wasyla Makucha został on pośmiertnie odznaczony Orderem Krzyża Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Organizacja często przeprowadzała okrągłe stoły poświęcone bohaterowi. Członkowie organizacji obwodowej opiekują się jego grobem. „Wasyl Makuch to wzór niezłomności, męstwa. Obiecuję przed wspólnotą — powiedziała Orysia Sokulska — mam nadzieję, że władze lokalne mi pomogą, postawić na Dniepropetrowszczyźnie pomnik, który będzie budził Ukraińców do walki. W tym trudnym czasie musimy wspierać naszych żołnierzy na Donbasie, którzy składają swoje życie na ołtarzu Ukrainy, wspierać odzyskanie Krymu. Bądźmy niezwyciężeni”. Syn Bohatera Ukrainy Ołeksy Hirnyka Jewhen przyznał, że ma zaszczyt być na tej akcji. Po 10 latach wyczyn W. Makucha na Tarasowej Górze powtórzył Ołeksa Hirnyk. Obecnie o Ukrainę walczą tysiące na naszym froncie wschodnim. Za życia tych bohaterów Ukraina była czysto geograficznym pojęciem i wydawało się, że zupełnie zniknie z mapy świata. Wtedy Wasyl Makuch, Ołeksa Hirnyk byli jednymi z niewielu, którzy walczyli o państwo ukraińskie. Mówią, że ich głosy są jak głos wołającego na puszczy. Ale kiedy takich
W Kijowie na Chreszczatyku, na budynku 27-A, 26 stycznia odsłonięto tablicę pamiątkową Wasyla Makucha, który 5 listopada 1968 roku dokonał samospalenia w geście protestu przeciwko totalitarnemu reżimowi komunistycznemu oraz agresji ZSRR na Czechosłowację. Radek Matula i Wołodymyr Makuch odsłaniają tablicę pamiątkową
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Тетяна ВОВК, м. Снятин
Той січневий день для Снятина, що на Прикарпатті, запам’ятається як особливий день сучасної історії Покуття. У присутності снятинської громади на фронтальній стіні будівлі міської ратуші урочисто відкрили пам’ятний барельєф останньому Президентові України в екзилі Миколі Плав’юку. Пам’ятка створена на замовлення і кошти Снятинської міської ради, її творцем став коломийський скульптор Василь Андрушко. На барельєфі зображено образ великої людини, незабутнього Миколи Плав’юка, який тримає священну заповідь, якій був вірний до кінця своїх земних днів: “Все моє життя я працював і змагався за осягнення великої мети — вільної і незалежної Української держави”. На урочистостях були присутні керівництво і працівники апарату міської ради, члени громадської ради “Радник”, представники районної влади, братчики Снятинської станиці Братства ОУН-УПА, які прийшли з національними стягами, небайдужа громадськість. До присутніх звернулася секретар міської ради Марія Орищук, яка запросила до благословляючого слова та чину освячення барельєфа священнослужителів. Декан Снятинський УГКЦ отець-мітрат Теодор Оробець та ієрей УПЦ КП о. Микола Марусяк освятили пам’ятку та відправили поминальний молебень. Далі духівники звернулися до присутніх із промовами. Зокрема о. Теодор зазначив, що в юності
Дмитро ПОЖОДЖУК Фото з архіву автора
Б. Кушнір, як фаховий історик, розповідав про перших українських поселенців Івана Пилипівського (Пилипіва) і Василя Єленяка із прикарпатського села Небилів, які 7 вересня 1891 року на пароплаві “Орегон” перепливли Атлантичний океан і добралися до портового міста Квебек, а згодом і Монреаля. Саме відтоді і бере свій початок масова міграція українців Галичини, Поділля, Буковини, Закарпаття до Канади, хоч історики твердять, що в Північній Америці вони поселилися значно раніше. Як підкреслює Борис Кушнір, в армії Джорджа Вашингтона вже були солдати з українськими прізвищами: Петро Лолин, Іван Мох, Іван Оттаман… Безперечно, на українців за океаном не чекало розкішне життя. Там вони освоювали необжиті західні провінції Альберта, Саскачеван, Манітоба. Робота була тяжкою, але зате можна було отримати великий шмат землі — 160 арів лише за десять долярів. Серед таких переселенців до Канади були батьки мого співрозмовника М. П. Кушнір (1891—1966) та К.А.Кушнір (1895—1984), які приїхали туди ще 1913 року і прожили в Канаді десять років. Саме там і народився їхній син Борис — відомий нині історик. Власне і вони, втративши надію отримати землю в Україні, виїхали із села Станіславівки, добралися пішки до Китайгорода, де зафрахтували візника, який доставив їх до австрійського кордону біля Чорнокозинець. Відтак — Мельниця — Подільська — Берлін — Бремен. А далі — пароплавом до Канади. По суті, во-через блокування інформації комуністичною владою ми навіть не знали про те, що наш славний краянин, який народився у селі Русові, очолює Уряд України у вигнанні, як спадкоємність Української Народної Республіки. Також на урочистостях згадали про передачу М. Плав’юком державних клейнодів влади першому Президентові незалежної України Леоніду Кравчуку. Отець Микола сказав, що ставлення до вчинків людей буває різним. Хтось схвалює якісь вчинки ближнього свого, а хтось їх осуджує. Так само в суспільстві є різні думки щодо діяльності М. Плав’юка. Для когось він національний герой, визначна історична постать, а для когось… “Однак істинно лише Господь може надавати людині оцінку, бо він бачить, окрім вчинків, ще й внутрішній світ людини — її мотивацію і почуття, які нею керують”, — підкреслив у промові духівник. Мер Снятина Анатолій Шумко у своїй промові подякував “генераторові ідеї” встановлення пам’ятного знака, редакторові газети “Снятинська вежа” Володимиру Чипизі, автору барельєфа Василю Андрушку. Також А. Шумко висловив жаль, що рідний брат Президента, голова громадської ради Снятина Ярослав Плав’юк не дожив до цієї миті, про яку так мріяв. Племінник М. Плав’юка Олег Плав’юк подякував снятинцям, а на завершення урочистостей поет і громадський діяч, голова РО ВУТ “Просвіта”
Мирослав Попадюк прочитав свій вірш, присвячений першим відвідинам Миколою Плав’юком рідної України, вже звільненої від ворожої окупації. Отже, славна снятинська Ратуша збагатилася ще однією пам’яткою. З одного боку барельєф Герою України В’ячеславу Чорноволу, а з іншого — Президенту в екзилі Миколі Плав’юку. Обидва жили та боролися за національне визволення в різних умовах, навіть на різних континентах, але обоє любили Україну понад усе, прагнучи за життя побачити свою рідну державу вільною, сильною і процвітаючою. Давнє, хоч і невеличке, але славне своєю історією та людьми місто Снятин, воно подарувало Україні художника-академіка Василя Касіяна, громадськополітичного діяча та письменника Михайла Бажанського, легендарного героя УПА Василя Андрусяка… Унікальним є і покутське село Русів, яке розкинулося поміж вкритими лісом пагорбами. Русівчани впевнені, що вони козацького роду. З давніх переказів відомо, що дуже давно їхні пращури переселилися з берегів Дніпра-Славути. Русів подарував світові видатних діячів культури та борців за волю України. Серед них — геніального письменника-новеліста Василя Стефаника та незламного громадсько-політичного діяча Миколу Плав’юка. Його рідний брат Ярослав Плав’юк (теж світлої пам’яті) любив Україну, вивчав історію рідної землі. А ще в багатолітній розлуці думав і переживав за брата — останнього Президента УНР в екзилі. Вдумливо гортав сторінки книги Віктора Терена і Юрія Хорунжого “Микола Плав’юк. Україна — життя моє”. Автори відтворили процес передачі клейнодів українського уряду у вигнанні комуністам, які, фактично, залишилися при владі після здобуття державної незалежності. Всі ті закулісні торги й фарисейство Кравчука та його драбів, якими супроводжувався шляхетний чин М. Плав’юка. У серпні 2017 року відзначатимемо 25 років з того часу, як 22 серпня 1992 року президент УНР в екзилі (у вигнанні) Микола Плав’юк урочисто, у присутності Президента, Голови Верховної Ради і Прем’єр-міністра України склав повноваження Державного Центру (ДЦ) УНР і проголосив молоду державу правонаступницею УНР.
Цей момент яскраво показаний у документальному фільмі “Повернута самостійність”, який снятинці переглядали два роки тому, коли відзначали 90-літній ювілей від дня народження М. Плав’юка. Видатний українець із Покуття, коли летів із Америки в Україну, усвідомлював важливу місію передачі клейнодів уряду УНР, а разом з ними і власних повноважень президентові України Л. Кравчуку. Це був важливий крок. По-перше, як трактують історики нової доби, для легітимації переходу української влади часів УНР і Директорії до сучасної. По-друге, для визнання незалежної Української держави. Хоча, не секрет, багато хто із тим не погоджувався, мовляв, не в ті руки передали, передчасно це зробили, бо ще немає тої України, за яку боролися… Але Микола Васильович розумів, що після всенародно обраних парламенту і президента уряди в екзилі втрачають свою силу… Понад усе в житті наш краянин прагнув бути причетним до творення української незалежності. Так багато сил було покладено на її здобуття — ще зі шкільних років, коли вступив в ОУН, і тоді, коли обіймав перші посади в українських організаціях діаспори. Хоч хто б що казав, хоч які б людські суди-пересуди нині відбувалися, пам’ять про президента УНР в екзилі Миколу Плав’юка у краю Черемоша й Прута бережуть. Його подвижництво і служіння ідеї Української нації та Української Народної Республіки шануватимуть довіку.
садили медоносні софори японські, в яких ціле літо щебетали іволги. Борис Кушнір почав писати наукові розвідки, новели. Першим його критиком і поціновувачем і був мовознавець Петро Ткачук. Борис Кушнір читає студентам курси історичного краєзнавства, народознавства, фахової методики, створює оригінальний шкільний кабінет історії, засновує єдину в Україні студентську виставку саморобних об’ємних посібників з історії, розробляє ВНЗівські програми з історичного краєзнавства, факультативних занять, досліджує проблеми сучасного літопису села, родоводу, топонімії, друкує праці у збірниках і окремих виданнях, а серед них: “По рідному краю”, “Світанок стрічаємо в дорозі”, “Альбом з історії”, “Невторованими стежками”. Згодом вийшла з друку книжечка новел Бориса Кушніра під назвою “Світилося в хатині віконце”. Він активно брав участь у наукових конференціях різного рівня. Його любили і студенти, і викладачі. Немало його учнів і студентів стали сьогодні відомими людьми, справжніми патріотами України. А серед них Андрій Криськов — професор Тернопільського технічного університету імені Івана Пулюя. Радянська влада була б давно знищила пана Бориса. Та його завжди рятувало те, що він був учасником війни. Йому пощастило прожити довге життя, дочекатися вільної Української Держави, на олтар якої поклав усе своє життя. Сьогодні Борисові Кушніру, який проживає в Кам’янці- Подільському, добігає сотня літ, але він такий жвавий і енергійний, як і колись. Він щасливий, що живе на своїй, українській, Богом даній землі.
Z byłym starszym wykładowcą katedry historii Ukrainy Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Pedagogicznego, panem Borysem Kusznirem, miałem okazję poznać się na Międzynarodowej konferencji naukowej, poświęconej 100-leciu osadnictwa Ukraińców w Kanadzie. Oboje wygłaszaliśmy na konferencji referaty naukowe: ja w sekcji literatury, a pan Borys — w sekcji historii. Nawet nie mogłem przypuszczać, że ten czarnowłosy, w podeszłym wieku, podolanin urodził się w Kanadzie, dokąd kiedyś wyemigrowali jego rodzice. A gdy poznaliśmy się bliżej, to między nami zawiązała się ciekawa rozmowa. Przybyli do kraju 22 lata po Pyłypiwie i Jelenjaku. Początkowo był port Portland, a z czasem młode małżeństwo osiedliło się w Montrealu. Pracowali w fabryce. Ojciec Borysa lakierował kalosze, matka również pracowała w tym samym przedsiębiorstwie i szyła płaszcze. Wynagrodzenie było wysokie. Borys Kusznir wspomina: — Tata opowiadali, że przed piecem, od którego biło żarem, brali obiema rękami żelazny pręt, na który nawlekano 12 par kaloszy, zanurzali je w korycie z roztworem lakieru, a potem ostrożnie wsuwali do komory i tak całą zmianę. Przychodzili do domu wyczerpani, łamało w kościach. Apetyt przychodził dopiero po piwie lub porcji alkoholu. W Kanadzie rodzice Borysa aktywnie włączyli się w ukraińskie życie, odwiedzali ukraińską cerkiew, wspierali ukraińskie szkoły i prasę. Ukraińscy emigranci przywieźli z Ukrainy ukraińską pieśń i taniec, haft i pisankę, zwyczaje i tradycje, co dało im możliwość nie zagubić się w anglojęzycznym świecie. Kiedy na Ukrainie zaszły zmiany i ogłoszono władzę radziecką z kuszącymi hasłami: „Ziemia — chłopom! Fabryki i zakłady — robotnikom!”, to ukraińscy emigranci Kanady postanowili udzielić pomocy ukraińskiemu narodowi i zaczęli zbierać odzież, obuwie, materiał siewny i już w 1922 roku jedna z grup przybyła z Kanady na stację Myhajewe w obwodzie odeskim i osiedliła się w dawnej ekonomii ziemianina Kellera. A już rok później przyjechała tu z Kanady także rodzina pana Kusznira. Właśnie z tych dwóch grup Ukraińców z Kanady powstała znana Komuna Myhajewska, której wydzielono w użytkowanie 1637 hektarów ziemi. Ale rodzice Borysa Kusznira tęsknili za rodzinnymi stronami, więc przeprowadzili się z czasem do rodzinnej wsi Stanisławówka na Podolu, gdzie ciężko pracowali w kołchozie. Jednak i tutaj dostatku nie zaznali, bo to tylko były hasła „Ziemia — chłopom”. Również Borysowi przypadł cierniowy los. Poszedł na studia, chciał przedstawić prawdziwą historię Ukrainy. Zaczęła się II wojna światowa. Z wojny wrócił ciężko ranny, ale żywy. Ukończył wydział historyczny Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Nauczycielskiego, a następnie Winnickiego Instytutu Pedagogicznego. Rozpoczynał swoją biografię zawodową jako nauczyciel historii i geografii w szkołach Wiaziwca i Semenowa na Wołyniu, a później — we wsi Żwaniec koło Kamieńca Podolskiego. W 1965 roku Borys Kusznir zaczyna pracować jako laborant, z czasem — wykładowca, niedługo potem — starszy wykładowca i, wreszcie, zastępca dziekana na wydziale historycznym Kamieniecko-Podolskiego Instytutu Pedagogicznego, który obecnie nosi nazwę Kamieniecko-Podolski Uniwersytet Narodowy imienia Iwana Ohijenki. Pisał pracę naukową, marzył o obronie dysertacji. Ale gdzie tam. Całe życie prześladowali go kagebiści jako burżuazyjnego nacjonalistę. Nawet zapis w paszporcie, że urodził się w Montrealu, nie działał na korzyść Borysa Kusznira. Gromadził bibliotekę literatury krajoznawczej i historycznej, miał dobrego przyjaciela — kandydata nauk filologicznych Petra Tkaczuka, z którym założyli w Stanisławówce największą pasiekę. Wokół pasieki wy-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zaczęli odprawiać nabożeństwa po ukraińsku. A kiedy w 2015 roku wyszliśmy spod moskiewskiego zwierzchnictwa i staliśmy się bezdomni, wtedy proboszcz kościoła rzymskokatolickiego ks. Walery zaprosił nas do modlitwy w ich świątyni, dał nam schronienie, za co jesteśmy bardzo wdzięczni. A 19 grudnia 2016 r., w święto ku czci św. Mikołaja Cudotwórcy, wzruszyli nas powitaniem: „…modlimy się, radujemy się z wami, że rozpoczynacie budowę świątyni. Nie zapominajcie, jakie słowa wypowiedział król Dawid do swojego syna Salomona: „Pan wybrał ciebie, byś zbudował dom na świątynię… bądź silny i bądź odważny, i działaj, nie bój się i nie lękaj, bo Pan Bóg, Bóg mój, jest z tobą…” — takie przychylne słowa skierowali do nas nasi współmieszkańcy, a nawet podarowali nam kopertę z 1000 hrywien. Na zakończenie nabożeństwa nasze chórzystki pod dyrekcją matuszki Switłany Orłowskiej zadedykowały świąteczną pieśń „Mnohaja lita”. I co najważniejsze. Jego Eminencja Arcybiskup Winnicki i Bracławski Michał obejrzał plac, na którym położono już fundamenty pierwszej na terenie rejonu murowanokuryłowieckiego świątyni Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Tutaj powitali go przewodniczący rejonowej administracji państwowej Serhij Ładan, dziekan, proboszcz parafii w Murowanych Kuryłowcach ks. Serhij Orłowski, członkowie wspólnoty, aktywiści, wolontariusze — dziękowali za wspólną modlitwę, za przyzwolenie na wzniesienie świątyni. Władyka Michał pobłogosławił wzniesienie Bożej świątyni na chwałę niepodległej Ukrainy!
Машинний переклад
Maria MELNYK, członkini NSŻU, osiedle typu miejskiego Murowane Kuryłowce w obwodzie winnickim. Droga redakcjo „Słowa Proświty”! Dzielimy się z Wami wielką radością: w Murowanych Kuryłowcach nasza cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy już rok żyje i działa. Bądźcie łaskawi, wydrukujcie ten artykuł — niech nasi ludzie i wszyscy Ukraińcy się radują. Z życzliwością i wdzięcznością. Przed cerkiewką ludzie w podniosłym, podekscytowanym nastroju czekają na wizytę wysokiego gościa. Nadchodzi wiekopomna chwila. Przyjechał Jego Eminencja arcybiskup winnicki i bracławski Michał. Naprzeciw niemu wyszli uczniowie szkółki niedzielnej z opiekunką, matuszką Switłaną Orłowską. Jaskrawymi barwami zalśniły wyszywanki, wianki, wstążki. Delikatnymi, żywymi głosami w poetyckich wersach dzieci witały arcypasterza Michała. A w tych chwilach cerkiewka jest przepełniona. Nam ten ścisk jest jak balsam na duszę. W radości witamy się tylko spojrzeniem, uśmiechem — jakbyśmy porozmawiali o czymś tajemniczym. Z głębi duszy wypływa objawienie: wszyscy jesteśmy utalentowani, piękni, od sławnych wspólnych przodków. Oni nam zostawili swoje testamenty. Ta świętość nas spokrewnia, jednoczy. Nawet mały wkład — ikona, ręcznik, dywan, modlitwa, dar pieniężny — to wielki zaszczyt być częścią narodu. Nasza parafianka Natalia Bondarenko patrzy na ikonostas: tę ścianę z wstawionymi ikonami, która oddziela ołtarz od przedsionka, bezpłatnie wykonał jej syn Maksym i jego kolega Żenia Kowal. Dziekan rejonu, proboszcz parafii, ks. Serhij Orłowskyj podchodzi do władyki Michała, daje mu swój krzyż naprestolny — tym zaprasza do przewodniczenia Boskiej Liturgii. I wzniosła, uroczysta modlitwa brzmi po ukraińsku. Ojczyste słowo — jak własny dom, własna prawda. Z nim jesteśmy chronieni przed wrogiem, bezpieczni, gospodarze na swojej ziemi. Obca rosyjska jest nam wroga, straszy czarnoustym złorzeczeniem, wiarołomstwem, rozkazami zabijania, przelewania krwi. Jak nasi dziadowie i pradziadowie w latach 1941—1945 przerażali się niemieckiej, tak my dzisiaj lękamy się rosyjskiej. I bronimy ojczystej — naszej najpotężniejszej broni w walce z kremlowskim agresorem. A on ze wszystkich sił stara się, żeby z naszych rąk wytrącić ten miecz. Wie, że wtedy stalibyśmy się zupełnie bezsilni, jak biblijny Samson z obciętymi włosami. Mówił przecież Iwan Dziuba: „Pozbawić naród jego języka — to zabić naród”. Dzisiaj Patriarchat Moskiewski w podległych mu świątyniach Ukrainy za nic nie pozwala modlić się po ukraińsku; w naszym języku dziecięcą książeczkę do cerkwi — broń Boże, w żadnym wypadku! Nieustannie wmawia wiernym, że ukraiński nie jest kanoniczny (nie jest usankcjonowany, choć dobrze wiadomo, jak Moskwa w 1685 roku ukradła naszą kanoniczność). Ozdobą naszej cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy są dzieci. Bracia Daniił i Ołeksij Wudwudowie — ministranci. Wiedzą, co i jak w służbie Bożej. Starszy 13-letni Daniił Wudwud podczas liturgii czyta fragmenty Pisma Świętego. Świąteczne nabożeństwo pod przewodnictwem Jego Eminencji arcybiskupa zachwyciło prawosławnych. Matki niosą dzieciątka do eucharystii. Chyba i maluchy poczuły świętość tych chwil: nie marudziły, nie płakały. Ale najbardziej wszystkich rozczulił Wołodia Orłowskyj (syn naszego księdza, ma dwa i pół roczku). Wcześniej matka go podnosiła, by dokonać tego chrześcijańskiego obrzędu. A teraz chłopczyk samodzielnie złożył na piersi rączki i podszedł do świętego kielicha, aby przyjąć świętą komunię. Nabożeństwo się kończy, a ludzie wciąż podchodzą: spragnieni czekają na słowo Jego Eminencji arcybiskupa. Mówił z szacunkiem, wyrozumiale, nie krzywił duszą: „W 1991 roku Ukraina stała się niepodległa, ale straciliśmy możliwość stworzenia Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej pod omoforem Patriarchatu Kijowskiego. Zmarnowaliśmy czas. Rosja trzyma nas w swoich sieciach… Wasza wspólnota jest zorganizowana po Bożemu, sumiennie, zaradnie — to od razu zobaczyłem. Planujecie budować pierwszą w waszym rejonie świątynię — niech Pan pomoże — i nie ostatnią…”. Błogosławionymi Arcybiskupimi dyplomami władyka Michał nagrodził naszych mecenasów: Ołeha Kondratiuka, Wiktora Horę, Wiktorię Kondratiuk. A dzieci ze szkółki niedzielnej ucieszył podarunkami od świętego Mikołaja. Chłopcy i dziewczynki pod kierunkiem matuszki Switłany Orłowskiej ucieszyli obecnych pieśnią o świętym Cudotwórcy oraz odegrali sztukę o posłusznych i nieposłusznych dzieciach. Na nasze święto zawitał proboszcz rzymskokatolickiej parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy ks. Walerij z parafianami. Właśnie oni, nasi współmieszkańcy, stali się dla nas dobrym przykładem: od 1991 roku w swoich kościołach prowadzą nabożeństwa w państwowym języku ukraińskim. A my, Ukraińcy, wtedy jeszcze w cerkwi pod moskiewskim poddaństwem, nie mogliśmy, nie mieliśmy prawa słuchać i czytać Pisma Świętego, modlić się w ojczystym języku. Więc stało się nam wstyd, że cierpieliśmy takie bezsensy, słuchaliśmy kremlowskich zniewolicieli. I zrozumieliśmy, że zwracać się w modlitwie do Stwórcy nieba i ziemi, sławić Go obcym językiem — to bluźnierstwo, zniewaga. Dlatego wy- 19 grudnia 2016 roku w Murowanych Kuryłowcach Cerkiew Chrystusowa św. Mikołaja Cudotwórcy Patriarchatu Kijowskiego świętowała swoją pierwszą rocznicę od dnia założenia — a więc i pierwsze święto świątynne — po ludowemu odpust, święto na naszej ulicy. Poranek tej uroczystości okazał się pogodny, łagodny, uroczysty, otulał rześką świeżością zimowych zapachów.
Машинний переклад
Anatolij AŻAŻA, sekretarz zarządu ZOO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Ta — bez wątpienia — wielka sprawa bierze swój początek z innego niezwykle ważnego wydarzenia, do którego również znaczny wysiłek włożyło Zaporoskie Obwodowe Zjednoczenie Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i jego kierownik Ihor Artiuszenko, deputowany ludowy Ukrainy. W ubiegłym roku w sierpniu na Nowomykołajiwszczyźnie z inicjatywy „Proświty” uczczono naszego rodaka, bohatera walk wyzwoleńczych 1917—20 lat, generała Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Ołeksandra Wyszniwskiego. Właśnie wtedy zwrócili się do nas pracownicy biblioteki rejonowej dla dzieci z prośbą o pomoc w wydaniu zbioru utworów uczestników konkursu literackiego. Tak rozpoczęła się w wydawnictwie Zaporoskiego OZ „Proświty” długotrwała, ciekawa praca twórcza nad tekstami, ich redakcja literacka, dobór ilustracji, makieta okładki z wykorzystaniem autorskich rysunków dzieci, druk i składanie książeczki. „Dziecięca filozofia jest niewyczerpana, każde dziecko jest twórcą czegoś oryginalnego, pięknego, dobrego. Rodzi się i dorasta jako zadziwiające źródło fantazji, oryginalnej myśli, której dorośli w codzienności życia czasem nie zauważają, zapomniawszy, być może, swoje dzieciństwo. Zatem zadaniem naszego projektu — konkursu literackiego wśród czytelników bibliotek na napisanie utworu w gatunku bajki — było zaangażowanie uczniów do samodzielnego pisania bajki, nakierowanie ich na odzwierciedlenie piękna rodzinnego kraju, ludowej mądrości, miłości do ojczystego słowa. A także — na przejaw patriotyzmu, na szacunek do wartości rodzinnych, na własne spojrzenie na naszą niełatwą teraźniejszość” — mówi we wstępie do zbioru kierownik konkursu, kierowniczka biblioteki dziecięcej Olha Neczytajło. Końcowym, „technicznym” etapem projektu — wykonaniem książki — troski organizatorów konkursu się nie zakończyły. Przygotowano scenariusz prezentacji książki, zaproszono do scenicznej inscenizacji bajki uczestników kółka teatralnego, młodych śpiewaków i recytatorów. Włączono rejonowy Dom Dziecięcy Twórczości, miejscowe stowarzyszenie literackie, bardzo pomogli koledzy z biblioteki rejonowej dla dorosłych. A najbardziej, być może, zapamiętali uczestnicy tego święta książki — dorośli i uczniowie — występ poety Mykoły Biłokopytowa, który nie tylko pokazał mistrzowskie opanowanie dziecięcej — tak trudnej — publiczności. Zastępca przewodniczącego obwodowego zjednoczenia Narodowego Związku Pisarzy, poprowadził rozmowę o ważności takich konkursów literackich i rozpowszechnianiu doświadczenia wydawniczego. I już tego samego dnia, po zakończeniu prezentacji, pojechał z egzemplarzami książki do sąsiedniego rejonu… Zważając nie tylko na sukces projektu, ale i na bezwarunkową jego aktualność, postanowiono ogłosić wśród uczniów nowy konkurs literacki, rozszerzając jego warunki już także na uczniów szkół średnich. Wiosną oczekujemy nowych materiałów do wydawnictwa. Praca z bibliotekami, od tworzenia i rozpowszechniania których, właściwie, zaczęła prawie półtora wieku temu swoją działalność Ogólnoukraińska „Proświta”, nie ustaje. W zaporoskiej „Proświcie” wyszedł z druku zbiór bajek uczniów — czytelników bibliotek rejonu nowomykołajiwskiego. A później wysiłkami organizatorów konkursu literackiego z udziałem autorów utworów, a także przedstawicieli „Proświty” oraz NZPU, w Nowomykołajiwskiej szkole nr 1 odbyła się prezentacja książki.
Машинний переклад
Zoja DIDENKO, przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej „Proświty”
„Strażnicy ukraińskości” – taką nazwę nosi nowy projekt Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” na 2017 rok. Celem projektu jest utrwalanie idei narodowej poprzez gruntowne zapoznawanie się z życiem i działalnością wybitnych Ukraińców. Główną uwagę poświęcać się będzie roli jednostki w ukraińskiej historii i teraźniejszości. Uczestnikami projektu są uczniowie i nauczyciele placówek oświatowych miasta Chmielnickiego, studenci i wykładowcy uczelni wyższych, kursanci i oficerowie NAD-PSU im. Bohdana Chmielnickiego. Pierwsze spotkanie poświęcono Iwanowi Ohijenkowi (metropolicie Ilarionowi) w 135. rocznicę jego urodzin. Iwan Ohijenko – metropolita, działacz państwowy, uczony, tłumacz, poeta, filolog, historyk Kościoła, filozof, etnograf, pedagog, założyciel i pierwszy rektor Kamieniecko-Podolskiego Uniwersytetu Ukraińskiego. W świetlicy Domu Ludowego o nim opowiadali uczniowie klasy 9-B Ogólnokształcącej Szkoły nr 25 (SZOSz), która nosi imię tego Strażnika Ukraińskości. Łolita Jurczenko, Władysław Kowal, Mychajło Omelianczuk i inni ciekawie opowiedzieli o jego życiu i działalności. Poezje Iwana Ohijenki szczególnie wnikliwie czytali Wiktoria Rudiuk, Oksana Zawalniuk, Bohdan Burdelnyj.
Dyrektor szkoły Iwan Duszkewycz podkreślił znaczenie przekładu Biblii na język ukraiński dokonanego przez Metropolitę Ilariona. Zaskoczeniem dla uczniów, dyrektora szkoły i nauczycieli Natalii Kuszlak i Raisy Wewdiuk było spontaniczne odczytanie przez nich nieznanych aforyzmów i sentencji Ohijenki. Obecni zapoznali się z dziełami Iwana Ohijenka z zasobów czytelni Domu Ludowego: „Ratowanie Ukrainy”, „Ukrzyżowany Mazepa”, „Taras Szewczenko”, „Wiara i kultura” (wydanie kanadyjskie za życia autora) i inne. Uczestnicy zebrania otrzymali z Kijowa życzenia od znanego na świecie badacza twórczości Ohijenki, profesora Mykoły Tymoszyka, które odczytała odpowiedzialna sekretarz „Proświty” Natalia Sołodka. Szczególne zainteresowanie wzbudził prezent profesor Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Ohijenka Jewhenii Sochackiej — kaseta z żywym głosem Metropolity Ilariona (nagranie z 1958 r.). Imprezę zakończono projekcją tematycznego programu „Swoją Ukrainę miłujcie” z archiwum wideoteki Domu Ludowego „Proświty”. Strażnikowi ukraińskości Iwanowi Ohijence zostanie poświęcony program edukacyjny obwodowego radia „Podolski dzwon” z udziałem uczniów Szkoły Ogólnokształcącej I stopnia nr 25 im. Iwana Ohijenka.
Машинний переклад
Ukraińska przeszłość w obrazach Stanisława Antoniuka. W Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy otwarto wystawę indywidualną żytomierskiego artysty, członka NZAU Stanisława Antoniuka „Pamiętaj naszą przeszłość — bo bez niej nie będzie przyszłości”. W ekspozycji zaprezentowano dzieła twórcy, powstałe w ciągu ostatnich dziesięciu lat. W Ukraińskim Kryzysowym Centrum Medialnym odbyła się konferencja prasowa na temat: „Ministerstwo Kultury próbuje zlikwidować Centrum Kurbasa”, w której wzięli udział przedstawiciele Narodowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa. Przedstawiamy uwadze czytelników fragmenty ich wystąpień. Ołeksandr HERASYMOW, prawnik Centrum Kurbasa: — Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało zarządzenie, zgodnie z którym zmienia się status naszego centrum, a działalność naukowa zostaje zlikwidowana jako podstawowa. Ministerstwo Kultury chce, aby nasza instytucja stała się kulturalno-oświatową. Jednak Ministerstwo przekroczyło swoje uprawnienia, ponieważ zlikwidować instytucję można tylko za zgodą założyciela. W tym przypadku jest to Gabinet Ministrów Ukrainy, który takiej zgody nie wyraził. Ministerstwo proponuje nam, abyśmy sami zmienili swój status i w istocie szantażuje zespół. Jeśli nasza instytucja będzie kierować się Ustawą o kulturze, to nam będą wyznaczać kierownika. A obecnie wybiera go zespół. Takie zmiany pozwolą Ministerstwu mieć kontrolę nad Centrum, a potem je zlikwidować. W istocie jest to atak typu raider, aby przejąć kontrolę nad Centrum i pomieszczeniami. Ołeksandra CZAJKA, zastępca dyrektora Centrum: — Pod koniec lat 80. i na początku 90. ubiegłego wieku znani działacze teatralni Łeś Taniuk i Nelli Kornijenko, przywracając ukraińskiej historii imiona wybitnych postaci kultury narodowej, stworzyli międzynarodowe wirtualne centrum Łesia Kurbasa. Potem przy wsparciu działaczy politycznych, a w szczególności Wiaczesława Czornowoła, założyli Państwowe Centrum Kurbasa. Koncepcja Centrum bazowała na kurbasowskiej wizji aktora jako Rozumnego Arlekina, zatem Centrum miało zajmować się nauką. Starannie przestudiowaliśmy doświadczenia krajów Europy Zachodniej i sformowaliśmy innowacyjną strukturę badawczą, która przewiduje współdziałanie teorii ze scenicznym eksperymentem, dramaturgią, pokrewnymi sztukami w szerokim kontekście humanistycznym. Swego czasu działania ministra kultury z Partii Regionów Mychajła Kułyniaka wywołały ostrą krytykę w mediach ze strony Centrum, po czym finansowanie Centrum zaczęto ucinać, planowano przekazać pomieszczenia w inną formę własności. Ale po zmianie władzy ta tendencja nie zmieniła się i dzisiaj mamy okres kulminacyjny — nakazują nam dobrowolnie przejść w inny status. Dobrze rozumiemy, czym jest centrum kulturalno-oświatowe, to zapewnienie amatorskiej twórczości i wypoczynku. Neda NEŻDANA, kurator projektów dramaturgicznych Centrum: — Centrum Kurbasa to jedyna taka instytucja na Ukrainie. Paradoksalne, że próbują ją zniszczyć właśnie w roku jubileuszu Łesia Kurbasa. W naszym kraju istnieją tysiące amatorskich klubów. Po co likwidować jedyne centrum naukowe, aby stworzyć jeszcze jedną instytucję amatorską? I to problem nie tylko naszego Centrum, zachodzi proces deintelektualizacji kraju. Zniszczono program wsparcia współczesnej ukraińskiej dramy oraz tłumaczeń zagranicznej, natomiast żadnego analogicznego programu nie stworzono. W Europie dużą uwagę w branży teatralnej przywiązuje się do kwestii zachowania dziedzictwa narodowego, rozwoju i innowacji. A na Ukrainie wspierają teatr państwowy, który w istocie jest komercyjny. (Takiego czegoś nie ma nigdzie w Europie). Nasze Centrum przygotowało do druku „Antologię sztuki dziecięcej”. I państwo nie tylko nie wsparło jej wydania, ale nawet znalezione na ten cel środki grantowe od ponad roku są zablokowane przez państwo na naszym koncie. A w spektaklach dla dzieci propaguje się „russkij mir” — w Kijowie tak samo, jak w okupowanym Doniecku. Jeśli w sferze kina mamy pewne pozytywne przesunięcia, to ta reforma, która zachodzi w branży teatru, jest antyeuropejska. W Ministerstwie Kultury pragną nie współpracować z tysiącami wolnych artystów, a kierować setką dyrektorów teatrów z celami komercyjnymi. Podobne procesy już zaszły w putinowskiej Rosji. To problem nie tylko Centrum Kurbasa, a całej Ukrainy. Łarysa WENEDYKTOWA, pracownik naukowy Centrum: — Dzisiaj Centrum Łesia Kurbasa znajduje się w awangardzie współczesnej sztuki światowej. A sztuka współczesna jest bardzo bliska nauce. Naszą działalność naukowo-eksperymentalną Ministerstwo Kultury chce zastąpić kulturalno-oświatową. To, co robi Ministerstwo, to dziedziczenie metod Związku Radzieckiego, społeczeństwa totalitarnego. Każdy człowiek w takim społeczeństwie nie może podejmować decyzji. A decyzje za niego podejmuje patron. ...szych muzeów Ukrainy, a także prywatne kolekcje krajów bałtyckich, Francji, Niemiec, USA itp. „To pierwsza wystawa indywidualna artysty w Centralnym Domu Artysty NZAU. Jego dzieła są monumentalne, ciekawe. Wielokrotnie podkreślałem, że dla każdego artysty niezwykle ważne jest, aby miał swój swoisty autorski styl. Właśnie taki styl widzimy we wszystkich pracach Stanisława Antoniuka. Na każdej zbiorowej wystawie artystycznej widzowie przede wszystkim zwracają uwagę na jego płótna. Obecnie rozstrzyga się kwestia nadania S. Antoniukowi tytułu — Zasłużony Artysta Ukrainy. Dawno na niego zasłużył swoją pełną poświęcenia pracą” — zaznaczył dyrektor Dyrekcji Wystaw Ihor Wołoszuk. Na otwarciu wystawy wystąpili artyści, rodacy Stanisława Antoniuka, przedstawiciele muzeum sztuki z Kropywnyckiego oraz Kmitowskiego Muzeum Sztuk Pięknych, któremu pan Stanisław podarował wiele własnych prac. W swoich wystąpieniach zaznaczali, że w dziełach twórcy odzwierciedlone są tradycje kulturowe Żytomierszczyzny i całej Ukrainy. Płótna przyciągają swoją kolorystyką i sposobem odtwarzania. Prace malarskie naśladują najlepsze wzorce szkoły impresjonizmu. Poprosiliśmy pana Stanisława o krótkie opowiedzenie o swojej twórczości. „To już moja 82. wystawa indywidualna. W swoich pracach staram się przedstawić przeszłość narodu ukraińskiego, pokazać jego tradycje. Już dawno zbieram starodawne rzeczy. Wiele z nich można zobaczyć na moich płótnach. Mam nadzieję, że i w przyszłym roku w Centralnym Domu Artysty odbędzie się moja wystawa indywidualna. Pokażę na niej swoje martwe natury. Na 20-lecie katastrofy czarnobylskiej stworzyłem 20 portretów likwidatorów awarii na Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, a teraz pracuję nad dużym projektem, który chcę zakończyć do 80. rocznicy Zwycięstwa w II wojnie światowej. Ma to być 80 portretów weteranów tej wojny” — zaznaczył artysta.
Машинний переклад
Przyszły artysta urodził się w 1941 roku w Przemyślu. Malować zaczął w wieku piętnastu lat. „Pewnego razu w 1956 roku zobaczyłem na oknie u artysty Stepana Marunczaka kilka kartonów, na których były namalowane kwiaty, i zapragnąłem nauczyć się malować, a do tego farbami olejnymi. Wtedy zacząłem uczęszczać na kółko sztuk pięknych przy Domu Pionierów. Do dziś dziwi mnie, że w dalekim 1956 roku w prowincjonalnym miasteczku w kółku sztuk pięknych była możliwość malowania nie tylko anatomicznych gipsowych odlewów części twarzy, ale także „Ecorché” Houdona. Wtedy po raz pierwszy zobaczyłem książkę „Rembrandt”, a także martwe natury Chardina” — wspomina pan Stanisław. W 1961 roku artysta rozpoczął naukę w Kijowskiej Szkole Sztuki Stosowanej (obecnie Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania imienia Mychajła Bojczuka) na wydziale tkactwa artystycznego. Wśród jego nauczycieli byli artyści Ludmyła Żohol, Anatolij Janin, Wiktor Koczewski, Nina Han. Po służbie w wojsku pracował jako artysta-plastyk w różnych przedsiębiorstwach, potem jako starszy artysta biura estetyki przemysłowej zakładu „Chimwołokno”. Od 2000 roku Stanisław Antoniuk jest członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Artysta owocnie pracuje w gatunkach portretu, martwej natury, pejzażu. Mistrz preferuje realistyczny styl, wiele uwagi poświęca kolorowi, jego płótna wyróżniają się jasnością i emocjonalnością wykonania. Stanisław Antoniuk to jeden z czołowych artystów-realistów na Polesiu, który broni tradycji ukraińskiej sztuki pięknej i zachowuje niepowtarzalną indywidualność myślenia, przy tym zawsze podkreślając swoją przynależność do ukraińskiej kultury. Jego dzieła odznaczają się jasnością kolorów oraz ich harmonijnym połączeniem. Artysta jest wielokrotnym uczestnikiem wystaw obwodowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych, stałym uczestnikiem ogólnoukraińskich plenerów artystycznych. Dzieła malarskie S. Antoniuka zdobią zbiory najsłynniejszych. Obraz składa się z opowieści żołnierzy, którzy przeżyli w epicentrum działań wojennych w nowym terminalu lotniska w Doniecku, ratowali towarzyszy broni, zamykali oczy poległym braciom, przebywali w niewoli, a teraz żyją wśród nas. „Taki film jest bardzo potrzebny. Chłopaków trzeba znać i pamiętać. Oczywiście w 48 minutach nie mogliśmy i nie stawialiśmy sobie za cel pokazania wszystkich — bo to niemożliwe. Celem filmu jest informowanie o chłopakach, ponieważ wojna trwa i każdy bojownik ma prawo się wypowiedzieć” — zaznaczyła jedna z autorek filmu Anna Martynenko. Premiera „Wojowników ducha” odbyła się w stołecznym kinie „Lira”. Zaproszono na nią bohaterów filmu, cyborgów Anatolija Swyryda (pseudonim „Spartaniec”), który trafił do niewoli, ratując ciężko rannych towarzyszy broni, oraz Jurija Szkarubę („Stalker”), którego rozstrzeliwano we wrogiej niewoli, ale przeżył i wrócił do domu, a także innych żołnierzy, którzy przeżyli „kotły” i teraz pomagają przetrwać swoim towarzyszom broni. Obraz „Wojownicy ducha” zaprezentowano dokładnie dwa lata po wysadzeniu nowego terminalu lotniska w Doniecku. Wtedy zginęły dziesiątki obrońców. Oprócz stolicy pokaz filmu zorganizowano w dziesięciu miastach kraju. Ma go pokazać także jeden z ogólnoukraińskich kanałów telewizyjnych. Łącznie autorzy filmu stworzyli pięć obrazów z cyklu „Pseudonim „Zenit”, które nazywają obliczem frontu. W tym roku wszystkie te filmy mają trafić na szerokie ekrany. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Do ukraińskiej dystrybucji kinowej wszedł film dokumentalny „Wojownicy ducha”. Obraz opowiada o ostatnich pięciu dniach obrony lotniska w Doniecku. Autorzy obrazu Anna Martynenko i Tetiana Kułakowska nakręciły ten film za własne środki.
Машинний переклад
Eduard OWCHARENKO Zdjęcie z portali społecznościowych Projekt zbudowany jest na nowej interpretacji wierszy Tarasa Szewczenki we współczesnej muzyce. Praca nad tworzeniem piosenek trwała przez trzy lata, a sprawdzian na „wytrzymałość” przechodziły one przed różnymi audytoriami — od koncertów dla żołnierzy w strefie ATO po prezentacje programu w Anglii, na Litwie, w Niemczech i Kanadzie. W ubiegłym roku program zaprezentowano w Kramatorsku, Siewierodoniecku, Iwano-Frankiwsku, Lwowie, Łucku, Zaporożu, Tarnopolu, Charkowie, Odessie, Użhorodzie, Czerniowcach oraz Chmielnickim. W każdym mieście koncerty odbywały się z innymi orkiestrami, więc w projekt zaangażowano już ponad 1000 muzyków. Program składa się z trzynastu kompozycji, których autorką muzyki jest Łesia Telniuk. Światowej sławy Wałentyn Sylwestrow swoją kompozycję „Sadok wysznewyj…” podarował siostrom, a jej wykonanie wywołało owacje na sali. „Zakończył się rok obchodów jubileuszu Tarasa Szewczenki i zniknął on z afiszy teatralnych Kijowa. Dzisiaj utwory Szewczenki na Ukrainie mają mniejszą biografię sceniczną niż utwory, powiedzmy, Szekspira, to oczywiście nie jest naturalny stan rzeczy. Chciałem, aby Kobziarz znów powrócił na stołeczną scenę i zabrzmiał po współczesnemu. W ubiegłym roku w Iwano-Frankiwsku nasz teatr prowadził festiwal „Karpacka przestrzeń”. Właśnie wtedy ostatecznie uformował się zamysł przeprowadzenia takiego koncertu w Narodowej Operetce Ukrainy, która chętnie podejmuje się każdego ciekawego projektu muzycznego. To wspaniała szkoła dla naszej orkiestry i całego zespołu” — zaznaczył przed rozpoczęciem koncertu dyrektor artystyczny Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, ludowy artysta Ukrainy Bohdan Strutyński. „Ten program tworzono przez trzy lata, w tym czasie zmieniło się nasze państwo, zmieniliśmy się my. Mamy nadzieję, że podczas koncertu każdy widz odkryje swojego Szewczenkę, że ten projekt dotknie duszy i serca każdego obecnego na sali” — podkreśliła zasłużona artystka Ukrainy Łesia Telniuk. „Po raz pierwszy prezentujemy ten program w Kijowie i po raz pierwszy brzmi on na tak dużej scenie. To będzie koncert oczami kobiety. Powiedziałabym nawet oczami kobiety, która mogłaby go pokochać, być sojuszniczką, albo przyjaciółką, albo żoną. Moim zdaniem, na świecie to pierwsza kobieca interpretacja Szewczenki. Łesia jest kobietą-kompozytorem. I czytała Szewczenkę nie jako towarzysza broni, nie jako wojownika-ideowca, a mimo wszystko odczytywała jego zagadkę” — podkreśliła zasłużona artystka Ukrainy Hałyna Telniuk. Siostry przyznały również, że projekt „Nasz Szewczenko” nie jest hołdem dla mody. Po prostu dojrzały już do tego, aby zaśpiewać poezję Tarasa Szewczenki. Każda z zaprezentowanych piosenek ma swoją historię. Projekt rozpoczynał się od piosenki „Wse upowanije moje…”, która jest modlitwą do Dziewicy Marii. Zapewne trudno znaleźć człowieka, który choć raz w życiu nie powiedział „Panie, zmiłuj się”. Ta piosenka to modlitwa za tych, którzy żyją, i tych, których już nie ma razem z nami. Modlitwa za tych, którzy oddali swoje życie, abyśmy mogli żyć i kochać. Piosenka „I mertwym, i żywym…” powstała na 10 dni przed tym, jak 20 lutego 2014 roku na Majdanie zaczęto strzelać do pokojowych ludzi. Te słowa Szewczenki brzmią jak przeczucia na lata i dziesięciolecia. Trzeba tylko pamiętać, że zwyrodnialcy zawsze są i są gotowi strzelać. Prawdziwym odkryciem dla sióstr Telniuk stała się poezja Tarasa „Rosły ukupoczci…”. Szewczenko, choć nie miał rodziny, znał formułę ludzkiego szczęścia. Tę piosenkę wykonawczynie zadedykowały zakochanym. Swój wiersz „Postawlu chatu…” Szewczenko napisał niedługo przed śmiercią, po tym, jak zdradziła go kobieta, którą kochał. Ale pozostała mu wiara w miłość. Dość ciekawa jest historia piosenki „Sadok wysznewyj…”. Znany ukraiński kompozytor Wałentyn Sylwestrow napisał cykl chóralnych utworów kameralnych do słów Tarasa Szewczenki. Łesia i Hałyna były na koncercie Miejskiego Chóru Kameralnego „Kijów”, który wykonywał te utwory. Po koncercie rozmawiały z kompozytorem. Następnie pan Wałentyn podarował siostrom nuty do poezji „Sadok wysznewyj…”. Jak się okazało, swój utwór W. Sylwestrow zadedykował właśnie im. Podczas koncertu nie zabrakło też wielu niespodzianek. Jak wspomniały wykonawczynie, wychowywały się na piosenkach wybitnego ukraińskiego kompozytora Wołodymyra Iwasiuka. Dzięki swojemu tacie pokochały ukraińskie słowo. Ojciec kompozytora, Mychajło Iwasiuk, bardzo chciał, aby włączyły do swojego repertuaru utwory Wołodymyra. I tego wieczoru zabrzmiała piosenka „Ja pidu w daleki hory”. Wykonawczynie wspomniały też bardzo popularne w swoim czasie trio Marenyczów, wykonując piosenkę z ich repertuaru „Tysza nawkruhy” do słów i muzyki O. Bohaczuka. Żołnierzom, którzy bronią naszej wolności na wschodnich granicach Ukrainy, zadedykowały utwory „Wir meni” oraz „Powertajsia żywym”. A zwieńczeniem koncertu stała się piosenka do słów Oksany Zabużko „Riadok awtobiohrafiji”, która stała się symbolem nieśmiertelności ukraińskiego ducha. W Kijowskim Narodowym Akademickim Teatrze Operetki zaprezentowano projekt sióstr Telniuk „Nasz Szewczenko”, który odbył się przy akompaniamencie orkiestry symfonicznej teatru. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2017 PRENUMERATA—2017 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta" im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Łączny nakład w lutym — 15 600. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 11 hrywien 46 kopiejek. na pół roku na pół roku 65 hrywien 66 kopiejek.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny: Iryna Szewczuk
Dział pracy proświtiańskiej: Nadija Kyrjan
Dział kultury
Eduard Owczarenko
Dział korekty: Tetiana Szczerbak, Iryna Stelmach
Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Wołodymyr Żyhun
Redaktor internetowy: 279-39-55
Машинний переклад
Za prawdziwość informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад