Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
włożyli pracę i serce kierownicy Kijowskiej «Proświty» Kyryło Stecenko oraz Olha Chodacka.
Машинний переклад
Halyna Daciuk, dziennikarka
„Poetycki młyn” kijowskiej „Proświty”, poświęcony Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego, trwał rekordowe 5 godzin. Jednak wydarzenie stało się słynne nie dzięki wymiarowi czasowemu, a wypełnieniu unikalnymi ludźmi, którzy zebrali się w bibliotece Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, aby zaświadczyć o swojej miłości do języka ukraińskiego.
I nie tylko miłości, ale i swoich trosk,
przeżyć i niepokoju o jego przyszłość. Bo język to podstawa bytu narodu i państwa. Będzie on – będziemy my jako naród. Będzie każdy z nas jako ukraińska tożsamość. Rozumiemy to my i rozumie wróg, który wolałby zetrzeć nas z ziemi razem ze świeczką litery Ї.
Dlatego dzisiaj wszyscy, którzy czytali poezję,
śpiewali, przemawiali – jednocześnie rozważali, co robić, aby język ojczysty zapanował w każdej sferze narodowego bytu. Opowiadali o własnych udanych przykładach ukrainizacji klasy, rodziny, a nawet teatru. Proponowali iść do ludu, aby wytłumaczyć ludziom, że każde słowo wypowiedziane po moskiewsku pracuje na wrogi młyn.
A „Poetycki młyn” kijowskiej
„Proświty” pracował dzisiaj na Ukrainę i jej Zwycięstwo. Dla niego proświtańskie grono – pisarzy, dziennikarzy, naukowców, muzyków, działaczy społecznych, państwowców, wojowników, pedagogów, bibliotekarzy – sypało złote ziarna do wspólnego zaczynu. Aby mieć Chleb Chlebów. Powszedni i Boży. Na wszystkie czasy.
Bez którego nam ani oddychać, ani żyć. Bo On – to Ukraina.
O wybitnym wydarzeniu kulturalnym było niemało wpisów na Facebooku. I wszyscy, którzy je relacjonowali, zaznaczali najważniejsze: to było jasne, treściwe i polifoniczne wydarzenie! Aby takie przygotować,
Wspólna fotografia uczestników i uczestniczek „Poetyckiego młyna”
odnowienie oraz sprawiedliwy pokój, uczcili poległych wojowników i cywilnych mieszkańców.
Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej pomodlił się za ofiary wojny na Ukrainie, podkreślając, że „krew niewinnych przelewa się nie tylko na polach bitew, ale także w miastach i wsiach, gdzie ludzie żyją w strachu i bólu”.
Papież Leon XIV w przeddzień rocznicy pełnoskalowej inwazji zwrócił się z przesłaniem pokoju: wezwał do natychmiastowego zawieszenia broni i podkreślił, że pokoju nie można odkładać, a poszukiwanie sprawiedliwego pokoju jest naglącym wymogiem sumienia i człowieczeństwa.
Zwierzchnik Prawosławnej Cerkwi
Ukrainy Metropolita Epifaniusz w rozważaniach z okazji czwartej rocznicy pełno-
(Rozszerzoną relację o wydarzeniu z okazji Dnia Języka Ojczystego przedstawi w następnym numerze „Słowa Proświty” pani Olga Chodacka).
skalowej inwazji FR podkreślił, że Rosja pragnie zniszczyć wszystko, co ukraińskie na tymczasowo okupowanych ziemiach, a przeciwstawić się temu można jedynie zjednoczeniem, ofiarną miłością do Ukrainy i wiarą, gdyż „gdzie prawda – tam Bóg, a gdzie Bóg – tam zwycięstwo”.
Zwierzchnik UKGK Błogosławiony Światosław nazwał czwarty rok wojny „hańbą dla całej ludzkości”, podkreślając, że wspólnota międzynarodowa do tej pory nie zdołała zatrzymać agresora. Nuncjusz apostolski na Ukrainie Visvaldas Kulbokas podkreślił, że „każda wojna jest grzechem przed Bogiem i przed ludźmi”, wzywając do pokuty, modlitwy i dążenia do sprawiedliwego pokoju.
Wcześniej Ogólnoukraińska Rada Kościołów i Organizacji Religijnych wezwała Ukraińców w tym dniu do wspomnienia bohaterów, modlitwy o pokój i wsparcia się nawzajem w wierze i wspólnej modlitwie.
Narodowy dzień modlitwy zjednoczył także regiony, gdzie wspólnoty przeprowadziły wydarzenia modlitewne.
A w stolicy Błogosławiony Metropolita Kijowski i całej Ukrainy Epifaniusz 24 lutego 2026 r. odprawił nabożeństwo za Ukrainę w cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego, położonej nad Bliskimi (Antoniewymi) pieczarami Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. Razem ze Zwierzchnikiem autokefalicznej UPC modlili się arcybiskup wyszogrodzki Agapit, namiestnik Ławry biskup boryspolski Abraham, bracia wspólnoty, zaproszone duchowieństwo, obrońcy i obrończynie Ukrainy, Wicepremier ds. polityki humanitarnej Ukrainy – minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna oraz inni honorowi goście.
Według informacji ukraińskich mediów oraz strony PCU (zdjęcie)
Машинний переклад
24 lutego, w rocznicę rozpoczęcia pełnoskalowej wojny, na Ukrainie obchodzono Narodowy Dzień Modlitwy – dzień duchowej jedności i wspólnej modlitwy o zwycięstwo, pokój, ochronę żołnierzy i odbudowę państwa. Datę tę ustanowiono uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy jako coroczny dzień ogólnonarodowej konsolidacji i duchowego wsparcia kraju w czasie wojny, informuje „Dim”.
W całym kraju i za granicą wierni różnych wyznań modlili się za Ukrainę i zwycięstwo, za obrońców i obrończynie, za uwolnienie jeńców i powrót dzieci porwanych przez Rosję, za jedność, odbudowę i sprawiedliwy pokój, uczcili pamięć poległych żołnierzy i cywilnych mieszkańców.
W Kijowie, na terenie Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska”, odbyła się wspólna modlitwa przedstawicieli różnych wyznań, w której wzięli udział prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski z żoną oraz europejscy liderzy.
W całym kraju i za granicą wierni różnych wyznań modlili się za Ukrainę i zwycięstwo, za obrońców i obrończynie, za uwolnienie jeńców i powrót dzieci porwanych przez Rosję, za jedność, od-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
prezydenta, nie rozumiem, co w ogóle działo się w Biurze Prezydenta. Napisane przez „Guardian” przeczytał cały świat. „Guardian” – usłyszano. Biuro Zełenskiego na to... przemilczało. I pomijamy szereg innych faktów, jak to, że Zełenskiego ostrzegał osobiście szef CIA, Rosjanie wieźli do Kijowa mundury paradne, a Rosgwardia – pałki i tarcze. Separatysta Pasza Gubariew w wywiadzie opowiedział, że jego oddziałowi postawiono zadanie wejścia do Kijowa (!) i oczyszczenia oddziałów „Prawego Sektora” (!). I tak dalej. Co to wszystko oznacza? Jak złożyć to w jedną mozaikę? Na razie odpowiedzi nie ma. Ale odpowiedź będzie. Obowiązkowo. W swoim czasie” – napisał na swojej stronie na Facebooku politolog Wałerij Dymow. Co mówią na Ukrainie i na świecie o rocznicy inwazji Prezydent Wołodymyr Zełenski w orędziu na czwartą rocznicę pełnoskalowej wojny podziękował Ukraińcom za wytrwałość i opór, podkreślając, że to właśnie naród stał się siłą, która pomogła krajowi przetrwać i zachować państwowość. Głównodowodzący Sił Zbrojnych Ukrainy Ołeksandr Syrski: „Wielka ukraińska poetka Lina Kostenko pisała: „Los nie uśmiecha się do niewolników, los uśmiecha się do ludzi”. Ukraińska armia to ludzie. Wolni. Świadomi. Ci, którzy walczą o swój dom i swoją ziemię. Przeciwko nam – niewolnicy i najemnicy, których gonią do walki strachem i kłamstwem. Dlatego prawda jest po naszej stronie”. Minister obrony Mychajło Fedorow: „Nasz plan wojny to trzy konkretne cele: zamknąć niebo; zatrzymać wroga na ziemi, na morzu i w cyberprzestrzeni; pozbawić Rosję zasobów ekonomicznych do prowadzenia wojny”. Prezydent Francji Emmanuel Macron: „Ta wojna to potrójna porażka Rosji: militarna, ekonomiczna i strategiczna. Dostawy sprzętu i amunicji dla Ukrainy, szkolenia, wzmocnienie obrony przeciwlotniczej i walki z dronami, a także serwisowanie już przekazanego sprzętu będą kontynuowane. Aby Ukraina przetrwała i aby Rosja zrozumiała: czas nie jest po jej stronie”. Prezydent Mołdawii Maia Sandu: „Zawsze będziemy wdzięczni Ukraińcom za to, że bronią naszego pokoju i wolności oraz pokoju i wolności całej Europy. Ukraina zasługuje na sprawiedliwy pokój. I będziemy wspierać Ukrainę z niezachwianą solidarnością”. MSZ Danii: „Obecnie Ukraińcy przeżywają wyjątkowo mroźną zimę, a Putin cynicznie wykorzystuje zimno na swoją korzyść taktyczną. Dlatego Dania przekazuje nową pomoc humanitarną w wysokości 190 mln koron, która ma pomóc w rozwiązaniu ostrej sytuacji humanitarnej i zapewnić długoterminowe wsparcie”.
Машинний переклад
Brytyjscy dziennikarze opublikowali szeroko zakrojone śledztwo na temat przygotowań Ukrainy do pełnoskalowej inwazji Rosji. W materiale zebrano ponad setkę świadectw wojskowych, wywiadowców i zachodnich urzędników na temat wydarzeń poprzedzających 24 lutego 2022 roku. Mimo że władze polityczne nie wierzyły w atak, kierownictwo wojskowe przygotowywało plany obrony ukraińskich miast. Mowa o tym w śledztwie The Guardian. W śledztwie czytamy, że jeszcze jesienią 2021 roku zachodnie służby specjalne ostrzegały Kijów przed wysokim prawdopodobieństwem zakrojonej na szeroką skalę ofensywy Rosji. Amerykańskie CIA i brytyjskie MI6 przekazały odpowiednie dane wywiadowcze, a sojusznicy nalegali na konieczność przygotowania się na najgorszy scenariusz. Mimo to, jak pisze wydanie, Zełenski przyjął tę informację „pasywnie”. Według danych dziennikarzy ówczesny naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny był „rozczarowany” niechęcią władz do wprowadzenia stanu wojennego, który pozwoliłby oficjalnie przerzucać wojska i zatwierdzać plany bojowe. Bez decyzji Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych zakrojone na szeroką skalę przemieszczenia pozostawały prawnie ryzykowne. W połowie stycznia 2022 roku Załużny ze względów bezpieczeństwa przeniósł się do kompleksu Sztabu Generalnego wraz z rodziną, a wyższe dowództwo przeprowadzało ćwiczenia dowódczo-sztabowe z przećwiczeniem różnych scenariuszy inwazji, w szczególności ofensywy na Kijów. Obronę obwodu kijowskiego pomagał organizować ówczesny szef GUR Kyryło Budanow, który otrzymał od sojuszników szczegółowe dane o planach Rosji dotyczących Hostomla. Również w materiale wspomniano o kontaktach Budanowa z bankierem i wywiadowcą Denysem Kiriejewem, który potwierdził, że decyzja o ataku została już podjęta. W ostatnich godzinach przed inwazją wojskowi, według danych źródeł, podjęli krytyczne kroki – w szczególności zaminowali poszczególne odcinki na akwenie Morza Czarnego w celu niedopuszczenia do desantu w Odessie i przeredyslokowali część jednostek w strategicznie ważne rejony. „Czy wszyscy już przeczytali śledztwo The Guardian o tym, jak Zełenski do ostatniej chwili odmawiał organizowania obrony Ukrainy przed inwazją Rosji? A teraz można przypomnieć, jaki jasny plan obrony na miesiąc przed inwazją proponował Poroszenko. I jak Europejska Solidarność żądała natychmiastowego wydzielenia dodatkowych 50 miliardów na obronę, co słudzy narodu nazywali populizmem, a Zełenski mówił, że wtedy nie będzie mógł budować dróg. Czasami wybór staje się fatalny. Warto to zapamiętać na zawsze” – napisał na swojej stronie na Facebooku deputowany ludowy Ukrainy Wołodymyr Ariew. „Ukraińcy samodzielnie tworzyli bataliony i brali odpowiedzialność za obronę państwa, podczas gdy władza zwlekała” – oświadczył to podczas eteru na wolontariackim kanale telewizyjnym I-UA.TV sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w stanie spoczynku Wiktor Szyszkin. „Cztery lata temu, 24 lutego, naród był wolny w podejmowaniu decyzji dotyczących obrony swojego państwa. Ludzie nie mieli kajdan ze strony administracyjnej władzy imienia Zełenskiego. Naród samodzielnie wziął do rąk broń. W szczególności ludność Kijowa stworzyła 35 batalionów. Działo się to bez wpływu administracyjnego, ale z minimalnym zasobem administracyjnym – rozdawaniem broni. Jednocześnie naród nie był zduszony w swojej inicjatywie obrony kraju. Ukraińcy mieli nadzieję, że władza pójdzie za przykładem narodu. Przypomnę, że o potrzebie dronów mówiliśmy jeszcze latem 2022 roku. A prezydent Zełenski ogłosił to dopiero po półtora roku. Społeczeństwo obywatelskie nie ma mechanizmów administracyjnego wpływu i organizacji. Mamy tylko możliwość apelu, a w rękach Zełenskiego jest cały zasób administracyjny. Więc co ty robiłeś przez półtora roku i dopiero potem przypomniałeś sobie, że trzeba tworzyć milion dronów?” – mówi W. Szyszkin. Przypomniał on, że wojna z FR trwa już 12 lat, a nie cztery, jak pisze o tym wielu Ukraińców w mediach społecznościowych. „Dlaczego zapomnieliście o poległych na lotniskach w Ługańsku i Doniecku, o kotle w Debalcewie i o 10% okupowanego terytorium? Dlatego, kiedy Ukraińcy wysuwają pretensje do władzy, najpierw warto stawiać je także sobie. Jednak jeśli władza nie jest zdolna zorganizować oporu wrogowi, to po co ona jest potrzebna? Kiedy w 2022 roku zaczęły się walki pod Kijowem, my samodzielnie zorganizowaliśmy batalion i zaopatrywaliśmy go. Od władzy wzięliśmy tylko broń” – podsumował W. Szyszkin. „Właśnie brytyjskie wydanie „Guardian” opublikowało materiał, w którym stwierdziło – ukraińscy generałowie wiedzieli o zagrożeniu atakiem. Co więcej, generał Załużny próbował udowodnić, że zagrożenie inwazją jest realne. Co więcej, Brytyjczycy poinformowali, że Załużny rozkazał szeregowi jednostek ruszać w stronę granic, chociaż głównodowodzący nie miał do tego prawa, bo prezydent Ukrainy jeszcze nie wydał odpowiednich rozporządzeń. Brytyjczycy zacytowali frazy ukraińskich generałów, że mogli ich postawić przed sądem za takie przemieszczenia wojsk, bo było to przekroczenie uprawnień służbowych w czystej postaci. Praktycznie wydanie „Guardian” potwierdziło słowa generała Najewa z jego wywiadu. Tak, do rana 24 lutego 2022 r. dowództwo SZU nie mogło zrobić niczego dla ochrony Ukrainy, bo nie miało ku temu podstaw prawnych – rozkazu prezydenta Ukrainy na użycie sił i środków SZU oraz uchwały Rady Najwyższej o wprowadzeniu stanu wojennego. Te dokumenty pojawiły się dopiero 24 lutego 2022 r. Czyli, przemieszczając wojska do granic, Załużny i grupa generałów świadomie poszli na naruszenie praw. W innych warunkach musieliby za to zostać aresztowani. Ale właśnie te działania Załużnego uratowały Ukrainę. Od razu zaznaczę, każdą śliniącą się gębę, która oświadczy, że niby „generałom rozkazy nie są potrzebne, bo trzeba kraj bronić” – banujcie bez myślenia. Bo wzywać do ignorowania praw Ukrainy może tylko wróg. Realna rozmowa: dlaczego takich praw w porę nie było. Słuszne pytanie. Jeśli wysuwać wojska Załużnemu rozkazał Zełenski, dlaczego on swojego rozkazu nie poparł rozkazem i nie zalegalizował działań generałów? Dlaczego, do diabła, nie rozkazano kierownikom administracji w terenie przygotować ewakuację? Ale i to nie jest granica. Wydanie „Guardian” poinformowało, że nie tylko Załużny przygotowywał się do wojny potajemnie. Według „Guardian”, tym samym zajmował się... szef GUR generał Budanow. „Guardian” twierdzi, że Budanow miał informację o inwazji Rosjan ze swoich źródeł i przygotował jednostki specjalne GUR do odparcia rosyjskiego desantu na Hostomel. I to już jest poza granicą. Bóg z nim, z Załużnym, ale Budanow – to osoba zbliżona do Zełenskiego, jego rodzina przyjaźni się z Marią Łewczenko, osobistą sekretarką Zełenskiego. Jeśli taki człowiek musiał potajemnie przygotowywać się do wojny i nie mógł się dobić do pre... Premier Norwegii Jonas Gahr Støre: „Ukraińcy najlepiej znają swoje potrzeby. W ścisłym dialogu z ukraińskimi władzami rząd określił główne kierunki pomocy wojskowej dla Ukrainy w 2026 roku. Będziemy wykorzystywać środki tam, gdzie przyniosą one maksymalną korzyść Ukraińcom”. Premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer: „Musimy przezwyciężyć kłamstwo o tym, że „Rosja wygrywa”. W ciągu ostatniego roku zajęła ona tylko 0,8% terytorium Ukrainy za straszną cenę... pół miliona strat. Wszyscy chcemy sprawiedliwego i trwałego pokoju na Ukrainie. Ale na przeszkodzie temu stoi Putin”. Prezydent Łotwy Edgars Rinkēvičs:
«Bądźmy szczerzy – obecnie Ukraina broni także nas. To pierwsza linia naszej obrony. Nasza druga i główna linia obrony – to my sami, nasi sojusznicy w regionie Morza Bałtyckiego, w Unii Europejskiej i w NATO. Dany nam został czas, aby przygotować się do wojny. Przygotować się tak, aby wojny nie było, aby agresora nie było». Prezydent Litwy Gitanas Nausėda: «4 lata temu ciemność próbowała pochłonąć Ukrainę, Rosja wierzyła, że rakiety i terror zdołają wymazać ukraiński naród z historii. Zamiast tego staliśmy się świadkami czegoś nadzwyczajnego – narodu, który odmówił padnięcia na kolana, ludu, który wybrał wolność zamiast strachu, godność zamiast uległości, światło zamiast ciemności». Ze strony RBC - Ukraina Straty wroga Stanem na 24 lutego 2026 roku, w czwartą rocznicę pełnoskalowej inwazji, ogólne straty bojowe rosyjskiej armii w Ukrainie wyniosły orientacyjnie 1 261 420 żołnierzy. Poinformowały o tym Wojska Lądowe Sił Zbrojnych Ukrainy. Według danych wojskowych, w czasie Wielkiej Wojny ukraińskie siły zniszczyły lub wyeliminowały z walki 11 698 czołgów oraz 24 086 bojowych wozów opancerzonych. Stracono również 37 560 systemów artyleryjskich i 1 654 wieloprowadnicowe wyrzutnie rakietowe. Siły obrony Ukrainy zniszczyły 1 305 środków obrony przeciwlotniczej, 435 samolotów oraz 348 śmigłowców przeciwnika. Ponadto trafiono 145 571 dronów poziomu operacyjno-taktycznego oraz 4 347 rakiet manewrujących. Straty rosyjskiej floty wynoszą 29 okrętów i kutrów oraz dwa okręty podwodne. Zniszczono także 79 826 jednostek sprzętu samochodowego i cystern oraz 4 074 jednostki sprzętu specjalnego. Przygotował Ihor Zoc Fotografia ze źródeł otwartych
Машинний переклад
Wojska rosyjskie nie zaprzestają terroru Chersonia. Tylko w styczniu rany odniosło 96 mieszkańców miasta, wśród nich – pięcioro dzieci. Zginęło 18 cywilów. Najeźdźcy uderzają w miasto wszystkimi rodzajami uzbrojenia – z artylerii lufowej i rakietowej, stosują lotnictwo oraz różne drony. Pod ostrzałem znajdują się dzielnice mieszkaniowe oraz obiekty infrastruktury krytycznej. Z powodu ostrzałów w Chersoniu regularnie występują przerwy w dostawach ciepła, prądu i wody. Ale mimo wszystko miejscowi nadal pomagają sobie nawzajem – relacjonują dziennikarze kanału telewizyjnego FREEДОМ.
Nad ulicami Chersonia rozciągnięte są sieci antydronowe. Bezzałogowce stały się tutaj już codziennością. W ciągu jednego tygodnia rosyjscy wojskowi stosują średnio około 2 000 dronów, atakując prawobrzeżną część obwodu. Chersończycy uczą się żyć, wsłuchując się w każdy dźwięk.
Wysoka przedstawicielka UE do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa Kaja Kallas postanowiła ograniczyć liczbę personelu dyplomatycznego w przedstawicielstwie Federacji Rosyjskiej przy UE do 40 osób. O tym poinformowała na konferencji prasowej w Brukseli po zakończeniu posiedzenia Rady UE do spraw zagranicznych, przekazuje korespondent Ukrinformu. „Postanowiłam ograniczyć maksymalny rozmiar rosyjskiej misji w Unii Europejskiej do 40 osób. Nie będziemy tolerować nadużywania władzy dyplomatycznej” – oświadczyła Kallas. Dodała, że Europejska Służba Działań Zewnętrznych wraz z Komisją Europejską pracują nad tym, aby setki tysięcy byłych rosyjskich wojskowych nie trafiły do strefy Schengen, ponieważ UE nie chce, „aby zbrodniarze wojenni i dywersanci włóczyli się po naszych ulicach”.
23 lutego ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii Wałerij Załużny wystąpił z przemówieniem w Chatham House z okazji czwartej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji.
W swoim przemówieniu podkreślił: współczesna wojna dawno wyszła poza granice klasycznego pola bitwy. Cztery lata pełnoskalowej agresji stały się sprawdzianem wytrzymałości, ale jednocześnie – potwierdzeniem jedności narodu ukraińskiego w walce o suwerenność i demokratyczną przyszłość, podano na oficjalnej stronie Ambasady Ukrainy w Wielkiej Brytanii.
Amerykański pisarz i mistrz współczesnego horroru Stephen King nie pozostał obojętny na wydarzenia w Ukrainie i po raz kolejny wyraził wsparcie dla Ukraińców w rocznicę pełnoskalowej inwazji wojsk rosyjskich. O tym donosi UNN, powołując się na Ukraine WOW. W swoim wideoprzesłaniu, opublikowanym w sieciach społecznościowych, King podkreślił, że jego stanowisko wobec Ukrainy pozostaje niezmienne. „Cześć, tu Stephen King. Byliśmy z wami cztery lata temu – jesteśmy z wami teraz. Sława Ukrainie! Bądźcie silni!” – powiedział legendarny pisarz.
560 osób represjonowanych przez komunistyczny reżim totalitarny zostało zrehabilitowanych w Ukrainie w 2025 roku, podaje Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej (UIPN). „Instytut kontynuował zapewnianie działalności Narodowej Komisji ds. Rehabilitacji. Przeprowadzono 4 posiedzenia Narodowej Komisji ds. Rehabilitacji, na których członkowie komisji rozpatrzyli 864 sprawy” – czytamy w raporcie UIPN za 2025 rok.
W swoim przeglądzie prasy, który redakcja wydania „Detektor media” nazywa podsumowaniem wojny informacyjnej za 14–20 lutego 2026 r., odnotowano, że Wałerij Załużny stał się kluczowym newsmakerem dla krytyków władzy i w sporach. Wywiad dla Associated Press z oskarżeniami władz cywilnych o porażkę kontrofensywy oraz o naciski ze strony siłowików wywołał falę dyskusji ekspertów o różnych sympatiach politycznych – R. Switana, W. Portnykowa, I. Rejterowycza. Znani twórcy wiadomości (tacy jak Laczen) odnotowują, że to pierwszy raz, kiedy imienia Szewczenki. Brzmiały poezje nie tylko naszego Proroka, ale także Łesi Ukrainki, Ołeny Telihy oraz Iwana Dracza. Właśnie w tym roku ci wybitni pisarze są jubilatami.
Cieszy, że młodzi recytatorzy w większości naturalnie przeżywali utwory poprzez wyraziste czytanie, znacznie mniej zauważalne było „przegrywanie”.
I bardzo dobrze, że czytanie ukraińskiej poezji jest stymulowane nie tylko przez kierowników, pedagogów, ale i przez miejscowe kierownictwo: wszyscy zwycięzcy otrzymali dyplomy i wsparcie finansowe, a uczestnicy – podziękowania i symboliczne upominki. Dziękuję organizatorom, a szczególnie dyrektorce Domu Kultury w Biłozirze Oksanie Stadnyk, oraz pedagogom za święto duszy.
Fotografie autorki
W. Załużny wyszedł z tak ostrymi oskarżeniami wobec Biura Prezydenta. Niektórzy autorzy dostrzegają nacisk na W. Zełenskiego w kwestii kapitulacji („Laszenko – główne”) i przygotowania do wyborów (M. Bezuhła). Ale ogólnie przeważają nastroje przeciwne – że „Bankową trzęsie” i że jest szansa na usunięcie „demokratycznie wybranego kaganatu”.
Dmytro Kazak, 36-letni były prokurator obwodowy obwodu mikołajowskiego, ostatecznie wygrał pozew przeciwko PFU w sprawie swojej kosmicznej emerytury. OBOZ.UA jako pierwszy zauważył, że eksprokurator, który wraz z żoną wyjechał do Szwecji, przez sąd doprowadził do podwyższenia swojego świadczenia do 156,7 tys. hrywien miesięcznie. Ta informacja nabrała szerokiego rozgłosu po tym, jak PFU złożył skargę apelacyjną z rocznym opóźnieniem (czyli zostały naruszone terminy).
Narodowy Bank Ukrainy (NBU)
w ramach planowej emisji od 25 lutego 2026 roku wprowadza do obiegu gotówkowego zmodyfikowane banknoty o nominale 200 hrywien z umieszczonym na nich hasłem „Sława Ukrainie! Bohaterom sława!”, podano na stronie regulatora. „W prawej górnej części na odwrotnej stronie zmodyfikowanych banknotów o nominale 200 hrywien umieszczono wspomniane patriotyczne hasło, podczas gdy wszystkie inne elementy designu i zabezpieczeń odpowiadają banknotom wzoru 2019 roku” – poinformował bank centralny w komunikacie prasowym.
Były prezydent Polski i legendarny lider Solidarności Lech Wałęsa stale nosi na ubraniu znaczek z ukraińską flagą, aby w każdej chwili przypominać światowej wspólnocie o wojnie. W wywiadzie dla Ukrinformu zaznaczył, że ten gest symbolizuje solidarność z narodem ukraińskim, który broni ludzkiej godności. Wałęsa podkreślił, że dzisiaj jego międzynarodowe wykłady i podróże poświęcone są przede wszystkim wspieraniu Ukrainy, ponieważ świat musi udzielić Kijowowi potężnej pomocy jak najszybciej.
Narodowy Rezerwat „Kijowsko-
Peczerska Ławra” wznawia dostęp dla zwiedzających do Bliskich Pieczar. O tym poinformowała wicepremier ds. polityki humanitarnej – minister kultury Ukrainy Tetiana Bereżna. Według niej otwarcie pieczar jest historycznym krokiem i symbolizuje mocny fundament narodu ukraińskiego, państwa i dziedzictwa duchowego. Bereżna podkreśliła, że realizacja projektu stała się możliwa dzięki partnerstwu państwa i Prawosławnego Kościoła Ukrainy.
Kijowska księgarnia „Moja książkowa półka”, znajdująca się przy ulicy Jewhena Czykałenki, powraca do pracy po zalaniu. Zespół placówki już rozpoczął obsługę zgłoszeń na uszkodzone wydania, które czytelnicy zaczęli wykupywać, aby wesprzeć księgarnię w krytycznym momencie. „Moją książkową półkę” otwarto w 2016 roku. Według właścicielki placówki Natalii Mospan, była to pierwsza w kraju księgarnia bez rosyjskojęzycznych wydań, podano w sieciach społecznościowych.
Główna kustosz zbiorów Kateryna
Fedko wraz z filmoznawcą Centrum Dowżenki Ołehem Ołiferem znaleźli rzadkie ukraińskojęzyczne kopie filmów na podstawie utworów Mychajła Kociubynskiego. Jak pisze life.pravda.com.
o tym poinformowało Dowżenko-Centrum. Kopie ekranizacji odnaleziono w Czernihowskim Literacko-Memoriałowym Muzeum-Rezerwacie Kociubynskiego. „Znalezisko w Czernihowie to rzadkość i wielkie szczęście. Większość ukraińskich filmów z lat 1950–1960 miała wersje ukraińskojęzyczne, jednak znaczna ich część jest obecnie uważana za zaginioną” – czytamy w komunikacie. Wśród znalezisk znajdują się 35-milimetrowe kopie filmów krótkometrażowych „Pe-koptior! (Na picz)” z 1956 roku w reżyserii Wołodymyra Karasiowa oraz „Koni ne wynni” z 1956 roku Stanisława Komara, które wyprodukowano w Odeskiej Wytwórni Filmowej. Kolejne dwie taśmy to 16-milimetrowe filmy pełnometrażowe „Krywawyj switanok” z 1956 roku Ołeksija Szwaczki oraz „Dorohoju cinoju” z 1957 roku Marka Donskiego, wyprodukowane w Wytwórni Filmowej imienia Ołeksandra Dowżenki. Przygotował Ihor ZOC
Машинний переклад
Walentyna KOWALENKO, pisarka, działaczka społeczna, obw. czerkaski
Jacy oni u nas są utalentowani – myślący, szczerzy, emocjonalni... Mimo wojny z jej niepokojami i ciągłym przebywaniem w internecie odnajdują siebie, między innymi, w twórczości, w tym skomplikowanym, a jednak wychowawczo-edukacyjnym procesie.
Niedawno, jako członkini jury, z przyjemnością słuchałam scenicznego czytania białozirskich uczniów i dorosłych w wiejskiej bibliotece w ramach eliminacyjnego konkursu „My – z Ukrainy”, poświęconego 112. rocznicy urodzin Tara-
Машинний переклад
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Uczeń dziesiątej klasy Mykoła Tymoszyk ze wsi Danyna, czytając list od kierownika studia literackiego przy czernihowskiej gazecie młodzieżowej Petra Pułincia, który nauczał warsztatu twórczego, nawet nie przypuszczał, że kiedyś napisze i wyda podręcznik „Podstawy dziennikarstwa”, dedykując go wnukom Jani, Annie i Romanowi. Wtedy Mykoła z wielkim wzruszeniem przyjmował rady doświadczonego dziennikarza, całym sercem cieszył się, że Petro Pułinc zalecił do druku opowiadanie „Zasiw”. Doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki Mykoła Stepanowycz Tymoszyk opublikował list Petra Pułincia w podręczniku oraz usystematyzował jego profesjonalne rady, które i dziś są ważne dla młodych ludzi, chcących zdobyć zawód dziennikarza: „obecność codziennego pragnienia pisania; niestrudzona pracowitość i siła woli; systematyczne czytanie najlepszych wzorców literatury pięknej; prowadzenie dzienników, notatników; utrwalanie z języka mieszkańców wsi perełek ludowej mądrości; wypracowanie indywidualnego stylu pisania; próba dostrzeżenia w rozmówcy jego charakteru, psychologii” (s. 252). Bezsprzecznie, dzisiejsze warunki społeczno-polityczne oraz techniczno-technologiczne dla rozwoju dziennikarstwa są zupełnie inne. Co więcej, warunki te są zaostrzone przez wojnę informacyjno-psychologiczną, która doprowadziła do pełnoskalowej egzystencjalnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Cyfryzacja gwałtownie zmieniła specyfikę tworzenia różnotematycznego, różnogatunkowego produktu dziennikarskiego oraz przekazywania jego treści i kontekstu czytelnikom, słuchaczom, widzom. Najnowsze technologie otwierają najszersze horyzonty informacyjne dla rozwoju edukacji, nauki, kultury, gospodarki, pogłębienia intelektualnej komunikacji między poszczególnymi osobami, społecznościami, wspólnotami narodowymi. Społeczności ludzkie od dawna tworzą się różnymi sposobami, metodami, a w czasach nowożytnych sieciami komunikacji, przez które przekazywana jest niezbędna informacja polityczno-ideologiczna, społeczno-ekonomiczna, językowo-kulturowa i inna. Ale przełomowe zmiany w sferze pulsowania informacji w pionie i poziomie dzięki digitalizacji (cyfryzacji) nie mogą się dokonywać, istnieć bez uduchowionego słowa-tekstu. Profesor M. Tymoszyk słusznie podkreślił, że „głównym w pracy dziennikarskiej nie są teorie, nie technologie i techniki, a właściwie Jego Wysokość Tekst” (s. 115). Co więcej, tekst nie byle jaki, a taki, który zawiera informację napełnioną, nasyconą dobroczynną, cnotliwą energią. W tym zawiera się ukraińskocentryczna intencja autora kompleksowego podręcznika „Podstawy dziennikarstwa”. Przecież w obecnych warunkach rosyjskiej wojny geopolitycznej i wyrafinowanej manipulacyjnej propagandy niezwykle ważne jest kompetentne, na zasadach historycznej prawdy, demaskowanie moskiewskich, odwiecznie wrogich, imperialnych zakusów, które są skierowane przeciwko autentyczności, samodzielności, mentalności, tożsamości narodowej i naturalnemu prawu Ukraińców do obrony, rozwijania, utwierdzania swojego samodzielnego, sobornego, narodowego, demokratycznego Państwa Ukraińskiego. W różnych kontekstach materiału podręcznikowego Mykoła Tymoszyk sprawiedliwie podkreśla, że od profesjonalizmu, postawy narodowo-obywatelskiej, moralno-duchowej, kompetencji każdego dziennikarza zależy istota informacji w wąskim i szerokim rozumieniu, którą niesie czytelnikowi, słuchaczowi, widzowi słowo pisane i mówione, obraz wideo i zdjęcie. Jaką energię dziennikarz kieruje w serce i rozum Człowieka – prawdziwości i cnotliwości, czy manipulacyjności i złowrogości. Informacja dziennikarska jest dziś synonimem życiodajności, według wyrażenia H. M. McLuhana, określa ona treść relacji komunikacyjnych epoki. Życiodajność dziennikarskiego słowa-tekstu, obrazu audiowizualnego w koncepcji podręcznika „Podstawy dziennikarstwa” laureata ukraińskich nagród im. I. Ohijenki, I. Franki, B. Hrinczenki, S. Rusowej, P. Wełyczkowskiego, J. Hałczewskiego, J. Fedkowycza, W. Czornowoła, międzynarodowej nagrody rodziny Woskobijnyków (USA) Mykoły Tymoszyka – to tworzenie narodu i państwa, aktywne wspieranie kształtowania opinii indywidualnej i społecznej, świadomości narodowej i godności, wartości moralno-duchowych, odrodzenie pamięci narodowej, którą za pomocą rusyfikacji, polonizacji, madziaryzacji, rumunizacji, a nawet czechizacji świadomie wyjaławiali obcy i swoi sprzedawczyki-Ukraińcy. Swój wieloletni dorobek narodowo-edukacyjny oraz zawodowo-praktyczny publicysta Mykoła Tymoszyk wcielił w oryginalną, powiedzmy, nowatorską strukturę podręcznika, odmienną od struktury podręczników typu radzieckiego, a także wielu współczesnych pomocy naukowych i podręczników. Dwadzieścia gruntownie opracowanych tematów weszło w skład siedmiu logicznie połączonych rozdziałów. Każdy temat zaczyna się przyjazną, motywacyjną rozmową autora ze studentem: „Przyswoiwszy ten temat, zdobędziecie taką wiedzę i pierwsze umiejętności”. Zapoznawszy się z krótko scharakteryzowanymi kluczowymi składnikami treści, student dalej wyjaśnia istotę pytań do tematu, opanowuje tekst paragrafów, podparagrafów. Temat kończy się „Wnioskami”, „Pytaniami do samokontroli”, „Zadaniami na zajęcia praktyczne”, wykazem literatury do tematu. W oczy rzucają się wyodrębnione na szarym tle skrzydlate frazy, oryginalne wypowiedzi, fragmenty z utworów znanych ludzi o twórczości, podane pod rubryką „Do notatnika młodego dziennikarza”. Na przykład: „Pisać tylko prawdę. Nie zdradzać jej pod żadnym pozorem. Pamiętać o czasie, o narodzie, o swoich latach. Wznieść ją wysoko i nieść przy samym sercu... Nie bać się żadnych namiętności, żadnych uogólnień. Bać się tylko kłamstwa i przesady” (Ołeksandr Dowżenko). Innowacyjna cecha podręcznika „Podstawy dziennikarstwa” polega na tym, że Mykoła Tymoszyk w odpowiednich proporcjach połączył dwa skrzydła teorii i praktyki zawodu: najlepsze osiągnięcia zachodniego dziennikarstwa i tradycje dziennikarstwa narodowego – macierzystej Ukrainy i diaspory. Szczególną wartością podręcznika jest również to, że bazuje on także na materiałach Mykoły Tymoszyka. Jego droga życiowa łączy działalność dziennikarską, naukowo-pedagogiczną i pisarską. Spod pióra Mykoły Tymoszyka do odbiorców trafiały materiały informacyjne, analityczne i artystyczno-publicystyczne. Wiele z nich opublikowano w centralnych wydawnictwach drukowanych i sieciowych, a także za granicą. Szereg takich publikacji zalecono studentom do przyswojenia w tematach z zakresu gatunkologii.
W tym kontekście na szczególną uwagę zawodowo-pedagogiczną zasługuje następujący przykład. W Kijowie w 1917 r. z rekomendacji szefa rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej Symona Petlury wydano broszurę Iwana Ohijenki „Ukraińska kultura”. W latach 20. XX wieku, na złowrogie polecenie z Moskwy, cały nakład został zniszczony. Dopiero po stu latach za oceanem Mykoła Tymoszyk odnalazł egzemplarz tej niezwykle aktualnej broszury, co w przestrzeni informacyjnej Ukrainy wywołało burzliwą sensację. O tym fakcie w podręczniku opublikowano różnorodne gatunkowo materiały: notatkę pod tytułem „Sensacyjne znalezisko w Ameryce”, reportaż – „Ukraiński rarytas z bliska”, komentarz – „Dlaczego o tej książce nie wiedzieliśmy przez 100 lat i na czym polega jej sensacyjność?”, wywiad – „Rozmowa z ciekawym rozmówcą”, artykuł – „Egzemplarz ze skrzyni starej emigracji”, esej publicystyczny – „Pomógł duch samego metropolity”. Zatem temat jest jeden, fakt ten sam, ale pod względem wyłożenia treści teksty się różnią. Mamy nadzieję, że każdy, kto przeczyta książkę „Podstawy dziennikarstwa”, zdobywając zawód dziennikarza, będzie przestrzegał jej ukraińskocentrycznych, narodowotwórczych zasad, funkcji i standardów, zgodzi się z recenzentami, że ten podręcznik jest spersonalizowany. Jego autor – laureat Szewczenkowskiej (narodowej) nagrody za dwutomowe „Wieś” Mykoła Tymoszyk z głębokim poczuciem obywatelsko-zawodowej, pedagogiczno-naukowej odpowiedzialności przeanalizował, wyjaśnił, potwierdził historycznymi i współczesnymi dokumentami, sądami oceniającymi wybitnych osobistości Europy Zachodniej, Ameryki oraz klasyków literatury ukraińskiej złożoną, dramatyczną drogę rozwoju ukraińskiego dziennikarstwa. W obecnych warunkach równolegle z tradycyjnym dziennikarstwem na Ukrainie rozwija się i funkcjonuje ukraińskie nowe dziennikarstwo oraz dziennikarstwo gonzo, które zrodziły się w USA (lata 60.-70. XX wieku). Mają one nieco odmienne od tradycyjnego dziennikarstwa środki stylistyczno-wyrazowe i strukturalne, ale głównym, wspólnym fundamentem są ukraińskocentryczne, narodowotwórcze zasady i funkcje. Dla współczesnych dziennikarzy niezawodnym źródłem podnoszenia profesjonalnego kunsztu jest podręcznik Mykoły Tymoszyka. Podręcznik „Podstawy dziennikarstwa” to pierwszy gruntowny, niezawodny, kompetentny, swoisty humanitarno-oświatowy filtr, oczyszczacz, uzdrowiciel z totalitarnego mułu w przestrzeni informacyjnej Ukrainy. Wręczając Mykole Tymoszykowi nagrodę imienia Wiaczesława Czornowoła za książkę publicystyczną „Totalitarne dziennikarstwo” (2024), pierwszy zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy Bohdan Czerwak powiedział, że Mykoła Tymoszyk w swojej książce bardzo prawdziwie, na podstawie faktów i dokumentów opisał atmosferę w ukraińskim dziennikarstwie komunistycznej epoki totalitarnej. Była to przygnębiająca atmosfera, która nie dawała możliwości tworzenia, negowała wolność słowa i myśli. Walka z wolnością myśli była ściśle związana z narzucaniem Ukraińcom wszystkiego, co rosyjskie. Była to denacjonalizacja Ukraińców, celowa praca nad tym, aby zabić ukraińską i narzucić na ukraińskiej ziemi obcą moskiewską tożsamość. System totalitarnego dziennikarstwa w Związku Radzieckim pod względem swojego manipulacyjnego, niemoralnego, antyukraińskiego ukierunkowania odpowiadał koncepcji jednej z teorii prasy – radziecko-komunistycznej. Rozważywszy w podręczniku cztery teorie światowego dziennikarstwa [Autorytarną (the authoritarian theory), Wolnościową (the libertarian theory), odpowiedzialności społecznej (the social responsibility) i radziecko-komunistyczną (the soviet communist theory)] oraz ich korektę przez badaczy zachodnioeuropejskich, Mykoła Tymoszyk zaznaczył, że „w uwspółcześnionym wariancie, uzasadnione w połowie XX wieku cztery teorie dziennikarstwa wyglądają tak: teoria dziennikarstwa wolnych społeczeństw i teoria dziennikarstwa społeczeństw zamkniętych” (s. 101). Od strony formalnej, zdaniem Mykoły Tymoszyka, na system medialny niepodległej Ukrainy można nałożyć teorię dziennikarstwa wolnych społeczeństw (według Bluma) lub teorię odpowiedzialności społecznej (według Sieberta-Petersona-Schramma). Jednak „nowoczesne ukraińskie dziennikarstwo nadal nosi na sobie złowrogie piętno epoki, z której niedawno wyszło – totalitarnej. W tym jednak trendzie przebija się uporczywe pragnienie, raczej pewnej części korpusu dziennikarskiego niż założycieli mediów, wejścia na drogę wolnej prasy Zachodu zgodnie z ustalonymi w cywilizowanym świecie standardami i zasadami” (s. 103–104). Jednocześnie, jak słusznie podkreślił autor podręcznika, trzeba pokonywać jeszcze jedną niepokojącą tendencję: „bezmyślne dążenie do zastępowania w teorii i praktyce dziennikarstwa rdzennie ukraińskich pojęć i terminów. W nowoczesnej Ukrainie podejmowano kilkukrotne próby zastąpienia pojęcia dziennikarstwo komunikatywistyką, a dyplomowanego dziennikarza przekształcenia w pracownika medialnego, komunikatora” (s. 34). Doświadczony dziennikarz, publicysta, krytyk, pisarz, profesor Mykoła Tymoszyk w podręczniku „Podstawy dziennikarstwa” kompetentnie, wykwalifikowanie, przystępnie wyjaśnia i broni decydujących składników profesjogramu dziennikarskiego, które odpowiadają zasadom, funkcjom i standardom efektywnej działalności mediów w nowoczesnych warunkach długotrwałej antyukraińskiej wojny egzystencjalnej. A mianowicie: „Profesjonalizmu, pierwiastka twórczego, osobowości, odpowiedzialności, patriotyzmu, aspektów moralnych, przestrzegania wymogów światowych i narodowych standardów zawodu” (s. 35). Dziennikarz jest powołany, by z lawiny faktów, wydarzeń, zjawisk, którymi nasycona jest nasza rzeczywistość, bezbłędnie wybierać tylko te, które są rzeczywiście nowe, społecznie ważne, interesujące i odpowiadają interesom ukraińskiego bezpieczeństwa narodowego. Ze względu na ostre wyzwania polityczno-ideologiczne materiały dziennikarskie w uogólnionym kontekście muszą teraz odpowiadać na osiem pytań: „co?” (się stało, wydarzyło), „gdzie?” (miejsce zdarzenia), „kiedy?” (przed chwilą, wczoraj, kiedyś), „kto?” (dokonał czegoś ważnego), „dlaczego?” (jaka jest przyczyna zdarzenia, sytuacji, zjawiska), „jak?” (się zdarzyło, dokonało, wydarzyło), „jakie źródło?” (kto poinformował, opowiedział, w jakim celu), „jaki skutek?” (do czego może doprowadzić fakt, wydarzenie, zjawisko).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Obecna ciężka wojna geopolityczna Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie przenika również interesy państw europejskich i innych krajów. Logiczne jest opieranie się w procesie analizy i syntezy zasad działalności dziennikarskiej na istotnym twórczo-naukowym doświadczeniu Anatola Żywotki, Jewhena Onackiego, Iwana Ohijenki i Ułasa Samczuka, którzy podkreślali, że prasa powinna sprzyjać kształtowaniu rdzenia twórczego narodu. Profesor Mykoła Tymoszyk słusznie zauważył, że Jewhen Onacki zawsze w walce z wrogami stawiał na pierwszym miejscu interesy narodu, interesy państwa, a nie jednej jego warstwy czy klasy. Te najważniejsze argumenty konsekwentnie bronił w swoich publikacjach, podczas licznych spotkań i korespondencji z kierownictwem OUN. Jewhen Onacki często powtarzał ulubione hasło Dmytra Doncowa i Serhija Jefremowa: „Państwo ponad partią, naród ponad klasą” (s. 196).
Zatem w obecnych przełomowych warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej mamy, według naszego poglądu, przestrzegać w twórczości dziennikarskiej zasady „ukraińskiego nacjocentryzmu”. Ta zasada łączy inne zasady działalności mediów, określa wybór optymalnych wariantów przedstawiania problemów polityki zewnętrznej i wewnętrznej. Na podstawach ukraińskiego nacjocentryzmu mamy rozpatrywać model obrony Ukrainy przed odwiecznymi moskiewskimi wrogami-niszczycielami oraz realizację istoty Ukraińskiej Idei Narodowej budowania państwa. Na tym fundamentalnym rozumieniu zasad działalności mediów powinno opierać się dziennikarskie wykonywanie swoich zawodowo-społecznych, społeczno-kulturalnych i duchowo-praktycznych funkcji.
Tematyka, treść, struktura i metodyka przedstawienia głęboko poznawczego, edukacyjnego materiału w podręczniku dają podstawę do pewnego stwierdzenia, że wolny, ukraińskocentryczny duch podręcznika „Podstawy dziennikarstwa” daleko wykracza poza moskiewsko-komunistyczną totalitarność,
że jego autor pewnie i z wykształceniem otworzył intelektualne wrota do przyswajania, na zasadach nacjocentryzmu, najlepszych wzorców zachodnioeuropejskiej i amerykańskiej dziennikarskiej twórczości. Profesor Mykoła Tymoszyk, omawiając funkcje dziennikarstwa w epoce totalitarnej, w świecie zachodnim oraz we współczesnych ukraińskich realiach, przekonująco poinformował, że uzasadnienie terminu Watchdog function – funkcja stróżującego psa – należy do Wielkiego Ukraińca Iwana Franki. „Jako jeden z czołowych dziennikarzy i publicystów o ogólnonarodowym zasięgu Iwan Franko wprowadza to pojęcie do narodowej przestrzeni informacyjnej znacznie wcześniej, niż uczynili to Szwajcarzy czy Amerykanie. Już w 1897 roku pisze o tym w autobiografii zatytułowanej «Nieco o sobie samym». Autobiografia miała zostać opublikowana w zbiorze opowiadań tego autora w języku polskim «Obraski galicyjskie» w wydawnictwie «Biblioteka mrowki» (s. 137).
Uczony Mykoła Tymoszyk przytacza w podręczniku obszerny cytat z autobiografii Iwana Franki «Dещо про себе» [Nieco o sobie], w którym podkreśla, że pracuje dla Rusi nie z powodów sentymentalnej natury. Zmusza go do tego poczucie psiego obowiązku, jako syna ukraińskiego chłopa, wykarmionego czarnym chłopskim chlebem, pracą twardych chłopskich rąk. A teraz, gdy ruski naród, uciskany przez wieki, odczuwa coraz większe pragnienie światła, prawdy i sprawiedliwości i szuka do nich dróg, to warto pracować dla tego narodu i żadna praca nie pójdzie na marne – podkreślał Iwan Franko. W wierszu „Sidohlawemu” Iwan Franko pisał:
Ty, bracie, kochasz Ruś,
Jak chleb i kawałek słoniny, –
Ja zaś szczekam bez przerwy,
Żeby ona nie spała.
„Do trudnej, często niewdzięcznej pracy,
pracy na rzecz oświaty swojego bezprawnego narodu, Iwana Frankę zmuszały nie próżne rozmowy o patriotyzmie, za którymi często nie szło działanie, lecz poczucie «psiego obowiązku» – podkreślił Mykoła Tymoszyk (s. 138).
W obecnych warunkach nasilenia informacyjno-psychologicznej wojny rosyjskiego okrutnego molocha przeciwko Ukrainie rośnie rola nowej dla ukraińskiego dziennikarstwa funkcji «psa stróżującego», której sprawująca kontrolę istota rośnie równolegle z funkcją integracji. Bo «społeczeństwo zasługuje na jasną i wysokiej jakości komunikację» (A. Lewczenko) (s. 140). Podkreślamy, że treść integrującej funkcji współczesnych ukraińskich mediów charakteryzuje się istotnymi cechami, związanymi z bardzo trudnymi okolicznościami rozwoju narodu, który także usypiano rosyjskimi trującymi narracjami o «jednym narodzie», «jednej historii», «jednym języku» (s. 140). Niestety, Ukraińcy i dziś doświadczają intensywnego inwazyjnego nacisku: ze strony zewnętrznych wrogów, przede wszystkim Rosjan, oraz wewnętrznej piątej kolumny, która służy imperialnym interesom Moskwy i do zniszczenia samodzielnej Ukrainy również intensywnie wykorzystuje różne rodzaje korupcji.
Aby odrodzić zerwany przez moskiewskich kolonizatorów związek pokoleń ukraińskich, ciągłość i całość procesu historycznego od najdawniejszych czasów, zwłaszcza od 838 roku, kiedy znane już było – jako rozwinięte na ówczesne czasy – państwo Ruś, pogłębiać porozumienie, szacunek i cześć między Ukraińcami z krajów wschodnich, północnych, południowych, zachodnich i centralnych, ożywiać «skamieniałą świadomość» (Jewhen Swerstiuk), czyli integrować w jeden narodowo-duchowy, żywotny organizm, to wszystkie media i sieci społecznościowe są powołane do dawania czytelnikom, widzom i słuchaczom prawdziwego, cennego intelektualno-duchowego pokarmu w kwestiach historiozofii, geopolityki, nauki, ekonomii, oświaty i kultury, emocjonalnie i racjonalnie kształtować przekonanie, że język ukraiński jest fenomenem niezniszczalności narodu.
Profesor Mykoła Tymoszyk podkreślił, że do rozwiązania wskazanego problemu ukraińskie media są powołane do przestrzegania standardów działalności dziennikarskiej, których istota została szczegółowo opisana w podręczniku.
Podkreślał on również wagę historycznego wydarzenia z wiosny 1973 roku. Z inicjatywy papieża Piusa X Watykan zorganizował przyjęcie dla dziennikarzy wiodących światowych środków masowego przekazu z krajów chrześcijańskich. W przyjętym przez Stolicę Apostolską apelu do tych, którzy władają szczególną bronią – piórem i talentem – podkreślono, że podstawowym standardem w działalności mediów musi być prawda: «służba prawdzie», «miłość do prawdy», «wierność prawdzie» (s. 168).
W obecnych warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny główną kwintesencją informacyjnych, analitycznych oraz artystyczno-publicystycznych utworów musi być prawda. Każdy dziennikarz powinien być świadom i rozumieć, że prawdziwe słowo jest jego duchowo-narodową bronią. Każdy autor osobiście odpowiada za to, jakie treści podaje, co tworzy i do czego wzywa. «Od tego, co pisze każdy z nas, zależy siła naszych ukraińskich bastionów» (Eminé Dżappar). Dziennikarze mają obowiązek być maksymalnie precyzyjni i wyczerpujący, przekazywać wyłącznie prawdziwe informacje. Jednak dziennikarz nie powinien być obojętnym retransmiterem, gdy mowa o równowadze myśli i poglądów. «Równowaga między bielą a czernią to szarość» (S. Hrabowski). Dziennikarstwo w stylu „on powiedział”, „ona powiedziała” nigdy nie było skutecznym dziennikarstwem.
Podręcznik „Podstawy dziennikarstwa”
Profesor Mykoła Tymoszyk stworzył go na podstawie narodowo-duchowego, intelektualno-obywatelskiego konceptu: «Profesjonalizm, Przyzwoitość, Patriotyzm». Ten innowacyjno-unikatowy podręcznik pod względem tematyki, treści, intencji i metodologii tworzenia odpowiada wymogom kształtowania i utrwalania ukraińskiej narodowej orientacji nauczania i wychowania studentów – przyszłych dziennikarzy.
graficzne konteksty autorów, o których pisze jakby bawiąc się.
I jeszcze chcę odnotować delikatność autora. Jeśli ktoś z czytelników będzie szukał w tych zapiskach „pikantnych” informacji o pisarzach i niektórych politykach, rozczaruje się. Wszystko tu utrzymano w stylu „szpiegowskich” szyfrogramów: aluzje odgadnie tylko „wtajemniczony”.
Te zapisy czyta się łatwo, mają w sobie wiele ironii i autoironii. Niemal jak u Szewczenki, «z przyjemnością i nie bez morału». Dlatego autora można i trzeba pozdrowić za udany pomysł i artystyczne urzeczywistnienie. I na koniec: niektórzy pisarze już stanęli w kolejce, a nuż Serhij Czyrkow zechce kontynuować zapisy, a oni nie będą gotowi…
Машинний переклад
Jewhen BARAN
Serhij Czyrkow. Chto u klasyky kraynij. Esse_liky. Kijów. 2018. 288 s.
Takie książki nie są pisane dla szerokiego kręgu czytelników, lecz dla literackich smakoszy. Czy to oznacza, że te książki, według Kokotiuchy, są zbędne? Przecież, jego zdaniem, mają sens tylko te, które się czyta? Pytanie nie podlega nawet dyskusji. To raczej kwestia światopoglądu niż socjologii.
Książek powinno być wiele, książki powinny być różne. A co ma sens, a co takiego sensu nie ma – to wróżenie z fusów.
Serhij Czyrkow – jeden z «pięcioro grona» ukraińskich poetów nowszej epoki, których dała nam Ziemia Ługańska, dziś okupowana przez Moskali, których chciwe oczy zaglądają za «kraj świata», «czy nie ma kraju, by go zagarnąć i zabrać ze sobą do trumny». Wymienię ich z nazwiska: Wasyl Hołobородько, Mykoła Myrosznyczenko, Serhij Czyrkow, Wasyl Staruń i Petro Bylywoda (Szewczenko). Spośród nich tylko Serhij Czyrkow zaczynał pisać po rosyjsku i nawet wydał dwa tomy poezji, odpowiednio w 1988 i 1990 roku.
Na koncie Czyrkowa jest także całkiem udana praca redaktorska w czasopismach: «Pioneriya» («Odnoklassnik», 1984–2003), «Lel» i «Lel-revyu» (1992–2004). Mimo całego kontrastu tematycznego i wiekowego – pierwszy to czasopismo młodzieżowe, drugie i trzecie – erotyczne dla dorosłych – było to ogromne doświadczenie. Potem pojawiła się nieoczekiwana powieść «Kowczeg» w 2 tomach, przeoczona przez krytykę. Wreszcie w 2023 i 2025 roku Serhij Czyrkow był nominowany do Nagrody Szewczenki za swoje tomy poetyckie «Ja – ten, kto skamieniał» (2023) i «Scenariusz dla chwili» (2025). I choć jego książki były niemal najlepsze na liście, w obu przypadkach nie dopuszczono ich do końcowego głosowania. Nie będę akcentować obecnego poziomu Nagrody Szewczenki, ograniczę się do myśli iwano-frankiwskiego publicysty Wołodymyra Ferenca, wygłoszonej już w 2018 roku: «Dziś z Nagrodą Szewczenki zrobiono to, co wcześniej z ukraińskim nacjonalizmem».
Książka z 2018 roku „Kto u klasyki najdalej” to swego rodzaju wariant prywatnego dziennika. Albo, jak autor przyznał w komentarzach pod moim postem na stronie na Facebooku o wspomnianej książce (z 28 grudnia 2025): „Dziś doprecyzowałbym: »Kto u klasyki najdalej« to autobiografia z cudzych historii, mozaikowy autoportret…”. Nawiasem mówiąc, sam traktuję swoje „posty” o książkach również jako wariant indywidualnego dziennika. Bo w tych zapisach jest bardzo wiele mojego nastroju i reakcji na wydarzenia, które nie widzę potrzeby utrwalać w planie informacyjno-rzeczowym, a jedynie w odczuciach.
W książce mamy 257 fragmentów, podzielonych na osobne „bloki”: I. Kiedy Wołodymyr Wysocki jeszcze nie umiał śpiewać, albo Cicha miłość i beczka piwa; II. Jak ja oszukałem Wołodymyra Szczerbyckiego, albo Najczystsza siła i ryba pod pachą; III. Trochę wiosny z Liną Kostenko, albo Uśmiech, który zaczął żyć osobno; IV. Jak nagie dziewczyny rozweseliły Leonida Krawczuka, albo Niepornograficzna pornografia; Autoprezentacja.
Wybrane fragmenty-zapisy zacytuję, choć wybiorę tylko te związane z kontekstem prykarpackim:
119. Notatki do „Dziennika” Stepana Pusyka: „Nie pytam, kiedy on tyle wszystkiego napisał. Myślę o czym innym. Co może być w dziennikach, jeśli człowiek ma ich 300 tomów, a do tego po 200 stron każdy? Nie inaczej – wszystkie grzechy współczesnego świata. I to mnie niezmiernie przeraża”.
130. Jarema Hojan i niewesoła „Tęcza”: „Do Jaremy Petrowycza nie było i nie mogło być żadnych pretensji. Ani do 1991 roku, ani po nim. I przed, i po nim wiernie służył sprawie wychowania młodego pokolenia. Uzbrajał wychowawców w przydatne źródła. Pretensje mogły pojawić się u dzieci. Z „Tęczy” Jaremy Hojana stopniowo odeszły bajka, zabawa, piękno, słoneczko. Odeszło dzieciństwo. „Tęcza” straciła wesołość. I zaczęto o niej zapominać”.
250. Sen we śnie Haliny Turelyk: «Książka przyszła we wrześniu. Nosiłem ją przy sobie przez pół roku. Do wiosny. Aż dopóki na Dnieprze nie pękł lód. W wieku dwudziestu lat Halina Turelyk wydała pierwszy «Posiany promień». W wieku trzydziestu objęła kierownictwo iwanofrankiwskiej młodzieżówki. W wieku czterdziestu lat, po owocnych latach, nieoczekiwanie zamilkła. Żeby zmartwychwstać »Wozdwyżeniem«.
Zapisy na pierwszy rzut oka są bardzo powierzchowne. Jakby nieobowiązkowe. Ale muszę powiedzieć, że mimo stylistycznej «rozmytości» te zapisy są psychologicznie i faktograficznie precyzyjne. Co mówi o Serhiju Czyrkowie jako o człowieku, który bardzo dobrze zna literacki i bio
Машинний переклад
Jurij KOWALIW, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki
Łesia Ukrainka (25 lutego 1871 – 1 sierpnia 1913) należała do typu hapax legomenon. Chodzi o wyjątkową, uniwersalną postać (zjawisko), występującą w jednym „egzemplarzu”. Jej sztuki na granicy egzystencjalnej od razu, jak u nikogo innego, nastawione są na katharsis. Występują w nich niezłomne postacie-pasjonariusze, których prototypem była Łesia Ukrainka, zidentyfikowana przez D. Doncowa jako „poetka ukraińskiego Risorgimento”. Poprzez galerię pełnych woli bohaterów, przeważnie kobiet, co odpowiadało historycznej ukraińskiej mentalności, kształtowała „społeczeństwo świadomych jednostek”, co w Ukrainie tak i nie nastąpiło, budziła uśpioną godność narodową, nie uznawała najmniejszego fałszu w tak odpowiedzialnych sprawach, radziła zakazać patriotycznych wierszy, które dyskredytują wysoką lirykę i zasady budowania narodu. Szczególnie niepokoiła ją trauma narodowej ruiny. Nieprzypadkowo zwróciła się do starogreckiej fabuły o wojnie achajsko-trojańskiej i upadku Troi, która posłużyła za podstawę filozoficznego dramatu poetyckiego „Kasandra” (1903—1908). Utwór pełni rolę przestrogi. Odcisnęła się na nim dragomanowska wersja tragicznego ukraińskiego mitu (Ukraina — Troja, Ukraina — Grecja), która nie była pierwszą. Jeszcze nowołacińscy poeci Sebastian Klonowic („Roxolania”) i Jan Dombrowski („Kamienie dnieprowe”) dostrzegali w Kijowie los trojańskiego miasta z podobnymi katastrofami.
Przetwarzając antyczny mit o córce króla Priama, tragicznej wieszczce, znanej z poematów „Iliada” Homera i „Eneida” Wergiliusza, tragedii Ajschylosa, Sofoklesa, Eurypidesa, ballady F. Schillera, poematu J. Połońskiego, Łesia Ukrainka polemizowała z poprzednikami. Dowodziła, że proroczy duch dla jej bohaterki to „kara, nikt jej nie ukamienuje, ale męczy się gorzej niż męczennicy wiary i nauki”. Nikt nie wierzy wieszczeniom dziewczyny, przepowiedniom upadku Troi, ponieważ boi się oszałamiającej prawdy, zadeklarowanej w ekspozycji utworu, zaprojektowanej na dynamikę linii fabularnych, które kończą się tragicznym rozwiązaniem. Proroczy dar Kasandry, dar łączenia słowa i czynu, staje się jej przekleństwem, zadaje jej nieznośne cierpienia. Nie mówić o prawdopodobnym upadku Troi ona nie może, tak jak nie może go odwrócić, jednocześnie nie jest w stanie przeciwstawić się woli wszechmocnej Mojry. Uznając siebie za jej narzędzie, wieszczka broni prawa do własnego rozumienia i interpretacji, odmiennych od rozkazu bogów: „Ich siła w karze, a moja w zmaganiu”.
Mechanizm manipulowania ludzką świadomością został naświetlony w polemice Kasandry z intelektualnym oszustem Helenem, który, popisując się frygijskim rozumem, pasożytuje na nadziejach i wierze Trojan. Mistrzowsko imituje swoje „wieszczby” w sensie utylitarnym („użyteczne lub co zaszczytne”), zaspokajając ich ciekawość, usypiając ich czujność, popychając ich do tragedii. Gdy tylko ona nastąpiła, Kasandra traci dar jasnowidzenia, znajduje się pod wpływem nieprzejrzystej „szkarłatnej chmury”, która zaćmiewa rozum:
„Kasandra wciąż nieprawdę mówiła. Nie ma ruiny! Jest Życie!.. życie”.
Utraciwszy proroczą istotę, ona, branka Agamemnona, w ostatnim monologu nazywa siebie niewolnicą.
W liście do Olhi Kobylańskiej dramatopisarka określiła istotę tragedii Kasandry: „Ona przeczuwa nieszczęście i przepowiada je, i nikt nie wierzy, bo choć mówi prawdę, ale nie tak, jak trzeba ludziom; ona wie, że tak jej nikt nie uwierzy, ale inaczej mówić nie umie; ona wie, że słów jej nikt nie przyjmie, ale nie może milczeć, bo dusza jej i słowo nie dają się pod jarzmo…”. Smutek wieszczki polega na tym, że ona, ciągle napotykając na mur niezrozumienia ze strony Trojan, nie może dowieść, zdjąć bielma z ich oczu, odwieść od nieuchronnego niebezpieczeństwa, ale „znając tę prawdę, nie robi nic dla walki, a kiedy próbuje robić, to czyny jej giną na marne, bo — czyny bez wiary martwe są, a wiary w nią nie ma i być nie może…”. Żaden krytyk nie zdobył się na tak kongenialną analizę charakteru Kasandry, jak sama dramatopisarka, dając surową, sprawiedliwą ocenę głównej bohaterce własnego utworu z oznakami autorskiego mitu. Pisarka wyszła w przestrzeń obiektywnego historyzmu, dowodząc w duchu W. Diltheya, że osobowość nie tylko przebywa w historii, ale i z istoty swojej jest historyczna we własnym egzystencjalnym wyborze, nawet jeśli inni tego nie rozumieją.
Łesia Ukrainka, obdarzona, jak Kasandra, profetycznym darem, ciężko przeżywała, że rodacy nie usłyszeli jej proroczego głosu. Czytelnicy, formowani na dosłownym rozumieniu arystotelesowskiego mimesis, odebrali „Kasandrę” „jako dramat z życia trojańskiego”. Nie znajdując adekwatnego klucza odczytania, uważali sztukę za „lesendramat”, jak i inne „dramaty idei” Łesi Ukrainki. Ona w liście do matki nie ukrywała gorzkiej ironii: „Ach, śmiechu było mi czytać recenzje na moją „Kasandrę!“”. Zagłębiając się w przeszłość, myśląc kategoriami historycznymi, Łesia Ukrainka dostrzegała w życiu narodowym ogólnoludzkie, a kwestiom narodowym nadawała ontologiczne, uniwersalne znaczenie. Mało kto ze współczesnych pojął istotę „egzotycznych zamysłów” pisarki, jak na przykład M. Jewszan, który zapewniał, że „to, jeśli chcecie, cały program duchowego i kulturowego odrodzenia, ogień, który ma rozpalić głuchonarodzony lud i uczynić go widzącym!”.
Analogicznym ostrzeżeniem przesiąknięty jest dramat „Bojarynia”, który pojawił się jako sprostowanie zarzutów krótkowzrocznej krytyki, jakoby Łesia Ukrainka przedkładała przeszłe, antyczne czy orientalne fabuły nad współczesność. Dotknięta do żywego, poetka narzekała w liście do M. Dragomanowa z 3 marca 1892 roku, że „ludzie”, jakoby, oskarżają ją o brak ideowości i tendencyjności, wyjaśniała, że „jeśli będę tendencję przyciągać za włosy, to wszystkim będzie słychać, jak jej włosy trzeszczą, nieszczęsnej”; jednak nigdy nie uchylała się od tendencyjności, zapewniała, kiedy „ona, jak zechce, sama do mnie przyjdzie, wtedy już ja jej nie wygonię”. Odpowiedzią na nietaktowne pretensje, zwłaszcza na nasilenie rosyjskich represji skolonizowanej Ukrainy, na wybuchy niebezpiecznych moskalofilskich nastrojów, na rozpacz i beznadzieję części ukraińskiej inteligencji był napisany w egipskim mieście Heluan (Helwan) dramat poetycki „Bojarynia” (1910).
Łesia Ukrainka wykorzystała kroniki kozackie, w szczególności Samijła Wełyczki, oraz inne dokumenty drugiej połowy XVII w., najwyraźniej przetworzyła twórcze doświadczenie I. Karpenki-Karego („Gandzia”, 1902). Rok później od „Bojaryni” pojawiły się dramaty z analogicznymi, aktualnymi dla ukraińskości problemami „O czym trawa szeleściła…” S. Czerkasenki, „Słońce Ruiny” W. Paczowskiego, „Hetman Doroszenko” Ludmyły Staryckiej-Czerniachiwskiej. Pogłębiały one tradycję T. Szewczenki („Wielki loch”), P. Kulisza („Czarna rada”), M. Kostomarowa („Czernihowka”). Dla ukraińskich dramaturgów leksem „ruina” był swoistym kodem narodowej katastrofy, uwarunkowanej wewnętrznym rozłamem, który sprzyjał zniewoleniu osłabionej Ukrainy przez ekspansywnych obcych.
„Bojarynia” Łesi Ukrainki, której „dobrze była znana psychologia ludzi, żyjących po rozgromie, »na ruinach«” (M. Draj-Chmara), zbudowana jest na kontrastach dwóch światów — jasnego, swobodnego ukraińskiego i ponurego, despotycznego moskiewskiego. W pierwszej odsłonie do rodziny „znaczącego kozaka ze starszyzny” Ołeksy Perebijnosa zawitał zaproszony przez niego syn poległego towarzysza broni, moskiewski bojar z poselstwa, łagodny z natury Stepan, który wkrótce zakocha się i ożeni z jego córką Oksaną. Ekspozycja utworu przeradza się w zawiązanie akcji, w szczególności w pełnej pasji polemice między młodym gościem a ojcem dziewczyny i bratem Iwanem, który broni wolności nikomu niepodległej Ukrainy, nikomu nie wybacza zdrady, demaskuje podstępną politykę Moskwy: Stepan: Na radzie perejasławskiej mój ojciec, dawszy słowo za Moskwę, dotrzymał tego słowa wiernie. Iwan: Miał komu dotrzymać! Zły ich skusił dawać słowo! Perebijnos: Wtedy jeszcze, synu, na dwoje wróżono, nikt nie wiedział, jak sprawa się obróci… a potem… przysięgi nie każdy zdradzi… Iwan (ironicznie): No pewnie! Lepiej zdradzić Ukrainę. Stepan (zapłonął, ale się powstrzymał): Nie zdradzał Ukrainy mój ojciec! On jej służył spod carskiej ręki nie gorzej, niż wrogowie jego służyli spod polskiej korony. Iwan: No, zwyczajnie, wszystko jedno, czyje lizać pięty, czy lackie, czy moskiewskie!.. Stepan, jak i jego nieżyjący ojciec, stara się gorliwie służyć „spod carskiej ręki”, być wiernopoddanym „chołopem Stiopką”. Usprawiedliwia się tym, że jego ręka „od krwi czysta”, naiwnie spodziewa się, że zostawszy bojarem, zdoła coś osiągnąć dla Ukrainy. Nie ukrywa też swoich interesów materialnych, troszcząc się o posiadłość, która „splądrowana była nam do cegły jeszcze za czasów Wyhowskiego” i którą on stara się zachować i pomnożyć na moskiewskiej służbie, choć w rzeczywistości „siedział-siedział w zapiecku moskiewskim, póki lała się krew, póki zmagania toczyły się o życie tam, na Ukrainie”. Dlatego Stepan nie jest w stanie dostrzec palącego problemu niekompatybilności, istotnie odmiennych tradycyjnych kultur i mentalności. Głęboko uświadamia to sobie Iwan Perebijnos, przekonany, że dotrzymanie przysięgi na wierność Moskwie, rzekomo danej przez kozacką starszyznę podczas fatalnej rady perejasławskiej, było zdradą Ukrainy, która ostatecznie „położyła się Moskwie pod nogi”. Jest oburzony niewolniczą psychologią swoich rodaków, którzy, zapomniawszy o ludzkiej godności i kozackim honorze, dogadzają carowi „czerkaskimi” pieśniami, kiedy „prześwitu nikomu nie dają moskiewscy pachołkowie”, którzy „mocno zaciągnęli popręg na naszych bokach”. Dlatego widzi prawdziwą istotę Stepana, zamaskowaną pod retoryką bojarskiego chołopstwa, niebezpieczną dla Ukrainy: „Gdyby takich było między nami mniej, co w domu uczciwy majątek przetrwawszy, połakomili się na sobole moskiewskie...”. Według obserwacji M. Draj-Chmary, Łesia Ukrainka „odtworzyła, z jednej strony, tę aktywną ukraińską inteligencję, która całą istotą swoją rwała się do walki o suwerenność ukraińskiej państwowości, i, z drugiej strony, tę sprzedajną ukraińską inteligencję, która dla »państwa wielkiego, łakomstwa nieszczęsnego« zdradziła ukraińskie tradycje i, zmoskwiczywszy się, dobrowolnie wprzęgła się w cudzoziemskie jarzmo”. Otwartość ukraińskiej duszy, szczerość Ukraińców w wypowiedziach już w pierwszej odsłonie dramatu ostro kontrastują ze scenami moskiewskiego obyczaju, gdzie śledzą każde wypowiedziane słowo, gdzie „szpiedzy moskiewscy całym rojem chodzą”, gdzie „wszędzie pale, knuty”, gdzie nawet kobiety, zniewolone przez patriarchalne społeczeństwo, formowane według dogmatyki despotycznego „Domostroju” protopopa Sylwestra, lekceważąco odnoszą się do „czerkaszek” i „chochłuszek”. Całkowicie oczywiste przeciwstawienie wolności i niewolnictwa, stawszy się realią smutnej postperejasławskiej rzeczywistości, wymagało od postaci (oraz ich pierwowzorów) nagłego egzystencjalnego wyboru. W rozmowie z Hanną, przyzwyczajoną do moskiewskich zwyczajów, Oksana przeraża się przepaścią, która lawinowo otworzyła się przed nią w moskiewskim zaświatach, przeżywa utratę swojej istoty jako tragedię („W Moskwie”, „Terem”), przeczuwa, że grozi jej niwelacja, utrata swojej naturalnej natury, odziedziczonej po wolnościowych rodzicach. Łesia Ukrainka świadomie wybrała sobie główny temat — „utrata przez człowieka własnej tożsamości — całkowicie naturalnie układała się w koordynaty neoromantycznego dwuświata” (Tetiana Swerbiłowa, Natalia Malutina, Ludmyła Skoryna). Kiedy dziewczyna (kobieta) na Ukrainie, na terenach której jeszcze czuć było echo Statutu Litewskiego, wychowana w wolnej, życzliwej atmosferze, miała wolność, wybierała sobie wybranka, była aktywną uczestniczką życia społecznego, członkinią w dziewczęcym towarzystwie, to na Moskiewszczyźnie nawet rozmowę z narzeczonym uważano za niedopuszczalną. Zabraniano jej samej „po Moskwie chodzić”, musiała przy pojawieniu się mężczyzn „uciekać, jak od Tatarów”, wychodząc z domu, „zasłonić twarz, niczym Turczynka”. Rozmyślając nad narzekaniami Oksany i słuchając o ukraińskiej dziewczęcej wolności, Hanna zauważa: „Ba, u ciebie w domu! Tam przecież nie Moskwa! Takiego tutaj nigdy nie słyszano, — Śpiewać po gajach!..”. Porozumienie między kobietami, które należą do odmiennych kultur, niekompatybilnych tradycji moralnych i obyczajowych, jest niemożliwe. Zszokowana antyludzką istotą moskiewskiego społeczeństwa, Oksana nie chce być inną, nie chce stracić siebie, brzydzi się cudzoziemskiego stroju, oburza się: „Stepanie, dokądżeśmy to trafili? Przecież to jakaś niewola pogańska!”. Lecz mąż, niezdolny dać jej oczekiwaną odpowiedź, mimochodem nakłada na nią jarzmo, z którym zrósł się, „niczym szabla z pochwą... na wieki... oboje zardzewiali...”. Niewola w małżeństwie jest różna. Kiedy Stepan, usprawiedliwiając się służbą dla Ukrainy, dobrowolnie wyrzeka się etnomentalnej istoty dla własnego dobrobytu, to Oksana, stawszy się ofiarą wielkiej, ślepej miłości do męża „Ty myślisz, jak ja teraz pojadę od ciebie precz, to nie zostanie tutaj moja dusza?”, wypala z siebie wolnościowe imperatywy, przytłumiwszy witalną energię: „Zbyt ja żałowałam... W tym i nieszczęście... Gdybym miała siłę nie żałować, to wyrwałabym się precz z tej niewoli — i ty byś uwolnił się od rdzy... A tak, już czysto: ani sobie, ani ludziom!”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Oksana dokonała swojego egzystencjalnego wyboru – wyjścia w wolność poprzez śmierć: „Dobranoc, słoneczko! Idziesz na zachód... Widzisz Ukrainę – pozdrów ją!”. Tragiczny los bohaterki jest przestrogą dla współczesnej Ukrainy. Być może „Bojarynia” to jedyny dramat, w którym okoliczności okazały się silniejsze od pełnej woli postaci. Nawet Mawka, zmartwychwstając, przeciwstawia się im („Pieśń lasu”). Zdecydowana większość bohaterów sztuk i poematów dramatycznych Łesi Ukrainki znajduje adekwatną odpowiedź na wyzwania nieubłaganej rzeczywistości. I do jakichkolwiek intertekstów by się nie odwoływała, wszędzie zaostrza się ukraińska problematyka na egzystencjalnej granicy, zarysowuje się obraz moralnego maksymalisty, niezłomnej osobowości, którą powinien być Ukrainiec i Ukrainka w każdych okolicznościach, co zostało zaakcentowane w poematach dramatycznych „Niewola babilońska” (1902), „Na ruinach” (1903; data według autografu – 11 września 1904), „W domu pracy, w kraju niewoli” (1906), które można traktować jako tryptyk. Porażka Królestwa Izraela w wojnie z Babilonem, opisane w Biblii pierwsza i druga niewola babilońska, wywoływały skojarzenia z analogicznym nieszczęsnym losem Ukrainy, która utraciła swoją niepodległość w składzie imperium rosyjskiego. Istnieją też inne paralele, na przykład aluzja do dramatu „Trojanki” Eurypidesa, który odsłania „swoim głębokim tragizmem i ironią losu niegodne pozazdroszczenia położenie trojańskich niedobitków”, a „prometeizm i obecność wykutych jakby z granitu postaci” wywołuje skojarzenia z bohaterami dramatów Ajschylosa (R. Kucher). Niebagatelne znaczenie ma też praktyka autointertekstualna Łesi Ukrainki. W liście do I. Franki w 1902 r. dramatopisarka zaznaczyła spuściznę poematu dramatycznego „Niewola babilońska” z „Opanowaną”, doprecyzowała identyfikację gatunkową: „wyszła z tego właściwie nie poema, a scena liryczno-dramatyczna”. Łesia Ukrainka uzasadniła poetykę poematu dramatycznego „Niewola babilońska”, w którym dotrzymano klasycystycznej zasady trzech jedności – miejsca, czasu i akcji: „nawet sama technika frazy jakby wymierzona świadomie w to, co teraz zwą sugestią: każdy obraz, każda imperatywna fraza powtarza się dwukrotnie różnymi, ale synonimicznymi wyrażeniami i przez to siłą zapadają w pamięć”. Intryga utworu z rozbudowaną liryczną fabułą „Melodii żydowskich” przelewa się w napięte stosunki między utalentowanym śpiewakiem Eleazarem, który, uciekając się do niedopuszczalnego kompromisu, cieszy wrogów syjońskimi pieśniami-przypowieściami, a pokrewnymi Żydami, oburzonymi jego czynem, mimo że sami stali się niewolnikami cudzoziemców. Zniewoleni rodacy uświadamiają sobie wielką różnicę między „sznurem, łopatą, radłem i siekierą” a słowem, które „w ustach proroczych musi tylko Bogu służyć – nikomu więcej”. Dlatego, ku zdziwieniu Eleazara („Czemu stanąłem między wami jak trędowaty?”), traktują jego działania jako niewybaczalną zdradę interesów narodowych. Sytuacja dramatyczna wywołuje analogie z ukraińską rzeczywistością, kiedy wielu talentów w rodzaju Teofana Prokopowicza utwierdzało literaturę i kulturę mentalnie obcego imperium rosyjskiego. Nie przypadkiem Łesia Ukrainka poruszyła kluczowy motyw szczególnej misji artysty w życiu narodu w najbardziej krytycznych momentach jego istnienia, przemyślała w płaszczyźnie artystyczno-filozoficznej jeden z najbardziej bolesnych problemów Ukrainy – odmowę od własnej tożsamości. W odróżnieniu od ambiwalentnych artystów, którzy wiernopoddańczo służyli cudzoziemcom, Eleazar w poszukiwaniu ratunku z niewoli babilońskiej, „jak gazela wody na pustyni”, miał jednak głębokie sumienie, by zrozumieć, że „Cierpieć kajdany – to niesłychany wstyd, zapomnieć o nich, nie rozbiwszy – gorszy wstyd”. Pragnąc wolności jako niezbędnego warunku bytu, przeżywa bolesną ewolucję chorobliwie rozdwojonej świadomości, uwarunkowanej dwuwymiarową rzeczywistością narodową zniewolonych rodaków. Ich samounicestwienie odzwierciedlono w jego trzech pieśniach: utrata prawej ręki w boju symbolizowała początek niszczenia przestrzeni narodowej, zniszczenie winnicy – zamach wroga na dom rodzinny, wyrzeczenie się języka ojczystego – niwelację etnomentalnej istoty. Dlatego Eleazarowi, któremu nieznośnie patrzeć na katastrofę narodową, „krwią usta się odezwały i zaszlochały – milczeniem!”. Przejrzenie zadaje mu nieznośne męki, wzburza wewnętrzny konflikt: „Och, ja ku ziemi upadłem, jak i świątynia, wszyscy polegliśmy, jak Jerozolima”. Poetka jakby wcielała się w „ukraińską Sybillę”, kiedy „gromiącym językiem starotestamentowych proroków odsłoniła [...] przyszłość, którą ona w swojej nadludzkiej wyobraźni widziała jako żywą” (D. Doncow). „Wstań, Izraelu! Zaoraj pługami to pobojowisko, nie oddawaj ani kroku ziemi obiecanej” – z takim rezystancyjnym patosem zwraca się prorokini Tirca z poematu dramatycznego „Na ruinach” do swojego upadłego narodu. Bohaterka należy do antytetycznego wobec Eleazara psychotypu bezkompromisowego pasjonata z wysoką świadomością narodową i uformowanym charakterem, wyraźnie rozumie co i jak robić w ekstremalnych sytuacjach, wyobraża sobie swoją ojczyznę tylko jako od nikogo niezależną. To już nie śpiewak-epigon Jeremiasza. Jej egzystencjalny wybór jest wyraźnie zdeterminowany. Nie przypadkiem Tirca, uświadamiając sobie własną tożsamość z bytem zniszczonego narodu, ze słowami „Brakuje harfie strun, śpiewakowi słów!” wyrzuciła do rzeki tradycyjny instrument muzyczny, niezdolny wykwintną grą zdemoralizowanego wykonawcy zapalić wykrwawione dusze rodaków, którzy znaleźli się w niewoli babilońskiej. Takim „świętokradztwem” starała się przynajmniej obudzić ich uśpione sumienie, wywołać w nich potrzebę odnowienia ludzkiej godności, „żeby nie powiedzieli ludzie: tu ruina, żeby mówili: kiedyś tu stanie dom”. Symbolicznie topiąc „świętości syjońskie”, wierzyła „w cud pański, że odnajdzie cię* ręka godniejsza i obudzi w tobie nie tylko głos, ale i duszę wieczną”. [* harfę – Ju. K.] Żydowscy prorocy, zszokowani czynem Tircy, próbowali ukarać ją – i utopiliby, gdyby nie samarytański prorok, który radził jej zostać wygnanką, prorokinią w Samarii, przenosząc tam świątynię z Jerozolimy. I rzeczywiście, pod koniec utworu Tirca wzywa do budowania nowej świątyni, która pomogłaby upośledzonemu Izraelowi pozbyć się niewolniczej kompleksowości: „Dusza moja już widzi tę budowlę i wie serce, jak ją nazwać: w nowej Jerozolimie świątynia nowa”. Analizując antyczne i orientalne motywy utworów Łesi Ukrainki, które weszły do pierwszego tomu (1919), M. Zerow twierdził, że motywy ich pojawienia się nie wymagają wyjaśnień, wszak obecna jest w nich nie stylizacja, a „słychać bicie żywej myśli, życia współczesnego ukraińskiego inteligenta i że przemowy i kwestie żydowskich proroków i pierwszych chrześcijan są bardzo bliskie naszym własnym poszukiwaniom i niepokojom”. Imię Olhy Rudaneć wpisano do „Księgi Honorowej” miasta Kołomyja. Za zasługi dla „Proświty” została odznaczona najwyższą nagrodą oświatową, medalem „Budowniczy Ukrainy”. Szanowna Pani Olho! Główna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Zarząd Iwanofrankiwskiego Obwodowego oraz Kołomyjskiego Miejsko-Rejonowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, działacze oświatowi, społeczność Przykarpatcia szczerze gratulują Pani z okazji wspaniałego jubileuszu. Życzymy Pani dobrego zdrowia, wszelkiej pomyślności, dobrobytu rodzinnego, pociechy z dzieci i wnuków, sukcesów twórczych w rozwoju ukraińskiej poezji oraz działalności kulturalno-oświatowej. A także upragnionego zwycięstwa nad moskwicinami, Pokoju, wolności i spokoju na danej nam przez Boga ziemi.
Z rosy i wody Wam! Mnoga lata! Z poważaniem – Pawło Mowczan, Mychajło Siczka, Wasyl Hłaholuk. *** Do jubileuszowych życzeń przyłącza się redakcja tygodnika «Słowo Proświty».
Машинний переклад
W tych dniach swój jubileusz obchodzi zasłużona pracownica kultury Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, odpowiedzialna sekretarz Kołomyjskiego Miejskiego Rejonowego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, przewodnicząca miejskiej rejonowej organizacji Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Olha Rudanec.
Urodziła się 25 lutego 1956 roku we wsi Zadubrivci w rejonie sniatyńskim. Nazwisko panieńskie Szowkopłas. Wykształcenie wyższe: w 1983 r. ukończyła z wyróżnieniem Kijowski Instytut Kultury (wydział bibliotekarski), w 1994 r. – Prykarpacki Uniwersytet im. Wasyla Stefanyka (wydział historyczny), w 1998 r. – Akademię Administracji Państwowej przy Prezydencie Ukrainy (kwalifikacja: magister administracji państwowej). Od 1976 do 1993 roku pracowała jako kierowniczka biblioteki, metodyczka, zastępczyni dyrektora Kołomyjskiego scentralizowanego systemu ds. pracy naukowej wydziału kultury Kołomyjskiej Rady Rejonowej.
W latach 1993-1994 pracowała jako pomocnica przewodniczącego Kołomyjskiej Rady Miejskiej, w latach 1998-2000 – jako dyrektorka ds. rozwoju ukraińsko-polskiego wspólnego przedsiębiorstwa «Alukpol». Od 2000 do 2013 roku – dyrektorka hotelu «Pysanka». Przez wszystkie te lata, dorywczo, prowadziła zajęcia z dyscyplin społecznych w wyższych uczelniach Kołomyi. Od 2013 r. – na stanowiskach kierowniczki części literacko-dramatycznej, zastępczyni dyrektora ds. twórczych w Kołomyjskim Akademickim Obwodowym Ukraińskim Teatrze Dramatycznym.
Od 26 sierpnia 2025 roku – wykładowczyni dyscyplin społecznych Kołomyjskiego Pedagogicznego Kolegium Zawodowego Iwano-Frankiwskiej Rady Obwodowej.
Olha Rudanec była wybierana deputowaną Kołomyjskiej Rady Miejskiej pierwszej demokratycznej kadencji (1990-1994), była referentką posła do Rady Najwyższej Ukrainy Pawła Mowczana (1994-1998), pomocnicą-konsultantką posła do Rady Najwyższej Ukrainy Wasyla Tkaczuka (1998-2002).
Była jedną z twórczyń Kołomyjskiego Miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki (1989), a następnie Towarzystwa «Proświta» (1991), wybierana na takie stanowiska, jak zastępczyni przewodniczącego towarzystwa, sekretarz odpowiedzialna.
Na dobrym koncie tej organizacji społecznej są jubileuszowe wieczory autorskie koryfeuszy ukraińskiej literatury i sztuki, liczne prezentacje książek badaczy narodowowyzwoleńczych zmagań. Według jej scenariuszy odbywały się jubileuszowe wieczory pamięci sławnych ludzi tego kraju, uroczyste akademie.
Ołena Rudanec – inicjatorka i organizatorka umieszczenia tablic pamiątkowych z płaskorzeźbami Romanowi i Ewhenowi Iwaniczukom, Dmytrowi Pawlyczce na fasadzie dawnego gimnazjum, obecnie Liceum nr 1 im. Wasyla Stefanyka w Kołomyi, gdzie oni uczyli się w swoim czasie.
Publikuje się w różnych czasopismach, zwłaszcza w «Słowie Proświty», «Halicyjskiej Proświcie», «Wolnym Głosie», «Literackiej Kołomyi», lubi literaturę, kocha się w poezji. Pseudonim literacki – Ołha Zadubriwna. Jej wiersze zostały wydrukowane w ogólnoukraińskich czasopismach literackich, zwłaszcza w «Bukowińskim Żurnale», «Perewale», almanachu «Dzierelne dzwony», zbiorze «Poezje kobiet Ukrainy».
Najlepszy prezent na przededniu jubileuszu Ołena Rudanec sprawiła sobie, rodzinie, przyjaciołom i miłośnikom poezji, wydając książkę utworów poetyckich «Arka» (Kołomyja: Wik 2026. 320 s.). Zbiór poezji dedykuje swoim ukochanym córeczkom Ludmile, Alinie i Chrystynie. W książce podkreśla: «Poezja dla mnie – to nie rzemiosło, nie zawód, nie dążenie do sławy i produkowania książek. Poezja dla mnie – to kontakt ze światem, to mój wewnętrzny głos, spowiedź i poszukiwanie harmonii. Piszę wtedy, gdy słowa same proszą się na papier, gdy po prostu nie mogę nie pisać, gdy moje uczucia potrzebują wierszowanego wyrażenia siebie».
Jej życiowe credo: człowieka zdobią nie słowa, lecz czyny. Dewiza: wszystko, co robi się z miłością, daje pozytywny rezultat. Najwyższe wartości dla niej: Bóg, Ukraina i Dzieci.
Artystka zwraca się do czytelników:
«Творіть добро і вам добром воздасться!». Nawiasem mówiąc, książka została wydana w serii «Kołomyjska biblioteka», której założycielem jest członek zarządu «Proświty» Walerij Kowtun.
Olga Rudanec – osoba słowa i czynu, bierze udział w akcjach wolontariackich, wzmacnianiu Sił Zbrojnych Ukrainy, utwierdzaniu języka ojczystego.
Za ofiarną pracę i twórcze osiągnięcia otrzymała wysoki tytuł „Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy” (2009), odznaczona szeregiem nagród: Podziękowanie Gabinetu Ministrów Ukrainy, kawaler Orderu „Honorowy Krzyż” z wręczeniem dyplomu „Kierownik roku – 2010”, najwyższym wojewódzkim wyróżnieniem „Za zasługi dla Prykarpacia”, medalem Rady Rejonowej i Rejonowej Administracji Państwowej Kołomyi „Za zasługi dla Kołomyjszczyzny”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ważniejszych spraw niż wojna. I muszą to zrozumieć wszyscy. I nie tylko zrozumieć, ale i działać odpowiednio – mówi przewodnicząca jury konkursu, docent Narodowego Uniwersytetu Lotniczego, pochodząca z Równego Oksana Prychodko. Każdy zwycięzca i zwyciężczyni otrzymali świeżo wydany almanach z własnymi utworami oraz nagrody motywacyjne od mecenasów. Miło, że na spowiedź do Ułasa przyjechali dyrektorzy pięciu muzeów ze Zwiahla – miasta rodziny Kosaczów. Przyjęli nasze zaproszenie i odkryli dla siebie zarówno Samczuka, jak i Równe. Ale w lutym obchodzimy także 155 lat od dnia urodzin Łesi Ukrainki. To ludzie, którzy ponad wszystko pielęgnowali ideę narodową – zauważa dyrektor Muzeum Literackiego imienia Ułasa Samczuka w Równem Mykoła Fedoryszyn. Dyrektorka Muzeum imienia Łesi Ukrainki w Zwiahlu Oksana Misiuk dodaje: Nasi obrońcy wyzwalają ukraińskie terytoria, a my, muzealnicy, – dusze Ukraińców, przywracając im pamięć historyczną. Łesia Ukrainka to dziecko Wołynia, Ułas Samczuk z natchnieniem pisał o Wołyniu – oto paralela między dwojgiem wielkich Ukraińców, której szukaliśmy. Żyli w różnych wiekach, ale nieustannie kształtowali tożsamość ukraińskiego narodu. Ciekawe, że Ułas Samczuk zachwycał się twórczością Łesi Ukrainki, a 2 listopada 1941 roku odwiedził jej grób w Kijowie. I zauważył żonie: Ukraina była w centrum jej życia. I dlatego Łesia nie Kosacz, a Ukrainka. A w innej lokalizacji – w miejskim pałacu kultury – w tym samym czasie nagradzano laureatów miejskiej nagrody imienia Ułasa Samczuka. Wyróżnienie ustanowiono w 2013 roku. W tym roku podzielono je między dwie godne zwyciężczynie – Switłanę Kałko oraz Lidiję Hołonko. Rówieńszczyzna szanuje swojego wybitnego Ułasa, chętnie idzie do niego na życiową spowiedź. A także z natchnieniem i, jeśli chcecie, uparcie sprowadza go do domu, rozszerzając krąg wielbicieli jego twórczości. I kohortę tych, którym nie są obojętne nasze rodzime korzenie. Bo jakie korzenie, takie i nasiona – to niezaprzeczalna prawda. Nie jest wszystko jedno, kto jak mówi, do jakich bogów się modli, jakie książki czyta. Nie jest wszystko jedno, jakimi imionami nazwane są ulice naszych miast, nie jest wszystko jedno, czy dominującym jest dla nas Szewczenko, czy Puszkin. Nie! A jeśli jest wszystko jedno, to znaczy, że wszystko jedno dla nas, kim jesteśmy my sami! To znaczy, że nie jesteśmy narodem, a wiecznie poniżoną bez żadnych ideałów czernią – pisał Ułas Samczuk w pracy Naród czy czerń?. Nam nie jest wszystko jedno, dlatego przebijamy drogę do własnej tożsamości. Na tej niełatwej drodze chce się zwrócić do Ukraińców słowami Ułasa Samczuka: Szczęść nam, Boże!
Машинний переклад
Rówieńska „Proświta” przywraca Ukrainie wielkie imię Homera XX wieku Ułasa Samczuka. Inna OMELIANCZUK, działaczka Proświty. Zdjęcia Ołeksandra CHARWATA. 20 lutego 1905 roku we wsi Dermań na Rówieńszczyźnie urodził się chłopiec, który stał się tytanem ukraińskiego ducha i słowa. Niełatwy był jego los, ale pióro zawsze pozostawało ostre, celne i ukrainocentryczne. Nawet na przymusowej emigracji w Czechach, Niemczech i Kanadzie. – Już wtedy, w pierwszej połowie XX wieku, Ułas Samczuk głęboko widział podłą i podstępną istotę Kremla, która ani na jotę nie zmieniła się i dzisiaj. I mówił o tym w swoich utworach. Wziąć autobiograficzną trylogię „Wołyń” – potężną epopeję chłopską, w której odzwierciedlił kulturę ukraińskiej wsi, kształtującą się przez stulecia. Czy powieść o Hołodomorze „Maria” – ona porusza nas i dzisiaj. Dlatego „Proświta” uważa za zaszczyt przywracanie Ukrainie i Ukraińcom tego sławnego imienia, które tak długo i niesłusznie pozostawało pod zakazem reżimu radzieckiego – mówi przewodniczący Rówieńskiej Obwodowej „Proświty” Iwan Wietrow. Właśnie „Proświta” wraz z autorem unikalnego projektu „Głos Ułasa Samczuka” wystąpili jako jego inicjatorzy. I ten głos powrócił do rodzinnych stron po długich 83 latach. Pisarz i działacz Proświty, badacz twórczości Ułasa Samczuka Wiktor Mazanyj w archiwach „Głosu Ameryki” odnalazł nagrania z jego żywym głosem. Obecnie brzmiał on dla wszystkich, którzy chcieli usłyszeć. Chętnych było niemało: sala chłonęła sercem jego tembr ze szczególnym akcentem, jak uzdrawiające źródło: „Ja już byłem w Pradze w latach 1932–33. Ludzie tam dostawali listy z Ukrainy, gdzie ich bliscy pisali: ratujcie, umieramy z głodu! Pod tymi wrażeniami wyrwała mi się powieść „Maria” – zaledwie w trzy miesiące” – opowiada Ułas Samczuk. Dla zrozumienia: na historycznym Wołyniu, który wtedy wchodził w skład Polski, głodu nie było. Ale autor tak głęboko przeżywał ból swojego narodu, że w imieniu kobiety zdołał mistrzowsko przekazać całe jej życie – od narodzin do śmierci głodowej. Imię Maria wybrał nieprzypadkowo. Ma ono bowiem głęboki symbolizm: Bogurodzica – to także Maria. Uczniowie Rówieńskiej Szkoły Ogólnokształcącej nr 9 odtworzyli epizody powieści w wykonaniu scenicznym – emocje wylewały się przez brzegi. I jak, powiedzcie, jak można było usunąć ze szkolnego programu „Marię” – pierwszą powieść o Hołodomorze? Zrobiono to za czasów Janukowycza, a nie przywrócono do dziś! Nonsens? I to jaki! Od Rówieńskiej „Proświty” wysłaliśmy nie jeden apel do resortowego ministerstwa, osobiście jeździłem w tej sprawie już do trzech ministrów – ale nas, niestety, nie słyszą. W jakie jeszcze dzwony trzeba bić, aby ten wielki Ukrainiec, którym sprawiedliwie zachwyca się świat, wreszcie powrócił do szkolnej auli? Z „Marią”, z „Wołyniem”, z artykułem światopoglądowym „Naród czy czerń?” – po raz kolejny pyta Iwan Wietrow. Jak widzimy, obecnemu ministerstwu oświaty Ukrainy nie w głowie Samczuk. Wszakże w jego małej ojczyźnie nie czekają na wskazówki z oficjalnego Kijowa. 20 lutego 2005 roku, na 100-lecie od dnia urodzin Ułasa Samczuka, na Placu Teatralnym w Równem stanął jego majestatyczny pomnik. Pisarz, jakby przysiadł odpocząć i pomyśleć o wiecznym… W mieście stworzono także muzeum literackie Ułasa Samczuka. W zbiorach znajduje się wiele jego osobistych rzeczy, które przewieźli z Toronto zarządcy spadku pisarza Oksana i Jarosław Sokołykowie. Właśnie w muzeum w dzień urodzin tytana ukraińskiego ducha odbywają się różnorodne uroczystości. Obecnie nagradzano tu zwycięzców obwodowego konkursu młodzieżowej publicystyki „Młodzi kronikarze ukraińskiej przestrzeni”, który odbywa się pod egidą muzeum Ułasa Samczuka i „Proświty”. W umiejętności tworzenia tekstów publicystycznych rywalizowali uczniowie klas 8–11 oraz studenci w trzech kategoriach: „Postacie”, „Nie goi ogień”, „Syn marnotrawny wielkiego Wołynia”. Jak widzimy, w tegorocznych pracach kluczowym tematem jest wojna rosyjsko-ukraińska. Niezależnie od kategorii, konkursowicze projektują swoje eseje na tragiczne realia teraźniejszości, przemyślują je zarówno przez pryzmat twórczości Ułasa Samczuka, jak i przez samoświadomość naszych najnowszych bohaterów – obrońców, którzy złożyli życie w walce o niepodległość. Jedna ze zwyciężczyń konkursu, Bohdana Areszyna, przypomina słowa znanego rówieńskiego płastuna Tarasa Dawydiuka, który zginął w listopadzie 2023 roku: „Dzisiaj nie ma i nie może być ważniejszych spraw”.
Машинний переклад
Wołodymyr STECIUK. W Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie otwarto wystawę plakatów „INTERMARIUM POSTERS: Sztuka Oporu i Jedności”. U podstaw tego projektu legła idea Międzymorza, która powstała jeszcze po I wojnie światowej i polega na zjednoczeniu krajów europejskich od Bałtyku po Morze Czarne i Adriatyckie w celu ochrony wolności i wzajemnego rozwoju. W warunkach współczesnej wojny rosyjsko-ukraińskiej i pojawienia się realnych zagrożeń dla światowej stabilności koncepcja ta nabrała jeszcze większego znaczenia. Narody Międzymorza odczuły bowiem najpilniejszą potrzebę połączenia wspólnych wysiłków na rzecz zachowania swojej wolności i niepodległości. Projekt „Intermarium Posters: sztuka oporu i jedności” ma właśnie na celu pokazanie, że jednocząca idea Międzymorza jest nie tylko historycznym dziedzictwem przeszłości, ale także współczesną wizją żywej platformy kulturalnej, która może być podstawą do wzmocnienia porozumienia, solidarności i jedności między narodami regionu oraz wzmocnienia wspólnego oporu wobec agresji wojskowej. Mówili o tym podczas otwarcia wystawy dyrektor Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie Jerzy Woźniakiewicz, Konsul Generalny Ukrainy w Krakowie Wiaczesław Wojnarowski, zastępca dyrektora Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego Przemysław B. Tomanek, koordynatorka projektu Jewhenija Rozbycka. W swoim słowie powitalnym Konsul Generalny podkreślił znaczenie dyplomacji kulturalnej jako elementu międzynarodowego wsparcia Ukrainy. Ukraiński dyplomata zaznaczył w szczególności, że sztuka w warunkach wojny „staje się głosem prawdy o walce Narodu Ukraińskiego oraz skutecznym narzędziem przekazywania społeczności międzynarodowej wartości wolności, godności i solidarności”. Otwarta wystawa plakatu jest częścią przygotowanej przez studentów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki (KNUKiM) oraz Kijowskiego Uniwersytetu Kultury (KUK) trzyczęściowej wystawy, która odbywa się w Kijowie, Bukareszcie i Krakowie. Kuratorem projektu jest zasłużony artysta Ukrainy, docent katedry projektowania graficznego KNUKiM Andrij Budnyk. Przygotowaniem krakowskiej części wystawy zajmowała się badaczka sztuki plakatu, historyczka sztuki Ołena Doneć. Jednym z tematów jej badań jest polska szkoła plakatu i jej znaczenie dla rozwoju sztuki ukraińskiego plakatu XX wieku. W zaprezentowanych w krakowskiej ekspozycji pracach naświetlono tematy wspólnego dziedzictwa historycznego, dialogu artystycznego oraz odporności kulturowej Ukrainy i Polski. A zaczęło się wszystko jeszcze cztery lata temu z inicjatywy kijowskich studentów, która zrodziła się wraz z początkiem pełnoskalowej inwazji, kiedy naturalną reakcją młodych artystów stało się artystyczne utrwalenie przerażającego obrazu wojny, która wtargnęła do ich pokojowego kraju. Już 3 marca 2022 roku została stworzona grupa projektowa „Kreatywny opór”, której prace stały się podstawą przyszłych wystaw artystycznych refleksji kijowskich studentów nad przerażającymi realiami raszystowskiej inwazji wojskowej. Pierwszą taką zagraniczną akcją kulturalno-artystyczną było otwarcie w maju 2022 roku w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie wystawy plakatów kijowskich studentów „Na śniadanie była wojna” (organizatorka – ukraińska historyczka sztuki Ołena Doneć). Łącznie grupa studencka pod kierownictwem Andrija Budnyka przeprowadziła około 100 podobnych wystaw na całym świecie. Obecnie grupa projektowa „Kreatywny opór” liczy około 700 uczestników. Obecna wystawa „INTERMARIUM POSTERS: Sztuka Oporu i Jedności” została otwarta w ramach działań związanych z czwartą rocznicą rozpoczęcia pełnoskalowej zbrojnej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie oraz 12. rocznicą wojny rosyjsko-ukraińskiej. W ekspozycji zaprezentowano 90 studenckich plakatów, stworzonych w Kijowie przez studentów katedr projektowania graficznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki oraz Kijowskiego Uniwersytetu Kultury pod kierownictwem zasłużonego artysty Ukrainy Andrija Budnyka. Krakowska wystawa potrwa do 17 marca 2026 roku. Zdjęcie Tetiany Jefremowej. Plakaty z obecnie trwającej wystawy – „Niezłomny naród” (aut. Anhelina Kułyk)
Машинний переклад
Dobra wiadomość! Kolejna dawna ukraińska świętość, Sobór Zaśnięcia Matki Bożej z XII wieku, położony w mieście Włodzimierz na Wołyniu, został oficjalnie przekazany do użytkowania wspólnocie religijnej Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Sobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu to najstarszy zabytek ziemi wołyńskiej z czasów przedmongolskich. Nazywany jest również świątynią Mścisława, ponieważ ta majestatyczna świątynia została ufundowana w 1156 roku przez księcia Mścisława Iziasławowicza, prawnuka Włodzimierza Monomacha. Pierwsza pisemna wzmianka o tej świętości znajduje się w Latopisie Nikonowskim pod rokiem 1160, kiedy to odnotowano fakt wykonania prac wykończeniowych. Sobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu to jedyny zabytek architektury sakralnej z okresu Rusi, który zachował się na Wołyniu nieprzerwanie do naszych czasów. Przez wiele wieków sobór był świątynią „ojcowską”, czyli miejscem pochówku książąt wołyńsko-halickich. Od 1996 do 2025 roku świątynia ta pełniła rolę soboru katedralnego eparchii włodzimiersko-wołyńskiej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. 1 lipca 2024 roku zakończył się termin umowy o bezpłatnym użytkowaniu przez UKP PM kompleksu majątkowego Soboru Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu. W listopadzie tego samego roku Sąd Gospodarczy zobowiązał UKP PM do zwrotu zabytku o znaczeniu narodowym na rzecz własności państwowej. Następnie miały miejsce zaskarżenia tej decyzji oraz kolejne posiedzenia sądowe. I oto wreszcie są ostateczne decyzje: Sobór Zaśnięcia Matki Bożej w mieście Włodzimierz został przekazany do użytkowania wspólnocie religijnej Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Wołyńska Obwodowa Administracja Państwowa, otrzymawszy stosowne pisma z uzgodnieniem przekazania Soboru Zaśnięcia Matki Bożej eparchii włodzimiersko-wołyńskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy od Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz Państwowej Służby Ukrainy ds. Etnopolityki i Wolności Sumienia, wydała rozporządzenie, zgodnie z którym Państwowy Rezerwat Historyczno-Kulturalny „Starożytny Włodzimierz” jest zobowiązany w ciągu pięciu dni przekazać do użytkowania budowle kultowe będące zabytkami architektury o znaczeniu narodowym na potrzeby religijne eparchii włodzimiersko-wołyńskiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy. Na stronie PKU zaznaczono, że po dopełnieniu formalnych procedur dawny Sobór Zaśnięcia Matki Bożej we Włodzimierzu będzie w użytkowaniu eparchii włodzimiersko-wołyńskiej PKU. I w tej historycznej ukraińskiej świętości znów rozbrzmiewać będzie modlitwa – w ojczystym języku za ojczysty kraj i ojczysty naród! Chwała Bogu za wszystko! Świątynia św. Mikołaja Cudotwórcy z Miry Licyjskiej we wsi Szasływe, która wchodzi w skład hromady przystolicznej rejonu boryspolskiego, oficjalnie przeszła do PKU. Pierwsze nabożeństwo w świątyni odprawił ojciec Ołeksandr. Proces przejścia odbył się spokojnie i bez fizycznych konfliktów. Jednocześnie, jak podaje „Gławkom”, przedstawiciele UKP nie zgodzili się z taką decyzją, ogłaszając „przejęcie” budynku. Dziekan rejonu boryspolskiego PKU, mitroforny protojerej Ihor, oficjalnie powitał parafię św. Mikołaja z powrotem na łonie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. W swoim wystąpieniu podziękował duchowieństwu i wiernym za wspólną modlitwę, kończąc słowa wdzięczności okrzykami „Chwała Ukrainie!” oraz „Chwała naszym obrońcom!”. Podczas oględzin pomieszczeń wewnętrznych świątyni odkryto literaturę poświęconą Rosji. Fakt posiadania propagandowych książek w cerkwi został uwieczniony na wideo, co stało się kolejnym potwierdzeniem powiązań parafii z krajem-agresorem do momentu przejścia – informuje wydanie „Gławkom”. Zdjęcie z portali społecznościowych
Машинний переклад
Jewhen PASZKOWSKI
Naucz się czytać cudzymi oczami. Co byś tu zaczerpnął z napisanego jako niepowtarzalność słowa?
Czy tworzy ono obraz, czy przekazuje ducha teraźniejszości?
Jeśli napisane nie czyta się jak niezaprzeczalna prawda, nikomu nie zapadnie w pamięć.
Nie zostanie odebrane jako jego część.
Tak, jakby on sam wiedział, sam czuł, sam przeżył to dawno, ale ktoś inny napisał za niego. Ktoś inny przekazał jego krzyk w nocy, jego ból, jego nikomu niesłyszalne, wyrywające serce, jęki. Tak, jakby to była spowiedź czasu, szczerość milionowych mas, głos ich oceanu. Tak, jakby to było wołanie do Boga w przedostatniej chwili.
Napisane musi czytać się tak, jakby było napisane wiecznie. Pewnie i silnie.
Jak te cudze wersy, które znasz na pamięć.
Ich autorzy byli tacy sami jak ty. Śmiało można wyrzucać, jeśli tam tego nie ma.
Trzeba tworzyć wyraziste dzieło, być artystą, tworzyć obraz, piękno i niepowtarzalność chwili, a nie być nudnym dzięciołem dydaktyki. Czy też grafomanem rodowych podań.
Być dawcą życia, a nie pożeraczem jego.
Do pouczeń istnieje gatunek literatury duchowej.
Poezja i dydaktyka to rzeczy niepołączalne. Piękne i pouczające musi mieć miarę. Słowo przenika wtedy, gdy jest czyste, energochłonne, nadzwyczajne, niepowtarzalne, dopasowane, rytmiczno-plastyczne, odpowiednie dla chwili, słowo.
Słowo, zdanie musi być takie, żeby nie było w nim ani jednego szorstkiego dźwięku.
Jest ono jednym z setek jemu podobnych,
ale przybliżonych, mało odpowiednich słów.
Jest ono jak ta jedna, najpiękniejsza i najbardziej ulubiona, najbardziej niezapomniana, która spotyka się raz w życiu. Jest ono niepowtarzalne nigdy więcej.
Jak piękny człowiek – kombinacja genów i piękno Miłości w nim, tak piękna, silna rzecz – kombinacja najlepszych myśli, uczuć i słów.
Słowa to sztuka, a nie guma do żucia dydaktyzmów.
Jeśli nie przenika, nie bierze za gardło,
nie mrozi na wskroś, to nie jest słowo.
Takiego słowojadztwa piszą się parseki, z niego nie zostanie nic.
To niedojrzałe słowo, jak niedojrzały owoc. Trzeba wielostronnie znać język, filigranowo władać nim, zbierać i wyhodować obrazy, detale, pisać w głowie. Trzeba mieć niemałe duchowe i ziemskie doświadczenie.
Trzeba mieć kosmos tego, czego nie ma nikt.
Trzeba mieć wiedzę, której nie ma jeszcze nikt. Nie wymysły ziemskiego umysłu, nie ślepe przypuszczenia naukowego rozumu – bezpośrednie prawdy Boga.
Trzeba mieć w sobie kulturę światowego pisarstwa.
Znać i kochać najlepsze miejsca światowej literatury.
Żyć Słowem, jego brzmieniem i sensami.
Całe najlepsze doświadczenie ludzkości, jego najlepsze odzwierciedlenie musi żyć w tobie.
Wąska tematyka, jedno narodowe nikomu poza jego granicami nie jest ciekawe.
Aby osiągnąć światowy poziom, trzeba wznieść go do narodowego.
Pisać trzeba tak, jak nikt przed tobą nie pisał, inaczej jaki sens?
Pisać trzeba to, czego nikt przed tobą nie pisał, inaczej nie przetrwa najlepszych wzorców.
Pisać trzeba odlew czasu, a nie swoje uczucia, które mogą być nikomu nieciekawe.
Pisać trzeba obraz świata, a nie siebie na tle niego.
Literatura – werbalizacja Świętego
Ducha – nie potrzebuje wielkości autora.
Im mniej autora, tym więcej tworzenia Boga.
Czytaj światową klasykę, najlepsze wzorce literatury, poznaj ich najlepsze miejsca.
To nastroi na kamerton najlepszych obrazów, najlepszej plastyki.
Brakuje ci elementarnej oczytania i poczucia miary w rezultacie tego.
Co trzeba i czego nie warto pisać. Cokolwiek byś pisał, nie mówił, trzeba to rozpatrywać przez pryzmat piękna i sztuki słowa.
Przypadkowe, lekkomyślne słowa, niejasne wyrażenia, powtórzenia – odcinać.
Wers musi płonąć w mózgu jak jedna błyskawiczna fraza.
On musi wyszlifować się tam bez liku razy dla idealnego brzmienia.
Ja piszę jedną frazę miesiącami, ogrywając ją tak i tak.
Słowo musi brzmieć zlanie, nierozerwalnie, jak płynie magma, jak brzmi ocean.
Ważkie słowo musi brzmieć uroczyście-święcie, jak mówiłby Bóg.
Tak brzmi prorok Aggeusz, Księgi Święte.
Tam nie ma rżenia epoki kretynów. Każdy czas ma swój wyrazisty głos. I gdzie proroczy głos wysechł, rżenie staje się pogrzebowym.
Żaden geniusz nie tworzy całkowicie genialnego za jednym razem.
Najlepsi mistrzowie przepisywali, dopracowywali powieść, romans, poemat dziesiątki razy.
Jeśli napisano za jednym razem, to – fuszerka.
Gęstość pisania, gęstość rozmowy z pragnienia jak najwięcej upchnąć doświadczenia.
Czymś takim tworzy się ten sam efekt, co w bombie wodorowej.
Silne ściśnięcie rodzi silną,
nadmocną Energię.
To wewnętrzna Energia rozrywa wszystko. Nacisk na jednostkę, grupę, ściśnięcie słów tworzy ten sam efekt.
To – uniwersalia Wszechświata, a nie fizyka jądra atomowego.
Jeśli Słowo wyobrazić jako wodór, zrozumiała reakcja.
Im silniejsze milczenie, zatajanie, nacisk na Słowo, tym silniejszy będzie wybuch.
Oto odpowiedź na skomplikowane losy twórców. Im dłuższe milczenie, tym dziwniejsza mowa, zauważono dawno.1
Im silniejsza Energia w twórcy, tym silniejsze Słowo jako impuls.
Im silniejsza Energia, tym silniejszy neuroimpuls.
Tym silniejszy będzie wpływ na masy,
odczytywanie przez Boga i Jego reakcja.
Bóg nie słucha na zewnątrz lamentów. Kiedyś było pojęcie pięknego pisarstwa, pięknego pisania.
Teraz, kiedy wszystko sprowadzono do komercji,
piękne w słowie umarło.
Tam jest wszystko, fabuła, historie, system obrazowania, intelektualizm, cokolwiek, duszy nie ma.
Piękna nie ma. Melodyjności nie ma. Ładunku nie ma.
Ono jako dzieło sztuki nie zostaje dla wieczności.
Ono nie wywołuje odzewu, nie tworzy efektu szczerości.
Ono nic nie daje duchowi człowieka. Teraz pora wprowadzać pojęcie: niepiękne pisarstwo, dębowe pisanie.
Pytanie w tym, że ono na nikogo nie działa. Nijak nie wstrząsa.
Nie upiększa i tak mało atrakcyjnej rzeczywistości.
Nędzy i tak zubożałego świata. Nie ma ani artystycznej, ani publicystycznej, ani naukowej wartości.
Jest wywracaniem kieszeni z pomocą wydawnictw.
Tworzeniem kretynów, którzy zgubią świat kretynów.
A czyste, boże słowo przetrwa wiecznie.
Trawa usycha, kwiat więdnie. A Słowo Boga naszego przetrwa Wiecznie.2 Ciało ginie, ziemskie myśli i marzenia –
śmiertelne.
Wieczne, dzięki Energii, istnieje wiecznie. Bóg w charakterze Energii żywodziała w nim. Od niego zaczynało się i zacznie wszystko. Oto jedno ze znaczeń, że na początku było Słowo.
I Słowo było u Boga, I Słowo było Bogiem.3 Było, jest i będzie głównym dla ludzi. Słowo, czyste boże Słowo, przeżywa proch oficjałki, tęczowe bańki ideologii, mydlane bańki władców, przeżywa ich wszystkich, jak jedną bańkę kosmicznej pustki.
U Boga ono znalezione lekkim,4 słowo szatana, słowo-szatan, słowo-kłamstwo.
Żywe pisanie, zapisane na wysokiej
Energii, wieczne: w nim odpowiednia wysokość brzmienia.
Martwe, napisane na słabej energii,
żywcem martwe: w nim słabe i podłe brzmienie.
Głos Boga i głos szatana brzmią jak gorzka prawda i nęcące słodkie kłamstwo.
Prawda krzyczy, prawda woła, Bóg mówi mało przyjemne rzeczy.
Słowo szatana schlebia, zawsze pociesza, wszystko będzie dobrze, wierzcie nam.
W pierwsze nie chce się wierzyć, drugie –
łagodnie kładzie się na serce.
I wszyscy, którzy uwierzyli w niego, zlizani przez szatana.
Jeśli możesz pisać pięknie, tak pisz.
Zgodnie z istotą Słowa, przeznaczeniem jego.
Zadanie literatury i kultury w całości – okulturowywać przestrzeń.
A nie zaśmiecać jej. Tworzyć nowym nowe, a nie gonić tandetę.
Trzeba mieć wyczucie języka, a nie zbiór słów.
Władać językiem, jak kompozytor muzyką, jak wiatr przestrzenią.
Odrzucać to, co rani słuch. Każde obcojęzyczne słowo ma jakościowy odpowiednik.
Go trzeba stworzyć, a nie wprowadzać i powtarzać debilizmy.
Mieszczanie – szczególnie ulubione przez telewizor – brzmi jak „scciani” (obsikani). Ten, kto to wprowadził, jest ignorantem i głuchym. To są słowa-potwory, zbezczeszczenie języka. Komandyra (dowódczyni) – brzmi jak „dyrka” (dziura). Kogo to upiększa? To jest brzydkosłowie, a nie neologizm. Komandyrynia – komendantka dziur, według tej samej logiki. To jest brutalizacja kobiety i drwina z języka. Nowynarnia (serwis informacyjny) – brzmi jak świńarnia. Ministerka – jak mini tarka. Posołka (ambasadorka) – możliwe tylko do solenia ogórków, kapusty, ryb. Nazwać kobietę posołką – szczyt braku smaku, brzydoty, nieczucia języka i poniżenie państwa do poziomu beczki z solanką. Posołka reprezentuje beczkę. A nie jest ambasadorem, wysłanniczką państwa, przedstawicielką jego. Czyż to nie jest niezrozumiałe dla twórców dębosłów? Myślicie o paznokciach, zastanówcie się nad słowami. Używanie takiego czegoś jest poniżeniem człowieka. Okaleczeniem języka i jego zabójstwem. Ono wywołuje wstręt, a nie miłość do niego. Ono jest sprzeczne z jego wewnętrznymi zasadami. Ludzie, którzy tak czują język, jak świnia muzykę, teraz dobijają go pod pozorem ulepszenia. Wпрочем, tak ulepszyli już wszystko. Na rzecz feminizmu można przekręcić wszystkie męskie słowa, ale od tego nie staną się one żeńskimi. Staną się debilizmami. To jest zniekształcenie językowego DNA, ponieważ język to żywy organizm. To jest odebilnienie języka i przekształcenie go w odrażalność. Język to nie zasady gramatyki, to nie znaki interpunkcyjne, to nie zbiór słów. Język to żywy organizm, on sam tworzy siebie. Stworzyłem ukraińskich słów więcej niż ktokolwiek przede mną. Przy czym nie ogólnej leksyki, a słów, które przekazują subtelne odcienie. Wprowadźcie do komputera jeden-dwa moje powieści i powieści innych. Tam będzie o 80% więcej leksyki niż u innych. To sprawdzano, już zapomniałem dokładną liczbę. Genetyczna struktura człowieka ma znakowo-językową podstawę, jak i sam język. Jest wielu zainteresowanych w zniekształceniu DNA, zniekształceniu wszystkich wartości, w przekształceniu mężczyzn w kobiety, kobiet w mężczyzn, języka w niejęzyk, życia w zwyrodnienie. Ale nigdy ono nie zwycięży Boga. To są wysiłki mniejszych mikrobów przeciwko Bezmiernie Większemu Wszechświatowi. Ono jest nie czym innym jak wyzwaniem dla Boga i prowokacją końca tej cywilizacji. Nadmiar obcojęzyczności, suchego, słownikowego języka tworzy efekt martwojęzyczności, martwoty. Tam wszystko jest poprawne, ale to instrukcja, a nie bateria. Czytać niemożliwie. Nic nie daje. To samo z używaniem do miejsca i nie do miejsca potężnej potężności. To jest rzadko używane słowo, które nie pasuje wszędzie. Ten, kto potężni te słowa, te teksty, tę parodię języka, nigdy nie mówił nim w dzieciństwie. On jest mu obcy, jak i wszystko tutaj. Człowiek żyje jednym językiem, dzieciństwa. On nigdy nie opanuje innego, szczególnie w piśmie, jak jego. To prawo gatunku. Już nie mówię o pisaniu przekleństwami: wszyscy je znają, ale to nie upiększa nikogo. Po co je używać w piśmie? Pisz od razu na czole. Bóg i tak cię zna, a tak będą wiedzieć ludzie. Język jest zabijany satanosłowiem, w szczególności przekleństwami. Jaka różnica, skąd ono pochodzi? Ono nie jest tym, co trzeba mieć w sobie. Człowiek jest tym, co wpisane jest w nim. Człowiek jest książką, którą niesie w wieczność, i odpokutowuje za nią z życia w życie. Przekleństwami zabija się ducha takiego czytelnika i mówcy. Choć im, przyuczonym do tego od małego, wydaje się, że to ba-rd-zo fajnie. Swoją drogą, to słowo pasuje tylko do zjazdów i gotowanych jajek. Jeśli ktoś jest fajny (krutyj), to jedno z dwóch. Ale w dobie triumfującego kretynizmu, braku smaku, ignorancji nikt tego nie zauważa. Nawet o najbardziej strasznych i tragicznych rzeczach można i trzeba pisać wstrząsająco-pięknie, wtedy to działa. Nie działa pospolitość, zgraność, powierzchowność, martwojęzyczność, nieodpowiedniość, dziennikarstwo, banalizm. Wszystko to, co teraz jest wszędzie. Wszystko, w czym nie ma piękna, jest martwe. Pisze wielka Miłość, wielkie uczucie. Trzeba je mieć. Doświadczenie pokazuje, że nad kilkoma stronami trzeba bić się tygodniami, miesiącami. Dopóki ono nie wypuszcza cię. Że pisanie to nieustępliwy trud setek godzin, lat, dziesięcioleci, rozciągniętych na wieki, kiedy czas w końcu znika. I brzmi, i istnieje tylko to, czego jeszcze nie zdążyłeś przekazać. Pisać – to nie nagrywać filmiki na pociechę takim samym kretynom. Kiedy czytasz, że ktoś coś napisał w 15 minut, z góry wiadomo, tam nic nie ma: nic, oprócz samozachwyconej głupoty, nie tworzy się w tyle czasu. Jeśli człowiek nie pracuje nad tekstem dziesiątki, setki, tysiące godzin, tam nie ma nic. Kiedy wszystko obliczone jest na sukces, sławę, pieniądze, odpada potrzeba kunsztu, ale wtedy znika i sztuka. Dlatego jej prawie nigdzie nie ma. Bo nie ma pracy nad dziełem sztuki. Stąd zrozumiałe, że dzieło równa się Energii i pracy, poświęconej na nie. Jeśli masz Energię i wytrwałość, wszystko się ułoży. Bez wielkiej samodyscypliny żaden talent nie przejawia siebie. Ciążenie do ziemskiego, do życia „jak wszyscy” zakopie go. Talent – to wyżej niż „wszyscy” i często przeciwko „wszystkim”, ale po to on jest światłem czasu. Talent i życie „jak wszyscy”, ziemskie życie, są diametralnie przeciwne. To są czołowy i potyliczny kanały pracy mózgu. Oto dlaczego jedno zabija drugie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Poeta, pisarz – to owoc wielu żywotów, a nie jednego wcielenia. Oto dlaczego nauczyć pisania nie sposób. Z tym trzeba się urodzić i pielęgnować to przez całe życie. Trzeba zajmować się tym dziesiątki, setki tysięcy lat. Przez tyle dojrzewa filozoficzno-poetycki dział mózgu i odpowiednie myślenie. Oto dlaczego niektórzy piszą bez przygotowania, genialnie od pierwszego wersu. Piszą tak, jak nie nauczą Instytuty Literackie. Kursy literackie. To minione doświadczenie pisze nimi. Bóg zmienia losy imperatorów, losy szlachty, losy twórców historii z losami pisarzy, poetów. Ich duch jest ten sam, tylko działa przez Słowo. Brzmi i tworzy przez Słowo. Powiedzmy, Brodski nie zgrywał patrycjusza, a był patrycjuszem w Rzymie i dlatego jako patrycjusz pisał. Karma obudziła się w nim w okresie rzymskim. Po tematyce i dążeniu ducha można mniej więcej odgadnąć, kto, gdzie, kim był. Przeszłość przemawia przez nas charakterem, talentami i dążeniami losu. Gdyby ludzkość znała karmę, oszalałaby od tego, kto kim był i jest dzisiaj. Kto nie zna żadnej karmy, ten nie wie nic. Mózg, który chwyta i przetwarza Słowo, jest najdelikatniejszym instrumentem. Mózg, który pracuje nad Słowem, pracuje z najsilniejszą Energią. Należy go chronić przed stresem, silnymi przeciążeniami, przepaleniem neuronów. Stres i spalanie neuronów, wespół z grubą energią, są przyczyną udarów. Uszkodzone części są rozrywane przez Energię. Długotrwała twórczość jest niekompatybilna z kawą, alkoholem, narkotykami, narkozą ogólną. To spali twórczy mózg i uczyni go twórczo niezdolnym. Z tego samego powodu gruba fizyczna większość nie potrafi sformułować kilku myśli. Z tego samego powodu „nie chce” pisać. Jest absolutnie niezdolna, by to robić. Gruba energia – to jajka, mięso, ryby, jedzenie z ciała. 98% udarów – jajka, gruba energia z nich. Twórczość jest możliwa wtedy, gdy istnieje nadzdyscyplina ducha, ciała, sposobu życia. Gdy jest wystarczająca twórcza Energia i oddanie sprawie. Energia odnawia się w pewnych okresach. Pisze ona przy przestrzeganiu wszystkiego, co poprzednie. Najprostsze spalanie Energii: rozmowy, kawa. Kto dużo mówi, nic nie robi. Kto dużo mówi, nigdy nie będzie pisał. Wypowiedziane – to nie napisane i nigdy nie zrobione. Praktyka milczenia, samotnictwa – przesłanka silnej twórczości. Żyć jak wszyscy i coś stworzyć – nonsens. Pisanie jest najcięższą pracą, choć każdy skłonny jest myśleć, że jego praca jest najcięższa. Ale ten, kto poznał wszystkie prace i usiądzie pisać, wykrzyknie: to – praca prac! Ze wszystkich prac, które wykonałem, to – najcięższa praca. To – najbardziej niebezpieczna i nadrywająca praca. W niej nikt nie uratuje cię, poza tobą samym. Ale i najpiękniejsze, co poznaje człowiek, to momenty twórczości. To Bóg, Jego Miłość w tym czasie, pisała nim. Słowo, jak każda poważna sprawa, wymaga poświęcenia całego życia. Prawdziwy talent jest niepodzielny. W końcu osiąga się wyższy poziom plastyki, dźwiękopisu, przekazywania subtelnych odcieni. Słowem można przekazać wszystko, nieuchwytne dla kamery, nieosiągalne dla oka. Wyżej od Słowa – tylko muzyka. Słowo pisze człowiekiem, a nie człowiek pisze Słowem. Niedaleki jest ten czas, kiedy będzie to najbardziej poważna sprawa ludzkości. Zwłaszcza zapis Bożego Słowa. W tabeli rang Boga to – wyżej tronu imperatora. Słowo, bogonośne Słowo, pięknie napisana strona będzie najwyższym osiągnięciem. Wszystkie osiągnięcia ery kretynizmu będą nagrobkiem dla niej. Ludzie przyszłości doskonale będą rozumieć, skąd pochodzi ich Życie. Słowo, wielkie Słowo, Energia z twórczych umysłów będzie wtedy wszystkim. To, co dla dzisiejszych ludzi jest niczym, formuje ich przyszłość, ich rzeczywistość. Formuje nie tylko moralność – oni już słowo takie zapomnieli – a życie i śmierć wielomilionowych mas. Ukochane przez jednego staje się Miłością mas. Mózg, który zapisuje Słowo, transmituje na nich twórczą Energię. Wielką, życiodajną Energię Czystego Życia. Tę Siłę, którą w różnych tradycjach nazywano Elohim, El-ala, Allah, Ojciec, Jehowa, Jestem, Wszechmogący, Najwyższy. Tę Siłę, której, nie znając jej istoty, kłaniano się jak oddzielnemu Bogu, podczas gdy wszystkie nazwy oznaczały ją, wewnętrzną Energię Twórcy. W ilości dziesięciu miliardów woltów żyła ona w Jednym na planecie. I pozostawała na niej do 2000 roku. Większość żyje tym, co reaktor jednostek, rozszczepiając Słowo, podaje jako Energię do sieci ludzkości. Dla nich to dziwactwo i nieakceptowalność. Ale u Boga – właśnie tak. Nikt nie żyje sam z siebie. Jedną fizyczną energią. Promień pokrycia każdego twórczego mózgu jest różny. Zależy on od energochłonności i siły przyciągniętej Energii. Od ilości takich ludzi, od ich twórczej aktywności zależy szczęście i aktywność mas. Oni – pochodna twórczej Energii. Oto dlaczego to nie jest pytanie jednostki – pisać mu czy nie pisać, tworzyć mu czy nie? – to pytanie narodu, państwa, jeśli chce ono przetrwać. Tragedia w tym, że nie ma tam komu myśleć. Kretinoelita nie jest zdolna rozumieć istoty problemów, a jeszcze mniej – rozwiązywać ich. Ukradł-uciekł-pożarł – szczyt jej marzeń i osiągnięć. Nic innego nie znają, niczego innego nie chcą. Całe doświadczenie dziesięcioleci z nadymaniem policzków patriotyzmu: ukradł-uciekł-pożarł. Oto cała filozofia Niepodległości. Która dawno stała się matrycą, niestety. Ukradł-uciekł-pożarł, bo trzeba żyć mnie i moim dzieciom. Z takimi wartościami żyć nie można, ale tutaj nikt tego nie rozumie. Jaka jest nieuchronna reakcja Boga na to wszystko. Kretinokracja jest wyrokiem na samą siebie. Życie socjum jest bezpośrednio zależne od procesu twórczego, od przyciągania przez niego Energii. Jest aktywna, pożądana twórczość, jest szczęście i życiowa aktywność mas. Nie ma twórczej aktywności, nie ma na nią zapotrzebowania, nie ma i nie może być szczęścia i aktywności mas. Nieszczęśliwość, przygnębienie, zagonienie, brak nastroju i chęci do życia, przeciwstawiania się okolicznościom, brak aktywności biznesowej – rezultat takiego stanu. Teraz wszystko można zrzucić na wojnę, ale ja nie jestem nastawiony, by się spierać czy komuś coś udowadniać. Dawno pozbyłem się chęci spierania się z prostymi i dyplomowanymi głupcami. Zmarnowałem na to lepszą część życia. Otrzymałem na wieki immunitet. Teraz, za wszystkie pieniądze świata, nie będę. Teraz obserwuję owoce wielomądrości. Przyczyna wyczerpania społeczeństwa w braku twórczej Energii. Jeśli proces zostanie odnowiony, będzie odwrotny rezultat. Jeśli nie będzie, rezultat jest samooczywisty. Każda cywilizacja, każdy kraj zaczynał się od aktywnego tworzenia i ginął, kiedy ono ustawało i wszystko schodziło na żarcie-picie. Z Bożej na fizyczną energię. Z manny niebieskiej na mięso. Powodzenia w tym przedsięwzięciu. Prościej zatrzymać wschód i zachód słońca, niż zatrzymać to. Słońce, Wielkiej mocy Słońce, które wtajemniczeni widzieli jako Czarne Słońce, znane także jako centralne Słońce, Słońce wielkiej Miłości Boga, twórczej Energii, wypełnia sobą przestrzeń i żywi wszystko. Wyłączenie go wyłącza wszystko. Twarz przyszłości – nie krzywoustność kretyna. Twarz przyszłości – twarz twórczego, bogo-człowieczego człowieka. Poezja, literatura – to sztuka Słowa. Gdzie go brakuje, niczego nie staje. Aby pisać piękne rzeczy, trzeba być pięknym człowiekiem. Pisze nie ręka, nie wygląd, nie zachowanie – duch. Nikt nie sięgnie wyżej od istniejącego w nim. Pisać, jak w ostatniej chwili, bezdrżącą ręką, bez patosu i nadrywu. Pisać, jak pisałby Bóg. Żegnając się z życiem. Światło twórczej Energii jasno płonie w czystym świeczniku. Chcecie pisać pięknie, bądźcie czystymi duchem ludźmi. Gdzie martwy duch, tam martwe pisma. Słowo jest o wiele większe od opisu uczuć, doświadczenia.
Słowo – to znacznie więcej niż najlepsze metafory i wielkie uogólnienia. Słowo – to przepływ Energii w materialność.13 Słowo – to coś, od czego zależy życie i śmierć. Kiedy w Ewangelii mówi się, że Słowo było na początku,14 oznacza to: Słowo jest Impulsem Życia. Początkiem wszystkiego. Jak złoty pyłek z twórczego mózgu, ładuje ono przestrzeń. I wszystko, co żyje, żyje dzięki niemu.15 Pisać trzeba jak ostatni wydech. Rytmiczno-modlitewnym stylem, Głosem wieczności, krzykiem niemoty, Jak ten nieznany autor. Niezapomniany Przyjdź, zabierz ode mnie popiół, przyjdź, zabierz ode mnie gniew, przyjdź, zabierz we mnie chłód, wszystkiego, co wygasło o świcie dni. Przyjdź, zabierz ode mnie wiatr, który rwał się, by dolecieć do ciebie, przyjdź, zabierz ode mnie spokój, który żył nad tobą niebem. Przyjdź, zabierz ode mnie wieczność, która jest niczym bez ciebie. Przyjdź – i nie znajdź we mnie niczego, oprócz twojego obrazu – i ciebie. 31.12.2025 – 5.01.2026 1 Poeta Mykoła Uszakow. 2 Izajasza 40.8 3 Jana 1.1 4 Daniela 5.26-28 5 Nowa Biblia 6 50-100 tys. lat. Nowa Biblia. 7 Nowa Biblia. 8 Tamże. 9 Tamże. 10 Umownych woltów Miłości, 10 mld – maksimum dla ciała. Nowa Biblia. 11 Nowa Biblia. 12 Metafora Księgi Wyjścia i Liczb. 13 Nowa Biblia 14 Jana 1.1 15 Nowa Biblia.
Машинний переклад
Przewodniczący UINP nawiązał współpracę z biblioteką i muzeum ku czci pochodzącego z Połtawy Symona Petlury oraz uczcił jego pamięć na grobie w Paryżu. Przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) Ołeksandr Alfiorow uczcił pamięć Symona Petlury we Francji i przeprowadził spotkanie z kierownictwem Biblioteki i Muzeum imienia Symona Petlury w Paryżu, a mianowicie z dyrektor Allą Łazarewą oraz zastępczynią przewodniczącej stowarzyszenia biblioteki Hanną Farb-Pletniową. Ukraińska Biblioteka imienia Symona Petlury to najstarsza ukraińska instytucja w Europie Zachodniej oraz jeden z kluczowych ośrodków zachowania pamięci historycznej ukraińskiej emigracji. Dlatego podczas spotkania uzgodniono współpracę z UINP, w szczególności w zakresie przeprowadzania wspólnych wydarzeń i realizacji projektów wydawniczych. Ołeksandr Alfiorow odwiedził również grób Symona Petlury w Paryżu, aby uczcić pamięć sławnego rodowitego mieszkańca Połtawy, przewodniczącego Dyrektoriatu i głównego atamana wojsk Ukraińskiej Republiki Ludowej. Szef UINP podkreślił, że wielu przedstawicieli ukraińskiej emigracji, w tym bohaterów walk wyzwoleńczych, pochowano za granicą, na przymusowej emigracji lub na ziemiach moskiewskich. Wśród nich są przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej, w szczególności Symon Petlura; także hetman Ukrainy Pawło Skoropadski, prezydent Ukrainy Karpackiej Augustyn Wołoszyn oraz wiele innych znanych i nieznanych imion Ukraińców. Rok 2026 jest tragicznie znamienny, gdyż w maju mija 100 lat od dnia zabójstwa Petlury. Został on zastrzelony przez moskiewskiego agenta 25 maja 1926 r. w Paryżu, co stało się głośnym wydarzeniem o skali międzynarodowej i symboliczną kartą ukraińskiej emigracji politycznej. Rocznica tego wydarzenia aktualizuje kwestię pamięci historycznej, międzynarodowego kontekstu walki Ukrainy o niepodległość oraz roli ukraińskiej społeczności we Francji. Na podstawie materiałów z oficjalnej strony na FB
Машинний переклад
Nasz Fundusz Charytatywny – Organizacja charytatywna „Fundacja Charytatywna Generała UPA Romana Szuchewycza” ogłasza zbiórkę funduszy na wzniesienie pomnika Romana Szuchewycza w stolicy Ukrainy, 24.08.2027 roku. Celem zbiórki jest zebranie środków na materiały oraz na budowę pomnika dla zwycięzcy konkursu.
Uczestnicy konkursu – rzeźbiarze:
Wasyl Hurmak (Lwów), Oleh Lesiuk (Toronto), Roman Zachartczuk (Kołomyja).
Każdy wasz wkład to cegiełka w fundament naszej wspólnej pamięci. Nawet 30 czy 50 hrywien ma znaczenie! Koszt pomnika wynosi od 4,6 mln do 10 mln hrywien.
Jak wesprzeć:
Privat Bank, karta-klucz do fundacji: 4246 0010 0917 5443 – hrywna, 4149 4975 2225 4046 – dolar, 4149 4975 2223 4188 – euro. Wpłata charytatywna.
Będziemy szczerze wdzięczni za udostępnienie tego wpisu. Repost to też pomoc.
Pomnik to nie tylko kamień,
to nasz szacunek, który przetrwa dla kolejnych pokoleń. Pomnik Romana Szuchewycza w Kijowie stanie!
Jewhen Dziuba,
dyrektor fundacji
Машинний переклад
Bolesny ekskurs w krwawą przeszłość ziem wschodnioeuropejskich
Taras HOŁOWKO stanu spraw na Ukrainie na początku lat 30. Z jego reportaży wynikało, że żadnego głodu tutaj nie było, a także nie istniały, rzekomo, ofiary wśród ludności wiejskiej. Amerykański dziennikarz bezwstydnie nazywał jawny głód pewnym niedoborem żywności i że jego deficyt powstał nie z powodu polityki Kremla, a w rezultacie niedbalstwa, szkodnictwa i niegospodarności miejscowych kierowników. W reportażu, datowanym na 14 maja 1933 roku, Walter Duranty użył charakterystycznego wyrażenia: „Nie można przygotować omletu, nie rozbijając kilku jaj”. Ta niedbale rzucona metaforyczna fraza ze szpalt autorytatywnego wydania pośrednio usprawiedliwiała miliony zmarłych Ukraińców (począwszy od dzieci, a kończąc na osobach starszych) z powodu długotrwałego niedożywienia, a także towarzyszących mu chorób. Za serię kłamliwych publikacji ten pismak w samym środku Hołodomoru na Ukrainie otrzymał jeszcze wysoką Nagrodę Pulitzera, czym, w istocie, zniwelowano głoszone zasady zachodniej prasy, bazujące na prawdzie i dokładności w przedstawianiu faktów, sprawiedliwości i bezstronności, a także na oddanej służbie demokracji.
Jesienią ubiegłego roku laureatem prestiżowej nagrody imienia Wasyla Stusa został znany amerykański historyk i pisarz Timothy Snyder. Podczas wręczenia nagrody prezes Ukraińskiego PEN Clubu – organizacji społecznej, stworzonej w celu ochrony wolności słowa i wspierania rozwoju literatury Wołodymyr Jermolenko szczególnie podkreślił, że Timothy Snyder jest tą osobą, do której należy jeden z najsilniejszych na świecie głosów na rzecz wsparcia Ukrainy w warunkach rosyjskiej zbrojnej agresji przeciwko Ukrainie.
A miesiąc przed tym we lwowskim wydawnictwie „Czowen” ujrzało światło dzienne wielostronicowe wydanie popularnonaukowe „Skrwawione ziemie. Europa między Hitlerem a Stalinem” Timothy’ego Snydera w tłumaczeniu Julii Semeniuk. Ta fundamentalna praca znanego na Zachodzie badacza historii Europy Środkowej, Wschodniej, byłego Związku Radzieckiego oraz Holokaustu uzupełnia listę głównych książek naukowca, które wcześniej już wychodziły w języku ukraińskim, w szczególności: „Droga do nieswolności. Rosja. Europa. Ameryka”, „O tyranii. Dwadzieścia lekcji z XX wieku. Adaptacja graficzna”, „Nasza choroba. Lekcje wolności z dziennika szpitalnego”, „Czarna ziemia. Holokaust jako historia i ostrzeżenie”, „Czerwony książę”, „O wolności”, z których niektóre zostały nazwane bestsellerami w ojczyźnie pisarza.
Jednak nie wszyscy dziennikarze byli tak przekupni, jak wspominany korespondent gazety „The New York Times” w Moskwie. W książce figuruje jeszcze jeden zagraniczny publicysta, Brytyjczyk Gareth Jones, który trzykrotnie odwiedzał Związek Radziecki, w tym także Ukrainę, na własne oczy widząc koszmary, urządzone przez stalinowski reżim w czasie przeprowadzania kolektywizacji. Jest on jednym z niewielu zachodnich żurnalistów, jak zaznacza Timothy Snyder, który próbował przekazać prawdę o tragedii nie tylko czytelnikom wpływowych angielskich wydawnictw periodycznych, takich jak „Daily Express”, „Financial News”, ale także dotrzeć do rządów krajów europejskich, USA i Kanady, aby przez nie rozpowszechnić prawdę na cały świat o popełnionej zbrodni o niespotykanej skali w jednej z republik narodowych, skolonizowanych przez bolszewicką Rosję. Niestety, te próby okazały się daremne.
Książka „Skrwawione ziemie. Europa między Hitlerem a Stalinem” składa się z jedenastu rozdziałów, w których autor bada polityczny, kulturowy i ideologiczny kontekst, związany z pewnym regionem Europy Środkowej i Wschodniej, gdzie ZSRR, kierowany przez Józefa Stalina, i Trzecia Rzesza, rządzona przez Adolfa Hitlera, między 1933 a 1945 rokiem fizycznie wyniszczyli około 14 milionów cywilnych mieszkańców. „Skrwawionymi ziemiami” amerykański historyk nazywa przedwojenne terytoria, które należały do Polski, Białorusi, Ukrainy, krajów bałtyckich (Estonia, Łotwa i Litwa), częściowo Rumunii i Rosji.
W 1933 roku prezydentem USA z ramienia Partii Demokratycznej został wybrany Franklin Delano Roosevelt, który przez wielu Amerykanów do dziś jest postrzegany jako wybitny działacz polityczny. Przez tego szefa Białego Domu, który aż cztery razy był wybierany na najwyższy urząd w państwie, zrobiono niemało dobrego, pozytywnego. Jednak ciągnie się za nim szlak o czysto negatywnych odcieniach.
Naturalne jest, że ukraińskiego czytelnika w pierwszej kolejności zainteresuje w książce analiza dramatycznych okresów w historii Ukrainy XX wieku, która bodaj najbardziej ucierpiała od tyranii dwóch totalitarnych reżimów – bolszewickiego i nazistowskiego, tracąc w przedwojennych i wojennych latach ogromną liczbę ludności cywilnej i doznając odczuwalnych strat materialnych i kulturowych.
Przyszedłszy do władzy w samym środku Wielkiego Kryzysu, zaczął podejmować skuteczne środki dla jego przezwyciężenia: program reform, znany pod nazwą „Nowy Ład”, przewidywał, w szczególności, regulację Timothy Snyder dobrze orientuje się we wszystkich zawiłościach stalinowskiej polityki w latach 20.-30. ubiegłego wieku, skierowanej na przeprowadzenie kolektywizacji na ukraińskiej wsi z zastosowaniem brutalnych represji przeciwko miejscowej ludności. W jego analizie wypływają nazwiska Mołotowa i Kaganowicza, którzy, jak nikt inny z ówczesnej rządzącej kremlowskiej wierchuszki, są współwinni sztucznego głodu na Ukrainie w latach 1932-1933, któremu towarzyszyła masowa śmierć ludzi. Przy tym ważne jest, by wiedzieć także o czymś innym: gdzie trafiło ukraińskie ziarno po tym, jak stalinowscy poplecznicy siłą odebrali je ukraińskim chłopom?
produkcji rolnej i wzmocnienie ochrony socjalnej ludności. Aby wykonać program, administracja Roosevelta w polityce wewnętrznej na czołowym miejscu postawiła pomoc rolnikom i stworzenie „socjalnej sieci bezpieczeństwa” dla ludności. I właśnie tutaj, okazuje się, przydało się ukraińskie ziarno, setki tysięcy ton którego ZSRR na początku lat 30. wysłało do USA. Cynizm tej operacji handlowej widać gołym okiem, bo kiedy wątpliwe pochodzenie eksportowanego towaru nie jest brane pod uwagę przez jedną ze stron, to świadczy o braku jakichkolwiek zasad moralnych, w szczególności u amerykańskiego establishmentu czasów rządów Roosevelta, w stosunkach międzypaństwowych. Ukraińskie zboże przypadło do gustu amerykańskim rolnikom, a nawet więcej, przyczyniło się do przezwyciężenia kryzysu gospodarczego, bo Stany Zjednoczone Ameryki po ponad dziesięcioletnim ignorowaniu oficjalnie uznały ZSRR 16 listopada 1933
Z historii wiadomo, że skonfiskowane zboże sprzedawano za walutę Stanom Zjednoczonym Ameryki, w których kupowano linie technologiczne, wykorzystane później w radzieckim przemyśle pod hasłem „Dajesz industrializację!”. Timothy Snyder w tym kontekście rozważa negatywną rolę korespondenta gazety „The New York Times” Waltera Duranty’ego, który swoimi publikacjami faktycznie wprowadził w błąd szerokie kręgi amerykańskiej opinii publicznej odnośnie re-roku, czyli w tym roku, kiedy miliony Ukraińców legły w ziemi w rezultacie stalinowskiego ludobójstwa etnicznego.
To był właśnie ten przypadek, gdy jedni przeżywali kosztem drugich. W pracy Timothy’ego Snydera polityka prowadzona na przełomie lat 30. i 40. ubiegłego wieku nie tylko przez kręgi rządzące USA, ale także przez polityków poszczególnych krajów europejskich, odznaczała się szczególną niemoralnością, samowolą, a przede wszystkim lekceważeniem zasad prawa międzynarodowego w imię własnych egoistycznych interesów. Czyż nie przypomina to obecnych działań szeregu władców na wschodzie i zachodzie wobec demokratycznej Ukrainy, która krwawi od nowo objawionych ludożerców z Moskwii? Wymownym przykładem „realpolitik” – polityki, która opiera się na praktycznych, materialnych i strategicznych przesłankach, a nie na ideałach, moralności czy zasadach etycznych, może służyć postępek dość znaczącego europejskiego polityka w okresie międzywojennym – premiera Francji Édouarda Herriota. On, podobnie jak Franklin Roosevelt, dążył do zbliżenia ze Związkiem Radzieckim, odwiedzając go na zaproszenie Stalina w 1933 roku. Ta wizyta państwowa przewidywała między innymi ogląd budowy Dnieprogesu, Charkowskiej Fabryki Traktorów, a także zapoznanie się ze stolicą Ukrainy. Snyder z ironią opisuje próby stalinistów ukrycia przed francuskim wysokim urzędnikiem prawdziwej prawdy o katastrofie, która wydarzyła się w tamtym czasie w republice, przypominając znany z historii carskiej Rosji sposób mydlenia oczu – „potiomkinowskie wioski”. Tylko teraz tę komedię urządzono już nie na Czarnomorzu i w Taurydzie podczas podróży Katarzyny II pod koniec XVIII wieku, a w przeddzień przyjazdu Herriota do Kijowa: zamiast bezdomnych i na wpół żywych z regularnego niedożywienia chłopów, którzy próbując ratować się w mieście, leżeli pokotem na ulicach, pojawili się przebrani w świąteczne stroje dziarscy enkawudziści, a półki i witryny sklepów nagle zaroiły się od różnych produktów, a ponadto obserwowano wszędzie ożywiony ruch samochodów, zawczasu przywiezionych z Moskwy i Leningradu. Sądząc po oświadczeniach wygłoszonych przez Francuza po zakończeniu wizyty, cały ten kamuflaż urządzony na jego cześć jednak zadziałał. Herriot „uwierzył” w to, co zobaczył, bo korespondentom gazet kategorycznie oświadczył, że w radzieckiej Ukrainie głód nie istnieje, nazywając republikę „kwitnącym ogrodem”. Wpływowy francuski polityk, jak konkluduje Timothy Snyder, świadomie ukrywał zbrodnie Hołodomoru przed światową opinią publiczną, bo po prostu pragnął nawiązać wzajemnie korzystne stosunki z państwem radzieckim w osobie Józefa Stalina. Temat głodu ma kontynuację także w rozdziale „Terror narodowy”, gdzie Timothy Snyder szczegółowo przeanalizował, jak Adolf Hitler w celach propagandowych wykorzystał błędy Stalina w przeprowadzaniu reform w rolnictwie, które doprowadziły do katastrofalnych skutków. Naziści bardzo dobrze wiedzieli, co naprawdę stało się na Ukrainie, bo kiedy przedstawili przed swoim elektoratem realną statystykę strat wśród ludności w wyniku sztucznie zorganizowanego przez stalinistów głodu, a także przerażające świadectwa naocznych świadków, ci z Niemców, którzy jeszcze wahali się, na kogo głosować w wyborach do Reichstagu, zamiast komunistów i socjaldemokratów, wybrali Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników. Po Hołodomorze inne nieszczęście spotkało Ukraińców – represje polityczne lat 1937–1938. Timothy Snyder podaje liczbę rozstrzelanych przez enkawudzistów tak zwanych ukraińskich kułaków – 70 868, co w opinii badacza w żadnym stopniu nie szło w porównanie z represjami w nazistowskich Niemczech po dojściu Hitlera do władzy. Reżim stalinowski był o wiele bardziej krwiożerczy od nazistowskiego, bo jako argument autor książki powołuje się na rozkaz nr 00447 Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych – organu represyjnego, odpowiedzialnego za przeprowadzanie różnych operacji karnych w ówczesnym imperium radzieckim, zgodnie z którym w ciągu dwóch lat fizycznie zlikwidowano prawie 400 tysięcy ludzi, podczas gdy w nazistowskich Niemczech do kary śmierci w tym samym okresie skazano jedynie 267 osób. Rozważając politykę ludobójstwa, prowadzoną przez wyższe kierownictwo partyjne KC WKP(b) i jej filię – KP(b)U wobec całej ludności republiki, amerykański historyk twierdzi, że w przedwojennych latach najbardziej po Ukraińcach od represyjnej machiny stalinowskiej ucierpieli Polacy – najliczniejsza w tamtym czasie mniejszość narodowa na terytorium Ukrainy, która wyraźnie wzrosła po włączeniu w 1939 roku Galicji Wschodniej i Zachodniej Wołynia w skład Związku Radzieckiego i zjednoczeniu z Ukraińską SRR. Stalin doskonale pamiętał wyjątkową rolę Polski na czele z Józefem Piłsudskim w wojnie radziecko-ukraińskiej 1917–1921, dotkliwą porażkę Armii Czerwonej w bitwie warszawskiej 1920 roku, a także osobistą niechęć do założyciela i przewodniczącego Wszechrosyjskiej Komisji Nadzwyczajnej do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem Feliksa Dzierżyńskiego – potomka polskiej szlachty, według wszelkich oznak otrutego na jego polecenie w 1926 roku. Bolszewicki wódz właśnie dlatego ochoczo zgodził się, zgodnie z twierdzeniami Timothy’ego Snydera, na propozycję szefów NKWD sfabrykowania sprawy zarówno na szczeblu centralnym, jak i regionalnym, przeciwko polskiej wspólnocie narodowej, w łonie której rzekomo dojrzał bunt przeciwko władzy radzieckiej. W książce wymieniane są nazwiska takich katów, ludożerców stalinowskiego zaciągu jak Wsiewołod Balicki, Izrail Leplewski, Aleksandr Uspienski, Boris Berman, współwinnych masowych represji przeciwko obywatelom radzieckim polskiego pochodzenia w ramach ujawniania „działalności wywrotowej” wymyślonej w resorcie ludowego komisarza spraw wewnętrznych Nikołaja Jeżowa tak zwanej Polskiej Organizacji Wojskowej. W książce Timothy Snyder cytuje słowa Józefa Stalina, kiedy w charakterystyczny dla siebie chamski sposób zareagował na raport generalnego komisarza bezpieczeństwa państwowego, że już w trakcie prowadzenia działań operacyjnych w celu wykrycia antyradzieckiego polskiego podziemia aresztowano 23 tysiące 216 osób: „Bardzo dobrze! Kopcie dalej i uwolnijcie nas od tego polskiego śmiecia. Zniszczcie go w interesie Związku Radzieckiego”. Jak twierdzi autor, najbardziej zakrojona na szeroką skalę operacja antypolska, oprócz RFSRR i BSRR, została przeprowadzona w radzieckiej Ukrainie, gdzie mieszkało przed drugą wojną światową prawie 70 procent z 600 tysięcy Polaków ZSRR. Z 55 928 aresztowanych osób pod koniec lat 30., które miały polskie korzenie, 47 327 zostało rozstrzelanych w katowniach ukraińskiej filii NKWD. Tak zaczynała się krwawa wachanalia wokół polskiej mniejszości narodowej w USRR, zwiastując jeszcze większe zbrodnie stalinizmu, w szczególności takie, jak masowe morderstwo polskich oficerów w lesie katyńskim wiosną 1940 roku. Timothy Snyder często zadziwia czytelnika swoimi paradoksalnymi sądami, w szczególności dotyczącymi głównych motywów Hitlera, którymi ten kierował się, przygotowując się do inwazji na terytorium Związku Radzieckiego. I wcale nie są to zasadnicze różnice ideologiczne między marksizmem-leninizmem a narodowym socjalizmem,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
jak twierdziły tony propagandowej makulatury, wydanej przez wydawnictwa „Politizdat” i „Prawda”. Podobnie różnice w preferencjach religijnych albo przynależność do tego czy innego narodu lub rasy nie skłoniłyby ostatecznie nazistów do rozpętania wojny w Europie o nieprzewidywalnych dla nich skutkach. Musiało być coś ważniejszego, co skłaniało nowo wybranego kanclerza Rzeszy, całkowicie popieranego przez masy ludzkie, odurzone nazistowską ideologią, do nieodwracalnego wkroczenia na drogę zbrojnego podboju terytoriów państw sąsiednich. Timothy Snyder, analizując politykę Hitlera na przełomie lat 30. i 40., bardzo przekonująco dowodzi, że właśnie perspektywa zdobycia siłą niezliczonych zasobów, począwszy od kopalin, a skończywszy na ogromnych pod względem powierzchni, bogatych w plony żyznych ziemiach, skłoniła Führera do przygotowań do wojny z państwami, które w jego rozumieniu były zamożniejsze. Pewności dodawało także potajemnie prowadzone przezbrajanie wojsk lądowych, sił powietrznych i marynarki wojennej, które pod wieloma względami w roku 1940 znacznie przewyższały armie potencjalnych przeciwników – Wielkiej Brytanii, Francji, Polski, nie wspominając już o Związku Radzieckim.
Stalin, w przeciwieństwie do Hitlera, miał nieco inne plany geopolityczne: dążył na przykład do stopniowego nasycenia nazistowskich Niemiec przeciwko zachodnim sąsiadom-państwom, nie dopuścić do zbliżenia Polski z Trzecią Rzeszą w celu utworzenia sojuszu wojskowego oraz do wielu innych rzeczy. Zdaniem historyka obaj z maniakalnym uporem dążyli do dominacji nie tylko w Europie, ale i na całym świecie. «Państwo musi mieć wielkie terytorium z samowystarczalną gospodarką, a jego przemysł i rolnictwo należy zrównoważyć tak, aby stworzyć konformistyczne, ale trwałe i ideologicznie umotywowane społeczeństwo, zdolne zrealizować historyczną misję: stalinowską wewnętrzną industrializację albo nazistowską kolonialną cywilizację agrarną – podsumowuje autor, porównując dwie różne koncepcje budowania państwa, zaproponowane przez antagonistycznie nastawionych wobec siebie dyktatorów, i kontynuuje: – Hitler i Stalin dążyli do osiągnięcia imperialnego samozadowolenia w granicach wielkiego kontynentalnego imperium, dobrze zaopatrzonego w żywność, surowce i zasoby mineralne».
W tych imperialnych dążeniach, zgodnie z wnioskami Snydera, w Kremlu i w Kancelarii Rzeszy rozwiązywano zupełnie przeciwstawne zadania dotyczące przyszłego losu Ukrainy i jej ludności. Stalin traktował wyniszczoną nieudanymi reformami republikę i istniejący potencjał ludzki jako środek do wzmocnienia zdolności obronnej ZSRR, dostarczania produktów rolnych konsumentom wewnętrznym i zewnętrznym; Hitler również liczył na naturalne zasoby agrarnej republiki, która na początku 1941 roku w 90 procentach zaopatrywała nazistowskie Niemcy w różnorodne produkty spożywcze. W książce przytoczono fakty dotyczące wniosków niemieckich ekspertów, którzy przekonywali kanclerza Rzeszy, że zawładnięcie ukraińskimi żyznymi czarnoziemami pozwoli raz na zawsze rozwiązać problemy gospodarcze hitlerowskiego państwa, które pojawiły się przed nim po podpisaniu traktatu wersalskiego.
Poza tym Niemcy odnosili się wyniośle do radzieckich ludzi, przede wszystkim do Rosjan, którzy stanowili narodowy trzon wrogiego państwa, ponieważ – według nich – w ciągu swojej wielowiekowej historii nie nauczyli się umiejętnie gospodarować na siłą zajętych przyległych terytoriach, które wcześniej nie należały do nich ani historycznie, ani z punktu widzenia prawa międzynarodowego. Był to kolejny dodatkowy argument dla Hitlera, by rozpocząć działania wojenne w celu zagarnięcia obszarów zamieszkanych przede wszystkim przez etnosy wschodniosłowiańskie – Ukraińców, Białorusinów, Rosjan-Moskali, Czechów, Słowaków, Polaków, Serbów.
Nikt nie powinien żywić żadnych złudzeń co do tego, że Hitler, burząc państwo stalinowskie zbudowane na kościach i krwi, dawałby choćby iluzoryczną szansę uciskanym narodom na przetrwanie w warunkach najokrutniejszej wojny w dziejach ludzkości, na ostateczne zrzucenie znienawidzonego komunistycznego jarzma. Niepodważalne potwierdzenia tego przedstawiono w autorskim opisie szeregu tragicznych wydarzeń spowodowanych okupacją Ukrainy przez hitlerowskie Niemcy od czerwca 1941 roku do jesieni 1944 roku.
Jak uważa Timothy Snyder, nigdy wcześniej w najnowszej historii wojen do niewoli nie dostało się tylu ludzi, ile dostało się w pierwszych miesiącach wojny radziecko-niemieckiej. Autor wspomina katastrofalną sytuację na froncie, która powstała w wyniku okrążenia dużego zgrupowania wojsk Armii Czerwonej pod Kijowem i Smoleńskiem. Wtedy naziści zdołali wziąć do niewoli ponad milion czerwonoarmistów na skutek błędnych obliczeń najwyższego radzieckiego dowództwa, osobiście Stalina, który w swojej właściwej jego charakterowi zaciekłości zakazał dowódcy wojsk Frontu Południowo-Zachodniego, generałowi pułkownikowi Mykole Kyrponosowi, wycofywać się przed przeważającymi siłami przeciwnika, tym samym skazując go wraz z szefem sztabu frontu Wasylem Tupikowem i członkiem rady wojskowej frontu Mychajłem Burmystenką na zgubę. Nieszczęścia, jak opowiada autor, na tym nie skończyły się dla żołnierzy, którzy przeżyli rzeź i niemal natychmiast znaleźli się w pospiesznie zbudowanych przez nazistów obozach za drutem kolczastym, i to jeszcze pod gołym niebem.
Okoliczności pobytu czerwonoarmistów w niewoli, zdaniem historyka, ukształtowały ogólny stosunek oraz samo podejście Hitlera i Stalina do przetrzymywania jeńców wojennych w czasie wojny po obu stronach. Miało ono charakter nieludzkiego traktowania przez personel obozów koncentracyjnych, ignorowania elementarnych norm sanitarnych i udzielania pomocy medycznej, a przede wszystkim braku wystarczającej ilości jedzenia. Jeden i drugi w kategorycznym tonie nalegali, że żołnierze Armii Czerwonej i Wehrmachtu nie powinni dobrowolnie poddawać się do niewoli, lecz muszą ginąć na polu walki w imię zwycięstwa. W książce przytoczono konkretne przypadki zwierzęcego traktowania czerwonoarmistów przez nazistów w obozach położonych na okupowanej Ukrainie. Według świadectw miejscowej ludności, na które powołuje się badacz, w Kirowohradzie, Włodzimierzu Wołyńskim, Krzemieńczuku i Doniecku notowano przypadki kanibalizmu wśród jeńców, którzy tygodniami, miesiącami nie widzieli jedzenia i masowo umierali z głodu i wycieńczenia.
„W niemieckich obozach dla czerwonoarmistów wskaźnik śmiertelności w czasie wojny sięgnął 57,5 procent – podsumowuje Snyder, przytaczając przerażającą statystykę. – W pierwszych ośmiu miesiącach operacji «Barbarossa» śmiertelność była prawdopodobnie znacznie wyższa. W niemieckich obozach, w których przetrzymywano jeńców zachodnich sojuszników, śmiertelność wynosiła mniej niż 5 procent. Jesienią 1941 roku dziennie umierało tyle radzieckich jeńców, ile brytyjskich i amerykańskich jeńców razem wziętych w ciągu całej II wojny światowej”.
Otwarcie rasistowska polityka wobec Żydów, którą Hitler zaczął wprowadzać z maniakalnym uporem zaraz po faktycznym przejęciu władzy w Niemczech, nabrała apokaliptycznego wymiaru w okupowanych w pierwszym roku wojny Czechosłowacji, Polsce, europejskiej części ZSRR, zwłaszcza na Ukrainie. Amerykański historyk wstrząsa czytelnikiem, odtwarzając straszliwe zbrodnie o niespotykanej skali, popełnione przez nazistów wobec żydowskiej mniejszości narodowej,
wykorzystując wiele mało znanych źródeł zachodnich, zawierających dokumentalne potwierdzenie wydarzeń odległych w czasie. Szeroka publiczność czytelnicza na Ukrainie raczej nie pamięta, co wydarzyło się w pobliżu Kamieńca Podolskiego 12 sierpnia 1942 roku, kiedy z rozkazu dowódcy SS i policji w tym rejonie Friedricha Eckeln w ciągu czterech dni zamordowano około 23 600 Żydów. Tę statystykę zaczerpnął Timothy Snyder z książki innego zachodniego historyka Jeffreya P. Megarghee – «Wojna na wyniszczenie: działania bojowe i ludobójstwo na froncie wschodnim, 1941» – i wykorzystał ją w «Krwawych ziemiach...»
Opierając się na tym źródle, Snyder ujawnia istotę popełnionej zbrodni, w którą, jak się okazuje, był zamieszany także minister spraw wewnętrznych Rzeszy Niemiec Heinrich Himmler. Najbardziej przerażającą w złowrogim charakterze tego ludożercy była wyjątkowa drobiazgowość w organizowaniu swoistej taśmy masowych mordów osób narodowości żydowskiej, przymusowo deportowanych do hitlerowskich obozów z różnych krajów Europy. W wspomnianym obozie koncentracyjnym pod Kamieńcem Podolskim, gdzie doszło do tragedii, oprócz miejscowych Żydów były także tysiące Żydów z Węgier, wysiedlonych z kraju przez sojusznika Führera admirała Miklósa Horthyego z powodu ich, jak wówczas przekonywali ultraprawicowi szalasiści*, bezpaństwowości. Tak więc węgierscy Żydzi znaleźli śmierć na sąsiedniej Ukrainie, w całości okupowanej przez wojska niemieckie na koniec 1941 roku. Dlaczego właśnie tu zostali deportowani przedstawiciele grupy etnicznej niepożądanej dla hitlerowców i węgierskich nacjonalistów? Prawdopodobnie dlatego, że granice państwowe Węgier przesunęły się na wschód po obaleniu Karpatskiej Ukrainy i okupacji Zakarpacia przez wojska węgierskie w 1939 roku, gdzie wówczas mieszkało ponad pół miliona Ukraińców, a Węgrów pięciokrotnie mniej – sto dwadzieścia tysięcy.
Jak wiadomo, uzasadnienie przyszłej zagłady Żydów po raz pierwszy zabrzmiało na kartach książki Adolfa Hitlera «Mein Kampf» jeszcze w latach 20. XX wieku. Później ten pogląd wzmocniły opracowania głównego nazistowskiego ideologa Alfreda Rosenberga oraz propagandowe wystąpienia rzecznika NSDAP Josefa Goebbelsa. Żydzi zaczęli wówczas pełnić rolę kozła ofiarnego w hitlerowskich Niemczech. Naziści przekonywali wszystkich, że to oni są winni gospodarczego upadku kraju, ingerencji międzynarodowego żydostwa w politykę wewnętrzną Trzeciej Rzeszy, a także wpływu na rządy Stanów Zjednoczonych i wiodących państw europejskich, które rzekomo były zainteresowane zniszczeniem podstaw niemieckiej państwowości.
Timothy Snyder w swojej książce prześledził szczególną liniową zależność między wzrostem liczby Żydów fizycznie wymordowanych przez nazistów w obozach koncentracyjnych, gettach, okupowanych miastach i wsiach państw Europy Wschodniej a momentem, gdy hitlerowskie Niemcy zaczęły ponosić odczuwalne porażki na froncie wschodnim, zwłaszcza w bitwie pod Moskwą, w kotle stalingradzkim, na łuku kurskim i w operacji korsuńsko-szewczenkowskiej. Straty wśród personelu Wehrmachtu liczyły się w setkach tysięcy żołnierzy z powodu strategicznych błędnych kalkulacji Hitlera i najwyższego dowództwa wojskowego z jego otoczenia. Jak twierdzi w książce autor, hitlerowcy wyładowywali swoją wściekłość na więźniach obozów koncentracyjnych, położonych zarówno w Niemczech, jak i na terytoriach Europy Wschodniej, jakby w ten sposób rekompensowali własne porażki w prowadzeniu wojny. Autor wielokrotnie wspomina obóz koncentracyjny Treblinka, zorganizowany przez hitlerowców na okupowanej Polsce, w pobliżu wsi o tej samej nazwie, oddalonej o 80 kilometrów od Warszawy. Od lipca 1942 do października 1943 roku, według różnych źródeł, zamordowano tu około 800 tysięcy Żydów w ramach niemieckiej operacji «Reinhard». Ogółem w latach wojny pod niemiecką okupacją zginęło 5,4 miliona Żydów po obu stronach, według określenia Timothy'ego
Snydera, linii Mołotowa-Ribbentropa, oznaczonej w tajnym protokole o podziale Europy Wschodniej na strefy wpływów między nazistowskimi Niemcami a stalinowskim ZSRR po podpisaniu paktu o nieagresji w sierpniu 1939 roku. Kładąc na tym dodatkowy nacisk, autor książki wprost obarcza winą dwa kraje, które stały się sprawcami II wojny światowej – wojny, która pochłonęła łącznie od 60 do 85 milionów ludzi na całym świecie.
Wśród wielu fatalnych kart II wojny światowej warto wspomnieć o powstaniu warszawskim przeciwko hitlerowcom, zorganizowanym przez dowództwo polskiej Armii Krajowej (AK), które trwało od sierpnia do października 1944 roku. Tej tragicznej wydarzeniu Timothy Snyder poświęcił w książce sporo uwagi, gdyż, jego zdaniem, Polaków faktycznie zdradzili ich sojusznicy – Amerykanie i Brytyjczycy, a Sowieci, posługując się frazeologizmem, „wbili nóż w plecy” w najbardziej odpowiedniej chwili zbrojnego oporu.
Rozplątując splątany kłębek wzajemnych relacji między rządem polskim na uchodźstwie a urzędnikami Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Związku Radzieckiego, ukształtowanych wraz z początkiem wojny, amerykański badacz dość przekonująco pokazuje antyludzki pragmatyzm, jaki sojusznicy przejawili w rozwiązywaniu tak zwanej kwestii polskiej. Jeśli w ciągu pierwszych dwóch lat pełnowymiarowego konfliktu zbrojnego Stalin okazywał przychylny stosunek do podziemnego ruchu oporu na okupowanych terenach Polski, zainicjowanego przez żołnierzy AK, to po ujawnieniu w 1943 roku tajnych grobów w Lesie Katyńskim i ogłoszeniu przez Niemców, w obecności przedstawicieli Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża, niezaprzeczalnych dowodów udziału NKWD w masowych egzekucjach polskich oficerów jeńców wojennych, władca Kremla zaczął okazywać wrogość zarówno wobec polskiego rządu emigracyjnego, jak i wobec Armii Krajowej. Każde wspomnienie o tej zbrodni przez Polaków podczas oficjalnych spotkań w Londynie czy Waszyngtonie natychmiast wywoływało negatywną reakcję ze strony brytyjskich i amerykańskich urzędników, którzy uważali, że nie należy drażnić wujka Joe (ironiczne imię, którym zachodni dyplomaci za plecami nazywali Józefa Dżugaszwilego), ponieważ na szali stoi życie żołnierzy armii koalicji antyhitlerowskiej.
Zupełnie odmiennie brzmi szczegółowe odtworzenie przez Timothy'ego Snydera rzezi, która trwała w stolicy Polski na terenie getta żydowskiego ponad dwa miesiące. To właśnie Żydzi odgrywali główną rolę w powstaniu warszawskim, dla których nie istniała już żadna alternatywa – albo zginąć na barykadach z bronią w ręku, albo znaleźć się w nazistowskich komorach gazowych i krematoriach. Kulminacją stało się to, że wojska 1. i 2. Frontu Białoruskiego na tajny rozkaz Stalina wyłącznie dla osiągnięcia celów politycznych tak nigdy nie przyszły z pomocą powstańcom, świadomie licząc na to, że naziści zniszczą zarówno Żydów z getta, jak i bojowników Armii Krajowej, którzy próbowali własnymi siłami wyzwolić miasto spod okupanta. Próba Winstona Churchilla, by wpłynąć na Stalina, okazała się bezskuteczna. Esesmani, uczestniczący w tłumieniu powstania, mordowali bez wyboru wszystkich na terenie getta, nawet ciężarne kobiety, położnice i noworodki w domu porodowym.
Podsumowaniem tej krwawej rzezi stała się śmierć prawie 13 tysięcy Żydów (spośród nich około 6 tysięcy spłonęło żywcem podczas pożarów, celowo wywoływanych przez Niemców), a ponad 50 tysięcy ludzi, które przetrwały w bunkrach, zostało wziętych do niewoli i deportowanych do obozów koncentracyjnych, głównie do Treblinki, gdzie niemal wszyscy zginęli. Kiedy ta tragiczna wiadomość dotarła...
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
i zwłaszcza we Francji, która w istocie stała się kolebką impresjonizmu. Spośród wszystkich europejskich krajów właśnie tutaj moja sztuka jest reprezentowana najliczniej. I to właśnie we Francji planowane są nowe projekty wystawiennicze.
– Jakie ma Pan plany na 2026 rok? – Urodziłem się w roku konia, więc to będzie mój rok. Trzeba będzie racjonalnie wykorzystywać siły fizyczne i moralne. A spraw jest naprawdę bardzo dużo. Jest to wspomniany już projekt wystawienniczy, który będzie dalej przemieszczał się i prezentowany będzie w różnych lokalizacjach.
Oprócz pejzażu chcę zaprezentować także inną serię, która również zajęła określony odcinek mojego twórczego życia. Ta seria będzie zupełnie inna i również będzie wymagać prezentacji.
Zamierzam także doskonalić swoją działalność pedagogiczną. Będę kontynuować te dobre sprawy, które rozpocząłem od stworzenia przestrzeni dla przyszłych pokoleń artystów. Będę rozwijać moją szkołę-pracownię sztuk, udoskonalać stronę internetową.
Chciałoby się objąć bardzo wiele. Priorytetami pozostają twórczość, działalność dydaktyczna i wystawiennicza.
i tradycja kijowska» oraz przy wsparciu ukraińskich mecenasów, i wyraziła im szczerą wdzięczność.
Jeden z dobroczyńców, którzy przyczynili się do urzeczywistnienia zamysłu rodaków-muzealników, borszczowianin Petro Cymbalisty, podzielił się rodzinnymi wspomnieniami o Ihorze Skoczylasie i wezwał, by nigdy nie pozostawać obojętnym wobec spraw, które przynoszą pożytek narodowi.
Swoimi wrażeniami z przeczytanej książki, własnymi wspomnieniami o jej twórcy podzielił się autor tych słów, przyjaciel i współpracownik świętej pamięci Ihora Skoczylasa, zaznaczając, że prezentowana «Historia ziemi borszczowskiej» to potężne, niewyczerpane źródło ukraińskiej wiedzy o regionie, do którego powinni sięgać młodzi badacze nowych czasów Ukrainy.
Była nauczycielka szkoły podstawowej Dziesięcioklasowej Szkoły nr 1 w Borszczowie Olha Jusypiuk wyraziła serdeczne podziękowanie redaktorom książki za ich ofiarną pracę i złożyła życzenia dalszej owocnej pracy na niwie regionalistyki.
Na zakończenie tego pamiętnego dnia, podczas serdecznego spotkania w nieco węższym gronie, toczyła się ożywiona rozmowa wokół nowych planów borszczowskich regionalistów; obecni miłośnicy dawnych dziejów rodzinnego kraju zaproponowali szereg ciekawych pomysłów dotyczących badania mało znanych kart z historii Borszczowszczyzny.
Машинний переклад
W stołecznej bibliotece imienia Wasyla Symonenki otwarto wystawę malarza i pedagoga Dmytra Kowala „Brzegi zakochanych”.
Eduard OWCHARENKO
– Miłość nie zawsze ma głos. Czasami po prostu jest – w świetle, które dotyka ściany, w pauzie między słowami, w odległości, która nie rozdziela, a uczy czekać – zaznaczyła dyrektorka biblioteki Ałła Syniawśka podczas otwarcia wystawy. – Tego wieczoru miłość była w obrazach. Cicha i powściągliwa. Taka, która trzyma, gdy świat staje się chwiejny, i przypomina: nawet między brzegami istnieje przyciąganie.
Patrząc na te płótna, miało się wrażenie, jakby słuchało się czyjegoś wyznania. Cichego. Ostrożnego. Prawdziwego. Bez potrzeby udowadniania czegokolwiek, jedynie bycia obecnym w tym uczuciu…
To było otwarcie wystawy „Brzegi zakochanych” – serii prac malarskich Dmytra Kowala, które zrodziły się z pragnienia wyrażenia tego, co nie mieści się w słowach. Tutaj pejzaż nie jest miejscem, a stanem duszy: wspomnieniami, oczekiwaniem, uczuciami, które przepełniają człowieka.
Brzegi, które przedstawiono na płótnach, – nie są geografią. To granica między przeszłością a przyszłością, między zaciszem domu a drogami życia. I jednocześnie jest to o przyciąganiu: brzeg istnieje tylko obok innego brzegu, tak jak miłość przejawia się tylko w bliskości drugiego.
Dmytro Kowal – znany ukraiński artysta, malarz i pedagog, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Jego twórczość ukształtowana jest na przecięciu szkoły akademickiej oraz głęboko osobistego, emocjonalnego postrzegania świata. Prace artysty są szeroko prezentowane na wystawach indywidualnych i zbiorowych, ogólnoukraińskich i międzynarodowych, w zbiorach galeryjnych i muzealnych.
W półmroku wieczoru obrazy zdawały się szeptać sercu to, czego nie można wyrazić słowami. Kiedy z powodu wojny i potrzeby oszczędzania światła zniknęło, wieczór nabrał szczególnej ciszy, a obrazy zagrały własnym wewnętrznym blaskiem. Miękkie odblaski girland tańczyły po płótnach, zmieniając przestrzeń w intymny świat, gdzie cisza wypełniona jest czułością i oczekiwaniem. Każde pociągnięcie pędzla chciało się odczuwać powoli, zatrzymując wzrok, jakby łapiąc momenty, kiedy serce styka się z sercem, a wieczór staje się świadkiem cichej, drżącej miłości.
W tym wieczorze, między światłem a ciszą, każdy mógł poczuć swoją własną historię miłości, która żyje w cichych odblaskach i pauzach czasu.
Szczerze dziękujemy Dmytrowi Kowalowi za emocjonalną twórczość oraz brzegi, między którymi chce się zatrzymać i pozostać.
Także mieliśmy okazję porozmawiać z samym artystą.
– Czym zapamiętał się Panu rok 2025? – Jeśli podsumować i przypomnieć najjaśniejsze strony minionego roku, to od razu na myśl przychodzi moja działalność twórcza. Moja pracownia, bez której trudno przeżyć nawet jeden dzień.
Pomimo dużego obciążenia zarówno pracą pedagogiczną, jak i w innych sferach mojej działalności, prawie codziennie dużo i owocnie pracowałem w rodzinnej pracowni nad serią nowych prac. Także kontynuowałem pracę nad utworami z minionych czasów. To te obrazy, które powstają już nie jeden rok. Zatem pracownia zajmuje dla mnie pierwsze i najważniejsze miejsce. Ponieważ twórczość dla artysty to ośrodek, gdzie może całkowicie zanurzyć się w samym sobie.
Także nie mogę pominąć swojej działalności jako pedagoga, wykładowcy w Zawodowym Kolegium Sztuki i Designu KNUWDiT oraz kierowanej przeze mnie katedry, którą opiekuję się już czwarty rok z rzędu. A jeszcze działalność wystawiennicza. Razem ze studentami przeprowadzaliśmy aukcje charytatywne dla wsparcia bazy materialno-technicznej naszego kolegium. Działalność wolontariacka – stworzenie galerii i wystawy „Heroiczny kronikarz”, gdzie przedstawione są portrety naszych wojskowych. Praca nad stworzeniem na bazie naszej placówki edukacyjnej unikalnej przestrzeni studenckiej. Założenie studia „Pracownia życia” dla kształcenia profesjonalnych artystów.
Wreszcie zaczął działać unikalny serwis, który jest swoistym dziennikiem mojej twórczości, działalności prospołecznej w sferze edukacji, działalności wystawienniczej i wielu innych. Niejednokrotnie brałem udział w składzie jury różnorodnych projektów wystawienniczych, konkursów artystów w sferze sztuk pięknych.
Nie mogę nie wspomnieć także o otwarciu wystawy indywidualnej w bibliotece imienia Wasyla Symonenki „Brzegi zakochanych”. Za ten projekt zostałem już wyróżniony nagrodą imienia Archypa Kuindżiego.
– Można nieco szczegółowiej o samej wystawie?
– Zrodziła się u mnie myśl zrobienia projektu wystawienniczego malarstwa pejzażowego, pejzażu intymnego. Pejzaż intymny – jeden z ciekawych kierunków o charakterze lirycznym, tajemniczym. W tym kierunku pracowało wielu wybitnych artystów, którzy tworzyli pewne know-how, przewrót w sferze gatunku pejzażowego.
W minionym roku świętowałem mały jubileusz – 35-lecie. Postanowiłem uczcić tę datę serią wystaw. Zacząłem od biblioteki Wasyla Symonenki. Są także propozycje z jeszcze dwóch kijowskich lokalizacji, a także ze Lwowa, Mikołajowa i rodzinnej Bukowiny. Tam planowana jest kontynuacja mojego projektu wystawienniczego „Brzegi zakochanych”, do którego wchodzi seria pejzażu intymnego.
W bibliotece imienia Wasyla Symonenki przedstawiona jest tylko część tej serii. Dziękuję tej bibliotece, bezpośrednio dyrektorce Ałle Syniawśkiej, która zaproponowała przeprowadzenie wystawy.
W ramach tej wystawy będzie prezentacja mojego nowego albumu-katalogu, w którym przedstawiam swoje malarstwo pejzażowe. Informacja w albumie podawana jest w dwóch językach – ukraińskim i francuskim.
Szczerze wdzięczny jestem swojej byłej wychowance, a obecnie studentce Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Darji Pustowit, która wykonała projekt tego albumu. A także wydawnictwu „Sofia-A” i, bezpośrednio, mecenasowi, darczyńcy Maksymowi Melnykowi.
– Dlaczego informacja w katalogu podawana jest właśnie w języku francuskim?
– Już dawno planowana była moja wystawa indywidualna we Francji. Jest nadzieja, że w najbliższym czasie wreszcie się odbędzie, mam konkretne propozycje.
A jeśli mówić właśnie o serii „Brzegi zakochanych”, to niektóre prace z tej serii już dziś przedstawione są w mieście Barbizon, które znajduje się niedaleko Paryża. To miasto można uważać za kolebkę impresjonizmu. Jeśli zaś brać pod uwagę osobliwości wykonania moich prac malarskich, to ich stylistyka ogólnie ciąży ku impresjonizmowi.
Dla mnie wielkim zaszczytem jest dalej prezentować swoją sztukę w krajach Europy w okresie XIV – pierwszej połowy XX w., z biografistyki ukraińskich organizacji społeczno-kulturalnych, prześledzono narodziny i rozwój towarzystw „Proświta”, „Związek Ukrainek”, „Łuh”, „Ruska Besida”, „Sicz”, „Sokił”, „Płast”, bractw trzeźwości itp., przedstawiono życiorysy znanych osób z Borszczowszczyzny: ks. Omelana Hlibowyckiego, jego syna, ukraińskiego strzelca siczowego Sylwestra, ks. Dmytra Kurdydyka, adwokata Mychajła Dorundjaka, organizatora „Płastu” Mykoły Nykyforczyna i in., zbadano związki z Borszczowszczyzną takich wybitnych Ukraińców, jak Mychajło Hruszewski, Iwan Franko, Andrzej Szeptycki i in. W dodatku zaprezentowano artykuły historyków Kraju Borszczowskiego oraz wspomnienia o życiu na Borszczowszczyźnie, zebrane, uporządkowane i podane do druku przez uczonego w różnych wydaniach.
Referentka scharakteryzowała każdy rozdział, akcentując uwagę na ciekawych faktach, które obecnie wydają się być wysoce aktualne. W szczególności, na przykładzie opublikowanych w wydaniu wspomnień Iwana Romaniuka, przytoczyła cytat, jak wykorzeniano «ruski mir» z mieszkańców rejonu borszczowskiego przez samą rosyjską władzę okupacyjną w okresie pierwszej wojny światowej. Również naukowczyni podkreśliła, że wydanie II tomu realizowane było w ramach publicznego projektu «Soborna Ukraina»
Машинний переклад
W Borszczowskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym na Tarnopolszczyźnie niedawno odbyła się prezentacja drugiego tomu «Historii ziemi borszczowskiej» Ihora Skoczylasa (1967–2020), wybitnego rodaka, znanego badacza Kościoła ukraińskiego, krajoznawcy, doktora nauk historycznych, profesora Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego.
Stepan TATARSKI, członek NSŻU, m. Borszczów, Tarnopolszczyzna
Zaprezentowane reprezentacyjne, 720-stronicowe wydanie jest owocnym zwieńczeniem kilkuletnich ofiarnych wysiłków zespołu redaktorów nad dwutomowym zbiorem prac naukowca, poświęconym nieznanym i mało znanym kartom historii ziemi borszczowskiej – jako bogaty, barwny wieniec jego pamięci.
Dwutomowa «Historia ziemi borszczowskiej» jest żywym pomnikiem tytana najnowszej ukraińskiej myśli historycznej, który pięć lat temu, pod koniec covidowego grudnia, przedwcześnie odszedł z tego świata, pozostawiając ogromny, bezcenny skarb przede wszystkim swoim rodakom.
Wspólną modlitwę za zmarłych poprowadził ks. Bohdan Bondar.
Żywy głos Ihora Skoczylasa przejmował serca obecnych z ekranu podczas projekcji krótkometrażowego filmu dokumentalnego «W poszukiwaniu utraconych stuleci», nakręconego z okazji wręczenia mu nagrody Ad Fontes.
Potem Mychajło Sochacki, kierownik muzeum, badacz krajoznawca, archeolog, podzielił się wspomnieniami o przyjaźni i wieloletniej współpracy z naukowcem nad unikatowym naukowo-krajoznawczym zbiorem «Kronika Borszczowszczyzny», i podkreślił, że pojawienie się tak fundamentalnego wydania, jak «Historia ziemi borszczowskiej», było jedynie kwestią czasu.
Twórcze szczegóły powstawania tak wyjątkowego projektu przedstawiła Lesia Hrabyk, jedna z redaktorek dwutomu, moderatorka spotkania..
Iryna Skoczylas, kandydatka nauk historycznych, niezmienna redaktorka naukowa wydania, wdowa po świętej pamięci niestrudzonym pracowniku na niwie ukraińskiej historii, która przybyła ze Lwowa, szczegółowo zapoznała zebranych ze strukturą drugiego tomu: w książce zaprezentowano badania Ihora dotyczące historii Kościoła na ziemi borszczowskiej
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
aktora trzeba przejść. Czujesz z nim pokrewieństwo dusz.
Ogólnie rzecz biorąc, praca aktora i reżysera –
to tandem. Aktor słyszy i wykonuje, a reżyser – słyszy. Są odpowiedzi, jest wspólny rezultat.
– Próby spektaklu odbywały się w absolutnej miłości – kończy rozmowę Anastasija Głuszczak, wykonawczyni roli Gruszy. – Była po prostu niesamowita drużyna z niesamowitą energią partnerstwa. A reżysera Datę Tawadze uważam za prawdziwego geniusza.
Wszyscy mieli pełne zaufanie do reżysera, do tego, co on mówi, proponuje. Choć, oczywiście, wnosiliśmy też coś od siebie. Po prostu chciało się biec na próby, mimo że wtedy mieliśmy ostrzały. Reżyser po raz pierwszy pracował z naszymi aktorami. Jak już powiedział Andrij Mostrenko, żadnej bariery językowej nie było. Ja i Data dobrze się rozumieliśmy.
Kiedy przeczytałam sztukę, wysłuchałam tego, co o mojej bohaterce mówił reżyser, po prostu się rozpłakałam. A potem, kiedy już zaczęłam pracować nad rolą, budziłam się z nią, zasypiałam z nią. Stale w głowie była tylko ona. Zadawałam sobie pytanie – jak ona zdołała przeżyć i się nie złamała. Było mi jej bardzo żal jako człowieka, jako kobiety. Chciało się po prostu ją objąć, zabrać stamtąd.
Z czasem zrozumiałam, że w rzeczywistości mam z Gruszą wiele wspólnego, zwłaszcza charakter. Wychowywała mnie mama, ona teraz jest w okupacji. To stalowa kobieta. A z bohaterką sztuki łączy nas tylko synergia i miłość. Jest moją najlepszą przyjaciółką, uwielbiam Gruszę.
W innym składzie tę rolę wykonuje
Anastasija Niesterenko – niesamowita partnerka, niesamowita aktorka. Oczywiście, pomagałyśmy sobie nawzajem podczas pracy nad postacią, coś podpowiadałyśmy. Choć, być może, nie było takiej szczególnej potrzeby. Bo Data pracował ze wszystkimi nami i z każdą z osobna. A kiedy na próbie mogła być tylko jedna z nas, to ona opowiadała drugiej, co się wydarzyło, jakie były zmiany.
Wszyscy moi koledzy z przedstawienia są po prostu niesamowici, nie mogę wyróżnić kogoś osobno. A co do swojej roli, to nie jestem nią jeszcze w pełni zadowolona. Praca trwa.
Машинний переклад
Nowym projektem Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na lewym brzegu Dniepru stało się przedstawienie „Kaukaski krąg kredowy”. To śmiałe, współczesne odczytanie brechtowskiej przypowieści o kobiecie, która nie boi się zrobić kroku naprzeciw losowi. Na scenie, pełnej żywej muzyki, śpiewu i potężnej energii aktorskiej, zderzają się dwa światy: żarliwe pragnienie życia i cisza wewnętrznej pustki. Co zwycięży? Odpowiedź, jak zawsze, jest na widowni.
Eduard OWCZARENKO. Zdjęcia Eduarda Mieżula
– To przedstawienie jest dla mnie bardzo ważne – wyznaje Iryna Melnyk, narodowa artystka Ukrainy, wykonawczyni ról Nateli i Manany. – To opowieść o naszej wojnie. Nie wyobrażałam sobie, jak współczesna okaże się dramaturgia Bertolda Brechta.
Dyrektorka naszego teatru Lesia Żurakiwska oraz główna reżyserka Tamara Trunowa dokonały prawdziwego wyczynu: w czasie wojny wspólnie z Teatrem Dailes z Rygi stworzyły przedstawienie takiej skali.
Reżyser spektaklu Data Tawadze przed przyjazdem do Kijowa brał udział w akcjach protestacyjnych w Gruzji. Jest bardzo utalentowanym artystą o aktywnej postawie obywatelskiej. I szczerze troszczy się o Ukrainę.
W przedstawieniu brzmi żywa, oryginalna muzyka kompozytora Niki Pasuriego, z którym reżyser pracował w tandemie. Ciekawa jest także praca artystki-scenografki Krystyny Pasternaka. Spektakl wyszedł bardzo malowniczy, jaskrawy. Czymś przypomina filmy Serhija Paradżanowa i obrazy Nika Pirosmaniego.
Okoliczności sztuki są tragiczne, jednak przedstawienie gra się jako tragikomedię. Łączą się tu wiązanie i odprawianie żałobnych modłów, pogrzeb i wesele. Pracujemy jaskrawymi barwami, a półtonów praktycznie nie ma. Jakby ożywały postacie z obrazów.
Gram dwie role: Nateli Abaszwili, żonę gubernatora, która nie miała żadnego pojęcia o prawdziwym życiu, dopóki nie stanęła oko w oko z rzeczywistością, oraz Mananę, prostą kobietę, która umiała przetrwać w tej rzeczywistości. Obie mają synów i obie tę wojnę zamieniła w potwory. Ponieważ obie wykorzystują swoich synów, aby na tym skorzystać.
Ludzie najlepiej sprawdzają się w ekstremalnych okolicznościach, a największym ekstremum jest wojna. Jedną niszczy, a z innych czyni olbrzymów.
Teatr pracował w bardzo trudnych warunkach – bez światła i ogrzewania – i to jeszcze bardziej nas wszystkich zjednoczyło. A praca nad spektaklem będzie trwać dalej. Wszyscy mamy wrażenie, że wciąż jesteśmy w drodze do pełnego zrozumienia tekstów Bertolda Brechta.
Chcę też podziękować naszym widzom za to, że jesteśmy razem. Dla nas bardzo ważne jest wasze wsparcie.
– Iryna Melnyk już wspomniała o tym, że ten spektakl podarował nam Łotewski Teatr „Dalas” – kontynuuje Andrij Mostrenko, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Śpiewaka. – Ale ich scena jest bardzo duża w porównaniu z naszą, dlatego scenografię trzeba było nieco zmienić.
Reżyseria, zaproponowana przez Datę Tawadze, wyróżnia się swoim istnieniem na scenie, jego plastycznym i dramatycznym widzeniem. To bardzo pozytywny reżyser. Nigdy się nie smuci, na wszystko ma gotową odpowiedź. Wie, czego chce, i potrafi to udowodnić. Jeśli ktoś z aktorów zadawał pytanie, zawsze miał gotową odpowiedź. Data ani razu nie podniósł głosu, nie widzieliśmy, żeby się denerwował. Z nim było bardzo interesująco pracować.
Teraz o mojej postaci. To śpiewak. W niektórych przedstawieniach, które za granicą idą według sztuki „Kaukaskie kredowe koło”, śpiewa on nawet partie operowe. My postanowiliśmy z tego zrezygnować. U nas jest jak prowadzący tego wydarzenia, do każdego zdarzenia wprowadza własne wstawki. I wszystko zależy od nastroju tego śpiewaka, na tyle przejmuje się sytuacją.
Otóż, od pierwszej repliki śpiewaka zależy, jak dalej potoczy się spektakl. I było to interesujące, ponieważ sztuka jest bardzo aktualna dla Ukrainy dzisiaj. Chociaż została napisana o Sakartvelo (Gruzji), o ich wojnie domowej, to jednak tak bardzo rezonuje z nami. Na przykład u Brechta jest wstawka, w której mój bohater czyta jak artykuł z gazety: «Rząd ogłosił, że rozpoczyna śledztwo. Od tego czasu nikt nie śpi. Każdy znajduje się pod podejrzeniem, ale nie wie, o co konkretnie go podejrzewają. A ponieważ wszyscy są zajęci tym, by odwrócić podejrzenia od siebie, kto zauważy liczne zbrodnie rządu». Moi widzowie pytali: «To pan napisał»? Odpowiadałem, że nie. Właśnie dlatego, że tu nie ma żadnej mojej wstawki. Wszystko to jest Brecht. Jest on tak głęboko w tym materiale, chociaż ani razu nie był w Sakartvelo.
Reżyser opowiadał nam, że główna bohaterka Gruszе Wachnadze była biedną dziewczyną, służącą w bogatym domu. Ale w rzeczywistości nazwisko Wachnadze należy do bardzo znanego rodu książęcego. Otóż Brecht być może nie wiedział wszystkiego o Sakartvelo, ale bardzo przejął się tą historią i napisał swoją wybitną sztukę.
A Data Tawadze tak konkretnie i wyraźnie wyznaczał każdemu zadania dotyczące jego istnienia na scenie, że z aktora zostawał tylko głos, i to nie zawsze. Ponieważ twoja postać istnieje inaczej niż ty. I wykonywaliśmy wszystko, co nam mówił.
Na razie spektakl jest jeszcze na nerwach, ale tak jest ze wszystkimi premierami. Najważniejsze, że podoba się i aktorom, i widzom. Podoba się także kolegom, którzy nie biorą udziału w tym spektaklu, ale już go widzieli.
Dla mnie poważny wskaźnik to, gdy koledzy mówią: «Chciałbym zagrać w tym spektaklu. Zagrać choćby jakąś rolę». Sam lubię oglądać spektakle, w których nie gram. I kiedy pojawia się chęć zagrania w którymś z tych spektakli, dla mnie jest to wskaźnik poziomu inscenizacji, poziomu reżysera.
Bardzo chciałbym jeszcze popracować z Datą Tavadze. Nadał nam nowy oddech. Data powiedział, że jeśli zaproszą go, aby postawił u nas jeszcze jeden spektakl, będzie mówił albo po angielsku, albo po ukraińsku. W czasie, gdy przebywał tutaj, a to około półtora miesiąca, już wszystko rozumiał. Rozmawialiśmy z nim po ukraińsku. Nie trzeba było nam tłumaczyć ani dobierać jakichś słów.
To był ten przypadek, kiedy na próbę idziesz nie jak do zwykłej pracy, lecz z radością. Po prostu tam lecisz, aby porozmawiać z reżyserem, żeby czerpać przyjemność ze swojej pracy. Jego słucha się z ciekawością. Stawia ciekawe zadania, wymyśla przeszkody, przez które
Машинний переклад
Закінчення статті «Czerwono-brunatne piekło, urządzane przez ludożerców», с. 12
Początek na str. 12–13. Gdy wieści dotarły do Londynu, jak zaznacza w książce autor, polski rząd emigracyjny był nie tylko zszokowany tym, co stało się w Warszawie, poczuł on niemoralną pasywność ze strony zarówno angielskich, jak i amerykańskich wysokich urzędników wobec tragicznego przebiegu wydarzeń w żydowskim getcie. Timothy Snyder wspomina na stronach książki czyn przedstawiciela Bundu w polskim rządzie na emigracji Szmula Zygielbojma, który świadomie dokonał aktu samobójstwa, aby przyciągnąć uwagę światowej opinii publicznej do nazistowskiego masowego mordu na Żydach w okupowanych krajach, nazwanego później Holokaustem. Pod koniec swojej wielostronicowej pracy Timothy Snyder zwraca się pod adresem obecnego władcy Kremla Władimira Putina, który coraz bardziej staje się podobny do Józefa Stalina poprzez próby przywrócenia siłą militarną sowieckiego imperium w granicach z 1991 roku. Bardzo często, według spostrzeżeń amerykańskiego badacza, współczesny ludożerca z Moskowii pozwala sobie na otwarte fałszowanie historii ubiegłego wieku w publicznych wystąpieniach, usprawiedliwia zbrodnie stalinizmu, które pod względem treści i skali niczym nie różnią się od podobnych zbrodni popełnionych przez nazistów w latach II wojny światowej. W obecnej putinowskiej Rosji obserwuje się nie tylko przemilczanie, ale świadome zaprzeczanie totalnemu ludobójstwu, urządzonemu przez stalinistów na kontrolowanych przez nich terytoriach. W pierwszej kolejności dotyczy to Ukrainy, gdzie z szczególnym cynizmem i nienawiścią przez dziesięciolecia planowo zacierano tożsamość narodową miejscowej ludności, brutalnie tłumiono jakikolwiek opór wobec moskiewskiej kolonizacji, celowo narzucano utopijną ideologię. Być może dlatego książka „Skrwawione ziemie. Europa między Hitlerem a Stalinem” Timothy'ego Snydera odbierana jest we wszystkich swoich aspektach jako prawdziwy wyrok na systemy totalitarne, przede wszystkim sowiecki i nazistowski, a także stanowi przestrogi dla tych, którzy próbują je odtworzyć w obecnym stuleciu kosztem ludzkich śmierci i kolosalnych strat materialnych. * „Szałaszyści” – zwolennicy węgierskiego ruchu nazistowskiego, który istniał w latach 30. i 40. XX wieku. Nazwa pochodzi od nazwiska ich lidera – Ferenca Szalasiego.
Машинний переклад
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów
Z okazji obchodów czwartej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, dwunastej rocznicy najnowszej wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz oddania czci Bohaterom Niebiańskiej Sotni odbyło się wydarzenie kulturalne o zasięgu ogólnoukraińskim i międzynarodowym. Antywojenna wystawa pokojowa wybitnego artysty i działacza społecznego Ukrainy Ołeksandra Melnyka „Widzę czyny twoje, Człowieku!” została otwarta w Akademii Dyplomatycznej Ukrainy imienia Hennadija Udowenki przy MSZ. Wielka zasługa w tym, że wystawa się odbyła, przypada szefowi Akademii Dyplomatycznej, panu Ihorowi Ostaszowi.
To trzecia antywojenna wystawa Artysty od 2001 roku. Jako wizjoner, Ołeksandr Melnyk przewidział wojnę Rosji przeciwko Ukrainie jeszcze 25 lat temu. Wówczas jego propozycja zorganizowania tematycznej wystawy-ostrzeżenia wywołała zdziwienie i niezrozumienie. Żyjemy, powiadano, w pokoju. Ale artyści to ludzie o szczególnej intuicji. Widzą daleko, jak prorocy, lecz mało kto ich słucha. A mimo to robią swoje.
Ołeksandr Melnyk to artysta-wojownik, który nigdy nie załamuje rąk i nie traci siły ducha. Cała jego twórczość to walka o państwo. O jego prawdziwą historię, którą koduje w symbolach i metaforach. O nasze świętości, dla których pisze ikony, jak na przykład dla odrodzonego Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. O utwierdzenie języka ukraińskiego, którego rycersko broni przed ignorantami. Jest nie tylko twórcą malarstwa historycznego, który odrodził dziesięcioma zorganizowanymi biennale „Ukraina od Trypola do współczesności”. Ołeksandr Melnyk sam tworzy najnowszą historię.
Wychodził na Majdan w 2004 roku. Podczas Rewolucji Godności 2013–2014 oczy z jego obrazu „Widzę czyny twoje, Człowieku!” stały się oczami Boga, zwróconymi ku każdemu z nas. Te oczy przenikliwie pytały, co zrobiłeś, aby pokonać zło, które chce zniszczyć Ukrainę. Jego obraz, który obiegł cały świat, wróg przebił kulą, raniąc także pana Ołeksandra. Nigdy nie zapomnę, jak przyszedł do mnie na audycję w Radio Kultura, zdjął czapkę, a pod nią biała chusteczka, zalana krwią...
Ołeksandr Melnyk żyje Ukrainą.
Służy jej każdym dniem swojej twórczości. Wszystkie jego obrazy, wystawy, czyny to służba. Cała jego twórczość, w tym obecna wystawa, to zwizualizowany podręcznik historii Ukrainy, tragicznej i heroicznej. Uczmy się naszej historii z obrazów Melnyka – a staniemy się Ukraińcami!
Przedstawione tu obrazy są o odwiecznym wrogu, moskwicinie, który pragnie zagarnąć Kijów od czasów Jurija Dołgorukiego, który go rozszarpał i ograbił, podstępnie kradnąc nawet świętą ikonę Matki Boskiej Wyszhorodzkiej. U nich teraz jest ona Włodzimierska, pozbawiona nawet własnego imienia...
Na obecnej wystawie Ołeksandra Melnyka jest wiele smutku i bólu. Jest tu spalony kwiat, płacz wdów i matek, które straciły na wojnie najbliższych... Madonny na pogorzeliskach, namalowane w pracowni na Obołoniu pod strasznymi wybuchami w pierwszych dniach Wielkiej wojny...
Jednak na tej wystawie jest wiele piękna jako symbolu naszego narodu. Jest ono w pięknych daliach, astrach na płótnie, jest w oczach matki, która wyczekuje narodzin dziecka, w postaciach rycerzy, którzy trzymają niebo, w kopułach naszych soborów i soborach dusz naszych ludzi. Ich siła jaśnieje i ożywia z obrazów światłem oraz nieśmiertelną miłością do ziemi, na której Ukraińcy żyli od wieków.
Wystawa Ołeksandra Melnyka dodaje niezłomnej wiary w naszą Prawdę i Wolę. W to, że będziemy żyć szczęśliwie w swoim domu, gdzie słowo Szewczenki, matki niebieskie. I wroga nie będzie, surowego. A będą ludzie na ziemi. Do nich zwraca się artysta słowami: „Jesteście piękni, kocham was!” Kto zwycięży naród, który „ma w sercu to, co nie umiera”? Który rodzi takie talenty, jak artysta światowej klasy Ołeksandr Melnyk!
Zobaczcie wystawę „Widzę czyny twoje, Człowieku!”, ma ona niewiarygodną siłę!
Autorskie oprowadzanie Ołeksandr Melnyk „Homo sapiens”
Машинний переклад
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. W JSC CB „PrivatBank” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA 263052990000026004036804116; odbiorca NGO Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU 00031756. Cel płatności jest wypełniany przez płatnika tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 2 6 0 0 7
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła HOŁOMSZA, Jurij HANDZIUK, Hałyna DACIUK, Jewhen BUKET
Машинний переклад