Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. Laureatami Ogólnoukraińskiej nagrody Proświty imienia Borysa Hrinczenki za 2008 rok zostali ogłoszeni: docent Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, działacz społeczny Ołeksij Neżywyj oraz kandydat nauk filologicznych, docent Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, polityk, deputowana Rady Obwodowej we Lwowie Iryna Farion. Ogólnoukraińska nagroda imienia Borysa Hrinczenki została ustanowiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w 2003 roku w celu wyróżnienia uczonych, działaczy Proświty, działaczy społecznych i politycznych, którzy wnieśli znaczący wkład w budowę niepodległej Ukrainy, utrwalenie państwowego języka ukraińskiego, rozwój kultury narodowej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej oraz podniesienie duchowości narodu ukraińskiego, a także działalność oświatową i pełną poświęcenia w imię rozwoju Ukrainy. W swoim czasie nagrodą tą zostali wyróżnieni: Bohdan Pastuch (pierwszy przewodniczący Ługańskiej obwodowej „Proświty”, uczony), Iwan Juszczuk (profesor, jeden z założycieli Towarzystwa Ukraińskiej Mowy „Proświta” im. T. Szewczenki, autor wielu podręczników do języka ukraińskiego), Anatolij Pohribnyj (doktor nauk filologicznych, profesor, pisarz, działacz społeczny), Ołeksandr Ponomariw (doktor nauk filologicznych, tłumacz, działacz społeczny), Łarysa Masenko (profesor, doktor nauk filologicznych, autorka badań nad językiem ukraińskim kształtujących naród), Wołodymyr Zaremba (pisarz, działacz społeczny, miasto Dniepr). Gromniczna... To wtedy, gdy zima ze wiosną się spotykają i wiosna zwycięża! Przyszły kwiat uśmiecha się spod śniegu, a serce odpowiada nadziejami...
Машинний переклад
Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki
Koniec lat 80. ubiegłego stulecia. Pierestrojka Gorbaczowa. Głasnost. Względna wolność słowa pod czujnym okiem KGB. Mimo to Litwini i Gruzini już otwarcie protestują przeciwko swojemu kolonialnemu położeniu w sowiecko-rosyjskim imperium. Głos w obronie swoich praw narodowych podnoszą także Ukraińcy, których imperium jeszcze nie zdążyło wyniszczyć Hołodomorem, w gułagach, na Sandarmochu, w szpitalach psychiatrycznych. W Kijowie, w budynku Związku Pisarzy, począwszy od marca 1987 roku, co miesiąc zbiera się Klub miłośników języka ukraińskiego, zorganizowany przez Serhija Płaczyndę – duża sala Związku nie mieści wszystkich, którzy pragnęli uczestniczyć w jego posiedzeniach. We Lwowie aktywnie działa Towarzystwo Ojczystego Języka, kierowane przez Romana Iwaniczuka. W Połtawie działa klub „Rodzime słowo”, w Perejasławiu-Chmielnickim powstaje kółko „Krynica”, w Równem zostaje utworzone zrzeszenie „Miłośnicy ojczystego języka”, w Odessie o sobie daje znać Towarzystwo języka i kultury ukraińskiej im. T. Szewczenki „Gromada Południowa” i inne. Wreszcie 11–12 lutego 1989 roku w budynku kijowskiego Domu Kina, z poparciem ówczesnego sekretarza KC KPU ds. ideologii Leonida Krawczuka, odbył się zjazd założycielski, który proklamował utworzenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Jego pierwszym przewodniczącym wybrano Dmytra Pawlyczka. Celem Towarzystwa było to samo, co wcześniejszych rozproszonych klubów, kółek, zrzeszeń – obrona praw narodowych Ukraińców do własnej kultury i języka, znieważanych przez sowiecko-rosyjskie imperium. 12 października 1991 roku Towarzystwo zostało przemianowane na Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, i tym samym podkreślono jego związek z „Proświtą”, zniszczoną przez moskiewskie władze. Towarzystwo rozpoczęło walkę o utrwalenie języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Wzięło udział w przygotowaniu „Ustawy o językach w Ukraińskiej SRR” (1989), a następnie w kontrolowaniu jej przestrzegania. Ważną rolę odegrało Towarzystwo w konsolidacji sił świadomych narodowo także podczas wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy w 1990 roku, która najpierw proklamowała suwerenność, a potem niepodległość Ukrainy. Towarzystwo było organizatorem patriotycznego marszu po Ukrainie „Dzwon-90”, uroczystego obchodu 500-lecia ukraińskiego kozactwa, upamiętnienia Bohaterów Krut, przeprowadziło w Charkowie na początku 1993 roku pierwszą na Ukrainie konferencję naukową poświęconą tragedii narodu ukraińskiego – Hołodomorowi w latach 1932–1933, stało się inicjatorem akcji „Przekażmy potomnym nasz skarb – ojczysty język!”, zapoczątkowało festiwale ukraińskiej piosenki „Czerwona ruta” i inne. Lecz tymczasem, dopóki siły narodowo-demokratyczne, opierając się na własnym entuzjazmie, organizowały konferencje, przeprowadzały wiece, wygłaszały oświadczenia, dawni kolonizatorzy różnego pochodzenia etnicznego, lecz jednakowo przesiąknięci szowinistycznym wielkomocarstwowym duchem, wykorzystując swoje służbowe stanowisko i korupcyjne powiązania, przejmowali banki, przedsiębiorstwa, środki masowego przekazu; manipulowali świadomością społeczną i umacniali się we władzy. To przeważnie ci,
którzy zwalniali swoje dzieci z nauki „tubylczego” języka ukraińskiego, masowo przestawiali szkoły na rosyjski język nauczania, deptali ukraińską duchowość. To przecież oni, dawni kolonizatorzy, z szaleńczym oporem przyjmowali artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, a teraz go ignorują. To oni, zajmując wysokie stanowiska państwowe na Ukrainie, publicznie oświadczają, że „в Украине государственный язык должен быть один — русский. И так рано или поздно будет”. I nie tylko to oświadczają, lecz także robią wszystko, by zniszczyć język ukraiński na Ukrainie: zajrzyjcie choćby do księgarń, popatrzcie na stoiska z książkami i gazetami, na produkcję audioelektroniczną, włączcie telewizor, wejdźcie do dowolnej instytucji państwowej czy niepaństwowej, posłuchajcie wystąpień określonej kategorii posłów do Rady Najwyższej Ukrainy. Kapitał na Ukrainie jest w niepewnych rękach. Jeśli francuska, niemiecka czy włoska burżuazja podczas przejścia od feudalizmu do kapitalizmu (a Ukraina przeżywa właśnie taki okres) dbała nie tylko o swoje wzbogacenie, lecz także wspierała kulturę i język swojego narodu, bo czuła się jego częścią, — to ukraińską kulturę i ukraiński język obojętne są ukraińskim oligarchom na Ukrainie, bo nie są one ich. Sponsorują wydawnictwa w języku nieukraińskim, często nawet antyukraińskie; telewizję wykorzystują do odurzania i moralnego rozkładu ukraińskiego społeczeństwa; kulturę ukraińską trzymają na głodowej racji, dając pierwszeństwo każdej kulturze, byle nie ukraińskiej. To nie Symirenkowie, nie Tereszczenkowie i nie Czykalenkowie.
Ciąg dalszy na str. 2
Centralne Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Dobrowolne ofiary „Na Kobzarską Cerkiew”: MFB „Ukraińska Rodzina” Rachunek nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
RAZEM NA RACHUNKU CERKWI SZEWCZENKOWSKIEJ — 904 806 hrn
Машинний переклад
Nina HNATIUK
W szkicu autobiografii „Dwa słowa do czytelnika” Wasyl Stus pisał: „Lata instytutu są trudne”. A dalej: „Poeta powinien być człowiekiem. Takim, który jest pełen miłości, pokonuje naturalne uczucie nienawiści, uwalnia się od niej jak od zmazy… Wciąż pogardzam politykami. Wciąż cenię zdolność uczciwej śmierci. To ważniejsze niż ćwiczenia wersyfikacyjne”. Trudne były lata studiów Wasyla Stusa w Stalińskim Instytucie Pedagogicznym (obecnie — Doniecki Uniwersytet Narodowy). Brakowało chleba i książek. Minęło pół wieku od czasu studiów i ponad 23 lata od dnia śmierci wybitnego poety-więźnia politycznego w obozie kuczyńskim w obwodzie permskim. Pośmiertnie mężnemu bojownikowi o honor i godność człowieka, wolność i niepodległość, Wasylowi Stusowi, nadano tytuł Bohatera Ukrainy i Nagrodę im. Szewczenki. Wydawałoby się, że doniecczanie powinni być dumni z tego, że w ich uniwersytecie w latach 1954—1959 studiował Stus, że w mieście mieszka jego siostra Maria z rodziną, że właśnie na tej ziemi znalazły swój wieczny spoczynek rodzice poety — chłopi z Winnicczyzny Semen Dem’janowycz i Iłyna Jakiwna. Zrozumiałe, że i Donieckiemu Uniwersytetowi przystałoby nosić imię swojego sławnego absolwenta. Uniwersytet jest narodowy, a Wasyl Stus to nie tylko wybitny poeta, lecz także bojownik o lepsze życie narodu, który samopoświęcająco spalił się po to, by imię Ukrainy znalazło się na mapie świata, byśmy nie byli niewolnikami. I choć inicjatywę wielu studentów i wykładowców DonNU poparli minister nauki i edukacji Ukrainy Iwan Wakarczuk oraz Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, w Doniecku byli partyjni nomenklaturowcy i nowocześni tłuści kocurzy nie mogą się w żaden sposób pogodzić z tym, że uniwersytet będzie nosił imię ukraińskiego poety, a nie sekretarza obwodowego komitetu partii Wołodymyra Diehtiarowa. Aby sprofanować imię Wasyla Stusa, jego życie, twórczość, nie dopuścić do pojawienia się imienia tego wielkiego Ukraińca na dokumentach, tabliczkach DonNU, w samej świadomości miejskiej społeczności, siły antyukraińskie organizują konferencje prasowe, zapytania poselskie regionałów, zbiórkę podpisów studentów, publikacje w lokalnej (oczywiście rosyjskojęzycznej) prasie. Świadomością studentów manipuluje się. Ale po co? Przecież wszystko to już było w czasach stalinowskich i późniejszych, gdy prześladowano inakomyślność, dysydenctwo? Czyżby dziś, w 18. roku niepodległości Ukrainy, takie coś było możliwe? Poprosiliśmy telefonicznie o komentarz w tej sprawie rektora DonNU, przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyra Szewczenki. Poinformował, że posiedzenie zespołu pracowniczego w tej sprawie odbędzie się w czwartek, 19 lutego. I po tym udzieli należytego komentarza. Jak Bohater Ukrainy Wołodymyr Szewczenko rozwiąże kwestię upamiętnienia Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa, dowiecie się z następnego numeru naszej gazety.
— W instytucjach państwowych stale słyszy się język niepaństwowy… — Trzeba postawić kwestię wprowadzenia obowiązkowego egzaminu ze znajomości języka państwowego dla urzędników państwowych i kandydatów na stanowiska państwowe. Osoby zajmujące stanowiska w strukturach państwowych należy zobowiązać na poziomie ustawodawczym do porozumiewania się w pracy wyłącznie językiem ukraińskim. W domu niech rozmawiają i czytają gazety w dowolnym języku, ale nie w pracy. W zakładach edukacyjnych powinien brzmieć wyłącznie język państwowy. Co do wyższych uczelni, trzeba tu przeprowadzić poważne reformy, a ukraińskie uczelnie wyższe koniecznie należy przestawić na język państwowy wykładowy. I żadnych rozmów o tym, że ktoś czegoś nie rozumie, po prostu nie powinno być.
Rozmawiał Petro ANTONENKO
Машинний переклад
12 lutego w Domu Aktora odbyło się wspólne posiedzenie Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy oraz Zarządu Kongresu Inteligencji Ukraińskiej w formie Zgromadzenia Inteligencji Ukraińskiej „Atak na ukraińską kulturę — zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy”.
Jakie są przejawy i przyczyny tych zagrożeń? Odpowiedzi na te pytania szukali uczestnicy posiedzenia pod przewodnictwem Mykoły Żulinskiego, przewodniczącego Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie, oraz Iwana Drača, przewodniczącego Kongresu Inteligencji Ukraińskiej. W dyskusji wzięli udział kierownicy związków twórczych i zespołów artystycznych, pedagodzy, naukowcy, znane postacie ukraińskiej kultury i sztuki, oświaty i nauki, politolodzy, przedstawiciele stowarzyszeń i ruchów społecznych, posłowie na Sejm Ukrainy. Z referatami wystąpili Mykoła Jakowyna, zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy, Kyrył Stecenko, przewodniczący komisji integracji strategii kulturalnych Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości, Oleś Donij i Pawło Mowczan, posłowie na Sejm Ukrainy, Serhij Borszczewski, ekspert międzynarodowej polityki kulturalnej, artyści – Jewhen Stankowycz,Les Tanjuk, Lesia Dyczko i inni. Mówcy uznali istnienie poważnych zagrożeń dla narodowego bezpieczeństwa kulturowego Ukrainy, zwłaszcza w sferze informacji, mówili o niedotrzymywaniu dekretów Prezydenta w polityce humanitarnej, o dominacji rosyjskiej i rosyjskojęzycznej kultury masowej w ukraińskiej przestrzeni medialnej, w sferach rozrywki i obsługi publicznej. Uczestnicy posiedzenia uchwalili Rezolucję oraz Apele do kierownictwa ukraińskich władz. W szczególności uczestnicy posiedzenia zwracają się do Prezydenta Ukrainy z propozycją niezwłocznego przeprowadzenia wspólnego posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy oraz Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie „Bezpieczeństwo kulturowe Ukrainy”. Ponadto w apelu mowa jest o żądaniu, by premier Ukrainy nie ulegał presji antyukraińskich sił z zewnątrz i wewnątrz kraju i nie realizował antyukraińskich scenariuszy osłabiania bloku humanitarnego w rządzie. Do Przewodniczącego Rady Najwyższej uczestnicy zwrócili się z żądaniem zapewnienia uchwalenia ustaw dotyczących rozwoju ukraińskiej kultury i języka, mecenatu oraz filantropii. Uczestnicy posiedzenia domagają się także utworzenia państwowego organu kontroli nad wykonywaniem ustaw regulujących funkcjonowanie narodowej przestrzeni kulturalno-informacyjnej.
Inf. wł.
Машинний переклад
Wywiad dla naszej gazety udzielił przewodniczący Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Oleh TIAHNYBOK. Pełna wypowiedź w następnym numerze.
— Panie Olehu, co może Pan powiedzieć w przededniu Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego o sytuacji na rynku językowym Ukrainy, o przestrzeganiu statusu języka ukraińskiego jako państwowego? — Wszystko to znajduje się w katastrofalnym stanie. Niestety, nasze nadzieje na demokratyczną władzę, na to, że nastąpią pewne zmiany, się nie spełniły. Pozostaje nam jedno: walczyć o to, aby po zmianie władzy parlament uchwalił nowe prawo o ochronie języka ukraińskiego zamiast obowiązującej „Ustawy o językach w Ukraińskiej SRR”, co jest pewnym pośmiewiskiem. Nalegamy, aby utworzono Państwowy Komitet ds. Polityki Językowej, który odpowiadałby za ochronę i upowszechnianie języka państwowego, tj.
Zakończenie. Początek na str. 1.
Świadomość narodowa Ukraińców jest na razie stłumiona. Przyczyniły się do tego zarówno fizyczna i moralna zagłada ukraińskiej inteligencji myślącej w przeszłości, jak i nieustanne zaszczepianie Ukraińcom kompleksu narodowej niższości, a zwłaszcza przerażające sztuczne antyukraińskie wielkie głody. Bycie Ukraińcem na Ukrainie stało się niewygodne i nieprestiżowe. Miliony Ukraińców wyjeżdżają za granicę w poszukiwaniu dobrobytu. Tymczasem na poziomie państwowym nic się nie robi (lub prawie nic), by odrodzić świadomość narodową Ukraińców, przywrócić stłamszoną godność narodową, stworzyć odpowiednie warunki. Tymczasem każdy naród dąży do własnego państwa przede wszystkim po to, by w nim czuć się godnie, także w sferze kultury i języka. Wciąż jeszcze boimy się moskiewskiej etykiety „nacjonalista” i dlatego jesteśmy tak nieśmiali w obronie swoich praw narodowych we własnym państwie. Rzeczywiście, nacjonaliści nienawidzili obcych ludzi i strzelali do nich: algierscy nacjonaliści — do francuskich okupantów, wietnamscy nacjonaliści — do amerykańskich najeźdźców, ukraińscy nacjonaliści — do moskiewskich i niemieckich uciskaczy. Ale nie dlatego, że tamci byli Francuzami, Amerykanami, faktycznie ministerstwem języka.
— Co Pan/Pani powie o środkach masowego przekazu?
— W środkach przekazu powinno być uregulowane używanie języka ukraińskiego w zależności od liczby Ukraińców. Zgodnie z ostatnim spisem ludności Ukraińców mamy 78 procent, zatem w środkach masowego przekazu powinno być używane tyle samo języka ukraińskiego. Ponadto powinno być zapewnione synchroniczne tłumaczenie ustne audycji i filmów obcojęzycznych w telewizji. Tłumaczenie to powinno być finansowane przez właścicieli środków masowego przekazu, a te środki, niestety, w większości nie znajdują się w rękach państwowych, lecz prywatnych, i to nie ukraińskich. Należy też jednoznacznie zlikwidować opodatkowanie ukraińskiego wydawnictwa książkowego, produkcji audio i wideo oraz oprogramowania w języku państwowym.
JĘZYK — NARODOWA GODNOŚĆ PAŃSTWA
Машинний переклад
Na budowę pomnika Iwana Mazepy na Soborowym placu w Połtawie zebrano 44 700 hrywien.
Dla przywrócenia sprawiedliwości dziejowej, dla utwierdzenia narodowej świadomości Ukraińców wybudujmy w Połtawie pomnik Wielkiego Hetmana Ukrainy Iwana Mazepy za pieniądze ludowe! Mimo niechęci deputowanych obwodowej rady, którzy nie chcieli wykorzystać środków przekazanych przez państwo, pomnik hetmana, który swoją inspiracją i własnymi funduszami ukształtował kulturalne oblicze epoki, wprowadzał europejską edukację na Ukrainie, angażował inteligencję ludową w budowę nowoczesnego Ukraińskiego Państwa Hetmańskiego zachodnioeuropejskiego wzoru, stanie na Soborowym placu w Połtawie!
Środki na tę szlachetną sprawę prosimy przesyłać na konto: r/r 26005710234330 ПОФ AKB „Ukrsocbank”, PO-OT „Proświta”, MFO 331014, kod 22527966. „Ofiarowanie dobroczynne na budowę pomnika Iwana Mazepy w Połtawie”. Imiona wszystkich ofiarodawców zostaną wyryte na specjalnej tablicy.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...ani Moskalami czy Niemcami, lecz dlatego, że byli okupantami, zdobywcami, uciskającymi. Nacjonaliści nigdy nie sięgają po cudze — boli ich los własnego narodu, bo to przyszłość ich dzieci, ich wnuków i prawnuków na tej ziemi. Złodzieja innej narodowości, który okradł nas i nasze dzieci nie na jeden miliard, boimy się nazwać złodziejem, boimy się żądać, by zwrócił skradzione, bo oskarżą nas o zamach na własność prywatną, a co gorsza — o ksenofobię. Ale chyba najwięcej ksenofobii (nienawiści do obcych) było podczas minionej wojny światowej, i nikt tego nie przypisywał ani nie może przypisywać narodom, które broniły swojej kultury i języka, swoich praw, swojej niepodległości. Nikczemnik pozostaje nikczemnikiem, bez względu na to, jakiej jest narodowości i jaką pozycję zajmuje, jeśli okrada cię, lekceważy ciebie i twoje świętości. Programy różnych partii w Ukrainie są przepełnione obietnicami ekonomicznego cudu, jednak, jak się wydaje, w żadnym z nich nie ma nawet słowa o zapewnieniu praw narodowych Ukraińców do pełnoprawnego rozwoju własnego języka i kultury. Ale przecież nie samym chlebem żyje człowiek. A przez zaniedbywanie duchowości cierpi też gospodarka, bo, jak pisał znany ekonomista Wieniamin Sikora, „kultura, normy etyki, zachowania, sfera sztuki, sfera oświaty, nauki — bez tego współczesny rozwój gospodarczy jest niemożliwy. Właśnie owa wiedza, którą rodzi nauka, sztuka, kultura, etyka społeczna i osobista w swej całości, jest potężną siłą wytwórczą. I czas oraz okoliczności pokazują, że jej znaczenie rośnie coraz bardziej i bardziej”. Czas i okoliczności pokazują też, że rola „Proświty” jako obrońcy ukraińskiego języka i kultury, obrońcy ukraińskiej tożsamości narodowej jeszcze się nie wyczerpała. Ale potrzebni jej są nowi entuzjaści, świadomi tego, że bez własnego języka i kultury nie będzie przyszłości dla nas i naszych potomków.
Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Машинний переклад
W poniedziałek rano, z początkiem dnia pracy, wykryto rozbity szyld obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta" im. T. Szewczenki. Zeszłej zimy nieznani sprawcy dwukrotnie wybijali szyby w „Proświcie", dokonali zamachu na życie sekretarza. Dwukrotnie składano stosowne zawiadomienia na milicję. Raz wyjeżdżała grupa śledczo-operacyjna. Przestępstw nie wykryto. Najpewniej główną przyczyną jest nieudolne prawo, zgodnie z którym sprawę karną wszczyna się wyłącznie przy istnieniu strat przekraczających 720 hrywien. Czyli można kraść, rabować, wybijać szyby, byle za nie więcej niż 720 hrywien. Jako przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta" im. T. Szewczenki oczywiście zwrócę się do organów porządku publicznego. Choćby dla zarejestrowania samego faktu, bo, jak się okazuje, także z tym są problemy… Wasyl CZEPURNYJ
* * *
Przewodniczący obwodowej „Proświty" złożył zawiadomienie nie tylko na ręce naczelnika obwodowej milicji I. Katerynczuka, ale także na ręce przewodniczącego obwodowej administracji państwowej W. Chomenki i przewodniczącej obwodowej rady N. Romanowej, wskazując w nim, że „może chociaż kierownicy władzy obwodowej zmuszą milicję do szukania sprawców i zapewnienia porządku publicznego".
Машинний переклад
Na stronie internetowej „Majdan” zamieszczono referat profesora Jurija Szapowała, wygłoszony na Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Geopolityka, pojednanie i pamięć”. Referat ten poświadczył dryf Jurija Szapowała w stronę historycznej mitologii Kremla i jego piątej kolumny na Ukrainie.
Iryna MAHRYCKA, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie
Z materiałów referatu profesora widać, że szanowany naukowiec doszedł do bardzo wątpliwych, jak na profesjonalnego historyka, wniosków. Oto pierwszy cytat, który przeczy wnioskom intelektualistów światowej klasy dotyczących konsolidacji narodu ukraińskiego wokół pamięci historycznej o Hołodomorze: „Pamięć historyczna, jeśli nie zamyka się w traumach i »poszukiwaniu wroga«, jest zdolna cementować społeczeństwo, proponować akceptowalny dla niego system mitów i symboli”. Chce się przypomnieć temu doktorowi nauk historycznych o tym, jak potężny sens państwowotwórczy ma dla Izraela traumatyczne doświadczenie jego narodu tytularnego dotyczące Holokaustu. Widocznie właśnie dlatego światowej sławy socjolog Francis Fukuyama w kijowskim wykładzie w 2006 roku podkreślił, że właśnie przyswojenie przez wszystkich obywateli Ukrainy „wspólnego traumatycznego doświadczenia” jest niezwykle potrzebnym fundamentem dla budowy społeczeństwa obywatelskiego w naszym kraju. A oto jak proponuje nam, Ukraińcom, uświadomić sobie doświadczenie Hołodomoru świętej pamięci Papież Jan Paweł II: „Doświadczenie tej tragedii powinno dzisiaj kierować uczuciami i działalnością narodu ukraińskiego na drodze do zgody i współpracy”. Mnie jako Ukraince chce się wierzyć w tym przypadku Fukuyamie i Janowi Pawłowi II. I nie tylko dlatego, że oni jako intelektualiści współczesności są nieporównywalni z moim rodakiem Szapowałem. Potem już Jurij Szapował pośrednio wzywa do amnezji pamięci społecznej na Ukrainie w odniesieniu do naszych bohaterów narodowych: „Wielowiekowa zależność Ukrainy sprawiła, że bohaterami stawali się nie wybitni myśliciele, nie uczeni ze światowym imieniem, nie twórcy architektonicznych arcydzieł, a »niezłomni bojownicy«”. Szanowny profesor, po pierwsze, myli się — autorytet Tarasa Szewczenki wśród Ukraińców jest ani trochę nie mniejszy niż Bohdana Chmielnickiego czy Iwana Mazepy. Po drugie, właśnie „wielowiekowa niezależność” Rosji uczyniła tam bohaterami narodowymi despotów-carów i sekretarzy generalnych, a nie genialnych pisarzy i uczonych, w czym przekonał niedawny projekt „Imię Rosji”. Dalej nasz wybitny historyk Szapował upolitycznia problem świadomości narodowej Ukraińców na tyle, że podważa to już jego fachowość: „To, że różne części Ukrainy przez wieki znajdowały się po różnych stronach granic państwowych, nałożyło tak wyraźne piętno na typy regionalnej samoświadomości, że oceny prawie wszystkich brzemiennych w skutki dla Ukrainy wydarzeń historycznych i wybitnych postaci historycznych w regionalnym widzeniu zbiorowym okazują się odmienne. »Punktów stycznych« prawie nie ma, tak jak nie ma i ogólnie uznanego schematu ewolucji historycznej”. O tak! Wychodzi na to, że według Jurija Szapowała, w południowo-wschodniej części naszego kraju Ukraińcy od wieków nienawidzili Szewczenki, Petlury, Mazepy i ubóstwiali rosyjskich carów oraz sekretarzy generalnych razem z Radą Perejasławską i rewolucją październikową. Gdyby tak właśnie było, to bolszewicy w 1933 roku, szanowny Juriju Iwanowyczu, nie mieliby żadnej potrzeby urządzać właśnie na tych ukraińskich terenach, a także na Kubaniu i Powołżu najbardziej zakrojonych na skalę masową żniw głodowych. Po co było wtedy zmieniać rosyjską mentalność wschodniaków na sowiecką, skoro oni, według Szapowała, i tak byli prawie tożsami? I jak rozumieć w tym aspekcie powstanie głodnych Ukraińców już nawet de iure rosyjskiego Kubania pod koniec 1932 roku przeciwko gwałtownej rusyfikacji? Ale szanowny profesor znowu pośrednio wzywa nas, by zapomnieć o Hołodomorze, Baturynie, Krutach, 1269 roku: „Przecież, jak trafnie zauważył jeden badacz, europejskie doświadczenie pamięci to »przezwyciężenie traumatycznej przeszłości«, a nasze ukraińskie — odtwarzanie nieprzejednania”. Ciekawie wiedzieć, kto jest tym „jednym badaczem”: czy nie prokremlkowski historyk z Penzy Wiktor Kondraszyn, z którym Jurij Iwanowycz coraz owocniej współpracuje na międzynarodowych seminariach i konferencjach? Następny wniosek Szapowała podważa już jego dojrzałość obywatelską: „W rezultacie tego, jak konstatują socjologowie, nawet wśród tych, którzy identyfikują się jako »obywatel Ukrainy«, szczycą się tym tylko 60,4%. Nie odczuwają pozytywnych emocji wobec własnego obywatelstwa na Zachodzie Ukrainy 8,5%, w Centrum 25,5%, na Wschodzie 48,1% obywateli”. Szanowny Juriju Iwanowyczu, proszę sobie wyobrazić, że ja również nie szczycę się swoim obywatelstwem nieukraińskiej Ukrainy, gdzie tacy uczeni jak Pan „konstruktywnie” współpracują ze swoimi rosyjskimi kolegami w planie wydania wspólnego (!?) podręcznika z historii dla Rosji i Ukrainy. I tylko w tym cytacie Jurija Szapowała staje się zrozumiałe, skąd, jak to mówią, wiatr wieje: „Oczywiste jest, że filozofia »wiktymności« i akcentowanej antyrosyjskości, która jest w nich immanentnie zakładana, pogłębia polaryzację społeczeństwa ukraińskiego i już przez to jest skrajnie niebezpieczna dla jego przyszłości”. Dalej ten wielce kreatywny historyk demonstruje nieprzeciętną wiedzę z toponimiki
Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Ługańszczyzny: “Na przykład na mapie obwodu ługańskiego zachowały się i Kirowsk, i Swierdłowsk, i Stachanow, i Artemiwsk. Dzielnice miasta obwodowego mają nazwy Artemiwski, Leniński, Żowtnewy. W rejonie krasnodońskim są osiedla Radianśke, Ordżonikidze, Parchomenko, Radhospne, Komisarówka, w łutuhyńskim — Lenina, Komsomoleć, Karla Libknechta i tym podobne”. Wszystko się zgadza, chyba że osiedle Komisarówka znajduje się nie w rejonie krasnodońskim Ługańszczyzny, a w perewalskim. Ale rzecz nie w tym, a w tym, że rzekomo ukraiński historyk Szapował uważa, iż na zmianę toponimiki najbardziej wysuniętego na wschód obwodu Ukrainy trzeba nałożyć tabu i odnosić się do bolszewickich nazw osiedli i rejonów z szacunkiem, jak do historycznej stałej. Czyli jego “czysto naukowa koncepcja”, jakkolwiek by to było dziwne, całkowicie zbiega się z regionalną ideologią postkomsomolskiej rządzącej elity Ługańska, która poszła znacznie dalej niż szanowny profesor, stawiając w centrum miasta “Pomnik ofiar OUN-UPA”. Jak Pan odnosi się do tego wyrażenia woli “regionalnej wspólnoty”, Juriju Iwanowyczu, w kontekście terytorialnej (już nie mówię o mentalnej) integralności Ukrainy? A oto kolejny wniosek Szapowała mnie, jako mieszkance Donbasu, wydaje się już otwartą próbą wydania życzeń za rzeczywistość: “Na przykład w Donbasie kurs na rozstanie z radzieckimi symbolami spotyka się z oporem zarówno na elitarnym, jak i na masowym poziomie”. Jeśli chodzi o regionalną elitę — to rzeczywiście tak jest. A jeśli chodzi o moich sąsiadów, znajomych i rodaków, to ten wniosek profesora, delikatnie mówiąc, jest wysoce subiektywny. Bo na ile ich znam (w odróżnieniu od Jurija Szapowała, przeżyłam w Donbasie całe świadome życie), moim rodakom jest obojętne, jaka będzie nazwa ich ulicy czy kwartału, z wyjątkiem chyba tylko imion bohaterów OUN-UPA. Czyli nic w Ługańsku by się nie stało, gdyby ulicę Lenina nazwano imieniem Borysa Hrinczenki, a Sowietśkuju (właśnie taka jest jej oficjalna nazwa dzisiaj) — imieniem Wasyla Stusa. I gdyby nawet były akcje protestu z tego powodu, to tylko inspirowane i opłacone przez regionalną “elitę”. Wielkie wątpliwości budzi następujący cytat mistrza rodzimej historiografii: “Przecież, jak uważa wielu (kogo dokładnie? — I. M.) w Donbasie, wykreślić z jego historii okres radziecki i obraz górnika — “władcy złóż” — znaczy stworzyć “dziurę” na skali wartości społecznych”. Wielki znawca mentalności moich rodaków znowu, jeśli można tak powiedzieć, się myli. Sowkowa mitologizacja Donbasu już wystarczająco znudziła się i miejscowej elicie intelektualnej, i samym górnikom. Na obie te warstwy społeczne (przynajmniej wśród moich licznych znajomych) wielkie wrażenie wywarła monografia japońskiego uczonego Hiroakiego Kuromiyi “Wolność i terror w Donbasie” — zdumiewająco obiektywna praca naukowa o ukraińsko-rosyjskim pograniczu w Donbasie od lat 1870. do 1990. W tej książce od radzieckich i rosyjskich mitologemów dotyczących Donbasu nie zostaje kamień na kamieniu. Inna sprawa, że ci Szapowałowi “wielu”, najprawdopodobniej, właśnie są przedstawicielami rządzącej w regionie elity, która za nic nie odstąpi od tych mitologemów, bo w przeciwnym razie po prostu straci władzę. Ale wszystko to byłoby śmieszne, gdyby nie było tak smutne. Rzecz w tym, że Szapował jest wystarczająco wykwalifikowanym historykiem, żeby rozumieć, gdzie jest prawda czy kłamstwo w naszej historii. A oto dlaczego od niedawna mówi na czarne, że jest białe i odwrotnie — wydaje się, że to pytanie do służb analitycznych kompetentnych organów. Jeśli, oczywiście, te organy byłyby u nas ukraińskie, a nie kosmopolityczne.ka”, z którą pierwszoklasiści mieli “szczęście” wtedy walczyć… Urodziłem się i wychowałem w dawnym sotennym miasteczku Łochwica, na ulicy, gdzie jeszcze wtedy stał pomnik naszego największego myśliciela H. S. Skoworody: łochwiccy wujkowie zebrali dwadzieścia pięć pudów pszenicy dla rzeźbiarza na honorarium — i młody wtedy Iwan Kawaleridze stworzył arcydzieło na jubileusz wybitnego rodaka. Więc przeglądając po raz kolejny utwory H. S. Skoworody, odnajduję to, co najważniejsze — rozmyślania o przeznaczeniu człowieka — po co przychodzi on na świat? Dla szczęścia! A czym jest samo szczęście? Ono jest w niebiańskiej miłości, w lubianej pracy, we wzroście i rozwoju. Jednak są cztery potrzeby, bez których człowiek ginie; to już nie duchowe, a fizjologiczne: chleb i woda, ciepło i sen. I oto: cały rok nie ktoś jeden, nie grupa ludzi — naród został pozbawiony chleba. A potem jeszcze kilka półgłodnych lat. Czyli kilka lat Ukraina była pozbawiona prawa do szczęścia. Stąd i mutacja naszej mentalności, wyrobienie skrzywionych zasad moralnych narodu nieszczęśliwego. Aż do takiej granicy, że obecnie sami nie możemy dojść do siebie: co my za naród taki? A my jesteśmy narodem, któremu na długi czas odebrano prawo do szczęścia. A bez tego i żyć nie warto!..
Машинний переклад
Mykoła PETRENKO, pisarz, m. Lwów. Niedawno obchodziliśmy gorzką datę — 75. rocznicę Hołodomoru. Napisałem książkę „Sny o kromce chleba”, do której weszły nowele dokumentalne i wiersze — świadectwa siedmioletniego pierwszoklasisty. I obecnie z głębi pamięci wyłaniają się pewne szczegóły. Są one wymowne, więc chcę zatrzymać się choćby nad jednym z nich. My, ówcześni pierwszoklasiści, pamiętamy „walkę z karczuszkiem”, bo chodziło o palący wówczas problem językowy. Można by to nazwać władczą głupotą, gdyby nie odzwierciedlała ona idei imperialnego panowania, w danym przypadku językowego. Ale najpierw kilka słów jeszcze o czymś innym. Teraz nikt nie wspomina, że wtedy obok zamykania cerkwi, tłuczenia ikon w każdym domu, niszczenia krzyży na cmentarzach, „skasowano” niedzielę. Zamiast tego wprowadzono jako dzień wolny szósty dzień — najpierw sobotę, potem piątek, czwartek, środę… Raz na półtora miesiąca dzień wolny przypadał i na niedzielę, ale nie częściej… Drugi zagubiony w mojej duszy szczegół — o „karczuszku”. Wiosną 1933 roku władza jednak się opamiętała: ginie naród, a trzeba siać, giną dzieci — a to przecież przyszli niewolnicy. Dla oraczy i siewców w polu wprowadzono obiady, wszak ludzie byli całkowicie wycieńczeni. Wprowadzono obiady i w szkołach. Więc staraliśmy się nie opuścić ani jednego dnia nauki — gotowano nam choćby postne i rzadkie, ale jednak jakieś namiastki kuleszy, zacierki, zup gryczanych. Pewnego wiosennego dnia nauczycielka przyniosła na lekcję torebkę tłuczonego szkła, rozdała każdemu: „Wyjmujcie, dzieci, elementarze, od pierwszej strony do ostatniej będziemy wyskrobywać karczuszek, który jest nad literą Ґ!”. I skrobaliśmy tymi szkiełkami, bo nie było czym innym, niektóre dziewczęta nawet pokrwawiły sobie palce, ale z zadaniem się uporały… Dopiero teraz postanowiłem poprosić o pomoc lwowskich archiwistów, aby wyjaśnić, na podstawie jakich praw czy postanowień to się działo. Ułożone w jeden logiczny łańcuch, zebrane przez nas fakty zdumiewały: okazuje się, że w tamtym czasie rząd, biuro polityczne obradowało i podejmowało decyzje w kwestii językowej niemal tyle samo, co w kwestii ściągania zboża! 24 stycznia 1933 roku Moskwa skierowała na Ukrainę specjalnego namiestnika P. Postyszewa, ale nie tylko w celu „wybijania” zboża, lecz także w celu wykorzenienia przede wszystkim w środowisku ukraińskiej inteligencji „petlurowskiego ducha”. Z nim przybył trzytysięczny oddział inkwizytorów. I już w marcu zdjęto ze stanowiska ludowego komisarza oświaty M. Skrypnyka, utworzono komisję „do sprawdzenia pracy na froncie językowym”, wszak na Ukrainie „nie tylko nie prowadzono walki przeciwko burżuazyjno-nacjonalistycznej linii w kwestiach tworzenia ukraińskiej terminologii naukowej, ale i wypaczano linię partyjną na froncie językoznawstwa”. 26 kwietnia podjęto decyzję o zaprzestaniu drukowania wszystkich słowników, o przeglądzie obowiązującej pisowni z wymogiem ujednolicenia jej z rosyjską, zlikwidowania rozbieżności. Więc teraz wiem, kiedy wydano wyrok na literę Ґ, choć zatwierdzono postanowienie o tym dopiero w czerwcu, na rozszerzonym posiedzeniu biura politycznego. Co prawda, punktów w tym postanowieniu było znacznie więcej, dotyczyły one „nacjonalistycznych” przyrostków i przedrostków, zapożyczonych słów, nie mówiąc już o terminologii. Jednocześnie postawiono krzyżyk na ukrainizacji, przesądzono los wielkiego zastępu językoznawców i literatów. Ale mnie z jakiegoś powodu do tej pory piekł ów „karczusz-
Машинний переклад
Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. “Ileż na tym jarmarku rzeczy, których nie potrzebuję!” — mawiał Sokrates. Na jarmarku próżności jest równie wiele niepotrzebnych ludzi. Najwyraźniej historia, w tym także historia mądrych idei, niczego nie uczy. A wiedza o niej jest dziś skrajnie potrzebna. Przecież żyjemy w świecie, którego dynamika wystawia swój “hamburski rachunek”, zgodnie z nim określamy teraz nie tylko wartość, ale i koszt czynów, ludzi, idei, strategii, słów, praktycznych działań oraz ich konsekwencji i wszystkiego innego, czego tak wiele nagromadziło się w naszym życiu. Lecz po raz kolejny ufni ludzie znów wpadają w pułapkę rozczarowań i strat. Nasz czas charakteryzuje się ekonomizacją życia społeczno-politycznego, utratą duchowości, przekształceniem jej w psychikę. Dziś przeszliśmy (lub przechodzimy) do “społeczeństwa otwartego”, w którym przeważa gospodarka rynkowa i odpowiadające jej stosunki społeczne. “Społeczeństwo otwarte” nie przewiduje wartościowych — religijnych, moralnych — regulatorów życia społecznego, a więc i żadnej “inteligentnej służby” narodowi, troski o szczęście społeczeństwa i człowieka. Otwartej cywilizacji odpowiada nowy wykształcony człowiek — intelektualista — rozumny i profesjonalny, ale obojętny na światopogląd. Dla niego uważa się za pozytyw bycie egoistą, karierowiczem, kosmopolitą. Jeśli inteligent — to podmiot kultury, duchowości, służby i moralności, to intelektualista — to podmiot nauki i techniki, wartości społeczeństwa finansowego, pragmatyzmu, racjonalności i technologii. Pragmatyczny intelektualizm zaczyna dominować w naszym społeczeństwie, wypierając inteligencję, która nie wpisuje się w środowisko zysku i indywidualizmu, w którym najważniejsze są stanowisko, pieniądze, władza. Ludzie, którzy wciąż pozostają w niewoli szacunku i zaufania do inteligencji (co jest całkowicie naturalne, gdyż zachowuje ona kulturę, moralność i człowieczeństwo), stają się ofiarami swojego niezrozumienia dokonanej transformacji inteligenta w intelektualistę. Na zaufaniu sprytnie spekulują ci, którzy nie są intelektualistami, ale znają siłę dawnych przekonań. Bo jak inaczej wyjaśnić fenomen dwukrotnie zwycięskich wyborów obecnego mera Kijowa? Jego intelektualizm jest wątpliwy — nie budzi zachwytu u tych kijowian, którzy potrafili trzeźwo oceniać jego obietnice. Nie miał on również wsparcia zwolenników wartości religii chrześcijańskiej, która od ponad tysiąca lat przekazywana jest z pokolenia na pokolenie kijowian. Czy powstała u wyborców konfesyjna sympatia do wątpliwego Bożego poselstwa? Czy pomógł afrykański adept — sprytny, technologiczny i pragmatyczny? Nawet mając czas antenowy w kanale telewizyjnym mera “Kijów”, adept optymizmu nam nie dodawał. Mało pocieszyło też jego bogactwo, o którym z takim snobizmem i pychą nieustannie przypomina szef władz miejskich. Dziś nie przyjęło się mówić, skąd i jak wzięły się początkowe kapitały u wszystkich naszych milionerów, lecz mer w żadnym wypadku nie przypomina tego człowieka, który może je zarobić, tym bardziej w uczciwym biznesie. Więc o co chodzi? Być może zwycięstwo zostało osiągnięte dzięki prostemu liczeniu na zaufanie do obietnic, popartych regularnymi
„racjami”? „Racja”, „przydział” — jakże to przypomina ów socjalistyczny „porządek”, kiedy wyzuci z majątku zmuszeni byli cieszyć się nędznymi ochłapami jak dobrem? Choć, jak wiadomo, lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu. A może zadziałały najnowsze technologie? Wygląda na to, że rzecz tkwi raczej w przeciętnej masie, która wciąż „daje się nabrać” na takie tanie wymiany: nie może i nie chce zrozumieć, że „dobry” mer to przedstawiciel określonej grupy finansowo-biznesowej, dla której Kijów, jego ziemia i wszystko inne to kolosalne źródło zysku. Oczywiście każdy inny mer — zarówno z byłych, jak i przyszłych — będzie reprezentował określoną elitę biznesową, określoną siłę polityczną i raczej nie spadną dzięki nim dobra jak manna z nieba. Ale przynajmniej nie będzie takiego obojętnego, cynicznego stosunku do kijowian, nie będzie bezczelnej odrażającej sławy, nie będzie „miłości do bezdomnych”: w chorobliwej wyobraźni mera wszyscy kijowianie to bezdomni. Jednak za idiotyczną niepamięcią, alogicznymi oświadczeniami, „wokalnymi” prezentacjami, przedstawieniami z rozdawaniem mieszkań czy show z poszukiwaniem narzeczonej dla swojego sekretarza widać dawno znane postacie. W szczególności jednego z głównych bohaterów powieści I. Ilfa i J. Pietrowa „Złote cielę” — podziemnego milionera Aleksandra Iwanowicza Korejkę. Kiedy mer oświadcza, że „drodzy” mu kijowianie „będą tylko otrzymywać”, a jego „ukochane babcie” będą pod względem konsumpcji najszczęśliwsze na świecie, to oczarowani tymi oświadczeniami wyborcy najwyraźniej mieli nadzieję, że ominie ich czterokrotna podwyżka cen przejazdów w transporcie, podwyżka opłat za usługi komunalne, ustalenie jasnej taryfikacji na wszystkie rodzaje usług, które może świadczyć administracja budynkowa, płatna medycyna, płatny wjazd na cmentarz itd. I znów przypomina się A. I. Korejko, który zdecydowanie przecinał powietrze dłonią, jego słowa wydawały się przekonujące, projekt — opłacalny. „Zapamiętajcie — pocieszał tych, których podstępem zachęcał do pracy na siebie: od tej chwili będziecie tylko otrzymywać”. Nie wiadomo, co otrzymują mityczne „ukochane babcie”, ale mer i jego zespół otrzymują wszystko. Jeszcze cynicznie chwalą się swoimi bogactwami, mianują własne dzieci i bliskich swoimi zastępcami i doradcami, rozdają i tworzą dla nich stanowiska. To znaczy prywatyzują radę miejską, a wraz z nią stolicę, która stała się poligonem dla karkołomnych eksperymentów mera. …A w tym czasie wciąż nie kończą budowy metra, nie remontują klatek schodowych, nie odnawiają wind, nie sprzątają ulic, nie remontują dróg, i — haracze, haracze, haracze… Patrząc na mera, widzisz, że przeczekał i doczekał się swojej gwiezdnej godziny. Dla niego nastała złota pora! „Jego małe złe pulsy, jak dawniej, niecierpliwie biły. Czuł, że właśnie teraz, kiedy stary system gospodarczy zginął, a nowy dopiero zaczyna żyć, można stworzyć wielkie bogactwo… Wszystkie kryzysy, które wstrząsały młodą gospodarką, wychodziły mu na korzyść, wszystko, na czym państwo traciło, przynosiło mu zysk”. Tak pisali I. Ilf i J. Pietrow, ale jakże to przypomina naszą sytuację! Mieć nadzieję, że nadejdzie czas, kiedy na kijowian dzięki „wierzącemu merowi” posypią się obiecane dobra, to daremny trud, tak samo jak odzyskanie skarbów hetmana Połubotka. Zrozummy, że żyjemy w epoce cywilizacji finansowej, w której władza to warunek swobodnego operowania swoimi pieniędzmi, do tego pieniędzmi dużymi. I mer (jeszcze nie będąc merem) doskonale to zrozumiał. I do tego wykorzystuje wszystkie środki — przekupstwo, oszustwo, aktorstwo, cynizm, a zwłaszcza „ciężką artylerię” — moralność, religię, grę w intelektualizm. Przypomnijcie sobie, jak mer lubi podkreślać, że jest „docentem uniwersytetu”. Swego czasu Wolter mówił: „Jeśli motłoch bierze się do rozumowania — wszystko przepadło!” Takie samo eschatologiczne odczucie pojawiło się, gdy intelektualista-docent zaczął śpiewać. Zachodni intelektualizm, przeliczywszy wszystkie możliwe zagrożenia wynikające z chciwości i nienasycenia pieniędzmi i bogactwem, wystawił zabezpieczenie prawne interesów obywatela przed nadużyciami egoizmu, które są atrybutem społeczeństwa finansowego. I bardzo szkoda, że nasi ludzie „dają się nabrać” na abstrakcyjne obietnice, na „dobrego” władcę czy zarządcę, a nie walczą o swoje prawo do bycia obywatelem. Wtedy można będzie mówić o samoistnej osobowości, pozbawionej abstrakcji i bezsensownych nadziei. …Kijowianie nadal tłoczą się po ochłapy, a show w radzie miejskiej trwa. Teraz już jako „wokalny wernisaż”. Czyżby więc kończyła się historia Kijowa, przekształconego w obiekt kupna i sprzedaży? Na pierwszy rzut oka tak. I rzecz nie w merze, a w kijowianach, którzy zgadzają się być „masą”, „przeciętnością”, „małymi” ludźmi. Właśnie tacy ludzie otaczają tę odrażającą postać, głosują za jego propozycjami, zgadzają się, „aprobują” i zachwycają się jego „talentami”. Przecież razem z Czernowieckim oni są władzą. Ich Rysunek ze strony prikol.i.ua
Zadanie polega na zachowaniu subtelnej równowagi — nie pozwolić masom zorganizować się w coś na kształt społeczeństwa obywatelskiego, utrzymując jednocześnie pod kontrolą struktury pseudospołeczeństwa obywatelskiego, które nieustannie deklaruje się jako demokratyczne, przed całkowitym rozpadem. Władza musi nie pozwolić umrzeć społeczeństwu obywatelskiemu, a przy tym — nie pozwalać mu żyć. Władza, w szczególności mer, bierze pod uwagę irracjonalną potęgę mas. Masy milczą, ale ich milczenie nie jest pozbawione ładunku. Masy są bezczynne, ale ich bezczynność nie jest pozbawiona ukierunkowania. Władza wie, że masy wymykają się spod jej wpływu, śmieją się z niej za jej plecami, gardzą jej polityką i biznesem jako brudną sprawą. Oto co zmusza mera do przezornego „ulepszania” życia „swoich babć”. Dzięki nowym technologiom próbuje on zrodzić własną mitologię, która ma otworzyć drogę do chirurgicznej ingerencji w duszę ludu. Ale do tego masy muszą wpaść w stan euforii, aby nie czuć bólu od cięcia, co zakłada przejście etapu totalnego otumanienia, które czyni je prostymi, ograniczonymi i posłusznymi. Tutaj właśnie potrzebny jest Adelaja ze swoim „Poselstwem”. Człowiek takiego pokroju jest pusty i bezsensowny, tak jak środowisko, które go zrodziło. Mimo wszystkich zaprzeczeń, ten typ aktywnie rozprzestrzenia się w naszych masach. Taki człowiek jest wygodniejszy w zarządzaniu. I tutaj można wyróżnić dwie tendencje: pierwsza — sprawić, by człowiek nigdy nie miał czasu myśleć o polityce, moralności, a myślał, jak przeżyć od wypłaty do wypłaty. Rewolucje przeprowadza się nie na pusty żołądek, a wtedy, gdy osiągnięto pewien dobrobyt. Dlatego władza jest zaniepokojona tym, by masy nie otrzymały zbyt wiele. A „racja” — to właśnie to, co potrzebne! Dla władzy niebezpiecznie jest, gdy człowiek przestaje się bać, osiąga pewne dobro i zaczyna myśleć. Istnieje rozpowszechnione przekonanie, że obecnie u władzy znajdują się nieprofesjonaliści i nieudacznicy. I im wyższe stanowisko, tym słabsza figura je zajmuje. Tak łatwiej nią manipulować tym, którzy są rzeczywistymi gospodarzami świata. Miejscami, jak świadczy nasza rzeczywistość, tak jest. Ale w rzeczywistości nasza władza jest niezwykle profesjonalna: we wszystkim, co dotyczy własnego zysku, dobrobytu, umiejętności obchodzenia prawa, tworzenia dla siebie niesłychanych przywilejów — nie ma sobie równych. Ciągłe porażki, skandale, dyskredytacja siebie i kraju, skutecznie dokonane przez nią w ostatnich latach, nie wpłynęły na umiejętne wykorzystanie swojego stanowiska dla zachowania i pomnażania własnych majątków materialnych, społecznych i finansowych. Czyż to nie świadectwo wysokiej klasy profesjonalizmu? A systematyczne, metodyczne twórcze poszukiwanie coraz to nowych rodzajów opodatkowania, jak robi to kijowski mer? Gdzie mu tam do rzymskiego cesarza Wespazjana, który wprowadził opłaty za publiczne toalety — to z tamtych czasów pochodzi słynna fraza „Pieniądze nie śmierdzą!”. Oczywiście, społeczeństwo rynkowe to społeczeństwo pieniądza, w którym za wszystko trzeba płacić. Ale płacić może ten, kto ma pieniądze. I jeśli w Europie, do której tak dążymy, wszystko tanieje, to u nas wszystko z jakiegoś powodu drożeje. Choć oj jak daleko nam do europejskiego poziomu życia! Tutaj pojawia się wątpliwość co do roli inteligencji i intelektualistów w naszym życiu. Ale przecież władza wszelkimi możliwymi i niemożliwymi sposobami nie dopuszcza do siebie żadnego żywego, myślącego człowieka, nie rozumiejąc, że w tym jej zguba. Naszej władzy potrzebne są tylko „martwe dusze”, które przez swoje zombowanie są zdolne do każdej „niepopularnej akcji”, czyli podłości, albo pokazania się w tym czy innym show. Na przykład publiczne poszukiwanie narzeczonej sekretarza mera. I tak codziennie. Aż do kampanii o tym, że bogaci będą płacić za biednych. Nigdy bogaci nie płacili i nie będą płacić za biednych! Chyba że to sztuczki z „rozdawaniem słoni”, jak robił Ostap Bender w prowincjonalnych miasteczkach, albo mer z jego rozdawaniem mieszkań. Więc „porzućcie nadzieję, wy, którzy tu wchodzicie”. A to gorsze niż słynne „bez nadziei się spodziewam”. U nas ani śladu nadziei, ani oczekiwania, ani innej egzystencji. Niedawno na konferencji prasowej mer oskarżył szefa Sekretariatu Prezydenta o to, że „rozpuścił się” i jest „zagrożeniem dla Ukrainy”. W tym przypadku przypominają się słowa francuskiego filozofa Ch.-L. Monteskiusza, który w „Listach perskich” pisał, że „nikt nie jest tak podobny do Żyda azjatyckiego, jak Żyd europejski”. Więc mer — to nie mniejsze zagrożenie dla państwa i jego stolicy, niż ten, kogo o to oskarża. Jednak to nie oznacza, że warto zrezygnować z walki i nadziei. Trzeba uświadamiać sobie trudności w bronieniu prawa do myślenia, umiejętności nie patrzenia, a widzenia. Każdemu człowiekowi z reguły łatwiej jest staczać się w dół, niż iść w górę, łatwiej pełzać, niż latać. Łatwiej liczyć na „darmoszczyznę”, niż skonsolidować swoje siły na walkę o własny dobrobyt. Należy pozbyć się nawyku życia cudzym rozumem, lekceważąc własny. Przecież, jak wiadomo, bogowie odbierają rozum temu, kogo chcą zgubić. Właśnie rachuby na cudzy rozum i umiejętności rodzą potwory władzy. Najazd na władzę tych, dla których jest ona narzędziem do rozwiązywania swoich „zwierzęcych” (G. Skoworoda) spraw i interesów — to zapłata za grzech naszego intelektualnego lenistwa. Dopóki nie nauczymy się myśleć, żyć własnym rozumem, nie odrzucimy zaufania do pustych autorytetów, nie uwolnimy się od wiary w „dobrego pana” — prezydenta, premiera, mera itd., dotąd na wzmocnienie i rozwój Ukrainy i, odpowiednio, siebie, liczyć próżno. „Kto rozumny, ten dobry” — taki wniosek wyciągnął Sokrates. I myśmy się o tym dawno przekonali, odczuwając na sobie skutki władzy „po prostu polityków” — nie inteligentów i nie intelektualistów, a pragmatycznych i nieodpowiedzialnych manipulatorów.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Saki, stworzy miejsca pracy i przyciągnie środki na rozwój zniszczonej infrastruktury terenów wiejskich. — Zbadaliśmy doświadczenia kurortów Francji, Włoch, Hiszpanii, gdzie ze śmieciami walczą tak skutecznie, że odpadów tam praktycznie nie ma — opowiada Wiktor Tarasenko. — Wszystkie śmieci są operatywnie wywożone, sortowane i transportowane, utylizowane i starannie przetwarzane. Nasza koncepcja przewiduje przede wszystkim reorganizację żałosnego, dotacyjnego systemu komunalnego na półwyspie. Na Zachodzie przewidziano, w szczególności, sortowanie stałych odpadów komunalnych na urządzonych poligonach, spalanie w zakładach przetwarzania śmieci z obowiązkową efektywną produkcją energii elektrycznej. Aby pojawiły się na to pieniądze również u nas, należy stworzyć duże przedsiębiorstwa. Obecne firmy zajmujące się zbieraniem i przetwarzaniem śmieci na półwyspie wykorzystują zaledwie 5–7% stałych odpadów komunalnych, przede wszystkim papier i metal. Całą resztę wywożą na wysypiska. W ten sposób nie rozwiązujemy problemu kompleksowej utylizacji odpadów. Aby objąć cały półwysep, potrzeba około pięciu takich poligonów-zakładów. Inwestorzy są. Chętni, by przyjść na Zachodni Krym, zgadzają się urządzać poligon z przemysłem głębokiego przetwarzania i odpowiedzialnością za czystość swojego regionu. Pierwsze doświadczenie właśnie takiej współpracy już jest w Kijowie i Charkowie. Dla całego półwyspu taki program wycenia się na 200 mln dolarów. Proces negocjacyjny z inwestorami trwa, więc półwysep ma szansę uzyskać pierwszeństwo wśród regionów Ukrainy w sprawie tworzenia najnowocześniejszych poligonów-zakładów głębokiego przetwarzania stałych odpadów komunalnych. Dziś w tej branży pracuje komisja specjalnie powołana przez Radę Najwyższą i rząd autonomii. Zainteresowanie ekologicznym projektem krymskich naukowców wykazały już nie tylko Rada Miejska Jałty, ale także Ministerstwo Ochrony Środowiska Naturalnego Ukrainy. Póki co problem utylizacji i efektywnego przetwarzania śmieci każdy odpowiedzialny urzędnik rozwiązuje według własnego uznania, różne „ekologicznie atrakcyjne” projekty utylizacji miejskich śmieci już od wielu lat bezskutecznie rozpatrują deputowani Symferopola, Ałuszty, Bakczysaraju, Teodozji i Kerczu, gdyż poza głośne deklaracje i brawurowe programy sprawa nie posuwa się, choć na całym świecie ta branża jest dochodowa. urzędnika, od którego nic nie zależy, żadnej kary nie ponosi. Powstaje proste pytanie: czy chcą nas wybić? I czy działa w tym państwie choć jakaś władza? Czy taką już niespodzianką będzie dla kierowników rejonu i obwodu, kiedy ludzie, których doprowadzono do ostatecznej granicy, podniosą się do akcji protestacyjnych?
Машинний переклад
Wiktor CHOMENKO, Krym PIERWSZA JASKÓŁKA WŚRÓD ZIMY Na poligonie odpadów komunalnych w jałtańskim osiedlu Gaspra zaczęto tworzyć punkty wydobycia gazu wysypiskowego. Na górnym placu wysypiska wierci się odwierty o głębokości od dziesięciu do 45 metrów w celu wydobycia gazu, jednocześnie buduje się gazociąg odprowadzający i węzeł zbierania biogazu. Prace te prowadzone są w ramach działań rekultywacyjnych poligonu i planuje się je zakończyć w ciągu trzech lat. Szacunkowy koszt to około 20 mln dolarów, które powinny zwrócić się już wkrótce. Przez trzydzieści pięć lat istnienia ogromny poligon stałych odpadów koło Gaspry pomieścił 5 milionów metrów sześciennych śmieci, których sterta ma 70 metrów wysokości, i już dawno wyczerpał swoje zasoby. W ubiegłym roku podjęto decyzję o jego zamknięciu i uporządkowaniu. Co więcej, z naruszeniem norm sanitarnych poligon zaczyna się trzysta metrów od budynków mieszkalnych, a kończy już na części terytorium Jałtańskiego Rezerwatu Górsko-Leśnego. Góry śmieci od czasu do czasu zapalają się, więc mieszkańcy i goście osiedla duszą się jeszcze od gryzącego dymu. Cierpliwość ludzi ostatecznie wyczerpała się latem ubiegłego roku, kiedy mieszkańcy Gaspry zablokowali ruch transportu ciężarowego jedyną drogą prowadzącą do wysypiska. Seria energicznych spontanicznych akcji protestacyjnych zmusiła władze do oficjalnego zamknięcia poligonu w Gasprze na zawsze. Śmieci z regionu postanowiono przewozić do rejonu sakskiego na jedyny na półwyspie zakład przetwarzania śmieci. Takie, jak jałtańskie, punkty wydobycia gazu wysypiskowego warto wprowadzić na wszystkich innych licznych wysypiskach półwyspu, gdyż rezerwa wydobycia gazu ze śmieci jest praktycznie niewyczerpana, przekonują ekolodzy. Wiele poligonów składowania śmieci na półwyspie dawno zakończyło projektowy okres eksploatacji. Jednak nadal się je wykorzystuje, naruszając normy technologiczne i sanitarne. Urzędnicy zaś do tej pory rozkładają ręce: mówią, że nic innego nie pozostaje, ponieważ góry śmieci po prostu nie ma gdzie podziać. Nasza informacja Obecnie na krymskich poligonach stałych odpadów komunalnych znajduje się ponad 60 mln ton śmieci. Co roku na wysypiskach gromadzi się 2 mln nowych metrów sześciennych, objętość powstawania odpadów rośnie co roku o prawie milion ton. Według danych krymskiego Republikańskiego Komitetu Ochrony Środowiska Wołodymyr SIEDOW, deputowany Rady Rejonowej w Ananiwie, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Zdjęcie autora Ogromna liczba nielegalnych wysypisk śmieci stała się dziś wizytówką wielu miast i wsi obwodu odeskiego. Stosy różnego rodzaju rupieci na ulicach i w parkach już nikogo nie dziwią i nie oburzają, postrzega się je jako należny dodatek do współczesnej władzy. Ta sama władza po prostu nie jest w stanie zaradzić nieszczęściu, dlatego skarżenie się przeciętnemu Ukraińcowi po prostu nie ma sensu. W najlepszym przypadku otrzymasz odpowiedź odmowną. Nielegalne wysypiska śmieci to nieodłączna część wielu wsi naszego rejonu oraz miasta Ananiw, gdzie razem z bezpańskimi psami stały się prawdziwą plagą dla mieszkańców i bólem głowy dla miejskich i wiejskich włodarzy. Na przykład, przewodniczący Nowoseliwskiej Rady Wiejskiej rejonu ananiwskiego, z 28 poligonów funkcjonujących na terytorium półwyspu na 200 hektarach, tylko 50% otrzymało akty państwowe na prawo użytkowania ziemi. Ponad połowa krymskich wysypisk nie odpowiada wymogom sanitarno-technicznym. Prawie wszystkie nie posiadają ekranów przeciwfiltracyjnych i innych barier, które zapobiegają zanieczyszczeniu środowiska, nie są wyposażone w odwierty obserwacyjne, podkreślają ekolodzy. Większość poligonów już dawno wyczerpała swoje możliwości. Z tego powodu wstrzymano działalność poligonów stałych odpadów komunalnych w Biłohirśku, Kerczu i Bakczysaraju. Niezadowalający stan utylizacji odpadów panuje w Symferopolu, Jałcie, Sudaku, Teodozji, Kerczu, Koktebelu, Czornomorskim. Skrajnie przykry stan jest na Południowym Wybrzeżu. Wysypiska są tam przeładowane, często dochodzi do samozapłonów. Na wysypiskach nie ma systemu zbierania i oczyszczania odcieków. Nie odpowiadają normom sanitarno-higienicznym także cuchnące wysypiska w Starym Krymie, Azowskim, Krasnohwardijskim, Oktiabrskim, Leninskim, Rozdolnym i innych regionach. Co roku na Krymie wykrywa się ponad 300 nielegalnych wysypisk, które rozlokowały się już na prawie 800 hektarach, a likwidować udaje się daleko nie wszystkie. Na każdego mieszkańca Krymu przypada co roku po 20 metrów sześciennych odpadów. Na półwyspie jest ponad 600 tysięcy ton szczególnie toksycznych odpadów, w tym pestycydów, które z powodu długotrwałego niewłaściwego przechowywania należy pilnie przeładować do nowych pojemników. Na Krymie prawie nie ma potężnych przedsiębiorstw zajmujących się przetwarzaniem stałych odpadów komunalnych. Bardzo mało przeznacza się środków na remont i utrzymanie poligonów na odpady. Odczuwa się dotkliwy deficyt maszyn do wywozu śmieci i kontenerów na odpady. Kierownicy republikańskiej stacji sanitarno-epidemiologicznej podkreślili, że jeśli takie podejście do utylizacji odpadów się utrzyma, to na półwyspie może zdarzyć się wszystko – aż do epidemii. Problem jest na tyle poważny, że Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła ustawę o odpadach. Przewidziano w niej mechanizmy przechowywania, transportu, utylizacji i niszczenia śmieci. Uwzględniono, wydawałoby się, wszystko, jednak, jak dowodzą wyniki kontroli prokuratury, podstawowe postanowienia ustawy systematycznie nie są wykonywane. Rząd autonomii oświadczył, że na półwyspie tworzy się sytuacja nadzwyczajna związana z utylizacją i przetwarzaniem stałych odpadów komunalnych, od dawna przygotowuje regionalną strategię w kwestii utylizacji odpadów, która będzie obejmować aspekty ekologiczne, społeczne i ekonomiczne. Urzędnicy półwyspu tak i nie zakończyli ogłoszonego cztery lata temu konkursu dla inwestorów w sprawie utylizacji stałych odpadów komunalnych.
sołtysa, oczywiście, nie ma. Pensję on dzisiaj jeśli nawet otrzymuje, to tylko połowę, a „kozłem ofiarnym” zawsze jest on. Zresztą kar też wystarcza, bo na swoim terenie za wszystko odpowiada właśnie sołtys. Oto i wpada lokalny przedstawiciel ludu w pułapkę, zastawioną mu (czasem — świadomie) przez biurokratów. Okazuje się, że współczesny sołtys zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem Ukrainy ma około 200 obowiązków delegowanych przez państwo. Ale jak je wykonywać w zaistniałej sytuacji, nie wiadomo. Wskutek przestępczego niedbalstwa władz wszystkich szczebli w Ananiewie już od kilku lat nie działają oczyszczalnie ścieków. Codziennie do rzeki Tylihul, niszcząc wszystko, co żywe, zrzuca się około 600 metrów sześciennych nieczystości. Mniej niż za miesiąc kończy się pozwolenie na korzystanie z wody w mieście i Ananiew czeka katastrofa ekologiczna, która doprowadzi do aktów nieposłuszeństwa obywatelskiego. W rejonie do tej pory nie wywieziono 11 ton toksycznych pestycydów, które ZAGROŻENIE DLA BEZPIECZEŃSTWA EUROPEJSKIEGO Stan utylizacji odpadów komunalnych na Ukrainie i na Krymie już od dłuższego czasu z niepokojem śledzą organizacje międzynarodowe. Ich specjaliści zapewniają: sytuacja już wymyka się spod kontroli władz, a nie postrzega się jej jako katastrofy o znaczeniu lokalnym. — Ukraina — to jeden z najbardziej zanieczyszczonych krajów Europy, — zaznaczają specjaliści projektu ekologicznego „Monitoring społeczny gospodarki odpadami: przejrzystość i udział” na Krymie. — Substancje trujące z nieczystości, które wydzielają nagromadzone u nas stałe odpady komunalne, trafiają do atmosfery, zanieczyszczają ziemię i wody gruntowe, rzeki i morza. Zdaniem specjalistów, gromadzenie naszych nieutylizowanych śmieci stwarza zagrożenie dla całego basenu Morza Czarnego i Morza Azowskiego. Na każdego mieszkańca naszego kraju przypada około 500 ton nagromadzonych stałych odpadów komunalnych, oddychamy zatrutym powietrzem: co roku po 85 kilogramów szkodliwych emisji na osobę. Niekorzystna sytuacja ekologiczna — to jedna z głównych przyczyn gwałtownego wzrostu w ciągu ostatnich dwóch dekad śmiertelności Ukraińców, których długość życia jest o siedem lat u kobiet i o 12 u mężczyzn mniejsza niż w krajach rozwiniętych. W rekreacyjnym Krymie na szczeblu rządowym do tej pory nie przyjęto strategii walki ze śmieciami. Władze centralne i lokalne próbują przeciągać rozwiązanie tego globalnego problemu na siebie, jak kołdrę. Dziwić się tu nie ma czemu, bo tam, gdzie odpady, — tam duże pieniądze. One, oczywiście, nie śmierdzą, jednak od ilości śmieci śmierdzi wielu naszym rodakom. REALNE PROJEKTY Naukowcy Krymskiej Akademii Nauk — twórcy regionalnej strategii utylizacji stałych odpadów komunalnych — uważają: pozbyć się trujących gór śmieci na półwyspie można. Jeden z autorów tego programu — prezes KAN profesor Wiktor Tarasenko przekonuje, że uczeni opracowali zasady i priorytety, które przewidują rozwiązywanie kwestii efektywnej utylizacji śmieci z uwzględnieniem problemów społecznych, ekonomicznych i transportowych, uwarunkowań krajobrazowo-geograficznych i geologicznych. Jednak sprawa jest hamowana. Stworzenie tylko jednego dużego i bezpiecznego ekologicznie według współczesnych kryteriów kompleksu przetwarzania śmieci w równinnej części półwyspu daje możliwość rozwiązania problemu śmieci w Jałcie, Ałuszcie, Symferopolu, Bakczysaraju, przechowywane są niemal pod gołym niebem. Nielegalne wysypiska śmieci tworzą wieloletnie „Himalaje” w miejscowościach rejonu. O tym wiadomo na wszystkich szczeblach władzy już od kilku lat, ale wszystko pozostaje bez zmian. Nikt nigdy, poza „kozłem ofiarnym” — sołtysem i drugorzędnym urzędnikiem miejskim
Машинний переклад
Ale nie wolno: 1) zostawiać i przenosić jednej litery; dlatego nie wolno dzielić do przeniesienia takich wyrazów jak junak, jawor, oko, olej, Azja itp.; 2) rozrywać dz, dż, jeśli oznaczają jeden dźwięk: ho-dżu, ra-dżu, po-dzwon, kukury-dza; i odwrotnie, rozrywamy je, jeśli oznaczają dwa dźwięki na granicy przedrostka i rdzenia: od-żyć, podży-wa, od-znaka; 3) w wyrazie złożonym nie odrywać od drugiej części litery, jeśli nie tworzy ona sylaby: nie wolno przenosić „jedno-dniówka”, trzeba jedno-dniówka; nie wolno „ziemi-trzęsienie”, trzeba ziemi-trzęsienie itp.; 4) nie rozrywać skrótowców literowych i głoskowych: NATO, UNIAN, ČAES, MEGATE; 5) nie odrywać skrótów od wyrazów, których dotyczą: 2007 r., 10 km, p. Pietrenko, T. G. Szewczenko. Innych zakazów przenoszenia wyrazów nie ma.
Sprawdź się. Wypisz wyrazy w trzy kolumny: 1) te, których nie wolno rozrywać przy przenoszeniu; 2) te, przy przenoszeniu których w pierwszym wierszu można zostawić dwie pierwsze litery; 3) te, przy przenoszeniu których w pierwszym wierszu można zostawić trzy pierwsze litery. Armia, orzeł, umiem, dudek, guzik, atak, iść, wieś, obmyję, oaza, fotel, zgięcie, dół, radzę się, skrzynka, objętość, pobudzone, oko, sadzonki, okołot, wzdłuż, otwór, jasno, dzwon, osa, zdołam.
Klucz. Z ostatnich liter wypisanych wyrazów ma złożyć się sentencja M. Rylskiego.
3. Alternacja samogłosek
Najczęstszą alternacją w języku ukraińskim jest zamiana o, e na i. Dźwięk i pojawia się zamiast o, e: 1) w sylabie zamkniętej: szkoła — szkół, wola — wolny, moja — mój, chmiel — chmiel (w dopełniaczu „chmielu”), sześcioro — sześć, pióro — pióra, Kijowa — Kijów; 2) przed długimi spółgłoskami (w dawnej sylabie zamkniętej): sól — solą, lata — stulecie, droga — rozdroże, wesoły — wesele, osiedlać się — nowe osiedle; 3) w sylabie otwartej przed sylabą z sufiksem -ok lub -ec: mostkować — mostek, wozić — wózek, dzwonić — dzwonek, ołów — ołówek, papier — papierek, promień — promyczek; 4) po przedrostkowym w na początku wyrazu: owiec — wieś owcza, owies — owsiany, ojciec — ojczyzna, ostry — ostrze, oko — oczko; 5) w wyrazach: przezwać — przezwisko, przezwisko; przerwać — przepaść. Nie alternują jednak o, e z i, jeśli wypadają (sen — snu, dzień — dnia), w wyrazach obcego pochodzenia (beton, szofer, tolu, partner, kortez) oraz w niektórych innych przypadkach. W czasownikach przed sylabą z sufiksem -ia- lub -uwa-: 1) samogłoski o, e alternują z i: lecieć — latać, wlec — zwlekać, mieść — zamiatać, piec — wypiekać, płukać — przepłukiwać, czekać — oczekiwać, szeptać — naszeptywać; 2) samogłoska o alternuje z a: dopomóc — dopomagać, gonić — ganiać, kłaniać się — kłaniać się, łamać — łamać, rozłamywać; kroić — krajać, rozkrajać (niezależnie od akcentu); 3) samogłoska e (ер) alternuje z ir (zi): brać — zbierać, wybierać; zamrzeć — zamierać, trzeć — ścierać. Po spółgłoskach syczących i samogłoska e alternuje z o. Przy czym e zwykle występuje wtedy, gdy po nim następuje obecna lub dawna miękka spółgłoska, w pozostałych przypadkach mamy o: wieczerza — wieczornice, sześciu — szósty, czwarty — cztery, kopiejka — kopiejek.
Sprawdź się. Wypisz po kolei tylko te wyrazy, w których dźwięk „i” powstał w wyniku zmiany przemiennej z „o” lub „e”: las, gwiazdozbiór, wiatr, piasek, zbocze, oczekiwać, robotnik, biały, miesiąc, wschód, przezwisko, świadectwo, korzonek, sprawa, orzech, wypiekać, dotyka, rzeka, rów, siano, policzek, śnieg, niewód, radośnie, śpiew, Charków, miasto, pieszo, nazwisko, ród, zwierz, piórko. Klucz. Z ostatnich liter wypisanych wyrazów ma się złożyć znane ukraińskie przysłowie.
1. Rozróżnianie e i y. 2. Rozróżnianie y i i w wyrazach niezapożyczonych. 3. Rozróżnianie a i o. 4. Rozróżnianie o i u. 5. Zmiany samogłosek jako działanie prawa harmonii brzmieniowej języka ukraińskiego.
1. Rozróżnianie e i y. Nieakcentowane e i y w wymowie brzmią niemal jednakowo, ponieważ podczas ich wymawiania język przesuwa się w górę i w dół na niewielką odległość. Takie dźwięki stają się wyraźne, gdy pada na nie akcent: drzewo — drzewa, zielony — zieleń, tarninowy — tarnina, zimowy — zimą, nieprzejednany — pokój. Dźwięk e w pewnych przypadkach wypada, dźwięk y z kilkoma wyjątkami nie wypada: maj — maja, wiatr — wiatru, sprawiedliwy — prawda; oddech — oddechu, kluczyk — kluczyka. Dźwięk y wypada tylko w czasownikach: zginać — zgnę, odcinać — odetnę, napinać — napnę, zaczynać — zacznę, rozmijać —
rozmnąć, zasypiać — zasnę, włączać — włączę, przerywać — przerwę, zaczynać żniwa — żnę. Dźwięk e może przemiennie występować z i: promienisty — promień, zmierzchać się — zmierzch, łabędzi — łabędź. Dźwięk y przemiennie występuje z i tylko w wyrazach: dziecko — dzieci, siedzieć — siadać, wisieć — podwiesić, lepki — lepić. Dźwięk e regularnie występuje w grupach ie, ie: brzoza, gołoledź. Istnieje cały szereg przyrostków, w których piszemy e: mianowicie w przyrostkach rzeczowników -enn- (ogłoszenie, postanowienie, znaczenie), -en- (kociątko, szczenię), -enko (Opanasenko, Bezbatczenko), -eńko, -eczko (nocka, ścieżyczka), -tel (wychowawca, nauczyciel), w przymiotnikach -eseńki (rodzinniutki, drobniutki), w imiesłowach biernych -en- (zamknięty, omówiony), w liczebnikach -ero (pięcioro, dziewięcioro). Dźwięk y regularnie występuje w przyrostkach rzeczownikowych -yna, -yszcze, -yśko (zawijas, podwórzec, zbieganisko), w przyrostku -yvo (pieczywo, warzywo; wyjątek: marewo), w otwartych sylabach -ry, -ły (trwoga, drżeć, kruszyć, sterczeć, trwać, dźwięczeć, grzmieć, czarnobrewy, połykać). Rozróżniamy przedrostki: 1) pre- z literą e, który ma znaczenie „bardzo”: premądry (bardzo mądry), preddobry (bardzo dobry), prepogano (bardzo źle); a także w wyrazach: pogarda, pogardliwy, tron, prepodobny; 2) przy- z literą y, który używany jest we wszystkich pozostałych znaczeniach: przywracać, przywłaszczać, przyspieszyć, przeznaczyć, przydworcowy, przestarzały, dochód, przystań, pomieszczenie.
Sprawdźcie się. Wstawcie brakujące litery y lub e. Wyrazy zapiszcie w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą y; 2) z wstawioną literą e. Oz..mina, vst..gati, ud..v’yatʹokh, s..reda, moroz..vo, zb..rati, zchyshch..nyi, popr..yizhdzhaty, tyutyunn..k, zv..katy, potr..vozhyty, zhn..va, ponosh..nyi, oholosh..nnia, var..vo, zhovt..nʹ, sv..krukha, mar..vo, pr..zyrstvo, zvel..channia,ozh..vyty, neprym..rennyi, vtomlʹ..nyi, tan..tsʹ.
Klucz. Z drugich liter ma złożyć się zakończenie wypowiedzi angielskiego poety Roberta Browninga: „Kiedy człowiek walczy sam…”
2. Rozróżnianie „и" i „і" w wyrazach rodzimych (niezapożyczonych)
Jeżeli wątpliwa głoska przemienia się z o lub e, piszemy „і": szczelina (por. wąwóz, gdzie występuje o), promienie (por. promień, promieniowanie), suszenie (por. suszony). Ta zasada nie dotyczy sylab otwartych z głoskami r i l w wyrazach: brzęczeć (brzęknąć), grzmieć (grzmot, burza z piorunami), drżeć (drżenie), krwawy (krew), czarnobrewy (brew), przełykać (gardło).
Stałe „і" występuje w sufiksach -inь, -iш(ий), -iсіньк(ий): ciepłość (ciepłota), szerokość, wysokość, głębia, smuklejszy, suchszy, gorętszy, świeżuteńki.
Na początku wyrazu zawsze, zgodnie z obowiązującymi zasadami pisowni, piszemy literę „і": imię, iskra, ikra, iść, zabawka, szron, czasami, inny, rdza.
W pozostałych przypadkach kierujemy się wymową: spółgłoski przed „и" wymawiane są twardo (cichy), a przed „і" miękko lub zmiękczone (pociecha, chód).
Czasem przy pisowni niektórych wyrazów trzeba odwołać się do analogii. Gdy wahamy się, którą literę pisać, „и" czy „і", w takich wyrazach jak suszenie, kruszenie, służenie, obojętnienie, toczenie, przypominamy sobie analogiczny pod względem budowy wyraz chodzenie, w którym wyraźnie słychać „і". Tak samo, na wzór ziemniaczysko, piszemy buraczysko, łopuchowisko, makowisko itd.
Na absolutnym końcu wyrazu:
1) po tylnojęzykowych г, к, х, ґ zwykle występuje „и": drogi, szlaki, ręce, bączki, tylko, chętnie, dookoła, trochę, po ojcowsku. Ale występuje „і":
а) w wyrazach odpowiadających na pytanie jakie? (w przymiotnikach i zaimkach): długie, dalekie, suche, takie, wszelkie;
б) w niezmiennych wyrazach obcego pochodzenia: Helsinki, khaki;
2) po szumiących ш, ч, ж, дж zwykle występuje „і": granice, klucze, pieniądze, łakocie, drożdże, trzykrotnie. Ale występuje „и":
а) w czasownikach w trybie rozkazującym i w imiesłowach przysłówkowych: strzeż, milcz, pisz, płucz; rozmyślając, dokonawszy;
б) w przysłówkach typu po wilczemu, po niedźwiedziemu;
в) w przyimku межи (між oczy) oraz w spójniku czy.
Sprawdź się 1. Zapisz wyrazy w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą и; 2) z wstawioną literą і. Spok..j, pog..dny, oż..wać, sz..szka, zaniep..kojony, odw..żny, k..biecy, str..żeń, ..ńczyć, zbajdu..nie, głu..szy, gi..kość, przech..d, jednor..dny, dużo..ny, noc..wla, uzgło..’ja, odgr..mieć, wszechobec..ny, lodow..k, najsmukl..szy, głębok..ń, k..gieć, sk..nąć, uzg..’rza, daleczy..ń, nienawi..ść.
Klucz: z drugich liter powinno ułożyć się pierwsze zdanie z wypowiedzi starożytnorzymskiego pisarza Katona Starszego: „…Jeżeli używać go do czynu, ściera się; jeżeli nie używać, zjada go rdza”.
Sprawdź się 2. Na końcu wyrazów trzeba wstawić literę и lub і. Zapisz wyrazy w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą и; 2) z wstawioną literą і. Trzy..., ptak..., tro..., depesz..., zarośl..., czepiec..., plac..., amulet..., dookoła..., miraż..., ogrodnik..., pudeł..., rzep..., such..., związawsz..., dwukrotn..., kalosz..., regał..., sow..., śmietnik..., wszelk..., tylk..., pług..., obręcz..., tworząc..., wypisawsz..., wernisaż...
Klucz: z drugich liter wypisanych wyrazów ma się ułożyć zakończenie aforyzmu: „Nie dość znać swoją wartość — ...”
3. Rozróżnianie а i о. Samogłoski а i о wymawiane są zawsze wyraźnie, bez mieszania się. Jednak w niektórych wyrazach występują wahania w używaniu tych samogłosek. Wynika to z tego, że w dawnych czasach w naszym języku nierzadko samogłoska а zastępowana była przez о (Александр — Олександр, раб — робота), a rzadziej odwrotnie. We współczesnym języku po tylnojęzykowych г, к, х przed następną sylabą z а (może ona być także nieakcentowana) pojawia się dźwięk а: гарячий, гарячка, гарячкувати, гаразд, гараздувати, качан, качанистий, калач, кажан, хазяїн, ха-
Машинний переклад
Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2, 3, 5 za 2009 r. WŁAŚCIWOŚCI SAMOGŁOSEK. 1. Wymowa samogłosek. Akcent. 2. Podział na sylaby i przenoszenie części wyrazu. 3. Oboczności samogłosek. 1. Wymowa samogłosek. Akcent. Samogłoski mogą być akcentowane i nieakcentowane. Akcent w języku ukraińskim jest swobodny i ruchomy, to znaczy, że może padać na dowolną sylabę i podczas odmiany wyrazu przesuwać się z jednej sylaby na drugą: hołowa — hołowy — hołiw, pyszu — pyszesz. W wyrazach wielosylabowych, oprócz głównego, występują jeszcze akcenty poboczne, które słychać co jedną lub dwie sylaby od głównego: wułycia, wułyceju, rozpowidajemo, pereżywajete. Akcenty poboczne nadają językowi ukraińskiemu śpiewność, płynność. Samogłoski akcentowane (wełykyj, wełycz) oraz samogłoski w absolutnym wygłosie wyrazu (siajuczy — siajucze, p’iatnadciaty — p’iatnadciate) zawsze brzmią wyraźnie. Możliwe jest mylenie jedynie takich czterech par nieakcentowanych samogłosek, które tworzą się obok siebie: najczęściej e—y, y—i, rzadko a—o, o—u. Sprawdź siebie. Podane wyrazy zapisz w dwóch kolumnach: 1) te, w których akcent poboczny słychać co jedną sylabę od głównego; 2) te, w których akcent poboczny słychać co dwie sylaby od głównego. Oswitlenyj, ocupkuwatyj, perepysaty, plisniawa, kwapytycia, sołowej, ospiwuwaty, switliaczok, pereocinka, wseukrajinskyj, znahidka, zwłożuwanyj, wynahid, literaturnyj, skryżaniłyj, stroncijewyj. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się początek powiedzenia Woltera: „…w porządku alfabetycznym”. 2. Podział na sylaby i przenoszenie części wyrazu. W wyrazie jest tyle sylab, ile jest samogłosek: ru-ka, do-ro-ha. Jeśli zbiegają się obok siebie dwie lub więcej spółgłosek, to dzielimy je tak, aby do poprzedniej sylaby odchodził dźwięk, w którym jest więcej głosu niż w następnym: knyż-ka, son-ce, wer-ba. Jeśli zbiegają się obok siebie dwie spółgłoski zwarte, to z reguły zaliczamy je do różnych sylab: rid-nyj, ko-rot-ko, ricz-ka. W innym przypadku wszystkie spółgłoski odchodzą do następnej sylaby: se-stra, wy-sznia, mużnist. Wyrazy z wiersza do wiersza przenosimy tak, jak dzielimy je na sylaby.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
lawa, a także bogaty, bogacz. W innym przypadku używamy samogłoski o: borsuk, tatarak, klasztor, ataman, zły, pagon, prom, Słowianie, żołnierz, a także kozak, bohatyr (siłacz). O wymianie o z a patrz lekcja 5, pkt 3. Sprawdź siebie. Słowa zapisz w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą a; 2) z wstawioną literą o. B..rsuk, dopom..gał, b..gacz, k..zactwo, p..seł, g..niać, gr..nit, sł..wianie, ..taman, ł..mać, zł..mione, ..brykos, b..gatosłowność, sm..łoskyp, skr..cone, m..róz, g..spodarz, p..gon, p..gano, g..rące. Klucz. Z ostatnich liter wypisanych słów powinno ułożyć się przysłowie. 4. Rozróżnianie o oraz u Samogłoska o przed sylabą z akcentowanym u lub i (obie samogłoski wysokiego uniesienia) w wymowie zbliża się do u (tzn. napięta tylna część języka unosi się nieco wyżej, niż potrzeba): hołubka, zołuzula, kożuch, muoryh. Wątpliwa samogłoska brzmi wyraźnie, jeśli pada na nią akcent — główny lub poboczny: hołub, zozulastyj, kożuszyna, moriżok. Sufiks -iowa- (przeważnie w czasownikach), jeśli traci akcent, przechodzi w -uwa-: nahodowany — nahoduwaty, drukowany — drukuwaty, rysztowannia — rysztuwannia, stowbowatyj — stowbuwatyj. W słowach rodzimych występuje prefiks su- (susid, suzirja, sutinky, supro wodyty), w zapożyczonych ze starosłowiańskiego — so- (sojuz, sobor). Literę u piszemy w słowach budjak, woruszyty, marmur, parubok, purchaty, jabłuko, jabłunia. Sprawdź siebie. Słowa zapisz w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą u; 2) z wstawioną literą o. Sprost..wannia, uhrup..wannia, korotk..watyj, ozwucz..waty, jabł..ko, ł..puch, marm..r, pł..diucist, zwor..szyty, hł..chnuty, rjat..waty, k..zulja, z’jedn..waty, zmarn..waty, os..rużnyj, sołodk..watyj, osnaszcz..waty, djak..waty, such..putnyj. Klucz. Z drugich liter wypisanych słów powinno ułożyć się zakończenie wyrażenia: “Zagłosowawszy na wyborach, my potem…” 5. Zmiany samogłosek jako działanie prawa eufonii języka ukraińskiego Język ukraiński unika przede wszystkim zbiegów samogłosek, a następnie zbiegów spółgłosek. Jest to jedno z podstawowych praw eufonii języka ukraińskiego. Temu służy przede wszystkim wymiana u—w, i—j: buw u mene — buła w mene, win i wona — wona j win. Za pomocą tej wymiany język ukraiński eliminuje przede wszystkim zbieg samogłosek: wirju w sprawedływist, ostriw w okeani (a nie: “u okeani”), buw w Umani (a nie: “u Umani”), naszi wczyteli, more j step, doszcz ne jde. Następnie eliminuje zbieg spółgłosek: wirjat u sprawedływist, ostriw u mori, buw u Żytomyri, nasz uczytel, step i more, doszcz ide. Przy czym pauza (nawet nieoznaczona znakiem przestankowym) jest odbierana jako spółgłoska: wijna i myr, żyttja i smert, u hurti i wowk ne strasznyj (w tych wyrażeniach przed i zgodnie z ich treścią robi się niewielką pauzę). Jednak dopuszcza się zbieg samogłosek, jeśli może powstać zbieg dwóch jednakowych spółgłosek (nie wydłużenie): pryjdu u wiwtorok, Petro i Josyp. Oprócz tego język ukraiński wykorzystuje jeszcze takie środki eufonii: 1) wstawne i przystawne samogłoski: wikno — wikon, wesna — wesen, pidi mnoju, pidibraty, irża, imła; prefiksy z końcową spółgłoską często przed dwiema lub więcej spółgłoskami rdzeniowymi otrzymują na końcu samogłoskę i: zihraty, rozirwaty, widisłaty, nadibraty, obihnaty, pidijty. 2) warianty fonetyczne słów: przyimek z, iz i zi (z domu, iz swjatom, zi szkoły); partykuły by, że (po spółgłoskach: zrobyw by, pryjdit że), b, ż (po samogłoskach: zrobyła b, pryjdy ż); warianty przysłówków z końcową samogłoską i bez niej (piznisze dowidawsja — piznisz uswidomyw, znowu skazaw — znow obizwawsja); warianty partykuły -sja i -s (dywljusja na nebo — dywljus u wikno, stałos u Kyjevi — stałosja w Ukrajini), warianty prefiksu wid- i od- (skażu widrazu — skazaw odrazu) itd. Sprawdź siebie. Popraw, gdzie trzeba, naruszenia eufonii i wyrażenia zapisz w dwóch kolumnach: 1) te, w których poprawek nie ma; 2) te, w które wniesiono poprawki. Djakuwaw wsiim, knyżky j zoszyty, skazaly by nam, znaly że pro ce, den u den, pid mnoju, zmih uwijty, ranisz i teper, uczora i sohodni, doweloś wzjaty, zhadaw widrazu, z’jednałyś usi, uhadaw by, zi mnoju, pohodyłyś pryjty, pryhodyłoś usim, znowu obizwawsja, oszatno wbranyj, dowho jszły, derewa i kuszi, w’jichaw u seło, pryjszow z szkoły, noha u nohu, umij że skazaty, zbyrajusja ity, sydjat wdwoch, dumaje whołos, skażu widwerto, dywljus i dumaju, stoju u poli, dywljus w wikno. Klucz. Z drugich liter pierwszych słów wyrażeń powinno ułożyć się powiedzenie A. Hercena. 1. Użycie y oraz i w słowach obcojęzycznych. 2. Użycie y oraz i w rosyjskich nazwach własnych. 3. Użycie e oraz je w rosyjskich nazwach własnych. 1. Użycie y oraz i w słowach obcojęzycznych W słowach pochodzenia obcego litery y oraz i pisze się różnie w nazwach pospolitych, we własnych nazwach osobowych i we własnych nazwach geograficznych. Wspólnym w pisowni y oraz i dla wszystkich trzech kategorii słów jest następujące: 1) na początku słów i w absolutnym końcu słów nieodmiennych, przed samogłoskami oraz j piszemy i: instytut, szasi, żuri, diametr, adażio, stancija, Ikar, Galsworthy, Ossian, Diego-Garcia, Helwecjusz, Islandija, Soczi, Rio-de-Janeiro; 2) po spółgłoskach syczących (sz, cz, szcz, ż) oraz c (jeśli to nie jest w absolutnym końcu słowa, nie przed samogłoską oraz j) piszemy y: szyfr, czynara, dżynsy, cyrk, Czyngis-chan, Schiller, Waszyngton, Czykago, Żyrynda, Cymmerwald; 3) po wargowych (m, w, p, b, f), tylnojęzykowych (h, k, g) oraz dwóch sonorantach zębowych n, l zazwyczaj piszemy i (jeśli słowo nie wchodzi w wyjątki): witamin, hipoteza, chimik, nitraty, Bismarck, Hippokrates, Lincoln, Birmingham, Himalaji, Chibiny, Nil. Osobno dla każdej kategorii słów pochodzenia obcego zasady pisowni y oraz i brzmią tak. W nazwach pospolitych po “dziewiątce” d, t, z, s, c, cz, sz, ż, r (de ty zjisy cju czaszu żyru) przed następującą spółgłoską, oprócz j, piszemy y: dyrektor, stymul, pozycija, synus, cyfra, szyfer, reżym, bryhada. Jako wyjątek, literę y piszemy także nie po “dziewiątce”: 1) w dawno zapożyczonych słowach: mytropolyt, jepyskop, bynt, wympel, jechydna, kyparys, lyman, lymon, mylja, myrt, spyrt, skypydar, hrafyn, szpynat, szpytal itd.; 2) w słowach zapożyczonych z języków wschodnich: baszkyr, kałmyk, kyrhyz, kyndżał, kysset, kyszmysz itd. Literę y piszemy w dawno zapożyczonych słowach także przed j: chrystyjanyn, dyjakon. W innych przypadkach w nazwach pospolitych pochodzenia obcego piszemy i: imidż, biznes, hitara, pilot, kino, archiw, hrafik, abiturijent, tiara. We własnych nazwach geograficznych (i pochodnych od nich słowach) po “dziewiątce”, oprócz z, s, przed następującą spółgłoską, oprócz j, piszemy y: Afryka, afrykanci, Czyli, czylijśkyj, Żyhuli, Leipzig, Kryt, Skandynawija, Tybet, Greenwich. Jako wyjątek, literę y piszemy po z, s, a także po literach, które nie wchodzą do “dziewiątki”, w takich słowach: Brazylija, Syrija, Sycylija, Syrakuzy, Korsyka, Meksyka, Kolchida, Jehypet, Jerusałym, Kytaj, Pakystan, Kyrhyzija, Uzbekistan. W innych przypadkach we własnych nazwach geograficznych pochodzenia obcego piszemy i: Zimbabwe, Zanzibary, Sidnej, Sinhapury, Tbilisi, Hirosima, Kipr, Hindukusz, Siofok, Chiangmai, Triest. We własnych nazwach osobowych po spółgłoskach syczących (sz, cz, szcz, ż) oraz c przed następującą spółgłoską, oprócz j, piszemy y: Żyhmondi, Abaszydze, Czykowani, Puccini, Cyceron.
Garin, Miczurin, Nikitin, Nikołajew. Puszkin, Borodino, Czelabińsk. Jednak piszemy: 1) po spółgłoskach syczących i c: Garszyn, Puszczyn, Rohożyn, Cziczikow; Żygałowo, Tuszyno, Cymlańsk, Czyta; 2) w przedrostku pry- i przyrostkach -ik, -ic, -icz, -iszcze: Prywałow, Pryjutowo, Rodnyky, Nowykow, Staniukowycz, Zasulycz, Bronnici, Radiszczew, Mytiszczi (ros. Mytiszczi); 3) tam, gdzie w pokrewnym słowie ukraińskim występuje y: Pisariew (bo pysar), Tytow (bo Tyt), Tychomyrow (bo tychyj i myr), Kysłowodśk (bo kysłyj), Łypećk (bo łypa). Z odstępstwem od tych zasad pisze się nazwy: Kalinin, Władywostok, Władimir, Piatigorsk, Siemipałatynsk, Sybir, Symbirsk. Sprawdź siebie. Zapisz nazwy własne pochodzenia rosyjskiego w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą i; 2) z wstawioną literą y. Hn..łorybow, Meczn..kow, Ach-szar..mow, Oszcz..pkin, Starost..n, P..sariew, Korow..n, Azg..row, Zworyk..no, Kr..łow, Cz..rkow, Cziczer..n, Omeł..cz, Jaz..kow, Kirs..n, Skriab..n, Kniaż..nskyj, Jabłoczk..n, Jasz..n, Ż..harewo, Subbot..n, Stan..sławśkyj, Tymoch..n, Sm..rnow, Synyc..n. Klucz. Z drugich liter ma ułożyć się początek powiedzenia François de La Rochefoucauld: „…, ten w końcu przestaje być szczerym wobec samego siebie”. 3. Użycie e oraz je w rosyjskich nazwach własnych. Rosyjska litera e w podstawach nazw własnych po spółgłoskach (jeśli oznacza jeden dźwięk e i zmiękczenie poprzedniej spółgłoski) oddawana jest zazwyczaj przez e: Wesełowśkyj, Dienieżkin, Dierżawin, Kuzniecow, Lermontow, Niekrasow, Ozierow; Penza, Niewa, Oniega. Jednak piszemy je: 1) w przyrostkach -jew, -jejew, jeśli nie stoją po spółgłoskach syczących, r lub c: Hołubiew, Rylejew, Fadiejew, Matwiejew, ale po spółgłoskach syczących, r i c: Podiaczew, Pleszcziejew, Łazariew, Andriejew, Rumiancew, Muromcew; 2) tam, gdzie w pokrewnym słowie ukraińskim zawsze występuje i: Bielinśkyj (bo biłyj), Lieskow (bo lis), Riepin (bo ripa), Oriechowo (bo horich); ale: Lebiediew (bo łebid — łebedia), Kamieńśk (bo kamin — kamenia). Sprawdź siebie. Nazwiska pochodzenia rosyjskiego zapisz w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą je; 2) z wstawioną literą e. Stoł..tow, Nikoła..w, Ann..nkow, Richt..r, Skitał..ć, Odo..wśkyj, Sł..pcow, Podiacz..w, Miatł..w, Pleszcz..jew, Pisar..w, Skobiel..w, Łomt..w, Andr..jew, Ah..jew, L..rmontow, Janh..l, Mac..jew, Kon..w, Zw..riew, Jes..nin, St..panow, List..w, Kam..niew, Anh..lina, Sn..hirjow, D..rżawin. Klucz. Z drugich liter wypisanych słów ma ułożyć się zakończenie powiedzenia: „Czekają na swój czas tylko…”. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
SAMOGŁOSKI W WYRAZACH POCHODZENIA OBCEGO W innych przypadkach we własnych nazwach osobowych pochodzenia obcego piszemy i: Tycjan, Friedrich, Arystoteles, Timur, Zilbert, Diderot, Leonardo da Vinci. Wyjątków nie ma. Sprawdź siebie. 1. Wstaw w pospolitych nazwach obcego pochodzenia pominięte litery y lub i. Słowa zapisz w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą y; 2) z wstawioną literą i. Inż..r, narc..s, zef..r, et..kieta, bat..st, ech..nokok, oks..gen, mar..onetka, neod..m, laring..t, eksper..ment, baz..lika, ep..graf, white-spir..t, justyc..a, limuz..n, ob’jekt..w. Klucz. Z pierwszych liter powinno ułożyć się zakończenie wypowiedzi M. Soma: “Ziemia nigdy niebem nie była, ależ …” Sprawdź siebie. 2. Wstaw we własnych geograficznych nazwach obcego pochodzenia pominięte litery y lub i. Słowa zapisz w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą y; 2) z wstawioną literą i. Jang..bazar, Wasz..ngton, S..ria, Jar..łhacz, Zar..a, W..nburg, Wauk..gan, Kukusz..li, El-Dż..z, G..braltar, Akh..sar, Zugd..di, Lejpc..g, Nyköp..ng, El-Keb..ri, Oczamcz..ra, Basz.. . Klucz. Z pierwszych liter powinna ułożyć się wypowiedź Sokratesa, która kończy się sylabą “…nym”. Sprawdź siebie. 3. Wstaw we własnych osobowych nazwach obcego pochodzenia pominięte litery y lub i. Słowa zapisz w dwóch kolumnach: 1) z wstawioną literą y; 2) z wstawioną literą i. Gojt..solo, Pucc..ni, B..zet, S..nh, P..tagoras, C..rkel, D..nkar, Tycj..an, C..marosa, Z..gmondi, Diksz..tar, Quas..modo, Mur..llo, D..derot, Dż..ns, Gr..g, Ar..stoteles, Sch..nkel, M..stral, Abasz..dze, B..dstrup, Kunik..da. Klucz. Z wyróżnionych liter powinno ułożyć się zakończenie wypowiedzi Ralpha Emersona: “Zdolność dostrzegania cudowności w zwyczajności — …” 2. Użycie y oraz i w rosyjskich nazwach własnych Rosyjska litera y w podstawach nazw własnych po spółgłoskach oddawana jest zazwyczaj przez i: Ga-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nie boi się wyglądać na niepostmodernistycznego, powtarzając jak zaklęcie: „Naród… Ojczyzna… Duchowość… Wybaczcie, czy wy jesteście? Pod wysokim niebem choćby słowo powiedzcie dziś, kiedy już ostatnie zabierają jak swoje, — zapaloną świecę i garstkę ziemi z Ukrainy?!” Ukraina u poety to nie pseudopatriotyczny refren na wzór niesławnych „parowozów”, tylko w nowoczesnym wydaniu. Ukraina to „ręce ciepłe i strudzone, które sto wieków trzymały się ziemi”, to stary, niepragmatyczny Kyryło, który ratuje gęsi, jakie „w niezmiennie mroźne mrozy podpaliły skrzydła”, to także „modlitwa moja, ty Podilla moja, niczyja”. I w jego poezji Ukraina rymuje się z ruiną, a w cichej miłości do niej Pawło Hirnyk staje obok Tarasa Szewczenki: „Czy zrozumiecie, że ja sam jestem hajdamaką — słowa rozdawałem jak poświęcone noże?!” Los prawdziwego poety nigdy nie był łatwy, odciskają się na nim wszystkie nieprawdy świata, zginają go i łamią. Trudno, ach jak trudno, ostać się i nie zniknąć. I poeta nie podlega sądowi szeptunów, jego obrona i jego usprawiedliwienie to to, co wychodzi spod jego pióra. Bo sam dla siebie jest najwyższym sądem. A ponadto wie: „Wszystko się znajdzie, gdy ciebie zabraknie — i wierni przyjaciele, i głośne słowa…” A jednak mimo wszystko Pawło Hirnyk toruje swoją drogę, znajduje oddźwięk u nieobojętnych. I „przewraca się księga Bytu, i taka wysokość, jakby serce do serca dziś stała Ukraina”.
listówki i albumy. Efektem jest nieco nietypowy dla dzisiejszych czytelników wygląd książki. Jej format dokładnie odpowiada formatowi albumów, których używano w Zachodniej Ukrainie do przechowywania fotografii i pocztówek. Tak więc książka, oprócz wartości historycznej, ma także znaczną wartość artystyczną jako wzorzec doskonałego sztuki projektowania książek.
We wstępie do tego wydania Ihor Ostasz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Kanadzie, zauważył: „Wstępny spis ludności odnotował liczbę Ukraińców w Kanadzie na poziomie 1 mln 13 tys. Jakież было moje zdziwienie, gdy, przeglądając wyniki ostatniego spisu (2006), zobaczyłem, że ta liczba wzrosła do 1 mln 213 tys. Zapytacie: czyżby w ciągu trzech lat urodziło się o 200 tys. Ukraińców więcej? Odpowiem jednoznacznie: nie. Po prostu dzięki pomarańczowej rewolucji, dzięki przywróceniu sprawiedliwości historycznej ludzie przestali bać się nazywać siebie Ukraińcami, wręcz przeciwnie, zaczęli to być dumni”.
Машинний переклад
Serhij CUSZKO, m. Kijów. Przeglądam książkę Pawła Hirnyka i porównuję dwa wrażenia: z niedawnego wieczoru w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki oraz z wersów jego szczerej, pełnej bólu poezji. Wcześniej znałem autora z publikacji, które za każdym razem przyciągały uwagę, jednak z nim, którego tomik wierszy „Poswitajeťsia” („Świta”) został wysunięty do Nagrody im. Tarasa Szewczenki, widziałem się po raz pierwszy. To było dziwne uczucie. Do stołu wyszedł krępy, bujnowłosy mężczyzna, który według wszelkich oznak nie przywykł oczarowywać sali czy z nią flirtować. Zaczął przeglądać książkę rękami rolnika czy rzemieślnika, w których łatwiej wyobrazić sobie kosę lub młot niż cienki ołówek. Żadnych kompozycyjnie wyrafinowanych zdań wstępnych: „Opowiadać o sobie nie będę, lepiej poczytam”. Czytał bez deklamowania, bez wykrzyknikowych intonacji. Już od pierwszego wiersza wydawało mi się, że czuje się nieswojo, nawet się wstydzi — tak jak zazwyczaj skrępowani opowiadają o sobie odwieczni pracownicy. Bo przecież jest testament-rozkaz dla samego siebie: „Puste i wołowe cierpienie, i pycha indycza. — Rób!”. Jednak powoli uwaga koncentrowała się na tym, co było mówione. Słowa i wersy przedzierały się przez gęste wąsy, podchodziły do każdego, a dalej: „Nie oglądaj się. Nie sądź. Nie ma nikogo — tylko słowo…”. Do domu szedłem z pragnieniem, by przywrzeć do stron, upewnić się co do nieomylności pierwszego wrażenia. Niosłem książkę, otrzymaną z rąk autora jako ostatni z niewielu, którym się poszczęściło — nakład, jak nas już przyzwyczajono, niewielki. W myślach powtarzałem usłyszane: „Jesteś ostatni — i musisz iść na ostatnie gromy, pokonawszy i przestrzeń, i śmierć, i wahania”. U cichego i niespiesznego w rozmowie poety w wierszach gromów i burz jest wiele. I to nie dekoracje, nie efekty specjalne. To głębokie procesy, które kipią w duszy, wypychając na zewnątrz przypalone i zwęglone słowa: „Nie stygnij, przeczysta moja męko… Ty błyskawico, której nie ubłagać. Lecz gromem odezwać się nie mnie…”. Bo wokół „hetmanują giermkowie”, bo „narodzie mój, ślepy kobzarzu, dokąd cię prowadzą przewodnicy?”. Paweł Hirnyk nie ma bzika na punkcie słownej ekwilibrystyki, nie rwie się na showmana. Boli go to, co odwieczne, ogólnoludzkie, nie przyjmuje pozy współczesnego ironicznego obserwatora-
Машинний переклад
Nina HNATIUK
W zbiorze wybranych parodii i epigramów Anatolija Bortniaka „Poetycka grafologia”, napisanym na motywach ukraińskiej poezji ostatnich kilkudziesięciu lat, przedstawiono nie tylko utwory w ironiczno-drwiącym stylu. Jak podano w słowniku objaśniającym, „grafologia” to nauka o piśmie, mająca na celu określenie charakteru, zdolności i skłonności człowieka. Anatolij Bortniak, tworząc swoją „Poetycką grafologię”, przez wiele lat czytał setki zbiorów ukraińskich poetów, ich publikacje w gazetach i czasopismach. I czytał nie tylko, lecz także z drobiazgowością językoznawcy i krytyka badał formę twórczą, styl utworów kolegów, wyłapywał nieścisłości językowe, błędy, powtórzenia środków poetyckich, rytmów, tematów w wierszach różnych autorów. Nie tylko stworzył dotkliwe parodie, ale zdołał też złożyć z poszczególnych strof różnych autorów liryczno-dramatyczny etiudę na dwa głosy „Miłość na wodzie”, na podstawie której można nakręcić ciekawy film humorystyczny lub zrobić minispektakl. Nie mogłam powstrzymać się od śmiechu, czytając tę „dramę”, bo wśród tych, z których strof poeta skomponował zupełnie nowy utwór, byłam i ja. A ponadto w tym niebezdarnym towarzystwie znaleźli się: Halyna Palamarczuk, Iwan Hajworon, Myhajło Sirenko, Tamara Kolomijec, Pawło Szczehelski, Halyna Turelik, Ołeksandr Drobacha i inni poeci. Cykl „Із сиром пироги” (Pierogi z serem) został stworzony na motywach wierszy Iwana Dracza, Iryny Zyłenko, Wołodymyra Zabasztanskiego, Swietłany Jowenko, Liny Kostenko, Pawła Mowczana, Borysa Olijnyka, Dmytra Pawlyczki, Stanisława Czernilewskiego i innych mistrzów słowa. Interesujący jest także szarżowany cykl „Autopomniki”. W przedmowie do zbioru profesor Winnickiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego, literaturoznawca Anatolij Podolynnyj pisze, że Anatolij Bortniak potrafi błyskotliwie odtwarzać styl artystyczny dziesiątek ukraińskich poetów, organicznie wchodzić w ich żywioł językowy, rytm, sposób odczuwania świata. Tu stosownie będzie przytoczyć słowa znanego poety, laureata Nagrody im. Szewczenki Wołodymyra Bazylewskiego: „Lubię jego mądre parodie. Niektóre są po prostu błyskotliwe. Dowcip jest pochodną rozumu. Dlatego jest tak wielu zadziorów, a tak mało prawdziwych parodystów”. Parodyjno-epigramowe wydania A. Bortniaka („Poezja wniebogłosy”, 1982; „Wytrzeźwiacz dla liryków”, 1990; „Błędy Kolumba” 1991 i inne) ukazywały się w nakładach, jak na dzisiejsze czasy, zdumiewających — aż do 150 tysięcy egzemplarzy. Jednak nigdy nie залеżały się na półkach sklepowych. Nakład nowego zbioru wybranych parodii i epigramów A. Bortniaka to tysiąc egzemplarzy. Jak zwykle wszystkie zostaną rozesłane do bibliotek obwodu, gdyż wydano je dzięki wsparciu Winnickiej obwodowej administracji państwowej. I dziś, gdy tak mało na ustach naszych ludzi i w ich duszach jest pogodnego, dobrego śmiechu, szczerego, wesołego słowa, bardzo niewielu miłośników poezji będzie mogło nacieszyć się utworami utalentowanego twórcy śmiechu Anatolija Bortniaka. Do tych szczęśliwców należę i ja.
Машинний переклад
Vita PASHKOWSKA. Są pisarze, których powołaniem jest poszukiwanie prawdy, na której opiera się byt. Właśnie takim poszukiwaczem złotych samorodków — nieprzeciętnych osobowości — można nazwać Iwana Nahirniaka. Jego wkład w historię społeczności Nowodniestrowska jest nieoceniony, gdyż dzięki jego talentowi publicysty i dramaturga nasze dzieci i wnuki będą znały nie tylko imiona swoich przodków, ale także będą miały możliwość dowiedzieć się o ich życiu. Iwan Semenowycz wydał dziesięć zbiorów szkiców o rodakach, którzy odegrali pewną rolę w historii naszego miasta. Jednak praca nie ustaje, bo pojawiają się ciekawe, warte uwagi osobowości. Kolejna kronika „Skrzydlate losy”, poświęcona nieprzeciętnym współczesnym, ukazała się pod koniec ubiegłego roku. Książkę szkiców otwiera opowieść o Honorowym Obywatelu Nowodniestrowska, Bohaterze Ukrainy, prezesie zarządu OAO „Ukrgidroenerho”, człowieku, który odegrał niezwykle ważną rolę w reanimacji wiary w przyszłość naszego miasta, Semenie Potaszniku. „Zamierzałem napisać książkę tylko o nim — powiedział autor. — Ale on jest bardzo skromnym człowiekiem, który z jednakowym szacunkiem odnosi się zarówno do wysokiego urzędnika, jak i do zwykłego pracownika. Właśnie dlatego zaproponował rozszerzenie ram zamysłu i włączenie do książki opowieści o innych ludziach”. Tak spod pióra Iwana Semenowycza wyszły szkice o budowniczych Dniestrowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej i eksploatatorach Dniestrowskiej Elektrowni Wodnej, lekarzach i nauczycielach, przedsiębiorcach i dziennikarzach — tych, którzy dzisiaj tworzą naszą historię. W każdej opowieści wykrystalizowują się cnoty, które od dziada-pradziada cenili Ukraińcy — pracowitość, dążenie do samodoskonalenia, wytrwałość w osiąganiu celu. Ważne, że wiele uwagi w książce poświęcono przeszłości. Opowiadając o przodkach bohaterów szkiców, autor odtwarza epokę, o której milczeli radzieccy historycy i o której nie mieli możliwości pisać literaci. Poprzedziła to wielka praca badawcza autora. Halyna HRYMYCZ, m. Kijów. W 2008 roku na rynku księgarskim Ukrainy pojawiło się ciekawe wydanie popularnonaukowe „Pocztówki Ukraińskiej Powstańczej Armii”. W tej książce opublikowano mało znane pocztówki, wydrukowane podczas II wojny światowej na terenach Zachodniej Ukrainy i związane z działalnością wyzwoleńczą Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pocztówki, które stworzyli nieznani autorzy (w większości sami żołnierze UPA), mają niewątpliwą wartość historyczną. Do druku przygotowało i wydało tę książkę kijowskie wydawnictwo „Duliby” oraz kanadyjskie wydawnictwo „Litopys UPA”. Naukowy opis pocztówek sporządzili Bohdan Malyna (Kanada) oraz dyrektor wydawnictwa „Duliby”, profesor Maryna Hrymycz (Ukraina). Wydawnictwo „Litopys UPA” już od wielu lat wykonuje żmudną pracę, zbierając i wydając materiały archiwalne o Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wydawnictwo „Duliby” zaangażowało do opracowania graficznego „Pocztówek Ukraińskiej Powstańczej Armii” znaną artystkę Ninę Denysową. Przeprowadziła ona wielką pracę badawczą, studiując ówczesne
Машинний переклад
* * * Jeśli latać — to tylko duszami. Przytulać się — to skrzydłami. …Usiądźmy tutaj, pod gruszą, gdzie siedzieli ojcowie i mamy. Porozmawiajmy i pomilczmy, zaśpiewajmy na całą wieś. I po bożemu, i po wilczemu, i po każdemu nam było. Bo nie siła, a los poruszył powolutku — jeden dla wszystkich. Usiądźmy sobie pod gruszą, wspomnijmy wszystkich żywych. Bo i sami już w wyraj lecimy, niczym niteczka surowa. Oto i byłem choć na chwilę człowiekiem, który płacze, a nie zabija. * * * Chcę i mam odwagę iść samotnie i być sobą. B. I. Antonycz Złota samotność nad piórem, Srebrny szron nocnej myśli, I modlitwa, odbita echem, I świeca nad wystygłym Dniestrem… Mowo ojczysta! Po co i mnie Przecinasz usta turzycą? Lodowacieje papier pod ręką. Klęka dusza przy ogniu. Na pieśni i na zorze jasne Nad gorzką stromą wodą, Na burzę, która była młodą, Jak rozchlapany dzwon w oddali, Ja powoli idę w nocy, A minę stroną — Grzmot na oślep huknie i za mną I ogień odejdzie od świecy. * * * Ostatni dzień, ostatnia wola, Ostatnia cisza na piasku, I pogrzebowa grudka soli Na lodowatym ręczniku, I szary wiatr przeciw nocy, I ciche słowo przy końcu. I Ukraina oko w oko Stoi ze świecą w ręce… * * * I tylko żar podków spadł na łąki — Sierpniowy koń zagalopował w noc. Nie wygasaj, przeczysta moja męko, Taką tyś i sądziła się mnie. Kocham cię. A wszystko nijak nie przywyknę. Tak samo w nieustającą burzę Całowałbym pustkę w czarne okna, Wargami wypalając łzę. Tyś błyskawica, której nie ubłagać. Lecz grzmotem odezwać się nie mnie. Siwieje żar jesiennego ogniska. A wiatr popiół sieje po ściernisku. Miniemy i my, jak błyski oślepiające, Jak sierpień ten, zawiejny, niczym zamieć. …Płonie pustka na samotnej urwistości — Ogień do mnie ręce wyciąga. * * * I. M. Zagraj mi, kiedy smutek napłynie, Jakiego nieszczęścia palce przemilczą. Są dusze druciane, a są — jak struny. Oto poprowadź smyczkiem — i zabrzmią. Jedno życie tobie śpiewa skrzypce, A chyba, że wypija nie jedno. Oj mamo-skrzypce, skrzypeczko-pokrytko, Przecież nosisz ty pod sercem i mnie. Jeszcze wycierpisz, wymęczysz, wywołasz, Jeszcze łzy rzucisz w nóżki hulance. I co ten Bóg, i co te pogłoski, Kiedy boli strunie, a nie tobie! Zaciśnie usta i już cię nie ruszę. Niech po nas trawa czy i pokrzywa. Czemuż ty płaczesz w pociemniałą duszę? Jaki muzyk skrzypce sprzedawał? Jeszcze każdy dźwięk jątrzy się, niczym rana. Jeszcze ktoś ciebie za serce przejmuje. Jak duszę będziesz spowiadać, Iwanie, Kiedy na niej żywinki nie ma?.. * * * …A jak padły gęsi na pole, bo skrzydła im przymarzły, to wielu ludzi z kijami wtedy chodziło bić. Z rozmowy Słyszysz, bracie-sokoliku, odlatywały gęsi… Już i pola pozamarzały, i deszcze zgęstniały, Już i mrozy nieustające podpaliły skrzydła. Oto i padły przy chacie starego Kyryła. Pochyliły główki, kraj drogi stanęły I dziobami do progu śniegi przegarniały. — Cóż wy, gęsi-gąseczki, pomorzyły ciało? Podcinać będę wam skrzydła, aby nie leciały, Sprzedawać będę w mieście całą zimę, Kupować będę na starość porządny kij I bić będę siebie, głupca, aby nie ryczeć… Zaczęły gęsi jego łzy dziobami wycierać. Zimowały, domarzały w dziadowskiej chacie. A stary chodził po ludziach pszenicy prosić. Naśmiali się sąsiedzi z głupiego dziada — U samych wyszczerbiona łyżka sucha do obiadu, I samych nędza zdusiła — gdzie tam twoja sprawa! …Gęsi cisnęły się do dziada i skrzydłami grzały. Do wiosny jednak doczekały, wzbiły się nad stawem, A staruszka po tym przez lato nie stało. Słyszysz, bracie-sokoliku, — wieś stroną. Nie ma komu w całym świecie pójść za trumną. Naleciały dzikie gęsi, natrudziły skrzydła, Wszystko szukały-wyglądały starego Kyryła. Czy im ciało pobolało, czy nieba za mało, Czy usłyszały, jak nad dziadem ziemia zapadała? Oj wy, gęsi-gąseczki, ptaki przelotne! Nie znaleźć już wam Kyryła na tym świecie, Nie pomylić dziobami suchych siwizn, Nie ogrzać w mogile skrzydłami swoimi… * * * Skończyły się męki, nadzieja nie oszukała… Z dziennika S. Rudanśkiego Spowiadajmy się, przyjacielu, ale nie smućmy się — Przelotna rozmowa serca wymiata. Kraj twojej drogi deszczeje jeżyna. Kraj mojej drogi czernieje słota. Póki nasza gwiazda jeszcze nie spadła na stal, Póki uparta ręka jeszcze trzyma pióro, Jest u nas Trachtemyriw, kozacka stolica, Co już sunie się z urwiska w zielony Dniepr, Jest droga daleka, mgła przy dolinie, Jest pieśni niezapomniane, stepy i gaje. Zdjęcie Niny Hnatiuk Twórczy wieczór Pawła Hirnyka (po prawej) odbył się w Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki w Kijowie. Występuje Wasyl Portiak Jest gdzie umrzeć — dziękuję i za tym, Ukraino. Upadnę głową na ręce twoje. TRUPA SADOWSKIEGO Oto już i w domu. Chłonie pod wiatrem kalina, A przy kalinie upadł siwy koń w biegu… Puśćcie nocować, drogo i zawiejo, Nas tak niewielu dzisiaj idzie po śniegu. Czy nas nie paliła odwieczna nędza pojedynczo, Czy nam pod żebra przedwczesny mróz nie wypalił, Kiedyśmy wracali do domu, jak ci pogorzelcy, Pytając drogę u ostatnich ślepych kobzarzy? I co będzie potem? I kim my tobie, Ukraino, — Przyczynni aktorzy, włóczędzy, znani byle gdzie, Czy cicha łza, nieodpokutowana, nieopalona, Która jeszcze drży na policzku, i zaraz spadnie? Oto już i w domu… Za kołnierz nasypuje śniegu, Ledwo widoczne wąskie ślady zamiecie na polach. Puść nocować, kraju łaskawy i cichy, Gdzie spadają gwiazdy i niebo dodaje drogę… * * * A ja boję się wiedzieć, mój ptaszku, Że i ty kiedyś zaświecisz mi Tak samo nieurocznie i ciężko, Jak srebrna gwiazda w siwym oknie. A ja boję się dzisiaj rozumieć, Jaka smutek między nami legł, I słyszeć wiatr, skostniały wiatr, Co duszę rozcina na dwa skrzydła. Bo ja nie władny nad tobą, mowo, I czasem, przeklinając wiedzę, Tak strzegę się powiedzianego słowa, Jak błyskawicy, co celuje na oślep. * * * Nigdy swojego serca nie szczerb, Aby tylko wyśpiewywać ładnie. Nie przemilcz Szewczenki w sobie. Nie przekrzycz Stefanyka na darmo. Tworzył Tarasa gniew, a nie żal. A co zrobisz, ludzie bezjęzyczni, Kiedy zza krat w duszę zagląda Twoja wolność, zmęczona do krzyku, Kiedy poeci pchają się w paniczów, I pobratymcy ćwierkają po trochu, I kobza pociemniała na ramieniu, Jak trumna zabitej epoki?! Nie возлюби siebie. Nie roztrwoń. Ani głosu, ani stękania, ani słuchu. Szewczenko idzie drogami doby I zawsze wybiera urwiska ducha. Idzie i będzie szedł w trwożny czas, I już go nie zatrzyma nikomu. Słyszycie? Mijając Parnas, Szewczenko wraca do domu! * * * Odbierz mi mowę, Panie, Trochę pamięci odbierz — Będzie wolno i będzie prosto Wznak padać na wiatry. Długo milcząc iść mgłą, Uśmiechając się w cichym śnie, Po którym chodziła mama, Po którym chodzi mi. Zapominać będę oprócz bólu, I Czernieczej, i Dniepru Samobójczą swoją niewolę I od nieba, i od pióra. Będzie spokój i będzie siła, Będzie szczęście takie ziemskie!.. Tylko więcej nie będzie syna… I po co mi mnie? * * * Kukułeczko moja, nad cichą wodą Już nie ty, a cień, już nie cień, a krzyk. Płynęła ta rzeka, chyba, z paleozoiku I znowu popłynie sobie w paleozoik. Pójdą za nią w świat topola i kalina, Pójdzie woda ze studni, sady i rdesty. Będziesz pytać wtedy chyba że tylko gliny, Czy trzeba Ukrainie innej duszy. Płynie święta rzeka — i już nie będzie z nami, Wpatruje się ogień w niebo nie swoje. Z ostatnich ręczników zapomnianymi słowami I martwym, i żywym kukułka kuka. * * * Gasła świeca, i gasła noc. Mnie się nie spało — słuchałem kołatki. I umarł ogień. I sufitu — jak nie stało. I wiatr legł do nóg — zimny pies. Przysłuchiwałem się… A ktoś i naprawdę idzie I budzi obciążoną ciszę. Lecz śpi wieś. Dzieci tylko kołyszą Zmęczone do pieśni matki.
To wszystko, być może, przywidziało się w nocy. Zaskomlał pies – przygrzał się. Zaświtało. …Ja sam byłem dzwonem. Serce kołatało. Tej nocy i ty posłuchaj, jak siebie.
ORKA
O tym przypomną dłonie. I skronie. Takie coś nie przywidzi się we śnie. …Orzały ogród mój wycieńczone konie I padały w bruździe.
Nad nimi znęcał się bicz i poganiacz: — Wio, kruche, wio! Skrzydłami pole orzały konie, Którym odcięło życie.
Czy ty się uspokoisz, syty świecie, Czy wzejdzie wieszcze ziarno, Czy pomoże mi wzlecieć Skrzydlate, ale – jarzmo?!
Bo ten poganiacz, i koń, i skrzydła – To wszystko moje i we mnie. Wio, moje konie. Wio, moi mili! I padam w bruździe…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
modnie było mawiać po filmie Tengiza Abuładzego „Pokuta” — „trzeba tę Świątynię jeszcze zbudować samemu”. On budował ją przez całe życie. I kiedy swoją półsierocą duszą poczuł powiew głodowej śmierci 33-go roku, i kiedy jako siedemnastoletni chłopak poszedł pod ołowiany deszcz, i w niewoli, kiedy „stał w kolejce… po śmierć”, i w stalinowskich łagrach… A kiedy w okienku losu pojawiało się światło i miał możliwość się uczyć — chłonął wiedzę z pragnieniem, bo czyż inaczej mógł stać się encyklopedystą? Miał szczęście odczuwać radość tworzenia, uniesienie, odkrywanie nowych talentów. Ale z czym porównać cierpienie, gdy stworzony przez niego świat, jego literackie dziecię, doznawało podeptania? W niesprawiedliwych wyrokach krytyków tliła się cząstka duszy pisarza. Mijał czas. Zmuszał ją, by się otrząsnęła. I znów budował Świątynię. Do ostatniego tchu. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” artykuł P. A. Zahrebelnego „Trzy losy. Szewczenko” z książki „Myśli na rozstajach”.
Машинний переклад
Łarysa KOPAN"
“Śmierć każdego człowieka jest odbierana jako wielka tragedia, a śmierć człowieka wielkiego to prawdziwa katastrofa dla ludzkości” — pisał w eseju “Trzy losy” Pawło Archypowycz Zahrebelny. Te słowa, niestety, dotyczą dziś samego autora — patriarchy ukraińskiej prozy, jednego z najbardziej utalentowanych i najpoczytniejszych prozaików współczesności. Będziemy musieli jeszcze przyzwyczaić się mówić o nim w czasie przeszłym. Bo jego myśl i słowo są obok, polemizują z nami, popychają do refleksji — czy chodzi o utwór historyczny, czy o temat współczesny. Baśniowe rozsypiska wątków, obrazów, charakterów — pisał dużo, zamaszyście, i za to wytykała go krytyka. Sam zaś Pawło Archypowycz zasadniczo opowiadał się za prozą wielosłowną, a nie za telegraficznym skrótem, za prozą, która demonstrowałaby “baśniowe bogactwo słów, myśli, porywów duszy”. Sam autor tych “słów i myśli” miał ich tyle, że nie zawsze mógł zmieścić je w ramach kolejnego dzieła artystycznego. Tak pojawiła się też jego ostatnia książka, która ukazała się w wydawnictwie “Pulsary” w 2008 r., “Myśli na rozstaju”. Niewielka objętościowo, ale tyle w niej bolesnego, drżącego — o naszej historii, narodowej chwale i wstydzie, o wierze. Wszak, jego zdaniem, należy nie tylko szukać drogi do Świątyni, jak to stało się Lata i wieki próbują oddalić go od nas, a on nie poddaje się, on z każdym dniem staje się bliższy, droższy, bardziej zrozumiały. I z każdym dniem potrzebniejszy… Czas ustępuje bezsilnie przed wulkanicznym wrzeniem wysokich myśli. Odkryło się jeszcze w dzieciństwie, choć nie mogło należycie przyoblec się w myśl, ale nieuchronnie musiało przyjść później, bo całe życie idziesz do wielkich synów swojego narodu, rozpocząwszy tę piękną wędrówkę od owianych srebrzystą mgiełką uroku lat dziecięcych. Dowiesz się o mnóstwie marnych prób podbicia, ujarzmienia ludzkości środkami niegodnymi i haniebnymi (podbicie zawsze jest haniebne!) i przekonasz się, że najwyższym zaszczytem jest należeć do ludzkości. Losy narodów tworzą nie tylko ekonomiczne warunki życia, ale i myśl, idea, duchowość. Duch wieloliczny, jak Proteusz. Jest duch postępu, wolności, humanizmu, i jest duch obskurantyzmu, wrogości do człowieka, nienawiści do wolności i piękna. Nie sposób było ogarnąć piękna i wielkości buntowniczego słowa Szewczenki, wyczerpać rozsypiska jego promiennych myśli. “Niby ten Dniepr szeroki, słowa jego płynęły, ciekły”. Jego poezje można czytać i z trybun międzynarodowych forów, i sam na sam z najdroższą osobą. “Według jakiego prawdziwego, świętego prawa i ziemią, wszystkim daną, i serdecznym ludem handlujecie?” Szewczenko, jak prawie wszyscy geniusze, nie miał łatwego życia. Cierpiał razem ze swoim zniewolonym narodem. Lecz wielkość nie w cierpieniach, a w zwycięstwie nad nimi. Szewczenko należy do tych, którzy zwyciężyli. “Karzę się, męczę… ale nie kajam się!..” Prawda prowadziła go, świeciła mu, jaśniała. “My po prostu szliśmy. U nas nie ma ziarna nieprawdy za sobą”. Należał do tych nielicznych wybrańców ludzkości, którzy nie dbają o własne szczęście, bo całe ich życie to walka o prawdę. Słowa z jego poezji “Muza” odczytuje się i dziś jako wielki testament wszystkim, którzy wchodzą w literaturę:
Moja radości święta! Moja ty dolo młoda! Nie opuszczaj mnie. W nocy, I w dzień, i wieczorem, i rano Przebywaj ze mną i ucz, Ucz niełżywymi ustami Powiedzieć prawdę…
Dostępny i przystępny dla każdego, kto przeczyta choćby linijkę jego poezji, Szewczenko jest jednocześnie poetą niezwykłej doskonałości artystycznej. Prowincjonalnej ograniczoności, tych głuchych, duszących chwastów nie ma śladu w jego poezjach. Liryczna siła jego geniuszu jest niedościgniona. Siła wyobraźni — niespotykana. Poczucie słowa — oszałamiające. Naturalność, swoboda stylu — zdumiewające. Prostota — krańcowo piękna. Oto odkryła się przed nim najwyższa tajemnica prostoty, połączonej z największymi głębiami, i umarła razem z nim, ale jednocześnie dalej żyje w jego poezjach, które dalej czarują cię swoją otwartością nawet wtedy i tam, gdzie heroizm próbują zastąpić komfortem, siłę ducha — monotonią ogólnego wykształcenia, rewolucyjne dążenia — codziennym dbaniem o podniesienie wydajności pracy, szukanie prawdy — bezsilnym szarpaniem się z widmami niewyjaśnionych konfliktów międzynarodowych. Szewczenko w historii swojego narodu był inteligentem większym niż Jarosław Mądry,
Машинний переклад
Chmielnickiego i Skoworodę. Dwaj carowie dołożyli niemało starań dla zniszczenia tego wielkiego geniusza, chcieli przywrócić go do stanu pierwotnego, w nieznajomość i ciemność, bo, powiadają, tylko niepiśmienni posiadają „ducha ochronnego” i prawdziwie epicki język, wykształceni zaś zachwycają się gazetowymi teoriami i schodzą z drogi prawdziwej. Ostatni car, przekonawszy się o marności wysiłków swoich poprzedników, którzy zsyłkami i kazamatami jednakowo nic nie wskórali ani z Puszkinem, ani z Czernyszewskim, ani z Dostojewskim, ani z Gorkim, chciał nakazać Akademii Nauk zupełnie wykreślić ze słownika słowo „inteligent”. Na szczęście słowniki carom nie podlegają. U nas wszystkie pytania o geniuszach zaczynają się od epoki. Powiadają, na zmianę takiemu to ustrojowi przychodził taki itd. Co tym się wyjaśnia? Przecież w tej samej epoce współistnieli Puszkin i Kukolnik, Szewczenko i Kulisz, Mozart i Salieri. O Napoleonie mówili: „Wychował się na „Werterze” Goethego i na dziełach Rousseau”. A czyż Pestel, który bił się z Napoleonem pod Borodino, nie wychował się również na „Werterze” i „Nowej Heloizie”? I czyż nie na tych dziełach wychowywał się generał Miłoradowicz, który pod Borodino razem z Pestelem mężnie bronił wolności swojej ojczyzny, a po trzynastu latach na Placu Senackim w Petersburgu wyprowadził pułki przeciwko Pestelowi i jego przyjaciołom-dekabrystom, broniąc carsko-samodzierżawnego despotyzmu? Szewczenko powstał z niewolnictwa. Wszyscy rosyjscy geniusze ze szlachty, a tu — z niewolników. …Wielbić będę Małych owych niewolników niemych! Ja na straży obok nich Postawię słowo. Skąd ten genialny zamiar — słowem stanąć w obronie narodu całego? Historyczne doświadczenie i tradycja. Szabla i słowo — to odwieczna broń narodu ukraińskiego. Kozak szedł na wyprawy z bandurą tak samo, jak dzisiaj geolog lub badacz Antarktyki — z gitarą. Znak czasu. Kozak Mamaj — szabla na drzewie, a w rękach bandura. Kozacy wybierali atamanami tych, którzy władali słowem: śpiewał, sam układał pieśni, był mówcą, miał rozum. Dla kozaków rozum był najwyższą świętością, może dlatego, że rzuceni byli w takie ostępy życia, gdzie nie było żadnych świętości. W dawnej dumie naszej śpiewano, jak kozaków zastała na morzu burza, i koszowy, żeby się ratować, proponował towarzystwu znaleźć między sobą grzesznika, który ściągnął na wszystkich gniew Boży, i wrzucić go do wody. Wtedy winnym przed Bogiem i towarzystwem ogłosił się pisarz wojskowy — syn popa z Pyratyna, Ołeksij, ale kozacy nawet słuchać takiego nie chcieli: Ty przecież święte pismo w ręce bierzesz: czytasz, Nas, prostych ludzi, na wszystko dobre naprowadzasz, Jakże najwięcej grzechów na sobie masz? Trudno byłoby znaleźć taki epizod w eposie jeszcze jakiegoś narodu. Kiedy naród przestaje słyszeć poezję, traci w swojej duszy coś bardzo znaczącego. To niepokojące zjawisko. Upadek poezji — upadek dusz. Naród walczy z tym nawet nieświadomie. Kiedy warunki historyczne ułożyły się tak, że nie mieliśmy profesjonalnych poetów, naród stworzył setki tysięcy pieśni, niepowtarzalne dumy, byliny. Wszyscy wielcy Ukraińcy byli poetami: wódz Chmielnicki, filozof Skoworoda, pisarz Szewczenko. Chmielnicki był nie tylko wielkim hetmanem, ale i wielkim poetą. Może dobra połowa dum o jego czasach — to jego własne. Nie zapisywano — wszystko utonęło w bezimienności i smutku czasów. Szablą zdobyli państwową wolność, ale osobistej wolności ani szabla Chmiela, ani hajdamackie widły nie dały. Szewczenko, jakby czując to (widzi na własnym gorzkim doświadczeniu), wybiera słowo. Potem — Franko, Łesia, Kociubynski, Tyczyna. Przy Chmielnickim naród ukraiński narodził się, oznajmiając o sobie światu. Szewczenko dał mu samoświadomość. A dwieście lat między tym — amorficzna egzystencja, smutne śpiewy, modlitwy, drapanie się po czubach i pułkownikowsko-setnicka kłótnia między sobą. Nawet umysł Skoworody okazał się bezsilny wobec tej niemocy. Tylko słowo Szewczenki poruszyło dusze do samych głębi. Trzy wiersze z Twierdzy Orskiej (1847). Jeden drugiego pytamy, Po co nas matka przywiodła?.. Samemu dziwnie. A gdzież się podziać?.. Oj wstążeczka do wstążeczki Haftuję trzy noce, Haftuję, wyszywam, W niedzielę pohulam. A po roku straszny wiersz „A nuż znowu wierszować”, gdzie o sobie: „A ono, ubogie, młode, siwowłose — zwyczajne, dziecko...”. Jak można pomieścić w duszy najcięższą rozpacz i tysiącletnią beztroskę? Wielką duszę bezbrzeżną trzeba mieć. Kiedy ktoś chce przemawiać słowem do ludzi, powinien zapomnieć o nadmiernej powadze, nadętym szacunku do samego siebie, mentorstwie i nudziarstwie. Trzeba dawać sobie (i czytelnikowi) odpoczynek to w śmiechu, to w rozczuleniu, to w ucieczce od swoich czasów. Tołstoj znał tajemnicę sukcesu, dlatego między powieściami i opowiadaniami pisał traktaty, kazania, polemikę, bluźnił, buntował się, ryczał jak lew. Śmiać się nie umiał i wyrzucał wszystkim, którzy się śmieją, ale robił to nie w powieściach, a w innych pismach. Dostojewski każdą swoją powieść napełniał, oprócz materii arcypoważnych aż do beznadziei, do „otchłani”, jeszcze i polemiką, kazaniami, sentymentalnością, legendami, komediowymi scenami, błaznowaniem, łzami, patosem (aż do sztuczności!). I to ratowało go od tej pospolitości, w którą nieuchronnie wpadają wszyscy, którzy chcą napisać dużo, nie mając za duszą ani garści myśli. Szekspir! Przeżył 52 lata. Pierwszą sztukę napisał w wieku 26 lat (druga część „Henryka VI”), ostatnią („Burzę”) — w 48 lat. Całe życie pisał na przemian tragedie, komedie, kroniki historyczne, poematy, sonety. Po strasznym „Ryszardzie III” — „Komedia omyłek”, po „Juliuszu Cezarze” — „Jak wam się podoba” i „Wieczór Trzech Króli”, po „Hamlecie” — „Wszystko dobre, co się dobrze kończy”, „Miarka za miarkę”. Tylko „Otello”, „Król Lear” i „Makbet” zostały napisane bez intermezzo w ciągu dwóch lat — 1604 i 1605 — swoisty apoteoz geniusza, po którym rozbłysnął tylko w tajemniczej „Burzy”. Jednak i w tych tragediach — błazny, wiedźmy, szaleńcy. „Król Lear” — jeden z najbardziej ponurych utworów Szekspira — zaczyna się śmiechem: Gloucester, którego w III akcie oślepią, opowiada o swoich miłosnych przygodach. Ciekawe, że taka prawidłowość (odpoczynek od nadmiernego napięcia duszy) prześledzić można nawet w cyklu kazamatowych poezji Szewczenki. Ale czy to tylko odpoczynek? Połączenie dwóch żywiołów — łez i śmiechu, tragicznego i komicznego, bólu i nadziei — to, właściwie, jest najjaskrawszy przejaw nieśmiertelności ducha narodowego. Nieśmiertelności i wielkości. Szewczenko czuł to niezwykle ostro i przez całą jego poezję przechodzi to odczucie. I w „Perebendii”, napisanym w 1839 roku: Taki to Perebendia, Stary i dziwaczny! Zaśpiewa weselnej, A na smutek zwróci. I w wierszu „Gogolowi” z 1844 roku: Niech tam, bracie. A my będziemy Śmiać się i płakać. I w przedśmiertnym „Czy nie porzucić nam, niebogo”, gdzie obniżono-wesołe łączy się z tragiczno-uroczystym nawet w jednym wersie: Na tamten świat, druhu mój, do Boga, Poczłapiemy odpoczywać.
Natura obdarzyła każdy naród jego własnym językiem. Była w tym jakaś wyższa celowość, której do dziś jeszcze nie potrafimy pojąć, a ekonomiści w ogóle jej zaprzeczają, bo dla nich najważniejsza jest całkowita integracja świata, żeby świat był jak piaskownica, którą każdy może grabić. Poeta powinien przemawiać do świata językiem i głosem swojego narodu — tylko wtedy stanie się wielki. Obecnie jest wiek ujednolicania. Dracz pisze jak Wozniesienski, Wozniesienski — jak Allen Ginsberg. A oto Winhranowski nie zważa na żadne mody literackie i uparcie pisze po swojemu. „Położyła się zima, i białe słowiki zagulgotały zimnymi ustami…”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
urzędnicze biurokratyczne centrum imperium, martwa wizja, mara, szara mgła w duszach. Trzeba było to przeklinać, on to robił. A Kijów? Gubernatorstwo generalne, jedno z 52 rosyjskich gubernatorstw? Wspomniał niedobrym słowem tych kaprali, którzy rządzili Ukrainą — i to wszystko. A ludzie żyli nie w Kijowie — na przestworzach. Przestworza, gniew, wrzenie, przekleństwa, które wznoszą się do samego Boga! Geografia go nie obchodziła. Historia? Nawet w biblijnych prawiekach interesowało go tylko wrzenie gniewu. Wystarał się o to wielkie prawo, bo z 47 lat życia tylko 13 miał względnej wolności. A poza tym: 24 lata niewoli w poddaństwie, 10 lat żołnierskiej katorgi. Rosyjscy carowie osobistym przykładem pokazywali swoim satrapom, jak trzeba „ciągnąć i nie puszczać”, i nie tylko „najwyższymi” ukazami wysyłali na szafot Razina i Pugaczowa, a dekabrystów na szubienicę, ale i własnoręcznie wypisywali wyroki śmierci na genialne dzieła i ich autorów. „Oświecona” Katarzyna II kazała skazać na śmierć, a potem „ułaskawiła” zsyłką na Sybir Aleksandra Radiszczewa, a jego książkę „Podróż z Petersburga do Moskwy” spalić za to, że była „napełniona najbardziej szkodliwymi mędrkowaniami, niszczącymi spokój społeczny, umniejszającymi należny władzom szacunek, dążącymi do tego, by wywołać w ludzie oburzenie przeciwko przełożonym i władzy oraz, wreszcie, obraźliwymi, gwałtownymi wyrażeniami przeciwko godności i władzy carskiej”. Aleksander II, kiedy proszono go o ułaskawienie Szewczenki, własnoręcznie „nakreślił” na podaniu: „On obraził moją matkę”. Nawet terminologia się powtarza! Mikołaj I, który miał już własne doświadczenie rozprawy z dekabrystami, Puszkinem, Lermontowem, nie wzgardził i doświadczeniem Katarzyny, urządzając sąd nad Szewczenką. Ale wykazał jeszcze większą katowską pomysłowość. W strasznym carskim wyroku „Pod najsurowszy nadzór, z zakazem pisania i malowania” widnieje: „Wyznaczyć szeregowym do Orenburskiego korpusu wydzielonego, z prawem wysługi”. W „Dzienniku” poeta napisze, że takiego wyroku nie zdołałby wymyślić sam szatan. W liście do A. Łyzohuba (29. XII. 1849): „Wydaje mi się, że gdyby sam Rafael zmartwychwstał tutaj, to po tygodniu umarłby z głodu albo nająłby się u Tatarzyna kozy paść”. A tydzień później w liście do O. Bodiańskiego: A nie sprzedam się ludziom, W najem się nie najmę. Prawem wysługi Szewczenko nie skorzystał, wzgardził, podeptał carską „łaskę”. Właśnie tutaj wzniósł się ponad jefrejtorsko-unteroficerski światopogląd, ponad wieki! Karać się, męczyć… ale nie kajać się!.. Tak to bywało: całe wieki leży coś niepozornie-równinne, spokojne i senne, jak stepy, a potem wybuchnie buntem, genialnością, wiecznością. Taka Chmielniczyzna. Taki Szewczenko. Harwasiuk Iryna 10,00 Hewuś Iryna 10,00 Danyluk Wiktorija 10,00 Danyluk Stepan 10,00 Zarecki Andrij 5,00 Joan Halyna 10,00 Kalczuk Tetiana 15,00 Kowalczuk Ołena 10,00 Łymar Serhij 10,00 Mużyło Julija 15,00 Muszkała Andrij 5,00 Nykołuk Oksana 10,00 Nistor Alina 10,00 Pańkiw Taras 5,00 Prysmak Andrij 10,00 Rudyk Bohdana 10,00 Sawczak Taras 15,00 Sklarczuk Nazar 5,00 Stratij Inna 7,00 Jabczanka Marjana 5,00 Razem 262,00 Poprawka W numerze 20 z 2007 r. na liście ofiarodawców dopuszczono się nieścisłości w zapisie imienia: zamiast Władimirowa W. I. należy czytać Władimirowa O. I.
Машинний переклад
Naród to język. Za każdym razem, gdy wielkie dzieło jest tłumaczone na inny język, następuje jakby nowe wcielenie tego narodu. Ile tłumaczeń, tyle przeobrażeń. Naród ukraiński już setki razy rodził się na nowo w mnóstwie przekładów poezji Szewczenki. Szewczenko jest nieśmiertelny dzięki językowi ukraińskiemu, a język ukraiński jest nieśmiertelny dzięki Szewczence. Czy u Szewczenki są słowa „wtedy”, „rwąco”, „ledwie”, „póki”, „bucha”, „mgła”, „zawsze”, „zatem”, „pewny” (w znaczeniu „jakiś”), „który” (w znaczeniu „jaki”), „itp.”? I czy są takie potworki w pieśniach i dumach ludowych? A my uparcie zaśmiecamy takim „dorobkiem” strony swoich pism. Oto urywek ze współczesnej powieści o Szewczence. Autor pisze: „Wiersze jego dręczyły. Już trzeci miesiąc. Ulewa!.. Gdziekolwiek by nie był, cokolwiek by nie robił, szarpią duszę, pieszczą i rwą się, rwą się na biały świat…” Jedno słowo „pieszczą” — i nie ma Szewczenki. Nie potrzeba nawet dantesów. Hezjod opowiadał, jak muzy uczyły go pieśni u podnóża Helikonu, gdzie pasł ojcowskie owce. A Szewczenko? Jakie muzy uczyły go, kiedy pasł jagnięta za wsią? Hajdamackie muzy, muzy stepów, Dniepru, siwych mgieł, dzikich chwastów i kozackiego śmiechu. Szewczenko był uparty jak małe dziecko, jak prorok, jak geniusz. Szczycił się swoim rodem, dziadkiem-hajdamaką, pokoleniami przodków-buntowników, historią, narodem. Równy z równymi i pan między panami, uznawał tylko hierarchię rozumu, talentu i przyzwoitości. Nienawidził nieudaczników, lizusów i pasożytów. (W „Trzech lirnikach”: „Nie masz talentu, to i nie łżij”.) Natura dała mu radosnego ducha, który pomagał Szewczence pokonywać najcięższy smutek i przeżyć straszne lata, a bujna wyobraźnia i pamięć ratowały od zwątpienia, tęsknoty, rozpaczy. Riepnina nie widziała oczu Tarasa, kiedy przyszedł do niej w Moskwie po zesłaniu. Geniuszom w oczy zagląda tylko wieczność i tylko ona widzi w nich oślepiający blask, wielką jasność. O poetach najlepiej powiedział Gogol: „Poeci nie biorą się skądkolwiek zza morza, lecz wywodzą się ze swojego narodu. To ognie, z niego wyleciałe, przodujący zwiastunowie sił jego”. Jeszcze powiedział, że prawdziwi poeci to: „Dokładnie różnodźwięczne dzwony”. Czy Szewczenko znał zazdrość? Czy bał się, że ktoś napisze lepiej od niego? Nie znał tego upokarzającego uczucia. Drobne dusze umierają i są zapominane na wieki, a prawdziwa wielkość żyje i triumfuje. Kiedy Szewczenko był w Wilnie, prawdopodobnie pokazywano mu klasztor bazylianów, w jednej z cel którego więziony był przez pół roku (październik 1823–marzec 1824) A. Mickiewicz za przynależność do tajemnych towarzystw filomatów (przyjaciół nauki) i filaretów (przyjaciół cnoty). Wtedy Petersburg, śmierć Puszkina i jego nieśmiertelność, nieśmiertelny duch dekabrystów… Z czasem wyrosło to na cyrylo-metodyjczyków i zamiar zmiany całego świata słowiańskiego. Dlaczego u Szewczenki nie ma ani jednego wiersza o Kijowie? Petersburg był stolicą, tam car, OFIARY NA CERKIEW TARASA Kontynuacja. Początek w 2003–2007 r., nr 10, 15, 21, 24, 34, 49 za 2008 r. Biławska, imię niepodane, m. Kijów 500,00 Gałak O. W., m. Kijów 100,00 Kojewa O. M., osiedle Iwaniwka obwodu odeskiego 33,00 Marceniuk-Kucharuk M. H., m. Kijów 500,00 Masłowa D. O., m. Winnica 50,00 Mitiura W. I., m. Kijów 100,00 Romanenko Ju. M., m. Winnica 50,00 Saratowkin I. H., m. Charków 100,00 Saratowkina L. W., m. Charków 200,00 Sułyma S. O., m. Łuck 30,00 Tarabryna L. W., wieś Orłowe rejonu melitopolskiego 1974—1984 r. obwodu zaporoskiego 50,00 Tracz M. M., m. Lwów 200,00 Trofymczuk M. I., m. Nowogród Wołyński obwodu żytomierskiego 150,00 Uczniowie klasy 8-B szkoły specjalistycznej I—III st. z pogłębionym nauczaniem technologii informacyjnych i dyscyplin technologicznych im. O. Makoweja w m. Zaleszczyki obwodu tarnopolskiego chcą dołączyć do wielkiej ogólnonarodowej sprawy — budowy cerkwi Tarasa. Niech więc świątynia patriotyzmu, godności narodowej, a także wiary, nadziei i miłości udowodni całemu światu, że Ukraińcy to naród! Z poważaniem Switłana Wynnyćka Bezruczko Taras 10,00 Benzak Pawło 5,00 Burak Ihor 10,00 Wynnyćka Switłana Stepaniwna, wychowawczyni klasy 50,00 Asan HURSZUTOW, historyk, kulturoznawca, m. Jałta Cicha ukraińska noc. Przejrzyste niebo. Gwiazdy błyszczą. Swej drzemki przezwyciężyć Nie chce powietrze. Ledwie drżą Srebrzystych topoli liście. Od maja 1820 r., kiedy dwudziestoletni Aleksander Puszkin jechał przez Kijów do miejsca swojego zesłania — Jekaterynosławia, dalej, od jesieni tego samego roku do końca lipca 1824 r., najpierw drogą na Północny Kaukaz, a potem, zamieszkawszy w Odessie i podróżując po Ukrainie, miał mnóstwo okazji do żywego kontaktu z liryczną ukraińską przyrodą, z Ukraińcami. Te spotkania pozostawiły wyraźny ślad w poezji Puszkina. Nie ma wątpliwości, że pewne stereotypy świadomości masowej Rosjan, ściślej mówiąc, kręgów rządzących społeczeństwa rosyjskiego, których przedstawicielem był arystokrata Puszkin, wpływały na ocenę i artystyczny opis przez poetę Ukraińców początku XVIII wieku w poemacie „Połtawa”, na jego stosunek do sugestii zagrożenia, wtedy jeszcze nierealnego, utraty przez Rosję ziem ukraińskich i białoruskich. Jednak nie można twierdzić, że oceny i stereotypy Puszkina całkowicie pokrywały się z ogólnie przyjętymi. Twórczość poety odzwierciedliła sam fakt istnienia samodzielnego etnosu ukraińskiego z jego własną świadomością narodową i ideą narodową. Jest ona prostą odpowiedzią-sprostowaniem na wymysły niektórych politycznych prowokatorów-ukrainofobów, którzy do dziś twierdzą o „sztuczności” samych pojęć „Ukraina” i „Ukraińcy”. Charakter Ukraińców, w szczególności kozaków zaporoskich, ich historycznie uwarunkowany stosunek do Rosji, jej państwowych porządków, które wchodziły w sprzeczność z ukraińskim doświadczeniem narodowym, najpełniej odzwierciedlone są w poemacie „Połtawa”, który Puszkin, według własnego świadectwa, chciał najpierw nazwać „Mazepa”. Ukraina głucho falowała. Dawno w niej iskra rozgorzała. Przyjaciele krwawej starości Narodowej oczekiwali wojny. ………………………… Teraz by uderzyć nam wojną Na znienawidzoną Moskwę! Główny bohater poematu, pragnąc skorzystać ze swojej, jak mu się zdawało, historycznej szansy, wykorzystuje do urzeczywistnienia zamysłu osobliwości demokratycznego światopoglądu kozackiego, zanotowane w historycznej pamięci narodu negatywne przykłady stosunku despotycznej Moskowii do wolnomyślnych „synów nieba” (etnonim „chochoł” w językach turkijskich określa się jako nieba (kok) syn (oogul, ool). Stary hetman działa odpowiednio: Jego podesłani słudzy: Tam na Donie kozackie kręgi Oni z Buławinem mącą, Tam budzą dzikich hord odwagę; Tam za porohami Dniepru Straszą bujną watażkę Samowładztwem Piotra. Przed czytelnikiem w działaniach i słowach buntowniczego hetmana dojrzewa narodowa idea-imperatyw choć spokrewnionego z Rosjanami, ale innego pod względem etnogenezy, charakteru narodowego i sposobu życia narodu. W poemacie dość obiektywnie pokazano istnienie idei niepodległości Ukrainy, planów i prób jej realizacji na początku XVIII wieku: Bez miłej wolności i sławy Skłaniali długo my głowy Pod patronatem Warszawy, Pod samowładztwem Moskwy. Lecz niepodległym państwem Ukrainie być już pora…
W 1845 roku wybitny ukraiński historyk Mychajło Maksymowycz, którego pracami zachwycał się Puszkin, w liście do swojego „północnego” przyjaciela-oponenta Mychajła Pogodina zaznaczył: „Miło mi wspomnieć, że o „Połtawie” Puszkina jako pierwszy (1829) w „Ateneju” pisałem jako o poemacie ludowym i historycznym”. („Atenej” — ówczesny czasopismo literacko-krytyczne.) To, że Puszkin głęboko interesował się ukraińską historią, dowodził w swoich badaniach znany puszkinista, profesor Julian Oksman, który między innymi pisze: „W papierach Puszkina zachował się szkic, który dokładnie utrwala schemat pewnej periodyzacji historii Ukrainy. Szkic ten jest od dawna znany z druku, ale dotąd prawie nie przyciągał uwagi badaczy”. Zainteresowanie poety historią Ukrainy pogłębiło się w 1831 roku w związku z powstaniem listopadowym, które pod hasłem „Za naszą i waszą wolność” rozszerzyło się na ziemie Prawobrzeżnej Ukrainy. Nie zapominajmy, że Puszkin żył w czasach najwyższej potęgi militarnej Rosji, był świadkiem jej zwycięskich wojen przeciwko Imperium Osmańskiemu („Kto покорил вершины Тавра”), Persji („Пред кем смирилась Эривань”), jej kolonialnej ekspansji na północnym zachodzie, południu, Dalekim Wschodzie („От финских хладных скал до пламенной Колхиды”, „…от потрясенного Кремля до стен недвижного Китая”), wreszcie jej zwycięstwa nad samym Napoleonem. Cała ta wielkomocarstwowa pycha, którą przesiąknięta była rządząca wierchuszka Petersburga, nie mogła nie dotknąć świadomości nawet dalekiego od polityki Puszkina, co widać zarówno w „Połtawie”, jak i w niesławnych wierszach „Rocznica Borodina” oraz „Oszczercom Rosji”. Jednakże nie przebywał on w euforii, przeczuwając niełatwe próby dla Rosji w przyszłości, jej możliwy geopolityczny odwrót: Dokąd cofniemy szereg twierdz? Za Bug, do Worskły, do Limanu? Za kim zostanie Wołyń? Za kim dziedzictwo Bohdana? Poeta dobrze zdawał sobie sprawę, że Ukraina istnieje jako arena starcia cywilizacji oraz jako kraj położony na stycznej świata zachodniochrześcijańskiego i rusko-chrześcijańskiego. Wyznacza granice możliwego odwrotu imperium — od Zachodniego Bugu, obecnej granicy ukraińsko-polskiej, Worskły na dobrze znanej Puszkinowi Połtawszczyźnie, której ludność zarówno wtedy, jak i dziś jest podzielona w orientacji na Wschód lub na Zachód, i wreszcie do Limanu, blisko wschodniej granicy dzisiejszej Ukrainy. Tak samo puszkińska formuła-obraz „dziedzictwo Bohdana” ma wielopoziomową interpretację znaczeniową. Jest to Ukraina jako kulturowo-historyczna całość, która próbowała samookreślić się jako niepodległe państwo w połowie XVII wieku w wyniku zwycięskiej wojny ukraińskich kozaków przeciwko uciskowi Rzeczypospolitej. Jest to sama idea samodzielności, która zapuszczała korzenie w historię Siczy Zaporoskiej. Jest to także pewna tradycja polityczna, wybór geopolityczny, który nie został do końca zrealizowany przez Chmielnickiego i jego następców. Obecnie „dziedzictwo Bohdana” różnie postrzegają w różnych częściach Ukrainy masy ludowe i „elity”. Kontynuując rozważania, Puszkin pyta siebie i czytelnika: Nasz Kijów stary, złotogłowy, Ów przodek ruskich miast Czy zbrata z bujną Warszawą Świętość wszystkich swoich grobów? W tych aktualnych i dziś wersach zawarte jest uznanie szczególnego statusu Kijowa, który pozycjonuje się oddzielnie od Moskwy i Petersburga, dawnej wielowektorowości ukraińskiego politykumu, przypuszczenie myśli o możliwym wyrzeczeniu się przez Kijów „dziedzictwa Bohdana”. Puszkin, pomimo swojego wychowania i poglądów, potrafił odnosić się do innych narodów (nawet tych, którzy broniąc swojej odrębności i wolności musieli przeciwstawiać się potężnemu imperium, czy też tych, którzy w niedalekiej przeszłości byli jego równymi rywalami) jak do naturalnych zbiorowości ludzkich, z których każda miała swoją „narodową duszę” i prawo do zachowania własnego ustroju życia.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dyrektor ukraińskiego oddziału Uniwersytetu Sofijskiego, który otwarto w 1986 roku, Ołena Kocewa, dziennikarka, kandydat nauk filologicznych, Wałentyna Drahuliewa, wykładowczyni języka ukraińskiego na Uniwersytecie Sofijskim, dyrektor wykonawcza towarzystwa „Matka Ukraina”, oraz inni naukowcy. Tematyka referatów dotyczyła Drahomanowa i jego wkładu w rozwój stosunków ukraińsko-bułgarskich, rozwoju tradycji Kijowskiej szkoły historyczno-filologicznej na Uniwersytecie Sofijskim, ukraińskiej diaspory w Bułgarii itp. Zeszłoroczna konferencja była poświęcona rocznicy Hołodomoru. W związku z obchodami 140-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Antonina Jakimowa przygotowała referat „Do 145-lecia pierwszych przekładów Tarasa Szewczenki na język bułgarski”. Mowa w nim o tym, że w 1863 roku znany bułgarski poeta, publicysta i tłumacz Rajko Żinzifow wydał zbiór, w skład którego wchodziły cztery przekłady poematów Szewczenki. Łącznie autor ten przetłumaczył około 80 utworów Tarasa, kładąc podwaliny pod szewczenkoznawstwo w Bułgarii. Obecnie z inicjatywy głów państw, Ambasady Ukrainy w Bułgarii oraz ukraińskich i bułgarskich organizacji społecznych w Sofii planowane jest otwarcie pomnika Szewczenki, dla którego merostwo miasta wyznaczyło już miejsce. Antonina Mykołajiwna opowiedziała, że przedstawiciele bułgarskiej diaspory są stałymi delegatami kongresów Ukraińców. Tam zapoznali się z czasopismem „Słowo Proświty”. Teraz przy każdej okazji zdobywa tę gazetę, przywozi do Bułgarii, daje do czytania na zajęciach. „Uważam, że czytelnicy waszego czasopisma to niezwykle interesujący, inteligentni ludzie, szczerzy Ukraińcy, patrioci. Życzę wam wszystkim wiary w to, że Ukraina, język ukraiński był, jest i zawsze będzie” — powiedziała nasza gościni. Planujemy kontynuować trasy koncertowe, na razie po Ukrainie. Chcemy dawać jak najwięcej koncertów w Kijowie. Niedawno występowaliśmy w Muzeum Iwana Honczara, teatrze „Dach”, kolędowaliśmy w cerkwiach. Odbyły się koncerty solowe w Ławrze Peczerskiej, Soborze Michajłowskim, Cerkwi Pokrowskiej. — Ma Pani po prostu słoneczną aurę, promienieje Pani szczęściem. To dzięki piosenkom? — Sądzę, że tak. Muzyka przepełnia moją istotę, brzmi we mnie nieustannie. Żyję nią, myślę, jak napisać, zaaranżować. Mój mąż nie ma wykształcenia muzycznego, ale ma poczucie rytmu, gra na bębnach. To nas łączy. Kiedy nasz zespół zaczyna śpiewać, on bierze marakas i dołącza do nas. Często pomaga jako menedżer, wspiera, chodzi na wszystkie koncerty. Kryzys odbił się również na jego biznesie, jednak da się przeżyć. Mamy duchową harmonię, bo znamy się od dawna, kochamy się. Nasza córeczka Marijka ma wkrótce dwa latka. W rodzinie jestem szczęśliwa. Ostatnie półtora roku trochę wypadłam z procesu twórczego — zajmowałam się tylko Marijką: nosiłam ją na rękach. Teraz już zeszła na ziemię, stała się samodzielna, więc wróciłam do twórczości. — Co śpiewała Pani dziecku? Kołysanki, które mają silną energię? — Marijka do snu nie chce niczego słuchać, śpiewam jej tylko w dzień. Cichnie i słucha. Kiedy była całkiem mała, włączałam naszą płytę z kolędami — dziecko słuchało z radością. Kiedy płyta się kończyła, prosiła o jeszcze. Przy muzyce uspokajała się, bo muzyka duchowa i ludowa pozytywnie wpływają na stan psychiczny i emocjonalny. Dziecko jest radosne, szczęśliwe. I ja przy niej. Stronę przygotowała Nadija KYRIAN
Машинний переклад
„Trzeba wytężyć wszystkie siły, zawołać do wszystkich, u których biło i bije serce, dla rozwoju naszego ojczystego języka” — pisał Panas Myrny. Ostatnio naszą redakcję odwiedziły twórcze osobowości, patriotki, które wypełniają testament klasyka: Antonina Jakimowa i Nadija Kupczynśka. Są różne, pracują w różnych warunkach, branżach, a nawet państwach. Ale robią wspólną sprawę. Pani Antonina propaguje język ukraiński w Bułgarii, a pani Nadija kieruje młodzieżowym zespołem wokalnym „Dywo”, który nadaje ukraińskiemu językowi i pieśni wysokiego brzmienia. Ta kolumna naszej gazety jest poświęcona im. Antonina Jakimowa pochodzi z miasta Kostopol w obwodzie rówieńskim. Ukończyła Kijowski Uniwersytet im. T. Szewczenki na kierunku filologia obca. Nauczała języka obcego i ukraińskiego w jednej z kijowskich szkół. Poznała Bułgara, który pracował w Kijowie. Wyszła za mąż. Pewnego razu mąż powiedział do Antoniny Mykołajiwny: „Chciałbym, żebyś pomieszkała w mojej etnicznej ojczyźnie”. Tak w 2002 roku znalazła się w Bułgarii. Odkryła dla siebie wiele ciekawego. Poznała kraj, jego kulturę, ukraińską diasporę, to, co łączy Bułgarię z Ukrainą. Pojawienie się ukraińskiej diaspory w Bułgarii wiąże się przede wszystkim ze znanym ukraińskim historykiem Mychajłem Drahomanowem, który przyjechał do Sofii w 1889 roku na zaproszenie bułgarskiego ministra oświaty i wykładał historię najnowszą w Wyższej Szkole (obecnie Uniwersytet Sofijski im. św. Klemensa z Ochrydy). Ówcześni wybitni przedstawiciele ukraińskości w Bułgarii aktywnie propagowali ukraińską historię i kulturę. Diasporę zasiliła kolejna fala emigrantów z Ukrainy po przewrocie październikowym 1917 roku, wśród nich patriotów-Ukraińców było około 2000. Trzecią falę emigrantów nazywa się „małżeńską”, tworzą ją ludzie, którzy znaleźli się w Bułgarii w wyniku małżeństw mieszanych. Obecnie Ukraińców w ewidencji konsularnej w Ambasadzie Ukrainy w Sofii oraz Konsulacie Generalnym w Warnie jest ponad 2500 osób. Jeśli uwzględnić także tych, którzy nie figurują w ewidencji, to około sześciu tysięcy. Główne ośrodki ukraińskości to Sofia, Warna, Burgas, Dobricz, Silistra, Wielkie Tyrnowo, Plewen. W Bułgarii ukraińska diaspora nie jest tak zjednoczona, jak na przykład Zespół wokalny „Dywo” rzeczywiście odpowiada swojej nazwie. Trzeba to usłyszeć. Artyści dopiero zaczęli zdobywać serca słuchaczy. Obojętnych prawdopodobnie nie będzie. O początkach, narodzinach i pierwszych krokach kolektywu opowiada jego kierowniczka Nadija Kupczynśka. — Nadijo, teraz nie wyobraża Pani sobie życia bez muzyki. A jak to wszystko się zaczęło? — W wieku 12 lat mama przyprowadziła mnie na próbę chóru „Freski Kijowa”. Włączali już do repertuaru muzykę cerkiewną, której wykonywanie wtedy zabraniano. Próby odbywały się w cerkwi, w piwnicy, żeby osoby postronne nie słyszały. Mama była członkinią Ludowego Ruchu, gorącą zwolenniczką niepodległości Ukrainy. Wychowała mnie w miłości do naszej pieśni. „Freski Kijowa” bardzo mi się spodobały i mama poprosiła: przyjmijcie moją córkę do chóru. Ołeksandr Bondarenko, kierownik, początkowo się zdziwił: przecież ona jest mała! Ale zgodził się mnie przesłuchać. Zaśpiewałam ukraińską pieśń ludową „Letiw ptaszok ponad wodu”, którą bardzo kocham od dzieciństwa. I przyjęto mnie! Od tamtej pory chodziłam na próby z profesjonalistami. Z czasem zaczęłam z nimi występować. Z „Freskami Kijowa” dorastałam, potem włączyłam się do chóru, później śpiewałam solo. Śpiewając w chórze, ukończyłam Kijowską Szkołę Muzyczną im. R. Gliera, byłam solistką u Hałyny Horbatenko. Potem wstąpiłam do Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego. Z wdzięcznością wspominam wykładowcę dyrygentury chóralnej, byłego rektora Ołeha Tymoszenkę. Ołeh Semenowycz jest jak prawdziwy ojciec. Zapamiętałam go ze szczerości, ojcowskiej opieki. Potrafił i skrzyczeć, i współczuć, dać radę Łotwy, ale mimo wszystko ukraińskie towarzystwa mają wpływ. Antonina Jakimowa, przyjechawszy do Bułgarii, poznała przedstawicieli diaspory, przyszła na zebranie jednego z najliczniejszych towarzystw „Matka Ukraina”, które jest członkiem Europejskiego Kongresu Ukraińców, przygotowuje wniosek do Światowego Kongresu, i jej jako doświadczonemu specjaliście dyplomata z Ambasady Ukrainy Mykoła Jarmoluk zaproponował prowadzenie niedzielnych kursów języka ukraińskiego. „Pierwsze zajęcia w Sofii przeprowadziliśmy 14 listopada 2002 roku. Ponieważ nie było pomieszczenia, poprosiłam męża i uczyliśmy się w jego biurze po zakończeniu dnia pracy. W związku z tym pracowaliśmy tylko z dorosłymi — opowiada Antonina Mykołajiwna. — To nie był stabilny kontyngent. Przychodzili ludzie, którzy mogli i chcieli się uczyć. Tak budowałam zajęcia, że na każde z nich można było przyjść i pracować. Na zajęciach, które czasami odwiedzali też Bułgarzy, opowiadałam o naszych zwyczajach, tradycjach. W odróżnieniu od nas, Bułgarzy na przykład dzień św. Mikołaja obchodzą jako święto dla dorosłych. Uważają go za patrona podróżników, rybaków, a także bankierów. Na to święto u nich obowiązkowo musi być ryba, ale kupować ją trzeba z łuską. Kiedy kobieta czyści rybę, trzeba pilnować, żeby żadna łuska nie spadła na podłogę, bo według wierzeń nie będzie pieniędzy. Przywiozłam scenariusze święta św. Mikołaja dla przedszkoli, które ułożyłyśmy razem z wykładowczynią Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa Iryną Newinczaną, wspólnie z Ludmiłą Żykową przetłumaczyłyśmy je na język bułgarski i w Sofii wychowawczynie przedszkoli zapożyczyły nasze doświadczenie. W zeszłym roku Ambasada Ukrainy udostępniła nam pokój na zajęcia. Ministerstwo Spraw Zagranicznych przeznaczyło środki na wyposażenie tego pokoju na klasę. Kiedy wrócę do Sofii, powinno odbyć się otwarcie klasy. Zajęcia będziemy prowadzić z dziećmi dyplomatów, a dołączą do nich dzieci Ukraińców mieszkających w Sofii. Oczywiście będą uczniowie w różnym wieku. W Instytucie Ukrainoznawstwa, Zdjęcie Jewhena Buketa gdzie dyrektorem jest Petro Kononenko, opracowaliśmy odpowiedni program od pierwszej do dwunastej klasy. Chcę spróbować prowadzić zajęcia według tego programu”. W Bułgarii szanują pamięć Mychajła Drahomanowa. Przy aktywnym udziale Antoniny Jakimowej, która jest przewodniczącą komitetu organizacyjnego, już trzy lata z rzędu rok szkolny zaczyna się od konferencji „Studia Drahomanowskie”. Biorą w niej udział szkoła, towarzystwo „Matka Ukraina”, Ambasada Ukrainy w Bułgarii. Uczestnicy konferencji porządkują grób Drahomanowa, składają kwiaty. Wkrótce ukaże się zbiór referatów, które wybrzmiały na konferencjach. Referaty przygotowują aktywiści diaspory: Wasyl Żukiwski, dziennikarz, sekretarz fundacji „Matka Ukraina”, Lidija Terzijśka, docent, kura-
Машинний переклад
Zdjęcie Nadiji Kyrjan. Nadija Kupczynśka: U niego wiele się nauczyłam. Z zawodu jestem dyrygentem, chórmistrzem. — Co przyczyniło się do powstania zespołu? — W składzie naszego kolektywu jestem ja i czterech chłopaków — Wasyl Biłous, Ołeksandr Dmytrijew, Rusłan Kirs i Andrij Czakow. Wszyscy jesteśmy przyjaciółmi. Poznaliśmy się, gdy jeszcze podczas studiów w konserwatorium pracowałam jako wykładowca dyrygentury chóralnej w Kijowskiej Specjalistycznej Szkole Muzycznej im. M. Łysenki. Chłopcy uczyli się wtedy w dziesiątej-jedenastej klasie. Postanowiliśmy stworzyć zespół. Teraz wszyscy są absolwentami akademii muzycznej. Spróbowaliśmy zaśpiewać razem, bardzo nam się spodobało. Nazwa zespołu „Dywo” (Cud) powstała od razu, bo brzmienie jest cudowne. Chłopcy są utalentowani, pracowici, zdążają brać udział także w innych kolektywach. Wasyl pasjonuje się sztuką teatralną, pracuje w teatrze „Dach”, tam na Boże Narodzenie dawaliśmy koncert. Nasz bas, Ołeksandr, śpiewa w chórze „Kijów”, Andrij — w chórze „Chreszczatyk”. Aranżacje przeważnie robię sama, żeby wszystkim było wygodnie. Śpiewamy a cappella. Kiedy dobieramy repertuar, każdy wyraża własną opinię, proponuje. Próbujemy. Mamy demokrację. Jednak bywa tak, że jak ja powiedziałam, tak będzie. Słuchają, szanują, kochają. — Jakiemu repertuarowi dajecie pierwszeństwo? — Nasz „ojciec chrzestny” Ołeksandr Bondarenko podarował nam na początek swoje opracowania ukraińskich pieśni ludowych: „Czom ty ne pryjsow”, „Tycha nicz”, „Porizała palczyk” (zakarpacka pieśń ludowa). Wykonujemy ukraińskie, pieśni narodów świata — rosyjskie, gruzińskie. Znaczną część repertuaru stanowią kolędy. Bardzo pięknie brzmi kolęda Wasyla Żdankina do słów Bohdana Ihora Antonycza „Narodywsia Boh na saniach”. Wydaliśmy trzy płyty: do pierwszej weszły ukraińskie pieśni ludowe oraz popularne nasze i zagraniczne. Drugą płytę zadedykowaliśmy Bożemu Narodzeniu, są tam tylko kolędy. Na trzeciej — ukraińskie koncerty duchowe, które wykonuje się podczas liturgii. Utwory duchowe nagraliśmy na zamówienie Ławry Peczerskiej. — Jeździliście na tournée? Jak was przyjmowano? — Na tournée zaczęłam jeździć jeszcze z kolektywem „Freski Kijowa”. To było niezwykłe. Z zespołem „Dywo” byliśmy na festiwalu muzyki duchowej „Od Bożego Narodzenia do Bożego Narodzenia” w Dniepropietrowsku w 2005 roku. Zostaliśmy laureatami. Tradycyjne kolędy w naszym wykonaniu przyjmowano bardzo przychylnie. A łemkowskich początkowo baliśmy się śpiewać — czy będą słuchać mieszkańcy wschodu? Byłam zdziwiona, że przyjęli i zrozumieli. Jeździliśmy do Polski na festiwal „Podlaska Jesień” (w miastach Bielsk, Podlaski). Przyjmowano nas bardzo dobrze. Niesiemy niezwykłą muzykę duchową i mamy nadzieję na zrozumienie.
Машинний переклад
Serhij PIDDUBNYJ, starszy pracownik naukowy Ukraińskiej Akademii Designu, badacz historii i języka ukraińskiego, osiedle Hołowaniwśk, obwód kirowohradzki.
Bardzo interesująca i niezwykle potrzebna dyskusja toczy się na łamach „Słowa Proświty” o tym, na jakich siłach mamy się opierać i jak budować swoje życie. Mam na myśli artykuł Switłany Oreł „W czym teraz nasza perspektywa?”. Bólem o sprawy państwowe przeniknięte są liczne inne wystąpienia, i to nie tylko w „SP”. Ale czy czytają je ci, którzy rozstrzygają kwestie państwowe na wysokich szczeblach władzy, czy są gotowi posłuchać? Trudno oczekiwać od obecnej władzy, bez względu na to, jakiego jest koloru, jakościowych programów, a tym bardziej woli państwowej do przezwyciężenia zjawisk kryzysowych, które dotknęły wszystkie strony naszego życia. Władcy nie przywykli myśleć samodzielnie, bo zawsze od kogoś zależeli — jedni od Moskwy, inni od Zachodu, trzeci gotowi są służyć każdemu, kto zapłaci więcej. Z tego powodu warto przypomnieć, że mamy własne, pradziadowskie doświadczenie budowania państwa. Wspominali o nim nawet angielscy archeolodzy S. Piggott i G. Clark w książce „Prehistoric Societies”: „Wykopaliska potwierdzają, że typ osad, wraz z systemem rady starszych i swoistym parlamentem wszystkich wolnych obywateli, którzy posługiwali się jeszcze wyrobami kamiennymi, był już ustalony w Europie Wschodniej 5000 lat p.n.e.”. Najstarszy ukraiński zabytek literacki i historyczny, Wlesknyha, podaje nazwę tego „swoistego parlamentu”: „I tak rządzili piętnaście wieków przez Wiec” (d. 3B). Oto jaki był trwały i niezawodny system rządów — całe piętnaście stuleci się utrzymał! Oczywiście, teraz są inne czasy i być może nie wszystko się przyda, ale jest z czego się uczyć. Genialny Iwan Franko w powieści „Zachar Berkut” opisuje wieś, która żyła według praw wiecu, którym kierowali Ojcowie. Ustami głównego bohatera wielki pisarz i filozof pozostawił wskazówki, na które warto zwrócić uwagę. Oto przedśmiertne słowa starego Berkuta, które wypowiedział po zwycięstwie współmieszkańców nad licznym wojskiem mongolskim: „Zwyciężyliśmy naszym ładem społecznym, naszą zgodą i przyjaźnią. Zważajcie dobrze na to! Dopóki będziecie żyć w porządku społecznym, zgodnie trzymać się razem, niezłomnie stać wszyscy za jednego, a jeden za wszystkich, dotąd żadna wroga siła was nie zwycięży. Ale ja wiem, bracia, i czuje to moja dusza, że to nie był ostatni cios w naszą społeczną twierdzę, że po nim pójdą inne i w końcu rozbiją naszą wspólnotę. Złe czasy nadejdą dla naszego narodu. Odobcuje się brat od brata, odgrodzi się syn od ojca, i zaczną się wielkie swary i rozłamy po ruskiej ziemi, i pożrą one siłę narodu, a wtedy popadnie cały naród w niewolę obcym i swoim najeźdźcom, a oni zrobią z niego pokornego sługę swoich zachcianek i roboczego wołu. Ale wśród tej nędzy znów przypomni sobie naród swoje dawne społeczeństwo, i błogo mu, gdy szybko i żywo przypomni sobie je: to oszczędzi mu całe morze łez i krwi, całe stulecia niewoli… Szczęśliwy, komu dane było żyć w te dni. To będą piękne dni, dni wiosenne, dni odrodzenia narodowego”. Podkreślono szczególne słowa, prorocze. Jeśli nie weźmiemy ich pod uwagę, morze łez i krwi oraz stulecia niewoli będą trwały. Czas wracać do nauki naszych przodków, do ich doświadczenia ładu społecznego w kraju. Wlesknyha zachowała jego główne momenty. I tutaj nie tylko zacytuję z niej, ale też wniosę pewne propozycje. 1. Należy całkowicie zmienić model zarządzania państwem — musi być on przejrzysty i zrozumiały dla każdego obywatela, a nie tak jak dzisiaj, kiedy nikt nie wie, kto za co odpowiada i z kogo pytać. Tabliczka 33 Wlesknyhy przypomina: „W tamtym dawnym czasie wiele rodów zebrało Ojców. Oni mieli starszych i Wieca, niektórzy mieli książąt, których wybierali po siódmym kręgu od Kolędy do Kolędy”. A tabliczka 3B dodaje: „I tak rządzili piętnaście wieków przez Wiec. A zbierać się na niego i sądzić wszelkie relacje należało uczciwie. Tak rządzili nasi Ojcowie: każdy mógł słowo powiedzieć i to było dobrem”. Tutaj należy zauważyć, że w Związku Radzieckim też istniało coś na kształt wiecu. W jego roli była Rada Najwyższa ZSRR, do której wybierano przedstawicieli wszystkich regionów kraju, a w roli starszych było Biuro Polityczne KC Kompartii. Prawda, między wiecem przodków a radzieckim jest wielka różnica. Radziecka Rada Najwyższa zobowiązana była wykonać prostą misję — powiedzieć to, co nakaże partia, i zagłosować tak, jak zdecydowało Biuro Polityczne. Nikt nie miał prawa do własnego zdania. Ale nawet w radzieckim wariancie wiec odgrywał bardzo ważną rolę — jednoczącą. Na niego zjeżdżali się ludzie różnych narodowości z różnych regionów, dwa tygodnie siedzieli obok siebie, żyli w tych samych hotelach i pokojach, jedli przy jednym stole, poznawali się, nawiązywali kontakty i współpracę, wypijali po kieliszku… Żadne słowa i obietnice o jednoczeniu wschodu, zachodu i południa Ukrainy, żadne programy integracyjne nie zrobią tyle, co wiec. Zwróćcie uwagę na frazę z Wlesknyhy: „tak rządzili nasi Ojcowie”. Chodzi o ojców nie w rozumieniu rodzinnym — ojciec-rodzic, a w tytule i uznaniu ludowym. Ojcowie — przywódcy rodów, włości, wybrani przez swoją wspólnotę i obdarzeni przez nią odpowiednimi pełnomocnictwami do rozstrzygania nie tylko kwestii znaczenia lokalnego, ale i ogólnopaństwowych. Dzisiejsza zaś Rada Najwyższa, zresztą jak i Gabinet Ministrów, i Sekretariat Prezydenta, bardziej przypominają kasty, które tylko rywalizują między sobą, komu być bliżej dóbr materialnych i dźwigni wpływu na potrzebne instytucje. 2. Należy jednocześnie przeprowadzić przedterminowe wybory prezydenta, Rady Najwyższej, deputowanych oraz przewodniczących rad obwodowych i rejonowych, przewodniczących wsi i miast, a także wprowadzić instytut rady starszych. Oczywiście, niełatwo przeprowadzić tak wielką kampanię wyborczą jednocześnie, ale jest to możliwe. W przyszłości zaś wybory różnych gałęzi władzy będą odbywać się w różnym czasie. Po pierwsze, prezydenta warto wybierać, jak to było u naszych przodków, na siedem lat i nie więcej niż na dwie kadencje. Na wybory idzie on razem z wiceprezydentem (lub szefem sekretariatu), który będzie kierował rządem. Premier z koalicji, jak dzisiaj — to nieuniknione starcia i konfrontacje. Prezydent — kierownik władzy wykonawczej, i on musi za nią odpowiadać bezpośrednio. Po drugie — rada starszych. Jej członkiem może być osoba nie młodsza niż 50 lat. Rada ma reprezentować wszystkie regiony Ukrainy — po trzy osoby od obwodów i Republiki Krym. Rada starszych — izba wyższa, która zatwierdza uchwalone przez Radę Najwyższą ustawy i przedkłada je do podpisu prezydentowi. W razie zasadniczych rozbieżności rada starszych wnosi kwestię na wiec. Po trzecie, Radę Najwyższą wybierają z list partyjnych na cztery lata, zajmuje się ona tylko działalnością ustawodawczą. Pracuje na stałej podstawie, jak i rada starszych. Skład Rady Najwyższej nie może przekraczać 200 osób, wiek deputowanych — od 18 do 60 lat. Po czwarte, w skład wiecu wchodzą wybrani w bezpośrednich wyborach swoich wspólnot przewodniczący wsi, miast, rejonów, obwodów, a także kierownicy największych i najbardziej autorytatywnych organizacji społecznych i związków (może komuś wyda się zbyt wielki skład wiecu, jednak to kwestia nie na tyle skomplikowana, by jej nie uregulować). Zbiera się wiec raz w roku (w razie nagłej potrzeby może być i zwołanie nadzwyczajne) późną jesienią na 10—15 dni dla rozpatrzenia najważniejszych, losowych dla kraju kwestii, takich jak: wybór przewodniczącego Sądu Najwyższego, Prokuratora Generalnego i skarbnika (przewodniczącego Banku Narodowego). Ta misja ma należeć nie do prezydenta, nie do Rady Najwyższej, a właśnie do wiecu. Na podstawie wniosków prezydenta i Rady Najwyższej kandydatury na te stanowiska wnosi rada starszych. Sąd Konstytucyjny znosi się, jego funkcje wykonuje Sąd Najwyższy oraz sam wiec, który także może rozstrzygać kwestie ustroju administracyjnego i terytorialnego, sprzedaży ziemi, określenia składu Gabinetu Ministrów, etatów organów ustawodawczych i wykonawczych władzy, granicy ich zarobków, strategii obronnej kraju itp. Decyzje zapadają większością nie mniejszą niż 2/3 składu wiecu, zmiany w Konstytucji — nie mniej niż 3/4. Tylko wiec, a nie prezydent, może ogłosić o zakończeniu pełnomocnictw Rady Najwyższej. On, a nie Rada Najwyższa, także może zakończyć pełnomocnictwa prezydenta, jeśli nie radzi sobie ze swoimi obowiązkami, a nawet żądać od Prokuratora Generalnego wszczęcia sprawy karnej, jeśli prezydent złamał przysięgę. Wiec z inicjatywy rady starszych także ustala (lub znosi) ulgi dla urzędników na okres wykonywania przez nich odpowiednich obowiązków. Na wiecu mają przewodniczyć (na zmianę przez jeden rok) kierownicy krajów (obwodów). Lista kwestii do rozpatrzenia formowana jest według wyników pracy Rady Najwyższej, prezydenta, a wnosi je rada starszych. Czyli powinno być tak, jak zapisano we Wlesknydze: najpierw decydowali ojcowie, a potem wnosili kwestię na wiec „tak Wiec zdecydował w ślad za Ojcami” (d. 32). 3. W takich warunkach powstaje pytanie o los rejonowych i obwodowych administracji państwowych. Główną rolę na miejscach mają wykonywać ci, którzy otrzymali zaufanie w wyborach w swoich wspólnotach: przewodniczący, rada i komitet wykonawczy, stworzony przez tę radę. Administracje są likwidowane, prezydent może mieć na miejscach swojego przedstawiciela z urzędnikiem, prawnikiem i kierowcą dla nadzoru nad przestrzeganiem praworządności na wyznaczonym terytorium. Przewodniczący i rady także wybierani są na okres czterech lat. Jako członkowie wiecu biorą oni udział w jego pracy na koszt budżetu lokalnego. Ta misja jest zbyt odpowiedzialna, by zależeć od budżetu państwa. Z budżetu państwa finansowana jest kancelaria wiecu, która pracuje na stałej podstawie, ale z ograniczonym etatem. Musimy uczyć się prawidłowo wykorzystywać nie tylko środki, ale i zasoby intelektualne. Wydawać je na siedzenie w gabinetach — to zbrodnia. Taki model zarządzania równoważy autorytet i odpowiedzialność centralnych i lokalnych organów władzy. Znacznie rosną szanse nie tylko na mechaniczne przetrwanie wsi i rejonu, ale i na ich rozwój, nawet bez przeprowadzania reformy administracyjnej: przewodniczący wsi i członek wiecu zyskają dźwignie, by w praktyce coś robić dla wspólnoty. Nie będzie czekał, kiedy zlikwidują jego stanowisko, a będzie pracował. Tak ratujemy Ukrainę przed przyszłymi kataklizmami. 4. Model rządów wiecowych likwiduje cały szereg kanałów korupcyjnych — rejonowe i obwodowe administracje państwowe, Gabinet Ministrów i Sąd Konstytucyjny, dwukrotnie zmniejsza się liczba deputowanych. A to nie tylko oszczędność wielomilionowych sum na utrzymanie, ale i znaczne zmniejszenie liczby tych, którzy „kryją” przestępcze schematy. Oprócz wszystkiego, przez wiec naród otrzyma możliwość realnego wpływania na Prokuratora Generalnego i Sędziego Generalnego. W razie, jeśli nie radzą sobie ze swoimi obowiązkami ochrony praw, na kolejnym wiecu można ich zwolnić ze stanowiska, i żaden sąd nie pomoże im utrzymać się na nim, bo decyzję wiecu może uchylić tylko sam wiec. Ponadto ten model zmusi obywateli do bycia bardziej odpowiedzialnymi i wybrednymi w wyborach kandydatów na stanowiska. Prawdopodobnie znacznie zmniejszy się liczba tych, którzy chcieliby się pożywić cudzym kosztem. Przy takim modelu władzy państwowej muszą zmienić się priorytety i wartości, czyli u nas pojawi się szansa stworzenia jakościowo nowego społeczeństwa. Znacznie zwiększą się szanse na wykazanie się na stanowiskach nie karierowiczom i złodziejom, a prawdziwym patriotom i profesjonalistom. 5. W żadnym wypadku nie można zwlekać z reformami. Zważając na to, w jakim politycznym, ekonomicznym i finansowym położeniu obecnie znajduje się świat i Ukraina, lato musimy rozpocząć już według ładu wiecowego. Na zakończenie dodam od tego samego Zachara Berkuta (I. Franki): „Niech bogowie dziadów naszych błogosławią was, dzieci!”. Do dzieła!
Zdjęcie Olesia Dmytrenki Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Nie, on nie żongluje — on dyryguje światłem, ponieważ jego paleta, za każdym razem inna, odtwarza różne melodie, znane i nieznane, czasami nawet jeszcze nie zapisane w nutach. Potrafi oddać subtelność, która łączy noc ze świtem, oraz delikatnie bzowe zmierzchy, które powoli przechodzą w noc. Wsłuchiwał się w przelewanie się wody w rzekach, cieśninach, ulicach-kanałach i fontannach najsłynniejszych miast Europy, potem wraz z kolegami wędrował wybrzeżem malowniczego włoskiego jeziora Como, a jeszcze wcześniej — w ojczyźnie impresjonizmu… Swoje wrażenia przelał na obrazy tak prawdziwie, że nawet po zamknięciu oczu widzisz, jak ożywa plusk z farb olejnych w żywą artystyczną rzeczywistość. Wtedy jeszcze jedna — nie warstwa — powłoka świata otwiera się mistycznie przed widzem w całkowicie nowoczesnej, prostej i jednocześnie wykwintnej galerii przy bulwarze Łesi Ukrainki 23 — całkiem blisko pomnika autorki nieśmiertelnej „Pieśni leśnej”. Malarz Panas Tytenko unika wielomównej chwały pod swoim adresem, i to nie tylko publicznej. Ale uwaga poświęcona jego obrazom nie Nina Sajenko na otwarciu wystawy Witalij KOWALENKO, dziennikarz, m. Kijów „Siewierska bruzda” — taką nazwę otrzymała wystawa dzieł plastycznych rodzinnej dynastii Sajenków. Eksponaty wystawiono w Narodowym Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Fenomen Sajenków bierze początek z XIX w. Założycielem rodu był ludowy artysta Ukrainy Ołeksandr Sajenko. Jego dzieło kontynuują córka — zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Nina Ołeksandriwna oraz jej córka Łesia Majdanec-Sajenko wraz z wychowankami pracowni artystycznej im. Ołeksandra Sajenka. Nina Sajenko jest znana na Ukrainie jako artystka, historyczka sztuki, reżyserka wielkoskalowych akcji artystycznych, znawczyni muzealnictwa, konsultantka ds. sztuki dekoracyjnej i ludowej. Jej talent rozwijał się wśród czarującej siewierskiej przyrody, w rodzinie, w której panowała wysoka kultura. W twórczości Nina Sajenko opiera się na głębokich osiągnięciach ukraińskiej sztuki ludowej, rozwija je i wynosi na nowy poziom w nowatorskim wyrażaniu siebie, postrzeganiu tradycji kultury jako podstawy narodowej duchowości. Twórczy zakres jej dzieł jest szeroki — od złożonego tematycznego gobelinu („Kozacka ballada”), spokojnych symetrycznych kompozycji („Świąteczny”, „Różowy kwiat”), złożonych pod względem kolorystycznej gamy, harmonii tonalnych połączeń („Serpanok”, „Cierniowy kwiat”, może być nadmierna. Niezmiennie przyjazny (bo taka jest jego istota), chętnie wyjaśnia, czego najbardziej potrzebują jego płótna, jakby one rzeczywiście były żywymi istotami. Przecież plener, ulubiony przez impresjonistów, to obowiązkowo kontakt z naturalnym, nie sztucznym światłem. I choć galeria „Szarm” (to właśnie ona prezentuje tym razem twórczość Panasa Tytenki) jest urządzona według najnowszych standardów wyposażenia wystawienniczego, goście na otwarciu nie ograniczyli się do jednej wizyty. Malarstwo mistrza w dziennym świetle otwiera ruchliwy świat, który oczarował artystę zmiennością i pozwolił przenieść się przez „okienko” umieszczone na sztaludze w tajemniczą niewolę farb Tytenki. Kolekcjonerzy, którzy uważnie śledzą twórczość Panasa Tytenki, zapoznają się z jego nowymi obrazami o różnych porach dnia. I jest to zrozumiałe: przecież wybierając pracę malarską do konkretnego pomieszczenia, które stanie się stałym domem dla obrazu, koneserzy z wyprzedzeniem wybierają także subtelne niuanse dobrego nastroju, zakumulowane przez artystę w martwej naturze, portrecie czy pejzażu. Bo w każdym płótnie jakby istnieje osobny generator prawdziwej, nieudawanej radości. Bywają tacy ludzie: ucieleśnienie czystej jakości. Panas Tytenko i malarstwo są nierozłączni. Nawet rodzina — żona i córka — także są artystkami, choć czasami stają się jego modelkami. Niezwykle piękne portrety-obserwacje „przyciągają” widza subtelnym psychologizmem. Dziewczynka-nastolatka
„Wesilnyj”), od baśniowej fantastyczności kilimu („Noc Kupały”, „Księżne”) po panneau wykonane techniką mozaiki ze słomy, które cechuje przejrzystość kompozycji („Czar-ziele”, „Leśna rapsodia”), wyrafinowana stylizacja form („Słońce wschodzi”, „Spotkanie”), swoisty ornament i rytmika („Mozaika”, „Ornamentalny kwiat”), powściągliwy koloryt („Płynie woda spod jawora”), echem tradycji bliskiej jej Siewierszczyzny („Ptak w kole”, „Ostatni”). Utwory są oryginalne, fantastyczne, czarujące, stanowią czyste i jasne źródło poznania życia. Lesia Majdanec-Saenko wywodzi się z korzenia i korony artystycznego rodu. Ukończyła Lwowską Narodową Akademię Sztuk Pięknych, obroniła pracę doktorską „Kształtowanie się narodowej szkoły sztuki monumentalno-dekoracyjnej na Ukrainie (pierwsza tercja XX wieku)”. Magister malarstwa, członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy oraz Europejskiego Stowarzyszenia Tekstylnego, docent Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i czyta książkę; zarówno postać, jak i jej spojrzenie zdają się promienieć romantyzmem, zdradzając naturę twórczą, której całkiem młodą duszę kształtuje piękno. Miałam okazję niedawno obserwować ten wyraz twarzy u dziewczynki — przyszłej baletnicy. Tak oto chwila, „pochwycona” pędzlem Panasa Tytenki, odkrywa jeszcze jedną — uogólnioną — prawidłowość samej prawdy. Córka artysty, przedstawiona na obrazie, już dorosła, została przyjęta w poczet członków NZAU, a dawny portret, na który daremnie czyhają kolekcjonerzy, już poza czasem uwiecznia dążenie duszy do samodoskonalenia. Krajobrazy artysta maluje inaczej, choć również wnikliwie i z wyczuciem. Wędrując po świecie, widzi i czuje wszystko, ale zauważa tylko to, co piękne. „Drogi, miasta, nowe zapachy, inny język, a przede wszystkim ludzie — wszystko nowe, nieznane — wyznaje P. Tytenko po podróżach z projektem artystycznym „Maestoso Como”. — Po kilku dniach pozostaje smak tego, co się zobaczyło, niz-designu im. M. Bojczuka. Wychowuje syna Saszkę (uczeń czwartej klasy), przyszłego kontynuatora artystycznej działalności pradziadka Ołeksandra. Twórczość Lesi Majdanec-Saenko naznaczona jest oryginalnym filozoficznym spojrzeniem („Czerwone i czarne”, „Przyszłość”, „Droga Mleczna”, „Znak Słońca”), głębokim przemyśleniem naszej historii („Kijowska Ruś”, „Dedykacja Ołeksandrowi Saence”, „Roksolana”), tradycji ludowych („Noc wigilijna”, „Ognie kupałowe”) oraz własnym stylem artystycznym („Dzwonienie”, „Żyją topole we mnie”, „Nadzieja”, „Drzewo i korona”, „Harmonia”). Połączenie ziemskiego i kosmicznego to dwuskrzydłość jej postrzegania świata, któremu właściwe jest naturalne wyczucie koloru i plastycznej linii. Utwory są słoneczne i radosne, pełne pozytywnej energii i optymistycznego nastroju. Dzieła artystyczne Niny Saenko i Lesi Majdanec-Saenko zyskały uznanie. Eksponowano je na licznych wystawach krajowych i międzynarodowych w Paryżu, Erfurcie i Magdeburgu, Atenach, Toronto, Montrealu i Edmonton, Chicago i Filadelfii, Sydney i Canberze, Moskwie oraz Jekaterynburgu. Płótna tekstylne i mozaikowe panneau ze słomy zdobią liczne muzea i kolekcje na Ukrainie, w Anglii, Australii, Kanadzie, Niemczech, USA, Francji i Rosji. W dorobku twórczym autorek znajduje się nowoczesna aranżacja centrów kultury, szkół, placówek dziecięcych oraz projektowanie wnętrz. Ojcowskie dziedzictwo narodowe i wykształcenie artystyczne znajdują urzeczywistnienie w działalności pedagogicznej. Nina Saenko i Lesia Majdanec-Saenko założyły dla dzieci głuchoniemych Studio Artystyczne im. Ołeksandra Saenki. Na zasadach charytatywnych pedagodzy stworzyli warunki nie tylko do opanowania przez dzieci podstaw wiedzy plastycznej, technik sztuki dekoracyjnej (kilimiarstwo, mozaika ze słomy, malarstwo dekoracyjne, malarstwo na tkaninie i szkle, pisankarstwo), ale także wychowania estetycznego i etycznego. Studio jest znane na Ukrainie i poza jej granicami. W dniu otwarcia wystawy do Narodowego Związku Twórców Sztuki Ludowej Ukrainy przybyli miłośnicy sztuki, studenci, kijowianie, aby docenić pracę ukraińskich patriotek. Mistrzynie otrzymały nagrody i uznanie władz oraz duchowieństwa. chwila ulotnych, lecz jasnych wrażeń”. Najpiękniejsze krajobrazy Europy na obrazach ukraińskiego impresjonisty Panasa Tytenki rzeczywiście przynoszą zapach wody, która płynie smugą za łódką, pieszczą odbicia starodawnych budowli Wenecji czy Amsterdamu… Albo też wdychasz, kontemplując pejzaż, najczystszą mieszankę powietrza górskiego i znad jeziora, kiedy łagodzą one upał na brzegu jeziora Como łagodnym wieczorem. Podczas kontemplacji malarstwa Panasa Tytenki nawet nie przychodzi do głowy, by analizować kompozycję czy relacje kolorów na obrazach. Paleta jest zawsze barwna i różnorodna, ale niezmienna świąteczność malarstwa z jakiegoś powodu wywołuje skojarzenie z wonną delikatnością koloru bzu. Właśnie taką gamą otwiera się zbliżenie do duszy wszechświata, kiedy chce ona porozmawiać z nami o tym, co duchowe. Wydaje się, jakby artysta malował płótna lekko i szybko, niczym pod dyktando aniołów. Jednakże pochwycony sercem nastrój tego, co zobaczył, Panas Tytenko wciela w życie wnikliwie i z szacunkiem. To znaczy, że muzyka jakiegoś krajobrazu nie opuszcza artysty, dopóki nie ukończy obrazu. Jego niepragmatyczne oko jest tak skonstruowane, że jakby przesiewa naszą współczesność, wybierając w otoczeniu to, co najlepsze, co nie poddało się zgubnym wpływom. Dlatego kwiaty w martwych naturach są tylko żywe i wonne, ulice — czyste, łodzie i jachty — z solidnymi dnami, a wiatr łagodnie żartuje ze zmiennym pięknem niebieskich chmur. Artysta Panas Tytenko jest bez wątpienia posłańcem Światła. I choć jego obrazy rozlatują się z każdej wystawy — stara Europa staje się bardziej całościowa, kiedy wpatruje się w krajobrazy Ukrainy lub widzi swoje, bliskie, niczym ufnie otwarta dusza, na płótnach artysty. „Dla tego właśnie wszystko jest robione na plenerach…”
Машинний переклад
Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński
Do zamku w Dubnie powrócił Taras Bulba, a wraz z nim dziesiątki postaci historycznych, które w dawnych i najnowszych czasach tworzyły historię miasta. Ich wizerunki na płótnie zebrał malarz Wołodymyr Żupaniuk. Na czołowym miejscu w jego dorobku znajdują się kompozycje fabularne na tematy historyczne, w których artysta nie tylko odwołuje się do przeszłości, ale też zwraca uwagę współczesnych na uczczenie wojennych czynów przodków, porusza problem ochrony kulturowo-artystycznego dziedzictwa Ukrainy. Właśnie takimi motywami przesycone jest nowe płótno wołyńskiego twórcy — swoista panorama historii Dubna. Ten obraz autor przekazał Państwowemu historyczno-kulturalnemu rezerwatowi Dubno, oddając hołd miastu, z którym związał go los. Na tle wspaniałej przyrody i zabytków kultury występuje kilkadziesiąt postaci historycznych, których praca pomnożyła sławę Ukrainy. Wszyscy oni skupiają się wokół legendarnej postaci Tarasa Bulby. Obok przedstawicieli minionych stuleci stoją ramię w ramię ci, którzy jeszcze zupełnie niedawno tworzyli historię miasta i pozostawili w niej głęboki ślad, jak na przykład wybitny archeolog Ihor Swiesznikow. Przez każdą osobowość, przez każdy szczegół na obrazie można odczytać historię Dubna, zagłębić się w przeszłość.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
chodzą one do każdego i świecą prosto w oczy: — Pora wstawać! A motylom nic do tego — nawet wąsem nie poruszą. Po prostu nie wiedziały, że to latarki, myślały, że to przebiśniegi. NIEBIESKIE BUCIKI Chodził, chodził, chodził niebieskim lasem niebieski Wieczór i się zagapił. Zaczęła go matka Noc szukać i do domu wołać: — Sy-y-y-nu! Usłyszał on i wstrzymał oddech: „Pewnie będzie bić”. I — biegiem, biegiem, biegiem do domu. Żeby jak matka zawoła, powiedzieć jej: „A ja tu, ja koło chaty byłem, daleko nie chodziłem…” — Sy-ynu! Synu! Sy-yniu mój!.. — niepokoiła się matka. Już, już dobiegnie Wieczór do domu, już, już dobiegnie. Ale potknął się i narobił szelestu — spłoszone puszczyki zakrzyczały, zawrzeszczały, a matka usłyszała i klasnęła w dłonie: — Wreszcie się pojawiłeś, i to jeszcze boso! Gdzież twoje buciki? A Wieczór stał, spuściwszy głowę, i tylko mrugał ciemnymi oczami: — Zgubiłem. — No to chodźmy, pokazuj, gdzie. Całą noc chodziła matka z synem, szukała bucików. Tak i nie znalazła. A rano koniki polne wyszły z chatki spod liścia — a tuż koło progu niebieskie buciki stoją, pełne żywej rosy. — To leśne fiołki — podpowiada wiewiórka z dziupli. — Nie-e, niebieskie buciki… Koniki najpierw się zdziwiły, a potem napiły się żywej rosy, wzuły niebieskie buciki i stanęły na wrotach: — Witamy w domu, drogie słoneczko. KOZIA BRODA Chłopiec wygodnie siedział przy mamie i przyglądał się rzeźbionej lasce, z której spoglądały na niego wypukłe uśmiechnięte oczy. „Kozie”, pomyślał chłopiec i śledził dalej. „Aha, o i broda, taka sama kępkowata, jak u koziołka, i też uśmiechnięta… Hm… Hm… uśmiechnięta kozia broda…” Wagon metra kołysał się, a broda pokiwała. Jakby koziołek witał się z chłopcem: „Me-e-e-e…” — Mamo, koziołek. — Aha, koziołek. — Ma’, on się wita… — Aha… — Ma’… — Siedź sobie cicho… — Ma’… — … A koziołek uśmiechał się do chłopca: — Co, pogadałeś?.. — Nie śmiej się… Lepiej powiedz, skąd tyś się taki wziął? I chłopiec dotknął go paluszkiem, pogłaskał czuprynkę, rogi, brodę… „No i zręczny…” — A czemu ty tak skrzypiąco się odzywasz?.. Nie meczysz, a skrzypisz… — Me-e-e-e… — uśmiechał się koziołek i tyle. — Tyś jakby na protezach — wyrzucał mu chłopiec i dotykał paluszkiem wypukłych uśmiechniętych oczu… — Zaraz wysiadamy, daj rękę… A chłopiec głaskał kozią skrzypiącą brodę. — Słyszysz, wysiadamy… Rękę daj — matka chwyciła go za rękę i pociągnęła do drzwi. Chłopiec jeszcze obejrzał się na koziołka, chciał się pożegnać. A zobaczył, jak na ich miejsce siadał jakiś mężczyzna i wyciągał żelazne nogi. W rękach miał rzeźbioną laskę z rogata główka. Koziołek wciąż się uśmiechał i skrzypiąco powiedział na pożegnanie: — Me-e-e-e…
Машинний переклад
Dmytro CZEREDNYCZENKO. ROBACZEK WIELKOŚCI MACZKU. — Och, dobrze być takim malutkim, maciupeńkim, jak ziarenko maku — powiedział niezdarny indyk Gindia. — Wciśniesz się gdzie tylko zechcesz, nawet w porcelanowy kieliszek białej konwalii i nikt cię tam nie znajdzie… A tutaj stoisz na środku podwórka jak strach na wróble — i wszyscy cię widzą… — Za to wszyscy cię słyszą: “Gyr-gyr-gyr! Gyr-gyr-gyr!” Tam, w porcelanowym kieliszku białej konwalii, takich dźwięków byś z siebie nie wydobył. W porcelanowym kieliszku i dźwięk jest porcelanowy… bielutki, delikatny — powiedział robaczek wielkości ziarenka maku. — Właśnie wzruszyłeś mnie samą wzmianką o tym dziwnym muzycznym kąciku. Lubię tam bywać. O-o, jak ja lubię rozkoszować się w tej białościennej świątyni. Ty, Gindia, nawet nie wyobrażasz sobie, jak to jest ciekawe. Nie wyobrażasz sobie. Gindia stał sobie i słuchał małej szczebiotki. Słuchał, bo rzeczywiście nie mógł sobie wyobrazić wszystkiego tego, o czym ona opowiadała. I tylko żeby nie wyjść na jakiegoś milczącego nieuka, czasami przytakiwał małej: — Gyr-gyr-gyr! Tak-tak-tak!.. — Ot, wlatujesz do porcelanowego kieliszka, stajesz na dnie, patrzysz — a w kieliszku biało i pięknie. Zaświeciło słońce — porcelanowy kieliszek zamigotał żywym blaskiem, po ścianach skaczą słoneczne zajączki, a na białej wysokiej kolumnie, która stoi pośrodku, błyszczy złota korona. Wylecisz na tę kolumnę, a tam miodek na pręciku połyskuje. Jakiż on dobry i pachnący! Posmakujesz trochę miodku — i tak chce się po tej białej świątyni polatać. Tutaj zaczyna się najszczęśliwsza chwila, bo takiej muzyki nigdzie nie słyszałam. Oj Gindia, Gindia, to takie czarowne dźwięki… Ledwie machniesz skrzydełkami, a one już rozsypały się echem po białych ścianach białej świątyni. Ja mocniej zamacham — cieniutko-cieniutko rozlega się, jakby dzwoni, migotanie słonecznego zajączka: “Z-z-zzz…” Tak szybciej-wolniej pokołyszę się w powietrzu, a potem przycichnę — a echo kołysze się w tym białym, lśniącym pałacu… kołysze się i wyplata w najcieńszą, miłą muzykę białego świata… — Gyr-gyr-gyr! Tak-tak-tak… — O Gindia, nie powstrzymam się i zaraz polecę do porcelanowego kieliszka białej konwalii. I sama nacieszę się tą czarowną muzyką, i tobie na skrzydełkach trochę tych ślicznych dźwięków przyniosę… W samo uszko ci zaniosę, żebyś usłyszał… — Gyr-gyr-gyr! Tak-tak-tak… Poleciał robaczek wielkości ziarenka maku do porcelanowej białej świątyni, a indyk Gindia stał sobie na środku podwórka, rozpuściwszy wachlarzem ogon, i myślał: “Ot, dobrze być takim malutkim, maciupeńkim, jak ziarenko maku…” DOBRZY RYCERZE. Długą drogą idą mróweczki. Zwiadowcy donieśli, że koło pnia Wielkiego Zająca w zeszłorocznych liściach leży spora, smaczna dzika gruszka. Teraz wszyscy zabrali się do pracy, żeby za dnia przenieść ją do domu. Długą kolumną idą mróweczki. Lecz nagle nadleciał dzięcioł czarny i wiele z nich podziobał. Jak nagle się pojawił, tak nagle zniknął. Zeszły się mróweczki razem i posmutniały: — Jak dalej żyć? Jak uratować się przed napastnikiem? Droga do dzikich gruszek niczym nie jest osłonięta i dzięcioł w każdej chwili może zaatakować… Stoją mróweczki i martwią się. Kiedy to spod listków głos: — Nie martwcie się, drogie pracusie, my wam pomożemy. — A kim wy jesteście? — My jesteśmy dobrymi rycerzami, a ludzie nazywają nas kokoryczą. Wyszli spod listków dobrzy rycerze i stanęli wzdłuż ścieżki do pnia Wielkiego Zająca. Sami wysocy, w zielonych strojach, a na głowach po dziesięć różowych hełmów. Natknął się dzięcioł na mróweczki — aż patrzy: groźni rycerze stoją, hełmy jak bagnety. O-o, nie przelewki — trzeba uciekać. A mróweczki tylko się śmieją: “Ci rycerze nawet broni nie mają”. I częstują swoich obrońców miodem z dzikiej gruszki, nastawionym przez zimę. A ze wsi przyleciały dudki ze złotymi skrzydełkami, złotymi paseczkami i złotymi dudami. Posiadali oni dobrym rycerzom na ramionach i grają: Du-u-u-du-u-u-du-u-u…. Dobrzy rycerze zasłuchali się i rozczulili: pootwierali swoje hełmy, a w hełmach pełno miodu. Du-u, du-u, du-u-u, Piosenka na miodzie-u-u-u, — jeszcze weselej zagrali dudki. Usłyszał to dzięcioł i jak nie krzyknie: — Pszczo-o-o-ły!.. — i ze strachu tylko załopotał skrzydłami. Tak do tej pory do mróweczek się nie zbliża. KONIK KONIKOWI BRATEM. Skoczył zielony konik z trawki na trawkę — oj zielono, oj jak pięknie wokoło. Skoczył jeszcze — na wysoką łodyżkę usiadł. A z łodyżki jeszcze dalej widać. A trawa tam pod słońce połyskuje i faluje. Oto jakie fale wietrzyk po trawie goni. “A niech tam, prosto w te fale zanurkuję”, — myśli zielony konik. I hop! — na zieloną lśniącą falę usiadł. Ona go kołysze, kołysze, a on hop! — i na inną usiadł. Jeszcze bardziej kołyszącą. Huśta-huśta! Wszystko w górę i w dół, w górę i w dół. Konik zielony skoczył dalej — aż na coś twardego trafił. Tutaj — kręt, tam — kręt, na wszystkie strony rozgląda się. — I co to takiego? — sam siebie pyta na głos. — Jak to co? Podkowa. Moja podkowa. Spojrzał zielony konik, a przed nim cała góra stoi na czterech nogach, jeszcze głową macha. — Kto ty taki? — pyta zielony. — Konik. — Nie, ja jestem konik. — I ty konik, i ja konik. Tylko ty zielony, a ja gniady. — A dlaczego ja jestem mały, a ty — jak góra? — Bo ty mieszkasz w trawie, a ja w stajni. — Ale i ty przyszedłeś w trawę. — To ja przyszedłem się paść. — A co, ty trawę jesz? — No tak. — A mnie nie zjesz? — Nie-e-e… ja jestem grzeczny. Żywizny nie jadam. Dla mnie trawa zielona — najsmaczniejsza. — A co to takiego, na czym ja siedzę? — Podkowa. — A konie ją jedzą? — Nie, noszą. — Na grzbiecie? — Oj jaki ty jesteś, nie pojmiesz… Na nodze. Kiedy nadchodzi zima, ty chowasz się gdzieś w dziuplę, a my musimy i w chłód chodzić, coś wozić. A na dworze ślisko, nasze kopyta ślizgają się… — Jakie kopyta? — A spójrz mi na nogę. Ty na nodze masz sprężynkę — żeby łatwiej skakać, a ja — rogowe kopyto, żeby twardziej stać. A żebyśmy nie potykali się na lodzie i nie upadali, to gospodarz do tego kopyta przybija podkowę. — Czym przybija? Gwoździami? — No tak, podkowiakami. — I ciebie nie boli? — Tutaj trzeba wybierać: pożałujesz kopyt — głowę rozbijesz… A tak i kopyta całe, i podkówki kop-kop-kop. Aż dzwonią. — O-o-o, ta podkowa taka twarda. — Bo żelazna. — Ja tylko siedzę na niej, i to twarda. A ty na nogach… A jak na coś żywego nastąpisz? — A w zimie wszystko żywe śpi. To tylko my i ludzie krzątamy się. A na lato gospodarz mi podkowy zdejmuje. Więc nie bój się!… — Ale ja się nie… — I musisz wiedzieć, zielony koniku: my, gniade, kare, siwe konie, jesteśmy bardzo ostrożni i dobrzy. Czy w dzień, czy w nocy, wiedz: koń nigdy nie nastąpi na łące ani na ptaszka, ani na jaszczurkę, ani na konika. Taka już natura… — Wychodzi na to, że konik konikowi bratem? — Oczywiście. Niechybnie. A ludzie jeszcze mówią: kto znajdzie podkowę, ten szczęśliwy. Oto ty… — …i szczęśliwy. — Skacz mi na grzbiet — pojeździsz. Zielony konik skoczył Gniadkowi na grzbiet, Gniadek pobiegł kółkiem po łąkach, po łąkach. A zielony konik siedział okrakiem na Gniadku i wesoło wołał: — Jestem szczęśli-i-iwy! Konik konikowi bratem!
— Białe, białe, białe — gaworzy figlarnie gawron na wierzbie — a co to jest białe? A potem myśli, myśli, myśli. I znowu jak nie zadzwoni: — Białe, białe, białe, białe… I co to jest białe? Aż tu chłopczyk idzie. Podnosi głowę do góry: — To ty mnie pytasz? — Ciebie, ciebie… — Hm… Jak by ci tu powiedzieć… — Jak, jak, jak… — Dobrze, zniż się na niższą gałąź, ja ci pokażę. — A nie… — Zniż się, nie bój się. Nie zaczepię. O tak… Teraz cichutko patrz tam. Widzisz? Na białym pniaczku siedzi biały kotek i białą łapką łapie białą śnieżynkę. Łapie i łapie… — …i nijak nie złapie. A ja oto… — mach! i też nie złapałem, tylko sam się zachwiałem. — Mniejsza z tym, ja lepiej po swojemu! — i jak machnął czarnym skrzydłem, to wszystkie białe śnieżynki od siebie odgonił. — Posiedź, braciszku, cicho i podziwiaj, jak na białym pniaczku siedzi biały kotek i białą łapką łapie białe śnieżynki. Co złapie, to ona i stopnieje… Swoją drogą, a gdzie ty usłyszałeś to „białe”? — Tu, tu, tu… Szła sobie dziewczynka i jak nie wykrzyknie: „Oj, jakie białe wszystko!..” — Białe i ładne — dodał chłopczyk i poszedł sobie. A gawron: — Ład-ne, ład-ne, ład-ne, ład-ne… TRZY LATARECZKI W CIEMNYM LESIE Było ciemno, ciemno w lesie. Nawet ptaszki nie śpiewały, mrówki z domu nie wychodziły, a motyle spały. Wtedy spod ziemi wyszło trzech zielonych chłopców. Zapalili białe latareczki, które mieli na głowach — i w lesie stało się widno. Wyjrzała jedna mrówka przez okno: — Hej, bracia, na dworze już dzień. Powybiegały wszystkie mrówki — jasno i widno. Ucieszyły się i pomaszerowały gęsiego na polowanie. Pozlatywały się ptaki i zaśpiewały. A motyle śpią. — Ale leniuchy! — powiedziały trzy latareczki i zaczęły je budzić. Pod-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w ukraińskiej i światowej historiografii książkę o przyjaźni i moskiewskich spotkaniach Tarasa Szewczenki oraz Osypa Bodianskiego. Wydanie dedykowane jest 200. rocznicy urodzin Osypa Bodianskiego (2008) oraz 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, która już niedługo nadejdzie. Szczerze kłaniamy się Wołodymyrowi Juchymowyczowi Melniczence ze szczególną wdzięcznością za jego bezcenne znaleziska w rosyjskich archiwach, które dotyczą wybitnych działaczy. Ludowy malarz Wiktor Nakoneczny
Машинний переклад
16 lutego odbyło się posiedzenie Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Z dwudziestu trzech członków Komitetu, którzy mieli rozstrzygnąć losy nominowanych, obecnych było dwudziestu. To właśnie ich głosy wyłoniły laureatów 2009 roku. Zostali nimi aktorka Łarysa Kadyrowa, poeta Pawło Hirnyk, dokumentalista i publicysta Wołodymyr Melnyczenko, artyści Wiktor Nakonecznyj i Wiktor Hontariw. W przededniu 9 marca Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko swoim Ukazem zatwierdzi decyzję Komitetu i każde z tych nazwisk będzie opatrzone tytułem laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Nagroda pieniężna w tym roku wynosi 160 tysięcy hrywien. Lubow HOŁOTA Redakcja gazety „Słowo Proświty”, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki radośnie witają swoich kandydatów: ludową artystkę Ukrainy Łarysę Kadyrową oraz Wołodymyra Melnyczenkę, stałego autora naszego tygodnika, doktora nauk historycznych, dyrektora generalnego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie od 2001 roku. To właśnie na łamach „Słowa Proświty” publikował fragmenty swoich badań monograficznych „Taras Szewczenko i Mychajło Hruszewski na Starym Arbacie”, „Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie”. Wołodymyr Juchymowycz Melnyczenko — członek korespondent APN Ukrainy, zasłużony działacz nauki Ukrainy, członek NSPU, autor 40 książek z zakresu problematyki historycznej, politycznej i kulturoznawczej. Nagrodą wyróżniono jego dokumentalno-publicystyczne badanie „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy” — pierwsze w ukraińskiej historii, polityce, literaturze, kulturze, które dzięki niemu są upubliczniane w ukraińskich źródłach. Niestrudzoności Panu, drogi przyjacielu! Dobrego zdrowia i nowych książek! Łarysa Kadyrowa. Człowiek zadziwiającej energii i talentu. Dzięki niej i razem z nią „Proświta” przeprowadza współczesne konkursy recytatorów Słowa Tarasa, festiwal monospektakli „Maria”, szlachetne widowiska sceniczne poświęcone Łesi Ukraince. Niejednokrotnie, obserwując jej pełną poświęcenia działalność, przypominasz sobie pouczenie Ołesia Honczara „pragnijcie zamierzeń głębokich”. Łarysa Kadyrowa nie tylko ma głębokie zamierzenia, ona realizuje je głęboko, wypełniając tą energią duszy, która odpowiada doskonałej kobiecej duszy, filozoficznemu rozumieniu tego, co narodowe i humanitarne na Ukrainie III tysiąclecia. Kobiece postacie, stworzone przez Łarysę Kadyrową w monospektaklach „Posag miłości”, „Sarah Bernhardt”, „Być” oraz w spektaklu „Wszyscy my kotki i koty” nie tylko poruszają utalentowanym poświęceniem aktorki, która tworzy teatralną antologię tej światowej samotności, którą przejęta jest kobieca dusza na wiatrach XX i XXI wieku, która, wbrew chciwości i beztalenciu, zazdrości i braku miłości niesie talent miłości i tworzenia życia. Nowych ról Pani, droga nasza, szlachetna i wszystko rozumiejąca Aktorko! Artysta Wiktor Hontariw stworzył serię płócien „Mój Gogol”, cykl prac malarskich „Rok 33. Ukraina”, „Zaćmienie”, „Złe czasy”, „Rok 33. Ostatni Kobziarz”, „Wieśniacy”, „Podwórko mojego dzieciństwa”, wytrzymując maraton wśród innych utalentowanych artystów, udowodnił, że malarstwo może nieść wysokie idee, którymi żyje najlepsza część ukraińskiego społeczeństwa, a Wiktor Nakonecznyj, utalentowany ludowy malarz, swoim zwycięstwem podtrzymał na duchu tradycje sztuki ludowej Winnicczyzny i całej Ukrainy. W tym numerze naszego tygodnika prezentujemy wybór wierszy poety Pawła Hirnyka z książki „Świta”, która przyniosła zwycięstwo temu głębokiemu poecie. On, debiutując w 1987 roku książką „Leciały gęsi”, zadeklarował się swoją postawą obywatelską w dziedzinie ukraińskiego słowa i ducha Szewczenki. Komitet swoim wyborem nakreślił swoistą geografię laureatów: Kijów—Charków—Winnicczyzna—Moskwa—Chmielnicczyzna. Pawło Hirnyk i Wiktor Nakonecznyj mieszkają i pracują na wsiach. Moskwa odzywa się nie tylko z poszukiwań archiwalnych W. Melnyczenki, ale także jako adres rosyjskiego obywatelstwa jednego z członków Komitetu, reżysera Romana Wiktiuka, rodaka ze Lwowa, wyróżnionego tytułem ludowego artysty Ukrainy. Ani razu nasz wybitny rodak nie był na posiedzeniach Komitetu. Nie przeciążał się trudami w pracy wysokiego jury także rock-bayanista i główny menedżer „Krainy mrij” Ołeh Skrypka. I czym, jak nie snobizmem akademika Mykoły Żułynskiego można wyjaśnić ich obecność wśród członków Komitetu? Chyba że najpopularniejszy ukraińsko-rosyjski prozaik Andrij Kurkow, też członek Komitetu, może odgadnąć fabułę wysokich relacji i wysokich zamierzeń przewodniczącego. W tym roku nie otrzymali nagród prozaicy i muzycy. Najwyraźniej następny, 2010, będzie ich rokiem. Zatem, zatytułowawszy tę notatkę słowami Szewczenki, jego słowami też kończę: „No, bracia, nie popadajcie w smutek, a módlcie się do Boga i pracujcie rozumnie, w imię matki naszej Ukrainy… Amen”.
Машинний переклад
Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny. na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 09007 4 820095 780016
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Dyżurny redaktor Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301207 Nakład w lutym — 28800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Szef redakcji – Pawło MOWCZAN
Redaktor naczelna – Ljubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktor naczelnej – Nina HNATIUK, 279-49-47
Zastępca redaktor naczelnej – Petro ANTONENKO, 279-49-47
Zastępczyni redaktor naczelnej ds. produkcji – Natalia SKRYNNYK, 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад