Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №10 за 2013 рік

14 с. · 27 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Ogólnoukraiński tygodnik kulturoznawczy 10 (699), 7–13 marca 2013 Uczcijmy Kobzarza

Laureatami Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki w 2013 roku zostali pisarz Leonid HORLACZ, reżyser Dmytro BOHOMAZOW i malarz Petro PECZORNYJ. Pisarz Leonid Horlacz (Kowalenko) otrzymał tę nagrodę za tomik poezji „Znak rozbitego jarzma”. Reżyser Dmytro Bohomazow – za spektakle „Hamlet” W. Szekspira (Odeski Akademicki Ukraiński Muzyczno-Dramatyczny Teatr im. W. Wasylki); „Goście przyjdą o północy” A. Millera (Kijowski Akademicki Teatr Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru); „Szczurołap” wg O. Grina (Kijowski Teatr „Wilna Scena”). Ludowy artysta Ukrainy Petro Peczornyj – za serię dekoracyjnych talerzy inspirowanych twórczością T. Szewczenki. Ukazały się w świecie pierwsze dwa tomy z sześciu „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, przygotowane przez Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i wydane na zlecenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach programu „Ukraińska książka” 2012 r. Autorzy i redaktorzy dążyli do możliwie pełnego przedstawienia unikalnej postaci Tarasa Szewczenki – poety i malarza, do ukazania jego decydującej roli w życiu społecznym naszego narodu: zarówno w rozwoju kulturalnym tamtej epoki, jak i w działalności jego duchowych spadkobierców i następców. Premiera nowego wielkiego dzieła muzycznego kompozytora Jewhena Stankowycza (libretto W. Wowkuna wg utworów T. Szewczenki) „Pasje według Tarasa” odbędzie się 10 Kaniw, styczeń 2013 roku. Zdjęcie Wiktora Tarachana Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Radą Koordynacyjną Forum „Na obronę języka ukraińskiego i państwowości”, związkami twórczymi, organizacjami społecznymi oraz partiami o orientacji patriotycznej 9 marca 2013 roku organizują przy pomniku Tarasa Szewczenki w Kijowie uroczystości z okazji 199. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza. Zapraszamy wszystkich nieobojętnych. W wydarzeniu wezmą udział znani pisarze, działacze społeczni, mistrzowie słowa, zespoły artystyczne. Bądźmy razem! Początek o godzinie 11. Artystyczny projekt — 200 koncertów „Ukłon tobi, Tarasie” z okazji 200. rocznicy urodzin Wielkiego Kobzarza, prowadzonych przez laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, kobzarza-lirnika Wasyla Niecziepę, w latach 2012—2013 odbyły się w wielu miastach i wsiach Ukrainy.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

„I mnie w wielkiej rodzinie…” Do 199. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki

marca w Narodowej Operze Ukrainy. Utwór wykona Narodowa Zasłużona Akademicka Kapela Ukrainy „Dumka”, soliści, balet oraz Narodowa Orkiestra Symfoniczna. Kompozytorskie nawiązanie do poezji Kobzarza jest nasycone różnorodnością znaczeń współczesności, która łączy przeszłość z przyszłością, uwalniając energię narodowych uczuć. Wystawa sztuki „Niespodziewany Szewczenko” została otwarta w Kijowskim Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki. W szeroko zaprezentowanej ekspozycji organizatorzy postanowili pokazać naszego genialnego poetę takim, jakim był podczas nauki w Petersburskiej Akademii, jako młodego i radosnego studenta, wytwornego dandysa czy uczestnika Aralskiej Wyprawy Naukowej i innych. Znany reżyser Michaił Illienko rozpoczął zdjęcia do nowego filmu „Tołoka” na motywach wiersza T. Szewczenki „U tej Kateryny chata na pomості”. Główny sezon zdjęciowy rozpocznie się latem. Zdjęcia do filmu odbędą się w Kijowskim Muzeum Ludowej Architektury, gdzie zachowała się chata rodziny Szewczenków. Budżet filmu wynosi 28 mln hrywien, z czego połowę przeznaczy państwo. W przyszłym roku film wejdzie na ekrany Ukrainy. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki wraz z Radą Koordynacyjną Ogólnoukraińskiego Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości” poparło propozycję mieszkańca Czerkas, regionalisty z wsi Ozirki w rejonie zwenihorodzkim, W. O. Zubryckiego. Projekt przewiduje przeprowadzenie najbardziej masowego, szeroko zakrojonego przejazdu samochodowego po miejscach związanych z Szewczenką, w celu „uczczenia jubileuszu geniusza narodu ukraińskiego, poruszenia społeczeństwa ukraińskiego z obojętności, wezwania społeczności wszystkich zakątków Ukrainy do walki o państwowość, o język, o niepodległość, o godne życie”. Uczestnicy, wśród których znajdą się proświatanie, znani działacze, pisarze, dziennikarze, przedstawiciele kultury i sztuki, będą nieśli niegasnące słowo Wielkiego Kobzarza do ludu, spotykać się z społecznością, organizować koncerty i rozdawać dzieciom „Kobzarzy”.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

na Pierwszym Kanale Narodowym, wychowywać prymitywne gusta, debilizować ludzi w pogoni za rankingami. W końcu kanały z mordobiciem i nieprzyzwoitością będą miały gwarantowany ranking, ale czy jest to potrzebne społeczeństwu jako zdrowemu organizmowi?”. Przykro, ale organizm społeczny na Ukrainie jest zarażony bacylami antyukrainizmu. Sekretarz Rady Miejskiej Doniecka Serhij Bohaczow opublikował na swoim blogu artykuł „Wasyl Stus — Bohater czy Ukrainy?”. Materiał od razu wydrukowała gazeta „Siewodnia”. Dlaczego dla S. Bohaczowa W. Stus jest „organicznie obcy” (R. Korohodski)? Bo pracując jako nauczyciel w osadzie na obrzeżach Gorłówki, Wasyl Stus mówił tylko w języku ukraińskim i nosił wyszywaną koszulę. Wymowny jest też taki fakt. Przedstawiciele Komisji Europejskiej na czele z komisarzem Štefanem Füle podczas spotkania z członkami Gabinetu Ministrów Ukrainy nieźle się zdziwili, gdy zobaczyli na ścianie klubu Gabinetu Ministrów ogłoszenie o dostępnych językach tłumaczenia symultanicznego: „1 — Russkij, 2 — English”. Tłumaczenie na państwowy język ukraiński nie było przewidziane. Czyżby eurogoście nie znaleźli się w rosyjskiej guberni pod póki co nazwą Ukraina? Niechęć deputowanych Rady Najwyższej z frakcji Partii Regionów do głosowania osobiście, która przerodziła się w długotrwałą konfrontację z opozycją, jest rażącym naruszeniem Konstytucji. Mimowolnie nasuwa się myśl, że dla nich moskiewski weksel jest cenniejszy niż Konstytucja Ukrainy. Uświadomienie sobie przez dziennikarzy niebezpiecznej antynarodowej sytuacji na Ukrainie jest niezawodną przesłanką profesjonalno-intelektualnego oczyszczenia od obcych i swoich wirusów, które również rozwijają się w komórkach egoizmu, zazdrości, atamańszczyzny, chorobliwego indywidualizmu. Te cechy są jedną z głównych przyczyn na drodze do zachowania i ciągłej rozbudowy państwa ukraińskiego. Chętnie pielęgnowały je wszystkie reżimy okupacyjne, a i obecnie pedałują „dobrzy ludzie” różnych maści. W obecnych warunkach informacyjno-ekonomicznej walki o ukraińską Ukrainę jako państwo bardzo ważne jest przemyślenie i ocenienie subtelności obecnej wojny psychologicznej o serca i umysły Ukraińców. OAO „Ternopiloblenerho”. 18. Dranczuk Jarosław Wasylowycz. 19. Udanowycz Mykoła Wasylowycz. 20. Mudryk Jarosława Mychajliwna. 21. Kulczynski Bohdan Heorhijowycz. 22. Zelinska Anhelina Mykołajiwna. 23. Szpak Wałentyna, wykładowca uczelni wyższej, członek „Proświty”. 24. Kulczynska Wałentyna Ołeksandriwna. 25. Żałowska Łarysa Mychajliwna. 26. Adamowycz Marija Pyłypiwna. 27. Bohusławska Warwara Josypiwna. 28. Kurkasz Marija Denysiwna. 29. Tchorynska Wira Hryhoriwna. 30. Kuczeruk Rostysław Afanasijowycz. 31. Rosołowskyj Mychajło. 32. Jerusałyмець Ołeksej Ołeksandrowycz. 33. Hruszycki Fedir Danyłowycz. 34. Kaśko Wołodymyr Fedorowycz. 35. Rudnik Wołodymyr Mykołajowycz. 36. Slifzynska Lilija. 37. Soroka Ołena Stepaniwna. 38. Witomskyj Wołodymyr. 39. Janczuk Julija Jarosławiwna. 40. Janczuk Wasyl Witalijowycz. 41. Jakymowycz Serhij Pyłypowycz. Odezwanie „Precz od moskiewskiego jarzma” Komitetu Obrony Ukrainy podpisali czytelnicy „Słowa Proświty”:

Машинний переклад

Polityka antyukraińskości

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry radiodyfuzji i telewizji Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Trwa nieukrywane przekazywanie przez władzę polityki humanitarnej Ukrainy w ręce Rosji, pogłębia się oczyszczanie przestrzeni informacyjnej z ukraińskiego produktu narodowo-intelektualnego. Według danych Książnicy Ukrainy obecnie (po 20 latach niepodległości) tylko 10% czasopism i zaledwie 30,1% rocznego nakładu gazet ukazuje się w języku ukraińskim. Według oceny Stowarzyszenia Wydawców i Dystrybutorów Książek, książki w języku ukraińskim zajmują na Ukrainie zaledwie 13% rynku. Już od 17 lat Ukraina produkuje jedną książkę rocznie na mieszkańca, a jest to najniższy wskaźnik w Europie, za próg degradacji uważa się 2—2,5 książki. W 2011 roku przeciętny Niemiec kupił książek za 150 dolarów, Polak — za 45, Rosjanin — za 22, a Ukrainiec za — 2,5 dolara. Instytucje rządowe faktycznie wstrzymują dostęp przeciętnego Ukraińca do sfery wiedzy i kultury. Przed dwoma laty 60% nakładu tak zwanej ogólnodostępnej książki wynosiło 500 egzemplarzy. A średni nakład rosyjskiej książki — 8 tysięcy egzemplarzy. Wraz z wprowadzeniem podatku VAT na rodzimą książkę jej cena wzrośnie, a możliwości nabywcze kupującego jeszcze się zmniejszą. Wprowadzenie podatku VAT i podatku dochodowego automatycznie działa na korzyść książki rosyjskojęzycznej. Rząd na Ukrainie przygotowuje miejsce dla jeszcze większej ekspansji rosyjskiego biznesu wydawniczego na naszym rynku. Jaskrawym świadectwem jest rządowy projekt ustawy „O działalności wydawniczej”, który wniesiono do Rady Najwyższej. Znosi on normy obowiązującego ustawodawstwa, zgodnie z którymi państwo jest zobowiązane wspierać tłumaczenie zagranicznej literatury pięknej i naukowej na język ukraiński. Widocznie w ten sposób Partia Regionów wraz z komunistami przygotowuje się do uczczenia 150. rocznicy cyrkularza wałujewskiego (1863) oraz 137. rocznicy ukazu emskiego (1876), który nie tylko nie dopuszczał wwozu ukraińskich książek z zagranicy, ale także zabraniał jakichkolwiek tłumaczeń na język ukraiński. Walerij SEMENENKO, współprzewodniczący Zjednoczenia Ukraińców Rosji, Moskwa. Zdaniem Prezydenta Federacji Rosyjskiej Putina, który stanął na czele niedawno utworzonej Rady ds. Międzyetnicznych, jedną z najważniejszych kwestii państwowej polityki narodowościowej jest problem nauki języka rosyjskiego, „jej popularyzacji na szczeblu federalnym”. Na posiedzeniu Rady prezydent wyraził zaniepokojenie poziomem znajomości języka ojczystego przez obywateli Rosji. Według słów Putina: „Fundamentalną podstawą jedności kraju jest bez wątpienia język rosyjski, to właśnie on kształtuje wspólną przestrzeń obywatelską, kulturową i edukacyjną. I znać go, przy czym na wysokim poziomie, powinien każdy obywatel Rosji… Uwaga poświęcona językowi rosyjskiemu — to wydawałoby się rzecz naturalna, ale odnosi się wrażenie, że nie doceniamy znaczenia tego zjawiska dla kraju, dla państwa. Uważa się, że jest to taka sama oczywistość jak powietrze i że samo z siebie będzie się rozwijać. Ale jeśli zajrzymy do niektórych miejscowości, gdzieś na obrzeżach FR, nie jestem pewien, czy odkryjemy tam taką samą znajomość języka rosyjskiego, jak w niektórych miastach-milionerach. A to, między innymi, niszczy kraj — taka sytuacja — i stwarza ludziom problemy”. językiem, a tym bardziej tekstów naukowych i edukacyjnych. Specjalnym okólnikiem Głównego Zarządu do spraw Druku w 1895 r. zabroniono drukowania jakichkolwiek książek w języku ukraińskim przeznaczonych dla dzieci. Na szczęście, dekretów cenzorskich na Ukrainie nie ma, ale wykonując wytyczne Kremla, posłuszni lokaje robią wszystko, aby młode pokolenie, które ma kształtować przyszłość Ukrainy, uległo denarodowieniu już w kolebce. W realizacji tego złowrogiego celu pomagają media. Na przykład w Czernihowie, gdzie 89% populacji uważa język ukraiński za ojczysty, 14 z 15 stacji radiowych nadaje w języku rosyjskim i trochę w angielskim. Narodowa Rada Ukrainy do spraw Telewizji i Radiofonii często obojętnie odnosi się do naruszających programowe koncepcje nadawania, zwłaszcza w części dotyczącej przestrzegania deklarowanych proporcji językowych. Można na różne sposoby tłumaczyć, dlaczego przez sześć dni (od 5 do 11 lutego 2013 r.) wstrzymano nadawanie Radia Narodowego przez nadajniki UKF i FM: „Promiń”, „Kultura” i Pierwszy kanał. Przede wszystkim wymienia się brak odpowiedniej ilości środków na opłacenie Koncernu Radiofonii, Radiokomunikacji i Telewizji (KRRT), ponieważ radio państwowe zaczęto finansować według zasady rezydualnej. W porównaniu z ubiegłym rokiem przyznano cztery razy mniej pieniędzy. Tak, z finansowaniem jest problem. Ale ten problem, jak i niektóre inne w sferze humanitarnej, zrodzony jest nie tylko przez przestępcze rozkradanie majątku narodowego i korupcję, ale przede wszystkim przez zoologiczną pogardę dla wszystkiego, co ukraińskie, w tym także dla Radia Ukraińskiego, które w istocie jest jak dotąd (!) jedynym o duchu narodowym wśród ogólnoukraińskich mediów elektronicznych. Z regionalnych wymieniamy Lwowski Ośrodek Radioinformacyjny „Niezależność”. Obecni Prezydent, Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy, Premier, podobnie jak poprzedni szefowie najwyższych szczebli władzy, nie zwracają uwagi na tysiące żądań obywateli Ukrainy, by nie niszczyć ukraińskiego radia przewodowego. Gazety drukowały także moje listy otwarte do pierwszych osób w państwie (od 1997 do 2011 r.) z uzasadnionym apelem, by nie niszczyć sieci radiofonii przewodowej, ale niemoralnej lawiny nie udało się zatrzymać. Z 19 mln punktów radiowych, które niosły ukraińskie słowo do ludzi w latach 1990—1991, do dziś zachowało się jedynie ponad półtora miliona. Przypomnę: kiedy W. Janukowycz pragnął za wszelką cenę zdobyć buławę przywódczą, na każdym billboardzie podkreślał: „Twoja opinia jest ważna”, „Usłyszę każdego”, „Twoja opinia została uwzględniona” i „Problem zostanie rozwiązany”. Żaden ukraiński problem nie został rozwiązany. Niszczenie ukraińskiego, właśnie ukraińskiego, radia trwa. „Przed dwoma laty (2011) faktycznie zrujnowano państwową radiofonię zagraniczną (Światowa Służba Radiofonii Ukrainy prowadziła transmisje w języku ukraińskim, angielskim, niemieckim i rumuńskim niemal przez całą dobę. — W. L.). Potem zamknięto nadajniki średniofalowe i długofalowe nadawania wewnętrznego — podkreśla były kierownik NRTU, sekretarz NSŻU Wiktor Nabrusko. — Wiele pisałem, m.in. w „Dniu”, o tym, że straciliśmy suwerenność informacyjną z powodu braku polityki państwowej w sferze informacji. Przykładem jest grudniowa (2012 r.) decyzja Narodowej Rady Ukrainy do spraw Telewizji i Radiofonii, kiedy radio państwowe przegrywa konkurs z nadawcami, którzy emitują szanson… Dziś nadawanie państwowe zajmuje mniej niż 5% w bilansie częstotliwości. Przywrócenie nadawania antenowego pierwszego kanału Radia Ukraińskiego, radia „Promiń” i „Kultura” Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy przypomina działania reanimacyjne. Problemy systemowe tradycyjnych nadawców pozostają nierozwiązane. Tymczasem uporczywie narzuca się opinie, że po odpaństwowieniu (sprywatyzowaniu) wszystkich mediów problemy zostaną rozwiązane i wszystko w przestrzeni informacyjnej ułoży się pomyślnie. Zgadzam się z opinią filozofa i publicysty Ihora Łosiowa, że rozbicie mediów państwowych w państwie z niedokończonym procesem tworzenia narodu, które jeszcze się nie uformowało, przyniesie mnóstwo nieszczęść. Ale jakkolwiek by teraz nie było, media państwowe zmuszone są w takim czy innym stopniu pracować na rzecz Państwa Ukraińskiego (w tym sensie na należytym miejscu jest pierwszy kanał Radia Ukraińskiego, radio „Promiń”, kanał radiowy odrodzenia duchowego „Kultura”). Przynajmniej nie mogą wystąpić przeciwko Ukrainie, co często zdarza się w prywatnych strukturach medialnych. W regionach południowego wschodu tylko media państwowe występują jako jakikolwiek punkt orientacyjny dla lojalnych obywateli, których „wolne” media często przekonują, że żadnej Ukrainy nie było, nie ma i być nie powinno. Kiedy takich prywatnych zasobów informacyjnych w tym czy innym regionie staje się dużo, terytorium przekształca się w swoiste getto informacyjne, do którego alternatywna, prawdziwa ukraińska myśl praktycznie nie ma szans się przebić. Ihor Łosiow charakteryzuje sytuację na rodzimym Krymie: „Jeśli przeprowadzić tam odpaństwowienie kilku adekwatnych stacji telewizyjnych, gazet i stacji radiowych, pozostaną tylko antypaństwowe, które dzielą się na patologicznie antyukraińskie, ostro antyukraińskie i łagodnie antyukraińskie… Ukraina stała się peryferią rosyjskiego rynku medialnego. A media państwowe powinny być od rynku przynajmniej względnie niezależne. Nie powinny one, jak to się obecnie dzieje 1. Dowhań Marharyta Kostiantyniwna, dziennikarka, Kijów. 2. Dowhań Borys Stepanowycz, rzeźbiarz, Kijów. 3. Iwanowa Łarysa Wołodymyriwna, artystka, Kijów. 4. Mynkiwska Łuiza Feliksiwna, Kijów. 5. Żuk Switłana Mychajliwna, wieś Borowa, rejon fastowski. 6. Charytonowa Raisa Petriwna, członkini NSPU, Kijów. 7. Łupij Ołeś Wasylowycz, laureat nagrody im. T. Szewczenki. 8. Kowalewski Andrij Andrijowycz, członek Związku Dziennikarzy od 1972 r., m. Kijów. 9. Kowalewska Hanna Mychajliwna, m. Kijów. 10. Skrynnyk Ołena Pantełejmoniwna, wykładowczyni, m. Kijów. 11. Skrynnyk Ołeksandr Jurijowycz, artysta, m. Kijów. 12. Skrynnyk Natalija Andrijiwna, m. Kijów. 13. Sobko Lidija Jakiwna, m. Kijów. 14. Zawhorodnij Ołeksandr Serhijowycz, poeta, tłumacz, m. Dniepropietrowsk. 15. Organizacja społeczna Fundacja Charytatywna „Proświta i czyn”, m. Lwów (Przewodnicząca zarządu — H. Iwanicka). Obywatele ziemi krzemienieckiej, obwód tarnopolski: 16. Paszynski Łeonid, kandydat nauk technicznych. 17. Olijnyk Wasyl, mistrz

Машинний переклад

Język a budowanie państwowości

Co tu można powiedzieć? Tak właśnie powinno być: prezydent jako gwarant stoi na straży słowa, na straży języka, na straży państwa! Tak jest we Francji, w Polsce, w innych państwach, które szanują siebie i są przez innych szanowane. Prezydent dba również o rozwój i upowszechnianie języka rosyjskiego na świecie, przy czym Rosja kieruje się zasadą otwarcie wyłożoną przez przewodniczącego komisji Dumy Państwowej ds. spraw międzynarodowych Konstantina Kosaczowa, który uważa, że polityka każdego państwa z dużym odsetkiem ludności rosyjskojęzycznej wobec statusu języka rosyjskiego powinna stać się jednym z głównych kryteriów kształtujących ogólne podejście Rosji do danego kraju. A na czym stoją państwowcy w Ukrainie? Ciekawe, czy ktoś ma problemy z powodu nieznajomości języka ukraińskiego, nie tylko na peryferiach Ukrainy, ale w wielkich miastach, w organach państwowych, w Radzie Najwyższej, w…? A jeśli ktoś ma je z powodu własnego duchowego lenistwa, to jest bojowy oddział o nazwie Partia Regionów, ze swoimi odpadami Kiwałowem i janczarami Kolesniczenką, którzy koszulę podrą, byle „normalni” ludzie nie mieli problemów z jakimś tam językiem ukraińskim. A żeby uchronić się przed zbędnym obciążeniem umysłu językiem w przyszłości, jest minister Tabaczmik do przekształcania Ukraińców w mankurtów. Jak u Tarasa Szewczenki: „Niemiec powie: «Wy Mogołowie». «Mogołowie! Mogołowie!» Złotego Tamerlana Wnuczęta gołe. Niemiec powie: «Wy Słowianie». «Słowianie! Słowianie!» Wielkich sławnych praojców Podłe prawnuki!”. Postawmy pytanie — tylko nie trzeba się śmiać. Czy można sobie wyobrazić Janukowycza albo Mykołę Azarowa na straży języka ukraińskiego, ukraińskiego słowa? Wydaje się, że to pytanie retoryczne! Zapytajmy też ukraińskich państwowców i ich klientów. Kalkując z Putina: fundamentalną podstawą jedności Ukrainy jest język ukraiński??? A tymczasem Kiwałowa, Kolesniczenkę i im podobnych „zasłużonych bojowników” Boldyriewa, Carowa Putin odznaczył medalami. Doprawdy, z Regulaminu medalu (medalem Puszkina nagradza się obywateli rosyjskich i cudzoziemców za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki, oświaty, nauk humanistycznych i literatury, za wielki wkład w badanie i zachowanie dziedzictwa kulturowego, w zbliżenie i wzajemne wzbogacanie kultur narodów i narodowości, za stworzenie wysoce artystycznych obrazów) trudno zrozumieć, za co. Chyba tylko dodać: za walkę z językiem ukraińskim. Jeszcze „bojownicy” zapewnili Putina, że rozwiążą kwestię języka rosyjskiego w Ukrainie.

Машинний переклад

Wirusy degradacji

Wadym PEPA, pisarz, laureat nagrody literacko-artystycznej im. I. S. Nechuja-Lewyckiego, Kijów Z młodości zapamiętałem to, co głosił słynny amerykański aktor filmowy Charlie Chaplin. Cytuję z pamięci: narody są jak tresowane zwierzęta na scenie cyrku. W każdym okresie historycznym dzieje się to samo: górne warstwy ćwiczą umysły poddanych. Ci, których wynosi się jako wieńce stworzenia, są niewolnikami nierówności, uzakonionej po to, by cienka warstwa panowała nad ogromną większością. A w ostatnich stuleciach są oni ofiarami ideologii, narzucanych w tym samym celu nie tylko siłą, lecz także wyrafinowanym rozumem. Prościej mówiąc, tak jak pisali A. Puszkin i M. Lermontow: „kraj niewolników”, „kraj panów”, „z góry na dół – wszyscy niewolnicy”. Do tego ostatniego odwołuję się nieprzypadkowo. Pod ciemną chmurą z północnej strony rozbrzmiała szczerze pieśń ukraińska: „A już od trzystu lat, jak kozak w niewoli”. I choć wiatry wieją, a bywało, że i buńczuczne, Jednak nie da się odpędzić gradowej klęski od urodzajnych niw życiodajnej Ukrainy. Duchowa istota jej udręczonego narodu, jak cierpiała przez wieki, tak i dziś słabnie pod przygnieceniem cudzego zaślepienia, zwodniczej fałszu, jadowitego kłamstwa. Chciałoby się zapytać przedstawicieli najwyższej władzy na Ukrainie: czy oni włączają telewizor? Czy przyciąga ich uwagę kanał o głośnej nazwie — „Pierwszy narodowy”? Czyż nikogo spośród możnowładców nie interesuje, co tam jest pokazywane? Z jakimi dalekosiężnymi zamiarami? Rano, tylko się obudzisz — od dobrodziejów z Pierwszego narodowego — „Śmiech z dostawą do domu”. Dobrze. Podbudowują, dodają humoru na nadchodzący dzień. Może i nic w tym złego. Ale przecież to samo natrętne wciska się przed oczy także każdego wieczoru. Niekończąca się humoreska od moskiewskich mistrzów śmiechu i z tej samej fabryki wszelkiej maści mniejszowartościowych śmieszków i rodzimych „królików”. Ci już nie tylko w pierwszych, ale w wyjątkowych rolach w show-biznesie. Harują w pocie czoła. Nie szczędzą ani siebie, ani telewidzów. Niech chociaż pękną ze śmiechu. Na to wychodzi, że Ukraina doszła do głupawego śmiechu. A żeby usłyszeć coś wartego głębszego namysłu, a tym bardziej w języku ukraińskim, to choć przywołuj Iwana Petrowycza Kotlarewskiego z tamtego świata. Bo na tym ukraiński humor jest bardziej martwy niż żywy za sprawą Pierwszego narodowego. A co mamy z cudzego rozumu? Rozpasanie władnych wypycha ubogich na przedmieścia egzystencji. Między bogactwem a nędzą — głęboka przepaść. Z trzewi ziemi dla wzbogacenia panującej warstwy społecznej kopalin wygarnia się po drapieżniczemu. Gospodarka jednego z największych w Europie państw bez opamiętania jest eksploatowana jako surowcowy dodatek hegemonów globalizacji. Czyż Krzywy Róg nie stuka do uśpionego rozumu, nie woła do nieba, bo na ziemi nie ma do kogo się dostukać? Miasto rozciąga się na sto pięćdziesiąt kilometrów. Gdziekolwiek spojrzysz — czerwonawe. Jakby makijaż na widoku — przysypane pyłem żelaznej rudy. Niekończący się łańcuch odkrywkowych wyrobisk — jak tajemnicze kratery na powierzchni Księżyca. Ale na razie nie martwe, lecz żyjące swoim napiętym życiem. W sztucznych przepaściach, jak po wężowych serpentynach, nieustannie kursują wielotonowe ciężarówki, a nawet pociągi. W czasach pierestrojki byłem tam w delegacji i serce krwawiło na widok apokaliptyczny. Rudę żelazną ešelon za ešelonem wysyłano do Polski czy jeszcze gdzieś indziej. A ja ściskałem w ręku dyktafon produkcji zagranicznej, zdobyty z niewiarygodnymi trudnościami. Bo u nas takiego cudu nigdzie nie produkowano. A kosztował prawie tyle, co kilka wagonów rudy, wydobytej ciężką pracą. I do dziś nie tylko przenośnych dyktafonów, ale żadnego rodzimego sprzętu do nagrywania dźwięku na Ukrainie nie ma. Wleczemy się w ogonie cywilizacji, choć jesteśmy zdolni tworzyć wszystko najdoskonalsze, nawet sprzęt kosmiczny. Na Kozackich ziemiach już od czasów radzieckich były najpotężniejsze wielkie piece. Wszelki prokat, czyli półwyrób, — dla całego świata. A ziemia jęczy od zniszczeń. Przykrywają ją żółte chmury, zraszają deszcze ze szkodliwymi emisjami — zatruwają wody podziemne i powierzchniowe. Zielone nasadzenia wszędzie wycina się — i w wyłysiałych górach, i w odizolowanych strefach chronionych, nawet w miejskich parkach i skwerach. Nasi oligarchowie zachowują się, jakby miał nadejść koniec świata: po nas choćby potop. Brzegi rzek ogradzają, ich posiadłości rosną jak grzyby. Nieczystości zrzuca się do koryt. Wypływają brzuchami do góry resztki zgniłej ryby. Patrz, dojdzie do tego, że ani ludziom, ani fauną, ani florze nie będzie czym oddychać. W tym bałaganie i do cna zawiedziony prostaczek nie zagląda w jutro. Jak nie tracić nadziei, kiedy na posiadłości w zbytkownych zakątkach zagranicy, na zegarki za setki tysięcy euro, na damskie torebki za dziesiątki tysięcy dolarów, na buty z krokodylej skóry pieniądze są, a na gospodarkę komunalną w miastach, a tym bardziej na wsiach — nie ma, choć płacz. Tu ukryta pułapka za pułapką. Dziecko w stolicy, idąc ze szkoły, wpada na asfalcie w wrzątek. Mroźnego zimowego dnia dzielnica miasta na kilkaset budynków zostaje bez ogrzewania. Wszędzie pobocza dróg, lasy, łąki, pasy leśne, brzegi zbiorników wodnych zawalone śmieciami — rozkładają się, cuchną. A same drogi — dziura za dziurą. Bezmyślnie niszczy się to, bez czego nie da się żyć… Prawdopodobnie daremna sprawa apelować do tych, którzy oddają najlepszy czas antenowy na pastwę wilkom show-biznesu. Pozwolę sobie zwrócić się do opozycji. Czy nie leży w jej mocy, żeby wreszcie zacząć zmieniać zgubne zwyczaje? Domagać się, by zamiast uciążliwej niskopróbnej szopki godziny na Pierwszym narodowym przeznaczano na programy o ochronie przyrody, o ochronie środowiska. Bo dzisiejsze tanie tendencje są jak grypowa zaraza, jak wirusy degradacji. Zaprawdę, nie jest nam do śmiechu. Przyszłość nie należy do tego odurzenia, lecz do życiodajnego oświecenia.

Машинний переклад

W 10. rocznicę Hymnu Państwowego Ukrainy

Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 6 marca minęło 10 lat od dnia uchwalenia zaproponowanej przez prezydenta Leonida Kuczmę Ustawy Ukrainy „O Hymnie Państwowym Ukrainy”. Zgodnie z artykułem pierwszym ustawy, Hymnem Państwowym Ukrainy jest hymn narodowy do muzyki Mychajła Werbyckiego ze słowami pierwszej zwrotki i refrenu utworu Pawła Czubynskiego w następującym brzmieniu: Jeszcze nie umarła Ukrainy i sława, i wolność, Jeszcze nam, bracia młodzi, uśmiechnie się los. Zginą nasi wrogowie jak rosa na słońcu. Zapanujemy i my, bracia, w swoim kraju. Refren: Duszę i ciało my złożymy za naszą wolność, I pokażemy, że my, bracia, kozackiego rodu. Ustawę poparło 334 deputowanych ludowych z 433 zarejestrowanych na sali. Frakcje socjalistów i komunistów nie brały udziału w głosowaniu. Krótka historia powstania naszego Hymnu Państwowego jest następująca. We wrześniu 1862 roku w kijowskim mieszkaniu, gdzie mieszkał urodzony w Boryspolu 23-letni absolwent wydziału prawa Uniwersytetu Petersburskiego Paweł Czubynski, odbyło się zebranie organizacji oświatowej „Hromada”. Podczas rozmowy Paweł nagle wstał i wyszedł do sąsiedniego pokoju. Po kilku minutach wrócił z arkuszem papieru, na którym był napisany wiersz „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Wiersz w formie rękopisu szybko rozprzestrzenił się w ukraińskim środowisku patriotycznym Naddnieprza, wkrótce trafił do Galicji. Niedługo potem policja ustaliła tożsamość autora. Paweł Czubynski jeszcze od czasów studenckich znajdował się na czarnych listach żandarmów jako politycznie niepewny. Śledzono jego i jego przyjaciół. Policja z podejrzliwością odnosiła się do jego publikacji w czasopismach, wiedziała o podróżach po wsiach Kijowszczyzny, Połtawszczyzny i Czernihowszczyzny, podczas których nie tylko zapisywał pieśni ludowe i podania, ale także podburzał chłopów do wystąpień przeciwko obszarnikom, budził w nich ducha kozackiego i świadomość narodową. Za aktywną pracę oświatową wśród chłopów, udział w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym Pawła Czubynskiego bez sądu i śledztwa, jedynie na polecenie szefa żandarmów na początku listopada tego samego roku wysłano do guberni archangielskiej, gdzie bezterminowo miał przebywać pod nadzorem policji. Postanowienie o zesłaniu podpisał Aleksander II. Ze wszystkich członków „Hromady” tylko Paweł Czubynski był w tamtym czasie represjonowany. Zatem reżim carski uważał go za najniebezpieczniejszego spośród nich. Jednak wbrew uciskom prześladowców, dzięki niezłomnej woli, rozumowi i pracowitości stał się uczonym światowej sławy — etnografem i folklorystą. Po raz pierwszy wiersz ten został opublikowany w 1862 roku w czwartym numerze lwowskiego czasopisma „Meta”. Znany galicyjski kompozytor tamtych czasów, ksiądz Mychajło Werbycki, napisał do niego muzykę. Po raz pierwszy utwór z nutami wydrukowano w 1865 roku. W latach 1917—1920 Centralna Rada, uchwaliwszy ustawy o fladze i godle Ukraińskiej Republiki Ludowej, nie zatwierdziła jednolitego hymnu państwowego. Dlatego podczas uroczystości pieśń „Jeszcze nie umarła Ukraina” w tamtym okresie była używana na równi z kilkoma innymi utworami patriotycznymi. I dopiero w marcu 1939 roku zatwierdzono ją jako hymn Ukrainy Karpackiej. 22 maja 2012 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła postanowienie nr 4800-VI „O uczczeniu 150. rocznicy napisania Hymnu Państwowego Ukrainy”. Postanowienie zawierało zalecenia dla Rządu, aby utworzył komitet organizacyjny ds. przygotowania i przeprowadzenia uroczystości oraz zatwierdził plan działań dotyczących uczczenia na szczeblu państwowym daty jubileuszowej. Plan miał przewidywać wydanie utworów P. Czubynskiego, odnowienie jego posiadłości we wsi Czubynśke na Boryspolszczyźnie oraz otwarcie w niej muzeum. Formalnie postanowienie wykonano, ale nieterminowo i w okrojonym zakresie. We wrześniu ubiegłego roku na szczeblu państwowym nikt nie prowadził żadnych działań. Wydawać utworów P. Czubynskiego też nikt nie zamierzał, podobnie jak odbudowywać rozgrabionego i zniszczonego jeszcze przez bolszewików jego domu. Na obrzeżach wsi Czubynśke w miejscu domu od wielu lat leży kamień z napisem, że tutaj kiedyś była posiadłość Pawła Czubynskiego. Z roku na rok coraz bliżej miejsca pamięci podchodzą pałace i dwory tych, którym wygodnie żyje się na Ukrainie bez imienia, utworów i posiadłości Pawła Czubynskiego. Nikt z nich nawet palcem nie ruszył, aby obok powstała skromna budowla i muzeum. Z tego można wyciągnąć wniosek: twórczość naszego rodaka jest obecnie nie mniej aktualna niż półtora wieku temu. Dopiero pod koniec grudnia ubiegłego roku z udziałem wiceministra kultury W. Bohuckiego, dyrektora Instytutu Literatury NAN Ukrainy M. Żułynskiego, przewodniczącego Fundacji Kultury Ukrainy B. Olijnyka oraz przedstawicieli patriotycznej społeczności Kijowszczyzny w sali aktowej obwodowej administracji państwowej odbyły się uroczystości z okazji 150. rocznicy napisania słów Hymnu Państwowego. W dniu głosowania za wspomnianym postanowieniem Rada Najwyższa nie poparła propozycji Komisji ds. Kultury i Duchowości, aby uczcić 175. rocznicę urodzin Pawła Czubynskiego, która przypada na 2014 rok. Mamy nadzieję, że nowo wybrany parlament pośród innych naprawi również ten błąd poprzedników.

Машинний переклад

Czas wyzwalać przestrzeń informacyjną

W „Słowie Proświty” (nr 7 z 2013 r.) redakcja zwróciła się do czytelników z pytaniami dotyczącymi sytuacji z naszym radiem. Oto moje odpowiedzi na nie: 1. Słucham wielu różnych stacji radiowych, wśród nich także zagranicznych (na przykład polskich), więc mam możliwość porównywania. Niestety, nasze radio nie może konkurować z polskim, czeskim czy rumuńskim. Słucham Pierwszego programu naszego radia „Promień” i radiokanału „Kultura” (wydaje mi się, że nadaje on gdzieś w schronie w karpackich lasach, bo ledwie go słychać). Słucham katolickiego „Radio Maryja”. To radio faktycznie wzięło na siebie główną misję duchową w naszym podolskim kraju i wykonuje to, co powinny robić nasze państwowe, świeckie kanały radiowe. Nadawanie „Radia Maryja” prowadzone jest doskonałym językiem ukraińskim, jest bardzo interesujące i głębokie w treści (najlepsza klasyczna i duchowa muzyka, dobre audycje dla dzieci, rozmowy z ludźmi kultury, artystami, naukowcami; audycje z psychologii, etyki itp.), bez jakiejkolwiek reklamy. 2. Czy jestem zadowolona z naszego radiowego nadawania? Obecnie wszystko jest okupowane. Stacje FM nie należą do nas. Gust tam przestępczy, styl, treść i język — „blatne”, muzyka — całkowicie rosyjska popsa, nadawanie — albo pseudorosyjskie (gołochwastowskie), albo podłe szteps­el-tarapuńkowskie, albo „łukaszenkowskie” (to wtedy, gdy prowadzący dla proformy mówi kilka zdań po ukraińsku, a potem wszystko przepędzają na „obszczeponjatnym”). 3. Po uchwaleniu okupacyjnej ustawy „KaKa” w naszym mieście pojawiły się szyldy po rosyjsku (wcześniej ich nie było), a na centralnej ulicy Soborniej podczas państwowych i cerkiewnych świąt rozbrzmiewa niskiej jakości rosyjska popsa (ona też jest w każdym zakładzie handlowym, kawiarni, zakładzie fryzjerskim, marszrutce itd. — przymusowo, czy chcesz, czy nie, a włączają ją na cały regulator). Kiedy złożyłam oficjalne zapytanie do wykonawczego komitetu rady miejskiej w sprawie tego paskudztwa, otrzymałam odpowiedź na – jak się należy – oficjalnym blankiecie, że moja „informacja nie odpowiada rzeczywistości”. Zatem, szanowni współmyślący, nasze apele, oświadczenia, lamentacje i odwołania to czysta strata czasu. Tak samo jak zwracanie się do sądu (jakie u nas sądy i jakie prawo, wszyscy wiedzą). Potrzebne jest informacyjne wyzwolenie Ukrainy. Nie odpaństwowienie i prywatyzacja tych samych kanałów radiowych, lecz wręcz przeciwnie — nacjonalizacja (w dosłownym i przenośnym znaczeniu). Stacje FM powinny podlegać państwu. Za naruszenie choćby drobnego szczegółu w ustawodawstwie radiowy kanał należy pozbawiać prawa do nadawania, a winnych karać majątkowo — wysokimi grzywnami osobistymi. Zobowiązać każdy kanał radiowy do posiadania rady artystycznej ekspertów, której głównym zadaniem byłoby kształtowanie duchowej, artystycznej, etycznej treści programów, ukierunkowanych na uzdrowienie i scalenie ukraińskiego społeczeństwa. Ale to jest perspektywa. A teraz cokolwiek ruszyć można tylko wtedy, jeśli sytuację z naszym radiem wyniesiemy na poziom międzynarodowych instytucji, angażując w dyskusje jak najwięcej autorytatywnych organizacji dziennikarskich, praw człowieka, parlamentarnych Unii Europejskiej itp. (nawet w formie konferencji internetowej z obowiązkowym udziałem naszego lokalnego urzędnictwa o ukrainofobskim nastawieniu, aby międzynarodowa publiczność coś ich zapytała i coś im dość zrozumiale wyjaśniła). Wiece, pikiety, manifestacje, flash moby — to dla innego kraju. U nas — kraj złodziei, „Urkaina”. Tu potrzebne są inne metody oporu. Na wzór ukraińskiego batalionu „Nachtigal”. Z poważaniem, mieszkanka Winnicy Ołha WAŁOWSKA

Машинний переклад

Jaka polityka władzy, taka u niej i moralność

Ludmiła MECZETNA, weteran pracy pedagogicznej, członkini „Proświty”, m. Mariupol. Jako pedagog i literat, stale szukam argumentowanych odpowiedzi na mnóstwo „dlaczego?”. Na przykład. Dlaczego w niepodległej Ukrainie tak ciężko żyje się przeciętnemu obywatelowi, a klan oligarchiczno-władczy niewiarygodnie tyje, i przepaść między biednymi a bogatymi staje się coraz głębsza? Dlaczego Ukraińcom dzisiaj, jak nigdy dotąd, brakuje kultury, moralności (etyki)? Czy zdołamy (i kiedy) przezwyciężyć wszystkie trudności, a Ukraina — zająć godne miejsce na arenie światowej? Dzisiaj chyba nie ma takiej sfery życia i działalności obywateli Ukrainy, której nie dotknąłby ten czy inny kryzys. Każdemu z nas obijają się o uszy: kryzys światowy, kryzys gospodarczy, kryzys polityczny, kryzys zaufania, kryzys kultury, kryzys moralności, kryzys walutowy i inne. Co właściwie oznacza słowo „kryzys”? Jest ono pochodzenia greckiego (krisis) i ma kilka znaczeń: — gwałtowna zmiana stanu rzeczy, zaostrzenie sytuacji, nawet jej przełom (kryzys władzy, kryzys globalny); — okresowa nadprodukcja towarów, która powoduje destabilizację gospodarki (kryzys cukrowy, kryzys zbożowy); — w medycynie: punkt zwrotny choroby (chory w kryzysie, kryzys minął); — dotkliwy brak czegoś (kryzys moralności, kryzys pamięci, kryzys kultury). Moralność — to norma zachowania, zasady w stosunku ludzi do siebie nawzajem, do społeczeństwa; to etyka zachowania (etyka poselska, kodeks moralny, czyn moralny). Morał lub pouczenie bywa w bajce lub w wierszu („Co, bracie, zasiałeś, to zbierz”). Warto podkreślić, że zarówno moralność, jak i kryzys bezpośrednio zależą od polityki władzy w kraju. Nie na darmo przecież w ludzie mówią: „Jaka władza, jaka jej polityka, taka u niej i moralność”. Zrozumieć i wyjaśnić główny problem społeczeństwa ukraińskiego — kryzys władzy na Ukrainie dzisiaj — pomogła mi książka-epopeja (sześciotomowa) „Burzyciele imperium ZSRR” mariupolskiego pisarza, literata, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, honorowego obywatela miasta Mariupola Jurija Mychajłowicza Frołowa. Utwory literackie tego autora, a w szczególności „Burzyciele imperium ZSRR”, zyskały wysoką ocenę w komisji Międzynarodowego Komitetu Nagród Nobla za 2012 rok. Imię pisarza wymieniono w piątce najlepszych literatów świata! Ot tak! Takie samo uznanie i ocenę utworów otrzymał J. Frołow także od słynnych recenzentów z Kijowa, Doniecka, Mariupola. A są to naukowcy, akademicy, profesorowie, tacy jak mariupolczycy Wiaczesław Wołoszyn, Ihor Żeżełenko i inni. Wyjątkowość utworów J. Frołowa według ogólnej oceny Międzynarodowego Komitetu Nagród Nobla (2012 rok) i licznych recenzentów polega na tym, że autor przedstawił unikalne badanie przyczyn pojawienia się i upadku komunistycznego totalitarnego ZSRR; pomógł zdemaskować mit o przypisaniu sobie przez Kompartię ZSRR prawa „wyższego sędziego polityki światowej”; potępił zaborczą politykę kolonialną komunistycznego ZSRR; bardzo utalentowanie powiązał wewnętrzne procesy totalitaryzmu ZSRR z wykrętami, zygzakami polityki międzynarodowej Kremla; udowodnił, że samo istnienie i upadek ZSRR jest gorzką lekcją na wieki dla całego świata, a zwłaszcza dla tych, którzy wciąż mają iluzję o sprawiedliwości poprzez przemoc; pokazał, jak bardzo regresywny był wpływ konserwatywnego ZSRR na rozwój demokracji w krajach Europy Zachodniej i świata; udowodnił całemu światu, że nawet przy demokracji Ukraina pozostaje kartą atutową w rękach Kremla przeciwko Europie. Pozwolę sobie na niewielki ekskurs w twórczość J. Frołowa, aby na przykładach lepiej wyjaśnić znaczenie jego badań dla historii naszego państwa, dla naszej teraźniejszości. Zatem w twórczości Frołowa decydującym, podstawowym problemem był i jest ogólnoludzki problem narodu i władzy. Początkowo autor, dziennikarz i literat, miał taki zamysł: na podstawie wiarygodnych materiałów archiwalnych odzwierciedlić kronikę komunizmu w Rosji i rozeznać się w zawiłościach kremlowskich intryg. Lecz z czasem u autora zmienił się światopogląd i pisze on o tym tak: „Liczne spotkania z myślącymi ludźmi różnych warstw społeczeństwa, osobiste starcia z obłudno-biurokratycznym systemem ZSRR przekonały mnie o iluzoryczności wiary w triumf jasnych komunistycznych ideałów! Przeciwnie, zobaczyłem, że prawdziwi miłośnicy prawdy, ludzie wysokiego honoru i moralności, znajdują się wśród twórczej inteligencji, a władza nazywa ich dysydentami…”. Historii znane są imiona sławnej kohorty bojowników o prawdę, o sprawiedliwość, o prawa człowieka — dysydentów zarówno w Rosji, jak i na Ukrainie. W Rosji to Aleksander Sołżenicyn, Andriej Sacharow, Walerija Nowodworska i inni. Na Ukrainie to Wiaczesław Czornowił, Wasyl Owsijenko, Mychajło Horyń, Łewko Łukjanenko, Ołeksij Tychyj, poeci-szestdziesiątnicy i inni. Przytoczę jaskrawy przykład badań twórczych Jurija Frołowa, który, wykorzystawszy konkretne cytaty Lenina i jego współmyślicieli, wyjaśnia następujące: „Partia bolszewików od samego początku była grupą antypaństwowych terrorystów-spiskowców i zdrajców, która dla pieniędzy na przewrót październikowy poszła na zmowę z niemieckim sztabem generalnym. A grupa teoretyków rewolucji ukradła z Biblii hasła o sprawiedliwości społecznej, sparafrazowała, przekręciła interpretację „Kapitału” K. Marksa, który w rzeczywistości nie pragnął obmywać państwa równości i braterstwa w krwawej kąpieli…”. Serhij SAWCHENKO, p.o. zastępcy przewodniczącego KO WS „Swoboda”, kandydat nauk fizyczno-matematycznych. Przewodniczący Rady Ministrów Krymu Anatolij Mohylow zaznaczył, że taka decyzja została podjęta w celu bardziej racjonalnego wykorzystania potencjału kadrowego, bazy materialnej i środków budżetu krymskiego na utrzymanie republikańskich placówek oświatowych. „Na Krymie jest 95 uczelni wyższych. Za czasów sowieckich było ich 5. Czy możemy sobie na to pozwolić? Ponadto większość tych placówek ma niski poziom — powiedział Anatolij Mohylow. — Wydajemy z budżetu na instytut kształcenia podyplomowego 8 milionów hrywien rocznie. Na centrum, myślę, będziemy wydawać co najmniej dwa, a nawet trzy razy mniej. To optymalizacja”. Rozważana jest możliwość zdobycia drugiego wyższego wykształcenia na bazie Taurydzkiego Uniwersytetu Narodowego im. W. I. Wernadskiego lub w Krymskim Uniwersytecie Inżynieryjno-Pedagogicznym. W przekształconym centrum proponuje się pozostawić metodyków, którzy będą uogólniać najlepsze metodyki, przeprowadzać przekwalifikowanie nauczycieli Krymu. Zarząd polityki informacyjnej Rady Ministrów ARK. Zatem przewrót październikowy w Rosji dokonał się drogą przemocy. Partia bolszewików na czele z W. Leninem szybko zapomniała o oszukanych robotnikach i chłopach, którzy dokonywali rewolucji, ale nie otrzymali ani ziemi, ani wolności. Wszystkich „inaczej myślących” jako wrogów władzy radzieckiej bolszewickie GUŁAGi niszczyły masowo w więzieniach na Sołowkach i na Syberii. Taki sam los spotkał również Ukraińców. Jeśli chodzi o Ukrainę, leninowska polityka była skrajnie okrutna, zaborcza. Swoje „metody” budowy Kraju Rad bolszewicy przenieśli także na Ukrainę. Wystarczy wspomnieć sztucznie wywołany Hołodomor 1932—1933 lat, który pochłonął miliony istnień Ukraińców, chłopów i robotników. A ilu poległo od politycznego terroru kwiatu ukraińskiego narodu — patriotów walczących przeciwko radzieckiej okupacji! A jakim nieszczęściem dla Ukrainy było przymusowe masowe przesiedlenie Ukraińców na Syberię i na Daleki Wschód, podczas gdy ukraińskie ziemie w zamian zasiedlali Rosjanie… Historia wie, że była to planowa radziecka polityka rusyfikacji Ukrainy. Tak oto żyła Ukraina na prawach młodszego brata w składzie ZSRR aż do czasów niepodległości! Wymarzoną wolność państwo ukraińskie jednak zdobyło! Lecz radość okazała się przedwczesna. Przecież Ukraina od totalitaryzmu od razu wskoczyła w żywiołową demokrację, którą „nowi demokraci” jeszcze nie nauczyli się kierować. A dlatego też państwowe stery pozostały w rękach „wczorajszych” radzieckich kierowników, prawda, pod demokratycznymi hasłami. Nie zdołali Ukraińcy maksymalnie skorzystać z owoców Pomarańczowej rewolucji. Skorzystała z nich znowu ta sama nomenklatura, te same antypaństwowe siły, ukrainofoby, którzy do dziś popychają Ukrainę w objęcia Kremla, do powrotu ZSRR, do utraty państwowej suwerenności. Kierowana przez prezydenta Rada Najwyższa uchwala antyukraińskie, antykonstytucyjne ustawy, lekceważąc opinię opozycji i społeczeństwa (KRIPPO) wprost przewidziano obowiązującą Ustawą Ukrainy. A ponieważ, zgodnie z punktem 6 artykułu 92 Konstytucji Ukrainy, „Wyłącznie ustawami Ukrainy określa się (…) podstawy ochrony socjalnej, formy i rodzaje zabezpieczenia emerytalnego; zasady regulacji pracy i zatrudnienia, małżeństwa, rodziny, ochrony dzieciństwa, macierzyństwa, ojcostwa; wychowania, oświaty, kultury i ochrony zdrowia; bezpieczeństwa ekologicznego (…)”, to „rada ministrów ARK” nie ma żadnych podstaw prawnych, by w jakikolwiek sposób ingerować w działalność KRIPPO i jakoś tam likwidować go lub nawet reorganizować. Odnośnie komentarza kierownika lokalnego rządu „…W przekształconym centrum proponuje się pozostawić metodyków, którzy będą uogólniać najlepsze metodyki, przeprowadzać przekwalifikowanie nauczycieli Krymu…” można powiedzieć tylko tyle, że autor tych słów, w naszym przekonaniu, nie ma żadnego wyobrażenia o pracy KRIPPO, bo inaczej byłoby mu wiadomo, że metodycy jedynie organizują proces kursowego przekwalifikowania, a realizują go naukowo-pedagogiczni pracownicy, wśród których w KRIPPO jest sześciu doktorów nauk, czterech profesorów, dwunastu docentów, dwudziestu czterech kandydatów nauk. Ogółem zatwierdzony roczny plan kursowego przekwalifikowania przewiduje podniesienie kwalifikacji prawie sześciu tysięcy nauczycieli szkolnych. Zauważmy, że bezprawna faktyczna likwidacja KRIPPO w istocie stawia krzyżyk na wykonaniu tego planu. To znaczy, że stawia się krzyżyk na zapewnieniu możliwości wiejskim nauczycielom raz na pięć lat na dwa tygodnie za państwowy koszt oderwać się od rutynowego życia, posłuchać wykładów profesorów i docentów, porozmawiać z kolegami, odwiedzić teatr… nie dbając o rozwój nauki, oświaty, kultury i innych dziedzin. Obecna władza robi wszystko na odwrót: skraca i wyjaławia szkolne oraz uczelniane programy z języka i literatury ukraińskiej, historii Ukrainy. Co więcej, pod hasłem tak zwanej „optymalizacji” władza zamyka szkoły (w większości — ukraińskie!) oraz inne placówki oświatowe, przedszkolne, „reformuje” medycynę. A kultura u nas nie jest kierowana, nie jest kontrolowana przez odpowiednie ministerstwo. O tym wymownie świadczy ten fakt, że w komunikacji obywateli przeważa złodziejski slang i przekleństwa, które, nawiasem mówiąc, już przeniknęły i do literatury, i do telewizji. Nawet Lina Kostenko z przerażeniem zauważa, że „literatura zaczęła przeklinać”, że kultura ogólnie wpadła „w strefę etycznego niebezpieczeństwa”. O jakiej etyce mogą mówić deputowani Rady Najwyższej?! Tak oto żyjemy, zbierając same negatywy! Kryzysy nas osaczyły ze wszystkich stron, kultura i moralność „poniżej poziomu”… Gdyby Prezydent zapytał przeciętnego Ukraińca, czy poprawiło się jego życie „już dzisiaj”, to usłyszałby odpowiedź: „Nie! Stało się gorzej! Nie ma zmian na lepsze. Ukraina jest w sytuacji bez wyjścia! A to znaczy, że mamy kryzys władzy!..” Nie ma zaufania do obecnej władzy! Nie wierzą ludzie kłamliwym obietnicom i bajkom o tym, że rzekomo wszystkie niepowodzenia na Ukrainie są od światowego kryzysu… Widzą wszyscy, jak władza „walczy” z tym kryzysem, z korupcją, niespotykaną przestępczością, z biedą, jak „chronią” prawa obywateli… Społeczeństwo jest przekonane: potrzebna jest zmiana obecnej władzy politycznej. Do niej muszą przyjść świeże siły, nowa generacja Ukraińców, prawdziwi patrioci, świadomi tego, że podstawą ukraińskiego bytu musi być idea narodowa, interesy narodowe ludu! Tylko pod tym warunkiem będziemy mogli pokonać trudności w kraju i odrodzić swoje państwo oraz jego wizerunek na arenie światowej!

Машинний переклад

Pytania do ministra Tabachnyka

Rada Ministrów ARK zlikwidowała Krymski Republikański Ośrodek Dokształcania Pedagogicznego. Oto co podała rządowa strona internetowa: „Na Krymie zostanie utworzone „Centrum Dokształcania Pedagogicznego”. Krymski Republikański Instytut Dokształcania Pedagogicznego w Symferopolu zostanie zlikwidowany. Taka decyzja została podjęta na posiedzeniu Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu 12 lutego. Na bazie instytutu zostanie utworzone „Centrum Dokształcania Pedagogicznego”. Decyzja ta została potwierdzona przez Radę Najwyższą ARK 20 lutego 2013 roku. Likwidacja KRIPDO wprost sprzeciwia się artykułowi 42 obowiązującej ustawy Ukrainy „O powszechnej edukacji średniej”: „Naukowo-metodyczne zabezpieczenie systemu powszechnej edukacji średniej sprawują centralny organ władzy wykonawczej, realizujący politykę państwa w dziedzinie oświaty, podporządkowane mu instytucje naukowo-metodyczne i szkoły wyższe, a także Centralny Instytut Dokształcania Pedagogicznego Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Krymski Republikański, obwodowe, kijowski i sewastopolski miejski instytuty dokształcania pedagogicznego, rejonowe (miejskie) gabinety metodyczne, placówki badawcze Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy i Narodowej Akademii Nauk Ukrainy”. Tym samym istnienie Krymskiego Republikańskiego Instytutu Dokształcania Pedagogicznego

Машинний переклад

Jesteśmy u siebie w domu

Przeglądając karty historii minionych stuleci, z radością uświadamiamy sobie udział naszych przodków w zachowaniu języka ukraińskiego, obronie pozycji państwowotwórczych i tożsamości naszego narodu. Niemała w tym zasługa głębockiej „Proświty”, o której dowiadujemy się z dawnych źródeł pisanych, podań i wspomnień. Ołeksandra PRYCHODKO-WOZNIAK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, AUP, przewodnicząca rejonowej organizacji „Proświta” w Hliboce, obwód czerniowiecki. Represjonowany w czasach radzieckich Titus Zełenko, który wkrótce skończy 90 lat, opowiada: „Przed I wojną światową znaczna część Ukraińców znała i kochała swój ojczysty język, zachowywała pieśni swoich przodków. I choć panowała Austria, szkoły były także ukraińskojęzyczne. Później, po okupacji przez Rumunię, w szkołach trzeba było znać rumuński. Za nieznajomość języka rumuńskiego uczniów bito linijką po rękach… W osadzie w latach 1920–1930 działała ukraińska czytelnia, towarzystwa „Sicz”, „Ruska Besida”, „Kooperacja”. Gazety i czasopisma prenumerowano ze Lwowa, Czerniowiec, z Kanady. Czytania organizowali adwokat Ambrozij Wusyk, ksiądz Myron Zełenko, Wasyl Zełenko, Heorhij Kruczko i inni. Wystawialiśmy ukraińskie sztuki, a uzyskane środki odkładaliśmy, aby później zbudować „Dom Ludowy” w Hliboce. Wszyscy wyżej wymienieni współmieszkańcy byli członkami ukraińskiej organizacji oświatowej i brali udział w zakładaniu Ukraińskiego Domu Ludowego w Czerniowcach. Działał chór cerkiewny pod kierownictwem doświadczonego dyrygenta Todosija Bukatarja. Przy chórze stworzono kółko recytatorskie, we wsi działała „Hlibocka Sicz”. Na początku lat 30. świadomi wieśniacy i członkowie towarzystwa „Ukraiński Dom Ludowy” w Czerniowcach pomogli zbudować Dom Ludowy w Hliboce. W 1932 roku poświęcono fundamenty. A w święto Opieki Najświętszej Bogurodzicy w 1935 roku odbyło się jego uroczyste otwarcie”. Opowiada członkini „Ukraińskiego Domu Ludowego” z tamtych czasów Domnika Kryluk-Łupulak: „W połowie 1942 roku w osadzie zaczął się ruch ukraińskiego nacjonalizmu. Wszystkich, którzy byli zapisani jako Ukraińcy, zabierano do obozów pracy przymusowej oraz na front. Pod koniec 1943 roku rozpoczęły się aresztowania. Rumuńska żandarmeria stosowała okrutne tortury. Pamiętam, jak Titusa Zełenkę przywieźli półżywego do domu i w obecności matki torturowali, żądali przyznania się, gdzie ukryta jest literatura, maszyna do pisania itp… Matka nie wytrzymała i pokazała skrytkę… Syna wysłano do czerniowieckiego wydziału śledczego… Z czasem go wypuścili… Potem Titusa Wasyljowycza skazała władza radziecka i zesłała na 12 lat katorgi…” Od początku rozpadu ZSRR represjonowani i amatorzy stworzyli Pomnik Bojowników o Wolność, a na Granitowej Tablicy wyryto imiona zamęczonych i zamordowanych w GUŁAG-ach. W odrodzonej „Proświcie” wielką pracę wykonywała kierowniczka przedszkola, a później metodyk wydziału oświaty Jewhenija Caryk-Korżakowa, która kierowała wtedy rejonowym ogniwem „Proświty”. Wielką działalność oświatową prowadziła rodzina Wasyla Kaczulaka, a także nieżyjący już Petro Kloc i Wiktorija, jego wierna żona, którzy odbyli ponad dwadzieścia lat syberyjskiej katorgi. Petro Fedorowycz urodził się na Lwowszczyźnie. Jego rodzina walczyła o niepodległą Ukrainę i została zesłana do Workuty… Jednego syna zamęczono, inni odeszli przedwcześnie… Petro i Wiktorija wrócili do Hliboki ze zrujnowanym zdrowiem. Własnymi siłami budowali dom, który teraz smutnymi oknami patrzy tam, gdzie spoczywają jego gospodarze, bojownicy o Wolność… W tym czasie w rejonie aktywnie włączyli się do pracy nauczyciele języka ukraińskiego: nieżyjący już poeta S. W. Prodan, T. M. Jałowko, M. K. Trusz, N. M. Kowryk, O. O. Babyna, O. W. Rutećka, I. P. Kriuczko, A. I. Osypowa, D. H. Karpiuk, L. W. Rusnak, M. I. Procjuk, W. P. Broska, S. M. Bojko, H. M. Babij, O. W. Hnatiuk, W. I. Syhedin, W. A. Hładkowa, A. P. Chondożko, S. L. Romaniuk, W. J. Prysiażniuk — ostatnia trójka przez pewien czas kierowała rejonowym ogniwem „Proświty”. Wielką pracę oświatową prowadzili naczelnicy wydziału oświaty w Hliboce: W. H. Sowa, I. W. Kułykowśkyj, Ja. M. Czornopyskyj, W. H. Sweć, który wspierał prenumeratę gazety „Słowo Proświty”, a także wydawanie zbiorów lokalnych autorów. Przy rejonowej gazecie „Nowyj deń” owocnie pracuje studio literacko-artystyczne „Wytoky”, które założył w 1977 roku zastępca redaktora czasopisma Wołodymyr Iwanowycz Bełko. Obecnie rejonowe zrzeszenie „Proświty” propaguje ojczyste słowo, wspiera rozwój Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, odnawia zapomniane tradycje. W rejonie stworzono Dom Ludowy z inicjatywy represjonowanych, kozactwa, członków Ruchu i prośwician. W jego tworzeniu aktywny udział brali Jakiw i Iwan Olari, Wasyl i Marija Kuszniry, Marko Kruczko, Wołodymyr Hryhorczuk, Wasyl Kaczulak, Jewhenija Łupulak, Petro Panczuk, Marija Majszczuk, która wkłada wiele wysiłku w jego wystrój, uzupełnianie literaturą i eksponatami. Urządziła dwa pokoje, zbierając materiały o represjonowanych, uczestnikach UPA, o kozackiej sławie rodzinnego kraju. W Domu Ludowym prezentują nowe wydania członkowie studia literackiego, artyści, amatorzy sceny, kompozytorzy, hafciarki, rzeźbiarze, fotografowie. Nasze posiedzenia odwiedzają proświcianie z Czerniowiec i innych rejonów obwodu. Niejednokrotnie gościli u nas Nadija Babycz, Wiktor Kosiaczenko, Lubomyra Paraniuk, Heorhij Szewczenko, Raisa Riazanowa, Olha Ruzyńska, Myrosław Łazaruk, Witalij Kołodij, Wasyl Folwarocznyj, Wira Kytajhorodśka, Hałyna Tarasiuk, Wasyl Pyndyk, Olha Iljina, nieżyjący już Mychajło Iwasjuk, który opowiadał o swojej twórczości i twórczości syna. Zespoły pedagogiczne rejonu ściśle współpracują z działaczami kultury i medycyny. Na bazie bibliotek rejonowych, wiejskich i szkolnych odbywają się spotkania z pisarzami, artystami, działaczami sztuki. Szczególnie wielką pracę oświatową wykonywali L. M. Zwynka, H. S. Kałmykowa, S. O. Kryluk, D. K. Mirinczuk, Je. I. Misiuha, M. M. Horbań, M. M. Horbań, a obecnie O. P. Nahirna, H. I. Nahirnyj, O. I. Kowalczuk, W. I. Franczuk, M. H. Zełeńko, O. H. Toszczuk i inni. We wsi Staryj Wowczyneć pod kierownictwem Iwana Topała działa muzeum krajoznawcze, które obecnie liczy około dziewięciu tysięcy eksponatów. Muzeum jest stale wzbogacane o nowe eksponaty. Na bazie szkoły średniej I–III stopnia w Opriszenach również stworzono muzeum krajoznawcze pod kierownictwem nauczyciela historii, obecnie dyrektora Mykoły Iwanowycza Bodnariuka. Anatolij Petrowycz Dudka stworzył dziecięce i młodzieżowe centrum turystyczne, znane na całej Ukrainie i daleko poza jej granicami. Działają tu różnorodne ekspedycje i kółka: „Do amuletów odrodzenia”, „Drogami wyczynów”, „Szlakami naszych przodków”. „I ożyje na płótnie iskrzący cud” oraz wiele innych pod kierownictwem utalentowanych mentorów S. M. Fery, O. W. Melenko, D. I. Kotyk, W. M. Kaczuliaka, R. R. Humelnyk, W. M. Humelnyka, S. I. Łazurko. W centrum turystycznym znajduje się sala „Wyszywany cud”, gdzie Sofia Fera zebrała setki wyszywanych ręczników, ikon, martwych natur. Znacząca praca oświatowa prowadzona jest w Zespołach Szkół w Tureatce, Dymce, Kupce oraz w szkołach ogólnokształcących I–III stopnia w Kamience, Korczewcach i Taraszanach, którymi kierują N. D. Husztiuk, W. M. Humelnyk, R. Ja. Timisz, O. W. Karlijczuk, Ja. M. Czornopyskyj, N. W. Rusnak. Częstymi gośćmi są tu pisarze, artyści, aktorzy. Stworzono dziecięce studia młodych amatorów. Przy rejonowym Domu Twórczości Dzieci i Młodzieży pracują aktywni proświcianie Je. D. Wizniuk, F. D. Lierka, O. I. Jurkewycz, A. T. Krecu. Łączy nas rejonowa rozgłośnia radiowa pod kierownictwem dziennikarza H. T. Bezwerchniego oraz rejonowe czasopismo „Nowyj deń”, któremu przewodzi członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy M. A. Szapka. Utworzone przy rejonowej gazecie „Nowyj deń” 35 lat temu studio literackie „Wytoky” z czasem przekształciło się w literacko-artystyczne. Członkowie studia zbierają się, aby zdać relację ze swojej twórczości, zapoznać się z nowościami artystycznymi oraz omówić artykuły z gazet „Słowo Proświty”, „Czas”, „Bukowyna”, „Bukowynśke wicze”, „Za wilnu Ukrajinu”, czasopisma dla dzieci „Łastiwka”. Członkowie studia literackiego Ołeksandra Prychodko-Wozniak, Wołodymyr Szowa, Ołena Rutećka, Semen Prodan, Hryhorij Trafiuk, Wasyl Żowtiuk, Łeontyna Topało, Jewhenija Czokobok, Stepan Czokobok, Marija Kozub, Weronika Syhedin, Wira Franczuk wydali własnym sumptem niemało książek, przyczynili się do wydania czterech jubileuszowych almanachów „Wytoky”. Z pomocą zasłużonego pracownika kultury, kompozytora, muzykologa, etnografa, laureata wielu nagród Kuźmy Smala z Kicmania nasi kompozytorzy wydali 5 zbiorów pieśni. Otwarcie Domu Ludowego w Hłębokiej. Otwarcie muzeum poetki ludowej D. Botuszanśkiej. Dyrektor muzeum Ołha Szewczenko

Машинний переклад

«Studia proświtiańskie» w Białej Cerkwi

Tetiana WYHOWSKA, m. Biała Cerkiew Dzięki miejscowemu oddziałowi „Młodej Proświty", który wprowadził regularną działalność „Proświtiańskich studiów", młodzież z Białej Cerkwi ma możliwość treściwie i pożytecznie spędzać wolny czas. Rozpoczęto pracę od seminarium na temat „Koncepcja i postacie ukraińskiego nacjonalizmu", podczas którego młodzi ludzie dowiedzieli się o powstaniu nacjonalizmu jako ideologii, jego odmianach, a także zapoznali się z teoretykami ukraińskiego nacjonalizmu Mykołą Michnowskim, Dmytrem Doncowem i Wiaczesławem Lipynskim. Młodych mieszkańców Białej Cerkwi szczególnie zainteresowały treningi, które rozwijają osobowość, dają umiejętności zachowania podczas publicznego wystąpienia, uczą kultury dyskusji, sporu, a także sztuki aktorskiej. Dlatego utworzono odrębną sekcję studiów, która przekazuje jej uczestnikom wiedzę z tych dyscyplin. Zadaniem pierwszego treningu było nauczenie się metod uwalniania emocji i bycia sobą. Reżyser Taras Mazur za pomocą najzwyklejszych przedmiotów zademonstrował ćwiczenia, dzięki którym można odkryć swój charakter. Przewodniczący białocerkiewskiego oddziału „Młodej Proświty" Kostiantyn Klimczuk uczy wygłaszania przemówień, były kierownik grupy reżyserskiej Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Muzyczno-Dramatycznego Teatru im. Sahajdacznego Wołodymyr Worobjow uczy komunikacji w cyklu treningów „Rozmowa jako sztuka". Uczestnicy ćwiczą prowadzenie debat na różne tematy: „Czy Biała Cerkiew to miasto dobra?"; „Służba w Siłach Zbrojnych Ukrainy na kontrakcie. »Za« i »Przeciw«"; „Literacka Biała Cerkiew: czy współcześni pisarze staną się klasykami?"; „Czy kino ukraińskie będzie żyć, czy wegetować?" Zajęcia teoretyczne przeplatają się z praktycznymi ćwiczeniami, a każdy student otrzymuje trafną radę. Zaplanowano cykl mistrzowskich warsztatów, podczas których pisarze będą dzielić się z młodzieżą sekretami twórczości. Pierwsze zajęcia prowadzi „strażnik śmiechu" Wiktor Jewtuszenko — poeta-humorysta, laureat Ogólnoukraińskiego konkursu-festiwalu humoru i satyry. W warsztatach literackich młodzi mieszkańcy Białej Cerkwi porozmawiają z autorką kilku powieści historycznych, członkinią NSPU Halyną Newinczaną oraz białocerkiewską „Joanne Rowling" — Allą Ionową. Nauczycielka muzyki z wieloletnim stażem Olha Syniakewycz odkrywa przed młodzieżą pieśniowy skarbiec ukraińskiego narodu. — Celem naszego oddziału, który zapoczątkował „Proświtiańskie studia", — mówi przewodnik białocerkiewskich młodych proświtian Kostiantyn Klimczuk, — jest to, by młodzież rozwijała się wszechstronnie. Musimy otworzyć przed nimi bezmiar kultury ukraińskiej, dać wiedzę, która pomoże stać się liderami w społeczeństwie. Wtedy nie tylko będą budować Ukrainę, ale staną się przykładem dla swojego otoczenia.

Машинний переклад

Markijan Szaszkewycz — dzisiaj

Roman ŁUBKIVSKYJ Zdjęcie Josypa MARUCHNIAKA Ciąg dalszy. Pocz. w nr 2, 3, 5, 7 za 2013 r. “Młodzi przyjaciele” Szaszkewycza — z XXI wieku Podajcie ręce, młodzi przyjaciele, Serce do serca niechaj przypadnie… Te słowa Markijana Szaszkewycza cytujemy tak często, że nawet nie zastanawiamy się (niestety!), co stoi za tym pełnym pasji wezwaniem. Czy tylko pragnienie gromadzenia wokół siebie ludzi o podobnych poglądach, rozszerzając przestrzeń wolnego myślenia i pożytecznej dla narodu działalności? Inne pytanie: czy przyjaciele, którzy odpowiedzieli, “podali ręce” i postanowili przepędzać bezprześwitowy mrok cudzoziemskiego ucisku, przekazali tę prometejską sztafetę następnym pokoleniom? Odpowiedzi na to udziela czas, bo właśnie w młodzieżowych środowiskach studenckich i uczniowskich Galicji, Bukowiny, Zakarpacia idee Szaszkewycza znajdowały gorący oddźwięk. Tak było pod koniec XIX wieku, tak trwało w pierwszej trzeciej XX wieku. Zatem, umowne dwa okresy. Bohdana Łepkiego, któremu los podarował szczęście (poprzez wspomnienia ojca, ks. Sylwestra), zapoznania się z Szaszkewyczem, uczenia się w “klasach” gimnazjum w Brzeżanach, gdzie kilkadziesiąt lat przed nim uczył się Markijan, chodzenia brzeżańskimi ulicami, które jeszcze dobrze pamiętały gimnazjalistę Szaszkewycza, — też można by uważać za “młodego przyjaciela”. Pomijamy przedwojenne i powojenne lata — to temat osobnej rozmowy. A jak garnie się do swojego patrona młodzież szkolna dzisiaj? Na Lwowszczyźnie funkcjonuje 7 placówek oświatowych imienia Markijana Szaszkewycza: Szkoła Ogólnokształcąca nr 34 m. Lwowa, Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. wsi Nowosiółki rejonu buskiego, wsi Humniska rejonu buskiego “szkoła-gimnazjum”, wsi Duliby rejonu stryjskiego Szkoła Ogólnokształcąca I—II st., Szkoła Ogólnokształcąca I—III st. nr 2 m. Złoczowa, zespół szkolno-wychowawczy wsi Biały Kamień rejonu złoczowskiego, Brodzkie Kolegium Pedagogiczne. Oprócz tego, w obwodzie tarnopolskim funkcjonuje Czortkowskie Gimnazjum imienia Markijana Szaszkewycza. Jedyny na świecie zespół szkół ogólnokształcących imienia Markijana Szaszkewycza znajduje się w Przemyślu (Rzeczpospolita Polska). Przerzućmy kilka stron z historii najstarszej szkoły imiennej w tym wykazie. Na 75-lecie od dnia urodzin Markijana Szaszkewycza (tylko pomyśleć: jaki to był “młody jubileusz!”) w 1886 roku we Lwowie otwarto 4-klasową “szkołę ludową” z ukraińskim językiem nauczania. Rządowym “cesarskim” dekretem nadano jej imię Markijana Szaszkewycza. Uczniem tego gimnazjum był Osyp Makowej. A do współczesnej Lwowskiej szkoły średniej nr 34, która przejęła imię Szaszkewycza, przywiązani są znani ukraińscy językoznawcy, poeci, prozaicy. W szkole jest wspaniałe muzeum, a dzieci z uzdolnieniami literackimi po swojemu postrzegają wielkiego patrona. Zacytuję wiersz młodej poetki, uczennicy szóstej klasy Marty Sydorij: Słowo Szaszkewycza Bezgraniczna siła jego Słowa, Tego co ponad sto lat Leci w świat. I znowu, znowu Niepowstrzymany jest jego lot! To słowo wieczne, wszechogarniające, Ono — niczym biały ptak, Swoim dążeniem płynie w niebo, Przezwycięża ból i strach. Słowa Szaszkewycza są dostępne, I niemożliwe nie usłyszeć. Wpadłszy raz do ciebie w duszę, W tobie człowieka zachowają. Nieco młodsza od swojej lwowskiej koleżanki — ukraińska szkoła średnia imienia Szaszkiewicza w Przemyślu (Rzeczpospolita Polska) w ubiegłym roku obchodziła swój stuletni jubileusz. Ma ona ciekawą historię, począwszy od tego, że to chyba od niej wzięła się nieco niezwykła nazwa — „szaszkiewyczówka”. Ten neologizm, moim zdaniem, jest wygodny zarówno dla uczniów, jak i dla nauczycieli: czuć w nim coś bliskiego „Czytance” Szaszkiewicza, cyklowi „Pieśni i igraszki dziecięce”. Prostota w etymologii słowa koduje możliwość niewymuszonego odbioru, elementów nieformalnej komunikacji… W celu uczczenia pamięci Markijana Szaszkiewicza, z inicjatywy Głównego Zarządu Oświaty i Nauki Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, począwszy od 2003 roku, na Lwowszczyźnie odbywa się Międzynarodowe Forum Placówek Oświatowych imienia Markijana Szaszkiewicza. Uroczystości forum odbywają się na Białej Górze w pobliżu wsi Podlisie w rejonie złoczowskim, w 2012 roku we wsi Humniska w rejonie buskim (gdzie pracował jako proboszcz), w 2013 roku forum zaplanowano we wsi Nestanice w rejonie radziechowskim. Wspaniała inicjatywa! Autorstwo należy do pani Bohdany Bilyk. Jest ona doświadczonym pedagogiem, trzyma w rękach nici powiązań i organizuje coroczne międzynarodowe fora „szaszkiewyczówek”. W ramach forum program tradycyjnie przewiduje uroczyste otwarcie, udział kierownictwa obwodu, znanych pisarzy i działaczy społecznych, muzeum Markijana Szaszkiewicza, prezentację placówek oświatowych imienia Markijana Szaszkiewicza, pokaz ukraińskiego stroju, wycieczki do muzeum Markijana Szaszkiewicza we wsi Podlisie, konkursy twórcze i inne. W 2011 roku przeprowadzono wystawę prac twórczych o Markijanie Szaszkiewiczu. Na 200-lecie urodzin Markijana Szaszkiewicza po raz pierwszy pracownicy i uczniowie placówek oświatowych imienia Markijana Szaszkiewicza wyhaftowali ręcznik — logo międzynarodowej sztafety oświatowo-artystycznej „Tobie, Markijanie”. Podczas forum osobno organizują program dla uczniów i pedagogów zespołu szkół ogólnokształcących imienia Markijana Szaszkiewicza w Przemyślu. Taka niezwykle „korporacyjna” komunikacja uczniów ze szczęśliwego zamysłu przekształciła się w konieczność, a to wymaga od organizatorów pedagogicznego taktu, organizacyjnej pomysłowości, wykonawczego kunsztu. Każda placówka oświatowa otrzymuje pamiątkowe prezenty: portrety Markijana Szaszkiewicza, książki o poecie, płyty z krainy Markijana (forum), suweniry, odznaki z wizerunkiem Markijana Szaszkiewicza. Na podstawie materiałów Międzynarodowych Forów Placówek Oświatowych imienia Markijana Szaszkiewicza opracowano i wydano książkę „Kroniki Szaszkiewiciany”, w której opisano historię przeprowadzania Międzynarodowych Forów Placówek Oświatowych imienia Markijana Szaszkiewicza, podano notę historyczną o Szaszkiewiczu, wiersze poety oraz fotografie pomników i miejsc pamięci. Ujrzała światło dzienne ta niezwykle ciekawa książka w wydawnictwie „Prostir-M” dwa lata temu, ale już pojawia się konieczność jej uzupełnienia i wznowienia. Zdarzało się bywać na „forach szaszkiewyczówek” nie raz, a przedostatnie odbywało się w Nowosiółkach; wydarzenie zbiegło się z pracą nad stworzeniem muzeum Markijana Szaszkiewicza. Zapamiętało się, jakimi burzliwymi oklaskami powitali uczestnicy symboliczny, olbrzymi haftowany ręcznik, złożony z dziesiątek małych ręczników ze wszystkich szkół rejonu buskiego. Wspominając o tym, myślę: robiono to nie „dla święta” czy krótkotrwałego efektu. Przecież ręcznik symbolizuje drogę. Ale… Przybywszy na wymarzone spotkanie na Ukrainę, młodzi Ukraińcy z Przemyśla stykają się z paradoksem: twórczość Markijana Szaszkiewicza została usunięta ze szkolnych programów jeszcze w 2009 roku i studiują ją w starszych klasach tylko przeglądowo. Prawda, w granicach obwodu lwowskiego (!) kosztem pewnych zmian w programach zaleca się studiowanie Szaszkiewicza jako osobnego autora, klasyka ojczystej literatury. Dlatego właśnie tak ważne i konieczne jest przeprowadzanie zjazdów szkół szaszkiewiczowskich. Ruch uczniowski (i to w międzynarodowym wymiarze) pod patronatem Budziciela świadomości narodowej pomaga głębiej zapoznać się z poetycką i społeczną działalnością Markijana Szaszkiewicza, przejąć się problemami duchowymi, które próbował rozwiązać Markijan Szaszkiewicz. Zapoczątkowany ponad dziesięć lat temu, dzisiaj jest to już potężny ruch młodzieżowy, który zasługuje na wsparcie w innych regionach Ukrainy. Czy ten żywy, działający proces ma związek z intelektualną Szaszkiewicianą? Bez wątpienia. Jest on nie tylko nominalny, ale i skuteczny. Zatem perspektywiczny. Czy nasza „wiara serca (…) mocno osadziła się na miłości”? W stosunkowo niewielkim dorobku poetyckim Markijana Szaszkewycza znajduje się arcydzieło, które w naszej literaturze należy stawiać przed „Testamentem” Tarasa Szewczenki, „Hymnem” („Wiecznym rewolucjonistą…”) oraz prologiem do poematu „Mojżesz” Iwana Franki. Jest to spowiedniczy monolog, adresowany do narodu ukraińskiego, obecnego i przyszłego. Pocałowany przez Boga po narodzinach, poeta uświadamia sobie swoją misję jako „wiarę serca”. W tej formule, lakonicznej, filigranowej, zakodowane jest ogólnoludzkie, chrześcijańskie i własne osobiste, głęboko patriotyczne objawienie: „Bóg jest miłością”. Sądząc po tekście „Psalmów Rusłanowych”, autor osiągnął taką duchową wysokość, z której widać: w cywilizowanej ogólnoludzkiej przestrzeni jego Ojczyzna, jego naród, jego język prędzej czy później zajmą godne miejsce. Religijny pierwiastek działań i pism Szaszkewycza jest nieodłączny od źródeł narodowo-patriotycznego Odrodzenia. Obecnie w hipostazach Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego oraz Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego (Patriarchatu Kijowskiego) pomagają one zdrowym siłom zjednoczyć się, skonsolidować wysiłki! Za życia Markijana Szaszkewycza najwyższy kler Kościoła Greckokatolickiego odnosił się do seminarzysty, a później do nowo wyświęconego proboszcza niejednoznacznie. Ostro, a częściowo i niesprawiedliwie o dostojnikach kościelnych tamtej epoki pisał Mychajło Pawłyk, a w czasach radzieckich sama działalność duszpasterska Szaszkewycza była przemilczana. Związek wyrazowy „ojciec Markijan Szaszkewycz” można było znaleźć jedynie w zagranicznej prasie ukraińskiej i w wydaniach-digestach kanadyjskiej „Szaszkewycziany”. Pierwszymi, którzy pełnym głosem o Markijanie Szaszkewyczu jako księdzu, pisarzu i budzicielu świadomości narodowej zaczęli mówić, byli metropolita Andrzej Szeptycki (1911 r.) oraz kardynał Josyf Slipyj (1943 r.). Dziś ich jubileuszowe przemówienia są ogólnodostępne, a co najważniejsze, zachowały głębię i aktualność. Ci orędownicy ducha XX wieku byli jednocześnie działaczami społecznymi z państwowotwórczym myśleniem oraz wysoką kulturą polityczną i humanistyczną. Przejęli oni szaszkewyczowską sztafetę i przekazywali ją swoim uczniom i naśladowcom. Absolwenci Lwowskiego Seminarium Teologicznego (później Akademii Teologicznej) — i można ich uważać za „młodych przyjaciół” swojego poprzednika, który męczył się i płonął w tych murach, oddychał tym samym powietrzem, spożywał prosfory z dawnej piekarni seminaryjnej, a zaczytane strony „Rusałki Dniestrowej” obok modlitewników leżały na stolikach „wychowanków”, radując tym ojca rektora Josyfa Slipyja… Wspomnijmy patriotycznie nastawionych księży, którzy w swoich parafiach zakładali czytelnie. Prowadzili wielką pracę oświatową wśród chłopów!.. A szaszkewyczowska tradycja, oddanie galicyjskiego duchowieństwa ukraińskiej idei narodowej wychowało ks. Sylwestra Łepkiego i przekazało się jego synom Bohdanowi i Łewowi, znalazło swoją kontynuację w działalności Prezydenta Ukrainy Karpackiej, rektora UWU ks. Augustyna Wołoszyna, czynie ks. Omelana Kowcza. Ta tradycja wzmacniała i spajała ducha tysięcy wiernych kościoła w czasach diabelskich stalinowskich represji. A księża-dysydenci późniejszych czasów, tacy jak patriarcha Wołodymyr czy ks. Jarosław Łesiw (w jednej osobie — duszpasterz i poeta) — czyż nie byli oni nosicielami tradycji, którą nazywamy szaszkewyczowską? I jeśli kontynuować tę linię — połączenia narodowo-patriotycznego pierwiastka z pierwiastkami religijno-duchowymi, to dojdziemy do działań patriarchy Mścisława (Skrypnyka), do tych wartości, których dziś bronią Patriarchowie Filaret i Światosław, utwierdza Kardynał Huzar wraz z „Inicjatywą pierwszego grudnia”, w odezwach której czujemy echo „kazań” ks. Markijana… Ciąg dalszy nastąpi. Kwiaty pod pomnikiem M. Szaszkewycza (autorzy: Jarosław Motyka oraz Marija Matwijiw) we wsi Nestanyczi w rejonie radziechowskim

Машинний переклад

Energia dobra akademika Iwana ZIAZIUNA

— Bismarck, budowniczy potężnych Niemiec, powiedział: dajcie mi 2000 nauczycieli, a odbuduję kraj… Gdzież znaleźć takich pedagogów w dzisiejszej Ukrainie? — Słusznie mówicie, ale dodajmy — utalentowanych nauczycieli-pedagogów, a znajdziemy ich. Musimy. Nie łudźmy się przed sobą i innymi: różnorodny międzynarodowy opór na drodze budowy silnej i niepodległej Ukrainy jest dość potężny. Naszym nieprzyjaciołom wydaje się, że łatwiej będzie im zawładnąć nami i naszymi bogactwami, kiedy będziemy takimi sobie głuptasami, ograniczonymi ludźmi, kiedy będziemy ich niewolnikami. Takie podejście do nas na świecie pojawiło się nie dzisiaj. Dlatego walka o ludzkie dusze była i będzie. — Zatem, Iwanie Andriowyczu, dusza każdego człowieka — to przyczyny i skutki naszej wielkości i katastrof. Na czym musi budować się działalność nauczyciela w wychowaniu przyszłej osobowości? — Każdy człowiek jest niepowtarzalny, każdy niesie w sobie tysiącletnie momenty rozwoju swojego rodu, gatunku… Nie może on powtórzyć się w innym człowieku. Tak samo jak nauczyciel, on nie może się powtórzyć. Nie można do niego stosować słowa działalność. U nauczyciela jest słowo działanie, kiedy on indywidualnie, zwracając się do takiej samej indywidualności, jak on sam, wykonuje swoje społeczne, kulturowe i wszelkie inne zadania. Czyli zachodzi formowanie odmian ludzkiego doświadczenia uczniów, równorzędnych podmiotów pedagogicznego działania. Innych podejść ani u psychologów, ani u pedagogów do działalności nie ma. — Ale przecież i nauczyciel, i uczeń mają różne stopnie czy zakresy kompetencji… — Kompetencji jest tyle, ilu istnieje nauczyciel i uczeń. To nie jest współczesna kategoria. Jeszcze filozof Kartezjusz pisał: gdyby ludzie umówili się wnosić w jedno i to samo pojęcie jedną i tę samą treść, wtedy filozofia byłaby niepotrzebna. Filozofia — to mądrość człowieka, to miłość do mądrości, to żadna nie naukowa dziedzina o osobliwościach rozwoju. Choć my bardzo zręcznie zrobiliśmy z niej naukę, odrywając ją od człowieka. Człowiek zawsze jest filozofem, on rozmyśla, on poznaje, on wzbogaca się za pomocą myślenia. Współcześni psycholodzy uważają, że edukacja bazuje na trzech składnikach: intelekcie, afekcie i woli. Intelekt — to wypełniona sensem wiedza, afekt — to emocje i uczucia człowieka, emocje psychofizjologiczne, uczucia społeczne (emocje zawsze socjalizują się, uczłowieczają w procesie rozwoju dziecka w odmianach jego doświadczenia). To twierdzenie znalazłem u wybitnego rosyjskiego psychologa Leontjewa. Istnieje potrzeba, motyw, działalność, działanie, cel osiągnięcia jakiegoś momentu postawionego celu, warunki i operacje, które są składnikami działania. Działalność — to wszechogarniająca kategoria. Edukacja bez działania jest niemożliwa. Pedagodzy używają terminu wychowanie. To proces niezwykle skomplikowany. Nigdy powiedziane nie staje się podstawą wychowawczego momentu człowieka. Uczeń bierze to, co wzbogaca go intelektualnie, a co najważniejsze — uczuciowo. Uczucia — to dusza człowieka. Przypomnijmy Hryhorija Skoworodę: “Szczęścia trzeba szukać nie w obcych krajach, nie za morzami, a “wewnątrz nas samych”, w zdrowiu Ducha, duchowym pokoju i wesołości serca, co osiąga się wtedy, kiedy człowiek żyje w zgodzie z naturą”. A to oznacza — pracować w “zgodzie ze swoją naturą, zgodnie ze swoimi zdolnościami i skłonnościami”. To najważniejszy czynnik rozwoju ludzkiej duszy. Pedagogika — to psychologia. Mówią, że praktyczna. W zasadzie to psychologia praktycznego działania. Rozmawiając z wami, włączam wszystkie podstawowe pojęcia psychologiczne, swoje doświadczenie. Słowo — to fizjologiczny i leczniczy czynnik. To bardzo słusznie powiedziane. Kompetencja w języku i mowie także jest jedną z ważnych, dominujących cech pedagogicznego działania. A zatem nam i mówić trzeba o pedagogice jako nauce. O współdziałaniu nauczyciela i ucznia. Nam by zwrócić uwagę na nauczyciela: jaki on jest, co ma szczególnego, jak wpływa na ucznia. Dla utalentowanego nauczyciela uczeń jest osobowością, czerpie radość z obcowania z nim. Ale wielka część naszych uczniów dzisiaj nikomu nie jest potrzebna, ona — to część obiektów, do których nauczyciel nigdy nie dociera. Nikt temu nauczycielowi nie opowiedział, jak to robić. A robi się to na podstawie piękna i wzniosłości. Pedagogiczna biegłość — to przede wszystkim uczuciowy wpływ nauczyciela na dziecko. W 2002 r. grupa badawcza Centrum Razumkowa przeprowadziła dość naukowo uzasadnione badania o autorytecie nauczyciela u uczniów i rodziców. Niezadowalającą ocenę wystawiło 43 % ankietowanych, zadowalającą — 44 %, celującą — 10 %. Rodzice prawie tak samo. Jakaż będzie wtedy edukacja? W takich warunkach, kiedy dzieci nie widzą radości w obcowaniu z nauczycielem — toż to katorga dla nich. Kiedy nauczyciel nie produkuje działania, które łączy dzieci radością. A teraz nastał system kapitalistyczny, kiedy nauczyciel zaczął pracować z częścią dzieci dodatkowo, za co otrzymuje od rodziców “dodatkowe wynagrodzenie”. Reszta dzieci — poza uwagą. Ale one mają takie samo prawo być szczęśliwymi, i żyć im w tym świecie też trzeba! Dlatego dzieci widzą w takim nauczycielu swojego zażartego wroga. A ta wrogość — to wrogość do ojca-matki, do swojej ojczyzny, do kultury swojego narodu. A jeszcze wdzierają się nowe strumienie informacyjne, w szczególności internet. Już są dzieci, wychowane na bezdusznych wpływach techniki. To kaleki duchowe, które nie są zdolne zobaczyć świat ludzką duszą, bo nie ma u nich jej, nikt nie uformował, one nie przeczytały ani jednego dzieła literackiego! W Kanadzie każdy uczeń w okresie nauki w szkole musi przeczytać 300 dzieł literackich. W Japonii każdy, kto wstępuje na uniwersytet, musi znać 300 pieśni ludowych, wykonywać i muzycznie akompaniować do nich. Niestety, nasze dzieci cierpią z powodu braku uwagi wobec nich i z powodu braku takich postępowych podejść, kroków do współdziałania dwóch psychologii — nauczyciela i dziecka. Przygotowując przyszłego pedagoga, musimy uformować u niego wszystkie psychologiczne, badawcze podstawy, które dziecko by wywyższały i nigdy nie przygnębiały. Przyszłość państwa zaczyna się od dziecka. — Jakaż zatem, Pana zdaniem, powinna być ukraińska szkoła dzisiaj? — Jednolita w zapewnieniu programowym pod względem okresu nauki w niej. Pracownicza — dziecko powinno nauczyć się samo siebie zabezpieczać w społeczeństwie. My zaś teraz nierozważnie wyrzucamy kierunek pracy z tej szkoły. Szkoła musi być naukowa, to bardzo ważne. Musi być politechniczna, bo to niezwykle ważny czynnik otrzymywania wiedzy z najnowszych technik i technologii. I, wreszcie, szkoła powinna być estetyczna. Nasza szkoła wyrzuciła estetykę, a to nauka o uczuciach. Umie nauczyciel władać uczuciami, umie programować uczucia, umie połączyć uczuciami swoich uczniów — on już jest mistrzem! Rozumiem, że na to potrzeba bardzo dużo czasu. Niedługo będziemy obchodzić 125-lecie urodzin A. S. Makarenki. Błyskotliwy pedagog, on absolutnie wcielił oto te zasady w szkole dla swoich uczniów. To człowiek, który dał światu przykład, jakim musi być prawdziwy pedagog. Niektórzy uważają go za czekistowskiego pedagoga. W rzeczywistości jednak nic ludzko-nienawistnego w nim nie było. On sam był skazany na śmierć, ale uciekł za radą przyjaciół do Moskwy i to go, w istocie, uratowało. Tak więc, Makarenko rozwijał naukę o pedagogicznej biegłości, o pedagogicznej technice, pedtechnologii. Bo to składniki biegłości. Słowo “biegłość” i “mistrz” we wszystkich sprawach, gdzie osiągają znaczące rezultaty. Nauczyciel nie-mistrz, lekarz nie-mistrz mogą jedynie zaszkodzić. I to widzimy obecnie w naszych szkołach. Ale, na szczęście, są wyjątki, niech i nieliczne, bo każdy wspomni nauczyciela, którego naśladuje całe swoje życie. Jeśli taki nauczyciel jest, jesteśmy szczęśliwi, że znaleźliśmy go, bo on oświecił naszą dalszą życiową drogę. — Iwanie Andriowyczu, Pan nie tylko pierwszy minister niepodległej Ukrainy, ale i nie mniej znany naukowiec, akademik. Czy wielka jest szkoła Pana naśladowców? — Trudno powiedzieć o naśladowcach. Ja specjalnie tym się nie zajmowałem, bo nie miałem ani czasu, ani możliwości wybierać tego, kogo chciałbym. Są przyjaciele, koledzy, którzy podzielają moje poglądy odnośnie kierunków rozwoju pedagogiki i pedagogicznej biegłości. Tacy ludzie są i jest ich niemało. Zresztą, kilka lat po założeniu naszej katedry pedagogicznej biegłości podobne otworzyły się w trzystu uczelniach byłego Związku, które działają do dziś. Ważność procesów, które opracowywałem, jest bardzo potrzebna, dlatego że pedagogiczna biegłość dla pedagogów wysuwa się na pierwsze pozycje. Kamieniem węgielnym pedagogicznego procesu występuje dusza człowieka. Jeśli ona jest, jeśli ona jest uformowana, wychowana, wtedy nauczyciel znajdzie podejście do swoich uczniów. — W tych społeczno-politycznych warunkach, które obecnie rządzą na Ukrainie, formowanie pełnowartościowego młodego pokolenia wydaje się wielu, przede wszystkim pedagogom, niezwykle trudną sprawą… — Zgadzam się… To trudne, w szczególności i przez to, że ekonomicznie nasz kraj stał się biedny. Ale w takim samym stanie, jeśli nie gorszym, byli Japończycy, ale z innych przyczyn. Oni rzucili wtedy wszystkie środki na nauczyciela, i jedynie dzięki nauczycielowi przygotowali nowe pokolenie, które odnowiło państwo, wyprowadziło je w światowych liderów. — Na Ukrainie, pod wpływem procesów globalizacyjnych, nie mówiąc o sztucznie podsycanych sąsiedzkich wpływach, zmieniają się wartości, moralno-etyczne orientacje. Dlatego, zapewne, krajowej szkole samej tego nie pokonać… — Wartości nigdy nie mogą się zmienić. Przewagi mogą być. Są różne kategorie wiekowe człowieka, kiedy on sam zaczyna uświadamiać sobie istotę wartości i wybierać te, które przeszły wcześniej obok niego. Zapewne, na tym i trzymała się i w najcięższych czasach przetrwała nasza kultura. I zawsze znajdowali się ludzie, którzy byli bezgranicznie oddani kulturze narodowej. Jeśli nie na początku swojej życiowej drogi, to w jej końcu. — Czyli, chce Pan powiedzieć, że pasjonarność pewnej części przedstawicieli społeczeństwa jest do pewnego stopnia decydująca w zachowaniu i naszej kultury, i jako części jej — moralno-etycznych wartości? — Tak, ona jest typową i dominującą istotą człowieka. Powiedziałbym: najważniejszą istotą człowieka, poza którą on nie może istnieć. Dlatego że, spójrzcie, w jakich ciężkich warunkach nasz naród zachowuje swoją tożsamość, kulturę. Zachował pieśń ludową, ludowe tradycje, zwyczaje. To jest to, nasze, pradziedowskie i wieczne, czego nie może podmienić, zniszczyć żadna społeczna, nowa techniczna czy informacyjna rewolucja. Tak, wybaczcie mi, debile są i będą, ale i zawsze będą ludzie, którzy to rozumieją. — U zarania niepodległości, kiedy Pan był ministrem edukacji, czy zdarzało się spotykać, pracować z Anatolijem Pohribnym? — Oczywiście. Z Anatolijem Hryhorowyczem miałem przyjazne stosunki. My z nim współpracowaliśmy i w Kijowie, i wtedy, kiedy obaj czytaliśmy wykłady na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Monachium. Ja czytałem tam kurs pedagogicznej biegłości. Pohribny był naprawdę nieprzeciętną, pasjonarną osobowością… — Co chciałby Pan powiedzieć naszym czytelnikom-proświcianom, wszak większość z nich — to nauczyciele? — “Proświta”, która niedługo będzie obchodzić swoje 145-lecie, — to oryginalna organizacja społeczna, z dawnymi i sławnymi tradycjami. Ona była we wszystkie czasy, z wyjątkiem okresów zakazów, z narodem. Ona przygarnęła do swojej duszy wszystkich świadomych Ukraińców, strzegła, opiekowała się i duchowo wzbogacała ich. Uważam, że i obecnie Towarzystwo robi to, co trzeba robić. I bardzo dobrze, że “Proświta” działa do dziś. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK. Pewnego razu, przeglądając materiał wideo o jednym typowym miasteczku Ukrainy, które jeszcze niedawno żyło pełnią życia (na ile to było możliwe w warunkach sprzed ćwierćwiecza), usłyszałem, jak miejscowy urzędnik pewnie oświadczył, że wraz z przyjściem do nas takiego a takiego inwestora zacznie się odrodzenie całego naszego życia. Zapewne nie jest to jego wina, lecz nieszczęście całego ukraińskiego społeczeństwa, że tysiące przywódców na wszystkich szczeblach zarządzania państwem z różnych powodów nie rozumieją lub nie chcą pojąć rzeczy najważniejszej: inwestować trzeba przede wszystkim w rozwój osobowości ludzkiej, wzbogacanie jej świata duchowego, wywyższanie niezmiennych wartości humanistycznych. To jest ta nitka, pociągnąwszy za którą, można wyciągnąć gospodarkę, podnieść standardy socjalne, dojść do zgody i jedności w polityce i państwie. Główna rola w tych procesach przypada, po rodzinie, kulturze narodowej i światowej, ale przede wszystkim — szkole. O tym właśnie rozmawiamy z wybitną osobistością, pedagogiem, uczonym, filozofem, dyrektorem Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych NAPN Ukrainy, pierwszym ministrem oświaty narodowej niepodległej Ukrainy Iwanem Andrijowyczem ZIAZIUNEM. Iwan Ziaziun wśród uczestników okrągłego stołu poświęconego problemom mistrzostwa pedagogicznego.

Машинний переклад

Taras Szewczenko i Hetmanat

Serhij BIŁOKIŃ, doktor nauk historycznych. Zakończenie. Pocz. w nr 9 z 2013 r. W lutym 1844 r. Szewczenko przyjechał specjalnie do Moskwy, aby poznać Osypa Bodianskiego, który wcześniej znał go już korespondencyjnie. Wydając rosyjski przekład „Słowiańskiego ludoznawstwa” Pawła Szafarzyka, Bodianski uzupełnił jego tekst, wymieniając wśród ukraińskich pisarzy także Szewczenkę. A Wacławowi Hance, Szafarzykowi i Muzeum Praskiemu przesłał jego wydanie. Niedługo przedtem, w 1840 roku na aukcji w Moskwie rękopis kroniki Samijła Wełyczki nabył dla Pogodina Bolszakow. Jak pisał Maksymowycz, było to prawdziwym odkryciem i nabytkiem dla ukraińskiej historii, bo do tego czasu tego bardzo ważnego rękopisu nie znał żaden ukraiński historyk. Szewczenko marzył, by zapoznać się u Bodianskiego i Pogodina z ukraińskimi rękopisami, w szczególności z Wełyczki. Z kroniki Wełyczki Bodianski zrobił kopię, a pod koniec 1845 roku zwrócił ją Pogodinowi. Jeśli nie w Moskwie z tą kopią, to Szewczenko mógł pracować z oryginałem u Kostomarowa w Kijowie. Jak ustalił Jar. Dzyra, Szewczenko wykorzystał kronikę Wełyczki, pracując nad swoimi utworami „Czyhrynie, Czyhrynie”, „I martwym, i żywym, i nienarodzonym…”, „Wielki loch” itd. Poruszając się przez Esmań, Głuchów i Królewiec, Kobziarz przebywał w Reszetyliwce, Połtawie (narysował Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego i dom I. Kotlarewskiego) oraz wsiach Wasyliwka w powiecie chorolskim, gdzie namalował akwarelą zakątek ogrodu Rodzianków, oraz Starych Sanżarach. Ogólnie na Połtawszczyźnie istnieje kilka Wasyliwek, w szczególności rodzinne gniazdo Hoholi-Janowskich. Dlatego atrybucja szewczenkowskiej akwareli z napisem „W Wasyliwce” jest bardzo ważna. Połtawscy krajoznawcy H. Zozula i P. Rotacz ostatecznie rozstrzygnęli tę kwestię, wykluczając hoholowską Wasyliwkę z tej, w której przebywał Szewczenko. Ponieważ Ukraina znajdowała się pod ciężkim imperialnym naciskiem, idealizacja jej przeszłości nie mogła nie odpowiadać dążeniom jego czytelników-współczesnych. Jego wrażenia z Hetmanatu wcieliły się w straszne wersy: Ciężko i ciężko mi się stało, Tak, jakbym czytał Historię Ukrainy. („Sen” (Komedia). SPb., 8 lipca 1844). Drugą, ale o wiele skuteczniejszą próbę legalizacji swoich zajęć Szewczenko podjął, wchodząc w skład Kijowskiej Komisji Archeograficznej (Tymczasowej komisji do spraw rozbioru dawnych aktów), która podlegała, jak cały kraj, generał-gubernatorowi (1837—52) D. G. Bibikowowi. 10 grudnia 1845 roku przewodniczący komisji Nikołaj Pisarew napisał w dzienniku: „Najpokorniej prosić pana kijowskiego wojennego, podolskiego i wołyńskiego generał-gubernatora o zaproszenie […] artysty Akademii Tarasa Szewczenki w randze pracownika Komisji do zdjęć z przedmiotowych zabytków”. Bibikow nałożył rezolucję: „Zgadzam się”. W lipcu 1845 roku Szewczenko przebywał w Pryłukach, stamtąd jeździł do Monasteru Hustyńskiego. Z tej podróży zachowały się akwarele „Cerkiew Piotra i Pawła”, „Cerkiew refektarzowa” oraz „Cerkiew nadbramna św. Mikołaja”. Mieszkał w majątkach Hałahanów w Sokyryntsiach i Dichtiarach. W sierpniu przyjechał do Perejasławia do swojego przyjaciela lekarza Andrija Osypowycza Kozaczkowskiego (1812—1889), gdzie wykonał widoki perejasławskich cerkwi Michajłowskiej i Pokrowskiej, a także Soboru Wniebowstąpienia, odwiedził Trachtemyriw. Tutaj zobaczył wybitny rękopiśmienny zabytek ukraińskiej kultury połowy XVI w. — „Ewangeliarz Peresopnicki”, zrobił notatki na jego temat. We wrześniu artysta wyjechał na Czyhryńszczyznę, namalował „Czyhryn z drogi subotowskiej”, „Ruiny Bohdana”, „Cerkiew Bohdana” oraz „Kamienne krzyże”, a także widoki Monasteru Żeńskiego Motronynskiego. Uważa się, że najdłużej poeta mieszkał w Marjańskim w powiecie mirhorodzkim w majątku emerytowanego majora Ołeksandra Łukjanowycza, którego portret namalował, a także napisał tutaj wiersz „Stoi we wsi Subotowie”. Pod koniec października Szewczenko ponownie przebywał w Łubieńskim Monasterze Mharskim. Kamienny Sobór Przemienienia Pańskiego zbudowano staraniem hetmana I. Samojłowycza, ale ukończył go I. Mazepa. W listopadzie poeta ponownie przyjechał do Kozaczkowskiego, gdzie stworzył poematy „Najmyczka” oraz „Kaukaz”. W grudniu przez około dwa tygodnie, chorując, mieszkał u ziemianina Stepana Samojłowa w jego majątku Wjunyszcze, gdzie napisał „I martwym, i żywym…”, „Chołodnyj Jar”, „Psalmy Dawidowe”. Powróciwszy do Kozaczkowskiego, 25 grudnia pisze „Testament”. Nowy 1846 rok Szewczenko powitał u Kozaczkowskiego, a na imieninach u Tetiany Wołchowskiej zobaczył się z W. Zabiłą, M. Markewyczem, W. Zakrewskim. W lutym ponownie pojechał do Iskiwciw — do Afanasjewa-Czuzbynskiego, z którym pojechał razem przez Łubnie, Pryłuki i Niżyn do Czernihowa, gdzie przebywali w lutym-marcu. Pod dachem tej samej Komisji Archeograficznej Szewczenko miał dostęp do zabytków starego Hetmanatu i zrobił szkice mazepińskiego kielicha z cerkwi wsi Mochnatyn, czaszy refektarzowej Monasteru Hustyńskiego oraz enkolpionu. Pod koniec marca lub na początku kwietnia przyjechał do Kijowa, gdzie związał się z członkami Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, w szczególności z Mykołą Kostomarowem. Razem z Mich. Sażynem wykonał sepię „Mazepińska cerkiew Wszystkich Świętych” w Ławrze Kijowsko-Pieczerskiej (lato 1846 roku). Szewczenko interesował się starożytnością w ogóle i z 1845 roku pozostał jego rysunek ołówkiem „Krajobraz z kamiennymi babami”. W czerwcu—lipcu tego roku razem z Ołeksiem Senczyłom-Stefanowskim (1808—1866) wziął udział w wykopaliskach mogiły Perepiata koło wsi Fastiweć w powiecie wasylkowskim. Wykopaliska prowadził prof. M. Iwanyszew, który w 1845 roku wykopał mogiłę Perepiatychę — jeden z monumentalnych kurhanów epoki scytyjskiej archaiki. We wrześniu 1846 roku, ponownie jakby z ramienia Komisji Archeograficznej, Szewczenko jeździł, aby zbadać zabytki Kijowszczyzny, Wołynia i Podola. Na początku października spotkał się w Kamieńcu Podolskim z przyjacielem P. Kulisza, M. Kostomarowa i O. Bodianskiego Petrem Czujkewyczem (1818—ok. 1875), uwięzionym w sprawie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Czujkewycz zapisał do albumu Szewczenki trzy pieśni, w szczególności o Karmeluku. Długi czas przebywał w Poczajowie, Krzemieńcu, Ostrogu, Dubnie i Korcu, potem powrócił do Kijowa. Zaczął starać się o posadę nauczyciela rysunku na Uniwersytecie Kijowskim (zatwierdzony 21 lutego). Burzliwe i twórcze życie Szewczenki przerwało doniesienie Pietrowa, który podsłuchał rozmowę członków bractwa. 5 kwietnia 1847 roku poetę aresztowano koło Kijowa na prawym brzegu Dniepru i wysłano do Petersburga. Po powrocie z zesłania pierwszym pragnieniem Szewczenki w Petersburgu było wydanie swoich utworów. Założyciel wolnego rosyjskiego druku Iwan Hawryłowycz Hołowin (1816—1890) zabrał się do wydania jego utworów za granicą (Nowe wiersze Puszkina i Szewczenki (sic). Lipsk, 1859). Naczelnik III Oddziału W. A. Dołgorukow zamówił notatkę o jego utworach, inaczej mówiąc, pod koniec jego życia zażądał oficjalnego i ostatecznego podsumowania całej jego twórczości. I notatka Dołgorukowa, i zarządzenie „przeprowadzić kwerendę o utworach Szewczenki, które zostały wydrukowane przed usunięciem go z S.-Petersburga”, i notatka datowane są na jedną datę — 18 października 1858 roku. Ogólna ocena twórczości Szewczenki sprowadza się do jego stosunku do Hetmanatu: T. Szewczenko. „W Hustyni. Cerkiew Piotra i Pawła” „Utwory Szewczenki odnosiły się głównie do Ukrainy; opisywał on sławę czasów hetmańskich i dawną wolność kozactwa. W tym duchu utrzymany był również jego utwór „Kobziarz” (żebrak bandurzysta), który został wydrukowany, a w 1847 roku, po zakończeniu sprawy Towarzystwa Cyrylo-Metodiańskiego, na mocy Najwyższego rozkazu zakazany. W tym samym duchu utrzymana była większa część jego wierszy, krążących w rękopisach; w wierszach tych wysławiał dawną wolność Małorosji, wyrażał żal z powodu jej utraty itp. Z jego rękopiśmiennych utworów bardziej godnym uwagi ze względu na szkodliwy kierunek jest wiersz „Sen”. […] kozacy wyrażają się u niego: „O carze podły, carze przeklęty, podstępny, żmijo nienasycona!”. Szewczenko ucieka się do wszelkich zjadliwych i paszkwilanckich wyrażeń, gdzie tylko dotyka osoby cara imperatora i w ogóle Rosjan. Pod koniec „Snu” przedstawia siebie przed pomnikiem wzniesionym Piotrowi I przez Katarzynę II i wylewa żółć swoją zarówno na jednego, jak i na drugą, mówiąc, że Piotr I stłumił wolność Małorosji, a Katarzyna II dokończyła to, co on zaczął”. 23 stycznia 1859 roku członek Głównego Zarządu Cenzury Ołeksandr Trójnycki, Ukrainiec z pochodzenia, zgodnie z otrzymanym poleceniem, wydał opinię o utworach Szewczenki wydanych jeszcze przed jego aresztowaniem i wypowiedział się o nich dość przychylnie. W poemacie „Katarzyna”, twierdził, „gorzko wyraża się wyrzut wobec Rosjanina, który uwiódł, a potem okrutnie porzucił młodą Małorosjankę, lecz nie ma w nim kierunku wrogiego całemu narodowi”. Jeśli chodzi o „Hajdamaków”, wyciągnął analogiczny wniosek: „Obrazy te są na ogół mroczne i ponure, jak i przedmiot, który opisują, lecz w tych przedstawieniach wydarzeń, które dawno już przeszły do domeny historii, nie spotkałem niczego niezgodnego z zasadami cenzury”. Zabrawszy z powrotem „Czyhyryńskiego Kobziarza”, cenzor Spyrydon Nikołajewycz Pałauzow 30 kwietnia 1859 roku przedłożył zamiast niego rękopis szerszej książki „Poezja T. Szewczenki”. Ważną dla Szewczenki sprawą był jego oficjalny status. W 1859 roku podpowiedziano mu, aby przekazał Radzie Akademii Sztuk Pięknych coś ze swoich utworów. Wybrał dwie ryciny, jedną z obrazu Rembrandta „Przypowieść o robotnikach w winnicy”, drugą z obrazu Sokołowa „Przyjaciele”, 16 kwietnia 1859 roku napisał podanie i tego samego dnia na publicznym posiedzeniu Rady został mianowany akademikiem. Trzeci pobyt Szewczenki na Ukrainie miał swoje osobliwości. Śledzono go już bardzo uważnie. Kilka tygodni po tym, jak został akademikiem, 5 maja 1859 roku napisał podanie do Zarządu Akademii o zezwolenie na wyjazd do guberni kijowskiej, czernihowskiej i połtawskiej w celu „poratowania zdrowia” oraz malowania szkiców z natury. Nie mając wystarczających pełnomocnictw, hrabia Tołstoj zwrócił się z tą prośbą już od siebie do ministra dworu cesarskiego W. F. Adlerberga, ten 10 maja napisał do sekretarza Marii Nikołajewny, a osobno, 20 dnia — do naczelnika III Oddziału W. A. Dołgorukowa. Z III Oddziału wyszło kilka listów — Dołgorukow odpowiedział Adlerbergowi, jakoby podróż „nie napotykała przeszkód”, a tajny radca III Oddziału Michaił Maksimowicz Popow (1800—1871) nakazał swoim podwładnym z guberni kijowskiej, czernihowskiej i połtawskiej ustanowić nad Szewczenką „należytą obserwację”. Zależni od pułkowników korpusu żandarmów gubernatorzy cywilni rozesłali odpowiednie rozkazy „w teren” — kijowskiemu, czernihowskiemu i połtawskiemu policmajstrom miejskim, a za nimi grodniczym i ziemskim zwierzchnikom. W guberni kijowskiej było to 24 listy. „Zaczęła pisać gubernia”. 25 maja 1859 roku Szewczenko wyjechał z Petersburga. Miał nadzieję nabyć nad Dnieprem nieruchomość, aby tam osiąść, lecz śledziła go cała armia szpiegów. Spędził kilka dni w Łychwynie w majątku D. Chruszczowa, gdzie poznał poetę-romantyka M. Petrenkę, w Pyriatynie — u P. Mokryckiego-Tawolhy, 12 czerwca — w Perejasławiu u Kozaczkowskiego. Stamtąd wyruszył na Mychajłową Horę, gdzie spędził ponad tydzień u małżeństwa Maksymowyczów. Zajechał do Kyryliwki, Morynców, kilka godzin spędził w cukrowni Jachnenków i Symyrenki w Mlijewie. Między Kaniowem a wsią Pekari Warfołomij Szewczenko znalazł dla poety działkę ziemi w majątku ziemianina Nykydyma Parczewskiego (1812—1867). Poecie tam się spodobało, lecz podczas pomiarów szlachcic A. Kozłowski sprowokował go, dyskusja teologiczna zakończyła się aresztowaniem Szewczenki 15 lipca. Pod strażą przewieziono go do Kijowa, gdzie zamieszkał i pomieszkał po kilka dni u ks. Juchyma Botwynowskiego, fotografa Iwana Hudowskiego oraz Warwary Paszkowskiej na Priorce. Wyruszając w drogę, odwiedził Kozaczkowskiego, Wasyla Tarnowskiego (młodszego), A. Łazarewską i H. Ohijewską. Wybitny ukraiński historyk epoki sowieckiej Jar. Dzyra podsumował stosunek Szewczenki do najwybitniejszych postaci historycznych tak: „Jak wiadomo, w wielu utworach o tematyce historycznej, a przede wszystkim napisanych w latach 1838—1843, Szewczenko wysławia i opiewa czyny prawdziwych bohaterów ludowych, „sławnych pradziadów wielkich”: Seweryna Naływajki, Iwana Pidkowy, Pawła Buta (Pawluka), Tarasa Fedorowycza (Triasyła), Jakowa Ostrianycię, Iwana Bohuna oraz innych przywódców powstań chłopsko-kozackich końca XVI i pierwszej połowy XVII wieku. Wysławia on także przywódców ruchu hajdamackiego na Prawobrzeżnej Ukrainie w 1768 roku — Iwana Hontę i Maksyma Zalizniaka, których lud nazywał hetmanami. Po zwolnieniu ze służby wojskowej poznawanie historii swojego narodu weszło u Szewczenki w nowy etap”.

Машинний переклад

Świątynia w Kaniowie, świątynia w duszy

Anatolij CZERNOW, Połtawa W poemacie „Neofici” Taras Szewczenko zwraca się z pełnymi pasji słowami do Matki Boskiej: …Błagam, łkając, poślij, Podaj duszy nędznej siłę, Żeby ogniście przemówiła, Żeby słowo płomieniem się stało, Żeby ludziom serce roztopiło. I na Ukrainę poniosło się… Proroctwo wielkiego poety spełniło się. Swoim płomiennym słowem Kobziarz „roztopił serca” i rozbudził najlepszych ludzi Ukrainy, którzy wywalczyli niepodległość Ojczyzny. Wśród nich czołowe miejsce zajmuje Główny Ataman Symon Petlura. Na ukształtowanie osobowości i światopoglądu Symona Petlury wielki wpływ miał Taras Szewczenko. Petlura wyrósł w ukraińskiej atmosferze duchowo-obyczajowej. W domu rodziców obok ikony na czołowym miejscu był portret Tarasa Szewczenki. Ojciec Symona corocznie obchodził szewczenkowskie dni. O tym, jak one przebiegały w rodzinie Petlury, pisze Wasyl Szramko w swoim szkicu „Młodość przesławnego atamana”: „I oto wtedy do Symona przychodzą wierni towarzysze. Za stołem wielki kolorowy portret Szewczenki, namalowany przez Fedora, referat wygłosił towarzysz Symona — Prokip Poniatenko, grał na skrzypcach Symon. On najbardziej lubił: „Wstaje chmura zza Limanu, // A druga z pola, // Zasmuciła się Ukraina — // Taka jej dola”. Generał armii URL W. Sikewycz w „Stronach z notatnika” wspomina rozmowę z S. Petlurą, który dzielił się swoimi wspomnieniami o nauce w seminarium i wpływie Szewczenki na jego świadomość: „…starsi chłopcy przynosili z domu różnorodną literaturę, którą my ukradkiem czytaliśmy; tu też było i swoje kółko polityczne pod nazwą „RUP”, gdzie nam dawali czytać Kobziarza, utwory Franki, Drahomanowa i inne. Naczytawszy się tych utworów, u mnie otworzyły się oczy i poznałem kim jestem, czyje dziecko, do jakiego narodu należę. To wskazało mi jasną drogę, dokąd mam zmierzać…”. Szczególny wpływ na seminarzystów miał nauczyciel śpiewu i chórmistrz Iwan Rizenko. Właśnie on zaszczepił seminarzystom „ukraiński nastrój narodowy”, ucząc kozackich dum i pieśni do słów Szewczenki. Rozpowszechniano także zakazane rękopiśmienne wiersze poety. Seminarzyści od czasu do czasu urządzali wieczorki pamięci Szewczenki, Kotlarewskiego, Kwitki-Osnowjanenki. 19 lutego 1900 roku Symon Petlura był obecny na wieczorze poświęconym rocznicy T. Szewczenki, gdzie po raz pierwszy spotkał się z idolem ukraińskiej młodzieży Mykołą Michnowskim. Borys Martos w swoich wspomnieniach wspomina o wieczorze szewczenkowskim, urządzonym przez charkowską społeczność studencką w lutym 1900 roku, na który została zaproszona delegacja od społeczności przy połtawskim seminarium duchownym na czele z Symonem Petlurą. „Pod koniec wieczoru z przemówieniem wystąpił przedstawiciel społeczności połtawskiego seminarium — pisze we wspomnieniach O. Kowalenko. — Prawie chłopięcy jego głos i także chłopięca postawa tak kontrastowała z treścią przemówienia i błyskotliwością jej stylu oraz zapałem jej wygłoszenia”. Początek 1900 roku był nasycony aktywnością polityczną połtawskiego studencctwa, o czym świadczą Ogólnoukraiński zjazd studencki w Połtawie w 1901 roku oraz znaczne rozruchy w Połtawskim seminarium, w których aktywny udział bierze Symon Petlura. Ta wczesna działalność polityczna Petlury doprowadziła do tego, że został on wydalony z seminarium. W 1902 roku w guberniach połtawskiej i charkowskiej rozpoczęły się rozruchy chłopskie. Petlura wraz ze swoimi współpracownikami prowadził wielką pracę propagandową wśród chłopstwa. Uważał za zbrodnię wzywanie chłopów do powstania, do którego nie byli przygotowani. Ratując się przed nieuchronnym aresztowaniem, Symon Petlura jesienią 1902 roku wyjechał na Kubań. Nauczycielował, brał aktywny udział w życiu społecznym, pisywał do wydawnictw periodycznych. Tak, w „Kubańskich obwodowych wiadomościach” wydrukowano artykuł Symona Petlury o ustawieniu popiersi Tarasa Szewczenki w Krasnodarze. W 1903 roku Petlurę aresztowano i wtrącono do katerynodarskiego więzienia. Po uwolnieniu wyjeżdża za granicę do Lwowa, a po ogłoszeniu w październiku 1905 roku amnestii politycznej powraca do Kijowa. Na początku 1907 roku pracuje jako sekretarz odpowiedzialny w redakcji gazety „Rada”, a później w tygodniku „Słowo”. Symon Petlura jako członek kolegium redakcyjnego, a od września 1907 roku — oficjalny redaktor, wydrukował na łamach gazety mnóstwo materiałów. Wśród nich są i poświęcone Tarasowi Szewczence. W artykułach poświęconych ukraińskim działaczom kultury wspomina wielkiego poetę i jego twórczość. Publikacje pojawiają się i w innych wydawnictwach periodycznych. W czasopiśmie „Ukraina” we wrześniu 1907 roku opublikowano artykuł „Pamięci Iwana Tobilewycza (Karpenki-Karego)”, w którym autor daje taką charakterystykę wybitnym działaczom Ukrainy: „To, co mamy naprawdę cennego w sferze czystej poezji — należy tylko do Szewczenki, w sferze muzyki — do Łysenki, w sferze dramatu — do Staryckiego i Karpenki-Karego”. W artykule „Do jubileuszu M. K. Zańkoweckiej” (1907) Symon Petlura, podkreślając talent wielkiej aktorki, definiuje „zańkowieckie” zjawisko w ukraińskim życiu teatralnym. Porównuje ją z „literackim geniuszem Szewczenki, który, jak i każdy geniusz, pozostawił głęboki ślad, i my często możemy widzieć „szewczenkowskie” w utworach innych ukraińskich pisarzy”. W 1908 roku Symon Petlura publikuje w gazecie „Słowo” artykuł „Uczcie się od Szewczenki”. Analizując twórczość „intelektualisty — poety Schillera… który wyznawał „bóle duszy” i „zmęczenie życiem”, oraz szeregu ukraińskich pisarzy, autor porównuje ich z Szewczenką: „I mimo woli… przed oczami wyłania się ponura, ale łagodna postać — genialnego chłopa-poety, a w pamięci zmartwychwstają wielkie utwory szewczenkowskiej poetyckiej fantazji, na wskroś przeniknięte duchem protestu, duchem walki, ideą radosnego cierpienia za szczęście wszystkich zniewolonych cierpiętników ziemi”. Jesienią 1908 roku Symon Petlura przeniósł się do Petersburga, gdzie bierze udział w redagowaniu socjaldemokratycznego miesięcznika „Wilna Ukraina”. A później, zapewniwszy sobie wsparcie M. Kowalewskiego, redaktora czasopisma „Wiestnik Jewropy”, Symon Petlura przeprowadza się do Moskwy. Dzięki wsparciu finansowemu ukraińskich społeczności w 1912 roku zaczął wydawać czasopismo „Ukrainskaja żyźń”. Zadanie czasopisma — informować wykształcone kręgi narodów rosyjskiego i innych narodów carskiego imperium o ukraińskim życiu społecznym i kulturalnym i, jak pisał współpracownik czasopisma Panas Fedenko, „swoim wysokim poziomem zainteresować także obojętnych „małorusów”, których nawracało to na ukraińskość”. Działalność Symona Petlury w „Ukrainskoj żyzni” obala tezę o jego „małoznaczności”. Przecież liczne artykuły, recenzje, wystąpienia polemiczne i błyskotliwe pamflety, które drukowano w czasopiśmie, przyniosły mu zasłużony autorytet. M. Kowalewski w swoich wspomnieniach „Przy źródłach walki” wspomina błyskotliwe wystąpienie Symona Petlury w ukraińskim klubie literacko-muzycznym „Kobziarz” o twórczości Tarasa Szewczenki (Moskwa, 1912 rok). W lutym 1912 roku Petlura w artykule „Do dramatu szewczenkowskiego życia” twierdzi, że „szewczenkowski pierwiastek w tej literaturze oznaczy początek ruchu, protestu w imię wolności i odrodzenia człowieka…”. Jednocześnie Petlura jako pierwszy z badaczy twórczości Kobziarza zwraca uwagę na samotność i „odosobnienie” Szewczenki nie tylko jako człowieka, ale i jako twórcy, „który nie mógł znaleźć tej oceny swojej twórczości, na którą liczył i z którą liczy się każdy poeta-twórca, biorąc z niej cenne i odrzucając niepotrzebne… a do tego dodaje się jeszcze dramat duszy jego, jako geniusza i jako poety, „bo przecież nie ma męki silniejszej nad męki słowa” i nie ma ostrzejszego i bardziej gnębiącego uświadomienia, jak uświadomienie swojej samotności”. Kończąc artykuł, Symon Petlura wzywa przyszłych biografów Szewczenki, „opierając się na dramatycznych momentach w życiu poety… odkryć jedno z najbardziej bolesnych, długotrwałych jego przeżyć… co głębiej wyjaśni nam treść przeżytego przez niego dramatu, bardziej wzmocni nasze uczucie miłości do genialnego śpiewaka Ukrainy…”. W 1912 roku w Moskwie „Komitet ds. urządzenia uczczenia pamięci Szewczenki w Moskwie” wydaje „Zbiór poświęcony pamięci Tarasa Hryhorowycza Szewczenki”. Symon Petlura w marcu 1912 roku publikuje recenzję tego zbioru, w której wita moskiewską ukraińską kolonię z tym wydarzeniem. Autor zwraca uwagę na „artystycznie utrzymaną w ukraińskim tonie i stylu… program uczczenia… piękno i atrakcyjność tego obrazu, który odtworzyły przemówienia i referaty poświęcone wielkiemu narodowemu poecie”. Petlura wyraża przekonanie, że wydanie tego zbioru stanie się „gwarancją sukcesu na rynku księgarskim, tym bardziej, że sprzyja temu także sympatyczny cel wydania, czysty dochód z którego zostanie przekazany na fundusz budowy pomnika w Kijowie”. W 1913 roku Symon Petlura publikuje obszerny artykuł „I. Franko — poeta narodowej czci”, w którym porównuje twórczość dwóch wielkich ukraińskich poetów — T. Szewczenki i I. Franki. W ogóle twórczość Szewczenki przechodziła czerwoną nicią przez życie i działalność publicystyczną Symona Petlury. Od wczesnego dzieciństwa aż do śmierci Symon Petlura porównywał swoje życie z wielkim ukraińskim poetą. W artykule „Do praktycznych zadań ukraiństwa”, wydrukowanym w 1914 roku, Petlura wśród innych zadań podkreślał: „Doświadczenie organizacji apeli do rad miejskich niektórych miast Ukrainy, aby wzięły na siebie inicjatywę w sprawie jubileuszowych uczczeń pamięci Szewczenki, może służyć jako wskaźnik sukcesu tego rodzaju przedsięwzięć… Jubileuszowe dni szewczenkowskie mogą posłużyć jako wspaniały bodziec… do sprawdzenia tych dróg, którymi podążało ukraińskie życie i do szukania nowych sposobów pracy narodowo-społecznej”. Z początkiem I wojny światowej i w czasach ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych Symon Petlura z zawodowego dziennikarza i działacza społecznego wyrósł, według słów Tarasa Sałyhy, na „narodowego Wodza, organizatora jeszcze rozchwianej, rozburzonej ukraińskiej żywiołowości”. Uczony i pisarz T. Sałyha w swoim artykule „Symon Petlura” przytacza słowa ukraińskiej poetki Natalii Ływyckiej-Chołodnej, która we wspomnieniach pisała o Petlurze: „Nie złamał się pod gromami i błyskawicami, a zamieniwszy pióro na karabin, stanął na czele ukraińskich zmagań zbrojnych o wolność”. Zajmując wysokie stanowiska państwowe, Symon Petlura jako pierwszy z władz postawił pytanie o nadanie statusu państwowego mogile T. Szewczenki w Kaniowie. „Dla Symona Petlury — pisze Z. Tarachan-Bereza — mogiła w Kaniowie była zawsze Świętością, a ten, kto na wieki spoczął w niej — Nauczycielem i Ojcem. Dlatego, okazując troskę o mogiłę, wypełniał swój synowski obowiązek”. Pełnomocnikiem zarządu gubernialnego ds. opieki nad mogiłą T. H. Szewczenki — komisarzem mogiły mianowano pochodzącego z Połtawy ukraińskiego patriotę, działacza społecznego, pisarza Wasyla Koroliwa-Starego. Symon Petlura sporządził plan parku narodowego wokół mogiły Szewczenki, ale wcielić go w życie nie zdążył. I dopiero hetman Skoropadski przekształcił prywatny rezerwat w państwowy. Po klęsce zmagań narodowowyzwoleńczych, przebywając w Polsce, Symon Petlura bierze udział w święcie szewczenkowskim, które odbyło się 9 marca 1921 roku w mieście Tarnowie, gdzie występuje z referatem „o poecie z łaski Bożej”, który „uderzył w struny nie tylko naszego narodu — bo Szewczenko należy nie tylko do nas — z nieznaną, nieznaną do tego czasu siłą… dokonał ogromnego dzieła dla naszego narodu”. Symon Petlura nazwał Tarasa Szewczenkę „poetą zniewolonego narodu”. W 1989 roku w Połtawie po raz pierwszy obchodzono 110. rocznicę urodzin Symona Petlury. Dziennikarka L. Marczenko, uczestniczka tego wydarzenia, wspomina: „Do Połtawy przyjechała młodzież z Ukrainy Zachodniej. Prosto z pociągu „zatrzymała” ich milicja wraz z KGB na czele z Marczukiem, a dzieci wywieziono samochodami w step i tam wyrzucono, nakazując nigdy więcej nie pojawiać się w Połtawie. W obronie tych dzieci wyszli najlepsi ludzie Połtawy pod pomnik Szewczenki, stali tam cały dzień i rzeczywiście odbyło się uczczenie naszego rodaka Petlury właśnie tam, przy pomniku Szewczenki. A milicja i KGB, których było więcej niż ludzi, nie zdołali temu przeszkodzić, bo ludzie byli jednomyślni, i milicja nawet nie śmiała odebrać żółto-błękitnej flagi, którą przywiozła lwowianka i przekazała połtawskiej dziewczynce, która z radością mocno trzymała ją w rękach…”. Tak znów połączyły się dwie wielkie ukraińskie postacie — Taras Szewczenko i Symon Petlura.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

«Lećże, moja dumko, moja sroga męko…» Szewczenkowskie strony w historii Gimnazjum Niemirowskiego

Anatolij PODOLINNYJ, kandydat nauk filologicznych, profesor, m. Winnica. W pierwszej połowie XIX wieku w niewielkim podolskim mieście Niemirowie działała czteroklasowa szkoła powiatowa, przekształcona w 1838 roku w siedmioklasowe, a z czasem ośmioklasowe gimnazjum męskie. To właśnie ono stało się na tym terenie jeszcze za życia Tarasa Szewczenki najznaczniejszym ośrodkiem wielbicieli jego poezji. Jednak jeszcze przed założeniem tej placówki oświatowej z Niemirowem i Ołeksą Storożenką miało życiowy i twórczy związek kilku znanych ukraińskich i rosyjskich artystów słowa, związanych z imieniem Tarasa Szewczenki. Jest to przede wszystkim Ołeksą Storożenko, który w latach 20. XIX wieku przebywał w służbie wojskowej w Niemirowie i Tulczynie i na podstawie miejscowego materiału folklorystycznego oraz historycznego napisał szereg utworów o pańskim samowolstwie oraz powstaniu kozacko-hajdamackim w tym kraju (opowiadanie „Kindrat Bubnenko-Szwydkyj” i inne), ideowo i tematycznie bliskich „Hajdamakom” Szewczenki. Z Niemirowszczyzny pochodzi ród Dostojewskich, którego potomek Fiodor Dostojewski, wszechświatowo znany rosyjski pisarz, był osobiście znajomy z Tarasem Szewczenką, występował razem z nim na jednym z wieczorów literackich w Petersburgu, brał udział w pogrzebie poety. W 1821 roku w Niemirowie urodził się poeta, klasyk literatury rosyjskiej Mikołaj Niekrasow. Zaledwie cztery lata spędził na Podolu, ale z nim na zawsze połączyła go pamięć o matce, Olenie Andrijiwnie Zakrewskiej, rodem z Bracławia, obecnie rejonu niemirowskiego. Wyjątkową rolę odegrała ona w życiowym i twórczym losie syna. Mikołaj Niekrasow utrzymywał twórcze stosunki z Markiem Wowczok, która rozpoczęła swoją drogę pisarską w Niemirowie. Spotykał się w Petersburgu z samym T. Szewczenką, którego poezję wysoko cenił. Mówiąc o ideowo-poetyckiej bliskości tych trzech wybitnych artystów słowa — Tarasa Szewczenki, Mikołaja Niekrasowa i Marka Wowczok, dochodzimy do wniosku, że ich stała i głęboka uwaga wobec kobiecego losu, matczynej samoofiarności tworzy wyrazistą jedność artystyczną, która poraża nas wiecznym pięknem i wielkością najwyższego ludzkiego uczucia — miłości do matki. W Niemirowskiej szkole powiatowej w latach 1835—36 uczył się przyszły polski pisarz i działacz społeczno-polityczny Zygmunt Fortunat Miłkowski, znany w historii literatury pod pseudonimem Teodor Tomasz Jeż. Z czasem, w latach 1847—48, był wolnym słuchaczem Uniwersytetu Kijowskiego i mógł widzieć Tarasa Szewczenkę w Kijowie. Właśnie w marcu 1847 roku minister oświaty mianował Szewczenkę na stanowisko nauczyciela rysunku na Uniwersytecie Kijowskim, lecz w kwietniu aresztowano go jako podejrzanego o przynależność do tajnego Słowiańskiego (Cyrylo-Metodiańskiego) Bractwa. Teodor Tomasz Jeż był dobrze zaznajomiony z okolicznościami życia i twórczości ukraińskiego poety tamtego okresu, o czym świadczą jego listy i zapiski w dzienniku, a i życiem swoim potwierdził bliskość wobec rewolucyjnych poglądów Tarasa Szewczenki: brał udział w polskim ruchu narodowowyzwoleńczym lat 40. i 60. W tych samych latach, co Teodor Tomasz Jeż, w szkole uczył się Apollo Korzeniowski, z czasem znany polski pisarz, który w swoich komediach demaskował rozpustny tryb życia bogatego polskiego ziemiaństwa na Ukrainie, a w poezji wyrażał współczucie dla Kijowszczyzny 1855 roku — antypańszczyźnianego ruchu chłopskiego. Jak wiadomo, wielu polskich artystów słowa tamtego czasu pozostawało pod wpływem poezji Tarasa Szewczenki, stawało się jego ideowymi naśladowcami, a nawet przechodziło na język ukraiński we własnej twórczości. Pierwszym spośród tych niemirowskich gimnazjalistów, który potem osobiście znał Tarasa Szewczenkę, rozmawiał z nim, był Julian Bielina-Kęndzicki — absolwent gimnazjum z 1846 roku i Uniwersytetu Kijowskiego z 1851 roku. Po uniwersytecie wykładał język polski w rodzinnej szkole (lata 1851—62). Jeszcze na początku swojej nauki uniwersyteckiej poznał T. Szewczenkę i niektórych innych członków Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, pozostawił kilka stron szczerych wspomnień o poecie. Z Niemirowskim gimnazjum związane jest także imię znanego lekarza, historyka, działacza społecznego Józefa Apolinarego Rollego (uczył się w nim w latach 1839—46). Był autorem ogromnej liczby prac z zakresu medycyny, historii, kultury i obyczajów ludności Prawobrzeżnej Ukrainy. Wśród jego najważniejszych prac z historii Ukrainy znalazły się opowieści o Kiszce, Ostrogskim, Nalewajce, Podkowie, Bohunie, Doroszence, Chanence, Czałego, Karmeluka, chociaż nie zawsze z uwzględnieniem obiektywno-historycznego, narodowego znaczenia opisywanych zjawisk, wydarzeń i postaci. Do wspomnianych wyżej postaci historycznych zwracał się również Taras Szewczenko, o czym nie mógł nie wiedzieć Rolle, współczesny poecie, stale mieszkający na Ukrainie i współpracujący z W. Antonowiczem oraz L. Sowińskim, badaczami i popularyzatorami twórczości Tarasa Szewczenki. Tą samą drogą edukacji podążał Iwan Kłopotowski: gimnazjum w Niemirowie (1840—45) oraz Uniwersytet Kijowski, który ukończył w 1850 roku. Był nauczycielem, ale pozbawiono go tego prawa za związki z uczestnikami polskiego ruchu wyzwoleńczego. Pracował jako redaktor gazety w Astrachaniu. Latem 1857 roku poznał Tarasa Szewczenkę, który wracał z zesłania. Pozostawił zapisy w dzienniku poety, gdzie nazwał go „najdroższym i najulubieńszym naszym poetą /…/, którego spotkałem jak ojca, jak brata, jak najbliższego przyjaciela”. Taras Szewczenko odwiedzał dom I. Kłopotowskiego, napisał do niego list z Niżnego Nowogrodu. I. Kłopotowski jest autorem wspomnień o Tarasie Szewczence. Jednym z pierwszych szewczenkoznawców, naukowców, który przez całe życie badał drogę życiową i spuściznę twórczą Tarasa Szewczenki, był Mychajło Czałyj, absolwent Uniwersytetu Kijowskiego z 1844 roku. Zaraz po studiach rozpoczął działalność pedagogiczną, początkowo w Winnicy, a od 1845 do 1852 roku w Niemirowie. Tutaj poznał i blisko zaprzyjaźnił się z przyjacielem Szewczenki, I. Soszenką. Ich przyjaźń i wspólna praca trwały później także w Kijowie. Przez te lata M. Czałyj zapisał od kolegi wszystko, co ten pamiętał o poecie. W sierpniu 1859 roku w kijowskim mieszkaniu I. Soszenki M. Czałyj spotkał się z Tarasem Szewczenką, następnego dnia witał go u siebie w domu, rok później otrzymał „Kobziarza” z autografem, korespondował z poetą. Brał udział w powtórnym pogrzebie poety w Kaniowie, gdzie wystąpił z przemówieniem. Przez wiele lat zbierał materiały o Tarasie Szewczence i na ich podstawie przygotował oraz wydał w Kijowie pracę „Życie i utwory Tarasa Szewczenki (Zbiór materiałów do jego biografii)” (1882 r.). Opublikował o poecie szereg szkiców biograficznych i wspomnień. Iwan Soszenko ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Petersburgu w 1838 roku. Właśnie w tym roku, 22 kwietnia, Taras Szewczenko otrzymał list wolny. Wszyscy wiedzą o wyjątkowej roli I. Soszenki w wykupieniu z poddaństwa młodego malarza i poety. Lecz ich drogi życiowe wkrótce się rozeszły. Iwan Soszenko zaczął nauczać w Nieżynie, a od 1846 roku w Niemirowie. Po dwóch latach zwolnił się, nie godząc się na okrutne traktowanie uczniów przez dyrektora gimnazjum, ale ożeniwszy się tutaj, mieszkał w Niemirowie jeszcze do 1856 roku, zarabiając na życie malarstwem. Nie ma wątpliwości, że I. Soszenko opowiadał w Niemirowie nauczycielom i uczniom gimnazjum o swoich kontaktach i przyjaźni z autorem „Kobziarza”. I. Soszenko spotykał się z Tarasem Szewczenką jeszcze w Nieżynie, a po Niemirowie w Kijowie, gdzie podjął pracę; miał od niego listy. Taras Szewczenko pisał o I. Soszence w powieści „Artysta”, wspomniał o nim w autobiografii. I. Soszenko brał udział w powtórnym pogrzebie poety w Kaniowie. W sierpniu 1852 roku od razu do trzeciej klasy gimnazjum w Niemirowie wstąpił przyszły polski działacz polityczny Stefan Bobrowski. Po półtora roku kontynuował naukę w Petersburgu — najpierw w pensjonacie, a potem na uniwersytecie. Wszedł do tajnego koła rewolucyjnego oficerów-Polaków, w którym uczestniczyli znajomi Tarasa Szewczenki Z. Sierakowski i Z. Padlewski, a z tak zwaną częścią cywilną koła był związany sam poeta. W 1860 roku S. Bobrowski przeniósł się na Uniwersytet Kijowski, gdzie został członkiem, a wkrótce jednym z przywódców polskiej rewolucyjnej organizacji studenckiej „Związek Trójnicki”. Na początku 1863 roku, przebywając w Warszawie, wszedł do Centralnego Komitetu Narodowego, który stanął na czele polskiego ruchu wyzwoleńczego. Został mianowany naczelnikiem Warszawy i z początkiem powstania styczniowego przez kilka tygodni sprawował kierownictwo nad krajem i oddziałami powstańczymi, ale zginął nie w walce, lecz w wyniku zakulisowych intryg politycznych. W historii gimnazjum w Niemirowie znajdujemy również nazwisko wybitnego ukraińskiego etnografa i folklorysty M. Nomysa, którego prawdziwe imię i nazwisko to Matwij Terentijowycz Symonow. Po zdobyciu wyższego wykształcenia w Kijowie w 1848 roku nauczał w Nieżynie, potem w Niemirowie (1852—55) oraz innych miastach Rosji i Ukrainy. W Niemirowie znalazł się w tym samym roku, w którym wyjechał z niego M. Czałyj, i opuścił to miasto, kiedy przyjechali tu Markowyczowie. Przez cały ten czas w Niemirowie mieszkał I. Soszenko. M. Nomys i później utrzymywał stały kontakt z O. Markowyczem i Marko Wowczok. Najważniejszą pracą folklorystyczną M. Nomysa są „Ukraińskie przysłowia, powiedzenia i tym podobne” (1864 r.), które złożyły się z zapisów O. Markowycza, S. Rudanśkiego, O. Konyskiego, W. Biłozerśkiego, a także wyrażeń z utworów Tarasa Szewczenki, które stały się skrzydlatymi. W tych samych latach (1853—57) na stanowisku dyrektora gimnazjum w Niemirowie przebywał Mychajło Tułow, literaturoznawca, językoznawca i pisarz. Zastał tutaj I. Soszenkę, M. Nomysa, witał przybycie Markowyczów. M. Tułow miał demokratyczne przekonania, wraz z przyjaciółmi — młodymi nauczycielami gimnazjum — zachwycał się poezją T. Szewczenki, przejmował się losem Ukrainy, interesował się ludowymi utworami ustno-poetyckimi, ukraińską sztuką słowa, podzielał pogląd o konieczności nauczania w szkole w ojczystym języku ukraińskim. Przy jego wsparciu w gimnazjum wystawiono „Natałkę Połtawkę”. Po przeprowadzce do Kijowa pracował w systemie oświaty, brał udział w organizacji szkół niedzielnych, kontaktował się z M. Drahomanowem, M. Pyhowem, L. Hlibowem, A. Swydnyckim. Opublikował ważne prace z zakresu literaturoznawstwa i kulturoznawstwa. Prawie całe życie przebywając w kręgu przyjaciół i znajomych Tarasa Szewczenki, głęboko szanował i propagował jego genialną twórczość. Matwij Symonow (M. Nomys) Były cyrylo-metodyjczyk Opanas Markowycz z żoną Marią zamieszkali w Niemirowie od września 1855 roku. Opanas Wasylowycz zaczął wykładać geografię w miejscowym gimnazjum. W samym mieście i okolicznych wsiach Markowyczowie zapisali niemało ludowych opowieści, Zygmunt-Fortunat Miłkowski Mychajło Czałyj Marko Wowczok Józef-Apolinary Rolle Mikołaj Niekrasow Apollo Korzeniowski

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

przysłów i powiedzeń, pieśni, legend i podań. O. Markowycz porządkował te zapisy, zamierzając wydać je w osobnym zbiorze, a Maria Aleksandrowna pod żywotnym wpływem ludowej sztuki słowa zaczyna pisać własne utwory. Były to opowiadania, które nazwała ludowymi, powieść „Instytutka”, początek powieści „Hajdamacy”, zamysł baśni „Karmeluk”. Śladem Szewczenki Marko Wowczok stała się „oskarżycielką okrutnych ludzi nienasyconych”. W lutym 1858 r., wracając z zesłania, Taras Szewczenko przeczytał „Opowiadania ludowe”, nazwał je „natchnioną księgą”. W dzienniku zapisał: „Jakie wspaniałe, piękne stworzenie ta kobieta!”, zachwycił się powieścią „Instytutka”, zadedykował autorce swoją poezję „Sen”, napisał wiersz „Markowi Wowczokowi”. Ich pierwsze spotkanie odbyło się w Petersburgu. Z Niemirowa Markowyczowie wyjechali w połowie grudnia 1858 roku i 23 stycznia byli już w stolicy Imperium Rosyjskiego. Powieść „Instytutka”, która wyszła dopiero w 1862 roku, Marko Wowczok zadedykowała Tarasowi Szewczence. W latach 50. Niemirowskie Gimnazjum ukończył Wołodymyr Bernatowycz. Już jako student Uniwersytetu Kijowskiego brał udział w odprowadzeniu trumny z ciałem Tarasa Szewczenki z Kijowa do Kaniowa, o czym potem opowiedział we wspomnieniu, wydrukowanym we lwowskim czasopiśmie „Słowo” z 1861 roku. Autor wspominał, że w Browarach nad trumną występowali Ukraińcy, przedstawiciele rosyjskiej i polskiej społeczności, a także Serb, który „wyraził od wszystkich południowych Słowian: Bułgarów, Serbów, Czarnogórców — swój szacunek i cześć dla ukraińskiego śpiewaka”. Tego samego roku w drodze do Pragi W. Bernatowycz zatrzymywał się we Lwowie i opowiadał lwowianom o pogrzebie poety. Rówieśnik W. Bernatowycza Stanisław Lipiński też uczył się w Niemirowie w tych samych latach 50. Wziął udział w powstaniu styczniowym 1863 roku, został ranny i trafił do niewoli. Carska władza skazała go na zesłanie na Syberię. Z czasem został rzeźbiarzem, tworzył popiersia, pomniki, różne kompozycje, rzeźby architektoniczne, medaliony. Znawcy sztuki tamtego czasu nazywali go mistrzem nurtu romantycznego, podkreślali jego związek z duchem polskiej poezji XIX wieku. Jedną z ostatnich prac S. Lipińskiego stała się symboliczna rzeźba „Wolny” — obraz zakutego w łańcuchy, umierającego zesłańca z syberyjskich kopalń. Można przypuszczać, że autora, który urodził się i wychował na Ukrainie, mogła zainspirować także ukraińska poezja, przede wszystkim słowo Szewczenki, jego obraz syberyjskiego katorżnika z poematu „Sen” — „cara wszechświatowego, cara wolności”, ubranego w kajdany, tego, który „w męce, w katordze nie prosi, nie płacze, nie jęczy”. Niemirowskim gimnazjalistą w latach 1857—67 był także przyszły zawodowy rewolucjonista-narodnik Wołodymyr Dełbahorij-Mokrijewycz. Miał kontakt z działaczami ukraińskiego odrodzenia. Z czasem od narodników odszedł, współpracował z M. Drahomanowem, spotykał się z Łesią Ukrainką. Jak wiadomo, narodnicy wykorzystywali poezję Tarasa Szewczenki w przygotowaniu powstania chłopskiego. W. Dełbahorij-Mokrijewycz w swoich wspomnieniach pisał, że oni, narodnicy, pokładali nadzieję w społecznej pamięci o dawnej „hajdamaczyźnie” i liczyli na wybuch nowego ruchu rewolucyjnego na Ukrainie. W ruchu narodnickim brał udział także Hryhorij Maczet, znany rosyjskojęzyczny pisarz. Z Niemirowskiego Gimnazjum wykluczono go w 1865 roku za współczucie polskim powstańcom, chociaż był wtedy sierotą i miał zaledwie 13 lat. Przyjaźnił się z W. Dełbahorijem-Mokrijewyczem. Na rewolucyjnej drodze doświadczył aresztu, zesłania na Syberię na prawie dziesięć lat. Po powrocie na Ukrainę dużo pisał i publikował: publicystykę, opowiadania, powieści, romanse, poezję, w tym także na tematy ukraińskie. Głęboko szanował twórczość Tarasa Szewczenki. Był w Kaniowie i wydrukował szkic „Na mogile”, potwierdzając nieśmiertelność poety. Jeszcze jeden szkic „Rocznica śmierci T. H. Szewczenki” opublikował w 1898 roku. W historii gimnazjum były też inne postacie. Tak na przykład dyrektor tej placówki oświatowej w latach 1839—41 Iwan Kulżyński za młodu interesował się ukraińskim folklorem i literaturą, ludowym bytem, zwyczajami, sam pisał poezję i prozę, a w latach 40. zaczął występować z pozycji promoskiewsko-szowinistycznych, negował prawo narodu ukraińskiego do rozwoju ojczystego języka i literatury, ostro atakował Tarasa Szewczenkę i innych ukraińskich pisarzy. Ale wbrew podobnym faktom, Niemirowskie Gimnazjum w ciągu lat 40.—60. zdobyło sławę najlepszej placówki oświatowej na Wschodnim Podolu i otrzymało nazwę „Podolskich Aten”. I jej najlepszymi przedstawicielami byli ci uczniowie i nauczyciele, którzy szerzyli słowo Szewczenki wśród ludu. Przecież, jak pisał Ołeś Honczar, „nie w bezpłodny grunt padły doborowe ziarna myśli i miłości Tarasa”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Szewczenkowe słońce nad Winnyczyzną. A. M. Podolynnyj. Taras Szewczenko i Winnyczyzna: słownik osobowych nazw własnych / Winnicka Obwodowa Uniwersalna Naukowa Biblioteka im. K. A. Timiriazewa: Winnica, PP «TD «Edelweiss i K», 2012, 104 s.

T. JAKOWENKO, kandydat nauk filologicznych, docent, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Cennym darem dla podolskich książnic stał się imienny słownik „Taras Szewczenko i Winnicczyzna”, opracowany przez znanego naukowca, autora szeregu cennych prac badawczych z zakresu krajoznawstwa historycznego i literackiego, profesora Anatolija Podolynnego z okazji 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Wydanie poświęcone jest odzwierciedleniu 200-letniego wkładu naukowców i artystów Winnicczyzny w ogólnoukraińską szewczenkianę i stanowi cenne uzupełnienie akademickiego „Słownika szewczenkowskiego” z 1977 roku, ponieważ zawiera dziesiątki nazwisk podolskich pisarzy i naukowców, którzy wcześniej z różnych przyczyn nie mogli się w nim znaleźć. Tymczasem wkład winniczan do krajowej naukowej i literacko-artystycznej szewczenkiany w ciągu XIX–XX i na początku XXI wieku jest niezwykle bogaty, a autor starał się przedstawić go możliwie najpełniej. Dlatego imienny słownik oprócz nowych nazwisk podaje także dotąd nieznane fakty i szczegóły, niezwykle interesujące z punktu widzenia naukowego, rzuca dodatkowe światło na znane zjawiska historycznoliterackie i poglądy, zwraca uwagę innych badaczy na określone okoliczności, oceny itp. Bez wątpienia lata żmudnej pracy badawczej Anatolija Podolynnego w Winnickim Obwodowym Państwowym Archiwum, w Winnickim Obwodowym Państwowym Muzeum Krajoznawczym, a przede wszystkim w dziale krajoznawczym Winnickiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. K. Timiriaziewa, zakończyły się znacznymi sukcesami. W imiennym słowniku „Taras Szewczenko i Winnicczyzna” obok sławnych szewczenkoznawców, których życie i twórczy szlak są związane z Podolem (są to m.in. Wołodymyr Antonowycz, Mykoła Herbel, Mykoła Hudzij, Jewhen Kyryluk, Myhajlina Kociubynska, Wasyl Szubrawskyj), poznajemy nowe postacie — wybitnego malarza XIX w. Mykołę Gie, którego jednym z wiodących tematów twórczości była historia biblijna, a w jego interpretacji obrazu Chrystusa krytycy sztuki dopatrywali się wizerunku Szewczenki; znanego aktora, reżysera i działacza teatralnego Tyta Hembyckiego, rodem ze wsi Liulinci, obecnie w rejonie kalinowskim, który jako aktor i reżyser brał udział w przedstawieniach „Nazar Stodola” Tarasa Szewczenki i „Katarzyna” M. Arkasa (na podstawie twórczości poety); pisarza i naukowca Mykołę Jewszana, autora szeregu autorytatywnych badań twórczości Szewczenki, m.in. książki „Taras Szewczenko” (1911); kapłana UAPC, pedagoga i naukowca Wasyla Lipkiwskiego, aktywnego popularyzatora twórczości Szewczenki, rozstrzelanego w stalinowskich katowniach w 1937 roku. Wśród nowo wprowadzonych do słownika szewczenkoznawców — imię pedagoga-naukowca, członka rządu URL Zofii Rusowej, autorki koncepcji ukraińskiego narodowego systemu edukacji i wychowania opartego na ideach Tarasa Szewczenki; teatrologa i literaturoznawcy Mykoły Łabinskiego, rodem ze wsi Ołhopil w rejonie czeczelnyckim, twórcy pierwszego encyklopedycznego przewodnika „Laureaci Szewczenkowscy 1962–2001” (2001); gwiazdy ukraińskiej emigracji XX w. pisarki, rzeźbiarki, działaczki społecznej Ariadny Szumowskiej-Stebelskiej, rodem z miasta Hniwań, autorki kilkudziesięciu gruntownych rozpraw naukowych o twórczości Szewczenki, skierowanych głównie przeciwko tej części radzieckich szewczenkoznawców, którzy ideologicznie wypaczali spuściznę poety. Wszystkich nazwisk naukowców i artystów związanych z szewczenkoznawstwem nie sposób nawet wymienić, ponieważ staranny, obiektywnie dociekliwy autor objął swoim uważnym naukowym spojrzeniem nie tylko przedział czasu (dwa stulecia) wpływu Szewczenki na podolski świat, ale i cały jego literacko-artystyczny przestrzeń. Znaczenie tego wydania jest uniwersalne. Są tu twórcze biografie wybitnych artystów XIX–XX w. Wasyla Tropinina, Napoleona Buialskiego, Ołeksy Nowakiwskiego, Kostiantyna Przeciławskiego, Fiodora Konowalujka oraz współczesnych mistrzów pędzla — Teodozija Humeniuka, Matwija Draka, Marjana Małowskiego, Ołeksandra Paszczenki, Anatolija Bazylewycza, Wilena Czekaniuka, Illi Szulhi i innych. Jesteśmy dumni, że wśród tej artystycznej kohorty są dwaj laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki — Andrij Czebykin i Wiktor Nakonecznyj. Autor nie pominął także znanego na cały świat mistrza miniatury artystycznej i technicznej Myhajła Masljuka, rzeźbiarza Mykoły Kryżanowskiego, fotografika Jakowa Dawydzona, haftiarkę Halynę Danyluk. Nie mniej wyraziście w słowniku prezentuje się także muzyczno-teatralny świat Winnicczyzny, który przez dwieście lat również środkami sztuki wnosił swój dorobek do skarbnicy miłości do Szewczenki, uszlachetniając dusze podolan. Wśród sławnych nazwisk są wybitni kompozytorzy — Piotr Czajkowski, Mykoła Leontowycz, Piotr Niszczynski, Klymentij Dominczenko, Hryhorij Dawydowski, Kyryło Steceńko, Rodion Skaleckyj, Denys Borkowskyj, wsławieni na Ukrainie dyrygenci chóralni Pawło Muraws'kyj, OłeksandrMinkowskyj, Witalij Hadzynskyj, Adam Dziuba, znakomity śpiewak operowy Anatolij Koczerha, unikatowy kobzarz Wołodymyr Pierepełiuk, folklorysta Ołeksandr Prawdiuk oraz Hnat Tancura, reżyserzy filmowi Ihor Hrabowskyj i Ihor Sawczenko, dziesiątki innych nazwisk działaczy teatralnych i znawców sztuki. Wśród nich jest postać operatora filmowego i reżysera Ołeksandra Frołowa, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki za 1987 rok. Nemyrowscy krajoznawcy, pedagodzy i naukowcy zarówno za życia Szewczenki, jak i dziś niestrudzenie zgłębiają i popularyzują twórczość poety. Oprócz już znanych autorytetów literackich — Marka Wowczka, Opanasa Markowycza, Iwana Soszenki — odkrywamy dla siebie dyrektora nemyrowskiego gimnazjum (1853–1857) Myhajła Tulowa, literaturoznawcę i pisarza, postępowego pedagoga. Właśnie w latach jego kierowania gimnazjum uczył tu Opanas Markowycz, pisała swoje pierwsze opowiadania Marko Wowczok, młodzi nauczyciele wystawiali przedstawienia na podstawie twórczości ukraińskich autorów, a w gimnazjum panowała atmosfera zachwytu poezją Szewczenki. Myhajło Tulow osobiście znał M. Drahomanowa, M. Pirogowa, L. Hlibowa, A. Swydnyckiego i utrzymywał z nimi kontakty. Niemal całe życie przebywając w kręgu przyjaciół i znajomych T. Szewczenki, miłośników jego twórczości, podzielał poglądy poety, badał i propagował jego spuściznę. Nie mniej interesujące i autorytatywne są nazwiska absolwentów nemyrowskiego gimnazjum: urodzonego we wsi Kowalówka w rejonie nemyrowskim, polskiego poety, osobiście znajomego z Szewczenką Juliana Bielina-Kendzierzyńskiego, autora jednych z pierwszych wspomnień o poecie; lekarza i pisarza Wołodymyra Bernatowycza, bezpośredniego organizatora i uczestnika przeniesienia prochów Szewczenki do Kaniowa, o czym następnie pozostawił unikatowe wspomnienia „Pogrzeb Tarasa Szewczenki” (opublikowane we lwowskim czasopiśmie „Słowo” z 19 lipca 1861 roku), działacza politycznego i publicysty, zawodowego rewolucjonisty-narodnika Wołodymyra Debohorija-Mokrijewycza, pedagoga i dziennikarza Iwana Kłopotowskiego, który osobiście znał Szewczenkę, lekarza i historyka Józefa-Apolinarego Rolle, współautora trzytomowego „Zbioru wiadomości o guberni podolskiej” (1884), Myhajła Czaloho — przyjaciela Tarasa Szewczenki i Iwana Soszenki, autora pierwszego biograficznego badania twórczości poety „Жизнь и произведения Тараса Шевченка (Свод материалов для его биографии)” (1882) oraz wielu innych jasnych wspomnień i naukowych rozpraw o jego twórczości. Zatem dzięki poszukiwawczej pracy prof. Podolynnego przekonujemy się, że Nemyriw w latach 40.–50. XIX w. był prawdziwym podolskim centrum badania, rozpowszechniania i czczenia Tarasa Szewczenki. Autor imiennego słownika „Taras Szewczenko i Winnicczyzna” hojnie ilustruje i uzupełnia materiał biograficzny bohaterów książki wieloma dotąd nieznanymi szczegółami i „ciekawostkami” z ich życia. Na przykład jedną z niepowtarzalnych „perełek”, świadczących o głębokiej miłości i szacunku prostych podolan do poezji Szewczenki, jest postać Stanisława Zmerzłego, z zawodu leśnika. Przez całe życie zgromadził on około 3 tysięcy wydań utworów poety i publikacji o nim, w tym 15 wydań „Kobzarza” z XIX — początku XX wieku. Oprócz cennych wydań Szewczenki Stanisław Zmerzłyj posiada także znaczną kolekcję reprodukcji obrazów i rysunków Tarasa Szewczenki, nagrań muzycznych, pocztówek, zdjęć, zaproszeń na koncerty. Ogółem imienny słownik zawiera 180 nazwisk, z których każde jest jasnym podolskim kwiatem w wieńcu czci dla Kobzarza.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

go, rozpowszechnionego na obrzeżach wielkich ośrodków przemysłowych, naznaczonego sentymentalno-mistycznym pociągiem do przepychu w pejzażach i obrazach rodzajowych („Dama w altanie na wyspie”, „Dama w łodzi karmi łabędzie”), dążeniem do przedstawiania nieziemsko-rajskiego piękna otoczenia (jezior, zachodu słońca, pałaców) czy egzotycznego dostatku w martwych naturach, plakatach, szyldach jarmarcznych i sklepowych; oraz wiejskiego, który zaczyna tracić właściwe mu cechy etnografizmu. Podstawą tworzenia obrazów przez A. Rak w latach 90. XX wieku jest ukraińskie malarstwo na szkle. Obraz „Na Wielkanoc” (1992 r.) jest pełen ochronnych symbolicznych wizerunków podstaw budowy świata: pisanka-jabłko (symbol narodzin świata i początku rzeczy), anioł stróż w autorskim wizerunku dziewczyny w stroju narodowym z koszykiem pisanek w lewej i czerwoną pisanką w prawej ręce, przed aniołem na ścieżce do trójkopułowej cerkwi — dwoje dzieci (najwyraźniej sama artystka i jej młodszy braciszek), na prawo od ścieżki na kwitnącym polu — babcia z czerwoną pisanką w prawej ręce. Główne obrzędy swojego rocznego cyklu naród ukraiński sprawował przed cerkwią jako świętością i to dwuwiara trwa nadal. Tak więc hajiwky (jako dawny cykl wielkanocnych wiosenek z korowodami i zabawami) prowadziły i śpiewały dziewczęta aż do Zielonych Świątek, chłopięce grupy na Wielkanoc śpiewały ryndziwky i również otrzymywały w nagrodę czerwone jajeczko. Obraz „Na Wielkanoc” ma trzy piony: wysokiego anioła — dziewczynę-matkę; brzozę z zielonymi, żółtymi, szkarłatnymi i czerwonymi liśćmi nad dziećmi oraz cerkiew nad matką. Brzozowe gałęzie (kleczannia) znane są w obwodach wschodnich i północnych Ukrainy. Stawiano je w sobotę przed Zielonymi Świątkami — pod koniec siódmego tygodnia po Wielkanocy — aby wspomnieć zmarłych śmiercią daremną. Po Zielonej Niedzieli dziewczęta na znak przejścia wiosny w lato wiły na brzozie troickie wianki. Kierownik chłopięcej grupy nazywał się Berezą lub Berezajem. W temacie „Senczańska pani” A. Rak intuicyjnie odtworzyła najbardziej archaiczny pokład wiosenek, które istniały równolegle z obrzędowym tańcem kołowym. Połączenie fiołkowych i turkusowych barw tła, pomarańczowych i jaskrawoczerwonych strumieni światła słonecznego, terakotowego i szkarłatnego koloru glinianych zwierzątek wokół centralnej figury dziewczyny w białej wyszywanej koszuli, czerwonej zapasce wzmacniają wrażenie szalonego ruchu kołowego o kosmicznym rozmachu. Obrazy na obrazie (gliniane przepióreczka, zajączek, koziołek, konik, kogucik) kierują nasz wzrok w stronę dawnych wierzeń totemicznych o przodkach, występują jako spersonifikowane wyobrażenia oznak wiosny jako pory stworzenia świata. A dopełniają mitologiczny obraz stworzenia świata (w wielu językach archaicznych etnosów rolniczych pojęcia roku i świata się pokrywają) wizerunki jaskółek jako zwiastunek wiosny ukraińskich szczedriwek. Technikę malarstwa na szkle A. Rak również stosuje w tradycyjnym wariancie ludowym: malowanie odbywa się od odwrotnej strony szkła. Najpierw piórkiem wykonuje się kontur rysunku tuszem, potem pędzlem nanosi się poszczególne detale, a następnie wykonuje się cały malunek. Używa się tempery, przezroczystych lakierów, kolorowego tuszu. Anastasija Trochymiwna lubi farbę brązową (proszek brązowy rozcieńczony lakierem). Pod szkło dla wzmocnienia brzmienia barw podkłada się folię i kolorowy papier. Za tło służy kolorowy karton, który łączy się ze szkłem naklejonymi paskami papieru, które, jak i w dawnym obrazie ludowym, pełnią funkcję ramki. Pierwsza wystawa indywidualna malarstwa artystki w stylu prymitywizmu ludowego odbyła się w 1992 r. w Państwowym Muzeum T. Szewczenki w Kijowie. W 1991 roku artystkę jako jedną z pierwszych przyjęto do Związku Mistrzów Twórczości Ludowej Ukrainy. W 1998 roku Anastasiji Trochymiwnie Rak wręczono nagrodę im. K. Biłokur. W 1999 roku w ramach obchodów Dni Ukrainy we Francji przedstawiono wystawę indywidualną dzieł malarskich A. Rak „Kolory Ukrainy” w Muzeum Człowieka w Paryżu. Wystawa tak zachwyciła Francuzów, że dyrekcja muzeum, biorąc wszystkie koszty na siebie, zwróciła się do ukraińskiej artystki z prośbą o przedłużenie jej o taki sam okres. Wystawa była więc eksponowana w Paryżu przez osiem miesięcy! Obecnie kijowianie i goście stolicy mogą cieszyć się sztuką artystki, odwiedzając wystawę, która trwa w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«Nasza chata naprzeciw nieba»

Artystka Anastasija Rak, która w ubiegłym roku skończyła 90 lat, jest fenomenalnym zjawiskiem ukraińskiej kultury ludowej. Urodziła się w 1922 r. na Połtawszczyźnie. Obchodząc jubileusz, do dziś tworzy arcydzieła malarstwa naiwnego! Można się o tym przekonać, odwiedzając wystawę indywidualną artystki w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Olesia PONOMARENKO Malarstwem na szkle artystka zaczęła zajmować się podczas II wojny światowej, przebywając w obozie pracy w Karlsruhe pod Frankfurtem (niedaleko granicy francuskiej). Swoje prace za pośrednictwem Marii Topczyło wymieniała na chleb, dzięki czemu przeżyła. Tam oryginalny talent malarski Anastasiji Trochymiwny zauważył i wsparł artysta-amator, mistrz zakładu, w którym pracowała, William Kapler. Wtedy do malowania używała zarówno kolorowego, jak i przezroczystego szkła. Nie musiała uczyć się malować na poziomie akademickim, ale nie obniżyło to wartości jej prac, a wręcz przeciwnie — nadało im niepowtarzalną wyrazistość narodową w klasycznym stylu prymitywizmu. Nastia malowała od dzieciństwa, zachwycała się obrazami ludowymi na dykcie, płótnie, drewnie, szkle, które często widywała we wnętrzach chat rodzinnej wsi oraz na jarmarkach w Łochwicy. „Zbierałam leśne kwiaty i rysowałam na piasku — patyczkiem, na papierze — farbami… Gołębie bardzo mi się podobały, kotki, konie” (z listu do Ołeny Kłymenko). W młodości plastycznym językiem obrazów ludowych ucieleśniała fabuły ulubionych wiosnianek. Wiele lat poświęciła artystka zbieraniu i badaniu obrazów ludowych z lat 20.—40. XX w. W latach II wojny światowej odrodziła starodawną technikę ukraińskiego malarstwa ludowego na szkle, która była już niemal zapomniana. Artystka skłania się ku rytmicznemu wypełnieniu kolorem płaszczyzny obrazu. Przestrzeń częściowo traci swoją perspektywę i maksymalnie nasyca się treścią. Zmniejszenie skali przedstawienia drugiego planu wywołuje iluzję perspektywy linearnej, a świadome odejście od jej zasad przy wyróżnianiu poszczególnych obiektów drugiego planu poprzez zwiększenie rozmiarów i przekroczenie przez nie ogólnej skali pierwszego planu jest w każdej fabule podporządkowane filozofii ludowej, ideałom ukraińskiego folkloru („W żniwa”, 2004 r., „Boże Narodzenie”, „Kolędnicy”). Topole czy młyny na linii horyzontu nadają obrazom A. Rak płaszczyznowego traktowania i pełnią funkcję pionu, który łączy trójdzielną strukturę świata. Te naiwne wyobrażenia obrzędowego folkloru opierają się na bezpośrednim odczuwaniu otoczenia. W okresie rozwoju obrazu ludowego znajdują one równoległe ucieleśnienie w poezji lat 30. XX w., szczególnie u B.-I. Antonycza: „Na horyzoncie siwym, gdzie niebo z ziemią zszyte nitkami drzew…”. Topola to także obrzędowe drzewo wiosennych obrzędów praukraińskich, skierowanych na płodność ziemi, uświetnionych modlitwami o deszcz. Artystka przedkłada ideał wiernej miłości z wiosnianek, pieśni lirycznych, nad realia społeczno-obyczajowe pieśni rodzinnych, w których czysta miłość jest przyćmiona, a los kobiety często nieszczęśliwy. Dlatego też siebie maluje jako młodą. Sztuka Anastasiji Trochymiwny jest zgodna z ideałami poezji T. Szewczenki. Przygotowując do druku pełniejszego „Kobziarza” (1847), w przedmowie radzi tym pisarzom, którzy dążą do prawdziwego ukazania życia ludowego, wybierać za wzór nie karczmę czy katorżniczą pracę na pańszczyźnie, a zachowanie gospodarzy we własnej chacie, ich pieśni i wspomnienia o starodawnych czasach. „Portret Szewczenki” A. Rak różni się od setek ponurych wizerunków Kobziarza, które utrwaliły się w naszej wyobraźni. To dobry, łagodny Taras z żywą, dzięki unikalnemu wyczuciu koloru artystki, twarzą. W niedoścignionych plastycznych obrazach odtworzona jest czuła rozmowa między zakochanymi kozakiem i dziewczyną według poematu T. Szewczenki „Hajdamacy”: „Pożegnanie Jaremy z Oksaną”. Artystka rozwija tradycje sztalugowego obrazu ludowego na szkle w jego klasycznym wariancie. W sztuce ukraińskiej obraz ludowy na szkle o tematyce świeckiej uformował się i zyskał szerokie rozpowszechnienie pod koniec XIX — w pierwszej trzeci XX w. Ten rodzaj malarstwa rozprzestrzenił się przez kraje graniczące z Ukrainą na zachodzie: Polskę, Czechy, Słowację, Białoruś pod wpływem modernistycznej secesji — dążenia do przejrzystego pokazywania owoców ziemskich — darów jasnej i szczodrej jesieni. Wschodnioukraińskie malarstwo na szkle, którego najwcześniejsze przykłady zachowały się z pierwszej trzeci XX w., doświadczyło wpływu ikony ludowej na drewnie, a później — zachodnioukraińskiego ikonopisarstwa na szkle XIX w. Zachodnioukraińskie ikonopisarstwo na szkle stanie się jednym ze źródeł fabuł malarstwa na szkle A. Rak już w latach 90. XX wieku. Koloryt jej obrazów jest ciepły, z przewagą żółtawo-ochrowych, zielonkawo-ochrowych, różowych, pomarańczowych kolorów. Nierzadko zestawiane są plamy czerni z zielenią, błękitu z czerwienią, zieleni i czerwieni. Efektowne plamy lub pasy brązowej farby (detale odzieży, kopuły cerkwi, końskie uprzęże). Fabuły są ściśle związane z rodzimą łochwicką tradycją. Ważne miejsce w twórczości Anastasiji Rak zajmuje „kanoniczna” fabuła ukraińskiego folkloru „Kozak i dziewczyna przy studni”, której warianty artystka zaczęła aktywnie opracowywać w Niemczech. Pierwowzorem szeregu wariantów pracy „Chłopak i dziewczyna przy studni” stał się dla niej obraz z lat 1920—1930 nieznanego mistrza z okolic Łochwicy z przedstawieniem chłopaka w słomkowym kapeluszu i dziewczyny przy studni. A. Rak wspomina swoje panieństwo w rodzinnych Wasylkach: „Bywało, wyjdziemy na szczyt Katrynej góry i śpiewamy wiosnianki, przekrzykując się z drugą wsią: „Po tamtej stronie góra, po tej stronie druga. / Między tymi stromymi górami wschodziła zorza. / Oj tam nie zorza — dziewczyna moja”. A potem na temat pieśni malujemy obraz „Dziewczyno moja, napójże konia…”. Spotkaniu zakochanych towarzyszy tradycyjny dla ukraińskiego folkloru siwy koń. Jeszcze jedną odmianą fabuły „Kozak i dziewczyna przy studni” jest przedstawienie popularnej sceny pożegnania z ukochaną dziewczyną kozaka, który wyjeżdża. Taki obraz z lokalną łochwicką nazwą „Kateryna i Iwan” (w innych rejonach „Roman i Kateryna”, „Iwan i Hala”) artystka widziała w dzieciństwie: „Koń był biały, a ręce u niej takie pełne…”. W jednym ze współczesnych wariantów (2005 r.) na drugim planie przedstawiony jest gniady koń, przywiązany do czerwonej kaliny. Nieodzowny atrybut dziewczyny w tym wariancie obrazu według kanonicznej fabuły folklorystycznej „Kozak i dziewczyna przy studni” — wianek (symbol dziewiczej czystości). Wianki Anastasija Trochymiwna przedstawia jako jak najbardziej bujne. W scenie pożegnania artystka intuicyjnie podkreśla szacunek kozaka do swojej ukochanej, zakorzeniony na głębokim poziomie w ukraińskich zwyczajach ludowych: rozpowszechniony w wiosniankach i pieśniach lirycznych obraz czerwonej kaliny symbolizuje nie kobiecą urodę, a dziewiczą czystość… W powojennych latach odbudowy (1946—1954), w okresie ponownego burzliwego rozwoju obrazu ludowego dochodzi do stylowego zbliżenia różnych jego typów — mieszczańsko-...

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nie są odzwierciedleniem artystki. Obok zaprezentowano obrazy Hanny Hidory — to pejzaże krajobrazowe, gdzie przestronne malarstwo niemal nie wyraża emocji, a cechuje się powściągliwością. Projekt „Widok na pobyt” odkrywa twórczość artystów mieszkających za granicą (Białoruś, Gruzja, Rosja, Holandia). W obrazach artystów pojawiają się tematy poszukiwania siebie w labiryntach życia, tematy samotności i wyobcowania.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

W przededniu kardynalnych zmian

Ulana WOLIKOWSKA Zdjęcia autora W Mysteckim Arsenale otwarto doroczną wystawę „Fine Art Ukraine”. Zaprezentowano na niej przykłady współczesnej sztuki plastycznej, w szczególności rzeźbę, malarstwo, fotografię. Wśród różnorodnych projektów najważniejszy to „Match point 88: na chwilę przed nowym życiem”. Odzwierciedla on świat sprzeczności epoki radzieckiej w przededniu kardynalnych zmian. Zebrano tu dzieła rodzimych artystów wyłącznie z 1988 roku. Szczególnie Jewhen BUKET Sceniczne losy „Sokoła”, jak i wielu innych utworów ukraińskich klasyków, okazały się skomplikowane. Napisany dla rosyjskiego dworu, „Sokół” został wykonany przez dworzan Pałacu Gatczyńskiego w 1786 roku, a potem na prawie 200 lat o nim zapomniano. W czasach nowożytnych jako pierwsi odkryli tę operę Rosjanie — w latach 70. XX wieku „Sokół” został wystawiony w Moskiewskim Kameralnym Teatrze Muzycznym w rosyjskim przekładzie Rozanowa. Wkrótce operę w rosyjskim przekładzie opublikowano. Ukraińcy przypomnieli sobie o „Sokole” dopiero w połowie lat 90. XX wieku. W 1995 roku dzięki wysiłkom Natalii Swyrydenko i Maksyma Strichy, który przetłumaczył libretto na język ukraiński, opera zabrzmiała w murach Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a w 1997 roku — w filharmonii narodowej. Zatem Drohobycz stał się drugim miastem Ukrainy, w którym „Sokół” Dmytra Bortniańskiego zabrzmiał w wykonaniu koncertowym. Dlaczego takie wydarzenie miało miejsce właśnie tutaj? To nie przypadek, gdyż klawir opery został wydany właśnie w Drohobyczu przez wydawcę Swiatosława Surmę. W znacznej mierze dzięki temu wydaniu, podarowanemu swego czasu Mykole Mychaciowi, „Sokół” był wykonywany na scenie Teatru Drohobyckiego. W koncercie zabrzmiały trzy numery z opery „Alkid”, koncert na klawesyn z orkiestrą oraz 9 numerów z opery „Sokół”, wszystkie — w ukraińskim przekładzie Maksyma Strichy. Szczegółowo przemyślana reżyseria, oprawa plastyczna, a także gruntowne komentarze, które zapoznawały słuchaczy z biografią kompozytora i wszystkimi szczegółami fabuły oper, stworzyły teatralną atmosferę. O biografii i twórczości kompozytora opowiedzieli widzom artystka ludowa Ukrainy Ałła Szkondina oraz artysta Anton Cymbał. wrażenie robią ostre prace artystów-plakacistów W. Vitra, J. Wojewody, O. Kałmykowa, H. Szewcowa, K. Szosti. Ich sztuka plakatowa jest odważna, demaskatorska. Artyści za pomocą nieukrytych symboli odzwierciedlają społeczne, polityczne „wywichnięcia” tamtych czasów („Smacznego, pieriestrojko” J. Wojewoda, „Jednogłośnie” O. Kałmykow, „Kimże my jesteśmy? Dokąd idziemy?” H. Szewcow, „I każdego dnia przed nami wstyd nasz” (T. Szewczenko) W. Szostia, „Co, nasza władza wam się nie podoba?” W. Szostia) i inne. Fotografie Wiktora Maruszczenki również organicznie wplatają się w kanwę tego projektu, gdyż przedstawiają Ukrainę lat 1980—1990. Specprojekt „Bebela, 19: wystawy mieszkaniowe” przenosi w czasy, gdy Odessa była jednym z potężnych centrów, gdzie sztuka undergroundowa znalazła schronienie w kameralnych wystawach-mieszkaniówkach. Można tu zobaczyć dzieła artystów-nonkonformistów, w szczególności W. Basancia, W. Strelnykowa, W. Maryniuka i innych. Projekt „Niesocjalistyczny realizm” — to niezaangażowana wizja świata. Jest to seria portretów zwykłych wieśniaków i karpackich pejzaży Iwana Ilki, stworzonych w latach 1950—1960. A „Ekspansja koloru” Petra Łebedyncia — to projekt zbudowany na kontrastach. W malarskich abstrakcjach artysty jakby żyją wulkaniczne namiętności i mroźne wiatry, w zdumiewający sposób łączą się dramatyczne napięcie i spokój, nieokiełznanie i harmonia… W rzeźbach Aliny Baczurinoji (projekt „Mała, biała…”) przeżycia białoskórej dziewczynki, która przez długi czas przebywała w Mozambiku. Artystka stworzyła swoiste portretowe wizerunki swoich przyjaciółek. Wśród nich jedna poszukuje tożsamości narodowej, inna — zbiera kamienie, trzecia trwa w samopogrążeniu. I wszystkie one — swoistego

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Premiera w Drohobyczu

W ubiegłym roku „Słowo Proświty” pisało o prezentacji wydania opery Dmytra Bortniańskiego „Sokół” w ukraińskim przekładzie Maksyma Strihy. Niedawno libretto Maksyma Strihy do opery D. Bortniańskiego „Sokół” znalazło swoje twórcze życie na scenie teatralnej w Drohobyczu. 17 lutego we Lwowskim Akademickim Obwodowym Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. Jurija Drohobycza odbył się wieczór dawnej muzyki teatralnej z twórczego dziedzictwa Dmytra Bortniańskiego. Pomysł tego projektu należał do głównego dyrygenta teatru — zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Mykoły Mychacia. Arie z opery „Sokół” wykonali zasłużona artystka Ukrainy Anna Neczaj, laureaci międzynarodowych konkursów i festiwali Jarosław Dzenzerowycz, Mariana Mazur, Natalia Boryślawska, Andrij Bożenśkyj, Ołena Nowosiołowa-Iljinczyk. Muzycy podkreślali szczególny kunszt M. Strihy jako tłumacza — jego przekład zachował wszystkie niuanse znaczeniowe kwestii bohaterów, zbieżność akcentów tekstu literackiego i muzycznego tworzyły tę nierozerwalną synkretyczną jedność, która zapewnia szczery i żywy oddźwięk w duszy słuchacza — publiczność w sali biła brawo na stojąco. Osobno podziękowano organizacji społecznej „Wikimedia Ukraina”, która zainicjowała wydanie wyciągu fortepianowego opery. Już po koncercie przedstawiciele „Wikimedia Ukraina”, z nadzieją na współpracę z drohobyckim teatrem w popularyzacji śpiewanego ukraińskiego słowa, podarowali Mykole Mychaciowi niedawno wydany zbiór poezji i przekładów wokalnych J. Otroszenki. Drohobycka inscenizacja „Sokoła” łamie dwa mity — o tym, że wybitne wydarzenia muszą odbywać się w stolicy, a opera musi brzmieć w języku oryginału. Drohobycz udowodnił coś przeciwnego: Bortniański odniósł szalony sukces przy pełnej sali w niewielkim mieście, brzmiąc w ojczystym języku słuchaczy. Oczywiście to doświadczenie wymaga rozszerzenia — zarówno repertuarowego, jak i geograficznego. Chce się wierzyć, że przykład Drohobycza będzie inspirować inne miasta Ukrainy w tak potrzebnej sprawie odrodzenia ukraińskiej kultury. Po koncercie (od lewej do prawej) — wydawca Swiatosław Surma, dyrektor Drohobyckiej Szkoły Muzycznej Mykoła Łastoczewśkyj, dyrygent Mykoła Mychac, dyrektor teatru Mykoła Hnatenko, zastępca przewodniczącego Zarządu „Wikimedia Ukraina” Andrij Bondarenko. Zdjęcie — Anny Kruczaj

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

«Złotej Lipie» — «Brawo!»

…I śpiewali, i grali, i składali życzenia, i uświetniali publiczność. A wszystko to w wielu wsiach tworzyli artyści teatru pieśni ukraińskiej „Złota Lipa”, który od pięciu lat działa przy Bereżańskim Rejonowym Domu Ludowej Twórczości. Początkowo był to zespół gorliwych entuzjastów: kierownicy wiejskich domów kultury i Domów Ludowych (wszyscy są członkami „Proświty”). Z czasem się rozrósł. Jarosława PAWLIW, honorowy członek Proświty, członek Tarnopolskiej Obwodowej Organizacji „Świat Kultury” Ukraińskiego Stowarzyszenia Twórczej Inteligencji Kierownikiem artystycznym zespołu „Złota Lipa” jest Wasyl Kernicki. Promotorką kolektywu jest Lesia Kowtun, specjalistka, organizatorka-metodyczka pracy klubowej. W „Złotej Lipie” żaden z uczestników nie posiada państwowego tytułu „zasłużony pracownik kultury”, jednak wszyscy oni swoją potrzebną ludziom pracą zdobyli najwyższe uznanie — życzliwość publiczności słuchającej i stali się ulubieńcami ludu. Program „Złotej Lipy” jest niezwykle różnorodny: pieśni ludowe i autorskie, patriotyczne i liryczne, dla dorosłych, młodzieży i dzieci, a także żywiołowa kapela „Народні музики”, czyli „Ludowi muzycy” (kierownik Bohdan Baran), oraz humorystyczne przedstawienie „Kumasi”, które ze sceny wylewa solidny kubek ukraińskiego humoru. Dlatego też na koncerty przychodzi się całymi rodzinami, otrzymując wielką przyjemność z występu. Przez lata swojej twórczości „Złota Lipa” zebrała wiele nagród, podziękowań, dyplomów i dyplomów honorowych. Występy zespołu długo zapadają w pamięć, dodają animuszu i żywotnej siły, a pozytywne emocje i wrażenia mimowolnie sprawiają, że na długo zapomina się o kłopotach, bólach i niepokojach. Geografia występów zespołu jest szeroka. Corocznie uczestniczą oni w świątecznych koncertach w RBNT, w festiwalu „Dzwony Lisoni”. Trzykrotnie gościli w Terebowli na „Zabawach w grodzie książęcym”, dwukrotnie — w mieście Rożniatów w obwodzie iwanofrankowskim na festiwalach „Bojko-fest”, a także w Tarnopolu na obwodowym festiwalu „Etno-Lato — 2012”. Nie zapomnieli także o Krutach, o 22 stycznia i łańcuchu jedności, o bojownikach o wolność Ukrainy, Strzelcach Siczowych, bohaterach UPA, o wszystkich, którzy oddali życie za Ukrainę. Niech więc w rodzinach pracowników kultury „Złotej Lipy” kwitnie dostatek jak tęcza, niech nie znają nieszczęścia. Niech nie wysychają źródła ich miłości do pracy, niech entuzjazm się pomnaża, a zdrowie, energia i dobry humor towarzyszą im nieustannie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Płomienne i bolesne słowo. Po raz pierwszy w pełnym zakresie wydano dzienniki Oksandra Dowżenki. W Centralnym Państwowym Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy odbyła się prezentacja wspólnego ukraińsko-rosyjskiego wydania „Ołeksandr Dowżenko. Zapiski w dzienniku. 1939—1956 rr.”.

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora. Ten projekt to pierwsza pełna naukowa publikacja zapisków w dzienniku artysty. Dzienniki, jak i ogólnie archiwum Dowżenki, jego wdowa Julia Sołncewa przekazała do państwowych archiwów ZSRR z warunkiem ich publikacji dopiero po 50 latach. Termin ten minął w 2010 roku i dzienniki, które przechowywano w zamkniętych funduszach Rosyjskiego Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki, stały się dostępne dla badań i publikacji. Właśnie zakończono kilkuletnią pracę archiwistów, literaturoznawców, wydawców dwóch krajów i w charkowskim wydawnictwie „Folio” ujrzał światło dzienne ten obszerny tom. Dowżenko prowadził zapiski w dzienniku przez wiele lat, powierzając papierowi najskrytsze myśli, spostrzeżenia, zamysły twórcze. Dokładnie opisane są wydarzenia, których świadkiem był Dowżenko, w szczególności przyłączenie Zachodniej Ukrainy do ZSRR, początek Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, odwrót naszej armii i okupacja Ukrainy, wyzwolenie Ukrainy (Charkowa, Kijowa), lata powojenne, śmierć Stalina, zmiany, które nastąpiły po tym w życiu kraju. Właśnie w dzienniku Dowżenko mówił o planach twórczych, opracowywaniu scenariuszy „Ukraina w ogniu”, „Miczurin”. Tekst zapisków jest zarówno w języku ukraińskim, jak i rosyjskim. Teksty ukraińskie podano w tłumaczeniu na język rosyjski — dla czytelników sąsiedniego kraju. Uwadze czytelników proponujemy wystąpienia uczestników prezentacji wydania. Olga GINSBURG, przewodnicząca Państwowej Służby Archiwalnej Ukrainy: — Zbiór otwiera przed czytelnikiem nowe strony życia i twórczości artysty. Przy przygotowywaniu dzienników strona ukraińska nalegała, aby książka wyszła właśnie na Ukrainie, ponieważ dla nas jest to bardzo ważne. Wydanie dzienników to tylko jeden przykład wspólnej pracy pracowników archiwów, badaczy dwóch krajów. W kolejce jest nowe wydanie, które jest przygotowywane: „Ukraina w 1918: hetman Pawło Skoropadski”. Borys OLIJNYK, przewodniczący Fundacji Kultury Ukrainy i Narodowego Komitetu Szewczenkowskiego, Bohater Ukrainy, akademik: — Dowżenko to zjawisko światowe, które poświadcza głębię ducha narodu ukraińskiego. Życie pisarza było niełatwe, ale do końca pozostawał człowiekiem mężnym, który nie uginał się pod ciosami losu. Ta książka wypełnia wiele luk w biografii Dowżenki, które powstały w wyniku działalności służb specjalnych, cenzury. Trzeba przygotowywać więcej publikacji na materiałach archiwalnych i nie trzeba się niczego bać. Idźmy do prawdy! Andrij JURASOW, naczelnik zarządu Federalnej Agencji Archiwalnej Federacji Rosyjskiej: — Tylko pełnotekstowe publikacje dają prawdziwe wyobrażenie o życiowej i twórczej drodze artysty. Jest to także portret epoki Dowżenki, tak szczere są te zapiski ze świadectwami i przeżyciami autora. Ta publikacja ma wielkie znaczenie dla obu narodów. Oczywiście Dowżenko przede wszystkim przejmował się samoidentyfikacją swojego narodu ukraińskiego, zachowaniem jego języka, kultury. Ale zapiski w dzienniku poświadczają także wzajemny związek, wzajemny wpływ kultur ukraińskiej i rosyjskiej, co przejawiło się także w twórczości autora. Język dzienników jest swoisty, jak i ogólnie język Dowżenki. To i żywy język ukraiński, i ciekawe dialektyzmy rodzinnego czernihowskiego kraju Dowżenki, i swoiste zwroty językowe. Wszystko to wydawcy starannie zachowali. Kostiantyn WOROBJOW, kierownik przedstawicielstwa Rossotrudniczestwa na Ukrainie: — To wydanie jest ważne także dla Rosji, dla stosunków rosyjsko-ukraińskich. W ostatnim czasie, niestety, w Rosji nie widać wielkiego zainteresowania kulturą ukraińską. Mam nadzieję, że „Dzienniki” i podobne wydania przyczynią się do odrodzenia tego zainteresowania. Serhij TRYMBACZ, przewodniczący Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, przedstawiciel ukraińskiej grupy badaczy, która przygotowywała to wydanie: — W dziennikach Dowżenki uderza szczerość i ekspresja. Na początku wojny pisze, że strasznie rozczarował się w sztuce filmowej, że nie może ona pomóc ludziom chociażby dlatego, że jest instytucją państwową. Wobec tego ludziom można i trzeba pomóc SŁOWEM. Zwróćcie uwagę, jak to współbrzmi z Szewczenką. Ukazanie się tego tomu skłania do kontynuowania badań nad spuścizną wybitnego artysty i pisarza. Przecież do tej pory nie wydano dużej części jego spuścizny epistolarnej, nie wydano archiwum Julii Sołncewej. Zresztą pełne naukowe wydanie Dowżenki już dawno jest potrzebne. Dowżenko całe życie tworzył swoją, wymarzoną przez siebie Ukrainę. Ale i my zamiast narzekać na niepowodzenia, musimy tworzyć swoją Ukrainę. To znaczy iść naprzeciw Dowżence. Do tej pory pozostaje niewydany duży zasób ukrainistyki, który przechowuje się w archiwach ukraińskiej diaspory. Halina ZŁOBINA, zastępca dyrektora Rosyjskiego Państwowego Archiwum Literatury i Sztuki: — Obecnie Fundusz Ołeksandra Dowżenki w naszym archiwum to ponad 2,5 tysiąca jednostek przechowywania. Swego czasu nasze archiwum zwróciło się bezpośrednio do Dowżenki w sprawie jego formowania, artysta zaaprobował ten pomysł. Praktycznie zaś formowanie Funduszu zaczęło się od przekazanego nam przez wdowę po Dowżence Julię Sołncewą jego archiwum. Dekady trwała praca nad przekazaniem materiałów z funduszy innych pisarzy, artystów, którzy współpracowali z Dowżenką, trwał ciągły poszukiwanie dokumentów, materiałów. Dzienniki Dowżenki po raz pierwszy postanowiono wydać w całości. Oczywiście z komentarzami, wyjaśnieniami. Ale słowo Dowżenki zostało zachowane. To niełatwa praca, ponieważ trzeba było zeskanować ponad 3 tysiące stron notatników, zapisków, często robionych w warunkach frontowych, w pośpiechu, skrótowo. Wszystko to trzeba było zdigitalizować, aby zachować każde słowo artysty. W ramach prezentacji zostanie pokazany wideoreportaż o Dowżence według mało znanych materiałów z funduszy Centralnego Państwowego Archiwum Kinofotofonodokumentów Ukrainy. A kiedy to będzie demonstrować ukraińska telewizja? Przykro, że wydanie, w przygotowanie którego włożono tak wielką pracę, wyszło w nakładzie tylko 2 tysięcy egzemplarzy. To przy tym, że część jego realizowana jest w Rosji, a u nas na Ukrainie samych tylko bibliotek jest ponad 18 tysięcy i dziesiątki tysięcy placówek oświatowych. Pierwszy nakład może być uzupełniony, jeśli znajdą się środki. Z okazji przeprowadzenia tej prezentacji w Muzeum rozłożono ciekawą wystawę fotografii, obrazów, rysunków Dowżenki, dokumentów archiwalnych, poświęconą życiu i twórczości reżysera filmowego i pisarza. Też warto zobaczyć. PRZEDPŁATA—2013 PRZEDPŁATA—2013 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 UAH 37 kop. Kod pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 UAH 37 kop. na rok na rok 105 UAH 54 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 UAH 51 kop. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor dyżurna Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w marcu — 22 600 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин