Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №06 за 2022 рік

16 с. · 34 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

«Rozkujmosia, brataimosia» duchem ukraińskiej Wolności

Jerzy FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Niedawno w Kijowie i innych miastach odbyły się Marsze jedności za Ukrainę. Reakcja społeczeństwa na agresję Moskwy. Jednocześnie odpowiedź (Nie!) niektórym europejskim i rodzimym politykom w sprawie „federalizacji”, „irlandyzacji”, „finlandyzacji” Ukrainy. Państwo i Naród muszą wypracować trwałą odporność na „moskiewską zarazę” i rozwiązać dwa strategiczne zadania: 1) Ukrainizacja wszystkich segmentów działalności życiowej: polityki, armii, gospodarki, kultury, oświaty, nauki, Kościoła, sportu, przestrzeni informacyjnej; 2) Wejście do systemu zbiorowego bezpieczeństwa NATO, co jest obowiązkiem konstytucyjnym i pierwszorzędnym czynnikiem interesów narodowych. Innego wyjścia nam nie dano. W tym skupisku myśli i uczuć zarysowane są nasze zagrożenia, wyzwania, dążenia i cel narodowej samoafirmacji oraz postępu. A także nasze gorzkie lekcje. Nie brakuje nam sił i zrozumienia, by określić drogowskazy, zmierzanie ku którym musi dać narodowi budzącą nadzieję perspektywę. Choć, po prawdzie, ten niedobór odporności zawsze był obecny w myślach i czynach wielu tych, którzy przez ostatnie trzy dziesięciolecia zasiadali na władczych „apostolskich stolicach” (za P. Kulisza). Inaczej myślący przywódcy polityczni wnosili przeciwwagę dla światopoglądu, który nie mieścił się w logice ruchu ukraińskiego, będącego znacznie silniejszym od ograniczonych przewodników, którzy nie zdołali (nie chcieli) stać się polityczną ukraińskością. 110 lat temu D. Doncow, zwracając się do chorych na narodowy hermafrodytyzm, którzy nie dostrzegali różnicy między rosyjskim patriotyzmem a zdrowym ukraińskim nacjonalizmem, pisał: „Czas przestać być jednocześnie Ukraińcem i Rosjaninem”. Lecz ten pedikulozowy stan zarażenia moskwofilstwem rządzącej „ukraińskiej” warstwy nie opuścił Ukrainy nawet po zdobyciu przez nią Niepodległości. Ów złowieszczy wyrok imperialnego ideologa czasów carskich Struwego o konieczności „przyłączania (nas) do organu kultury rosyjskiej, języka rosyjskiego” nadal żył w głowach i sprawach części rodzimego świata polityki i inteligencji. Ten model „przyłączania” przejawiał się w różnych formach: od „łagodnej” rusyfikacji na Ukrainie, denacjonalizacji i asymilacji Ukraińców w Federacji Rosyjskiej, aż po Tuzlę; od całkowitego zakazu działalności ukraińskich organizacji i instytucji aż po wojnę przeciwko Ukrainie. Dla moskiewskich „zjednoczycieli” w realizowanej przez nich misji nie ma żadnej wieloznaczności. Dobrze wiedzą, że „jeden naród” to naród rosyjski, od którego wrogie siły sztucznie oddzieliły gałąź „Ukraińców”, i że spuścizna „ruska” to spuścizna rosyjska, podobnie jak Kijów i prawosławie. Jedynie naród rosyjski, ich zdaniem, jest „prawdziwy” i jest zobowiązany przeciwdziałać zamachom na „wspólne dziedzictwo”, sprowadzając Ukraińców z powrotem na łono „jednorodności”. Jednak jeśli ta ustalona praktyka postępowania moskwicinów była naturalnym stanem ich wielowiekowej „polityki”, to niedopuszczalne jest, by wrogie zamiary realizacji szatańskiej idei likwidacji ukraińskiej państwowości były aktywnie wspierane przez „naszych”. Co więcej, te niszczycielskie procesy objęły bynajmniej nie tylko obszary humanitarne. Od dyplomacji i gospodarki po sferę wojskową prowadzono działania ukierunkowane na zaspokajanie interesów Kremla. I gdyby, oddając (bez żadnych realnych gwarancji?!) broń jądrową Ukrainy, stalibyśmy się mądrzejsi i wreszcie zaczęli prowadzić politykę w interesie narodu ukraińskiego, umacniając bezpieczeństwo narodowe. Ba, nie! Wręcz przeciwnie. W sferach gospodarki narodowej, banków i finansów, organów ochrony prawa, telekomunikacji, życia kościelnego, oświaty, przestrzeni informacyjnej, Sił Zbrojnych i władzy zaczęły dominować moskwofilskie elementy i narracje. Jako przykład. „Reformy” Sił Zbrojnych Ukrainy (ZSU) przebiegały według ściśle zaplanowanego scenariusza rosyjskich służb specjalnych. Na terytorium obwodów ługańskiego i donieckiego zlikwidowano wszystkie jednostki bojowe (z wyjątkiem nielicznych pododdziałów na czas przeprowadzania EURO-2012). W latach 2010–2013 sprzedano 477 czołgów (skład bojowy niemieckiej Bundeswehry w 2015 r. liczył 225 czołgów, czyli dwa razy mniej!), 94 samoloty i bezzałogowe statki powietrzne oraz 145 helikopterów. Zakończenie na s. 2–3

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami – ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. W zeszłym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedział: Szweć Petro Wasylijowycz – 500 hrywien.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

niebezpieczeństwo ukrainizacji, europejskiego wyboru, wartości państwowości Ukrainy. Jednocześnie z Erefią działają „nasi” kolaboranci, zdrajcy i oligarchowie. Najważniejszy wskaźnik ich oceny jest na widoku. Kiedy dzisiaj przed Ukrainą stanęło realne zagrożenie ze strony Rosji, szereg krajów Zachodu udziela nam realnej pomocy wojskowej i finansowej, mobilizuje się ukraińskie społeczeństwo, to jak zachowują się oligarchowie? Władcy ziemi, złóż, banków, jachtów i frakcji parlamentarnych. Czyżby oddali choćby jakąś część miliardowych majątków, dorobionych się na odciskach ukraińskiego narodu, na obronę Ukrainy przed agresorem? Nie! Oni w czasie niebezpieczeństwa pospiesznie wraz ze swoim przychówkiem opuścili Ukrainę na czarterach, gdyż nigdy nie była ona dla nich ojczyzną. A ich kapitały już dawno zostały wywiezione do rajów podatkowych. Prawda, zostawiając tutaj swoje telezombie-skrzynki, nadal ogłupiają naród w okupowanej przez nich przestrzeni informacyjnej. Tego umownie „deficytowego” telebiznesu będą trzymać się do ostatka, bo dobrze znają jego przeznaczenie. Pospiesznie ewakuowali się też przedstawiciele Opozycyjnej Platformy – Za Życie – nosiciele idei „ruskiego miru”, miłośnicy putinizmu. I o tym trzeba pamiętać ani na chwilę. Ukraiński naród musi sprawić, aby ich „powrót” stawał się dla nich coraz bardziej piekielny. Nadchodzi odpowiedzialny czas, kiedy wreszcie trzeba pozbyć się na Ukrainie oligarchatu, kolaboracji, zdradziectwa i ukrainofobii. Właśnie to wewnętrzne zagrożenie warto omawiać politykom na różnych szczeblach. Bo bardzo przykro obserwować poszczególnych autoreklamujących się „patriotów”, którzy na wyścigi rzucili się bronić „tele-naszych” murawjowców przed sankcjami. Hej! Czyżby jeszcze do tej pory nie dotarło, że wobec tych wrogich teleprzemysłów sankcje należało zastosować znacznie wcześniej, jeszcze „poza wczoraj”. I tacy obrońcy powinni dbać nie o prywatne i wąskopartyjne interesy, a o realne zło, które zagraża interesom narodowym. Bądźmy świadomi, wszak głównym zadaniem obcego oligarchatu jest zastąpienie Idei Narodowej „chlebojedztwem”, bojąc się, że Ukraińcy, ceniąc najwyżej wolność, jednak przesiądą się pewnego razu z wołów na lokomotywy, a zamiast trembit wezmą strzelby (według Doncowa), żeby rozmowa ze zdziczałymi przybłędami-wyzyskiwaczami stała się bardziej zrozumiała. Ta pozycja musi formować ogólny front ukraińskiego oporu, dotykając kiedykolwiek, gdziekolwiek, jakiegokolwiek wrażliwego tematu narodowego – gospodarki, kultury, języka, Cerkwi, edukacji, armii, zagranicznego czy zniewolonego rodaka, władzy, która musi zawsze być ukrainocentryczna. Dlatego Ukraina, włącznie z okupowanymi terytoriami Donbasu i Krymem, musi być rozpatrywana przez nas tylko w kontekście, że to ukraińska ziemia, a Ukraińcy są jej gospodarzami. I wszystko, co tam się dzieje, jest przedmiotem bacznej ukraińskiej uwagi. Bo to, co utracone, będzie tylko wzmacniać wrogą potęgę. Trzeba nie dać wyschnąć żadnemu narodowemu źródłu. Kiedyś arcybiskup symferopolski i krymski Klemens, podniesiony do godności metropolity przez Zwierzchnika Prawosławnej Cerkwi Ukrainy

Машинний переклад

Закінчення статті ««Rozkujmosia, brataimosia» duchem ukraińskiej Wolności», с. 1

«Rozkujmy się, bratajmy się» duchem ukraińskiej Wolności

Dokończenie. Początek na str. 1. Oczywiście, w dzisiejszych warunkach pociechą jest za mało to, że w 2014 roku nie mieliśmy armii, a teraz ją stworzono. Nie wszyscy sprawcy tej i innych dywersji ukrywają się za granicą. Wielu „kretów” dostatnio i beztrosko do dziś wegetuje na Ukrainie, niektórzy z nich czasami przed nocą (Boże, przebacz) nawet mamroczą o czymś w telewizorach. Dobrze, że powoli (pod naciskiem opinii publicznej) tych narzędzi agresora ubywa. Za późno, ale sprawiedliwość jest przywracana i holding kanału telewizyjnego „nasz” (kremlowsko-cypryjskiego pomiotu) zakończył na mocy decyzji Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony swoją niszczycielską antypaństwową działalność. Gazeta „Słowo Proświty” miała rację, publikując w różnych formatach apele do władz i społeczeństwa w sprawie niedopuszczalności bezkarnego funkcjonowania informacyjno-kremlowskich tub propagandowych w stylu Goebbelsa, a także tamtejszych stałych bywalców-politykierów, którzy rozrzucili po całej Ukrainie bezsensowne billboardy w rodzaju „to nasza ziemia”. Jednak Naród powiedział inaczej. Nie, panowie (ra) (fa)nasiści. Wasza ziemia jest tam, gdzie marzą z pożółkłymi brodami bojarzy-moskale, którym gorliwie służycie. Dlatego przeprowadzone marsze jedności w Kijowie, Charkowie, Łucku i innych miastach świadczą nie o wąskopartyjnych czy osobistych interesach, a jedynie o patriotycznej postawie Ukraińców wobec odpierania agresora i piątej kolumny kolaborantów, którzy służąc putinistom, doszli do tak podłego stanu, że za zdradę „sami sobie dziękują”. A tacy jeszcze się nie wyczerpali. Oni kontynuują, będąc głaskani przez możnych, narzucać Ukraińcom obce „wartości”, nie zrywając z tym kompleksem idei, upodobań, celów, który obejmuje jedyne pojęcie – Moskiewszczyzna. W tamtym tygodniu dziennikarz W. Kipiani przypomniał, że za tak zwane „ustawy 16 stycznia” głosowali Bohaterowie Ukrainy – Bajsarow (głosował na „referendum za DRL”), Bobow, Bohusłajew, Bojko, Łytwyn, Łytwynow, Zwiagilski, Ryżenkow, Dejcz. Jeszcze pięciu stało się w 2014 roku rosyjskimi obywatelami w okupowanym Krymie. Niektórzy z nich tak i „odeszli” w zaświaty z paszportem Federacji Rosyjskiej i gwiazdą ukraińskiego „bohatera”. Oto w takiej światopoglądowej kaszy formuje się współczesny naród ukraiński. Rozmyte wartości, obce pozanarodowe ideały, oddanie temu, kto wiekami zniewalał ukraińskość. Na takim gruncie nie stworzyć jedności, ignorując kluczowe fundamenty żywotności narodu – narodowych bohaterów, język, wiarę, tradycję kulturową, pamięć narodową, pozwalając obcym w obcym języku „zwycięzców” pisać naszą historię. Bo co przygotowało jedność wielu cywilizowanych narodów? Język ojczysty, sztuka, nauka, edukacja, muzyka, pieśń, historia, heroizm sławnych przodków. Dlatego niegodnie i zbrodniczo jest wpuszczać w swoją suwerenną przestrzeń duchową „wartości” niszczące świadomość, tożsamość, państwowość. Dlaczego więc, wiedząc, że przez cztery stulecia Ukraińcy doświadczali narodowej zniewagi ze strony moskali, jak i to, że obecną główną strategią putinowskiej Rosji jest „promocja języka rosyjskiego za granicą i ochrona rosyjskojęzycznych”, pozwalamy „językowi” imperialistów swobodnie przechadzać się w suwerennej przestrzeni Ukrainy? Wyobrażam sobie (choćby na chwilę) podobną sytuację w Izraelu, Francji, Polsce. Poza granicami możliwości! A u nas – czego sobie życzysz? Warto uświadomić wszystkim zaangażowanym w politykę państwową (i nie tylko), że Federacja Rosyjska do 2025 roku planuje na ekspansję promocji języka rosyjskiego wydać do 7,5 mld rubli. Przypomnijmy, że jesienią 2021 roku w Mińsku przedstawiciele Azerbejdżanu, Białorusi, Kazachstanu, Kirgistanu, Mołdawii, Rosji, Turkmenistanu, Uzbekistanu wraz z „ruskomirowskimi” organizacjami próbowali sformułować plan-perspektywę tej ekspansji. Tym bardziej, że Kreml już zrealizował złowieszczy i agresywny model pod nazwą „Rosja zmuszona jest stanąć w obronie swoich obywateli” w Naddniestrzu, Abchazji, Krymie, Donbasie. Bo macki ordyńskiej ośmiornicy są tam, gdzie istnieją areale „rosyjskojęzycznych”. To nie jest problem humanitarny, bytowo-filologiczny czy lingwistyczny, a geopolityczna strategia Rosji, która polega na: rusyfikacji Ukraińców; zniszczeniu ukraińskiej Tożsamości; likwidacji naszej Państwowości. A dlatego bardzo (nie) dziwną podczas wojny jest postawa części inteligencji (moskwofilskiej) wobec problemu językowego. Nawet taki wytrawny ukraiński pisarz jak Kurkow oświadcza, najwyraźniej w zgodzie ze znanym „politykiem” Łożkinem, że „należy uznać ukraińską rosyjskojęzyczność za ukraińską „własność kulturową” i Kijów musi pracować nad stworzeniem rosyjskojęzyczności na Ukrainie”. Odnosi się wrażenie, że plaga putinowskiego sprośnego folkloru w stylu „Cierp, moja piękna”, używanego jako forma polityczno-dyplomatycznego chamstwa, dotyczy nie tylko porozumień mińskich, próbuje się ją przenieść wszędzie, we wszystkie pory ukraińskiego organizmu. Ale nam nie przystoi połykać tego, zadowalając ordyński ułus, słuchając kraczących, że sport, sztuka, albo całkiem świeży konkurs Eurowizji, to wszystko poza polityką. Dla takiego „jury” nie jest ważna historia działań wykonawcy, istotna jest tylko pieśń, która ma zostać odebrana przez Europejczyków. Taka światopoglądowa i profesjonalna „filozofia” łodygińskich egzaminatorów eurokonkursu obnażonego rapu. Ojej! Trochę nie tak. Bo etyka czynu nie jest mniej znacząca. Tak było zawsze. Przecież kiedyś Europa talentami Woltera, Byrona, Hugo, Gottschalla, Słowackiego, Liszta i wielu innych postawiła na najwyższym szczeblu Mazepę nie za jego wodzowskie wzloty, a za wzniosłość i szlachetność czynu. Ukrainę poznawano dzięki Mazepie. Francuz Vogué pisał, że we Francji nie było ani jednego ucznia, który nie znałby Mazepy. I kiedy mówiono o Ukrainie, to dźwięcznie odpowiadano: „A tak, Ukraina – to kraj Mazepy!”. Jestem daleki od porównań i tożsamości. Jednak nieprzyzwoicie i grzesznie jest bawić się w artystyczne zabawy, zaglądając w usta tym, u których czarne podniebienie. Bo po tym, jak otrzymaliśmy w niedzielę (13.02.22) eurozwyciężczynię, z jej „historią choroby” dotyczącą występów w okupowanym Krymie z naruszeniem prawa i moralności obywatelskiej, od razu nastąpiło zdewaluowanie i znieważenie wartościowych orientacji dla narodu. „Utalentowanie”, ale zdradziecko nijak nie wpisuje się w porządek dzienny obecnych tragicznych czasów wojny. Podobny kompromis sumienia nie będzie skłaniał naszej młodzieży do ciągnięcia (jak słonecznik do słońca) do tego wzorca, ponieważ odczuwalne jest handlowanie narodowymi wartościami Ukrainy. Takie epizody twórczości życiowej narodu nie są drugorzędne. Ponieważ tutaj, jak we wszystkich innych segmentach społecznych, odbywa się walka o ukraińskość, wojna. Dlatego nie można jednocześnie służyć prawdzie i mamonie, jak i ogłaszać oficjalnie, że nic szczególnego się nie dzieje, kiedy zamiast ukraińskich pieśni podkarmiają nas i ogłupiają (telewizja, radio, sieci społecznościowe, koncerty) prymitywem drugorzędnego „ruskiego” śpiewu. Szczególnie przykro, gdy nasze „gwiazdy” po zakończeniu kremlowskiej oligarchicznej imprezy odwiedzają Ukrainę, żeby „uszczęśliwić” naród. I tutaj żadnymi listkami figowymi tytułów, autorytatywnych uznań nie przykryć podłości ich własnej kolaboracji, zdrady. I niech tacy wiedzą, że wkraczając na zhańbioną drogę, bezkompromisowym „Mirotworcem” staje się dla nich teraz cały świadomy Naród Ukraiński. Bowiem, przeobraziwszy się, ci „ludowi” artyści eksportują nam stamtąd duchowy i językowy chłam, bezpośrednio i pośrednio pobłażając agresorowi, którego celem jest wieczne i niemożliwe do spełnienia widmo likwidacji ukraińskiej państwowości. Dlaczego tak jest, że na naszej ziemi nieustannie rozrasta się obcość, a my jesteśmy zmuszeni tylko się bronić, a nie rozwijać? Najwyraźniej dlatego, że środki produkcji, bogactwa naturalne, gospodarka, finanse znajdują się w większości w rękach tych, którzy świadomie wyobcowali się od ukraińskiej sprawy. Postrzeganie Ukrainy jako terytorium do uzyskiwania nadzwyczajnych zysków – to właśnie jest ich „narodowa” idea. Zatem nie liczmy na wsparcie, co więcej – nawet na współczucie. Przecież kiedy oligarcha zabija Człowieka, albo nawet cały Naród, to on nadal będzie odczuwał swoją obojętność, pychę i bezkarność. Tym bardziej dla oligarchatu zawsze obcymi były los człowieka, język ukraiński, kultura, historia. Zawłaszczywszy (niemal monopolistycznie) przestrzeń informacyjną, wykorzystywali problem językowy tylko po to, by odwrócić uwagę od głównego – stworzenia reżimu sprzyjania dla przywłaszczania zasobów, rozkradania bogactw narodowych, „przeładowania” korzystnej dla nich władzy, redystrybucji własności. Aby zrozumieć przyczynowość trudności w utrwalaniu języka ukraińskiego jako ochrony naszej państwowości, logika problemu jest widoczna. Dominacja tych czy innych użytkowników języka zawsze będzie zależeć także od takich czynników, na które zwraca się niewystarczającą uwagę. Kto posiada i dysponuje zasobami, własnością, finansami; do kogo należy władza i kto zarządza państwem oraz terytoriami; jakiej tożsamości i mentalności są ci ludzie? Te słowa-pytania muszą brzmieć refrenem tak długo, dopóki na Ukrainie będzie utrzymywać się oligarchiczna antyukraińskość. Bez wątpienia polityczno-finansowa oligarchia będzie próbowała nadal zaganiać Ukraińców w płaszczyzny etniczno-folklorystyczne czy kulturowo-lingwistyczne, odwracając ich uwagę od istotnych strategii politycznych, gospodarczych i bezpieczeństwa, dobrze uświadamiając sobie źródła własnego dobrobytu i bezpieczeństwa. Bo czyja władza – tego i wiara, czyja owca – tego i wełna. Właśnie w tym czynniku kryje się przyczyna istnienia prawdziwej lub deklarowanej suwerenności narodowej. Nikt zgodnie z zasadami etykiety nie będzie zaglądał do cudzego „łóżka”, podsłuchując kuchenne rozmowy. Ale warto mówić publicznie o czymś innym. Wśród 30 najbogatszych ludzi (nuworyszy) Ukrainy według listy Forbesa z 2021 roku nie ma ani jednego oligarchy, który na poziomie domowym czy w środowisku zawodowym używałby ukraińskiego języka państwowego. Tylko jeden z trzech dziesiątek uczęszcza do Prawosławnej Ukraińskiej Cerkwi. Drobnostki? Wcale nie. Przecież w obecnym czasie realnymi i ostatecznymi beneficjentami Ukrainy jest, niestety, nie Naród Ukraiński, a „ukraiński” oligarcha, który dawno przyswoił sobie aksjomat przetrwania. Rozumiejąc, że utrwalenie i pełna hegemonia języka ukraińskiego, jakościowa zmiana świadomości narodowej staje się zagrożeniem dla ich niezasłużonych przywilejów politycznych, finansowo-gospodarczych i uniemożliwia dalsze sprawowanie władzy. Bo język państwowy jest w stanie uczynić Ukrainę ukraińską, stając się kluczowym mechanizmem dla ustanowienia gospodarki społeczno-rynkowej i bardziej sprawiedliwego społeczeństwa. Ten temat jest również znaczącym składnikiem bezpieczeństwa narodowego, ponieważ właśnie język rosyjski, cerkiew moskiewska na Ukrainie są nosicielami „prawa” Moskali do terytoriów ukraińskich zgodnie ze strategią Kremla, w szczególności wojskową, dotyczącą „ochrony rosyjskojęzycznych”. Dlatego Federacja Rosyjska wkłada ogromne zasoby w „ochronę języka rosyjskiego i cerkwi moskiewskiej”, uświadamiając sobie dla siebie

Машинний переклад

Aby pokonać wroga, trzeba go znać Wołodymyr Ohryzko. Rozpad Rosji: zagrożenie czy szansa?

Epifaniuszem, zaznaczył: „O krymskich Tatarach mówi się wiele, a o Ukraińcach Krymu nie mówi nikt. I mnie to nie po prostu dziwi, mnie to obraża. Bo takie uczucie, że nas (Ukraińców) po prostu wykreślono z mapy Krymu”. Musimy być świadomi tego, że tylko integracja ukraińskiego i krymskotatarskiego składników zapewni powrót Krymu w rodzinne łono Ojczyzny. Gorzkie, wszak według spisu 2001 r. Ukraińców naliczano 492,2 tys. W 1939 roku naliczano ich 558,5 tys. Ale kiedy w 1944 roku z półwyspu zostało siłą wysiedlonych 200 tys. Ukraińców (o tym etnobójstwie z jakiegoś powodu nie piszą i na platformach ONZ, w Hadze i Kijowie nie rozpatrują), jak i 191 tys. Tatarów, wtedy Rosjan (przywiezionych) stało się więcej. Wszak wiadomo, że turecki historyk E. Czelebi jeszcze w 1666 roku, opierając się na danych spisu ludności Krymu, twierdził o 1127 tys. zamieszkujących, z których – 920 tys. to Ukraińcy, 180 tys. – Tatarzy. Mieszkało tam także ponad 20 tys. Greków, Niemców, Karaimów, Żydów, Ormian i ani jednego osiedla przodków „rosyjskiej sławy”. Bo oni wtedy nawet za horyzontem nie byli widoczni, a Ukraińcy żyli tam od czasów Rusi Tmutarakańskiej. Żal, kiedy nasi dyplomaci, politycy, mężowie stanu, wysłuchując bezsensownych oświadczeń o „mieście rosyjskiej sławy” i o „wiecznie rosyjskim Krymie”, nie przypominają światu prawdziwości historii. Ależ gdzie podziało się obecne półmilionowe ukraiństwo? Wiadomo, że Ukraińcy agresywnie asymilowali się i rozpuszczali wśród „innych” (rosyjskojęzycznych). Bo czego można było oczekiwać, kiedy nawet w okresie niepodległości ukraińskie szkoły, edukacja, Cerkiew, gazety, czasopisma, telewizja nie były wspierane ani przez organy samorządowe, ani przez władzę państwową Centrum. Czy mogła wychowywać się młodzież w państwowotwórczej niszy socjokulturowej, kiedy z 600 szkół na Krymie funkcjonowało tylko 7 ukraińskojęzycznych (?!) oraz wydawana była w niewielkim nakładzie jedna gazeta Proświty „Krymska Switłycia”? Obecnie sytuacja jest tam taka, o jakiej pisał kiedyś I. Franko, że cały nakład prosto z drukarni powlókłby do prokuratury. Oczywiście, takie środowisko wypełniało się niechybnie ideami „ruskiego miru”. A czy nie dziwną jest sytuacja, kiedy przez wszystkie lata Niepodległości do Rady Najwyższej Ukrainy tak i nie został wybrany żaden prawdziwy ukraińskojęzyczny deputowany? W czasie okupacji doszło do pełnego oczyszczenia z ukraińskości: zamknięto ukraińskie szkoły, teatr, media (których i tak tam nie było), nie ma ukraińskiej książki. Jednak ukraińskie życie mimo wszystko pulsuje. Tam kontynuuje modlitwę i walkę Prawosławna Cerkiew Ukrainy, która potrzebuje pomocy z Wielkiej Ukrainy. Bo nie godzi się zostawiać sam na sam z okupantem naszych parafian na czele z metropolitą Kłymentem, których prześladują w Symferopolu, Eupatorii, Pierwomajsku, Rozdolnem, Białogorsku, Perewalnem… Jednocześnie całkowicie bezkarnymi (ze strony Kijowa) pozostają tamtejsi cerkiewni dostojnicy, którzy podlegają Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej, współpracując z wojskiem agresora, święcąc ich broń, biorąc udział w „duchowo-patriotycznym” wychowaniu, skierowanym przeciwko Ukrainie. Dopóki ukraińska Cerkiew samodzielnie walczy o swoje przetrwanie, „ukraiński” wielki biznes mimo wszystko otrzymał preferencje (od ukraińskiej władzy) od razu po okupacji. Bo dla kogo przyjmowano ustawę o wolnej strefie ekonomicznej? Dla siebie i pod siebie. Wszak wielkie ukraińskie firmy „Epicentr”, „Fokstrot”, „Silpo”, ATB, „Eldorado” (jak i sewastopolskie zakłady) kontynuowały współpracę z okupantami, zmieniając jedynie nazwy znaków towarowych na takie jak „Nowacentr”, „PUD” i inne. Dlatego nie warto stosować polityki podwójnych standardów wobec tych, którzy przyjaźnią się z agresorem. Bo nie tylko śpiewak i na dudzie gra, ale i kupiec w jednakowej odpowiedzi przed Ukrainą. Prawdą i krwią się nie handluje. Czynić nakazano jedynie w interesach ukraińskiej sprawy, a nie ukraińskiej strawy. Świat jest obecnie w takim stanie, w jakim nie przebywał od czasów zakończenia II wojny światowej. Nuklearna Erefia, wymachując bronią, przekształciła się w realne zagrożenie dla Europy i świata, ale przede wszystkim dla Ukrainy. I to niebezpieczeństwo nie ma ani końca, ani brzegu. Żyć z tym na długo. Co należy i można przeciwstawić tej szalonej polityce agonizującego niedoimperium? Solidarność światowej wspólnoty. Prawda, nie taką, która prezentowana jest obecnie, kiedy dyplomaci, wojskowi (i nie tylko) ponad czterdziestu krajów pospiesznie opuszczają Ukrainę. Musimy cenić to i tych, którzy obecnie przeciwstawiają się agresorowi i udzielają pomocy (włącznie z bronią) Ukrainie, którzy wspierają nasze euroatlantyckie dążenia. Jednocześnie należy rozeznać się w naszych szeregach, bo nam bronić i ochraniać Wolność i Niepodległość. Wszystkie słowa i działania muszą być kierowane tylko dla tej misji. Dlatego też niebezpiecznymi są dosyć kontrowersyjne oświadczenia naszych poszczególnych dyplomatów, w szczególności ambasadora Ukrainy w Wielkiej Brytanii W. Prystajki odnośnie możliwości rezygnacji Ukrainy z członkostwa w NATO. Bo na tle zagrażającej sytuacji, „dosładzanej” zbrodniczymi oświadczeniami żyrynowskich, tołstych, kadyrowów o pełnym przyłączeniu Ukrainy do Rosji, jako guberni, północnoatlantyckie bezpieczeństwo zbiorowe staje się jak nigdy potrzebne. U nas wspólne z Europą wartości. One nie narodziły się i nie rodzą się w głowach obecnych polityków (jak ci sobie to wymyślili), ponieważ je dawno nakreślili T. Szewczenko, I. Franko. Szewczenkowska filozofia bytu narodu ukraińskiego już wtedy ściśle splatała się z ideałami wielu europejskich oświeceniowców (Szafarzyk, Hanka, Mickiewicz, Mazzini, Petőfi…). Tak się złożyło, że kiedy został napisany „Kobziarz”, w tym samym roku (1845) wybitny Słowak J. Kollár dokonał trzeciej redakcji poematu „Córka Sławy” (622 sonety), który stał się w Czechach najwybitniejszym dziełem narodowo-patriotycznym. Co łączyło tych obydwu wielkich narodowych Budzicieli? Duch Wolności! I dzisiaj Szewczenkowe Ideały Wolności, Jego Słowo są naszą najniezawodniejszą bronią. Ukraińcy, „rozkuwajcie się, bratajcie się!” Właśnie w tym jednoczeniu znajdziemy swoją Prawdę, Siłę, Zwycięstwo! Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Serhij BORSZCZEWSKIJ, pisarz, dyplomata, ekspert Centrum badania Rosji Setki, nawet tysiące polityków, dyplomatów, politologów, dziennikarzy, a i miliony obywateli w różnych krajach świata zaniepokoiły się Rosją. Przy tym większość z większym lub mniejszym sukcesem próbuje odgadnąć, jakim będzie następny krok Putina. A ten, z czekistowskim przyzwyczajeniem, pragnie być niespodziewany, nieprzewidywalny. Właściwie, to i nietrudno z jednego prostego powodu: cywilizowany świat stosuje wobec Putina i Rosji kryteria demokratycznego społeczeństwa, a one przecież wcale takie nie są. Czy możliwy jest Putin, powiedzmy, w Szwajcarii czy Norwegii? Oczywiście, nie. I przede wszystkim dlatego, że Szwajcaria i Norwegia – to nie Rosja. Przypomnijmy, jak szybował w górę ranking Putina po agresji przeciwko Gruzji w 2008 roku i agresji przeciwko Ukrainie w 2014 roku. Aby prognozować możliwe działania Rosji, trzeba zwracać się do jej historii, do jej, można by rzec, kodu genetycznego. Swego czasu kanadyjski historyk Orest Subtelny zauważył: „od 1462 roku, kiedy młode państwo Moskiewskie obejmowało jakieś 24 tys. km kw., do 1914 roku, kiedy Imperium Rosyjskie zajmowało 23,8 mln km kw., czyli jedną szóstą lądu Ziemi, terytorium Rosji przyrastało ze średnią prędkością 80 km kw. na dzień”. Mam tylko jedno wyjaśnienie tego fenomenu: dzisiejsza Federacja Rosyjska jest spadkobierczynią nie tylko Związku Radzieckiego i Imperium Rosyjskiego, ale także ułusu moskiewskiego Złotej Ordy. Pamiętacie genialny tytuł książki o Rosji Jewhena Hucała „Mentalność ordy”? W tym rzecz. Orda pustoszy i zaśmieca, zamiast zagospodarować, zajęte terytoria, po czym znów potrzebuje nowych. Właśnie takie spustoszenie ma teraz miejsce na Krymie. I jeszcze jeden ważny dla zrozumienia Rosji moment. Teraz w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy połapali się i próbują wyjaśnić, czy zgodne z prawem było „zerowanie” prezydenckich kadencji Putina. Ależ to tylko widoczna część góry lodowej, pod wodą jest o wiele ciekawiej. Tak, Rosja ma prezydenta, parlament, partie polityczne, sądy, prasę – czyli wszystkie atrybuty normalnego państwa. Ale w rzeczywistości to symulakry. O czym nie należy zapominać ani przez chwilę, mając do czynienia z Rosją, jej władzą i jej opozycją. Czy wielu ludzi na świecie zdaje sobie z tego sprawę? Czy wielu polityków, politologów, dziennikarzy zadaje sobie trud, by spojrzeć na Rosję kompleksowo? Nawet na Zachodzie, mam na myśli badaczy poziomu Alaina Besançona czy Edwarda Lucasa, takich jest niewielu. O Ukrainie nie ma co mówić. Oczywiście, po rozpoczęciu rosyjskiej agresji pojawiła się cała biblioteczka publikacji na temat bezpieczeństwa informacyjnego, ciekawe i pożyteczne materiały wydały Centrum Badań Armii, Konwersji i Rozbrojenia, Centrum Badań Rosji, Centrum „Strategia XXI” i inne. Ale takich systemowych badań dotąd, zdaje się, nie było. Mam na myśli wydaną przez Generalną Dyrekcję ds. Obsługi Przedstawicielstw Zagranicznych i właśnie zaprezentowaną w jej własnym centrum medialnym książkę wybitnego ukraińskiego dyplomaty, ministra spraw zagranicznych Ukrainy (2007–2009), kierownika Centrum Badań Rosji Wołodymyra Ohryzki „Rozpad Rosji: zagrożenie czy szansa?”. My na Ukrainie pamiętamy, jak swego czasu bali się rozpadu Związku Radzieckiego, a zarazem niekontrolowanego rozprzestrzeniania broni jądrowej ówcześni światowi liderzy, w tym prezydenci USA George Bush i Bill Clinton. I „zachodni partnerzy” podnieśli jednak Rosję z kolan, zachowali broń jądrową w rękach Moskwy, ale komu od tego lżej? Wołodymyr Ohryzko taktownie nie stawia tego pytania. Przejmuje się innymi, z których główne wyniósł w tytuł swojego badania. Autor dosłownie preparuje Rosję. Przytoczę nazwy rozdziałów: władza i społeczeństwo; w poszukiwaniu ideologii państwowej, czyli nowe (stare) skriepy; wewnętrzny kolonializm; gospodarczy ślepy zaułek; ślepy zaułek polityki zagranicznej; czy Rosja może stać się demokratyczna? i wreszcie rozdział podsumowujący: co dalej? Wśród bezspornych zalet wydania jest to, że na końcu każdego rozdziału Wołodymyr Ohryzko proponuje czytelnikowi ważne wnioski, które logicznie wynikają z treści opracowanego materiału. A sam materiał zbudowany jest na różnych źródłach, w tym w znacznej mierze rosyjskich. Czyli nie obrażajcie się tam, za płotem, to nie wymysł banderowców, wy sami to powiedzieliście. Albo jeśli nie wy, to poważne zagraniczne źródła. A zakres cytowanych Rosjan jest szeroki – od oponentów reżimu po jego apologetów. Przy tym myśl autora jest tak skoncentrowana, że cały ukraiński tekst wraz z wnioskami (a są one naprawdę potężne) zmieścił się na 50 stronach. Taka sama objętość równoległego angielskiego tłumaczenia (osobne podziękowania dla Silvestra Nosenki). Nie będę opowiadał treści badania. Powiem tylko, że powinno ono leżeć na stołach wszystkich dzisiejszych kierowników naszego państwa, wszystkich szefów przedstawicielstw dyplomatycznych Ukrainy za granicą i misji krajów zagranicznych na Ukrainie. I oczywiście ukraińskich mediów oraz wiodących mediów świata. Uwierzcie, dla zrozumienia Rosji przeczytanie badania jednego z najlepszych ukraińskich dyplomatów jest o wiele bardziej produktywne niż próba zajrzenia w kłamliwe oczy Putina. A nie będę opowiadał treści jeszcze dlatego, że na tych, którzy doczytali do tego miejsca, czeka bonus: autor umieścił książkę w sieci. I ostatnie, że tak powiem, supełek na pamiątkę i nam, i naszym partnerom. Rosja – ostatnie na świecie imperium. A imperia, jak ludzie, umierają. Rozpadu Rosji nie należy się bać, do niego należy się przygotowywać, żeby nie znaleźć się pod gruzami. Jurij SYROTIUK Pytanie nie w tym, kiedy i jak napadnie Putin. Po pierwsze, on napadł osiem lat temu. Po drugie, będzie napadał dotąd, dopóki nie zniszczy naszej niepodległości i tożsamości. Albo dopóki my nie zniszczymy ich. W końcu żyjemy na takiej przestrzeni geopolitycznej, gdzie permanentnie ktoś przychodził, żeby nas podbić. I my musimy ich uspokajać. Ordy za ordami ze wschodu nieustannie sunęły tutaj. Milimetr za milimetrem rosła ukraińska czarnoziemna ziemia. Już i imion wszystkich nie wspomnimy, kto zbierał armady i wierzył w łatwy spacerek. Wracało z powrotem niewielu.

Машинний переклад

Gotowi do totalnego oporu

Co więcej, podczas tych wypraw to nie Zachód nas bronił, a my za każdym razem staliśmy na straży jego spokoju. Dlatego pytanie nie dotyczy ich, a nas. W naszej gotowości do totalnego oporu. Każdego z osobna. Niestety, poprzednie władze i obecne zrobiły bardzo wiele, aby zagadać, uśpić, stłumić pasjonarność narodu. Teraz Putin znów pyta każdego: kozakiem jesteś czy świniopasem. I już wkrótce otrzyma odpowiedź. I każdy z nas. Również. W tym roku przypada właśnie 400. rocznica urodzin Sahajdacznego. Ostatniego głównodowodzącego, który prowadził wojska w ATO na Moskwę. Trzeba jubileuszowo powtórzyć…

Машинний переклад

PRZECIWANGIELIZM autorstwa Iryny FARION

57. TREND: TRENDWATCHING, TRENDSETTING, TRENDMAKING Angielskie słowo trend należy do najpowszechniejszych i zrozumiałych dla ogółu zapożyczeń, używanych w tekstach różnego stylu i tematyki, wśród których, oczywiście, znajduje się dyskurs edukacyjny: „…nowe edukacyjne trendy od założycielki związku społecznego „Oswitoria” oraz Nowopeczerskiej Szkoły Zoi Lytwyn”. Tamże natrafiamy na analizowany już i również bezpodstawnie rozpowszechniony anglicyzm hub: „W programie wydarzenia – panele od topowych specjalistów z zakresu zarządzania, edukacji i kultury korporacyjnej. Forum odbędzie się 10 grudnia w Oswitoria Hubie”. Jednocześnie z tego samego źródła zacytujmy piękny rodzimy neologizm „zminotworci” (twórcy zmian): „Aby ukraińska edukacja weszła na nowy poziom, potrzebuje nowego poziomu menedżerów-twórców zmian – w szkołach, wydziałach edukacji, organizacjach społecznych”. W języku angielskim trend to wieloznaczne słowo, zarówno rzeczownik, jak i czasownik, które ma bezpośrednie odpowiedniki w języku ukraińskim n: 1. kierunek (wektor ruchu – I. F.), 2. ogólna tendencja, 3. rozciąganie się, 4. moda, styl; v: 1. odchylać się, skłaniać się (w jakimś kierunku), 2. mieć tendencję, być skierowanym (AUS, s. 1567). Znaczenie tego słowa wraz z ukraińskimi odpowiednikami zostało wyjaśnione również w słowniku języka ukraińskiego: trend -u, r.m. 1. kierunek, tendencja. // zmiana określająca ogólny kierunek rozwoju, zmiany jakiegokolwiek procesu lub zjawiska (gospodarki, stosunków politycznych, opinii publicznej, stylu w modzie itd.). // długotrwała tendencja zmiany wskaźników ekonomicznych w prognozowaniu gospodarczym, 2. krzywa obliczeniowa zmiany wskaźnika ekonomicznego, zbudowana drogą matematycznego opracowania danych statystycznych na podstawie szeregów dynamicznych. W praktyce użycia ten anglicyzm wyparł dawno zapożyczony i rozpowszechniony latynizm moda (˂ łac. modus „miara, zasada” ˂ meditari „rozważać”) – 1. panowanie w określonym czasie określonych gustów dotyczących ubioru, przedmiotów codziennego użytku itp.; 2. w statystyce – wartość cechy badanego zjawiska, której odpowiada największa liczba przypadków potwierdzających jej największą powtarzalność, 3. w teorii drgań – jedno z drgań własnych ciała (układu fizycznego) (SIS, s. 648). Jednocześnie swoistość znaczenia słów moda i trend można prześledzić poprzez szeregi asocjacyjne: moda: władza, panowanie, styl, sposób życia, model zachowania, globalność, powaga, określona trwałość, wpływ, nowość; trend: momentalność, wirus, ulotność, masowość, bezsensowność, atrakcyjność, przemijalność, efektowność, błysk; asocjacje parzyste: moda – to pożar, trend – błysk; moda – to choroba, trend – wirus; moda – to rewolucja, trend – masowe niezadowolenie; moda – to wegetarianizm, trend – dieta; moda – to sieci społecznościowe, trend – twitter. Zatem moda to pojęcie bardziej globalne i poważne, a trend to jego składnik. Jednak pomimo niuansów w znaczeniu, czasem postawienie granicy między modą a trendem jest niemożliwe. Wśród synonimów znajduje się również latynizm tendencja (˂ łac. tendere „dążyć”): 1. kierunek rozwoju jakiegokolwiek zjawiska; 2. ukierunkowanie w poglądach i działaniach, dążenia właściwe komuś, 3. ideowa ukierunkowanie dzieła sztuki, wypowiedzi, 4. uprzedzona idea, myśl, którą narzuca się komuś (SIS, s. 884). Naturalnymi w sferze ekonomicznej są derywaty słowotwórcze od leksemu trend: trendwatching (trendwatcher), trendsetting (trendsetter), trendmaking (trendmaker), które utworzono metodą składania oraz sufiksacji -ing, która substantywizuje czynność, oraz sufiksu -er, który przekazuje cechę sprawczą. Trendwatching ˂ Trend watching – praktyka analityczna badająca aktualne trendy, gdzie ang. watch to wieloznaczny rzeczownik i czasownik o podstawowym znaczeniu obserwacji (obserwować) (AUS, s. 1654); Trendsetting ˂ Trend set (gdzie rzeczownik set ma 40 znaczeń, a czasownik – 60 z podstawowym pojęciem „czegoś nieruchomego, ustalonego” itd. AUS, s. 1270–1272) – śledzenie, co robi lider branży, oraz naśladowanie i rozpowszechnianie tego nurtu; Trendmaking ˂ Trend make (gdzie ang. make, pomimo swojej wieloznaczności, w tym przypadku przekazuje podstawowe znaczenie „robić, wytwarzać” AUS, s. 857–858) – proces tworzenia trendów. Jako terminy ekonomiczne jednostki te nie mają ukraińskich odpowiedników. Zatem, zanim bezmyślnie użyje się nowomodnego anglicyzmu trend, nie warto pozbywać się dawnych zapożyczeń moda czy tendencja, a ponadto – rodzimego odpowiednika kierunek. 58. LAPBOOK Przychodzi dziecko ze szkoły do domu i mówi, że jako zadanie domowe trzeba zrobić lapbook „9 listopada – Dzień języka ukraińskiego i piśmiennictwa”? Pierwsza asocjacja u przytomnego człowieka pojawia się na poziomie homonimii międzyjęzykowej: „lep” to: 1. brud pokrywający spocone, długo niemyte ciało. 2. dial. wosk ziemny; ozokeryt (SUM IV, s. 477); „buk” to 1. drzewo liściaste o gładkiej szarej korze i twardym drewnie. 2. dial. kij, laska (SUM I, 251). Co więc ma zrobić dziecko? W poszukiwaniu znaczenia neologizmu lapbook wchodzimy na tematyczny e-zasób i zanurzamy się nie tylko w niepotrzebny anglobarbaryzm, ale także w moskiewski surżyk: „Lapbook na temat „9 listopada – Dzień języka ukraińskiego i piśmiennictwa” będzie interesujący dla uczniów w różnym wieku. Praca zapoznaje z historią święta, ciekawymi faktami o języku ukraińskim, zawiera tematyczne zagadki i przysłowia, a także karty z pytaniami do quizu. W pliku wszystkie niezbędne szablony, kieszenie i zakładki, trzeba tylko wydrukować i skleić. Podano również puste karty do zakładek, aby można było samodzielnie uzupełnić pracę swoimi”. Krzyczące połączenie z okazji Dnia języka ukraińskiego i piśmiennictwa anglobarbaryzmu lapbook + moskiewskiego „karmani” (zamiast kieszonki) + błędu ortograficznego szkoły podstawowej „zskleić” (zamiast skleić) + błędu interferencji słowotwórczej „podane puste karty” (zamiast „przedstawione” lub proponowane). Więc co to za cud ten lapbook, który nieuchronnie obrasta jeszcze moskiewskim surżykiem? Jak świadczy jedna ze stron edukacyjnych w sieci, jest to „najnowszy sposób organizacji działalności edukacyjnej osób uczących się, jako końcowy wynik wspólnej pracy dorosłych i dzieci nad tym czy innym tematem (zamiast na ten czy tamten temat – I. F.). Lapbook – to badanie, gra i twórczość, powtórzenie wyuczonego materiału oraz jego utrwalenie i systematyzacja, to jeden ze sposobów realizacji działalności projektowej na lekcjach, który sprzyja wszechstronnemu rozwojowi dziecka”. Czy więc koniecznie ten tak zwany „najnowszy sposób organizacji działalności edukacyjnej” nazywać obcym słowem? Lapbook – to zaledwie „samoróbne interaktywne teczki, które zawierają kieszonki, drzwiczki (zamiast drzwiczki – I. F.), okienka, karty, ruchome detale z papieru, za pomocą których dziecko uczy się i utrwala przerobiony materiał. Są one poświęcone (zamiast poświęcone – I. F.) określonej tematyce, będąc końcowym (zamiast końcowym, finalnym – I. F.) etapem jej nauki. … Ta książka-teczka ma format A4 w stanie złożonym i format A3 w rozłożonym (zamiast „rozwiniętym” – I. F.)”. Jak widzimy, na ślepo wzięte teksty o tym lapbooku – to nie tylko angielsko-ukraiński surżyk, ale także moskiewsko-ukraińska mieszanina. Czyli surżykowo-hybrydowe myślenie – to matryca, na którą gotowi są nakładać każdy groch z kapustą ci, u których w głowie brak zrozumienia kultury języka. W języku angielskim lap [læp] n to wieloznaczne słowo, należące do różnych części mowy: 1. poła, fałda; podołek; pielesze; 2. kolana; 3. pachwina; 4. łono; 5. płatek ucha; 6. dolina, zagłębienie, wąwóz; 7. partia gry; runda (w zawodach); 8. okrążenie bieżni; dystans; 9. wyścig; 10. tech. zakładka, nakładka; 11. tech. zwój liny (nici) (na szpuli); 12. tekst. belka płótna; zwój tkaniny; 13. tech. gładzik; 14. tarcza polerska (szlifierska); 15. rzadki pokarm (dla psów); 16. pot. słaby (alkoholowy) napój; pomyje; 17. plusk (fal); jako czasownik oznacza: 1. zawijać, owijać; 2. zakładać; zaginać; 3. obejmować, otaczać; 4. tech. nakładać (łączyć) na zakładkę; 5. chłeptać; 6. chciwie pić (połykać, pochłaniać); 7. pochłaniać, wchłaniać; 8. przen. upajać się (pochlebstwami); 9. pluskać (o falach); 10. polerować, szlifować; 11. docierać, wykańczać (AUS, s. 777). Oczywiste jest, że w amerykańskim wariancie języka angielskiego jest to słowo złożone, z drugim członem book, które powstało przez skojarzenie ze zwijaniem poły lub fałdy – stąd złożony format A4 i rozłożony A3. Jaka jest więc potrzeba używania tego skojarzenia w języku ukraińskim, zapożyczając nieuzasadniony angloamerykanizm? W niektórych naszych kontekstach natrafiałam na takie ukraińskie odpowiedniki: książka-teczka, książka-rozkładanka. Stosownie jako synonim można użyć także neologizmu książka-wkładanka (<wkładać), ponieważ głównym zadaniem jest samodzielne stworzenie elementów, ruchomych lub przekładanych detali itp., aby włożyć je do kieszonek, okienek, szafek itp., by poznawać i badać ten świat w ruchu i interakcji. Markijan Szaszkewycz – symbol odrodzenia języka ukraińskiego w Galicji i autor powszechnie używanego dziś słowa czytanka („Czytanka dla dzieci w ludowych szkołach ruskich”, 1836 r.) – dziwił się: „Obczyzna nas zajmuje, czemuż by nasza nie przylgnęła do serca, nie przemówiła do dusz naszych silnym słowem?!” (1, s. 58, 71). 1. Fariw Iryna. Ojciec Markijan Szaszkewycz – ukraiński twórca języka: fenomen lingwistyczny na tle światowego romantyzmu. – Lwów: Swiczado, 2007. – 136 s. 59. BOOSTER. BOOSTEROWY Nowa rzeczywistość tworzy nowe słowa, aktualizuje zapomniane, nadaje nowe znaczenia, rozszerzając, zawężając lub przekształcając znaczenia. Wraz z epidemią COVID-19 do naszego języka wtargnął modny anglicyzm lockdown (oczywiście w moskiewskim wariancie lokdaun), który w pełni pokrywa pole semantyczne rodzimego ukraińskiego wieloznacznego słowa zamknięcie lub dawnego francuskiego zapożyczenia kwarantanna (<quarantine). Śladem za nokdaunem i szczepieniem (< vaccine „krowia” < vacca „krowa” – preparat medyczny z zabitych lub żywych, ale osłabionych mikroorganizmów, a także z unieszkodliwionych toksyn” – SIS, s. 199), czyli po naszemu szczepieniem – wszedł anglicyzm booster w powszechnych związkach syntagmatycznych dawka przypominająca, szczepienie przypominające, zastrzyk przypominający: „Ochrona przed szczepionkami z czasem maleje. Wzmacniacz szczepionki (booster) tężca, na przykład, zaleca się przeprowadzać co 10 lat. <… >. Izrael oferuje booster dla osób starszych niż 50 lat, które zostały zaszczepione ponad pięć miesięcy temu”. Słownik wyrazów obcych traktuje anglicyzm booster („podnosić, zwiększać”) jako „urządzenie do zwiększania mocy roboczej maszyny lub mechanizmu w momencie największych lub najważniejszych obciążeń” (SIS, s. 193), zawężając znaczenie tego słowa w porównaniu z jego szerokim polem semantycznym w języku angielskim, gdzie funkcjonuje ono jako wieloznaczny rzeczownik i czasownik z podstawą słowotwórczą boost: boost [bu:st] n pot. 1. wsparcie; popchnięcie; 2. tworzenie popularności; reklamowanie; 3. podwyższenie (ceny); 4. el. dodatkowe napięcie; 5. wojsk. ostrzał; nalot; poszukiwanie; 6. forsowanie (silnika); [bu:st] v 1. podnosić, podpychać (z tyłu); 2. pomagać wybić się; 3. reklamować, sprzyjać wzrostowi popularności; 4. podwyższać (cenę); 5. fiz. zwiększać ciśnienie (napięcie); 6. tech. forsować (silnik); 7. wojsk. przyspieszać; 8. sport. przyjmować i przekazywać (piłkę). Słowotwórczy angielski derywat booster [ˈbu:stɘ] n oznacza: 1. pot. gorący zwolennik (obrońca); 2. pot. reklamista; popychacz; naganiacz; 3. pot. sklepowy złodziej; 4. tech. booster, wzmacniacz; 5. wojsk. wzmacniacz zapalnika; pobudzacz; 6. wojsk. rakieta nośna; silnik startowy (AUS, s. 179). Leksem booster, wychodząc w trzecim tysiącleciu z wąskiej sfery techniczno-terminologicznej, rozprzestrzenił się, poza dyskursem medycznym, także na kosmetologię: „…to kosmetyka, która przynosi tylko korzyść naszej skórze”. Chodzi o żele, kremy i balsamy, które wzmacniają działanie kosmetyków do pielęgnacji skóry: „…booster-y są nasycone aktywnymi składnikami w dość wysokim stężeniu. Dzięki swojej żelowej konsystencji, doskonale łączą się ze wszystkimi kosmetykami” – czyli, rozszerzając sfery użycia, słowo zachowuje jedno ze swoich znaczeń „wzmocnienie”. Jednak czy przynosi korzyść to słowo naszemu językowi i czy go „wzmacnia”? Pytanie jest retoryczne, ponieważ obfite są synonimiczne ukraińskie odpowiedniki: booster – wzmacniacz, dawka przypominająca – dawka wzmacniająca, dawka-wzmacniacz, dawka wzmocnienia. Wymowne jest, że słowo siła w różnych wariantach fonetycznych (w rodzaju sila) używane jest w języku staroukraińskim, bułgarskim, białoruskim, polskim, czeskim, słowackim, słoweńskim, serbskim, chorwackim, górno- i dolnołużyckim oraz, oczywiście, staro-cerkiewno-słowiańskim, co wiąże się z prasłowiańskim silo „sidło” a nawet litewskim síela „dusza, duch, uczucie” (ESUM 5, s. 229). W zdrowym ciele, jak wiadomo, i duch zdrowy. Tak i język jako substancja (podstawa) Ducha musi promieniować czystością i zdrowiem, czerpiąc przede wszystkim z własnego źródła.

Машинний переклад

O „kułaku” i „mieszczaninie” słów kilka

Roman PASTUCH, członek NSPU. Swego czasu pisałem o pełnym cierpienia losie biednej, wielodzietnej chłopskiej rodziny Hruszczaków ze wsi Tatarskie (obecnie Piszczany) w rejonie stryjskim na Lwowszczyźnie. Było w niej dziesięcioro dzieci i wszystkie – córki. Każdej z nich rodzice mieli dać przy zamążpójściu w wianie „grunt”. Po latach zgodna rodzina ciężką pracą wybiła się z nędzy i stała się największym właścicielem ziemskim w Tatarskim. W 1940 roku komunistyczno-rosyjska władza rozkułaczyła ją i wywiozła na Sybir. Nikt z nich więcej nie zobaczył rodzinnego obejścia. Wtedy postanowiłem dokopać się do tajemnicy zagadkowego pochodzenia słowa „kurkul” (kułak). Dostępne słowniki jedynie je tłumaczyły, ale żaden nie podał, z jakiego języka do nas przyszło i co oznacza. W końcu w moje ręce trafiła fundamentalna praca wybitnego kijowskiego językoznawcy, doktora nauk filologicznych i drugiego, po Ahatanhelu Krymskim, pod względem liczby opanowanych języków ukraińskiego poligloty Kostiantyna Tyszczenki „Przedkronikarska historia językowa Ukrainy” (Kijów-Drohobycz: Poswit, 2016. – 752 s.). Z uzupełnieniami i poprawkami uczony wydał ją ponownie pod tytułem „Obcojęzyczna historia Ukraińców: 2300 zapożyczonych realiów antyku i średniowiecza w języku, toponimach i nazwiskach” (Kijów-Brody: Proświta, 2019. – 816 s.). W tym samym roku Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki wysuwał tę książkę do zdobycia Międzynarodowej Nagrody im. I. Franki. Następnie K. Tyszczenko jeszcze raz dopracował, uzupełnił i wydał „42 epoki ukraińskich kontaktów językowych. Encyklopedia 3000 zapożyczonych realiów antyku i średniowiecza w języku, nazwiskach i toponimach” (Kijów-Brody: Proświta, 2020. – 912 s.). Miałem okazję być wśród zaproszonych na corocznej ceremonii wręczenia nagrody w Drohobyczu, na małej ojczyźnie I. Franki, w dniu jego urodzin 27 sierpnia 2019 r. Recenzent scharakteryzował „Obcojęzyczną historię Ukraińców...” całkowicie pozytywnie. Natomiast niektórzy członkowie jury, moim zdaniem, nie zdołali należycie ocenić nowatorskiego naukowego wyczynu K. Tyszczenki i oddali pierwszeństwo innemu kandydatowi. Dlaczego tak się stało? Według słów innego wybitnego językoznawcy, akademika NAN Ukrainy Hryhorija Piwtoraka, z przedmowy „Nowe horyzonty badania etno- i glotogenezy Ukraińców” w „Przedkronikarskiej historii językowej Ukrainy”, owocna dyskusja z K. Tyszczenką i (dodam od siebie) obiektywna ocena jego pracy „wymaga także równorzędnej wykształcenia i erudycji”. Na ile pozwala mi moja wiedza, w składzie jury nie znalazło się uczonych w dziedzinie ukraińskiej toponimiki obcojęzycznego pochodzenia, a jeśli nawet byli, to daleko nie na poziomie Tyszczenki. Najpewniej ten fakt właśnie odegrał z uczonym zły żart podczas tajnego głosowania. Po drugie. Organizatorom, wśród których był już świętej pamięci wnuk I. Franki po synu Tarasie, Roland Franko, warto posłuchać słusznej propozycji dotyczącej przyznawania wspomnianej nagrody w dwóch wariantach: jednym dla autora ukraińskiego i jednym dla zagranicznego. Zdaniem poszczególnych specjalistów, skład jury ds. przyznawania nagrody warto zwiększyć z liczby autorytatywnych ukraińskich uczonych. Przecież im jednak lepiej widać, kto z ubiegających się wniósł najpoważniejszy wkład w badania ukrainistyki w roku przyznania nagrody. Bo spójrzmy: najbardziej autorytatywnego na świecie „Nobla” przyznaje jednak Szwedzka Akademia Nauk, a nie, delikatnie mówiąc, międzynarodowa reprezentacja, chociaż ta nagroda też ma status międzynarodowy. I po trzecie. Jeśli jury nie znalazłoby godnej, w jego opinii, kandydatury na jeden z dwóch wariantów, nagrody w tym roku można by nie przyznawać. Dokładnie nie wiem, ale wydaje się, że podobne przypadki zdarzały się z „Noblem”, na którego pretendentów jakoby nigdy nie brakowało. O części pieniężnej nagrody „Frankowskiej”, która zależy od zebranych darowizn, mowy nie ma. Ile będzie, tyle będzie. Tę samą Nagrodę Nobla wypłacają z odsetek jej corocznego funduszu, które zależą od wahań kursu walut. W naszym przypadku należy wszelkimi sposobami dbać o aktywniejszą popularyzację i wzrost naukowego prestiżu nagrody im. I. Franki w dziedzinie humanistyki, a wraz z nią i Ukrainy na świecie. Wszakże przypadki „niedoceniania” i „nieprzyznawania” nie są czymś nowym. Na decyzję zawsze wpływał i zawsze będzie wpływał czynnik subiektywny. Powiedzmy, kiedyś tak samo stało się z początkowo odrzuconą przez redaktora do druku powieścią „Zacharij Berkut”, a także sztuką „Ukradzione szczęście” Iwana Franki, która dostąpiła na konkursie jedynie drugiej nagrody. Oba utwory dawno stały się naszą klasyką, a zwycięzców ówczesnych konkursów z trudem pamiętają nawet specjaliści. Co więcej. Obecnie dobrze zapomniani są nawet liczni nobliści w dziedzinie literatury. Mam nadzieję, że najbardziej obiektywny sędzia – czas – sprawiedliwie oceni także wieloletnią pełną poświęcenia pracę kijowskiego uczonego w dziedzinie ukraińskiej toponimiki obcojęzycznego pochodzenia. Zatem, jak pisze K. Tyszczenko we wspomnianych wyżej pracach, w bibliotece soboru Świętego Marka w Wenecji (Włochy) przechowywany jest bodaj najznaczniejszy zabytek „Codex Cumanicus” języka połowieckiego, panującego w konfederacji ludów stepowych Ukrainy. Po ukraińsku nazwa brzmi jako „Kodeks Połowiecki”. Pod względem treści jest on słownikiem połowiecko-łacińskim (równorzędnym synonimem słowa „połowiecki” jest „kumański”) z dodatkami różnych tekstów i stworzony prawdopodobnie w 1303 r. przez mnichów franciszkanów jako praktyczny podręcznik dla genueńskich kupców. Jego późniejszą kopię datuje się na 1340 r. Do wynalezienia druku z jego możliwością powielania tekstów w potrzebnej liczbie pozostawał jeszcze cały wiek. Obok innych w tym słowniku (s. 76) odnotowano połowieckie słowo korkul – „ładny” („Przedkronikarska...”, s. 208-209). Bliskimi pod względem znaczenia do tego przymiotnika są słowa „goży”, „dobry”, „fajny”, „cudowny” itd., szerzej – „lepszy, najlepszy człowiek”. Bardziej prawdopodobnych wersji o pochodzeniu słowa „kurkul” nie wysunięto, dlatego pozostaje przystać do przytoczonej przez K. Tyszczenkę. Natomiast kwestia, kiedy i komu z bolszewickich działaczy lat 20. XX wieku po raz pierwszy przyszło do głowy napiętnować mianem kułaków, wybaczcie tautologię, najbardziej gospodarnych rolników radzieckiej Ukrainy i zniszczyć ich jako elitarną warstwę społeczną, jeszcze wymaga wyjaśnienia. A oto w języku rosyjskim takie słowo nie istnieje (por. ros. „kułak”). Zgodnie z osławionym powiedzeniem Maksyma Gorkiego, „Jeśli wróg się nie poddaje, to się go niszczy” i, co za tym idzie, do niewoli się nie bierze. Dlatego „łzawie-niewinna” Moskwa przez kilkanaście strasznych lat w pień wycięła naszych kułaków. Tak, że Ukraina do dziś nie otrząsnęła się z apokaliptycznego wstrząsu. To zaświadcza, że kremlowscy wodzowie mieli na myśli jedynie zamożnych, a w konsekwencji wszystkich ukraińskich chłopów, dokonując na radzieckiej Ukrainie niesłychanego w historii świata ludobójstwa. Inną styczną tematyką tego artykułu są mieszczanie i mieszczaństwo. Słowniki wyjaśniające podają dwa znaczenia tych słów. W szczególności czterotomowy „Nowy słownik wyjaśniający języka ukraińskiego” (Kijów, Akonit, 1999) wyjaśnia ten termin tak: 1) osoba należąca do mieszczaństwa, mieszczuch, mieszkaniec miasta; 2) człowiek o ograniczonych drobnowłaścicielskich interesach i wąskich horyzontach, obywatel, filister, sałohub (t. 2, s. 658). Autorzy tego słownika niemal powtórzyli odpowiednie artykuły z czwartego tomu 11-tomowego Słownika języka ukraińskiego z lat 70., jedynie uzupełniając szereg synonimów. Dalej zwrócę się do książki rosyjskiego autora Konstantina Kowalowa „Bortniański” z serii „Życie znakomitych ludzi” (Moskwa, Mołodaja gwardija, 1989). Prawdopodobnie Kowalow był pochodzenia ukraińskiego, gdyż po rosyjsku powinien pisać się Kuzniecowem. Opowiadając o wielkim ukraińskim kompozytorze XVIII wieku Dmytro Bortniańskim, którego dziadek pochodził ze wsi Bortne w Galicji (obecnie w granicach Polski), pisze o jego przesiedleniu do Głuchowa, obecnie w obwodzie sumskim. Tam stał się stałym mieszkańcem wśród miejscowych mieszczan. Nawiasem mówiąc, z Głuchowa pochodzi także K. Tyszczenko. Przytoczę ciekawe wyjaśnienie autora książki (tłumaczenie moje): „Nie trzeba zapominać, że rdzenne pojęcie „mieszczanin” dopiero na przełomie XX wieku z „lekkiej ręki” Maksyma Gorkiego nabrało poniżającego odcienia. Pod względem znaczenia jest ono całkowicie równoznaczne z pojęciem „mieszkaniec miasta”. I tylko potrzeba podkreślenia szczególnego stanu większości mieszkańców miast powołała do życia termin „mieszczaństwo”, który wskazuje na ukraińskie korzenie”. Według przekazu tego „buriewiestnika socjalisticzeskoj riewolucji”, założyciela „socjalisticzeskogo riealizma”, z radzieckiej literatury i prasy zniknęło rodzime ukraińskie słowo „mieszczanin” oraz pochodne od niego o pozytywnym znaczeniu. Zapanowało jego negatywne interpretowanie i użycie. Ten negatywny „mieszczanin” koniecznie musiał być „burżuazyjny” i wrogo nastawiony do komunistyczno-rosyjskiej władzy. Przy okazji należy przypomnieć także o odmowie Gorkiego, by pozwolić przetłumaczyć i wydać jego powieść „Matka” w języku ukraińskim. Mówił, że nie ma takiej potrzeby, gdyż jest ona jedynie narzeczem czy dialektem języka rosyjskiego, który powinny znać wszystkie narody Imperium Rosyjskiego. Minęły dziesięciolecia. Co obserwujemy obecnie? Nie wiadomo z czyjej, znowuż „lekkiej ręki”, zamiast „mieszczanina” i „mieszczan” wyłonili się „mistianyn” i „mistiany”. No tak, „mieszczanin” – to takie niefajne, niezdarne, a nawet wulgarne, a oto „mistianyn”, „mistiany” – fajnie, klasa, super! Przypomniało mi się, jak za czasów ZSRR zamiast słów „sielanyn” i „sielany” (chłop i chłopi) w prasie nierzadko używano i pisano „silczanyn”, „silczany”. Dziwne, jak ówcześni niedouczeni nie wymyślili zbiorczego terminu w rodzaju „silczanstwo”. Dlatego niektórzy dzisiejsi niedouczeni uczeni, dziennikarze i pisarze bez cienia wątpliwości posługują się jedynie słowami „mistianyn” oraz „mistiany”. Jak wtedy pisać go na oznaczenie zbiorowości? Mistianstwo? Brrr... Wcześniej zdarzało mi się zwracać uwagę w „Literaturnej Ukrainie” i innych drukowanych mediach na znikanie z codziennego użycia przez językowych nieuków słowa „torik” (w zeszłym roku) i pochodnych „torisznoho”, „pozatorisznoho” roku oraz pojawienie się sztucznego zamiennika „mynułoricz”, błędne używanie słów „wypiczka” zamiast „peczywo” (ciastka), „pryhołomszływyj” zamiast „wrazajuczyj” (imponujący), bezmyślne, niczym nieuzasadnione tłumaczenia na język ukraiński obcojęzycznych nazw własnych, imion i nazwisk, nawet pieniędzy itp. Rosyjski rubel wciąż brzmi u nas jako „karbowaneć”. Niemal normatywnym stało się słowo „widminyty” w znaczeniu „skasować”. Praktycznie normatywnym stał się nieudolnie skalkowany z języka rosyjskiego termin „wyszczy”: Wyszczy taki-to sud, Wyszcza taka-ta rada i dalej w tym duchu. Dane słowo trafiło nawet do tekstu (z jakiegoś powodu nazywają go „ciałem”) Konstytucji Ukrainy. Jak wiemy, w języku ukraińskim istnieje trzeci stopień porównania przymiotników: „najwyszczy”. To dlaczego nasi „wszechwiedzący” politycy zamiast samodzielnie kalkować cudze, nie konsultują się z autorytatywnymi językoznawcami? W przeciwieństwie do nich moi mało wykształceni, ale mądrzy rodzice mówili: wysoka szkoła (na oznaczenie „uniwersytet”), wysoki sąd itp. O zawartych umowach obecnie mówi się już tylko jako o „zakluczenych”. Do dziś nasi śpiewacy zaczynają wspaniałą ukraińską pieśń nie od jej pierwszego wersu: „Nic jaka, Hospody, jasnaja, zoriana” (Noc jaka, Panie, jasna, gwiaździsta), a od umyślnie zmienionych sowieckich: „Nic jaka misiaczna, zoriana, jasnaja” (Noc jaka księżycowa, gwiaździsta, jasna), ponieważ władza w ZSRR zaprzeczała istnieniu Pana Boga. Ostatnio zamiast czasownika „dopomahaty” (pomagać) niemal zawsze używają słowa „dozwoliaty” (pozwalać), chociaż to żadne synonimy. Coraz częściej słychać z ekranów telewizorów i w radiu skalkowane z rosyjskiego wyrażenia „po riznym misciam”, „po riznym pidrachunkam”, „po riznym danym”, „po riznym obłastiam”. I tak dalej, i tym podobne... I co? – zapytacie. A nic! Kiedy w wielu krajach od dawna pracują instytucje ochrony języka, które surowo pilnują czystości ich języków państwowych i nie dopuszczają przenikania nieuzasadnionych zapożyczeń obcojęzycznych, to jest to u nich, a nam do nich jeszcze oj jak daleko. Ale przyjdzie czas na analogiczną instytucję także na Ukrainie. Na pierwszym etapie trzeba doprowadzić do powszechnego i nieuchronnego wykonywania ustawy o funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego we wszystkich sferach życia społecznego. Poza nim ten, kto chce, może swobodnie posługiwać się nawet językiem plemienia Mumbu-Jumbu. Po tym można będzie zająć się jego aktywnym, rozumnym oczyszczaniem oraz dalszym wszechstronnym rozwojem. Stanie się to dopiero po uświadomieniu sobie przez wyborczą większość naszego narodu potrzeby doprowadzenia do władzy ukraińskiej władzy. Niech więc zawsze przemawiają do naszej świadomości te aforystyczne poetyckie wersy: Hej, budujmy Ukrainę, Ale nie cudzoziemską, A swoją z krwi i kości, Gdzie my gospodarze, a nie goście!

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

W 80. rocznicę Ukraińskiej Powstańczej Armii

wydanie – „Kołomyjski i Bukowiński okręgi OUN-UPA w fotografiach”. Autorem książki-albumu jest Dmytro Skilski (Niewidomy), członek organizacji młodzieżowej ukraińskich nacjonalistów, pochodzący z okolic Kołomyi, a obecnie naukowiec, profesor, badacz zmagań narodowowyzwoleńczych. Wydanie naświetla heroiczną walkę powstańców kołomyjskiego i bukowińskiego okręgów OUN-UPA. Przedstawiono przejrzystą strukturę organizacyjną UPA: działały Główna Komenda oraz Główny Sztab Wojskowy, głównym dowódcą UPA mianowano Romana Szuchewycza. UPA dzieliła się na cztery grupy operacyjne, grupy operacyjne na okręgi wojskowe, okręgi wojskowe dzieliły się na odcinki taktyczne. Do okręgu wojskowego „Karpaty” wchodziły obwody iwanofrankiwski i czerniowiecki, w nim znajdowały się trzy odcinki taktyczne. Samodzielną jednostką wojskową UPA były kureń oraz sotnia, która składała się z czot i rojów. Kołomyjski okręg UPA obejmował piętnaście regionów, w tym dwa rejony Zakarpacia. W wydaniu zamieszczono około 70 szkiców biograficznych powstańców naszego regionu, przedstawiono ich wkład w walkę o niepodległe państwo ukraińskie. Osobno przedstawiono dwie strony kołomyjaninowi Myrosławowi Symczyczowi (Krywonisowi), dowódcy sotni UPA. Jego Berezowska sotnia 15 stycznia 1945 r. na przysiółku Ruszir wsi Kosmacz rozgromiła ponad 400 okupantów wojsk NKGB. Po zakończeniu drugiej wojny światowej francuski generał Charles de Gaulle oświadczył: „Gdybyśmy mieli taką armię, jaką jest UPA, niemiecka noga nie stanęłaby na francuskiej ziemi”. Mieszkańcy naszego regionu studiują heroiczną przeszłość UPA. Dzisiaj obrona naszej państwowości jest jednym z głównych zadań każdego Ukraińca.

Машинний переклад

Rosyjska propaganda i prawda o Hołodomorze. Konfrontacja

Natalia DZIUBENKO-MEYS To smutne, ale prawdziwe: temat Hołodomoru w większości ukraińskich wydawnictw i zasobów medialnych aktywuje się głównie w dniach upamiętnienia ofiar Hołodomoru, w pamiętnych listopadowych dniach. Oczywiście, jeśli nie brać pod uwagę skandali, które rzadko wstrząsają środowiskiem naukowym i które, według mojego głębokiego przekonania, skierowane są wcale nie na poszukiwanie prawdy, a na dyskredytację swoich oponentów. W rezultacie, faktycznie, takie sensacje są niepomiernie rozdmuchiwane w przestrzeni informacyjnej do niewiarygodnych, niemal katastroficznych rozmiarów i niszczycielsko uderzają w sam temat zrozumienia największej tragedii Ukrainy i Ukraińców w XX wieku, wkładając w ręce już nie oponentów, a naszych wrogów niebezpieczną broń przeciwko nam samym. Wcale nie jestem przeciwna dyskusjom naukowym, kategorycznie nie zgadzam się z tym stopniem napięcia polemicznego, który należy obniżyć, zoptymalizować, choćby po to, by usłyszeć argumenty drugiej strony i wejść w normalny rytm pracy, który zakłada współpracę. Tak, informacja to broń, a ukraińscy badacze Hołodomoru tak czy inaczej znajdują się na pierwszej linii frontu, na samym ostrzu ataku informacyjnego rosyjskiej propagandy. A tam środków nie przebierają i żadnych prawd nie szukają. Tam cel jest inny – zniwelować, oczernić, obłgać, wreszcie zastraszyć zarówno samych naukowców, jak i temat Hołodomoru. I ta ciemnota, za naszą milczącą zgodą, mętnym strumieniem od dawna zalewa ukraiński Internet. Ten obrzydliwy potok oszczerstw, całkowitego kłamstwa tak czy inaczej znajduje swoich konsumentów, adeptów. I właśnie ta wojna, a nie naukowe rozprawy między sobą, powinna być w centrum uwagi tych, którzy poświęcili swoje życie badaniu przyczyn, przerażającej mechaniki oraz skutków Hołodomoru. Oto tylko kilka nagłówków w ukraińskim Internecie: “Kto jest autorem marki hołodomor”, “Jak pomarańczowe “juszczenki” przekroczyły plan w sprawie “hołodomoru””, “Upadek operacji “Holodomor” i włoski film o tym micie”. Spójrzcie tylko na rozdziały tego opusu: “Część 1. Zła bajka o “hołodomorze” narodziła się w USA. 2. Jak Ukrainę zamieniano w pomnik amerykańskiego projektu. 3. Co jest podobnego między Łubniami a Waszyngtonem?” Traktowanie Hołodomoru jako pro-ukraińskiego ludobójstwa, wnioski, które wyciągnął James Mace w wyniku swojej działalności naukowej, że niepodległość Ukrainy oznacza przede wszystkim niepodległość od Rosji itd., wywołały i do dziś wywołują szalony opór rosyjskiej propagandy. Oni wciąż są w jej centrum. Nadanie imienia Mace’a krótkiej uliczce na Sołomiance, gdzie faktycznie nawet mieszkańców nie ma, tego samego wieczoru wywołało wściekły materiał w rosyjskim kanale telewizyjnym, gdzie słowo “oszczerstwo” – to najłagodniejsza ze wszystkich możliwych ocen. Ukraiński Internet stale uzupełnia się kolejnymi czarnymi kłamstwami o Jamesie i “bajce o hołodomorze”, którą wymyślił on. Stopień nienawiści jest tam tak wysoki, a “straszaki” tak wyraziste, że pojawia się całkowicie uzasadnione podejrzenie o istnieniu w Rosji centrum propagandowego, którego zadaniem jest neutralizacja prawdy o Hołodomorze, oczernianie jej głosicieli. W centrum takich publikacji zawsze jest James Mace. Oto jedna z nich – “Ukraińskie podziemie czeka na przyjście Armii Czerwonej” – to gigantyczna, w 9 częściach, publikacja “Komsomolskiej Prawdy” małżeństwa Nikołaja i Alisy Hołoborodków o nas z wami. O obecnej Ukrainie. Ta obrzydliwa słowna błazenada nie podlega ani krytyce, ani analizie. Co roku w przeddzień upamiętnienia ofiar Hołodomoru coś podobnego obowiązkowo pojawia się w rosyjskich mediach, wysyłają nam sygnał, że Rosjanie gniewają się na Ukraińców, obserwują nas i nieuchronnie przyjdą, żeby się z nami rozprawić. Z reguły w takich opusach pojawia się imię Jamesa Mace’a. I taka argumentacja: “To przygotowywano od końca lat 80., – tłumaczył nam kijowski politolog z pistoletem. – Był taki amerykański historyk James Mace. Dzieło jego życia – udowodnić, że hołodomor na Ukrainie urządzili rosyjscy bolszewicy. To on wymyślił przeprowadzanie specjalnych lekcji w szkołach. Tam nastolatkom wpajano myśl: Ukraińcy głodowali i umierali przez czerwonych Rosjan. Według tego samego schematu w nieukształtowane umysły wprowadzono nową historię o nacjonalistach UPA (zakazana w RF – red.). Oni walczyli i ginęli od kul Armii Czerwonej, która, w istocie, jest rosyjska. A potem zdarza się majdan, za nim “rosyjska wiosna”. A w TV mówią: Rosjanie przyszli i zabrali Krym. Chlap! W głowach tych uczniów obrazek złożył się w całość: Rosjanin – wróg, on zawsze zabijał Ukraińca”. “Hołodomor, – wyciąga niewesoły wniosek inny autor z symptomatycznym nickiem Barbarzyńca; – teraz ten temat – główna podstawa dla prezydenta jako głowy państwa, organów samorządu lokalnego, SBU, co tam, każde dziecko na Ukrainie powinno tak bardzo przesiąknąć ideą hołodomoru, że w szkołach już urządzają zamiast pionierskich apeli rytualne groby, żebyśmy na wiele pokoleń w przód zapamiętali – jesteśmy ofiarami, Iwanami niepamiętającymi pokrewieństwa, dlatego musimy dopiąć swego, żeby przestępca w ramach kary wziął nas na utrzymanie. Albo ktoś z jego konkurentów”. Autor błyskawicznie znajduje winowajców takiej sytuacji: “Chociaż zasługa we wprowadzeniu sformułowania “hołodomor” została oddana Jamesowi Mace’owi, prawdziwymi jego autorami są ukraińscy emigranci drugiej fali. Widocznie amerykański uczony dla wprowadzenia określonych tematów ze sfery polityki do społecznej i na” ręcznie, był bardziej odpowiednią kandydaturą niż ludzie mający reputację kolaborantów”. Nie raz słyszałam w odpowiedzi na swoje oburzenie bezkarnym rozpowszechnianiem podobnych informacji w ukraińskich kontentach, że reagować jakoś nie ma sensu, dyskutować nie ma o czym, bo my swoje robić musimy, a ignorowanie – to najlepsza odpowiedź, że zwracanie uwagi na wypociny rosyjskich pismaków oznaczałoby, że traktuje się ich poważnie i robi im niechby „anty”, ale jednak reklamę. Z tym można by było się zgodzić, gdyby dotyczyło to prac badaczy czy myślicieli jakiegokolwiek innego kraju. Ale nie Rosji. To wcale nie oznacza, że jest ona aż tak specyficzna i unikalna, po prostu tam stary społeczny silnik jednomyślności i jednowładztwa wraz z przyjściem Putina otrzymał znaczne źródło zasilania, a „wężowy charakter Metody”, według trafnego określenia Czesława Miłosza, zaczął rozwijać się „wstecz w przyszłość” – jak zauważył swego czasu James Mace. Na innym, bardziej zmodernizowanym poziomie i z wykorzystaniem starych chwytów odbyło się totalne pranie mózgów przeciętnych Rosjan. Na innym zakręcie historii autorytarny ustrój państwowy kontynuował produkowanie człowieka totalitarnego, któremu nie trzeba dyskutować, rozmyślać, wybierać. I nie wiem, w jaki sposób w mózgowej substancji noworosjan mieszczą się dwa diametralnie przeciwstawne poglądy na ukraiński Hołodomor: tragedia była, ale taka sama jak w Rosji, czyli nic szczególnego, oraz Hołodomor – to wymyślona bajka przez podłych Amerykanów i ukraińskich kolaborantów, popleczników faszystów. Ważny efekt takiej propagandy – to narastanie nietolerancji i agresji wobec swoich jeszcze do niedawna „jednokrwistych braci”. Tym bardziej, że Rosjanie, w przeciwieństwie do nas, swoje granice informacyjne trzymają na kłódkę. Prace ukraińskich uczonych są tam nie tylko zakazane, ale zakwalifikowane jako niebezpieczne dla państwa. To, że nie ma tam ukraińskich szkół, zniszczone zostały ukraińskie biblioteki, w połączeniu z szalonym potokiem wypaczonych, przekręconych, wymyślonych faktów, których nigdzie nie można sprawdzić, z niczym zestawić, doprowadziło do tego, że sama wzmianka o Hołodomorze wywołuje psychologiczne odrzucenie i wrogość. Za to rozkwita pseudonauka, która niczego nie bada i nie zgłębia, za nią wszystko dawno rozstrzygnięto i zaprogramowano. „Wystarczy wpisać w wyszukiwarkę zapytanie „hołodomor, fałszerstwa”, a Google wyświetli ponad 100 tysięcy wyników. A ile zdemaskowań jeszcze nie zostało opublikowanych!” – triumfuje Wołodymyr Sawyczew. Rzeczywiście, obecnie większość rosyjskich zasobów medialnych, otwartych dla ukraińskiego czytelnika czy widza, obowiązkowo zamieszcza materiały, które zniekształcają realny obraz Hołodomoru lub w ogóle mu zaprzeczają. Publikacji jest rzeczywiście niemało. Gigantycznych i krótkich. Różnych. Od tomów Anatolija Tereszczenki „Tarcza i miecz majora Zoricza”, „Oddziały zrzutów za linią frontu”; „Ukraina nagina przeszłość pod siebie” Wiktora Zozuli, do wielomównego wywiadu W. W. Kondraszyna „Czy głód 1932–1933 na Ukrainie był „ludobójstwem narodu ukraińskiego”? Odpowiedź W. W. Kondraszyna dla S. W. Kulczyckiego”, od niezwykle płodnego G. S. Tkaczenki, doktora nauk filozoficznych, profesora (Kijów) – „Mit o hołodomorze – wynalazek manipulatorów świadomości...”; „Operacja „Hołodomor” Wołodymyra Sawyczewa, aż po jawne złośliwe fałszerstwa Myrosławy Berdnyk, której publikacjom rzeczywiście nie ma końca. I nie tylko na terenach samej Rosji w jej granicach geograficznych. Nie zapominajmy, że znaczna część podobnych pseudohistorycznych fałszerstw produkowana jest tutaj, na Ukrainie, i obliczona właśnie na Ukraińców. Celowo – na młodzież. Ignorowanie bywa efektywne, ale nie w tym przypadku. Przynajmniej pedagodzy, którzy wykładają ukraińską historię czy literaturę, muszą być świadomi tego niebezpieczeństwa, uzbrojeni i ostrzeżeni. Często występuję w szkołach, bibliotekach, audytoriach studenckich i nie było ani jednego – ani jednego! – przypadku, żeby ktoś z sali nie zadał mi jakiegoś uszczypliwego pytania, którego korzenie wyrastają właśnie z rosyjskich propagandowych fałszerstw. I to jest dla mnie osobiście znak, że ten brudny potok oszczerstw i kłamstw jednak działa, przebija się przez filtry Internetu i nie otrzymuje odporu ani ze strony ukraińskich naukowców, ani ze strony naszych organów ścigania. I wcale nie działa ustawa o odpowiedzialności za zaprzeczanie samemu faktowi Hołodomoru. Uświadamiam sobie, że w takiej brudnej wojnie informacyjnej niemożliwe jest zwycięstwo, bo nie chodzi o poszukiwanie jakiejś naukowej prawdy. Zaprzeczanie etnicznemu charakterowi Hołodomoru, jego sztucznemu charakterowi – to jedna z głównych państwowych strategii putinowskiej Rosji. Ale ważne jest, aby dotrzeć do światowej opinii publicznej, że za pomocą za pomocą manipulacyjnych drapieżnych technologii władze Rosji biorą udział w zbrodni przeciwko Ukrainie i Ukraińcom, zbrodni, w której bierze udział praktycznie cała kulturalna i polityczna elita. Wołodymyr Wiatrowycz w jednej ze swoich publikacji na temat informacyjnego składnika Hołodomoru zauważył, że wieloletnie przemilczanie oraz manipulacje informacyjne wokół tematu Hołodomoru, dokonywane przez władze radzieckie, stworzyły dobre podłoże dla kontynuacji manipulacji w czasach poradzieckich. Sformułował on następujące aspekty blokady informacyjnej dotyczącej tego, co działo się na Ukrainie w latach trzydziestych: „cenzura i dezinformowanie; ograniczenie przemieszczania się ludzi, a co za tym idzie, informacji; organizacja „pokazowych wyjazdów” (jednym z takich wyjazdów była wizyta byłego francuskiego premiera Édouarda Herriota, którego wożono po Ukrainie i pokazywano „syte ukraińskie wsie”); kupowanie materiałów w zagranicznych mediach (czego warta znana artykuł Duranty’ego „Rosjanie są głodni, ale nie umierają z głodu”; właściwie historię o tym reporterze „New York Timesa” oraz jego adwersarzu Garecie Jonesie można przeczytać w artykule nieżyjącego już Jamesa Mace’a „Opowieść o dwóch dziennikarzach” – aut.); informacyjna dyskredytacja tych, którzy opowiadali o Hołodomorze za granicą (tutaj można przytoczyć przykład tego samego Gareta Jonesa); karanie kryminalne za jakiekolwiek wzmianki o Hołodomorze; ukrywanie, niszczenie i fałszowanie źródeł pierwotnych, aktów stanu cywilnego, danych spisowych, jakichkolwiek zapisów archiwalnych, gdzie znajdowała się informacja o Hołodomorze (na przykład w 1941 roku w Kijowie zniszczono tysiące spraw Ludowego Komisariatu Ochrony Zdrowia, w których mogły znajdować się wzmianki o głodzie); wprowadzenie „okrojonej” wersji pojęcia ludobójstwa w rezolucji ONZ w 1948 roku (kiedy to na żądanie ZSRR wyłączono grupy społeczne); przedstawianie błędów badaczy jako świadomych fałszerstw”. To ważne tezy, nie obejmują one, ale przynajmniej grupują, systematyzują metody i podejścia, które były w arsenale stalinowskich satrapów. Bardzo szybko nawet taka skąpa różnorodność propagandowa została ograniczona do „gułagów” i szpitali psychiatrycznych. Ten temat po prostu zakazano. Wołodymyr Wiatrowycz, któremu poświęcam tyle uwagi wcale nie przypadkowo, ponieważ jest praktycznie jedynym, który systemowo bada i analizuje metody rosyjskiej propagandy na froncie historycznym i, mam nadzieję, dobrze zna metodologię tworzenia oraz rozpowszechniania podobnych agitek, zauważa, że po przełamaniu blokady informacyjnej i powstaniu niepodległej Ukrainy do manipulacji informacyjnych czasów Stalina szybko powrócono i dołączono inne: „rozszerzenie chronologicznych i terytorialnych ram głodu jako argument, że Hołodomoru na Ukrainie nie był ludobójstwem; uznanie faktu głodu, jednak przedstawienie jego przyczyn jako meteorologicznych”

Машинний переклад

Budzić pamięć i myśl: w 75. rocznicę urodzin Bohdana Diaczyszyna

(złe warunki pogodowe – słabe zbiory); jawna presja na organizacje międzynarodowe i rządy w celu zakwestionowania definicji Hołodomoru jako ludobójstwa (w szczególności, według informacji Wikileaks, Rosja szantażowała prezydenta Azerbejdżanu Ilhama Alijewa w kwestii Górskiego Karabachu, aby skłonić go do nieuznawania Hołodomoru 1932–1933 lat za akt ludobójstwa)”. Właśnie te tematy, te aspekty swego czasu głęboko analizował James Mace, stale znajdowały się one w centrum jego uwagi, jego walka z zagranicznymi uczonymi, którzy podążyli za tym schematem, była długa i żmudna. Wtedy na jego ostrą krytykę nikt nie odpowiedział, nikt nie wszedł w bezpośrednią dyskusję. Nawet Dmitrij Wołkogonow, przeczytawszy artykuł Mace’a „Lenin bez Ukrainy”, zamilczał. Były przypadki, gdy po jego odpowiedzi zamykano strony internetowe. Stanowisko Jamesa Mace’a było twarde i nieprzejednane, szczerze wierzył, że materiały Komisji USA ds. badania Wielkiego Głodu na Ukrainie staną się jednym z kamieni węgielnych ukraińskiej niepodległości, a uznanie przez społeczność światową Hołodomoru za ludobójstwo, skierowane przeciwko Ukraińcom jako narodowi i Ukrainie jako państwu, pomoże Ukrainie w walce ze starodawnym złem z jego głęboko zakorzenionym instynktem pożerania innych narodów. Przyczyn, dlaczego Rosjan tak drażni ten temat, jest niemało. Są one na powierzchni. Zwycięstwo w tej wojnie informacyjnej jest bezpośrednio związane z samym istnieniem nowożytnego imperium. Źródła obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej są te same, co w przerażającym żniwie śmierci lat 1932–33 i wszystkich hołodomorów, które przeżyła Ukraina w XX wieku. A dla nas materiały opracowane przez ukraińskich i zagranicznych uczonych to potężny system politycznej samoobrony, jest on ważną częścią zdolności obronnych państwa. To wojna i musimy wyraźnie wiedzieć, że tam, za zasłoną dymną sztucznie stworzonego i opłaconego rzekomo międzynarodowego oburzenia publikacjami Jurija Szapowała, Stanisława Kulczyckiego, Jurija Mycyka, Wasyla Maroczki, Tetiany Demczenko… Rosyjscy propagandyści tworzą wypaczoną rzeczywistość, proponując nam bezsensowną grę według swoich zasad. Przyjmować ją, odpowiadać na każde kichnięcie – to rzeczywiście podtrzymywać iluzję, że wszystko to jest poważne, że na ich argumenty warto odpowiadać. A jednak demony ciemności można i trzeba wyprowadzać na światło. Warto znać je z imienia, śledzić zasoby, monitorować i od czasu do czasu dawać systemową ocenę, wszak wszystkie te propagandowe fałszywki produkowane są według jednego szablonu, ich podobieństwo wskazuje na jedno źródło ich pochodzenia. Zadaniem ukraińskich naukowców, dziennikarzy, polityków jest nie spuszczać oka, zdemaskować to wężowe gniazdo pasożytów od nauki. Dlaczego taką falę nienawiści wywołuje imię Jamesa Mace’a, którego 70. rocznicę urodzin obchodzimy w tych dniach. Roztrząsanie wszystkich oskarżeń pod jego adresem to sprawa daremna. To lepki, ciężki kłębek złości, wrogości, której przeciwstawia się maleńka świeczka naszej pamięci, naszej żałoby. Świeczka, którą wyciągnął do nas wybitny amerykański badacz naszej ukraińskiej tragedii, poprzez mękę samospalenia i świętej ofiarności. I zgiełk wrogich głosów nie jest w stanie zagłuszyć jego głosu – głosu prawdy. Usłyszmy go… Nadija HAWRYLUK W ciągu ośmiu lat, odkąd zaczął pisać dla ogółu, wydał na świat 12 książek: „Myśli pamięci” (2014); „Słowo o wiecznym” (2016); „Przeżyte-przeczytane” (2016); „Okruchy żywego czasu Andrija Sodomory” (2017); „Słowo Andrija Sodomory w zwierciadłach czasu” (2017); „Słowo myślne Bohdana Smolaka” (2017); „Myśli i dialogi codzienne” (2019); „W małej amforze słowa” (2020); „Waga słowa poetyckiego” (2020); „O momentach życia objętych słowami” (2021); „Teodozj Starak: krzyże i trudy ziemskiego życia” (2021); „Tajemnica osłowionego świata” (2022). Nawet ten, kto przeczyta tylko tytuły tych książek, zauważy: dla Bohdana Diaczyszyna ważne jest słowo (wypowiedziane i utrwalone na piśmie), pamięć (utrwalenie przeżytego – dawno czy przed chwilą) i czas (żywy – utkany z obrazów współczesnych, z dialogów z nimi – życiowych i „książkowych”). Dla Bohdana Diaczyszyna przeżyte jest nieodłączne od przeczytanego, przeczytane przez niego głęboko przeżyte i utrwalone w książkach. Jubilat nazywa siebie technokratą, bo jest kandydatem nauk technicznych i swego czasu wykładał dyscypliny o profilu technicznym. Ale kiedy czytasz, że „wiara w wieczność kochania i niezniszczalność ducha pomogą nam żyć i tworzyć świat dobra, miłości – jasno wyobrażać sobie i realizować zamierzone…”, przekonujesz się: pan Bohdan w duszy jest poetą. Dlatego niemało rozważa (czy rozmyśla, jak lubi mawiać sam) o poezji: „W tekstach wtedy obecna jest poezja, jeśli dotykają serca, kiedy obserwujemy w nich jedność słowa i myśli, szacunek do słowa (twórczość i moralność – siostry, które mogą żyć tylko i wyłącznie razem), które skłania do rozmyślań i wy… Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejka oraz RO „Proświta”, m. Kosów Pod koniec 2021 roku w wydawnictwie Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza „Ruta” ukazała się książka „Jestem ptakiem nieprzelotnym”. Jej autor, Omelan Łupuł, to znany na Bukowinie pisarz, redaktor, autor utworów poetyckich i prozatorskich, błyskotliwy mistrz oryginalnej ośmiowersowej bajki. W dorobku O. Łupuła znajduje się 32 wydania – około cztery tysiące utworów poetyckich i prozatorskich, około tysiąc pięćset bajek. O. Łupuł jest dyplomantem 24. (1996) i 30. (2002) międzynarodowych konkursów poetyckich w Mediolanie, odznaczony medalem międzynarodowego konkursu „Pokój 2002” (Włochy). Wiersze O. Łupuła, przetłumaczone na język włoski przez I. Trusza, ukazały się we Włoszech, w mieście Arezzo (Chimere e poesie ucraine. – Arezzo-Italia: De Filippis Editore, 1992). Egzemplarze książek O. Łupuła „1000 bajek”, „Lato moje wysokie”, „Święta ziemia” znajdują się w zbiorach paryskiej Biblioteki im. Symona Petlury. W artykule wstępnym „Arystokrata słowa”, którym otwiera się książka, pisarka i krytyk literacki Adela Hryhoruk zaznacza: „…Nowe wydanie „Jestem ptakiem nieprzelotnym” jasno prezentuje dorobek liryczny poety – od pierwszych zbiorów „Skryżale” i „Oranta” z 1993 roku aż po „Świętą ziemię” z 2016 roku. Ogółem jest to trzydziestoletnia droga niełatwego twórczego samowyrażania i samodoskonalenia, zdobywania mistrzostwa i doświadczenia, które mogłyby poruszyć czytelnika. Zadumana poezja jest w stanie rozbudzić uśpiony obojętnością świat duchowy otoczenia”. Wydaje się, że rozbudzenie „uśpionego obojętnością świata duchowego otoczenia” to zadanie, które Bohdan Diaczyszyn postawił przed sobą i nieustannie realizuje. Świadczy o tym również jego przychylne słowo o żyjących współczesnych: starszych (Pawło Mowczan, Andrij Sodomora, Petro Szkrabiuk), młodszych (Lubow Hołota, Bohdan Czepurko, Ihor Faryna, Switłana Antonyszyn, Jewhen Baran), a także całkiem młodych (Rusłana Melnyczuk, Marija Masz). A ta uwaga poświęcona tym, którzy żyją z tobą w tym samym czasie, to, zgódźmy się, ogromna – niemal niespotykana – rzadkość. I czy nie dlatego boimy się poświęcić komuś uwagę, że myślimy, iż odwróci to uwagę od nas…? Bohdan Diaczyszyn nie zazdrości cudzej sławie czy popularności, lecz ją pomnaża. Nie popada w zaściankowość, ponieważ pisze nie tylko o autorach z okolic Tarnopola, gdzie się urodził, czy Lwowa, gdzie mieszka. Pisze o autorach nie tylko z całej Ukrainy, ale i z ukraińskiej diaspory (na przykład o Oksanie Łucyszynie). Jedyny warunek – słowo autorów musi poruszyć czytelnicze serce pana Bohdana. Wtedy wyłania się potrzeba zachęcenia innych do zapoznania się z tymi autorami. Inny wymiar pamięci – pamiętać o zmarłych. Ale i tutaj na uwagę zasługuje nie każdy i nie zawsze. Aby zapobiec zbyt szybkiemu zacieraniu się imion, Bohdan Diaczyszyn konsekwentnie poświęca swoje książki pamięci tych, którzy zasługują na dobre wspomnienie: „W małej amforze słowa” (2020) – Petro Sorocze; „Waga poetyckiego słowa” (2020) – Irynie Kałyneć; „O momentach życia, objętych słowami” (2021) – Mykole Petrence; „Tajemnica wysłowionego świata” (2022) – Lubomyrowi Senykowi. Twórczość i moralność, nauka i twórczość, twórczość i budowanie państwa – oto pytania, które niezmiennie nurtują Bohdana Diaczyszyna. On znowu i znowu przypomina: „Prawie tracąc swoją tożsamość, zdenacjonalizowana ludność myśli, że państwo to organizm do konsumpcji, zapominając o tym, że naród musi budować Ukrainę własnymi rękami”. Na przykład Iwan Korsak, o którym B. Diaczyszyn również pisał, prowadził tę budowę, przywracając Ukrainie imiona zapomniane lub mało znane w utworach o tematyce historycznej. Sam pan Bohdan zapragnął opowiedzieć o Ukraińcu „z łemkowskiego Nadsania, który nie złamał się, a zdołał z godnością wytrwać w nieludzkich warunkach radzieckiego totalitaryzmu i dołączył do rozbudowy Niepodległej Ukrainy” – Teodozjuszu Staraku (12.08.1931 – 01.10.1999), specjalnym wysłanniku „Rządu niepodległej Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej, który zorganizował tam pierwsze przedstawicielstwo dyplomatyczne naszego nowo powstałego państwa”. Nie pominął przy tym Bohdan Diaczyszyn wspomnienia Iryny Kałyneć „o tym, jak nasi gorze-patrioci, nędzni politycy z „ostro i srogo czarnym połyskiem oczu” krzyczeli: „Starak nie dyplomata!... On nie ma specjalnego wykształcenia!” I co? Profesjonaliści wydrapali sobie nawzajem oczy…”. Niestety, do dziś taka sytuacja jest nam znana. Ale byli i są inni fachowcy – ci, którzy pracują i pielęgnują ukraińską naukę oraz naukową zmianę. Jak Ukraińcy z ziemi przemyskiej – Wołodymyr Perhacz (10.06.1929 – 12.11.2005), akademik Akademii Nauk Inżynieryjnych Ukrainy; Orest Filc (13.05.1928 – 09.07.2005), doktor nauk medycznych, kierownik katedry chirurgii wydziału kształcenia podyplomowego LNM im. Danyła Hałyckiego (1985–2000), profesor; Roman Filc (13.03.1936 – 25.07.2018), doktor nauk technicznych, profesor, wykładowca Politechniki Lwowskiej, promotor pracy doktorskiej Bohdana Diaczyszyna. Tak jak Bohdan Diaczyszyn, który nie będąc zawodowym filologiem, pozostaje nieobojętny na myśl naukową i artystyczną oraz pragnie rozbudzić w innych pragnienie myślenia, potrzebę czytania, chęć pamiętania o ludziach, którzy tworzyli i tworzą ludzki ukraiński świat. „Mamy obszerną zarówno pod względem autorskiego zamysłu, jak i artystycznego wykonania książkę, która powinna zbudować most do rozumu i serca czytelnika. Książka Łupuła jest dla tych, którzy delektują się czytaniem. Z niej przede wszystkim wyłaniają się jego zainteresowania poetyckie, rysuje się obraz subtelnego liryka, mistrza artystycznego wyrazu, utalentowanego kolorysty, bezbłędnego znawcy klasycznych form wierszowanych, prezentowanych jego piórem”. Uważamy, że nowa książka Omelana Łupuła znajdzie drogę do serc czytelników, oczaruje czarującym brzmieniem ukraińskiego słowa, czystymi uczuciami, będzie sprzyjać kształtowaniu estetycznych gustów ukraińskiego czytelnika. Szczerze życzę autorowi zdrowia, nowych osiągnięć twórczych. Niech w Pańskiej duszy nie gaśnie ogień miłości do słowa, do życia, do drogiej sercu Ukrainy, Bukowiny i rodzinnych Karpat! Postać Bohdana Diaczyszyna jest unikalna: kiedy wielu rozgłasza własną sławę – pan Bohdan niestrudzenie popularyzuje innych. Jest w tym nie tylko wewnętrzna szlachetność jubilata, ale i jego przekonanie o tym, że „Brak osobistej opinii niszczy to, co ludzkie w człowieku, jego ducha, duchowość, więc musimy uświadomić sobie, że już samym narodzeniem wzięliśmy na siebie ciężar życia ludzkim życiem”. I ten ciężar pan Bohdan niesie wytrwale.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Pomost do serca czytelnika. Omelian Łupul. Ja ptak nieprzelotny: Liryka. – Czerniowce: Ruta, 2021. – 462 s.).

wziąć za wzór tych, którzy szukają siebie w słowie artystycznym. Książka Omeliana Łupula odtwarza jego ewolucję pisarską i zawiera jego najlepsze utwory, wyczarowane w ciągu dziesięciu lat twórczej pracy. Starannie dobierał do niej wszystko, co najlepsze, co wyszło spod jego pióra, pamiętając nowoczesne motto W. Bruggena, że „tylko książka dla siebie staje się książką dla wszystkich”. „Ja ptak nieprzelotny” — przede wszystkim o Łupulu, jego duszy, światopoglądzie, smutkach i radościach, o nieodłączności od prapraojcowskiej ziemi i o nierozerwalności ich losów”. Ile szczerości, życiowej mądrości musiał autor włożyć, by zmusić czytelnika do wejścia w jego świat i świat jego bohaterów lirycznych. Czytasz i jakbyś pił źródlaną wodę w pragnieniu. Pijesz i nie możesz się napić. Wydanie na 460 stronach zawiera 12 rozdziałów: „Słowo, niezwiędłe zioło”, „Oranta”, „Raranča”, „Jabłuniewija”, „Filigrany”, „Przed obliczem Słowa”, „Jesienne polonezy”, „Złotokwiat”, „Rapsodie”, „Fawor-góra”, „Anioł z przyszłości”, „Monoryme” i „Sonata sierpniowa”. Ostatni — wielki utwór liryczny, który autor określił nieco nietypowo: „instalacja na skrzypce z bólami duszy, wysokimi wiatrami i organami gromów”. Adelia Hryhoruk w swoim artykule gruntownie i dogłębnie przeanalizowała wszystkie rozdziały, zatrzymując się na takich formach wierszowanych, jak ho- ku, tanka, rubaje, septymy, oktawy, decymy, rondele, wiersze w stylu Ronsarda, wiersze prozą itp., które Omelian Łupul prezentuje w swojej praktyce literackiej i w których dojrzale, artystycznie doskonale kondensuje osobiste postrzeganie rzeczywistości i wynosi je przed szerokie grono czytelników. W artykule autorka powołuje się na autorów, którzy wysoko oceniają twórczość O. Łupula. Jurij Hreczaniuk zauważył, że nowatorstwo pisarza (chodzi o rubaje) polega „nie na formie, lecz na sposobie wyrażania swoich myśli – objawienie w czterech wersach. Taka jest zatem zasada myślenia, w której myślom i skojarzeniom jest przestrzeń, a słowom ciasno” (Hreczaniuk Jurij. „Słowo, nieumierające ziele…” // Wiec Bukowiński. – 1994. – 23 lutego). „Autor poetyckich miniatur – mówi Wasyl Wołowił – nie rozmienia się na drobiazgi, jego obrazy są monumentalne, jego język aforystyczny, a jego styl to jego poetycka twarz” (Wołowił Wasyl. Trzy struny jednej duszy // Praktyka. – 1993. – 26 listopada). Ukraina dla autora jest „jak Góra Tabor, na której ma dokonać się przemienienie naszego narodu” (Antofijczuk Wołodymyr. Święte jego duchowe wyspy // Słowo Proświty. – 2017. – nr 31. – s. 10. – 3–9 sierpnia. Słowami Adeli Hryhoruk o tym, dla kogo jest ta książka, chciałabym zakończyć nasz krótki artykuł:

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

dlatego ulicę, przy której mieszkały dwie, trzy rodziny „armii czerwonej”, która „wszystkich silniejsza”, początkowo nazwano imieniem W. Czkałowa, które nic dla nas nie znaczyło, podobnie jak ulica Maurice’a Thoreza, którą ludzie zaczęli nazywać „Marii Teresy”. Dlatego, aby w przyszłości nie dochodziło do takich kuriozów i mieszkańcy sławnej Sadogóry nie przerabiali imion bohaterów francuskiej partii komunistycznej na bardziej zrozumiałe imiona augustiańskich osób dworu habsburskiego, z czasem naszą ulicę przemianowano na Nauczycielską. Jak tylko wiejskie kałuże pokryły się miękkim ciepłym pyłem, my, na zawsze żegnając się z mołdawską Magałą, ruszyliśmy drogą na Czerniowce. Ponieważ nasz dom dopiero się budował, za zgodą najmłodszego brata dziadka, Georgija, wujka Dody, mieliśmy tymczasowo, do wykończenia jednego z pokoi, zamieszkać u niego, a mianowicie na naszej ojcowiznie, gdzie kiedyś stała chatka mojego pradziadka, a teraz gospodarowali wujek Doda z ciotką Marią, która uchodziła za najlepszą kucharkę w całej Rohiznej, Sadogórze i okolicznych wsiach. Umiejętność zaprowadzenia porządku na licznych weselach, przestrzegając zwyczaju i ładu: kiedy rozczyniać kołacze, jakie potrawy rytualne przygotowywać, co po czym podawać, mistrzostwo w kierowaniu armią swatów i czeladzi – to nie lada obowiązek, który z godnością wypełniała ciotka Maria za kulisami uświęconego Bożą wolą widowiska książęcej uczty, gdzie, jak i tysiąclecia temu, byli książę z księżną, bojarzy, druhny, świadkowie. Kiedy chciano pochwalić się honorowym weselem, wymieniano dwa główne mierniki wysokiej oceny – gotowała Maria i grali Glinniccy muzycy. Na szerokim zielonym błoniu, które zaczynało się zaraz za bramą domu wujka Dody, jak i dawniej, pasły się gęsi i drobne żywy inwentarz, a z nimi i my, mali, bawiliśmy się. Po Wielkanocy i w dni odpustowe był tu taniec, gdzie na wysokim podeście, jak bogowie na Olimpie, grali swoje „walce”, czardasze, kołomyjki-hucułki, polki i chóry ci sami Glinniccy Cyganie, a pod nimi kipiała młoda nieposkromiona krew i wrzały ludzkie namiętności. Mnie jeszcze do dziś pachnie to podwórko Marii ciemnymi, ciężkimi kiściami „pełnego bzu”5, który otulił bzowym chłodem wykopaną jeszcze przez mojego pradziadka starą „studnię”6 ze studzienną źródlaną wodą. Lubiłam biegać za Marią, niczym to głupie kurczę za kwoką, kiedy wieczorami szła do stajni doić krowę; ze mną, do towarzystwa, z podskokami biegli moi rówieśnicy: cielątko i dwoje siwo-rudych kociąt. Po kątach stajni gęstą ciepłą pajęczyną snuły się zmierzchy, a tam, w głębi, niczym przed świętym bóstwem, na małym stołeczku, niemal na kolanach, siedziała Maria i czy to przędła białe pasmo, czy przebierała sprężyste, dźwięczne tony mlecznych strun. My, mali, zamieraliśmy, chłonąc utajnione, szamańskie przeżuwanie, czując skórą ducha ciepłej mlecznej kąpieli. Ledwo trzeszczał knot zakopconej lampy – w tej świętej Jaskini słuchaliśmy modlitwy mleka. Wkrótce zapisano mnie do drugiej klasy szkoły średniej dziesięciolatki, a także, pomyślnie zdawszy nieskomplikowane egzaminy wstępne do szkoły muzycznej, zostałam przyjęta do klasy skrzypiec. Zaledwie weszliśmy do swojego nowego domu, gdzie dwa wykończone pokoje przywitały nas nieskazitelnie białą pustką, przyszła listonoszka i przyniosła wiadomość od mamy. Skrzypce trzy czwarte, które przyleciały z Krasnojarska, wyprzedziły mamę, która dopiero zbierała się w daleką drogę do domu. Nowe skrzypeczki znanej moskiewskiej fabryki instrumentów muzycznych lśniły złocistym szelakiem; wprawnie nastroiwszy instrument, dziadek pierwszy dotknął jej strun. Patrzyłam na nie jak na ładną, błyszczącą zabawkę, nawet nie podejrzewając, jaka długoletnia mozolna praca czai się na mnie w tej delikatnej, kapryśnej „zabawce”. 1 Paradajka – pomidor (miejscowe). 2 Winity – bakłażany. 3 Parcylia – działka pod zabudowę. 4 Niurka – nurkować (miejsc.). 5 Bityj liljak – pełny bez (miejsc.). 6 Kyrnycia – studnia (miejsc.).

Машинний переклад

Sadgórski organon

Sofia MAJDANSKA Dlaczego, stojąc przed nieodgadnioną powłoką fresku „Skomorochy” na tysiącletniej ścianie Sofii Kijowskiej, myślami powracam do mojej Sadgóry, która na dawnych fotografiach nęci żywym srebrem zapomnianych misteriów? Na znanym fresku przedstawiono grę organisty na pneumatycznych organach pozytywach w akompaniamencie instrumentów dętych i strunowych. Muzyk-organista natchnienie dotyka manuałów, a za organami dwie postacie robotników-miechowych, jeden z nich naciska nogą niemały drewniany pedał. Od razu w pamięci pojawia się ciepły majowy dzień, niedziela, w szkole muzycznej próba chóru, my raz po raz, na zmianę wchodząc, takt po takcie uczymy się kanonu Johanna Pachelbela, a za oknami klasy prób kwitnie wiosna. Z ptasim wielogłosem płynie duch jabłoniowego kwitnącego sadu, białych narcyzów i kosaćców, a my, czekając na przerwę, z niecierpliwości przebieramy nóżkami. Wreszcie hałaśliwym potokiem zbiegamy ze schodków sceny i drzwi, nie wytrzymawszy tej szczenięcej radości, ledwo trzymają się na zawiasach pod naporem naszych niepowstrzymanych serc. I jesteśmy już na podwórku, a dalej stary sad, który wreszcie doczekał się swoich urwisów, bo wszystko co najlepsze – dzieciom, i ten sad, zarośnięty młodziutką pokrzywą, głuchą i parzącą, – również. Oczy rozbiegają się, za nimi nogi w galopie, depczą rdest, nie zważając na pomarańczowy krzyk mniszków. Hałasem ogłuszaliśmy samych siebie, nawet nie domyślając się, że obok nieruchome mury dwóch soborów chroniły nas, bo między nimi przycupnęła nasza mała szkoła muzyczna, nasłuchując ledwo słyszalnego szeptu: „...Pod Twoją obronę uciekamy się, Święta Boża Rodzicielko, naszymi prośbami racz nie gardzić w potrzebach naszych, ale od wszelakich złych przygód racz nas zawsze wybawiać, o chwalebna i błogosławiona Panno, wybaw nas”. Tylko my – mali wtedy – nie słyszeliśmy ani „Ojcze nasz”, ani „Pod Twoją obronę”, ani „Wierzę”, nie słyszeliśmy, nie rozumieliśmy, nie wierzyliśmy i dalej z dzikim wrzaskiem nieprzytomnie deptaliśmy rdest. Lecz nagle nasz zadarty w górę wódz zamarł jak wryty, a my za nim zamilkliśmy. Wsiąkając w zdumiony słuch, gdzieś wysoko nad nami, z niewidzialnych roztrąbów wznosiły się nieprzerwane, wieloechowe iglice, skierowane do zenitu. I już stadko latających rybek, porwane gęstą tkanką kontrapunktu, zanosi do kościoła, on jest blisko – przez drogę od szkoły muzycznej; oślepieni organowymi trąbami, znajdujemy się pod sklepieniem soboru. Zelektryzowaną skórą czujemy gęste ekspresyjne brzmienie chorału, ledwo powstrzymują je dwustuletnie mury bazyliki, gotowe lada chwila pęknąć, jak pęka pączek pod potęgą nieskalanego jabłoniowego kwiecia. Szukamy oczami źródła, z którego na nasze oszołomione głowy płyną, bardziej strome niż karpacki Huk, nieziemskie kaskady głosów. Może ktoś skierował nas na kręte schody, które stromo pięły się na chór, bo niespodziewanie, odpychając się nawzajem, my, jak te ssaki, które po raz pierwszy instynktownie szukają matczynego mleka, wspięliśmy się w górę. Znalazłszy się na chórze, zmieszaliśmy się, bo wydawało się – naruszyliśmy coś utajnionego, święte świętych tej świątyni, i stłoczeni w gromadkę przy schodach, winowajczo kulimy się – niezręcznie było uciekać i strasznie poruszyć się. Widzieliśmy plecy organisty, który z zapamiętaniem grał, nawet nie domyślając się, że za nim czekają kary mali grzesznicy. Nieco dalej, za organami dostrzegliśmy jeszcze jednego rosłego mężczyznę w szarej roboczej bluzie, on tak samo jak organista, w skupieniu naciskał nogą na wielki drewniany pedał – jakby nadmuchiwał kowalskie miechy. Nasz mysi szelest zapewne jednak „przegryzł” gęstą fakturę chorału, bo muzyka nagle przestaje grać, i spojrzawszy na nas, z jakiegoś powodu nie nakrzyczał, tylko wesoło zapytał: „Kogo mam zaszczyt widzieć?”. My niezdarnie, przekrzykując się, wybełkotaliśmy, że z chóru szkoły muzycznej. Nie ukrywając radosnego zdziwienia, wstając, organista uprzejmie ukłonił się – jakby tylko na nas czekał: „O – sławni śpiewacy akademii muzycznej, mam wielki zaszczyt witać was!”. I tutaj, już z bliska, w odległości dwóch-trzech kroków, widzimy, że przed nami nie Anioł-trębacz i nie świeci nimb nad jego łysą głową. Był to dobrze znany nam wujek, którego codziennie wypatrywaliśmy jak Boga, bo przed wielką przerwą, między lekcjami, na motocyklu z wózkiem przywoził do szkolnego bufetu gary z obiadem i nasze ulubione, niepowtarzalne, mniejsza o to, że trochę przypalone, gorące pączki z powidłami – 3 kopiejki sztuka. Poczawszy naszą niepohamowaną ciekawość, organista pozwala dotknąć manuałów i każdy, ostrożnie, jednym paluszkiem próbuje namacać głębię tej „organowej kosmogonii”, ale ona jest bezdenna, i już jej alikwoty brzmią, odbijając się echem, jak w soborze, w naszych dziecięcych piersiach. Tak – to było pod koniec lat pięćdziesiątych. Muzyka W sadzie szkolnym na wiosnę Rozkwitła muzyka fiołków, Przypominam sobie, jak we śnie, Wesoły dzwon błękitnych odłamków. Kładły się na moje usta Ziemi i nieba czyste dźwięki. Brodziła muzyka gęsta, Chmielny motyl siadł na rękę. Powiedz, czy ja twoja córka? — Zapytałam bezsmutny dzień. Lecz już na końcówce smyczka Zgasła słońca pajęczyna. * * * …Ile siebie pamiętam, od samego dzieciństwa do dojrzałego wieku, nigdy nie „gryzły” mnie ambicje. Możliwe, że dlatego, iż w tych rumuńskich wsiach, w których minęło moje wczesne dzieciństwo, czułam się całkowicie zabezpieczona od zła, bo dla mnie wtedy zło nie istniało, cały wszechświat brzmiał czcią: Buna dimineata, domnule director… Dzień dobry, panie dyrektorze… Ten bezkresny świat ubranych w śnieżnobiałe koszule chat, aż po same okna podciągniętych na niebiesko, ciężkich od owoców sadów, ogrodów, wypielonych, obsypanych; przywiązanych do tyczek, obfitych kiści pomidorów, bakłażanów, papryki, grochu, fasoli, które pięły się w górę; świat z szorstkim i smutnym zapachem dojrzałych słoneczników i kukurydzianego łupinia, i z ludźmi, którzy nawet przy ciężkiej pracy w polu czy przy inwentarzu, szacunkiem witali się z moimi bliskimi. Buna dimineata, domnule director… – czułam ten, mi darowany poranek z chatami, sadami, ogrodami, ptactwem, pastwiskami, niespiesznymi krowami, gospodarzami i gospodyniami: Buna dimineata, domnule director… – z całych sił przyciskałam go do piersi, aż dech zapierało od radości pełnego szacunku postępu mojego dziadka… Zbliżał się czas wielkich zmian. Pewnego razu dziadek wrócił z miasta w podniosłym nastroju, oznajmiwszy nam z babcią, że dostał w Sadogórze, na Baranówce, działkę pod budowę chaty. Sadogóra była obok jego rodowego gniazda, Rohiznej, a nieco dalej, za Rohizną i starą wieżą ciśnień, już zaczynało się przedmieście Czerniowiec. Dziadek w jak najbardziej atrakcyjnych barwach opisywał miejsce, gdzie już całkiem niedługo będziemy mieszkać: blisko miasta i rodziny, na końcu ogrodu płynie rzeczka, słynny potok Moszków, obok stary młyn, niedaleko szkoła. Wszystko mi się podobało, zwłaszcza rzeka, gdzie miałam nadzieję nauczyć się pływać, ale sama nazwa zakątka, „Baraniwka”, obrażała: bo przecież wszystkim wiadomo, kogo nazywają „baranami”. Od dawna osiedliwszy się tutaj, miejscowa ludność czuła się pewniej, gospodarując we własnym obejściu, gdzie oprócz zadbanych ogrodów i sadów, „każdego stworzenia” zawsze było o wiele więcej „pary”. Miejscowym gospodarzom bardziej zrozumiała, bliższa sercu była pieśń: Owce moje, owce, Owce oraz barany, Któż was będzie pasł, Jak mnie nie stanie? niż historia rodu barona Mustiacy, dzięki któremu w 1801 roku Sadagóra otrzymała prawo magdeburskie. Ja również powinnam być mu wdzięczna, bo gdyby nie baron Mustiaca – nie byłoby i tej ulicy, przy której mój dziadek, Mykoła Majdanski, zbudował dom. A co najważniejsze – ten zakątek nigdy nie był „Baraniwką”, a zawsze Baronówką – czujecie różnicę?.. Tutaj, wystarczyło przebiec wąską uliczką w górę – i od razu zaczynał się Wertohrad Ogrodu Barońskiego, a także zarośnięty sitowiem staw, gdzie każdego lata, skacząc „na główkę”, nasi urwisy wypływali, oblepieni „darmozjadami” pijawek. Droga, przy której zamieszkaliśmy, jedynie potwierdziła to, o czym dowiedziałam się znacznie później. Na niej, od czasu rozbudowy majątku barońskiego, zagnieździła się czeladź i rzemieślnicy, którzy gorliwie doglądali włości swojego pana. Sprowadzano ich z różnych miejsc imperium Habsburgów i żeby przyjęli się na nowym drzewie genealogicznym, troskliwy gospodarz zawczasu zbudował im solidne, niewielkie, murowane domki, pod blachą i dachówką, które przetrwały (a może jeszcze do dziś stoją) do lat 60., w niektórych z nich mieszkali moi koledzy z klasy. Tę ulicę naprawdę można by nazwać ulicą „Przyjaźni Narodów”, kto tu tylko nie mieszkał: Polacy, Niemcy, Żydzi, Rumuni, Czesi, Cyganie; niektórzy z nich, mimo wszystko, zachowywali tajemnicę rzemiosła swoich dalekich przodków i przez to „mieli szacunek wśród ludzi”. Starsi rzemieślnicy uprzejmie zwracali się do siebie per „Wy” i „panie”, a z przyzwyczajenia, witając się, zdejmowali kapelusze. Nawet woźnica, siedząc na przedzie swojego wozu, zawsze odpowiadał na powitanie dotknięciem ręką kapelusza. Zasmolone leninowskie kaszkiety „robotniczego proletariatu” tutaj się nie przyjęły i ludzie szanowali się nawzajem, nie zważając na status i orbitę swojej działalności. Przyjście „wyzwolicieli” nie ominęło Baronówki i tutaj, obok miejscowych, coraz częściej osiedlali się wojskowi oraz różna, skrótowo-sowiecka (rajkom, partkom, profkom) nomenklatura. Oni, zwłaszcza wojskowi, rozmawiali między sobą po rosyjsku; ich dzieci, zapewne przestraszone koszmarem „banderowców”, ostrożnie wychodziły za bramy swoich podwórek, zawsze czyściutkie, zadbane, początkowo jedynie zazdrośnie obserwując „wyprawy krzyżowe zakonu bosych złodziejaszków” po bursztynowo-słoneczne „białe czereśnie”, na „Ziemię Świętą” Ogrodu Barońskiego. Lecz dopóki przyjezdni chłopcy nie nauczyli się po naszemu – do kompanii ich nie przyjmowano i wciąż nazywano: „moskal-roskal!”. Pewnie, sa- Organista Prowincja, kościół, szkoła muzyczna, Cyruluje rwane chmury iglica stara, Cienką strugą płynie z góry Chorał i rozlewa się powoli. Niczym gęsta żywica spod kory Na manuały skapuje, i koła Od dźwięków rozchodzą się dokoła, I zaswędziały skrzydełka u dzieciarni. Tak, my, mali, zlatywaliśmy się na chóry, Choć nam tam wstęp wzbroniony był. A organista podnosił blade czoło, I już go nie ma. Tylko grają góry. W dzień powszedni woził (to nie sekret) Gorące pierożki do szkolnego bufetu. Z poematu „Čiurlionis” 1985 r.

Машинний переклад

Walentyna Kowalenko. I światy zeszły się klinem na Ukrainie

*** Czytam Szewczenkę. W siwym głębi-schronie Siebie odnajduję. Swoje dosłuchuję pRA W powiewie gliny, odetchniętej wiecznym Ra, W plusku pasów płócien na mieliznach DniepRA, W szeptach chramów, co krzeszą w niebo słowem… Czytam Szewczenkę. A on – za górą góRA, I toż nie łagodne: wierzchołkami – w chmury – wiersze! Czytam setny raz – i otrząsam się za każdym RAzem: “Wszystko idzie, wszystko mija”, lecz tylko nie mija TaRAs. “Wszystko idzie, wszystko mija” – lecz on na czasie. Jak pierwsze. A on na czasie: “Walczcie!” Zwyciężajcie! Kiedy Moskalami na Wschodzie stepy zszarzały, Kiedy matkami bezkręste jęczą mogiły I marnieją wioski, gdzie błądzi bezrodnie Ród. Czytam Szewczenkę: “Walczcie!” Zwyciężajcie! A on – na czasie-bo: znów ciosają jarzmo Jeremii i na ziemię pRAojczystą już łasi się nowy handlarz… Czytam Szewczenkę – i myśli jego swarga Dyskutuje pod zasiew ugór ukRAiński niezmordowanie I sieje modlitwy, co wschodzą w setki zagród… I znów blokpostami TaRAsowe słowo wyższe – żeby sad wiśniowy i chata, i matka, i syn, – mężniejszy od ojca. Żeby z pRAojca – Orij-Rusin, i sława i wola; i pRAojcowska pieśń wieszcza… Czytam.., a w piersi huknął północny puszczyk – I step czarnoziemnie na oddech cierpki przybliżał… I światy zeszły się klinem na UkRAinie. Na Wojnę. I dźwiękiem zakonnym gromadzi do broni GóRA. Pieśń Samotnym kukułczym głosem wykuła się jutrzenka. Kukułcza rosami i cisza – rajina. W tej szarości oddechem gęstnieję – Panie! Ludzie żeby nie wstrzymali: wiedźmaż niby, mara! Na łąkach wykluwa się rzeczka marna, słowikami wierzbiny uciszają ją... pani Alibrantową na mogile krzyczę, rozkoszną panią na wieś całą. Hej! Tam sadów skrzywione wiśniokwiatowe kopuły falują – i Jaryłkiem jutrznię zaczną. Jeszcze mgła nenufarami dokwita nad kąpielą, kadzidli nad kąpielą drżącego snu. Ładami-lewadami oraz nad pasami lasów, nad polami, chatami oraz ponad majdanem – praduch mój weleśnieje i rodnie wschodzi tęsknotą, złotą tęsknotą. A duszaż – rozdaj! Czysta, jak przy spowiedzi, wierna, jak przy rodzie, na miłość zauroczona szczodrą, jak urodzaj. Samhorodzki kraju mój, ty – we mnie zgodą, i przy tobie ja pieśnią gotowa dozorować! Polna idylia (cykl) Mleczami słońce w świeżym rozbryzgu wysokości. Już maj w polu dziewannę splecioną ma – i przyśpiesza lato. Jeszcze drwina nie dotknęła kolan, spodnie – ostów, piesków czy czepnej przytulii... W podstępnym czekaniu pasterzy – ojejowe gniazda, na wzgórzach miodami zgęstniał dziewięćsił złoty. Tam “kochać” pożądane odczyniają rumiankowe gwiazdy, Żeby wyrojem białym do kogoś kogoś donieść. Zalotna brzózka haremowo tam czasze podnosi, przędzie wilczomlecz i od soku skrzypią perze... Tam policzki całują wiatrów latawice-roje i światy wchodzą w ciebie, wchłonięte w rosy. Pierwszy świat ojcowy Ojciec kosi na paszę brzegi, doliny, majdany... świerszcze, różnokwiat, słońce z wiatrem w pokosy kładzie... Wyłaskotuje uśmiech jaskółkom rozgłodzony dzień, — sianokosi się ojcu. Jak zawsze, przyjaźnie i wyczekująco. Dalej – torba od zająca w cierpkim cieniu jeżyny; czarne ojca palce trą skórkę smaczną czosnkiem – i aż za uszami trzaska – “przechwytujemy”. Dalej – odpoczynek: do Ogniowej łatki wędrujemy starym dębowym lasem. Gdzieś makolągwa świergot, tam żółtobrzuchy błysk w międzygałęziach, krzątanina owadzia, na północ – zjeżony mech, i w truskawkowym olejku – tajemnica nasza z ojcem na dwoje i chciwe poznanie tego niepoznanego lata... Dokosił się ojciec... Brzegi, doliny, majdany, Świerszcze, różnokwiat nie odurzają pustych strychów… Lecz tym sianokosom ja do dziś składam hosannę, bo od nich jego świat dziwosłowem we mnie zabrzmiał Drugi świat matczyny Chabrów żarowisko zbocza skoszone jeszcze podsyca, jeszcze wyoruje lipiec w chabrowych niebieskich promieniach. Dziurawcem i koniczyną rozsypało się w trawie kupaleczko, w delikatnych pączkach rumianku pozłotę swoją wygładza. Szepta czepkiem cisza, matczynie i sobie macierzanką: żółtodzioby nieśmiertelnik z synulkiem jasnowłosym pomyliła! Trzeci świat mój Mnie od ojca – wczesna siwizna. Moich żyt jeszcze przepiórka nie wyśpiewała. Moich uczuć niezmierna jeszcze ciasnota i na pieśń – nierozstrojona struna. Mnie od ojca – wczesna siwizna. Mnie od ojca – siano miodowe i duch sosny, strugiem w dziwo ciosany, i pole, co wiatrami-przelotami do lotu rozmierza mnie. Mnie od ojca – pole miodowe. Mnie od mamy – świat w te Światy, których nie przebyć, i nie obejść i nie wymierzyć... Tylko sercem doświecić. Z 33-go… Ani krzyża, ani krzyżyka... Chyba że tam kamień jedyny. Tych mogiłek siniaki nie bolą już nikogo dawno. Świerszcze tylko głoszą – Oto i całej rodziny, Lecz w gęstych wiśniach Za spokój do dziś gorzkie wino. Gaj zasnęli sobie, Niedożywieni, słabi, rozdarci... Tylko wiatr dzwonki Po duszach po ich dotyka. I goi wieczność swoją Ukraina w barwinkach i darniach. I z ust modlitwy cierpkość nie schodzi, Jak ciernie, cierpka... Do ziomków “Bij swój swego, żeby obcy i ducha się bali”. Kim jesteśmy? Niedobitkami?! Ból duszę rozcina. Lecz myż przecież – ojców przesławnych dzieci! I czyż, powiedzcie, z wybornego ziarna Wybujać kłos może pustokwiatem? Czyż na rozstajach naszych losów Tarasowe drogi rozpięły się, Żebyśmy – potomkowie wolnych kozaków – Niedobitkami w świecie się nazwali? Nie, my naród! W nas wszystko dla tego jest: I pieśń, i najdelikatniejsza ojczysta mowa... Ja wierzę, że nikt nas nie zabije, Jak my siebie w bagno nie wtopimy znowu! A to przywykli swój – swego prędzej, Żeby i obcy się bali? Odskoczą! I będzie nam cena – zardzewiały grosz, Kiedy i nasi wnukowie nazwą się Niedobitkami. Kaleczymy język. Głupie przyczepili słowo zamiast wieńca, A myż – Ukraińcy, Boże, myż – Ukraińcy... Wszystkim tym, którzy złożyli swoje głowy za słowo, wypełnione Ukrainą (N. M.) Nie zginą w Lete, im – w niebieski lot! Sobą dotykam dusz ich powiew, I słyszę: ból stygnie, niby glina – gryzie, gryzie go wrogi zgrzyt. Nie wygryzie, zagoi żeby mnie, zagoi we mnie żeby słowo ich! Temu bólowi, broń Boże, ucichnąć – Ukraina znów kajdanem zakołata. Nadziwuję niepokojem ludzi, zimny przeciąg w ich wyczuwam duchu. Jak mało nas bolą osiaczki i stusy, Jak długo jeszcze do siebie my idziemy. Czy wywiedli się, czy przetrzebili – nienawistni, obojętni i dwulicowi, dwujęzyczni niedomówcy i niedorzecznicy. Kto nas począł takimi i kiedy? Czy zginę w Lete, czy w niebieski lot, – sobąż dotykam dusz ich powiew. U mnie ból wystygł, niby glina – nie wygryzie go wrogi zgrzyt.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Słowo o Słowniku. Z miłością

Słownik ukraińskich gwar wschodniosłobożańskich Czy zdarzyło się wam płakać nad… słownikiem? Mnie się zdarzyło. Bo z jego stron – jak okiem sięgnąć – kwitną słoneczniki i szeleszczą łodygi kukurydzy, niczym skrzydła przedziwnego ptaka. A gdy wiatr powieje mocniej – wzleci na tych skrzydłach moja Orichiwka i popłynie nad jarami i kapuśnikami, nad pasem zadrzewień i żelazną drogą, zamarłymi kopalniami, punktami kontrolnymi… Aż do Kijowa, żeby objąć mnie, swoją sierotę… „Słownik ukraińskich gwar wschodniosłobożańskich” (DZI LNU imienia Tarasa Szewczenki, 2021) dokonał wielkiej rzeczy. Powiedział całemu światu, że nasza mowa, choć gwarowa, jest jednak ukraińska. To znaczy, że i my, wschodniacy i wschodniaczki, jesteśmy również ludźmi ukraińskimi. Bo nie raz zdarzało się słyszeć: jest, na przykład, dialekt galicyjski, a wasza gadka to takie coś, surżyk. Tak, w końcu i moi ziomkowie i ziomkinie czasem zmieszani mówili: „No my po ukraińsku nie bardzo, bardziej surżykiem gadamy…”. Właściwie nasze gwary „wyszły do ludzi” nie dzisiaj. W 2002 roku zostało opublikowane pierwsze wydanie „Słownika…”, którego inicjatorem był świętej pamięci profesor Wiktor Użczenko. Potem – przez niemal dwadzieścia lat – trwało zbieranie materiału dialektalnego. Prowadzono liczne ekspedycje, ułożono dwie chrestomatie tekstów dialektalnych, obroniono niejedną rozprawę doktorską. I oto… O nowym wydaniu, o naszej ojczystej mowie, o nas w niej i z nią rozmawiamy z autorkami i redaktorkami: Kateryną Hłuchowcewą – doktor habilitowaną nauk filologicznych, profesorką LNU im. Tarasa Szewczenki, oraz Wałentyną Lesnową – kandydatką nauk filologicznych, docentką tej uczelni. O. B.: – Pojawienie się „Słownika ukraińskich gwar wschodniosłobożańskich” spełniło daleko nie jedno przeznaczenie. Jakie są misje „Słownika…”, według pani? W. L.: – Główna misja, jak i każdego dialektalnego słownika wyjaśniającego, to opisać zasób leksykalny mowy, która ma specyfikę na konkretnym terytorium, w naszym przypadku w północnej części Ługańszczyzny. Starałyśmy się nie tylko maksymalnie dokładnie wyjaśnić to czy inne słowo, ale też podać przykłady jego użycia w tekstach dialektalnych. Jeszcze jedno zadanie, które stawiałyśmy przed sobą, to utrwalić jak najwięcej słów, które dzisiaj już wychodzą z aktywnego użycia i przechodzą do rzędu archaicznych, aby zachować je dla następnych pokoleń. Bo raczej współcześni mówcy nie wyjaśnią, co to jest baska, czymarka, szanka, szelmak… Dlatego wykorzystywałyśmy nie tylko współczesne teksty dialektalne, ale i materiały pracy etnograficznej z końca XIX wieku „Życie i twórczość chłopów guberni charkowskiej”. Jest jeszcze jedna misja. Niestrudzenie powtarzamy, że gwary Ługańszczyzny są ukraińskie. I nasz słownik przekonująco to dowodzi. Świadomie nie usunęłyśmy z listy miejscowości tych, które obecnie znajdują się pod okupacją. Materiały w nich zapisywałyśmy jeszcze przed pierwszym wydaniem, ale i teraz te wsie mówią po ukraińsku. O. B.: – W przedmowie zaznaczono, że „…zasób słownikowy uzupełniono z… tekstów zapisanych w ekspedycjach dialektologicznych w latach 2002–2021 przez wykładowców i studentów Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki”. Opowiedzcie o tych ekspedycjach. K. G.: – Ekspedycja do tej czy innej miejscowości to cała historia przygotowań wykładowców i studentów, w szczególności układanie czy wybór kwestionariusza lub tematyki nagrań, planowanie czasu ekspedycji, wybór gwary, studiowanie jej historii itd. Każda ekspedycja czymś zapada w pamięć. Powiedzmy, w latach 90. ubiegłego już wieku zebrałyśmy materiały z 45 miejscowości Ługańszczyzny do Słownika ukraińskich gwar ludowych według kwestionariusza J. O. Dzendzeliwskiego (a to 3500 pytań!) i przekazałyśmy te tomy (każdy z nich miał nie mniej niż dwieście stron) do wydziału dialektologii Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. Szkoda, że wtedy nie miałyśmy potrzebnego sprzętu, aby dokonać nagrania tego materiału. Jednak już dzisiaj to zabytek historyczny, który świadczy o osobliwościach mowy konkretnej miejscowości. Mamy nadzieję, że te zapisy zachowają się w archiwum. Obecnie staramy się stworzyć fonotekę naszych gwar, nagrywając dialektonośców na nośniki elektroniczne, ale od tego niepowtarzalność wyjazdu na wieś nie ginie, a być może nawet staje się jeszcze bardziej przejmująca, bo nierzadko słyszymy: „Przyjeżdżajcie do nas jeszcze. Nam to bardzo potrzebne”. I to uczucie, że robimy potrzebną sprawę, nie da się porównać z niczym. Szczególnie pamiętne są ekspedycje do tych miejscowości, gdzie nie mogłyśmy za pierwszym razem zapisać materiału. To, w szczególności, wieś Ołeksijiwka w hromadzie wiejskiej Biłokurakyne rejonu swatowskiego, do której zawitałyśmy w 1999 roku. Nie mogłyśmy zrozumieć, dlaczego ludzie odmawiają rozmowy z nami. Nawet teściowa dyrektorki miejscowej szkoły zaczęła się chować i mówić: „A kto wam powiedział, że ja coś wiem?”. Matka nauczycielki fizyki powiedziała, że rozmawiać nie będzie, bo boli ją głowa. Poszłyśmy do kobiety, którą znałyśmy jako uczestniczkę zespołu wokalnego, ale ona nawet nie wpuściła nas na próg. I dopiero w szkole, gdzie oglądałyśmy gabinet języka ukraińskiego i literatury, a także zapoznawałyśmy się z materiałami, które zebrała sama nauczycielka, zrozumiałyśmy, że ta wieś bardzo ucierpiała w wyniku Hołodomoru. Na jednej z ulic, według świadectw starców, było osiem czy dziewięć młynów, czyli żyli zamożni chłopi, ale nikt z nich nie przeżył tej klęski. Rozjechali się, kto gdzie mógł. Jak powiedziała nauczycielka: „Matka poszła w jedną stronę, ojciec – w drugą, a dzieci – kto gdzie. Kto został żywy, ten wrócił do domu później”. Dlatego i po wielu latach wieśniacy nie odważali się mówić o przeszłości… Trudno nawet opisać nasze uczucia podczas ekspedycji do wsi Pisky w hromadzie wiejskiej Nowopskow rejonu starobielskiego, gdzie w centrum, naprzeciwko rady wiejskiej, zobaczyłyśmy zrujnowaną świątynię. Mieszkańcy mówili niechętnie, oglądali się, jakby bali się, żeby nikt ich nie podsłuchał. Ale mimo wszystko dowiedziałyśmy się, że świątynia była bardzo piękna, wieśniacy lubili ją odwiedzać. Ale w latach 30. ubiegłego wieku zrzucono z niej dzwon, rozniesiono ikony, zakazano nabożeństw. Początkowo zwożono tu ziarno, potem, kiedy zbudowano spichlerze, świątynia stała pusta, dalej niszczała. I oto już w latach 90. zaczęła w niej jeździć na motocyklu młoda para. Ale to trwało niedługo – rozbili się. A potem znaleźli się „śmiałkowie” (tak nazwali wieśniacy tych ludzi, więcej o nich nie chcieli mówić), którzy postanowili wysadzić pozostałości cerkwi. Zamiast ścian została kupa cegieł. Jednak, jak mówią szeptem wieśniacy, wszyscy, którzy byli zamieszani w wybuch, zmarli nie śmiercią naturalną. Swoją drogą, opowieści o tym, jak zostali ukarani przez „wyższe siły” ci, którzy bezpośrednio brali udział w niszczeniu cerkwi, słyszałyśmy w wielu wsiach (Pańkiwka, Wołkodajewe, Nowobiła)… Niezapomniane wrażenia wywarły spotkania z przesiedleńcami z Łemkowszczyzny (wieś Peremożne, Łutuhynska Miejska Terytorialna Hromada rejonu ługańskiego). O tym napisaliśmy w książce „Notatki do portretu językowego przesiedleńców z Łemkowszczyzny” (2006). Byliśmy wzruszeni do łez, gdy zobaczyliśmy długi stół w foyer szkoły, mieszkańców-przesiedleńców (było ich około czterdziestu), którzy śpiewali pieśni i szczerze cieszyli się, że w końcu zwrócono na nich uwagę. Ci, którzy pamiętali, wspominali długą drogę do Peremożnego: jechali w wagonach towarowych, wieźli ze sobą, kto mógł, inwentarz, sprzęty domowe; na postojach szukali pożywienia dla krów, gęsi i kur. Bardzo ciężkie były pierwsze lata życia w na wpół zawalonych domach, z których wysiedlono jeńców II wojny światowej. Starsi ludzie mówili, że w szkole wymagano od nich znajomości języka rosyjskiego, którego nie mogli szybko opanować. Łatwo było dostrzec różnice między tradycjami panującymi w rodzinach Łemków i miejscowych. Odbijało się to również na języku. Kiedy na pytanie: „Jak u was wołają na zwierzęta domowe?” usłyszeliśmy odpowiedź: „No, kota Wasylem nie nazywamy i świni Maszą nie wołamy”, zrozumieliśmy, że tutaj obowiązują inne zasady tworzenia imion zwierząt: mogą nazywać maść lub cechy zewnętrzne zwierząt (Czałyj, Wysłowusyj), czas narodzenia (Lutyk), nazwy miejscowości (Woskobijnyk) i inne. O. B.: – Pewnie w większości zapisy z ust starszych ludzi? Moje przypuszczenie opiera się na zmianach, które zaszły, w szczególności w mojej wsi: młodzież przeważnie mówi „po miejsku”, „po-russki”… W. L.: – Jeśli chodzi o młodzież, która łatwo przechodzi na rosyjski, niestety ma pani rację. I problem ten nie jest nowy. We wspomnianej pracy „Żyzń i tworczestwo kriestjan Charkowskoj gubiernii” (1898 r.) o wielu ówczesnych słobodach autorzy piszą jako o takich, w których język ukraiński zawiera wiele domieszek rosyjskiego. Wśród głównych przyczyn rusyfikacji wymienia się trzy: przebywanie Ukraińców przez długi czas na zarobkach lub w służbie wojskowej w guberni dońskiej; szkoły rosyjskojęzyczne; obecność przesiedleńców z guberni rosyjskich, od których Ukraińcy łatwo przejmują nawyki, ubiór i język. Ponad 120 lat od tego czasu minęło, a przyczyn tych do dziś wykorzenić nie możemy. Chociaż ostatnio coraz częściej słyszę na Ługańszczyźnie język ukraiński od młodzieży nie tylko w aulach uniwersytetu, ale i w bibliotekach, kawiarniach, sklepach. Może kiedyś i ich mowę ktoś zapisze do słowników. O. B.: – Zbadaliście około trzystu miejscowości Ługańszczyzny. Chyba co wieś, to inne słowa, czyż nie? A czym różnią się, na przykład, gwara w Horodyszczu (rejon biłowodzki) i Diakowem w rejonie antra-cytowskim? K. G.: – Każda wioska, jak to mówią, ma swoje słówko. I można by tutaj wyliczać poszczególne cechy, właściwe tej czy innej gwarze. Ale powiem nie o tym. We wsi Horodyszcze Biłowodzkiej Sielskiej Terytorialnej Hromady rejonu starobielskiego, która powstała pod koniec XVII w. na miejscu dawnego starego umocnienia, do dziś zachowały się dawne legendy. Nawiasem mówiąc, nie raz przyciągały one uwagę wielu badaczy. Pierwszym zapisał je charkowski frazeolog O. S. Jurczenko, drugim – literaturoznawca O. I. Neżywyj, potem – ja. Wiele lat żyje w pamięci ludzi legenda o łabędziej wierności i miłości, jak gdyby wieśniacy starali się na zawsze utrwalić wysokie uczucia, zachować wartości duchowe ludzi, wychować ducha dumy i odwagi. W legendzie mowa o przystojnym Iwanie, który wiernie pokochał młodą Oksanę. Lecz przeciwko ich szczęściu byli nastawieni pan i pani. Pierwszy chce oddać młodzieńca w żołnierze, druga – sprzedać dziewczynę. Ale młodzi nie chcieli godzić się z samowolą panów i postanowili uciec od ciemiężycieli. I oto gęstymi zaroślami turzycy, wzdłuż brzegów Derkuła, uciekają zakochani. Lecz siły ich opuszczają, a konna pogoń coraz bliżej i bliżej. Wtedy młoda para skacze z urwistego brzegu rzeki do wody... Minęło wiele lat, a legenda o tych zakochanych do dziś żyje we wsi. Dlatego miejsce, gdzie wydarzyło się opisane zdarzenie, nazywają Łabędzią Mogiłą, bo rzucili się do wody Oksana i Iwan, jednak wolności nie oddali. Niedaleko od tej rzeki, przy cerkwi, od wielu wieków istnieje pagórek, który powstał jeszcze w czasach mezolitu, kiedy na miejscu wsi, według podań, szumiało bezkresne morze. Świadectwem tego są morskie kamyki i skamieniałe szczątki ryb. Kiedy morze wyschło, w tym miejscu powstał pagórek, a z czasem ludzie nasadzili na nim drzewa: świerki, leszczynę, dęby i osiki. Na pagórku, pod rozłożystym dębem, leży wielki kamień. Starzy ludzie mówią, że przy tym kamieniu ukryto skarb dawnego mnicha, który ukrywał się we wsi podczas represji. Ten pagórek nazywają Monaszyn. We wsi Diakowe Antracytowskiej Miejskiej Terytorialnej Hromady rejonu roweńkowskiego (obecnie znajduje się ono na niekontrolowanym terytorium) zapisaliśmy opowieść o zwyczaju strojenia żołnierza, którego etnolodzy nie znajdują w innych rejonach Ukrainy. Starsi mieszkańcy wspominają, że w latach 50. – 60. XX wieku dziewczęta ze wsi darowały chłopcom, którzy szli w szeregi armii, własnoręcznie wyhaftowane i oplecione koronką chusteczki. Żegnając żołnierza, przypinały je do rękawa odzieży wierzchniej lub do czapki. I kiedy chłopak żegnał się z mieszkańcami wsi, chusteczki powiewały na wietrze, było to bardzo piękne. Taką chusteczkę trzymał przy sobie jako amulet. O. B.: – W mojej rodzinnej wsi Orichiwka swego czasu panowała gwara, właściwa rolniczej części Ługańszczyzny. Dziadek pochodził ze wsi Cerkowne, babcia – z Hanniwki (potem wsie przemianowano na Krasnoje i Nowoannowkę). Pobrawszy się, oni razem z kilkoma takimi samymi młodymi parami założyli Orichiwkę. Od Cerkownego do Hanniwki niedaleko, więc i mówili prawie jednakowo. Było niemało słów i wyrażeń, których nie słyszałam nigdzie indziej. Powiedzmy, „hymnuty” – czyli szybko pobiec, „rwąc” z miejsca. Albo „opećok” – niewielki grubasek, częściej dziecko. Byk, kiedy się gniewa, „buryć”, w stawie – „bubiri”, w polu – „susłaky”, w sadach wije się „pautel” i śpiewają „siurczy”. Jesienią babcia przynosiła z „sowchoźnego” pola „sojasznyczynnia”, żeby „w pieczci roztoplaty” – lecz trzeba było biec „orankoju”, żeby nie złapał „uprawliajuszczij”, „czorty joho batka znajut”… Oto już proszę moje rozmówczynie, by wzięły ode mnie trochę tych słów dla nowego, daj Boże, wydania. Bo chyba oprócz mnie nikt już tej orichiwskiej

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nie zna gwary – wieś jest mała, jeszcze jakieś dwadzieścia lat temu stała się całkowicie zrusyfikowana, a teraz w ogóle jest pod okupantem… W. L.: – Taka pamięć o słowach ojczystej gwary jest niezwykle wzruszająca. Niedawno napisał do mnie pewien matematyk, programista, że chce kupić nasz słownik. Na moje pytanie, co go właśnie zainteresowało, odpowiedział: “Chcę znów usłyszeć głos swojej babci, a jedyną drogą jest znalezienie leksyki gwary stepowej lub przynajmniej sąsiednich gwar”. Takie opinie inspirują i dodają skrzydeł, dlatego myślę, że będzie i trzecie wydanie. Zapiszcie wszystko, co sobie przypomnicie, a my z pewnością dodamy to do słownika. Swoją drogą, są i w tym wydaniu takie słowa, które podawały nam osoby w żaden sposób niezwiązane z lingwistyką, kiedy dowiadywały się, że tworzymy taki słownik. Powiedzmy o tym, że we wsi Połowynkyne kobietę lub dziewczynę, która lubi bez celu wałęsać się po wsi, po sąsiadach, nazywają podworaszna korowa (podwórkowa krowa), opowiedział mi lekarz, a o tym, że rybę smaży ona cilaćkom (w całości), usłyszałam od sprzątaczki na uniwersytecie. O. B.: – Proszę opowiedzieć o wpływach: gdzie wpływ ukraiński na gwarę jest większy, a gdzie bardziej zauważalna jest rusyfikacja? K. G.: – Tak się złożyło historycznie, że wśród gwar wschodniosłobożańskich, które należą do gwar ukraińskich kontynentalnych, bo są kontynuacją masywów połtawskiego i charkowskiego, istnieją wyspowe gwary rosyjskie, pierwotnie zasiedlone przez przybyszów z obwodów kurskiego lub biełgorodzkiego, a także gwary, w których wpływ jednego języka na drugi był silniejszy niż gdziekolwiek indziej. Tak więc, powiedzmy, wieś Wełyka Czernihiwka pierwotnie była zasiedlona przez ukraińskich kozaków (sama nazwa wsi o tym świadczy). Ale ponieważ dosiedlanie odbywało się przez przybyszów z Rosji, a i wieś położona jest w pobliżu Stanycy Łuhanśkoji, gdzie przeważa język rosyjski, to śladów języka ukraińskiego w Wełykiej Czernihiwce znaleźć trudno. We wsi Jewsuh w hromadzie wiejskiej Biłowodśk w rejonie starobielskim obserwujemy zjawisko odwrotne. Pierwotnie osiedlili się w niej Rosjanie, jednak została dosiedlona przez Ukraińców, a i sama gwara znajduje się w ukraińskojęzycznym otoczeniu. Zatem część ludności mówi językiem, który nierzadko budzi zdziwienie u wielu osób. Tutaj rosyjska wymowa nałożyła się na ukraińską leksykę, chociaż niemało „jewsuszków” mówi po ukraińsku. Zauważalny jest wpływ tradycji rodzinnej. Powiedzmy, w tej samej wsi obserwujemy używanie czasowników w formie bezokolicznika z formalnym wykładnikiem -ty i -ć zgodnie z tradycyjną wymową w rodzinie (chodyty, chodyć). Na język miejscowych mieszkańców wpływają też takie czynniki, jak bliskość granicy z Rosją, bliskość dużych miast, w których przeważa język rosyjski, kiedy większość ludności pracuje w mieście, a mieszka we wsi. O. B.: – W zbiorze naszego ziomka, wielkiego poety Petra Biływody „Oś taka meni wypała dolia…” (ukazał się, niestety, już po strasznej śmierci Petra) są wiersze napisane naszą gwarą. Oto na przykład: „Na wosśme marta mamu pozdrawlat…”: Tam mama trubku derże, jak hranatu, do wzrywa szcze czetyrnadcia minut: rozirwetśia na czasti nasza chata, a sobirat oskołky treba tut. Czasem do „miejscowych” słów uciekał się Wołodymyr Sosiura. Żyli i tworzyli w różnych czasach, a krytykowano ich za to samo – „zaśmiecanie” języka. A może wręcz przeciwnie – oni wzbogacali nasz język?.. W. L.: – Odłamki tej chaty, o których pisał Petro, będziemy musieli jeszcze długo zbierać. Na szczęście czasy, kiedy w czasopismach naukowych drukowano artykuły o tym, jak trzeba walczyć z dialektyzmami, minęły. Dzisiaj słowa dialektalne często mienią się wszystkimi barwami na stronach książek artystycznych. Nieraz wspominałam mądrą radę klasyka „nie bójcie się zaglądać do słownika”, czytając w wierszach Łiny Kostenko o mieszczanach oszkireni łaji (wyszczerzone łaje), czorne kyjaszynnia (czarne łodygi słonecznika), tarapatu, riwnu nulu… Oto tutaj przydawały się słowniki dialektalne. A jak puhuťkaje (puchacze) w sutemriawi (w mroku) syneta-lis (sowa-las), o którym poetka opowiada w „Drewlańskim tryptyku”, ostatecznie zrozumiałam, dopiero gdy w małej zakarpackiej wsi usłyszałam, jak o wieczornej zorzy odezwał się ten las tajemniczymi głosami puszczyków. Marija Matios, Myrosław Docyneć, Petro Midianka, Wasyl Kuzan, Ołena Łotocka – tę listę współczesnych pisarzy, którzy mistrzowsko wplatają w swoje utwory ojczystą gwarę, można kontynuować długo. Coraz częściej, jak pisał Petro Biływoda, „iz prokuronych mist heć u seła nas pamiać sztowcha” (z zadymionych miast precz do wsi nas pamięć pcha). I przywozimy z tych wsi bezcenny skarb – ojczyste słowo mamy i taty, które wzbogaca nie tylko język, ale i duszę. O. B.: – A jak miejscowi mieszkańcy sami identyfikują język, którym się posługują? K. G.: – W wielu miejscowościach zwracaliśmy się do użytkowników dialektu, którzy posługują się ukraińskim, z pytaniem: W jakim języku mówicie? Nasze obserwacje potwierdzają: większość mówiących zdaje sobie sprawę, że posługują się językiem, który ma pewne różnice od literackiego. W szczególności niemało mówiących w określeniu języka apeluje do miejscowości, w której żyją: po-stelmachiwśky (po stelmachowsku) (wieś Stelmachiwka), po-markiwśkomu (po markowsku) (osiedle typu miejskiego Markiwka), po-osyniwśkomu (po osinowsku) (wieś Osynowe), po-nowobiliwśkomu (po nowobilsku) (wieś Nowobila). Są i tacy, którzy odpowiadają: po-chachlaczomu (po chachłacku), my chachły, to po-chachlaczij i bałakajemo (to po chachłacku i gadamy). Niemało jest też odpowiedzi, które wskazują na dialektalne osobliwości języka: po-naszomu (po naszemu), po-swojemu (po swojemu). Przeważająca zaś część respondentów twierdzi, że mówią w języku ukraińskim, ale nie rafinowanym literackim (my ukrainci, bałakajemo po-ukrainśkomu, nu ne tak, jak Ałła Mazur, chocz ce ż odnak ukrainśka mowa) (my Ukraińcy, gadamy po ukraińsku, no nie tak, jak Ałła Mazur, choć to przecież jednak język ukraiński). Niektórzy respondenci oceniają swoją mowę ustną tak: nasi batky tak bałakały, tak i my bałakajemo (nasi rodzice tak gadali, tak i my gadamy). O. B.: – Obiecuję, że kiedy wrócę (prawda, coraz częściej mówię: „Jeśli wrócę”) do swojej rodzinnej Orichiwki (teraz u nas jest ona Horiłowa Bałka w hromadzie miejskiej Mołodohwardijśk w rejonie ługańskim, a u okupantów – wieś Sowietskoje)… Tak więc, kiedy wrócę, opowiem wam, czy ktoś jeszcze wie, czy pamięta, jak mówiono we wsi mojego dzieciństwa. Moja mama do ostatnich swoich dni tak mówiła. I ja z nią… Rozmawiała Ołena BONDARENKO. Kateryna Hłuchowcewa na spotkaniu ze studentami (Starobielsk, 2015 rok)

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

O słowach

Alina AKULENKO Tłumaczę teraz książkę, o której mogę powiedzieć (zgodnie z warunkami umowy) jedynie tyle, że zakochuję się w niej z każdym słowem. I jest w niej moje ulubione, o słowach. I ich sile. 1. Każde słowo ma swoje pole siłowe. Ono, jak magnes, przyciąga do siebie rezultaty. Dobre słowa – dobre. Złe słowa – złe. 2. Mowa nienawiści istnieje. Przekształca ona zwykłych ludzi w żołnierzy nienawiści. Jej używają znacznie częściej niż języka miłości. 3. W przeciwieństwie do języka „nie-mogę” istnieje język „mogę”. Do języka „nie-mogę” uciekają się ofiary, które całkiem argumentowanie wyjaśniają, dlaczego nie mogą osiągnąć, zwyciężyć, zdobyć. „Mogę”-język – domena bohaterów. Wszakże, bohaterowie tutaj – to niekoniecznie zwycięzcy, ale koniecznie ci, którzy spróbowali móc. Język „nie-mogę” oferuje nam słownik usprawiedliwień i oskarżeń. Język „mogę” jest bogaty w słowa, które skłaniają do działania i opisują uzyskane rezultaty. 4. Nasz język – to najprostszy sposób autosugestii. To, jakimi słowami mówimy do siebie i o sobie, to właśnie otrzymujemy. Aby to sprawdzić, nie czekajcie do jutra, możecie zacząć autosugerować się po prostu teraz. 5. Łesia Ukrainka pytała słowo, dlaczego nie jest twardą stalą. I było to pytanie retoryczne, bo kto jak kto, ale ona siłę słowa znała. A Churchill w swoim czasie bez zbędnych słów wziął i zmobilizował angielszczyznę. I wysłał ją do boju. Ona wygrała wojnę. Wszakże to inna i nieco bardziej skomplikowana historia. Więc pamiętajmy o sile słowa przy każdym swoim wypowiedzianym i napisanym słowie. Bo słowem można zabić, można uzdrowić, można zasiać panikę, można podarować nadzieję, można przegrać, a można też wygrać wojnę. I to ani trochę nie jest metafora.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Tradycyjna etykieta Ukraińców podczas zwracania się do innych

Halyna PAHUTIAK Wszyscy zgadzamy się z tym, że Ukraińcy powinni władać ojczystym językiem. Ale czy przestrzegają oni etykiety językowej w kontaktach z osobami w różnym wieku, o różnym statusie rodzinnym i społecznym? Nie wiem, czy uczą tego na kursach językowych, ale powinni uczyć. Teraz, gdy dzieci wychowują telewizor i media społecznościowe, nie zaszkodzi przypomnieć proste zasady także ich rodzicom. Zresztą dywersanta można złapać na nieznajomości etykiety językowej. Kiedyś przebranych za powstańców enkawudzistów można było rozpoznać nie tylko po wyszywanych koszulach, które w każdej wsi miały swój ornament, ale i po tym, jak przestrzegali etykiety językowej. Brak szacunku do człowieka przy zwracaniu się do niego przejawia się w poufałości, seksizmie, ageizmie, które nie są właściwe Ukraińcom. Degradacja językowa prowadzi do degradacji moralnej. Wychowałam się w galicyjskiej wsi, dlatego będę opierać się na tej etykiecie komunikacji, którą przyswoiłam od małego, obserwując zachowanie dorosłych. Alfa i Omega – wołacz: mamo, tatu, dziadku, Wasylu, Maryniu itd. Bez żadnych podręczników używaliśmy zawsze i wszędzie wołacza. A teraz jest to znacznik wykształcenia językowego i to, co odróżnia nas od Moskali i „chohłów”. Mówienie „wy” czy „ty” do starszych krewnych – to nie jest teraz obowiązkowe i nie ma w tym nic złego. Do rodziców zwracaliśmy się na „ty”, do babci i dziadka – na „Wy”. Bo tak się umówiliśmy. Nigdy, pod żadnym pozorem, u nas nie zwracano się do starszych ludzi – dziadku i babciu, tylko do swoich krewnych. Byłaby to straszna obraza. Każda normalna kobieta czy mężczyzna w średnim lub starszym wieku wzdryga się, słysząc takie zwracanie się od nieznajomych ludzi. To jak publiczny policzek. W wiadomościach piszą o babciach 60-letnich, które zostały potrącone na przejściu, i wydaje im się to normalne. I czy to „babuszka”, czy „babcia” – jest tak samo upokarzające. Zamiast tego u nas mówi się „starsza kobieta – starsza pani”, „starszy mężczyzna – starszy pan”. Do matki chrzestnej zwracano się nanaszko, do ojca chrzestnego – nanaszku. Do swatów – swacho i swacie, albo po imieniu i na Wy. Do starszych sąsiadów – ciociu, wuju albo po imieniu i imieniu ojca. Ale to w granicach jednego zakątka. Stryjku i stryjenko – tylko do braci i sióstr taty. Do młodszych sąsiadów – po imieniu (albo ty, albo wy). Rówieśnicy zazwyczaj zwracają się do siebie na ty zawsze. „Panie, pani” na wsi mówiono tylko do nauczycieli i lekarzy, pisarzy czy wójta. Ale teraz, kiedy przyjeżdżacie do obcej wsi, lepiej zwracać się tak do wszystkich dorosłych. Tak jak w mieście. Do księdza zwracają się ojcze, do jego żony – imości. Żadnych – kobieto, kobiecino, mężczyzno. Do dziewczyny, póki nie nauczyli się mówić „panno”, można zwrócić się – dziewczyno, albo po prostu neutralnie – wy. Kiedy kupujecie coś u zapracowanej starej wieśniaczki, nie poskąpcie dla niej „pani”, tak jak dla wszystkich, do których się zwracacie. Statusowe zwracanie się dawno stało się neutralnym. Przepraszajcie, jeśli odciągacie kogoś od jego zajęć. Mówcie „proszę”, jeśli chcecie, żeby wam coś pokazali. I nie zapomnijcie podziękować. We Lwowie drugi raz nie pójdę do sklepu, gdzie traktują mnie z wyższością czy nieuprzejmie. Takich jest bardzo mało. W większości są to relikty radzieckiego handlu lub ludzie, którzy uważają za upokorzenie pracę za ladą. Do nich też trzeba zwracać się pan i pani. I wszystko, nic skomplikowanego, żeby wyglądać na wychowanych Ukraińców. Obcokrajowcy też powinni to zapamiętać. Opisuję Galicję, w innych regionach trochę inaczej się zwracają, ale zasady etykiety językowej są te same.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Tworzymy „Bibliotekę Ludową” w Odessie

W ramach przeprowadzenia 23. ogólnonarodowego konkursu „Język ukraiński – językiem jedności” w biurze Odeskiej organizacji regionalnej „Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy” tworzona jest „Biblioteka Ludowa” laureatów konkursu. To przedsięwzięcie realizowane jest wspólnie z Narodowym Uniwersytetem „Politechnika Odeska” (wydziały dziennikarstwa, kancelarii i bibliotekoznawstwa). Przez 23 lata przeprowadzania konkursu zgromadzono wiele tysięcy egzemplarzy literatury pięknej, klasycznej, naukowej z bliskiej i dalekiej zagranicy, w tym utwory przedstawicieli ukraińskiej diaspory za granicą. Otwarcie biblioteki jest poświęcone chwalebnemu jubileuszowi – 90-leciu utworzenia obwodu odeskiego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Twoje słowa rozmnożyły się dawno (Tamara Sewerniuk „W drodze do Świątyni. Wyznania spowiedzi”: Poezja / Czerniowce: Druk Art, 2021. – 128 s.; il.)

Wołodymyr KACZKAN, pisarz Słyszałem nie raz i nie dwa: poezję zsyła Niebo. Właśnie ono poprzez niewidzialne kosmiczne nici wywiązuje w duszach słowa, jak bezgrzeszne dzieci w wielkanocnym czasie wyplatają barwinkiem istotę naszego bytu. Lecz nie u każdego zesłane myśli kiełkują w uczciwe i prawdziwe słowo, właśnie w takie, które, napiwszy się światła z wysokości, wyrasta, rozwija skrzydła i wtedy jego nosiciel nie mroczy się zwyczajnie ziemią i ziemskimi drogami, a wznosi własną istotę, samą jej wartość i życiowe powołanie – do tego estetycznego wysokościowego wymiaru, do którego docierają tylko jednostki. To wybrani i powołani przez Posłańca, Ducha, Świętość; to ci, którzy wyodrębniają się z tłumu szczególnym darem nie szurania po omacku, a kroczenia twardo i dumnie, nie jęczenia przed niespodziewanym rozłamem losu, a z wybaczeniem pokornego przyjmowania go; niebojenia się zachodu, a świadomego przygotowywania się myślą i czynem do spotkania z nim, jak z niechybną danością, jak z zaprogramowaną nieuchronnością, rozumiejąc w swoim przedwieczorzu, że wartość ziemskiego przebywania ocenia się, z reguły, po nocy. Właśnie taką osobowością, która za błogosławieństwem Nieba wyhodowała w swoich piersiach słowny szlachetny ogród, pielęgnuje go, szczepi gorącymi myślami, sprawdzając każde słowo-owoc z soborowością niebieskich ciał niebieskich, z oddechem ciepłego wiatru, z sakralnością modlitewnych dzwonów, z darem Bożego świtu, – jest kobieta o niezwykłym losie, Bukowinka, poetka, która siedzi na samym wierzchołku ukraińskiego poetyckiego Olimpu, – Tamara Sewerniuk. Dotknijmy myślą słowa poetki Sewerniuk, a przed nami wyrasta, niczym z mitologicznych wzgórz, dziwny i przedziwny muzyk, który zbyt delikatnie, niemal niewidocznie, ale słyszalnie i przejmująco dotyka duszą strun przedkobzarskiego instrumentu – i już oczy łzawią radością objawienia, słonecznością rozchmurzonego nieba. Niewiele w poetyckim świeczniku literatki Tamary jest błysków-przestróg, ale to nie jest bezduchowe moralizatorstwo, płytki miraż, nie drwina z ludzkich błędów, a jednak w tonacji biblijnej nauki pociecha, poszukiwanie myślą wiernej ścieżki do prawdy. Zaprawdę, niektóre wiersze czyta się jak psalmy, w których jest mnóstwo Chrystusowej mądrości i pouczeń: „Co chcesz weź w białe królestwo ciemności, tylko miłości ziemskiej nie rusz”. Nie znajdziemy w tej książce jakiejś naciąganej pedantyczności, moralizowania. Zamiast tego – wielkie niczym misyjne pouczenie dla czytelnika: topić zwątpienie, a krzewić i wywyższać Wiarę jako skarb i jako niechybną drogę do Słowa, a ono, to słowo, koduje i odkrywa uświadomienie Boga, On zaś jest Miłością, ową filozoficzno-życiową stałą, która staje się fundamentem prawego, treściwego życia: „Jedna modlitwa rozgrzewa usta: żyj życiem w prawdzie. I więcej – niczego”. Odczuwamy, jak poetycka celowość wypowiedzianego jest zamknięta na ludzką istotę, na ziemskie tworzenie dobra. Czasem autorka jakby „przecina” wiersz wierszem: i chociaż słychać „szelest kamieni”, przywiduje się „ręcznik na krzyżu chłodnym”, mimo wszystko zwycięża radośnie-ukojona wizja poranka – „słonecznik”, bo „wiara z nadzieją chodzą między nami”, i ten związek jest wieczny jak świat, bo on jest – „niezniszczalny tak samo, jak my” („Powrót”, „Związek”, „Łaska”, „Ave”). Każde święto religijne autorka nie opisuje jako pochód, widowisko, a niewidzialnie czułym nerwem, jak wprawna Hucułka pisakiem na jajku-pisance, wyprowadza znaczeniowe kontury, i wtedy za punktowym rysunkiem autorskiej myśli twoja wyobraźnia nawleka tę widoczność i wrażliwość, które tworzą już twoje sfery racjonalne i uczuciowe („Śniegi”, „Noc Jordanu”, „Do świątyni”, „Liturgia zmartwychwstań”, „Zwiastowanie”, „Dzień jak pascha”, „Zmartwychwstanie”, „Wielkanocne”, „On”, „Trójca”, „Święto”, „Zielona radość”). Poezja tej książki jest przewiana myślącą sakralnością, tutaj nie ma prostej rejestracji przeżyć, przejść autorki fizycznie i w wyobraźni przez urwiska, przepaście, wyboje ziemskiej drogi-twardzi. W każdym utworze – nie jęk, płacz i żal za utraconym, a nieustannie wyznawana wymodloność do Stwórcy, szczególna wyciszona rozmowa z tymi Siłami, które podpierają krok i przygłuszają zwątpienie, zamęt, nawet fizyczny ból. Ma rację profesor Semen Abramowycz z Czerniowiec, bo znaczącą garść poetyckich tekstów Tamary Sewerniuk bez zastrzeżeń możemy zaliczyć do rzędu modlitewnych, społeczno-obywatelskich, medytacyjno-spowiedziowych. Twórcza paleta pisarki jest rozjaśniona i przystąpiona do komunii głęboką wiarą, która rozszerza ziemskie brzegi do osiągnięcia istoty Stwórcy. Ona podaje pragnącemu wskazówkę do drogi i wymodlona ustami i sercem przestrzega, że tutejsze przebywanie w niewierze – to głusza, to nieprzebyte chaszcze, przepaść, w którą, niczym w sidła, wpadnie dusza. I wtedy człowiek nie widzi zielonego światła na rozstajach, kroczy po omacku w nieznane, w istocie, gubi, traci sens bezcennego życia: Komu i jak modlić się teraz Za wejście do raju i za wyjście z piekła? Kiedy wyczytujesz, wyzbierujesz na stronach książki słowne wyrazy, jak bezcenne diamenty, cieszysz się wielkością poetyckiej postaci, która, najwyraźniej, przez niedopatrzenie gdzieś zagubiła się wśród pretendentów do miana Szewczenkowskiej laureatki. Wdajmy się w te frazy, gdzie jest tak wiele uogólnionej mądrości: „A mój Sobór – kapliczka z białych lat”, „I ktoś pojmie w tej świątyni kamiennej bieg czasu… I świętą jego głębokość”, „Ktoś i mnie do tych wrót zawołał i pokropił lekko krzyż losu”, „Schyl się do miłości… Pokora miłości – to najnadrzędniejsza oś”, „…idziesz – jak do Bożej świątyni – do Słowa, szukać w nim prawdy i lekarstwa”, „Stali dwoje: ja i smutek losu”, „Wreszcie prochem stanie się zło i strach biedy”, „Wszystko – cień i światło. Światło i cień. My – tylko przestrzeń pomiędzy nimi”, „Ale nie wieczne państwa legiony – wszystko do czasu: kolaps czy fałszywy postęp!..”, „Jakie słowa… jakie słowa znaleźć, by nawrócić świat ten do miłości?!.”, „Duszę mu niosę – paproć w niej kwitnie”… Myślowo-uczuciowe klemy zamykają się w czasie przeczytania cyklu „Błyski”, innych utworów. To swoiste jednostroficzne aforystyczne wyrzuty myśli, gdzie w organiczny sposób złączyły się „ratio” i „emotio”, gdzie obrazowość słowotwórstwa koronuje myśl, która się dokonała, utrwaliła („…śmierć wznosi z ziemi do niebios”, „…tylko do rozumu dojrzałości przychodzi odczucie płynności czasu”, „w nadziei i wierze kruszeje ciemność zgęstniała”, „kiedy duszy otwarte niebo – życie nie może być piekłem”, „tylko poślubiwszy śmierć, życie przechodzi w nieśmiertelność”, „Do pamięci serce przykute, jak wola Ojca – do krzyża”, „Bóg posłał nie po to nas, by świat owinąć krzyżami”, „Nieznośnie ciężko oglądać Golgotę i drogę krzyżową, która we krwi leży”, „W pięknie zawsze jest smutek i niepokój…”). Poetka Sewerniuk – mistrzyni pokornego przyjmowania gatunkowej tajemnicy. Ona często-gęsto jako filozofka pod względem głębi własnej istoty wyrzuca z siebie, wydawałoby się, obnażone myśli – lecz one przemawiają jak aforyzmy, które utrwalają albo stan, albo też napominają do działania: „Wdziewajcie w prawość serca”, „W cudzej odzieży czujesz się niepewnie”, „Nikt nas nie podniesie z otchłani, dopóki Duch nie stanie na skrzydle”. W książce znajdują się utwory swoistego gatunku, które nazwałbym poezją eseistyczną, tą filozoficznie pogłębioną rozmownością, która niczym na fotografiach odtwarza realia dalekiego dzieciństwa, młodych lat. W tych nostalgicznych obrazkach oddycha wysoka obrazowość, nowatorski odblask słowa, który jakby utrwala tradycję narodnicką, świąteczność okresu bożonarodzeniowego. W rzeczywistości chodzi nie tylko o wspomnieniowość jako sposób wyrażania się, ale o utwierdzenie: „Właśnie teraz pamięć szuka ratunkowych zakątków światła”, „Świat w grzechach się zmęczył, Zbawiciel mu się narodził…”, „Wiara – to kręgosłup, na którym trzyma się sama siła życia”, „Przeminie czas cieni głębokich, otworzą się okna dusz ludzkich”, „Ojciec twój odda tobie…”, „Każdy człowiek – prędzej czy później pragnie dotknąć ratunkowego źródła”, cykl: „Bożonarodzeniowe paciorki”: „Nostalgia”, „Góra”, „Drzewo”, „Gwiazda”. Pani Tamara jest liryczką-filozofką, zbyt subtelnie, aż do odczucia dotyku oddechu, wiąże czystością relacji: on – ona („W świetle kryształu”, „Z kaplicy”, „Ponad czasem”). Słowo poetki nie jest zakalcowate, nie jest kruche, jest czepne, chociaż podatne na to, aby czytelnik myślący mógł odczuwać je dotykiem wzroku, przeczuwaniem przypływu w duszę nadsiły, pragnienia życia ziemskiego jako przesłanki i gotowości nastawienia duszy na osiągnięcie wieczności. Do artystycznego estetyzmu nowej książki Tamary Sewerniuk niemało dodały-podarowały malarsko-wydawniczego talentu Natalia Muratowa, Natalia Jarmolczuk, Ołeksij Karłow oraz Serhij Melnyczuk. Dzięki artystom wszystko w książce jest w harmonijnej jedności: graficzny szkic wzmacnia słowo, a ono jeszcze bardziej uwydatnia duchowy ornament. To nie jest mechaniczne ilustrowanie, to współautorskie tworzenie arcydzieł. „Prasa jako broń Oporu” Pod takim tytułem odbędzie się VIII Ogólnoukraińskie forum naukowe „Czytania Czornowołowskie” Zapraszamy do udziału w pracach VIII Ogólnoukraińskiego forum naukowego „Czytania Czornowołowskie”, które odbędzie się 26 marca 2022 r. w informacyjno-wystawowym centrum Muzeum Majdanu (Kijów, Majdan Niepodległości, 18/2, 2 piętro). Kierunek forum Ważne jest rozpatrzenie zmagań nieocenzurowanej prasy o światopogląd ludzi podczas walki lat 60. – początku lat 90. XX wieku. Nieocenzurowana prasa jako broń ruchu Oporu, która pomogła odrodzić ideę Niepodległości, wlała w ludzi wiarę w Niepodległość, nie przestaje niepokoić umysłów i wywoływać zainteresowania. Dyskusja o działalności prasy pozacenzuralnej jest aktualizowana dzisiejszymi wyzwaniami, które stoją przed ukraińską wspólnotą i państwem. Skuteczne doświadczenie demaskowania mitów radzieckiego totalitarnego reżimu, który posługiwał się kolosalną machiną propagandową, może być przydatne do przeciwstawienia się rosyjskiej agresji informacyjnej. Głównym tematem prac forum będą wydawnictwa samizdatowe (nieformalne): jak powstawały, były drukowane, rozpowszechniane, wpływały itd. W szczególności wydania służby prasowej Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, ponieważ odegrały znaczącą rolę w radykalizacji poglądów społecznych. Niezmienną pozostaje tradycyjna tematyka Czytań: • Aspekty postaci Wiaczesława Czornowoła. • Perspektywy ukraińskiego państwowotwórstwa w dziedzictwie ideowym W. Czornowoła. • Osobisty wymiar walki o wolność i rozwój Państwa Ukraińskiego. • Pozycje ideowe i zmagania ukraińskiego ruchu oporu lat 60. – początku lat 90. XX wieku. • Ukraiński samizdat i prasa nieformalna. • Podstawy ideologiczne i działalność ukraińskiej demokracji narodowej. • Aktualne kwestie ukraińskiego państwowotwórstwa. „Czytania Czornowołowskie” zapoczątkowane zostały ku czci wybitnego ukraińskiego myśliciela, działacza społeczno-politycznego i państwowego Wiaczesława Czornowoła (1937–1999). Czytania mają być miejscem gromadzenia narodowego środowiska intelektualnego, platformą do generowania wartości narodowych i strategii narodowego państwowotwórstwa, narzędziem rozpowszechniania wytworzonego produktu intelektualnego do społeczeństwa, swoistym światełkiem światopoglądowego rozwoju ukraińskiej wspólnoty. Ekspertami są znani naukowcy, dziennikarze, dyplomaci, wojskowi, wolontariusze, politycy, przedstawiciele społeczeństwa. Organizator Czytań – doktor nauk historycznych, profesor Wasyl Derewiński. Współorganizatorzy: Międzynarodowy fundusz charytatywny Wiaczesława Czornowoła, prezes Ukraińskiej federacji karate Iwan Dutczak, Narodowy kompleks memorialny Bohaterów Niebiańskiej Sotni – Muzeum Rewolucji Godności, Ludowy Ruch Ukrainy, Ukraiński instytut pamięci narodowej, Instytut historii Ukrainy NAN Ukrainy, wydawnictwo „Smołoskyp”. Warunki uczestnictwa W celu udziału w pracach forum należy przesłać pocztą elektroniczną do komitetu organizacyjnego do 10 marca 2022 roku: 1. Wypełnione zgłoszenie. 2. Tezy referatu. Adres poczty elektronicznej: [kontakt ukryty] Forma przeprowadzenia: stacjonarna i zdalna Język: ukraiński, angielski

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Utalentowany i szczery etnograf oraz folklorysta. W 200. rocznicę urodzin Opanasa Markowycza

W historii kultury ukraińskiej mamy nierzadkie przypadki, gdy o tym czy innym jej działaczu wiemy nie bezpośrednio, a pośrednio. Do takich należy również Opanas Wasylowycz Markowycz, o którym niemal do dziś mówi się z przydawką – mąż znanej pisarki Marko Wowczok. Zapewne nadszedł czas, by wyprowadzić Opanasa Markowycza „z cienia” żony-prozaiczki. Prawda jest taka, że tegoroczny jubilat (urodzony 8 lutego 1822 roku) dla historii Ukrainy w ogóle, a dla jej humanistyki w szczególności, zrobił bardzo wiele. On, rodowity mieszkaniec wsi Kułażynci na Połtawszczyźnie (do 2020 roku – rejon hrebińkowski, obecnie – łubieński), znaczący folklorysta i etnograf, historyk z wykształcenia i powołania, kompozytor-amator, jest jednym z tych, którzy trwale wpisali swoje imię w naszą narodową skarbnicę duchową. Wira MELESZKO, kierowniczka katedry literatury ukraińskiej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki. O. Markowyczowi wyznaczono szczególną rolę w ukraińskim społeczeństwie. Współczesny naukowiec Maksym Stricha twierdzi: Markowyczowie to ród „niezwykle rozgałęziony, który dał Ukrainie historyków, działaczy państwowych, naukowców, który <...> przeniknął faktycznie całe życie ukraińskiego Lewobrzeża XVIII–XIX wieku, czyli tych ziem, gdzie najbardziej zachował się duch ukraińskiego autonomizmu i gdzie najwcześniej rozpoczęło się nowoczesne ukraińskie odrodzenie narodowe”. Znaczący, jeśli nie decydujący wpływ na kształtowanie się przekonań światopoglądowych Opanasa miało otoczenie. Tak, we wczesnym dzieciństwie, zachęcony i wspierany przez matkę Ołenę, uczył się gry na fortepianie, zbierał pieśni ludowe. Profesor Wołodymyr Połowec, opracowawszy wspomnienia samego O. Markowycza i jego współczesnych, konstatuje: Ołena Łeontijiwna (z domu Kersten) „starannie zapisywała te pieśni, robiła do nich akompaniament muzyczny, a potem razem z synem wykonywali je przed gośćmi. Od tego czasu miłość do ukraińskiej twórczości ludowej pozostała w nim na całe życie, stając się stałą potrzebą życiową”. Zdobył solidne wykształcenie: ukończył Pyriatyńską szkołę czteroklasową (1832–1836), 2. Gimnazjum Kijowskie (1836–1842), wydział historyczno-filologiczny (oficjalnie – pierwszy oddział wydziału filozoficznego) Uniwersytetu Kijowskiego (1842–1846) i niemal na każdym z etapów nauki przyszły wybitny działacz narodowo-kulturalny spotykał nietuzinkowych nauczycieli. W szczególności w gimnazjum wykładali profesorowie uniwersyteccy, wśród nich Mychajło Maksymowycz, daleki krewny Markowyczów, pierwszy rektor Uniwersytetu Kijowskiego. Na swojej uczelni kierował katedrą literatury rosyjskiej, ale, według słów Romana Kyrczewa, przekształcił ją „w katedrę ukrainoznawstwa”. Pod wpływem Mychajła Ołeksandrowycza gimnazjalista, a później student O. Markowycz, staje się orędownikiem rozwoju narodowego. Jego, który przepełnia się „gorącą miłością do wszystkiego, co rodzime, uważają za znawcę małoruskiej narodowości” (Mychajło Czałyj). Biografiści O. Markowycza wyróżniają także wpływ na naszego rodaka profesora Iwana Danyłowycza Kraskowskiego. Teraz do pieśni folklorystycznych Opanas Wasylowycz, wzorując się na nauczycielu, dołącza zapisy bajek ludowych, podań, przysłów i powiedzeń, grupując je tematycznie. Pierwsze próby naukowe O. Markowycza aktywizował młody profesor Mykoła Trochymowycz Kostyr, który „wzbogacił programy nauczania o teorię poezji, dramatu i prozy, krytyczną analizę współczesnej literatury, opiekował się edukacją humanistyczną specjalistów z różnych dziedzin i przygotował kursy literatury rosyjskiej dla studentów-prawników i matematyków” (Swiatosław Pyłypczuk). Dzięki M. Kostyrowi O. Markowycz w 1845 r. napisał i opublikował debiutancką pracę naukową „O gadanii małorosjan 24 i 30 nojabria”. Obracał się O. Markowycz w kręgu rówieśników, którzy tak samo byli na... nastawieni proukraińsko. Są to: Wasyl Biłozerski, również połtawianin z miejsca urodzenia, aktywny działacz ruchu narodowowyzwoleńczego, Mykoła Hułak, jeden z organizatorów i przywódców Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, Mychajło Czałyj, znany jako pierwszy biograf T. Szewczenki, Ołeksandr Nawrocki, pochodzący z guberni połtawskiej, poeta i tłumacz i inni. Jeszcze w latach studiów na uniwersytecie O. Markowycz poznał Mykołę Kostomarowa i Pantełejmona Kulisza. Oni „zeszli się na gruncie miłości do ukraińskiej etnografii” (Wołodymyr Mijakowski). Właściwie M. Kostomarow wraz z naszym jubilatem stał u źródeł Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego (początek stycznia 1846 – koniec marca 1847). Naukowcy dawniejsi i współcześni są przekonani, że O. Markowycz w towarzystwie miał swoje plany – wydawanie dla chłopów popularnych książek oraz ukraińskojęzycznego czasopisma. Zadanie Opanasa Wasylowycza „całkowicie zbiegało się z ogólnymi zadaniami bractwa w dziedzinie oświaty” (Wołodymyr Mijakowski). Udział w bractwie zbliżył O. Markowycza z T. Szewczenką. Po rozgromieniu w 1847 r. przez rosyjski caryzm Towarzystwa Cyrylo-Metodiańskiego, „O. Markowycz został administracyjnie zesłany do miasta Orzeł, gdzie przebywał pod nadzorem policji od 10 czerwca 1847 roku do połowy kwietnia 1850 roku. W okresie „kary orłowskiej” O. Markowycz poznał swoją przyszłą żonę – Marię Wilińską, która z czasem stanie się znaną ukraińską pisarką Marko Wowczok. W styczniu 1851 roku Opanas Markowycz i Maria Wilińska biorą ślub (on ma pełne 28 lat, ona – 17). Od lutego tego samego roku młode małżeństwo zamieszkało na Ukrainie. Opanas Wasylowycz kontynuował zapisywanie materiału etnograficznego i folklorystycznego. Według świadectw jego znajomych, zapisy – arkusze, kawałki papieru, serwetki – „chowały się w pudełkach na kapelusze, nawet w piecu”. Markowyczowie pewien czas mieszkali w Czernihowie, gdzie Opanas Wasylowycz pracował w redakcji gazety „Czernigowskije gubiernskije wiedomosti”, poznał Leonida Hlibowa; w Kijowie: tam pełnił obowiązki księgowego w izbie dóbr państwowych; w Kaczanówce, dokąd Markowycza zaprosił ziemianin Wasyl Tarnowski, aby sporządzić opis statystyczny posiadłości, kolekcji starożytności. Ważną stroną życia O. Markowycza stało się nauczanie od sierpnia 1855 roku w gimnazjum w miasteczku Niemirów. Według słów współczesnej pisarki i badaczki Hałyny Tarasiuk, gimnazjum to jeden z ośrodków „chłopomaństwa”. Tam w kole nauczycieli-ideowców „prowadzone są rozmowy o duchowym odrodzeniu Ukraińców-Małorosjan, o ukraińskim piśmiennictwie, które tak i nie otrząsnęło się po aresztowaniach „bractwowców”… wspominali o Tarasie Szewczence, który wciąż jeszcze przepadał w żołnierce. Opanas, który wcześniej nie afiszował swojej znajomości z Szewczenką przed obcymi ludźmi, teraz z dumą dzielił się młodzieńczymi wrażeniami o burzliwym Kobzarzu, który często zachodził na zebrania bractwowców cyrylo-metodiańskich, czytał wiersze… I Opanas przy tym słowie również zaczynał cicho deklamować to „Sen”, to „Kaukaz”, to „I umarłym, i żywym…”, które wyuczył na całe życie…” (Hałyna Tarasiuk). W Niemirowie w pełni ujawnił się jeszcze jeden talent Markowycza – kompozytorski: napisał muzykę i wystawił operę „Natalka Połtawka”. Tamże, w podolskim miasteczku, dała o sobie znać jako pisarka żona Maria. Dla małżeństwa za ciasne stały się ramy prowincji, dlatego w styczniu 1859 roku Markowyczowie jadą do Sankt Petersburga. Opanas Wasylowycz spotykał się w północnej rosyjskiej stolicy z T. Szewczenką, P. Kuliszem, I. Turgieniewem i innymi. Wraz z żoną i synem Bohdanem przebywał za granicą: w Niemczech, Szwajcarii, Anglii. 19 sierpnia 1860 roku Opanas Wasylowycz samotnie powrócił z dalekich podróży. Od tego czasu aż do śmierci Markowycz nie widział ani żony, ani syna: „Sam żyję, bez rodziny, i już nie przyjadą…”. Ważną stroną biografii O. Markowycza była praca w redakcji czasopisma „Osnowa”, które ukazywało się tylko od stycznia 1861 do października 1862 roku, ale odegrało znaczącą rolę w historii ukraińskiego piśmiennictwa, folklorystyki, etnografii i oświaty. W swoim petersburskim okresie życia Opanas Wasylowycz ciężko przeżył stratę T. Szewczenki. A jednak śmierć Kobziarza popchnęła go do aktywnych działań. W szczególności 27 kwietnia 1861 roku O. Markowycz zorganizował koncert pamięci poety, a zebrane środki przekazał krewnym Szewczenki. Od 1862 roku O. Markowycz jest znów na Ukrainie; pracuje na stanowisku nadzorcy akcyzy w Nowogrodzie Siewierskim na Czernihowszczyźnie. Jest to oficjalna praca naszego krajana, ale niemal cały swój czas poświęca „nieoficjalnej” – kontynuuje zbieranie próbek folkloru. Według skrupulatnych wyliczeń Olhy Rutkowskiej, „Markowycz utrwalił dziesiątki tysięcy pieśni, legend, wierzeń, bajek. Szczególną jego pasją były przysłowia i powiedzenia, których zebrał około 50 tysięcy. Niestety, z powodu braku środków tego skarbu nie zdołał wydrukować samodzielnie”. Pokładając w zbiorze wielkie nadzieje, pisał: „Najbardziej i przede wszystkim pragnę, aby książka wyszła ładna, żeby ludzie ją czytali i żeby z czytania była korzyść. To dałoby etnografowi mocne podstawy, a pisarzom – pewny skład ludowej mowy i ludowej myśli”. Znaczną liczbę zebranych próbek paremii (15 tysięcy) podarował połtawianinowi Matwijowi Nomysowi (Symonowi), który umieścił te materiały w zbiorze „Ukraińskie powiedzenia, przysłowia i tym podobne” (1864). W przedmowie Matwij Terentijowycz informował: „Szanowny Opanas Wasylowycz sam je nazbierał, tułając się po różnych światach i Ukrainach”. Wydrukowano 15 tysięcy próbek ludowej mądrości z 50 tysięcy zebranych przez Opanasa Markowycza. Jak świadczą badacze spuścizny naszego rodaka, poszukiwania reszty zapisów są póki co bezowocne. W dorobku O. Markowycza są także prace „Opisanie Małorosji” oraz „Zapiski o stanie szlacheckim guberni czernihowskiej”, które do dziś są naukowo aktualne. Mamy także świadectwo, że napisał partyturę opery „Czary” (partytura nie zachowała się). Operę Markowycza wystawiali w Czernihowie. Znaleźliśmy świadectwo, że główną rolę w niej wykonywała Melania Zahorska, która w ostatnich latach życia Opanasa Wasylowycza stała się jego wierną towarzyszką. O. Markowycz ciężko chorował; przykuty do łóżka, chciał zobaczyć syna Bohdana, ale nie było mu to dane. Zmarł znany folklorysta, etnograf, działacz społeczny O. W. Markowycz 1 września 1867 r. w Czernihowie na gruźlicę. Jak świadczą współcześni, żadnego majątku po sobie nie zostawił. Rodzina ówczesnego gubernatora czernihowskiego S. P. Golicyna oraz bliscy przyjaciele wspólnymi kosztami pochowali jego szczątki na Górze Bołdina przy cerkwi Ilinskiej, niedaleko czernihowskich pieczar i postawili na grobie skromny obelisk z szarego marmuru. Obok tego grobu w 1913 roku pochowano wybitnego ukraińskiego pisarza Mychajła Mychajłowycza Kociubynskiego” (Wołodymyr Połoweć). 45 lat ziemskiego bytowania było przeznaczone Markowyczowi, ale w tym krótkim czasie zrobił wiele. Najważniejszą zasługą krajana-jubilata jest badanie i popularyzacja ukraińskiego folkloru. Pisarz Dmytro Markowycz zobaczył swojego wuja Opanasa jako niewysokiego wzrostem, brązowookiego bruneta z niewielkimi wąsami, który na otoczenie wywierał silne wrażenie swoją niezwykłą ruchliwością. Ze wspomnień siostrzeńca Markowycza dowiadujemy się, że Opanas Wasylowycz nienawidził słowa „mużyk”, że czekał na uwolnienie chłopów z poddaństwa: „Wkrótce, wkrótce słoneczko zaświeci, chmury rozejdą się i ludzie wolni będą”, – mawiał. Ciekawym uważamy wspomnienie bratanka Dmytra o pracy Markowycza-folklorysty: „Do sali wpadł tłum chłopców. Wszyscy porządnie się rozmieścili i zaczęli śpiewać kolędy. Wuj, cały w powadze, coś wyjaśniał swojej żonie, ciotce Marusi. Wuj długo przetrzymał ten tłum i zapisał ich pieśni, a kiedy poszli, postawił nuty na fortepianie i zaśpiewał sam. Byłem porażony, jak to on dokładnie i dobrze zapisał”. Dmytro Wilinski, brat Marka Wowczka, który wiele lat przeżył w rodzinie Markowyczów, zostawił oryginalny portret jej głowy: „Pasji u niego żadnych nie było. Całe jego życie, wszystkie jego dążenia sprowadzały się do małorosyjskiej pieśni, teatru, powiedzeń i przysłów. Był szczerym ludowcem, ale tego szczególnego rodzaju, który, pogrążywszy się w kozackiej starożytności, do tego tonął w przeszłości, że o dobrobycie człowieka współczesnego wcale nie myślał. Jednym słowem, to był człowiek, ideowy do zapomnienia o sobie<...>”. W nekrologu, umieszczonym w czasopiśmie „Kijewskaja starina”, leitmotivem brzmiały słowa: „Odszedł z życia szlachetny i utalentowany człowiek, siewca dobra, piękna i nauki”. Zaprawdę, swoimi folklorystyczno-etnograficznymi zapisami nasz rodak Opanas Wasylowycz Markowycz zaświadczył o sobie jako niestrudzony pracownik na niwie kultury narodowej i nauki. Nam, obecnie żyjącym, ważne jest dotykać spuścizny tego naukowca-kulturalnika, pamiętać, że podstawy naszej narodowej tożsamości i państwowości zakładał także tegoroczny krajan-jubilat Opanas Wasylowycz Markowycz.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Łarysa Rusnak: „W życiu wszystko jest możliwe”

Swój jubileusz niedawno świętowała znana aktorka teatralna i filmowa, artystka ludowa Ukrainy Łarysa Rusnak. Spotkaliśmy się z panią Łarysą po próbie spektaklu „Kuraz”, który obecnie znajduje się w repertuarze Kijowskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza na Lipkach. Właśnie od udziału aktorki w tym projekcie rozpoczęliśmy naszą rozmowę. – Proszę opowiedzieć o historii tego spektaklu. – To spektakl dyplomowy kursu Wałentyny Zymniej w Narodowym Uniwersytecie Sztuki Teatralnej, Filmowej i Telewizyjnej imienia Iwana Karpenki-Karego. Pojawił się mniej więcej siedem lat temu. Byłam na premierze. Zrobiło na mnie wrażenie to, co zobaczyłam. Już wtedy pomyślałam, jak dobrze byłoby zagrać w tym spektaklu. Spektakl pokazywano przez rok na scenie Teatru Szkolnego. Ale wrażenia pozostały na długo. Wcześniej grałam Fridę Kahlo w spektaklu „Dwa kwiaty koloru indygo”, który był wystawiany w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. Na jeden ze spektakli przyszła Kateryna Stepankowa, żona Ołeksija Sklarenki, który wyreżyserował „Kuraz”. Po spektaklu rozmawiałyśmy z Kateryną i wtedy powiedziała, że właśnie ja mogłabym idealnie pasować do roli Kuraz. Minął jakiś czas. Grałam razem z Adą Rohowcewą w spektaklach, które reżyserowała K. Stepankowa. Razem jeździłyśmy na front. Wróciłyśmy z ostatnich tournée. Właśnie w tym czasie w Teatrze Franki przygotowywano wieczór twórczy Ady Mykołajiwny z okazji jej 80-lecia. „Dobrze byłoby na tym wieczorze zagrać duet ze spektaklu „Kuraz”, ale aktorka, która grała główną rolę, mieszka teraz w Niemczech” – powiedziała mi Kateryna. Do wieczoru twórczego pozostał jeden dzień. Zaproponowałam jej, żebyśmy zrobiły ten duet razem. Ołeksij Sklarenko powiedział, że to nierealne, ale ja mimo wszystko nalegałam, żebyśmy spróbowały. Następnego dnia przeprowadziłyśmy próbę, która trwała pięć godzin bez przerwy. Zrobiłyśmy duet i zatańczyłyśmy go na wieczorze Ady Mykołajiwny. Myślę, że ten numer dobrze wpisał się w kontekst wydarzenia. To stało się punktem wyjścia do pracy nad nowym spektaklem. Wielu aktorów, którzy brali udział w poprzedniej inscenizacji, rozeszło się do różnych teatrów. Nowy spektakl zbierano po małych kawałkach. Po raz pierwszy zagrano go przed rozpoczęciem kwarantanny. Potem była długa przerwa. A teraz spektakl raz w miesiącu pokazujemy w Kijowskim Teatrze Młodego Widza na Lipkach. Zaangażowani są w nim aktorzy pięciu kijowskich teatrów. Spektakl wymaga nie lada przygotowania fizycznego. Dlatego na dwa tygodnie przed każdym nowym pokazem codziennie chodzimy na zajęcia baletowe, żeby utrzymać ciało w formie. Reżyser śledzi nie tylko każdy obrót głowy, ale także ruch oczu. – Pewnie nieprzypadkowo większość spektakli, w których pani grała i gra, jest plastyczna? – W dzieciństwie marzyłam, żeby zostać baletnicą. To pragnienie nie zniknęło do dziś. Oczywiście baletnicą już nie zostanę. Ale spektakl „Kuraz” to w pewnym stopniu spełnienie mojego marzenia. Na swój jubileusz otrzymałam w prezencie „czuni” – obuwie do rozgrzewki dla baletnic. To ogromny prezent, dowód na to, że w życiu nie ma rzeczy niemożliwych. Jestem szczęśliwa, że życie ułożyło się właśnie tak, bo gdybym została baletnicą, to raczej nie tańczyłabym w takim wieku. – A dlaczego wybrała pani drogę aktorki dramatycznej? – Może się to wydawać dziwne, ale na wybór zawodu aktorskiego wpłynęły właśnie tańce. Zaczepiło mnie to, że wśród egzaminów wstępnych do instytutu teatralnego (obecnie Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego) były tańce. A to, że trzeba było także zdawać czytanie i wokal, było już mniej ważne. Przygotowałam program. Zdałam egzaminy dość łatwo. Możliwe, że odegrało rolę to, że prawie się nie denerwowałam. Przyznam, że wcześniej prawie nie znałam teatru dramatycznego. Moje dzieciństwo minęło w miasteczku Kotowsk (obecnie Podilśk) w obwodzie odeskim. Mieliśmy kółko dramatyczne. Ale próby, które się tam odbywały, wydawały mi się sztuczne, udawane, nieprawdziwe. Natomiast mogłam się otworzyć w tańcu. A już podczas nauki zaczęłam odkrywać dla siebie całą magię teatru. – Miała pani szansę przenieść się na studia do Moskwy? – To był czwarty rok. Przygotowaliśmy fragment sztuki „Mój biedny Marat” i pokazaliśmy go w Moskwie. Po tym Anatolij Efros zaproponował mi naukę na jego kursie. Odmówiłam, bo miałam miłość w Kijowie. Niektórzy z moich znajomych dziwili się, a ja nigdy nie żałowałam swojego wyboru. W ogóle staram się nigdy i niczego nie żałować. Swego czasu nie zostałam w Szwajcarii, chociaż wydawałoby się, że to idealny kraj. Przynajmniej tak wygląda z Ukrainy. – Zaraz po studiach los związał panią z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym imienia Iwana Franki, w którym pracuje pani do dziś. – W tym w pewnym stopniu pomógł mój teść, reżyser Wołodymyr Ohłoblin. Był bardzo zasadniczym człowiekiem, bezkompromisowym we wszystkim. Było to widać po jego spektaklach, jego stosunku do pracy. Przewodniczącą komisji państwowej w instytucie teatralnym była Julija Semeniwna Tkaczenko. Poparła pomysł, abym została artystką wiodącej sceny Ukrainy. Pierwszą była rola księcia Cychalio w spektaklu „Śmiech i łzy”, który reżyserował Petro Ilczenko. Jeśli przy wstępowaniu na studia, jak już wspominałam, w ogóle się nie denerwowałam, to po raz pierwszy wychodzić na scenę było bardzo strasznie. Przyznam, że początkowo wszystko przychodziło z wielkim trudem. Są aktorzy, którzy idą prostą drogą. A moja droga do szczytów kunsztu aktorskiego była bardzo trudna. To kolosalna praca. Uważam, że w 99 procentach udało mi się osiągnąć to, co mam, tylko dzięki wytrwałej pracy. Kiedy przyszłam do teatru, to wiele aktorek było w tym czasie na urlopie macierzyńskim. Zaczęłam być wprowadzana do spektakli, w których grały. Ogólnie miałam szczęście grać w wielu ciekawych spektaklach. Były to praktycznie wszystkie inscenizacje Wołodymyra Ohłoblina. Stał się dla mnie najważniejszą szkołą. Jeśli w instytucie teatralnym otrzymałam dobrą teorię, to praktyczne umiejętności dał mi właśnie Wołodymyr Mykołajowycz. Każdy z jego spektakli, w których brałam udział, niezależnie od tego, czy to duża czy mała rola, to bezcenny dorobek, który pozostał na całe życie. Potem były spektakle Andrija Prychodźki, ale to już kolejny krok. Zapamiętałam spektakle „Pobożna Marta”, „Mój zawód – senior z wyższych sfer”, „Trybunał”, „Dziki anioł”, „Dzień sanitarny”. Był okres, kiedy mieszkałam w jednym mieszkaniu z Wołodymyrem Ohłoblinem, obserwowałam proces jego pracy. Na stole były makiety spektakli z papierowymi lalkami. Przygotowanie spektaklu było dla niego momentem pełnym emocji. Przychodził przed spektaklem, sprawdzał wszystkie dekoracje. Nie daj Boże, krzesło stoi o centymetr dalej, niż powinno stać, albo odpadł płatek z róży. Myślę, że teraz już nikt tak nie pracuje. – Już siedemnasty rok z rzędu gra Pani Terpyłychę w spektaklu „Natalka Połtawka”. – To klasyczny materiał i wydawałoby się, że można go było rozwiązać w klasycznym wariancie. Ale wtedy było to nowoczesne podejście do rozwiązania spektaklu w naiwnym, ludowym stylu. Dekoracje – naiwne obrazki. Ta sama naiwność w wykonywanej muzyce, zachowaniu postaci. Bohaterowie niczym drewniane zabawki. Wydawałoby się, takie proste, ale porusza serce. Kostiumy dobierano autentyczne, miały odpowiadać tamtym czasom. Jednocześnie kostiumy miały pomagać tworzyć naiwną ludowość spektaklu. Reżyser Ołeksandr Anurow dawał zadania, że przed tym, jak usiąść lub zatrzymać się, trzeba było się obrócić. Wydawałoby się, dziwne zadania. Jednak, kiedy jesteś wewnątrz spektaklu, to widzisz go z jednej strony, a z zewnątrz jest on odbierany zupełnie inaczej. Mój bohater jest wesoły. Niby Terpyłycha cierpi z tego powodu, że jej córka będzie musiała poślubić nielubianego bogacza. Ale w numerach muzycznych widzimy dystans. Matka nie cierpi dosłownie. Jakby rozumie, że pod koniec spektaklu wszystko będzie dobrze. W tym czasie zmieniło się kilka wykonawczyń roli Natalki. Jedna z nich dzisiaj w innym składzie gra już Terpyłychę. Pewnie zmieniłam się ja, zmienił się też sam spektakl. Niedawno odpowiedzialnym za spektakl mianowano reżysera Petra Ilczenkę. Mam nadzieję, że teraz ta inscenizacja otrzyma drugie życie. Gram również w spektaklu „Krum” – reżyser-inscenizator Dawid Petrosjan. Tam wszystkie postacie to symbole. Mój bohater to ucieleśnienie grzechu, dla niego seks i jedzenie to wszystko, co utrzymuje człowieka na tym świecie. Teraz próbuję w spektaklu Dmytra Czyrypiuka „Nikodem Dyzma”, tam będę miała niewielką rolę. Przyznam, że chciałabym grać więcej na scenie Teatru Franki. – Kilka lat temu w Kijowskiej akademickiej pracowni „Suzirja” pojawił się spektakl „Belweder”, gdzie gra Pani jedną z ról. – Wystawił spektakl Ołeksij Sklarenko. Gram w nim razem z Kateryną Stepankową i Achtemem Seitabłajewem. Jestem bardzo wdzięczna Katerynie, że daje mi możliwość nie tracić formy teatralnej. Sztuka napisana przez Anatolija Diaczenkę trzydzieści lat temu. Ale jest aktualna i dzisiaj. Po prostu dziwisz się, że ludzie praktycznie się nie zmieniają. Nie uczymy się na własnych błędach, a slogan „kakaja raznica” stał się jednym z symboli teraźniejszości. Szaleniec tutaj podaje się za prezydenta. Właściwie spektakl jest o tym, że z KVN można zostać prezydentem. – Jeszcze grała Pani w Kijowskim teatrze „Aktor”. – Dyrektorem artystycznym teatru był Wałentyn Szestopałow. Razem z nim przez siedemnaście lat graliśmy spektakl „Dwoje na huśtawce”. To była bardzo duszewna historia. Kiedy Wałentyn Mykytowycz odszedł w zaświaty, dyrektorka teatru Tetiana Rodionowa zaproponowała wznowienie tego spektaklu. Reżyserem wznowienia został Ihor Sławynśkyj, a moim partnerem na scenie – Wałerij Lehin. Razem z Wałerijem graliśmy go jeszcze dwa lata. Był też wspaniały spektakl „Zabawka dla mamy” z Anną Warpachowską i Iryną Melnyk. Teraz odnowiona wersja tego spektaklu jest grana w Narodowym akademickim teatrze imienia Łesi Ukrainki. – A jak w Pani życie przyszło kino? – Próby filmowe były jeszcze w czasach studenckich. A pierwszym poważnym projektem stał się serial Anatolija Mateszki „Dzień urodzin Burżuja”. Przedtem razem z nim pracowaliśmy nad dubbingiem filmów. Przyznam, że każda nowa rola, zwłaszcza na początku, była dla mnie wielkim stresem. Być może tak się działo dlatego, że staram się do wszystkiego bardzo odpowiedzialnie podchodzić. Przez te wszystkie lata grałam tylko na Ukrainie, nawet poza granice Kijowa rzadko wyjeżdżałam. Jednak kinomani długo szukali mnie wśród rosyjskich aktorek. Niejednokrotnie zdarzało się tak, że aktorki z Rosji z jakichś powodów w ostatnim momencie odmawiały udziału w zdjęciach, a wtedy na oczy reżyserów trafiałam ja. Być może dlatego niektórzy myśleli, że jestem z Rosji. Ostatnia praca telewizyjna na dziś to serial „Domek dla lalek”, który niedługo pokażą na kanale telewizyjnym „Ukraina”. Ten serial jest dubbingowany w języku ukraińskim. – Swoją drogą, stała Pani u źródeł ukraińskiego dubbingu. – Dwadzieścia lat temu na kanale telewizyjnym „1+1” wyszedł serial „Przyjaciele”. Niedawno młodzi ludzie pytali mnie, kogo tam dubbingowałam. Przyznałam, że wszystkie dziewczyny. Byli zachwyceni. A ja, szczerze mówiąc, byłam mile zaskoczona taką reakcją współczesnej młodzieży. Swego czasu Wiaczesław Krysztofowycz zaprosił mnie do prowadzenia kursu aktorstwa na wydziale reżyserii. Tam poznałam Stanisława Czernilewśkiego, który zaprosił mnie do „1+1”. Jeden z pierwszych filmów – „Nagi instynkt” – dubbingowałam z Mykołą Kozią. Moim głosem mówią Robin Wright-Penn, Angelina Jolie, Julia Roberts, Frances McDormand, Cate Blanchett i inni. – Wykonuje Pani dubbing i podkładanie głosu do filmów. Pewnie jest różnica? – To różne zawody. Podczas dubbingu maksymalnie „wchodzisz” w postać. Nie słychać jego głosu, a jedynie twój. Razem z aktorem grasz jego rolę. A przy podkładaniu głosu twój głos jest maksymalnie neutralny, żeby ludzie mogli słyszeć oryginał. – Prawie dwadzieścia lat była Pani prowadzącą „Loto-Zabawa” na „1+1”. – To wielkie doświadczenie komunikacji z ludźmi. W ogóle w życiu otrzymałam cały wachlarz tego, czym może zajmować się aktorka. Jednym z rodzajów takiej działalności jest prowadzenie programów telewizyjnych na żywo, z bezpośrednią komunikacją, z różnymi niespodziankami. Potrzebna była wewnętrzna mobilizacja, koncentracja uwagi. Przez te wszystkie lata w każdą niedzielę pracowałam w studiu, nie miałam urlopów. Trzeba zawsze być w doskonałej formie. W leksykonie nie mogło być słów „leki”, „szpital”, „choroba”. Nie przyjdziesz na program, tylko jeśli umrzesz. Przez cały czas opuściłam tylko dwa lub trzy programy. Między innymi, kiedy byłam z teatrem na występach w Grecji. Nawet zdarzało się przyjeżdżać ze złamaną nogą. Mnie w dosłownym tego słowa znaczeniu wynoszono na transmisję na żywo. Było mnóstwo niestandardowych sytuacji. Pewnego razu zepsuł się mototron. Transmisja na żywo, wszyscy się denerwują, a ty rozumiesz, że musisz zachować twarz, zorientować się, szybko zdecydować, co robić dalej. W końcu znaleźliśmy wyjście. Po prostu w mototronie utknęła kulka. Dalej już mieliśmy na uwadze, że może zdarzyć się coś podobnego. – Zajmuje się Pani również wolontariatem. – To szczególna historia. Ostatni raz byłam na wschodzie w zeszłym roku. Brałam udział w festiwalu, który prowadził Serhij Żadan w Awdijiwce. Takie występy są bardzo ważne. Szczególne znaczenie miały na początku wojny, kiedy na linię frontu mało kto przyjeżdżał. Wspominam 2015 rok. Jechałam w jednym przedziale z mamami „cyborgów” na otwarcie pomnika obrońców lotniska w Doniecku. Od tego czasu z tymi kobietami jesteśmy przyjaciółkami. – Ma Pani hobby? – Zajmuję się jogą, bardzo lubię tańce. A jeszcze uwielbiam śpiew, długo zajmowałam się śpiewem autentycznym. Wszystko to wykorzystuję w swojej pracy. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

wystawę zobaczyło jak najszersze audytorium na wszystkich terenach Ukrainy. Aby była ona eksponowana nie tylko w Centralnym Domu Artysty w Kijowie, ale także w salach wystawowych Odessy, Charkowa, Lwowa i wielu innych miast naszego kraju. Od Ukraińskiego Funduszu Kultury pragnę powitać wszystkich uczestników wystawy, życzyć im twórczego natchnienia. Aby każdy obraz, każde płótno, każde dzieło wysokiej sztuki, które łączą Ukrainę i Wietnam, znalazły swoje miejsce w wielu ukraińskich sercach. I darowały nam wiarę w świetlaną przyszłość. To właśnie widzowie wyłonią tych mistrzów, którzy w swoich pracach najlepiej oddali paletę Wietnamu z jego oryginalną kulturą. Trzej najlepsi artyści otrzymają w prezencie od naszej rodziny podróże do trzech stolic krajów europejskich. Bardzo ważna jest dyplomacja polityczna, jej składowe ekonomiczne i polityczne. Ale nie mniejsze znaczenie ma dyplomacja kulturalna. Jak mawiał Borys Olijnyk: “Pokój przez kulturę”. Jestem przekonany, że wszystkiego zdołamy osiągnąć poprzez kulturę i wzajemne zrozumienie… Ukraińscy artyści, których prace zaprezentowano na wystawie, otrzymali dyplomy od Ambasady Wietnamu na Ukrainie. Wśród wyróżnionych ukraińskich twórców znaleźli się Kostiantyn Czerniawski, Anatolij Marczuk, Filip Czornobrow, Roman Petruk, Dmytro Kowal, Ludmyła Hanuszewycz, Petro Smykowśkyj i wielu innych. Z kolei honorowymi dyplomami Narodowego Związku Artystów Ukrainy wyróżniono Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Wietnamu na Ukrainie oraz zastępcę przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia Borysa Olijnyka. Na zakończenie wydarzenia odbył się niewielki koncert. Szereg ukraińskich pieśni podarował zespół “Kalynowyj swit” ze studia przygotowania kadr aktorskich Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego imienia Hryhorija Weriowki oraz duet bandurzystek w składzie Switłany i Tiny Czychun (matka i córka) z Makarowa na Kijowszczyźnie. A ponadto zabrzmiało kilka wietnamskich pieśni ludowych.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Ukraińcy malują Wietnam

W Centralnym Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy otwarto wystawę poświęconą 30-leciu nawiązania stosunków dyplomatycznych między Ukrainą a Wietnamem. W realizację projektu włączyły się Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, NZAPU, Ambasada Wietnamu w Ukrainie oraz Ukraiński Fundusz Kultury imienia Borysa Olijnyka. Podstawą koncepcji konkursu wystawowego „Wietnam — Ukraina” stała się prezentacja dzieł ukraińskich artystów, wykonanych w różnych rodzajach i gatunkach sztuk pięknych, które odkrywają temat Wietnamu i Ukrainy. — Ta wystawa to absolutnie nowy format dla naszego związku — podkreślił przewodniczący NZAPU, zasłużony artysta Ukrainy Kostiantyn Czerniawski. – Tutaj zaprezentowano prace ukraińskich twórców, które powstały specjalnie na potrzeby tego projektu. Inspirowali się oni niezwykłą, zadziwiającą kulturą, historią, głęboką filozofią Wietnamu. Wszak kultura wietnamska zajmuje ważne miejsce w kulturze światowej. Jest nam bardzo miło, że na tej wystawie zaprezentowano prace artystów z całej Ukrainy. Chcemy również wyrazić głęboki szacunek nadzwyczajnym i pełnomocnym ambasadorom, którzy nas odwiedzili, za szacunek do współczesnej ukraińskiej sztuki pięknej. W dość krótkim czasie zaprzyjaźniliśmy się z Ambasadą Wietnamu w Ukrainie, a ten projekt jest pierwszym owocem naszej twórczej przyjaźni. Pomysł projektu zrodził się zaledwie trzy miesiące temu. Nasi artyści aktywnie na niego odpowiedzieli i w tak krótkim terminie stworzyli swoje prace. Na wystawie można zobaczyć zarówno piękno Wietnamu, jak i Ukrainy. Ekspozycja po raz kolejny przekonuje, że kultura nie zna granic. Wierzymy, że w najbliższym czasie, gdy świat pozbędzie się pandemii, będziemy mogli swobodnie podróżować i pokazywać swoją sztukę całemu światu. A jednocześnie będziemy zapraszać przedstawicieli innych narodów i kultur do nas w gości. Wierzę, że w ramach dyplomacji kulturalnej świat stanie się lepszy, życzliwszy i czystszy. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Wietnamu w Ukrainie Nguyen Hong Thach zaznaczył, że na obrazach ukraińskich artystów przedstawiono piękno przyrody Wietnamu, oddano poetyckość kultury tego narodu. Według niego obecnie współpraca między Ukrainą a Wietnamem weszła na nowy poziom. Wyraził przekonanie, że tak będzie również w przyszłości. Ambasada i Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy będą miały jeszcze wiele różnorodnych wspólnych projektów, a tę wystawę, oprócz Kijowa, zobaczą mieszkańcy innych miast Ukrainy. Dyplomata życzył, aby rok 2022 stał się rokiem wzrostu i nowych osiągnięć. — Wiele rzeczy dzisiaj dzieli narody — zaznaczył zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury imienia Borysa Olijnyka, mecenas Andrij Horczakow. – Ludzie myśleli, że trzecie tysiąclecie stanie się tysiącleciem pokoju i zgody. Ale dzisiaj rozumiemy, że wszystkie batalie i konflikty zbrojne, które miały miejsce w XX wieku, przeszły w wiek dwudziesty pierwszy. Na tym tle bardzo ważne jest, że dzisiaj Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy, Ambasada Wietnamu w Ukrainie oraz Ukraiński Fundusz Kultury połączyły swoje siły. Na tej wystawie zaprezentowano prace wybitnych ukraińskich twórców, którzy posiadają wysokie tytuły zasłużonych i ludowych artystów, zdobyli miłość i szacunek narodu ukraińskiego. Obserwujemy ich twórczość, widzimy te niezrównane obrazy. Dzięki takim płótnom Wietnam, który znajduje się daleko terytorialnie, staje się bliski. Ten naród, podobnie jak Ukraińcy, również przeszedł niełatwą drogę do swojej niepodległości. Wierzę, że najlepiej mogą nas połączyć kultura i sztuka. Nasza rodzina mecenasów Horczakowów przyjęła na siebie ważną misję. Zrobimy wszystko, aby tę. Nguyen Hong Thach i Anatolij Marczuk

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Matteo Spiacci: „Ukraińców i Włochów łączy wiele”

Obecnie trwa aktywny proces prób. Po jednej z prób spotkaliśmy się z reżyserem i poprosiliśmy go, by opowiedział o specyfice nowej inscenizacji. – To już mój trzeci projekt w Ukrainie – zaznaczył Matteo Spiacci. – Wcześniej zrealizowałem dwa spektakle w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramy i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru. W trakcie rozmów z Ukraińcami zrozumiałem, że łączy nas wiele rzeczy. Jesteście serdeczni, namiętni, emocjonalni, tak jak Włosi. Różni nas może tylko to, że Ukraińcy nie tak aktywnie gestykulują podczas emocjonalnych wzlotów. Narodowa Opereta Ukrainy została wybrana nieprzypadkowo. Pracuje tu wyjątkowa trupa, a aktorzy potrafią harmonijnie łączyć śpiew z tańcem. Podobny spektakl realizowałem kilka lat temu wspólnie z choreografką Katią Tubini. Mamy z nią kilka wspólnych projektów, które zrealizowaliśmy we Włoszech i Słowenii. Podobną historię postanowiliśmy stworzyć także w Ukrainie, choć oczywiście będzie tu wiele nowego. Głównym tematem spektaklu są Włochy oraz czas obejmujący okres do lat 80. XX wieku, czyli do momentu, gdy pojawiły się nowe wynalazki cywilizacji – telefony komórkowe, tablety itp. W centrum inscenizacji znajduje się sala balowa oraz obserwacja tego, jak zachodzi komunikacja, czyli wzajemne oddziaływanie między ludźmi. Pragnę przekazać widzowi ideę, że czas zmienia 25 i 26 lutego na scenie Narodowej Opery Ukrainy… (Uwaga: powyższy wiersz końcowy zawiera skrót; poniżej pełne tłumaczenie akapitu z końca tekstu.) 25 i 26 lutego na scenie Narodowej Operety Ukrainy odbędzie się premiera muzyczno-plastycznego spektaklu „The Ball” w inscenizacji włoskiego reżysera Matteo Spiacciego z udziałem choreografki-inscenizatorki Katii Tubini, również Włoszki. Zespół twórczy inscenizacji: dyrygent-inscenizator – Serhij Nesteruk, scenograf – nagrodzony tytułem Narodowego Artysty Ukrainy Ołeksandr Biłozub, kostiumografka – Alija Mieżenina. wiele rzeczy w naszym życiu, byle nie ludzkich uczuć. W wystawie nie będzie głównych ról w tradycyjnym rozumieniu. Proces tworzenia spektaklu – całkowicie improwizacyjny i zawsze podobny do poezji – natchniony i nieprzewidywalny. Tym bardziej, że akcja rozgrywa się na tle włoskiej muzyki, zarówno klasycznej, jak i współczesnej. Nowa inscenizacja to absolutnie niezwykły gatunek dla Narodowej Operetki Ukrainy. Trzeba było sporo popracować technicznie. Myślę, że nie tylko przyszłym widzom, ale i aktorom taki materiał jest ciekawy. Oni otrzy mują prawdziwą przyjemność z pracy w tym stylu. Dyrygent-reżyser Serhij Nesteruk i artysta-scenograf Ołeksandr Biłozub to fantastyczni ludzie. Współpraca z nimi jest dla mnie bezcennym doświadczeniem. Cała trupa sumiennie i kreatywnie podchodzi do pracy. Takie podejście po prostu zachwyca w najlepszym znaczeniu tego słowa. Teatr operetki różni się od innych zespołów twórczych tym, że ma tu inne możliwości techniczno-profilowe. Jest prawdziwa, żywa orkiestra, jest profesjonalny balet. Wszystko to daje możliwość tworzenia spektakli bardziej złożonych pod względem chwytów inscenizacyjnych, a także bardziej interesujących i wielowarstwowych. W swojej pracy nie opieram się na elitarności ani wybiórczości. Większość swoich przedstawień robię dla szerokiego kręgu publiczności. Myślę, że tak samo będzie i w Kijowie. Liczę na to, że nowy spektakl zainteresuje ludzi różnego wieku, zagorzałych teatromanów i tych, którzy po raz pierwszy odwiedzą teatr. Bardzo lubię spacerować po centrum ukraińskiej stolicy, interesują mnie muzea, podoba mi się wasza kuchnia. Niestety na to wszystko jest mało czasu. W teatrze codziennie od godziny jedenastej rano pracujemy do późnego wieczora. Mamy jeden dzień wolny w tygodniu, ale i tego dnia pracujemy, wprawdzie bez aktorów. Po premierze wracam do domu, a już za dwa dni planuję lecieć do Etiopii, gdzie ma odbyć się nowa inscenizacja. Kolejna praca to Litwa. A z czasem chciałbym ponownie wrócić na Ukrainę. Następnym razem prawdopodobnie wynajmę tu już mieszkanie (uśmiecha się). – W przeciwieństwie do Matea jestem na Ukrainie po raz pierwszy – kontynuuje rozmowę Katia Tubini. – Jestem szczęśliwa, że zaprosił mnie do tego projektu. Z baletem Narodowej Operetki pracujemy kreatywnie i produktywnie, mimo że dla kijowskich artystów jest to nietypowa praca. Ale wszyscy oni oddają się tej pracy w stu procentach, zawsze gotowi odkrywać w sobie coś nowego i nieznanego. Przed miłośnikami teatru stoi seria nowych, interesujących projektów Narodowej Operetki Ukrainy. Zdjęcia dostarczone przez teatr Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

współistnienia, współkomunikacji, współpokrewieństwa. W takim świecie chce się żyć, iść obok czeponoskiej kobiety, która niesie gdzieś koguta i porozmawiać z nią o życiu, nowinach na rogu, wspomnieć przeszłość, nastroić się na przyszłość. Albo zaczerpnąć wody z murowanej z kamienia-otoczaka studni i nieść ją na głowie w sicie, albo wołać wieczorem do domu gęsi, które rozbiegły się po świecie, jak nasi ludzie, stać przy furtce i liczyć: jeden, dwa, trzy, setka, tysiąc..., albo przymierzyć i sobie kapelusz z wieczornej mgiełki i pobyć panią nie z tego świata, a z tamtego świata, gdzie nic nie przemija. Albo nabrać śmiałości, by stać na miejskim podwórku, nie wiadomo kim i nie wiadomo kiedy, i oglądać cienie drzew oraz cienie ludzi, które to wyrazistsze, to znikają, i tak chodzą w koło obiegiem dnia i nocy. A jeszcze można dotknąć fresku z uczestnikami kolejnego jakiegoś wiecu, czy zebrania, czy majdanu. Gdzie pośród żywych stoją wieczni, a pośród wszystkich – sam Ojciec nieba i ziemi. Słowem – Furlet w swoich pracach jest rozpuszczony i rozszczepiony na miliony mikronów pamięci narodowej, która z odłamków i drzazg, kropel i skrzepów znów zbiera się w całość. I wydaje na świat estetykę uzdrawiającej ukraińskiej kultury malarskiej, równą, a może i przewyższającą wszystkie światowe wzorce. Chcecie pozbyć się wozu z kamieniami marności, rozczarowań i palącego bólu strat, przychodźcie do płócien Furleta, – one kogoś pocieszą, kogoś uspokoją, komuś dadzą siłę, a kogoś nastroją na to, żeby nigdy więcej, nigdzie i nikt nie śmiał głaskać nas po głowie zardzewiałymi grabiami.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Przyjdźcie do Furleta

Wira KYTAJHORODSKA, pisarka Minęło kilka dni od otwarcia wystawy malarza Anatolija Furleta w Czerniowieckim Muzeum Sztuki. I zgodnie z pewnymi prawami żywej materii, przeżyte chwile spotkania z jego płótnami powinny się oddalać, wietrzeć lub nakładać na siebie innymi wrażeniami i uczuciami. Ale to się nie dzieje. One nie tylko weszły w mózg i duszę, one doganiają czasem całościową fabułą, czasem fragmentem, a czasem tylko pewnym pociągnięciem pędzla czy odcieniem. Wystawa prac malarskich Furleta pod tytułem „Pamięć o przyszłości” jest ryzykowna. O ryzyku modnie jest teraz mówić w jakichś analizach, związanych przede wszystkim z gospodarką, handlem i budownictwem, ale twórczość naszego wielkiego współczesnego artysty – Anatolija Furleta – to też wielkie ryzyko, przede wszystkim tonacją i kompozycjami fabularnymi, wskroś przesyconymi zsyntetyzowanymi mitoideologemami promocji narodowej. Na czym polega ryzyko? Ta całkowicie poetycka malarska leksyka płócien wymaga przygotowanego widza, współuczestnika (zdolnego receptorami wzroku, słuchu, dźwięku, dotyku) do wniknięcia w wielowarstwowość artystycznego pisma, bycia z autorem na jednej fali emocjonalnego i duchowego nastroju, wyłapywania zarówno nakreślonych detali, jak i aluzji do nich, czasem ledwo widocznych, być może wręcz wyobrażonych. Anatolij Furlet w ten sposób wznosi swoją artystyczną golgotę, podkładając pod nią „kamienie” od samej podstawy, od rdzenia prarodzaju i praziemi rodowej prawdy, które właśnie jemu zostało powierzone i przeznaczone przez Najwyższy zamysł, by ukazać je światu. Do tego kontemplowania – postrzegania, gotowi nie są wszyscy, ale autor konsekwentnie, delikatnie i filigranowo prowadzi swojego zwolennika (a może i oponenta) drogą wchłaniania, nasycania, napełniania odczuciami trwałego i nieprzerwanego dziedzictwa narodowego – wspomnieniami o przyszłości. Przecież wszystkie najbardziej materialistyczne, najbardziej teoretyczne, najbardziej metafizyczne pojęcia i tak zaczynają się od narodzin idei – kategorii twórczej, ulepionej z gliny matrycy, plastra miodu, od alfy do omegi. Furlet na tej drodze porusza się nie tylko jako twórca płócien. U niego na tych płótnach wszystko jest zaangażowane w ruch, w obowiązek (rosnąć, kwitnąć, dojrzewać, żąć łan, pielić grządkę, doić kozę, przenosić księżyc, przetaczać słońce, przemieszczać się przez gęstwinę wieków i tysiącleci)… Przewodnim obrazem, który działa i prowadzi świat tego ruchu, jest kobieta we wszystkich wcieleniach – młodej, dojrzałej, wiecznej, kobieta-natura: zima, wiosna, lato, jesień, kobieta-artystka, która potrafi wszystko na świecie – jeszcze od czasów jego stworzenia aż po czasy niepamiętne. Ten ruch Furleta (jak biały ptak z czarnym znakiem) w każdej pracy ma cechę narodową: czy to znak solarny, czy nitka wyciągnięta z maminej kądzieli, czy wzór wyszywanki na bukowińskiej ikonie, czy trypolskiej misie, czy chocimskich sakwach, czy niedobojowskim murze, ułożonym na sucho z idealnie dopasowanego kamienia. Nie mniej ryzykowne są maksymalnie pastelowe, jakby zasnute mgłą kolory i odcienie na przeważającej większości prac mistrza. Nie są one szczególnie wyraziste z daleka. Trzeba je oglądać z bliska, z odległości dwóch-trzech kroków. Ale w tym tkwią nie tylko ryzyka, lecz także ważne zalety. Można realnie dostrzec nawet mikroskopijną kropelkę rosy na porannym dzwonku, który też nie jest przytwierdzony do swojego stałego miejsca, a tak sobie porusza się wzdłuż starego częstokołu, który zbudowali jeszcze dziadowie wokół swoich obejść, aby wszystko trzymało się razem: rodzina, ród, inwentarz, sad i winnica. Żaden bohater, przedmiot czy detal na pracach Furleta nie pozuje: on wykonuje swoją pracę, on realizuje swój sens – zszywa pamięć, za której progiem jest przyszłość. Zatem ryzyka są uzasadnione. Autor stworzył galerię tożsamości narodowej: obyczajów, rzemiosła, mentalności, ducha, które wszystkimi tymi kategoriami są zaangażowane w czasie i poza czasem, w kontekście białego świata i wszechświata, w dialogach i monologach między ludźmi, zwierzętami, drzewami i trawami, niebem i Bogiem. Między nimi wszystkimi autor zawiązał pełną harmonię współistnienia, współodczuwania. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2022 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин