Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №10 за 2020 рік

16 с. · 31 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 10 (1061), 5–11 marca 2020 «Naród czy motłoch» ...Nie wszystko jedno, kto jak mówi

Ciąg dalszy «polityki rozdziału». Na Ługańszczyźnie, we wsi Nieszczeretowe, 1 marca w ostatnią drogę odprowadzono poległego głównego sierżanta plutonu 93. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej „Holodnyj Jar”, 46-letniego Wołodymyra Fedczenkę. Jego życie przerwała kula rosyjskiego snajpera. Pozostawił żonę i czworo dzieci. ...wierzy, jakim bogom się modli, jakie książki czyta. Nie wszystko jedno, jakimi imionami nazwane są ulice naszych miast, nie wszystko jedno, czy dla nas dominującym jest Szewczenko, czy Puszkin. Nie wszystko jedno, jak to często słyszymy, kogo uczymy w szkole, nie wszystko jedno, jaki mamy stosunek do literatury rosyjskiej. Nie! To nie wszystko jedno... A jeśli wszystko jedno, to znaczy, że wszystko jedno dla was, kim sami jesteśmy! To znaczy, że nie jesteśmy narodem, nie jakąś wspólną historyczną zbiorową siłą, lecz niewyraźnym tłumem, szarą masą, wiecznie poniżoną, bez wszelkich ideałów, motłochem. Uławs Samczuk

Машинний переклад

Nieco o orientacjach narodowych

Wołodymyr FERENC Wielu z nas, ludzi starszego pokolenia, do dziś różnie postrzega orientacje narodowe, a ideę narodową widzi jako ogromny kamienny monument na wzór Statuy Wolności. O ukraińskim nacjonalizmie to osobna i trudna rozmowa. W rzeczywistości świat bardzo szybko się zmienia i, będąc w stanie transformacji, jesteśmy skazani na płynięcie z prądem. Problem w tym, jak płynąć — jako bezwolna zdobycz fal czy chwytając się własnych orientacji, aby nie zatracić siebie. Mamy jeszcze szansę szczęśliwie uniknąć losu, przed którym ostrzegał Iwan Franko, czytając swojego „Mojżesza”. Do tego momentu byliśmy gotowi poddać się woli światowych fal, postrzegając je jako ciepłą, kołyszącą troskę życzliwej ludzkości i nie rozumiejąc surowego słowa „konkurencja”. W światowym lustrze informacyjnym widzimy siebie jako zagrożony, biedny, zniechęcony i dziecinny naród, który przetrwa w najbardziej skorumpowanym państwie świata. Nie chce nam się wierzyć, że to lustro może być krzywe i mówić nieprawdę, że za nim przeważnie kryje się chytry pysk chętnych do pożywienia się kosztem słabszego. Bo takie jest prawo konkurencji. To lustro zasłania nam nasze orientacje narodowe, naszą autentyczność, wiarę, siłę i wolę. Wzmacnia nasze strachy, mnoży zwątpienie i wraz z agresją Rosji pokazuje najliczniejszy monoetnos niemal jako mniejszość we własnym państwie. Obiektywnie jesteśmy bez wątpienia lepsi choćby dlatego, że niedawno dołączyliśmy do tego problematycznego świata i globalny destruktyw nie zdążył jeszcze zepchnąć nas do najgorszych. Znaleźliśmy się wśród najsłabszych, ale nie wśród najgorszych. Szybko uczymy się na własnych błędach wzrostu i dwa pokolenia oddaliśmy jako ofiary procesu odnowy. Jest nadzieja, że każde kolejne pokolenie Ukraińców będzie mogło pewnie opanować państwo i skierować społeczeństwo na drogę postępu ku sprawiedliwości i dobrobytowi. Są tylko dwa warunki — zneutralizować informacyjno-finansową presję świata i przyjąć dla siebie twarde orientacje, aby jednoznacznie rozumieć własny interes, umieć odróżniać swoich od obcych, uczciwych od zachłannych cwaniaków. Umiejętność odróżniania swoich od obcych oraz dobra od zła jest najważniejszym współczesnym problemem ludzkości, choć było to główną misją człowieka od zawsze. W imię iluzji nadbogactwa i nadkonsumpcji ludzkość zapłaciła degradacją misji ziemskiego człowieka, niezmiennej od stworzenia świata. Biada temu narodowi, któremu ta misja staje się nie do udźwignięcia lub jest postrzegana jako nieistotna! Niestety, światowa walka informacyjna, jako hipertroficzna forma postrynkowej konkurencji, skierowana jest przede wszystkim przeciwko odwiecznej misji człowieka, odbierając mu wolę i trzeźwy rozum, aby skłonić do robienia czegoś na własną szkodę, dla korzyści obcych, podając obcych za uniwersalnie swoich, nie rozróżniając dobra od zła. Taki człowiek nie usprawiedliwia zamysłu Stwórcy i ryzykuje pociągnięcie do tragicznego końca współczesną cywilizację. Przez wiele pokoleń radziecki mit o przyjaźni narodów-braci i wychowanie złem w obrazie dobra uczyniły nas bardzo wrażliwymi na realne zagrożenia wielkiego świata. W konkurencyjnym świecie, kosztem własnych strat, jesteśmy bardzo szybko zmuszeni opanowywać podstawy światowego porządku i przede wszystkim — przywracać w sobie prawdziwą ziemską funkcję człowieka. Dlatego żadnej informacji nie powinniśmy przyjmować bez testowania pod kątem zgodności z ziemską misją człowieka i fundamentalnymi wartościami ukraińskiego etnosu, kładąc wartości Ukraińców u podstaw budowy państwa. Przestrzeń informacyjna Ukrainy powinna zostać oczyszczona z destruktywu i stać się przewodnikiem orientacji narodowych. Jeśli oczyszczenie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej nie stanie się pilnie główną orientacją, społeczeństwo nie będzie w stanie przeciwstawić się zagrożeniom świata i ostatecznie przegra rywalizację o udaną perspektywę cywilizacyjną. Wyobcowana przestrzeń informacyjna nie dopuści do szerzenia orientacji narodowych w społeczeństwie i będzie je fałszować lub podmieniać na cele drugorzędne. Takie są realia światowej rywalizacji informacyjnej. Masowe szerzenie hybrydowej informacji początkowo jest deficytowe, ale zwraca się nadzyskiem w wyniku działania inspirowanej destruktywnej informacji — zdezorientowanego zachowania polityczno-ekonomicznego społeczeństwa. W konsekwencji tworzone są warunki do tego, aby społeczeństwo samo opłacało własny ucisk informacyjny, przyjmując prawdę za dezinformację. Tak działa system rusyfikacji Ukraińców kosztem samych Ukraińców i przy mimowolnym wsparciu Ukraińców. Po co komuś robić to ze słabszymi narodami, a nawet z całą ludzkością? To diabelska pokusa ery informacyjnej i zglobalizowanego świata, grzech nadbogatych w postaci bardzo tanich i łatwych nadzysków w porównaniu z dochodami z realnej gospodarki produkcji materialnej. Pozbyć się tej pokusy społeczeństwo może tylko przywracając w sobie metafizyczne orientacje wartościowe i rezygnując z bezcelowego gromadzenia bogactw oraz nadmiernej konsumpcji. Społeczeństwo, które w porę zacznie odradzać w sobie ziemską misję człowieka, będzie mogło się zachować i zrobić to, co w jego mocy, dla odwrócenia kolejnego kataklizmu cywilizacyjnego. Bez samoobrony informacyjnej i przyjęcia jednolitych orientacji narodowych jest to niemożliwe. Ukraińcy mają wielki potencjał i wielowiekowe doświadczenie przetrwania cywilizacyjnego, ale jest to doświadczenie żywiołowe, intuicyjne i nieaktualne. Odradzamy się żywiołowo i chaotycznie, czasami przyjmując za orientacje przypadkowe cele polityczne, w większości innych ludzi. Trudno nam przyjąć rzeczywistość — światowa walka informacyjna działa jak system, który nie akceptuje działań emocjonalnych i pobłażania iluzjom. To walka tych, którzy unifikują i niszczą orientacje, przeciwko tym, którzy je posiadają i zgodnie z nimi żyją. W tym kontekście największe szanse na sukces ma pierwsze państwo-system, Chiny. Jednak i silni światowi konkurenci są bardzo wrażliwi, bo wrażliwy jest człowiek jako system biologiczny. To nasuwa niewesołą myśl: po wojnie informacyjnej może stać się rzecz nieodwracalna — atak zmodyfikowanymi wirusami silnych światowych graczy i realne zagrożenie dla biologicznego istnienia ludzkości. Najmniejsze szanse mamy prawdopodobnie my, jeśli nie będziemy wiedzieć, jak działa świat w rzeczywistości i co dla nas jest orientacją, jaka hierarchia wartości i porządek rozwiązywania problemów są skuteczne czysto dla nas. O tym trzeba mówić i dyskutować codziennie, aby oddzielić ziarno od plew, aby pisane stało się przekonaniem każdego. I to wszystko.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

swój język. Nasz alfabet oraz czcionkę „Rutenia”, które mają prastare historyczne korzenie i tradycje, zniszczył Piotr I i zastąpił „cywilną” czcionką, z której państwo Ukraina do dziś korzysta. Daje to rosyjskim ideologom kolejny atut w utwierdzaniu mitu o tak zwanym „jednym narodzie”. I właśnie dlatego obywatele państw obcych nie odczuwają różnicy między Ukraińcami a Moskwicinami. Dzięki prawie pięćdziesięcioletniej pracy Wasyla Jakowycza Czebanyka mamy teraz możliwość widzieć i korzystać z naszej rodzimej „Rutenii”. Warto wspomnieć, że w przeddzień, 24 lutego, w Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Łesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego odbył się coroczny Konkurs recytatorów poezji Łesi Ukrainki, poświęcony dniu urodzin poetki, który odbył się przy charytatywnym wsparciu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Atmosfera konkursu, w którym wzięło udział 27 uczestników-zwycięzców z kolegiów miasta Kijowa, była twórcza i niezwykle ciepła. Po raz kolejny przekonaliśmy się: słowo Łesi Ukrainki inspiruje i budzi w człowieku to, co najlepsze. Na 150-lecie od dnia urodzin Łesi Ukrainki Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury Łesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahanskiego, Mychajła Staryckiego inicjuje konkurs projektów znaku pamięci — tablicy pamiątkowej z płaskorzeźbą i tekstem: „Tutaj mieszkała i tworzyła Łesia Ukrainka. W latach 1899—1909 ten dom był kijowskim domem rodziny Kosaczów”. Tablica pamiątkowa zostanie zainstalowana na fasadzie domu przy ul. Saksahanskiego 97 w mieście Kijowie, gdzie obecnie mieści się muzeum. Ponad 40 lat ten dom pamięci w centrum Kijowa wyróżniało i zdobiło brązowe popiersie Łesi Ukrainki z tablicą pamiątkową (praca znanych artystów — rzeźbiarki Hałyny Kalczenko i architekta Anatolija Ihnaszczenki, ludowych artystów Ukrainy, laureatów Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki). Ale w marcu 2018 r. je skradziono, a nasze nadzieje, że ten znaczący zabytek historii i kultury zostanie odnaleziony, okazały się płonne. Uważamy, że wykonanie kopii utraconego dzieła sztuki jest niecelowe, najlepszym rozwiązaniem stanie się ogłoszenie konkursu wśród współczesnych mistrzów, którzy są gotowi przysłużyć się uwiecznieniu pamięci sławnej poetki. Do udziału w konkursie zapraszani są profesjonalni artyści-monumentaliści, rzeźbiarze, architekci. Zwycięzca otrzyma zamówienie na wykonanie pracy przedstawionej na konkurs.

Машинний переклад

W stolicy uczczono rocznicę urodzin Łesi Ukrainki

Heorhij ŁUKIANCZUK 149. rocznica urodzin (25 lutego) ukraińskiej poetki Łesi Ukrainki rozpoczęła się dla wielbicieli twórczości genialnej pisarki od odwiedzin jej grobu na Cmentarzu Bajkowym w stolicy, gdzie przedstawiciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Narodowego Związku Pisarzy, towarzystwa „Memoriał” im. Wasyla Stusa, „Bractwa Sołowieckiego” oraz pracownicy miejskiej Biblioteki imienia Łesi Ukrainki złożyli kwiaty u stóp pomnika poetki i przeprowadzili uroczystości żałobne. W wystąpieniach pisarza Wasyla Folwarocznego, dyrektor biblioteki Olhy Romaniuk, odpowiedzialnego sekretarza „Proświty” Mykoły Nesterczuka oraz rodaków genialnej poetki wybrzmiał ostry ból z powodu obecnego stanu ukraińskiej kultury i jej zachmurzonej przyszłości. W wystąpieniach raz po raz pojawiało się pytanie, dalekie od retorycznego, skierowane do rządzących i nas wszystkich, Ukraińców: w 2021 roku przypada 150 lat od dnia urodzin poetki, którą Iwan Franko określił jako „…jedynego mężczyznę w ukraińskiej literaturze”. Jak zatem państwo i społeczeństwo w niepodległej Ukrainie zdołają godnie uczcić ten znamienity jubileusz? W szczególności mowa była o zmianie statusu teatru noszącego jej imię w stolicy Ukrainy z rosyjskiego dramatu na ukraiński. Uroczystości kontynuowano w bibliotece imienia Łesi Ukrainki, gdzie rozbrzmiewały wiersze genialnej poetki… A największą ciekawostką i kamertonem stał się film dokumentalny reżyserki Antoniny Hotfrid „Rutenia. Powrót Kodu Narodu”. W filmie, który zaprezentowała publiczności autorka scenariusza i producentka Natalia Jakowlewa (firma filmowa „Bank Idei”), wykorzystano materiały i wyniki wieloletnich badań kandydata nauk historycznych Ołeksandra Bosego, artystyczny dorobek autorski Wasyla Czebanyka oraz materiały projektu Dmytra Lisenbarta „Grafika języka ukraińskiego”. Dynamiczny i spowiedniczy w formie, film akcentuje uwagę na aktualnych problemach nie tylko historii i teraźniejszości: kim jesteśmy, jak rodził się nasz język, w jakie graficzne szaty powinien być ubrany — jako swoisty paszport odrębnego niepodległego państwa! Ponad 300 lat temu my, Ukraińcy, straciliśmy możliwość widzenia

Машинний переклад

Tradycja odkrywania tajemnic i strzeżenia imion

W Instytucie Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy odbyło się ważne wydarzenie — prezentacja serii książek z cyklu corocznych wykładów pamięci Iwana Ohijenki, wygłoszonych w Kamieniecko-Podolskim Narodowym Uniwersytecie imienia Iwana Ohijenki. O tej niezwykle kreatywnej tradycji wydawania w osobnych książkach wykładów zaproszonych z różnych uczelni Ukrainy i Europy naukowców oraz znanych osób opowiedział jej inicjator — doktor nauk filologicznych, docent, kierownik katedry komparatystyki i historii literatury KPNU im. I. Ohijenki, Ołeh Rarycki. Zaznaczył on: — W 2015 roku wraz z profesor Eleonorą Sołowiej zaczęliśmy rozmawiać o tym, że byłoby dobrze, gdyby po corocznych odczytach mieć pamiątkowe twórcze wyróżnienia naszych wybitnych działaczy kultury. Za przykładem Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, która uświetnia coroczne odczyty wydaniem książki, my również zaczęliśmy wydawać wykłady, które czytają goście naszego uniwersytetu, poświęcone jubileuszowym datom tych działaczy, którzy mieli związek z naszym miastem i placówką. Obecnie jest już 5 takich książek. — Miałam zaszczyt być pierwszą w tej kamieniecko-podolskiej tradycji — powiedziała profesor Eleonora Sołowiej. — I nieprzypadkowo tematem mojego wykładu była historia Wołodymyra Swidzińskiego, którego życie było w zdumiewający sposób splecione z Kamieńcem. To miasto ma niesamowitą aurę, skrywa wiele tajemnic o ludziach, którzy w wybitny sposób przysłużyli się ukraińskiej literaturze. Jestem szczęśliwa, że z mroku zapomnienia powraca imię Swidzińskiego. Swoje wykłady zaprezentowali: Eleonora Sołowiej, doktor nauk filologicznych, profesor (Kijów) — o twórczości poety Wołodymyra Swidzińskiego; Ihor Nabytowycz, doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (Polska) — o drodze życiowej poety Mychajła Draj-Chmary; Nadija Basztowa, kandydat nauk filologicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy — o spuściźnie literaturoznawcy Hryhorija Kostiuka. Pisarka Hałyna Tarasiuk — o swojej korespondencji z patriarchą ukraińskiej bajki Mykytą Hodowancem. Wykład znanych uczonych historyków Ołeksandra Zawalniuka i Serhija Kopyłowa o patronie Kamieniecko-Podolskiego Narodowego Uniwersytetu, Iwanie Ohijence, przedstawił Ołeh Rarycki. W dyskusji nad wydaniami i samą inicjatywą, która już posłużyła narodzinom ścisłych więzi naukowych z różnymi uczelniami i instytucjami naukowymi Ukrainy i świata, wzięli udział znani uczeni: akademik, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Mykoła Sułyma, Łukasz Skupejko — doktor nauk filologicznych, profesor, redaktor naczelny czasopisma „Słowo i czas”; szewczenkoznawca Serhij Hałczenko i inni. Moderował ciekawe, bardzo życzliwe i szczere wydarzenie Hennadij Noha, starszy pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki NAN Ukrainy. Jako temat przyszłego wykładu w Kamieniecko-Podolskim Narodowym Uniwersytecie im. Iwana Ohijenki Ołeh Rarycki zaproponował badania nad Jurijem Łypą. Chociaż być może będzie to jakaś inna pasjonująca historia, która odkrywa do niedawna ukryte strony ukraińskiej literatury i historii… Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA. Prawdziwa historia pierwszego ukraińskiego uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim, założonego w 1918 roku przez hetmana Skoropadskiego w czasach Ukraińskiej Republiki Ludowej i w którym pierwszym rektorem był Iwan Ohijenko, zaczęła się otwierać dopiero w latach niepodległości. Oczywiste stały się również fakty z życia osobistości, które z różnych powodów wiązały swoją biografię z Kamieńcem, jednocześnie pozostawiając wyraźny ślad w historii i kulturze Ukrainy, w szczególności także w literaturze.

Машинний переклад

Bezcenne dary Bohdana Horynia

Osyp JAKYMCHUK W życiu każdego człowieka są momenty, które mają wpływ na całe dalsze życie. Były takie momenty także w życiu byłego dysydenta, później polityka-męża stanu, a obecnie pisarza-dokumentalisty Bohdana Horynia. Urodził się on w rodzinie proświcianina. Jego ojciec — Mykoła Horyń, przewodniczący „Proświty” w rodzinnej wsi Kniseło (w rejonie żydaczowskim obwodu lwowskiego), wiele uwagi poświęcał wychowaniu i samokształceniu, a poprzez nie wzrostowi świadomości narodowej mieszkańców wsi. Być może Mykoła Horyń (ojciec Bohdana) nie wiedział, do kogo należą tak bardzo aktualne i dziś słowa: „Ludzie przestają myśleć, kiedy przestają czytać” (ich autorstwo przypisuje się francuskiemu filozofowi i encyklopedystie epoki Oświecenia, XVIII w., Denisowi Diderotowi). Jednak rozumiał ich ważność dla walki zniewolonego narodu. Obecnie coś podobnego obserwujemy w czasie nowego nadejścia „kultury złotego cielca”. Często słyszymy usprawiedliwienia, że nastał taki czas, kiedy na czytanie nie zostaje ani czasu, ani sił. Całe wyobrażenie o otaczającym życiu bazuje na podstawie pospiesznie widzianych w telewizorze strzępów informacji… Dlatego mamy już nie pierwsze potknięcie na drodze ukraińskiego państwowotwórstwa. Komuś bardzo zależy, aby rdzenni mieszkańcy bogatej w zasoby naturalne ziemi pozostawali populacją, stadem, któremu „wszystko jedno”, a nie historycznie i społecznie odpowiedzialnym narodem! W 1931 roku świadome obywatelstwo w rodzinnej wsi Bohdana Horynia zbudowało czytelnię „Proświty”, w której aż do przyjścia bolszewików we wrześniu 1939 roku było tłoczno. Mykoła Horyń kierował miejscową „Proświtą”. Jego syn Bohdan już we wczesnej młodości wykazywał wielkie zainteresowanie czytaniem. Ojciec kupował synowi wszystkie książki dla dzieci, które do 1944 roku wydawano w Galicji. Tak więc młody Bohdan był właścicielem największej we wsi biblioteki dziecięcej. Po ustanowieniu w Galicji w lipcu 1944 roku władzy radzieckiej, wychodząc ze stalinowskiej koncepcji „wielkiego rosyjskiego narodu-zwycięzcy” (obecnie małpuje ją Putin), zaczął się kurs rosyjskiego politycznego i religijnego szowinizmu, brutalna rusyfikacja „nowych terytoriów”, wykorzenianie „miejscowych nacjonalistów”. Pod tę kategorię podpadały też ukraińskie wydania, które już przechodziły nie mniej brutalną niż moskiewska, polską cenzurę. Rozumiejąc, że nowe „wschodnie” wiatry historii mogą ponieść człowieka w dalekie Sybiry, ojciec Bohdana Horynia spróbował ukryć zarówno proświciańską, jak i własną bibliotekę na strychu szkoły, zastawiając je warstwami cegieł. Jednak garnizon NKWD, który przyjechał szukać nie tylko „nacjonalistycznie nastawionych osób”, ale i „nacjonalistycznej literatury”, wykrył schowek. Na oczach młodego Bohdana jego dumę, jego pierwszą bibliotekę, przy dzikim śmiechu żołnierzy, rwano na kawałki i wrzucano w ogień pod kotłami z garnizonową kaszą. Uniwersyteccy profesorowie Mychajło Rudnycki, Jewhen Łazarenko mówili o Bohdanie Horyniu jako o wielkiej nadziei ukraińskiej nauki. Ale los później poprowadził go innymi drogami. Stał się dysydentem-więźniem politycznym, politykiem-mężem stanu, pisarzem-dokumentalistą. Bohdan Horyń o sobie powiedział: „Ja swoją pracę zacząłem od tego, że zbierałem bibliotekę, oddając na książki początkowo całe swoje skromne stypendium, a potem także skromną pensję. Takimi skromnymi były zarobki i w Domu Twórczości Ludowej, w którym początkowo pracowałem, i w Muzeum Sztuki Ukraińskiej, w którym pracowałem później. Zgromadziłem dużą bibliotekę. W ciągu życia liczba zebranych przeze mnie książek przekroczyła 10 tysięcy jednostek”. Czy będzie 12, czy może 15 tysięcy — trudno powiedzieć, bo dotąd nie cała biblioteka została wpisana do katalogu, nad czym obecnie pracuje żona Bohdana Horynia — Oksana. Opowiadając o sobie i swoim oddaniu walce o prawo Ukrainy do państwowej samodzielności, skromnie milczy o tym, jak często musiał rezygnować ze śniadań czy obiadów, aby kupić potrzebną książkę dla uzasadnienia prawa Ukraińców do samodzielności. Oczywiście, tak duży księgozbiór trudno pomieścić w lwowskim dwupokojowym mieszkaniu. Dlatego życie zmuszało już opracowane książki oddawać do bibliotek publicznych. Jeszcze w połowie lat 90. XX w., w czasie przeprowadzki Bohdana Horynia ze Lwowa do Kijowa, część księgozbioru — 4 i pół tysiąca tomów — Bohdan Horyń podarował Bibliotece Naukowej Uniwersytetu Lwowskiego z nadzieją, że tam, jak obiecywało kierownictwo biblioteki, zostaną one umieszczone jako osobny fundusz. Na otrzymanie oficjalnego aktu o przekazaniu księgozbioru od biblioteki uniwersyteckiej Bohdan Horyń musiał czekać kilka lat — do 2003 roku. Jesienią 2014 roku Bohdan Horyń przekazał Instytutowi Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza NAN Ukrainy we Lwowie kolejną część swojego księgozbioru (liczy ona 3453 książki). Jest to zarówno literatura naukowa, jak i piękna. 5 maja 2016 roku w pomieszczeniu Instytutu z udziałem prasy odbyła się wymiana aktów przekazania-przyjęcia podarowanej przez B. Horynia biblioteki. Opłacił on jej przewiezienie do Lwowa i zakupił dla wydzielonego pod księgozbiór pokoju regały. Jeden z naukowców tego Instytutu Jurij Zajcew z powodu przekazanej biblioteki mówi: „Powinienem także ucieszyć wszystkich nas, i siebie, że mam przyjazne relacje z panem Bohdanem. I że mam jakiś związek z dokonanym przez niego dla naszego instytutu. Chodzi o wspomniany już tutaj prezent: trzy i pół tysiąca książek. To jego kolosalny wyczyn. W przekazanym nam księgozbiorze zawarty jest duch Bohdana. Te książki żyją jego życiem. Jestem pewien: ci, którzy przyjdą do nas do księgozbioru Bohdana Horynia, który mieści się na 5. piętrze Instytutu Ukrainoznawstwa, wzbogacą się nie tylko wiedzą, ale tym duchowym wyczynem, który w imię rozwoju ukraińskiej nauki dokonał Bohdan Horyń”. Z powodu przekazanej Instytutowi Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza części swojego księgozbioru B. Horyń powiedział: „Więcej szczęścia miałem, kiedy drugą część mojego księgozbioru — 3500 tomów, przekazałem do Instytutu Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypjakewycza. Tam, jak się umawialiśmy, jest osobny pokój z szyldem „Biblioteka Bohdana Horynia”. Często go odwiedzam i oświadczam, że jestem bardzo wdzięczny kierownictwu Instytutu i jednemu z opiekunów mojej biblioteki Jurijowi Dmytrowyczowi Zajcewowi”. Bohdan Horyń wierzy, że na świecie jest więcej dobra i prawdy niż nieprawdy. Dlatego bez wahania 2 marca 2020 roku przekazał literaturę z zakresu historii sztuki oraz unikalne albumy jako dar dla biblioteki Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Przygotowana przez żonę Bohdana Horynia lista przekazanych do NASPiA książek ma ponad 30 standardowych stron maszynopisu. Wymienię tylko niektóre z książek, które najbardziej przypadły do serca: „Ałła Horska. Błysk przed świtem”; „Ukraińska ikona ludowa” (album); „Muzeum Narodowe w Warszawie”; „Muzea Watykanu”; „Autoportrety Ołeksy Nowakiwskiego” (album); „Hałyna Sewruk” (album-monografia); „Feodosij Humeniuk” (album) (z dedykacją); „Wagi losu W. Zareckiego: Twórcza droga artysty przez pryzmat procesów transformacji życia artystycznego na Ukrainie lat 50–80. XX wieku”; dwutomowe wydanie prac malarskich i graficznych Wołodymyra Patyka (dwa albumy z dedykacją). W słowie wstępnym B. Horynia powiedziano: przekazane książki są z historii, teorii sztuk pięknych, estetyki i architektury Ukrainy oraz innych krajów świata. Artystyczną część swojego księgozbioru przekazuje jako dar na stałe przechowywanie do biblioteki Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Żywi głęboką wiarę, że te książki będą sprzyjać estetycznemu wychowaniu i twórczemu wzrostowi młodych talentów artystycznych Ukrainy. Póki co, trzy części wielkiego księgozbioru Bohdana Horynia, przekazane przez niego do użytku publicznego — to daleko nie wszystko, co aktywny uczestnik walki o państwową niepodległość Ukrainy, dysydent, polityk, pisarz-dokumentalista, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki przekazuje do duchowego skarbca Ukrainy. 7 sierpnia 2015 roku w Narodowym Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara” odbyło się oficjalne przekazanie Muzeum kolekcji artystycznej, zgromadzonej przez małżeństwo Bohdana i Oksany Horyniów. Kolekcja Bohdana Horynia została zgromadzona na długo przed jego wejściem do polityki. Główna część — w bardzo trudnych czasach dla Bohdana i Oksany, kiedy po wyjściu z rosyjskiego obozu koncentracyjnego Bohdan zmuszony był pracować na nisko płatnych ciężkich pracach fizycznych. Choć w tamtych czasach każda wycieczka w Karpaty była dużym obciążeniem dla budżetu rodzinnego, Oksana i Bohdan jechali, wyszukiwali na strychach stare, „niepotrzebne” rzeczy, które w rzeczywistości były unikalnymi wytworami ludowej kultury materialnej. Kierowali się biblijną sentencją: jeśli nie ja, to kto, jeśli nie teraz, to kiedy? To był czas, kiedy po ukraińskich Karpatach buszowali leningradzcy i moskiewscy kolekcjonerzy, którzy ukraińskie arcydzieła wywozili do Rosji, wydając je za „ogólnorosyjskie wartości kulturowe”. Rozumiejąc niebezpieczeństwo dla historii ukraińskiej kultury, które było z tym związane, małżeństwo za każdym razem wiozło z Karpat plecaki z kaflami, miskami, świecznikami. Możliwości przewożenia w plecakach były ograniczone, więc kolekcja sztuki ludowej Karpat Oksany i Bohdana Horyniów była skromna w porównaniu ze zbiorami współczesnych kolekcjonerów. Zawiera ona 40 jednostek. Jeszcze dwie z nich — huculski wazon Pawłyny Cwiłyk (początek lat 60. XX w.) oraz inkrustowany metalem huculski pas z połowy XIX w. — pisarz przekazał muzeum w dniu otwarcia wystawy. 25 lipca 2017 roku w pomieszczeniu sali wystawowej Lwowskiego Pałacu Sztuki odbyło się otwarcie wystawy dzieł wybitnej artystki-graficzki Sofii Karaffy-Korbut z kolekcji Bohdana Horynia. I jednocześnie ich przekazanie jako dar Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. Borysa Woźnickiego. W kolekcji — 122 prace różnych gatunków i technik (malarstwo, grafika sztalugowa, grafika książkowa, projekty witraży, szkice ilustracji). Bohdan Horyń zbierał dzieła artystki całe życie, porządkował setki listów Sofii Petriwny, inne dokumenty, które legły u podstaw dwutomowej powieści dokumentalnej-kolażu „Miłość i twórczość Sofii Karaffy-Korbut”. W Kijowie trzykrotnie robił wystawy Karaffy-Korbut, jednak całą retrospektywną kolekcję udało się wystawić po raz pierwszy po śmierci artystki.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ry, czuje się poetkę jako medium między światem ziemskim a niebiańskim. Ogólnonarodowo uwielbiana aktorka Natalia Sumska zdołała stać się subtelnym i nienarzucającym się pośrednikiem między autorką benefisu a audytorium kolegów i czytelników, odczytując wiersz „To jednak jesień, kocie!..”, który ma bardzo „koronenkowe” brzmienie, oraz inne wiersze. Zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Nedin wyrecytowała poezje o wyśmienitej intonacji, w szczególności „Czuhajster” oraz najświeższy — „Zaklęcie na język białoruski”. Ukraińska poetka białoruskiego pochodzenia Inna Snarska odczytała ten sam wiersz, ale w przekładzie na język białoruski, którego dokonał Wiaczesław Rahojsza, i to wykonanie spotkało się ze szczególnym odzewem audytorium. A poeta Wałerij Kornejew wykonał poezje „W mieście białego lwa mieszka smutna królowa” oraz „Starzy smakosze piją stare wino”. Dalej rozbrzmiewały pieśni do słów S. Koronenko. Ludowa artystka Ukrainy Switłana Myrwoda wykonała pieśni L. Neczyporuka „Odeszła miłość” oraz „Jak bronię was”. Siostry Hałyna i Ludmyła Turczak zaśpiewały pieśń „Skrzypce białe” do muzyki Wiktora Lifanczuka. Natalka Połtaweć wykonała pieśń S. Cuszka „Wszystko powraca”. Natalia Buczel zaprezentowała pieśni „Pij wino” oraz „Świat nie żałuje nikogo”, a Tetiana Mirosznyczenko — „I pachnie miodem…” W wieczorze autorskim-prezentacji wzięły również udział pisarka Łarysa Petrowa, kompozytor Łeonid Neczyporuk oraz przewodnicząca Związku Kobiet m. Kijowa Lidija Moskałenko, która wręczyła S. Koronenko nagrodę „Kobieta Roku”. Wieczór zakończył się autorskim wykonaniem poematu „Debora”. Taką okazała się ta literacko-muzyczna premiera, która nastrojem była podobna do poetyckiego flamenco Switłany Koronenko, w którym czuć „miłość jako błąd i miłość jako luksus”.

Машинний переклад

Miłość jako wada i jako luksus. W Muzeum Literatury odbył się wieczór autorski Switłany Koronenko

Pawło SZCZYRYCIA. Mykoła ŻULYNSKYJ: Próbowałem zrozumieć dla siebie, od czego zaczyna się pisarka Switłana Koronenko. Może od eseju „Samotny demon ukraińskiej literatury”? A może od książki „Wróżby na wierszach” czy „Ze starego manuskryptu”? Czy może stosownie byłoby zacząć od książki „Debora”? Czy jednak od zbioru „Misteria”, wszak pani Switłana czyni w tej książce pomost do baroku, na dodatek, jak zaznacza sama autorka, „mistyka interesowała mnie zawsze”. Tak czy inaczej, mamy unikalną poetkę, która próbuje wyrazić siebie, a my mamy okazję być obserwatorami jej stylowych metamorfoz z książki na książkę. Dmytro PAWŁYCZKO: Próbowałem znaleźć istotę poezji Switłany Koronenko i sprowadzałem wszystko do tego, że jej poezja skoncentrowana jest na kobiecości, wydaje mi się, że jeszcze nikt tak nie opisał pragnienia i cierpienia dziewczyny, kobiety, babci. Swego czasu jeszcze niezapomniany Iwan Dracz (który robił rewolucję w naszej poezji) zauważył młodą poetkę, która nie będzie dreptać w miejscu, a będzie poruszać się naprzód — i nie pomylił się. Są poeci, którzy obrazują, jednak nie przeżywają tego, co obrazują, Switłana Koronenko nie pisze o tym, co jej nie boli. Mykoła SULYMA: Zraziła mnie historia długiego poetyckiego milczenia Switłany i niedawnego powrotu do poezji. Kiedyś Jarosław Smielakow napisał „Jeśli zachoruję, do lekarzy nie zwrócę się”. Dla poety nie ma nic gorszego niż niepisać, wiersze są dla niego najsilniejszym lekarstwem, dlatego ucieszyłem się, że Switłana Koronenko utwierdziła się w swoim powrocie do poezji. Lubow HOŁOTA: Kiedy czytam wiersze Switłany Koronenko, to myślę o tańcu flamenco, w którym dwoje ludzi tańczy blisko siebie, ale nie mogą się dotknąć — poetka bardzo blisko podchodzi do istoty rzeczy i emocji, i one niemal dotykają czytelnika. Nie wiem, kto jest bardziej zagadkowy w ukraińskiej poezji niż Switłana Koronenko. Wasyl HERASYM’JUK: Mówiłem już kiedyś o tajemnicy twórczości Switłany Koronenko. Tutaj można by powiedzieć „zagadka”, jednak ona zakłada prawdopodobieństwo rozwiązania, a tajemnica jest niepojęta. Debiut Koronenko był jednym z najbardziej zauważalnych — Iwan Dracz był poruszony wczesnymi wierszami Switłany, czytał je Dmytrowi Pawłyczce i Iwanowi Mykołajczukowi, i obaj byli nimi zachwyceni (zwłaszcza Iwan, który rzadko zachwycał się czyjąś poezją). Switłana zawsze była szczera. Milczała 17 lat. A potem jednak wróciła, udowadniając, że jest wybranką poezji („bo słowo — z muzyki, z jej cierpkich agonii”). Szczerze mówiąc, w ogóle nie myślałem, że Switłana potrafi rymować, wszak zaczynała od wierszy wolnych. A potem nagle — wyrafinowana poetyka. Udaje jej się pisać z wysoką intensywnością, a jej liryzm jest prawdziwy, nie da się go imitować. W jej poetyce wiele ukrywa się w cezurach i synkopach. Ponadto Switłana jest nieoczekiwaną poetką. Weźmy choćby jej poemat „Debora”. Z niego widzimy nie tego Bażana-prawowiernego komunistę, zapiętego na wszystkie guziki, a innego — prywatnego, lirycznego, który po 50 latach od rozłąki spotyka się z kobietą, w której był zakochany jeszcze jako chłopak. Koronenko skłania nas do współtwórczości w współodczuwaniu. Intensywność jej postrzegania świata jest wysoka, a poetyckie powietrze, tworzone przez nią — nasycone. Pawło MOWCZAN: Kiedy przeczytałem wiersze Switłany Koronenko, natychmiast zapragnąłem poznać ją. Nie na darmo Einstein swego czasu powiedział, że gdyby nie miał wyobraźni i intuicji, to niczego by nie osiągnął w naukach ścisłych, dlatego bez poezji trudno w życiu, wszak to boski język, to ta niespodzianka i tajemnica, która pozostaje na wszystkie czasy. Oto i w poezji Switłany jest prawdziwość i duch, a to ważne, ponieważ żyjemy w dobie ducha. Ołena O’LIR: Switłana Koronenko przemówiła niewysłowionym pragnieniem rymu. Przenikające rymowanie i rymy wewnętrzne przynoszą poczucie muzyki, czyli zwracają nas do źródeł, do czasów antycznych, kiedy poeci wykonywali swoje wiersze przy akompaniamencie liry. Ta muzyczność skłania do pisania muzyki do jej wierszy. Nikt z krytyków nie może przewidzieć, jaką będzie S. Koronenko jutro. Czytając jej utwory... Międzynarodowy Fundusz Iwana Franki ogłosił pretendentów do zdobycia nagrody dla naukowców, których prace są znaczącym wkładem w rozwój dyscyplin społeczno-humanistycznych, mają międzynarodowe znaczenie i opierają się na zasadach naukowego namysłu nad historycznymi lub współczesnymi procesami w kulturze, polityce i życiu społecznym Ukrainy. W 2020 roku do zdobycia Międzynarodowej Nagrody im. I. Franki zgłoszono 19 prac naukowych. 1. Olha Bohomołeć, monografia „Ukraińska ikona domowa”, Ukraina. 2. Andrij Bojko-Haharin, monografia „Fałszerstwa monet w Europie Środkowej i Wschodniej w dobie średniowiecza i wczesnej nowożytności”, Ukraina. 3. Anna Warawa, monografia „Międzypaństwowe badanie przemysłu modowego i jego zastosowanie do krajów Europy Wschodniej na przykładzie Ukrainy”, Ukraina. 4. Mykoła Haliw, monografia „Ukraiński narrat historyczno-pedagogiczny (połowa XIX — koniec XX wieku): zasady epistemologiczne”, Ukraina. 5. Majja Harbuziuk, monografia „Obraz Ukrainy w polskim dyskursie teatralnym XIX wieku: strategie i formy reprezentacji”, Ukraina. 6. Wiktor Harkawko, monografia „O chlebie naszym powszednim nauka (Ekonomia rolnicza — podstawa teoretycznej nauki o ekonomii i organizacji produkcji rolnej)”, Ukraina. 7. Marija Drużyneć, monografia „Ukraińska mowa ustna: aspekty psycho- i socjofonetyczne”, Ukraina. 8. Andrij Zajarniuk, monografia „Lviv’s Uncertain Destination: A City and Its Train Station from Franz Joseph I to Brezhnev” („Lwów — miejsce przeznaczenia nieznane. Miasto i jego dworzec od Franciszka Józefa I do Breżniewa”), Kanada. 9. Arcybiskup Ihor Isiczenko, monografia „Wojna barokowych metafor. „Kamień” Piotra Mohyły przeciwko „lunecie” Kasjana Sakowicza”, Ukraina. 10. Wasyl Kostycki, Olha Koban, monografia „Ograniczenie prawem władzy ustawodawczej i sądowniczej”, Ukraina. 11. Łarysa Masenko, monografia „Język radzieckiego totalitaryzmu”, Ukraina. 12. Ihor Nabytowycz, monografia „Drzewo życia rodu literackiego: Iwan Fedorowycz, Wołodysław Fedorowycz, Darija Wikonska”, Ukraina. 13. Jewhen Nachlik, monografia „Zwroty ducha Franki: Światopogląd. Ideologia. Literatura”, Ukraina. 14. Zespół autorów: Ihor Pasicznyk, Petro Kraluk, Dmytro Szewczuk, Mykoła Bendziuk, monografia „Akademia Ostrogska: historia i współczesność ośrodka kulturalno-oświatowego. Wydanie encyklopedyczne”, Ukraina. 15. Łarysa Semenko, Ołeksandr Łohinow, monografia „Teatr winnicki w zwierciadle historii (1910—1944)”, Ukraina. 16. Ihor Serdiuk, monografia „Mały dorosły: Dziecko i dzieciństwo w Hetmanacie XVIII w.”, Ukraina. 17. Tetiana Syweć, monografia „Koncepty chrześcijańskie w literaturze Rusi Kijowskiej (XI—XIII w.)”, Ukraina. 18. Mayhill Fowler, monografia „Beau Monde on Empire’s Edge: State and Stage in Soviet Ukraine” („Bomon na skraju imperium: państwo i scena w radzieckiej Ukrainie”), USA. 19. Ołeksandr Fedoruk, monografia „Powieść Kulisza „Czarna rada”: Historia tekstu”, Ukraina. Imiona laureatów Międzynarodowej Nagrody imienia Iwana Franki zostaną ogłoszone pod koniec czerwca 2020 roku w Wiedniu (Austria). Wręczenie nagród odbędzie się w ojczyźnie Iwana Franki, w Drohobyczu, w dniu jego urodzin — 27 sierpnia. Switłana Koronenko to poetka, która potrafi zaskakiwać. A ponadto potrafi być szczera wobec siebie: milczeć, gdy chce się milczeć, i mówić, gdy nie sposób powstrzymać pragnienia wyrażenia emocji, a także zmieniać się i śmiało eksperymentować. A oprócz tego wszystkiego udaje jej się wkładać w poezję cichą muzykę. Tę, którą potem zauważają i uwydatniają kompozytorzy. Tamtego wieczoru w Narodowym Muzeum Literatury panowała aura wierszy Switłany Koronenko, które weszły do jej poprzednich zbiorów „Wiersze z jesieni”, „Debora”, „Misteria” (wydawnictwo „Jarosławiw Wał”) oraz najświeższych poezji z książki „Zaklęcia na język białoruski”, która przygotowywana jest do druku i ma się ukazać przed „Książkowym Arsenałem”. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” echo głosów uczestników literackiej premiery „Switłana Koronenko: nowe wiersze i pieśni”. Międzynarodowa Nagroda im. Iwana Franki—2020: znani główni pretendenci Ihor ALEKSEJEW, sekretarz odpowiedzialny ChOO Towarzystwa „Proświta”

Машинний переклад

Wszyscy muszą się dowiedzieć i uznać

Walentyn Otamanowski urodził się 26 lutego 1893 roku. Dopiero niedawno zaczęto odradzać pamięć o nim, a sławę pomnażać. Wielu z nas zna go przede wszystkim jako uczestnika bitwy pod Krutami. Ale to nie jest jego najważniejszy wkład w sprawę ukraińską. Przeczytawszy monografię profesora Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego Ihora Robaka o Walentynie Otamanowskim, dowiecie się wielu niezwykle ważnych rzeczy. Otamanowski jest jednym z założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady. Rola Otamanowskiego w organizacji ukraińskiego wojska jest mniej więcej taka sama jak Symona Petlury. Ale, i to jest najważniejsze, kiedy Hruszewski i inni autonomiści byli za tym, aby Ukraina była „okręgiem federalnym” (jak obecnie Jakucja) — Otamanowski był czołowym działaczem niepodległościowców. Razem z Michnowskim robili wszystko dla stworzenia państwa narodowego w najcięższych warunkach — kiedy zewnętrzni wrogowie atakowali z wielkim okrucieństwem. Kiedy ludność Ukrainy w przeważającej większości po prostu drwiła z idei posiadania własnego państwa. Obecnie Hruszewskiemu postawiono pomnik i przedstawiono go na banknocie pięćdziesięciogrywnowym. Z Petlurą jest już znacznie trudniej. Michnowski jest znany i czczony jeszcze mniej. A jego głównego współpracownika Otamanowskiego, szczególnie niebezpiecznego dla Moskali tym, że był znakomitym organizatorem, stworzył straszne dla wrogów Ukrainy „Bractwo Niepodległościowców” — do niedawna praktycznie nie czczono. Ale rozwoju nie da się zatrzymać. Wierzę: za kilkadziesiąt lat większość Ukraińców będzie głosować na partie o pozycji nacjonalistycznej, kultura i polityka będą się rażąco różnić od współczesnej. Obecnie jesteśmy na początku wielkiej i bardzo zaszczytnej drogi popularyzacji jednej z najwybitniejszych postaci w całej ukraińskiej historii. W dniu urodzin bohatera Charkowski Narodowy Instytut Medyczny oraz Charkowski Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” odwiedzili jego grób. Odbył się wieczór pamięci w murach samego instytutu medycznego, gdzie profesor Ihor Robak wygłosił studentom i gościom wykład o Otamanowskim. Członek Rady Charkowskiego Oddziału Obwodowego Towarzystwa „Proświta”, aktor Mykoła Moch, wraz ze studentami Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Sztuki podarowali uczestnikom wspaniałe wykonanie utworów muzycznych i wierszy. Tak oto skromnie, w wąskim gronie obchodzi się teraz dzień urodzin Walentyna Otamanowskiego. Ale przypomnijcie sobie: jeszcze na Pomarańczowym Majdanie w 2004 roku „Sława Ukrainie!” nie wykrzykiwał prawie nikt. Jedynie garstka skrajnej prawicy. A obecnie spełniła się przepowiednia Stepana Bandery: miliony odpowiadają „Bohaterom sława!” na „Sława Ukrainie!”. Charkowska „Proświta” dziękuje Charkowskiemu Instytutowi Medycznemu za troskę o pamięć wielkiego Ukraińca, który znacznie wyprzedził swój czas. Aby zobaczyć, że ziemia jest okrągła — trzeba wznieść się w kosmos. Tak samo trudno dostrzec doniosłą rolę Otamanowskiego, który spoczywa w Charkowie. Starajmy się zrozumieć, dlaczego właśnie tak, i stawajmy w awangardzie ukraińskości, która składa głęboki hołd naszym bohaterom.

Машинний переклад

„Spotkania z Samczukiem”

Zoja DIDYCZ, członkini zarządu obwodowego towarzystwa „Proświta” Zdjęcia Oksany SEMCZYSZYNEJ Od 13 do 20 lutego Muzeum Literackie Ułasa Samczuka (sektor Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, kierowniczka Oksana Semczyszyna) gościło licznych wielbicieli sławnego Ukraińca — dziennikarza, pisarza, publicysty, działacza społecznego, naszego rodaka Ułasa Ołeksijowycza Samczuka z okazji 115. rocznicy jego urodzin. W tak zwanych „Spotkaniach z Samczukiem” wzięli udział przedstawiciele organów władzy i samorządu lokalnego, pracownicy instytucji kultury i oświaty, rówieńskie organizacje obwodowe — Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (przewodnicząca Iryna Bakowećka-Raczkiwska), Ogólnoukraińskiego Związku „Proświta” im. T. Szewczenki (przewodniczący Iwan Wietrow), Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego (przewodniczący Andrij Pastuszenko), krajoznawcy, środowiska twórcze Rówieńszczyzny oraz goście z różnych zakątków Ukrainy. 13 lutego odbyły się wspaniałe prezentacje, moderowane przez dyrektora Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, członka obwodowego towarzystwa „Proświta” Ołeksandra Bułyhę. Wiktor Mazanyj, pisarz, laureat obwodowej nagrody literackiej imienia Switoczów, międzynarodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Awenira Kołomyjcia, docent wydziału dziennikarstwa Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanistycznego imienia akademika Stepana Demianczuka, zasłużony dziennikarz Ukrainy, zapoznał społeczeństwo z odnalezionymi w archiwach państwowych dokumentami, które weszły do cyklu „Nieznane archiwum Ułasa Samczuka”. Było to niezapomniane wydarzenie: wcieliwszy się w postać Ułasa Samczuka, pan Wiktor czytał listy pisane w latach 1952—1968 przez Ułasa Samczuka do Lubow Henusz — wybitnej artystki, rodowitej odesitki, emigrantki, młodszej od Ułasa Ołeksijowycza o 19 lat. Dzięki potajemnej miłości do tej kobiety świat ujrzał powieść „Na twardej ziemi”. Słynna artystka-hafciarka, autorka wielu kreatywnych książek, poetka i ulubiona przez dorosłych oraz dzieci pisarka Ołena Medwedewa podarowała Muzeum Literackiemu Ułasa Samczuka wyhaftowaną książkę-miniaturę pisarza — „Wołyń”, stworzoną wspólnie z mieszkańcami Równego, którzy dołączyli do tego wyhaftowanego cudu. 14 lutego uczestnicy wzięli udział w muzeum w lekcji ekspresowej „Ułas Samczuk w kontekście szkoły praskiej” — przeprowadziła ją z udziałem studentów II roku Rówieńskiego Państwowego Kołledżu Ekonomiczno-Technologicznego NUVHP wykładowczyni języka i literatury ukraińskiej, członkini obwodowego towarzystwa „Proświta” Natalija Sawczuk. Obecni dowiedzieli się wielu nowych rzeczy o związku Ułasa Samczuka z pisarzami-szestdziesiątnikami, koryfeuszami szkoły praskiej: Jewhenem Małaniukiem, Ołehem Olżyczem, Ołeną Telihą, Oksaną Laturynśką, Ołeksą Stefanowyczem. Niektórzy z nich bywali na Rówieńszczyźnie, więc lekcja stała się jeszcze jednym ekskursem w historię naszego regionu. Prezentacja Oksany Semczyszyny „Miłość Ułasa Samczuka” była poświęcona wkładowi dwóch (tak ułożyło się życie) żon pisarza w jego spuściznę twórczą. 17 lutego odbyło się spotkanie z Ołeksandrem Podwyshennym — aspirantem Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, pisarzem, literaturoznawcą, badaczem (od 2014 roku) twórczości Ułasa Samczuka. Wygłosił on wykład popularnonaukowy na temat „Samczukowa Europa i konflikt światopoglądów”. Obecnie Ołeksandr Podwyshennyj pracuje nad dysertacją na temat „Dyskurs ukraińskiego okcydentalizmu w twórczości powieściowej Ułasa Samczuka”, której celem jest „badanie prozachodniej orientacji pisarza i jej przejawy w spuściźnie twórczej”. 18 lutego uczniowie Aleksandryjskiej Specjalistycznej Szkoły Artystycznej z internatem I—III stopnia przedstawili program koncertowy „Żywe struny” (według tytułu książki Ułasa Samczuka). Organizatorka występu i kierowniczka kapeli bandurzystów „Struny wieczności” Iryna Horbatiuk poświęciła koncert jubileuszowi pisarza. Uczniowie wykonywali utwory patriotyczne, demonstrując mistrzostwo gry na bandurze. 19 lutego sala muzealna nie mogła pomieścić wszystkich, którzy pragnęli wziąć udział w czytaniach literackich na temat „Naród czy czerń?”, zorganizowanych przez przewodniczącą ROO NSPU Irynę Bakowećką-Raczkiwską. W czytaniach wzięli udział pisarze Anna Łymycz, Neonila Dybjak, Tetiana Sładkowśka, Mykoła Bereza, Mychajło Stepaniuk, Wiktorija Kłymentowśka, Iwanna Hołub, Wira Mełnykowa, Wasyl Basaraba, Marija Sołtys-Smyrnowa, Marija Duma. Wystąpiła kierowniczka szkoły wokalnej, zasłużona pracownica Ukrainy, docent Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego Hałyna Szwydkiw oraz jej wychowankowie Oksana Stepanczuk, Maksym Nakonecznyj, Jaryna Szwydkiw, Ołeksandr Błażeczuk, którzy wykonali utwory muzyczne z czasów Ułasa Samczuka. Wiktor Mazanyj w ramach cyklu „Nieznane archiwum Ułasa Samczuka”, wspominanego wyżej, zaprezentował (po raz pierwszy na Ukrainie!) rękopis powieści „Marija” oraz nieopublikowanej powieści „Sabotaż UWO”, nieopublikowane dzienniki Ułasa Samczuka (1928—1930), zademonstrował kanadyjski paszport pisarza. Przewodniczący ROO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Iwan Wietrow podarował Muzeum Literackiemu Ułasa Samczuka książkę „Proświtańskie stulecie Rówieńszczyzny: artykuły naukowe, wspomnienia” (oprac. Wietrow I.W., Didycz Z.W. — Drohobycz: Koło, 2018. — 948 s.), wydaną przez rówieńską „Proświtę” przy wsparciu licznych darczyńców, w liczbie których jest Towarzystwo Języka Ukraińskiego w Chicago, USA (przewodnicząca — Wira Bodnaruk). W 2018 roku ta książka została laureatem Ogólnoukraińskiego Bibliotecznego „Rankingu Biograficznego—2018” Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego w nominacji „Portret zbiorowy”. W indeksie osobowym, który liczy ponad dwa tysiące imion, imię Ułasa Samczuka wspomniane jest 58 razy. Iwan Wietrow ogłosił tegorocznego laureata obwodowej nagrody proświtańskiej imienia Hryhorija Czubaja — Mykołę Pszenycznego. Docent katedry kulturoznawstwa i muzealnictwa RPUH, kandydat nauk pedagogicznych Wałentyna Tiuska oraz jej studentka Karyna Pinczuk zapoznali gości muzeum z powieścią Ułasa Samczuka „Góry mówią!”. 20 lutego „Spotkania z Samczukiem” w Muzeum Literackim Ułasa Samczuka dobiegały końca. Właśnie tego dnia 115 lat temu 20 (według starego stylu — 7) lutego 1905 roku we wsi Dermań powiatu dubieńskiego guberni wołyńskiej, obecnie rejon zdołbunowski obwodu rówieńskiego, w rodzinie Ołeksija Antonowycza i Nastasiji Uljaniwny Samczuków urodził się Ułas Samczuk. Na to spotkanie przybył Jarosław Poliszczuk, profesor Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu, literaturoznawca, oraz Iryna Zacharczuk, profesorka RPUH, literaturoznawczyni. Wykładowczyni i docent katedry folkloru muzycznego instytutu sztuki RPUH Rajisa Capun oraz jej studenci zaśpiewali jedną z ulubionych pieśni Ułasa Samczuka — „Stoi góra wysoka”, a potem razem ze wszystkimi pieśń „Wołyń moja”. Nazar Wołoszczuk, członek Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego i Narodowego Związku Kobzarzy Ukrainy, podarował obecnym patriotyczne kompozycje muzyczne. Znany ukraiński pisarz, wydawca, krajoznawca Jewhen Szmorhun opowiedział o historii powstania i rozwoju Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka, do których w dużej mierze się przyczynił. Nagrodzono zwycięzców pierwszego konkursu uczniowskiego imienia Ułasa Samczuka, którego inicjatorką i przewodniczącą jest Oksana Sokolyk (Kanada), wykonawczyni ostatniej woli Ułasa Samczuka. Tegoroczne „Spotkania z Samczukiem” zakończyły się złożeniem kwiatów pod jego pomnikiem obok Rówieńskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego. Odwiedzający składają pokłony i dziękują dyrektorowi Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Ołeksandrowi Bułyze oraz kierowniczce Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka Oksanie Semczyszyn za wielką pracę na niwie odrodzenia narodowego Ukrainy. Od 22. roku życia Samczuk musiał żyć poza granicami ojczyzny. Jednak w każdych okolicznościach i przy wszelkich odległościach, dalekich czy bliskich, pamiętał i kochał swoją wielką i małą ojczyznę. „Dermań jest dla mnie centrum centrów na planecie. I nie tylko dlatego, że gdzieś tam i kiedyś tam się urodziłem… Ale także dlatego, że to prawdziwie „wieś, niby pisanka”, z jej dawnym monasterem Trójcy Świętej, Seminarium Nauczycielskim im. św. Teodora, sadami, parkami, gajami, jarami, przepięknymi podaniami i legendami” — pisał oddany syn swojej ziemi. Ułas Samczuk zyskał sławę ukraińskiego Homera XX wieku, ponieważ odkrył przed światem prawdziwą i nieznaną dotąd Ukrainę. Spod jego pióra wyszły genialne dzieła: „Wołyń”, „Góry mówią”, „Maria”, zbiory opowiadań „Mściciele”, „Odnaleziony raj”, utwory publicystyczne. Artykuł Ułasa Samczuka pod tytułem „Naród czy czerń?” został opublikowany 9 listopada 1941 roku w kijowskiej gazecie „Ukraińskie słowo”. Lecz kiedy czyta się go dzisiaj, czuje się, jakby pisany był dzisiaj — dla nas, współczesnych. „…Największym nieszczęściem narodu ukraińskiego było to, że cała jego historia to permanentna próba zrobienia z nas przez kogoś nie tego, do czego przeznaczyła nas natura. Wtrącano się do naszego ojczystego języka. Wtrącano się do naszego bytu. Wtrącano się do naszego gospodarstwa. Każda władza, jaka tylko była na naszej ziemi — rosyjska czy polska, nie zajmowała się niczym innym, jak tylko udowadnianiem nam, że my to nie my, że jesteśmy czymś innym. Było to nieustanne łamanie nas, niszczenie nas”. „…Ogromna część naszej, zwłaszcza miejskiej, ludności z narodowego punktu widzenia nie stanowi nic innego, jak tłum, który nie należy do żadnego narodu, który nie ma nic świętego, który nie mówi żadnym językiem. To nie jest naród. To czerń, to bezliki, bezjęzyczny tłum”.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

...pedagogicznego uniwersytetu — człowieka duchowo rozwiniętego, który dużo czyta i myśli twórczo. Z jego inicjatywy dla studentów wydziału filologicznego regularnie organizuje się spotkania z twórczymi ludźmi, prezentacje i wystawy książek. W swojej działalności pedagogicznej M. P. Korpaniuk stawia na pierwszym miejscu wychowanie patriotyzmu jako składnika światopoglądu studenta i jego stosunku do ojczyzny, innych narodów, narodowych świętości, wzmacnianie miłości do Ukrainy, języka, poczucia odpowiedzialności za jej niepodległość, ochronę wartości materialnych i duchowych. Zacytujmy dziś wyjątkowo aktualne dzieło Mykoły Korpaniuka „Perunowa waleczność narodu”, w którym uczony już w 2012 roku stwierdzał przewodnią rolę obrazu wojownika w naszej kulturze: „Poznając temat militarny, mamy możliwość poznawania własnej duchowej wielkości, która stale doznaje niszczących ataków ze strony obcych najeźdźców i własnych nikczemników, bo nasi rycerze stanu wojskowego i wiary (prowkraińskiej, chrystusowej) — główni bohaterowie literatury ustnej i książkowej — to właśnie są najcenniejszym filarem ukraińskiego bytu, ukraińskiej misji cywilizacyjnej”. I dziś, jak w dawnych wiekach, ukraińscy wojownicy są filarem narodowego, państwowego bytu. Profesor, proświtianin, działacz Ruchu Mykoła Korpaniuk pielęgnuje pamięć o bohaterach przeszłości, inspiruje bohaterów współczesnych, sam wysoko dzierży duchowy miecz w walce o niepodległą Ukrainę. Z rosą i wodą, drogi przyjacielu, mentorze, współtowarzyszu! Mnogaja lita! Michajło Bajew i jego uczeń, laureat międzynarodowych i ogólnoukraińskich konkursów akordeonistów Stanisław Kandyba, poruszyli serca widzów. Kierownik projektu Oleh Ołeksiuk zapoznał mieszkańców kraju ze szczytami twórczej drogi maestra, który od 5 roku życia aż do dziś, gdy skończył już 81 lat, nigdy nie zdradził harmonijki i bajanu; każdego dnia od 2 do 8 godzin poświęca grze na ulubionych instrumentach muzycznych. Z fragmentów filmów wideo o nim, a było ich ponad 50, o łącznym czasie trwania przekraczającym 30 godzin, widzowie mogli usłyszeć występy sławnych zespołów ludowych Stanisławowskiej Dziecięcej Szkoły Sztuk Pięknych: orkiestry ludowych instrumentów narodowych, zespołu ludowej pieśni ludowej „Olwia” oraz Ludowego wokalnego męskiego zespołu „Jasiena”, którymi przez ponad 35 lat niezmiennie kieruje Michajło Feodosijowycz Bajew. Ciekawe i bezstronne były także wystąpienia fanów sławnego muzyka: uczestników Ludowego zespołu pieśni ludowej „Wieletenianka” z Wielteńskiego Domu Kultury (kier. Mykoła Budnik), solistki zespołu Swietłany Miszyny oraz laureata ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwana Burłaki, który również swoją twórczą drogę rozpoczynał od lekcji gry na harmonijce. Przypominano także wypowiedzi o mistrzu gry na harmonijce znanych Ludmiły Zykiny i Lwa Leszczenki, Dmytra Hnatiuka i Swiatosława Marcinkiwskiego. Wiele pochlebnych opinii usłyszeliśmy również w naszym tradycyjnym dziale spotkań „Wolny mikrofon” od miłośników: zasłużonej dziennikarki Ukrainy Ljubow Łahutenko, metodyka Stanisławowskiego Domu Kultury Ludmiły Nikiforowej, znanego poety-pieśniarza Anatolija Dunajewa oraz kandydata nauk pedagogicznych, dyrektora Chersońskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 3, kompozytora Ihora Polewikowa.

Машинний переклад

Witajmy perejasławskiego profesora, proświcianina, ruchowca Mykołę Korpaniuka!

Hanna TOKMAŃ, Oksana SWYRYDENKO Mykoła Pawłowycz Korpaniuk — wybitny uczony, uczestnik narodowowyzwoleńczego ruchu, działacz społeczny, wysokiej klasy pedagog. Połączył w swoim sercu Zachodnią i Wschodnią Ukrainę, gdyż urodził się w 1950 roku we wsi Werbowiec w rejonie kosowskim obwodu iwanofrankiwskiego, ukończył Kijowski Uniwersytet imienia T. H. Szewczenki, pracował jako nauczyciel i wykładał na uczelni w Mikołajowie, a obecnie, od 1988 roku, pracuje na Uniwersytecie Hryhorija Skoworody w Perejasławiu, na Kijowszczyźnie. Miłość do języka ukraińskiego, oddanie idei suwerennego europejskiego państwa ukraińskiego, obywatelską odwagę i honor Mykoła Pawłowycz godnie niesie przez cały czas i przestrzeń swojego życia. Towarzystwu naukowemu profesor Mykoła Korpaniuk znany jest przede wszystkim jako wybitny mediewista, znawca literackiego średniowiecza. Perejasławski uczony stał się najlepszym ukraińskim badaczem kronik kozackich, kronik krajowych, chronografów, kronik klasztorno-cerkiewnych, dlatego właśnie jego pióru należą rozdziały 1 i 2 tomu 12-tomowej akademickiej „Historii literatury ukraińskiej”, które poświęcono narodowemu kronikarstwu. Mykoła Pawłowycz ma szerokie grono przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach, jest utalentowanym komunikatorem — organizatorem Czytań Skoworodyńskich w Perejasławiu, na które regularnie, co dwa lata, zbierają się filozofowie, literaturoznawcy, lingwiści, pedagodzy, muzealnicy, artyści — krajowi i zagraniczni badacze twórczości ukraińskiego myśliciela. Obecnie kierowane przez niego Centrum Naukowe skoworodynozawstwa przygotowuje jubileuszowe Dwudzieste Czytania Skoworodyńskie, które mają status Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej, ponieważ szerzą wiedzę o sławnym Ukraińcu na świecie. Społeczeństwu obywatelskiemu Mykoła Korpaniuk znany jest jako patriota, który stał u źródeł Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia T. H. Szewczenki i Ludowego Ruchu Ukrainy, gdyż wziął aktywny udział w tworzeniu perejasławskich komórek tych organizacji, przeprowadzaniu Łańcucha Jedności, wiecach, wyborach, agitacji na rzecz Aktu niepodległości Ukrainy... Niejednokrotnie był wybierany na radnego rady miejskiej, konsekwentnie prowadzi politykę odrodzenia narodowego, pamięci historycznej, budowy narodowego suwerennego europejskiego państwa. Prace doktora nauk filologicznych profesora Korpaniuka poruszają niezbadane kwestie dotyczące ukraińsko-polskiego pogranicza kronikarskiego, motywów ludobójstw w eposie XVI—XVIII w., tematu Rady Perejasławskiej i jej skutków w kronikarstwie XVII—XVIII w. oraz szeregu innych. Ukazały się drukiem monografie „Dzwon sławy przodków” (2003), „Słowo i duch Ukrainy książęcej oraz Ukrainy kozackiej” (2004), poświęcone M. Maksymowyczowi jako badaczowi literatury staroukraińskiej; książka „Słowo. Krzyż. Szabla” (2005), o objętości 900 stron, która stała się pierwszym systemowym badaniem ukraińskiego klasztorno-cerkiewnego i świeckiego kronikarstwa krajowego XVI—XVIII w. W 2012 r. ujrzała światło dzienne aktualna dziś monografia „Perunowe zwycięstwo narodu”, w której przeanalizowano tematykę militarną, utwory folkloru i dawnej literatury z ideą kultu ukraińskiego wojownika, obrońcy Ojczyzny, inspiratora rycerskiego wychowania i ofiarnej miłości do rodzinnego kraju. W drugiej części tej książki po raz pierwszy wszechstronnie naświetlono folklorystyczne, książkowe różnogatunkowe utwory uczestników, współczesnych i ofiar powstania hajdamackiego 1768—1770 r., znanego pod nazwą Kolijiwszczyzna. Dorobek naukowca to wprowadzenie do aktywnego kontekstu kulturowo-historycznego i literackiego licznych mało znanych bohaterów historycznych, postaci, wydarzeń, utworów, pisarzy. Aktywny uczestnik obecnego życia politycznego, kulturalnego, naukowego Ukrainy M. P. Korpaniuk bystro wpatruje się w głębię wieków i wydobywa stamtąd nasze źródła, bohaterów, talenty, wartości, lekcje i przestrogi. Uczony w pewnych aspektach zbadał spuściznę artystyczną wielu pisarzy: H. Skoworody, D. Bratkowskiego, S. Orichowskiego, H. Wynskiego, J. Wereszczyńskiego, P. Kulisza, M. Maksymowycza, T. Szewczenki, I. Srezniewskiego, M. Gogola, I. Dombrowskiego, O. Bodiańskiego, I. Neczuja-Łewyckiego i innych. Szereg prac poświęcono uczonym: D. Czyżewskiemu, J. Bojce-Blochyni, P. Łebedyncewowi, O. Myszanyczowi i innym. Wiele zrobił dla powrotu na Ukrainę spuścizny naukowej uczonego-emigranta J. Bojki-Blochyni, zorganizował jej zachowanie na Uniwersytecie Perejasławskim. Mykoła Pawłowycz Korpaniuk — nieprzeciętna osobowość, wysoko wykwalifikowany, umiejętny organizator i kierownik, który słusznie może szczycić się zdobytym doświadczeniem, duchowym i intelektualnym potencjałem, sukcesami i osiągnięciami. Dzięki wytrwałej twórczej pracy, kompetencji, odpowiedzialnemu stosunkowi do pracy zasłużenie zdobył szacunek i poważanie u kolegów, przedstawicieli szkoły wyższej i naukowców zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Wieloletnia praca Mykoły Pawłowycza Korpaniuka na katedrze literatury ukraińskiej i zagranicznej oraz metodyki nauczania Uniwersytetu Hryhorija Skoworody w Perejasławiu jest wzorem wysokiego profesjonalizmu. Utalentowany wykładowca, Mykoła Pawłowycz twórczo prowadzi takie kursy wykładowe, jak „Dawna literatura ukraińska”, „Historia literatury ukraińskiej lat 1810—60” dla studentów studiów licencjackich, „Historia ukraińskiej krytyki literackiej”, „Style narodowego kronikarstwa”, „Dorobek twórczy Hryhorija Skoworody” dla studentów studiów magisterskich. Swoją działalność pedagogiczną M. P. Korpaniuk kieruje na twórczą samorealizację utalentowanego studenta, więc pod jego kierunkiem młodzi badacze niejednokrotnie stawali się zwycięzcami Ogólnoukraińskich konkursów prac naukowych studentów z literatury ukraińskiej. Profesor konsekwentnie kształtuje harmonijną, wysokoduchową osobowość przyszłego nauczyciela, dokłada sił do tworzenia wizerunku studenta.

Машинний переклад

Duma Chersońszczyzny

Ołeh OŁEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Ten projekt, jestem pewien, pomoże rodakom bliżej poznać wybitne osobistości naszego rodzinnego kraju, które swoją codzienną pracą, swoimi osiągnięciami niosą w serca ziomków życiodajne siły, by wierzyć w lepszą przyszłość naszej śniadej Tawrii. Zastępcy dyrektorów szkół obwodu ds. wychowawczych, uczniowie Gimnazjum nr 6 w Chersoniu, znani artyści Chersońszczyzny, literaci i dziennikarze z rejonów oleszkowskiego, hołoprystańskiego, biłozerskiego oraz miasta Chersonia mieli radość w tym dniu zaczerpnąć pozytywnych emocji ze spotkania z bohaterką naszego pierwszego posiedzenia — znaną ukraińską malarką, której obrazy wchodzą do katalogów najlepszych dzieł Ukrainy lat 2017, 2018, uznaną mistrzynią, której prace zachwycają, poetką i piosenkarką Inną Krasnowską-Kaftan. Obecni zapoznali się z twórczą i życiową drogą pani Inny, która urodziła się na Krymie, w Dżankoju, ukończyła Symferopolską Szkołę Kultury i już ponad 30 lat pracuje jako bibliotekarka w Kałanczackim Centralnym Systemie Bibliotecznym. Przez całe swoje świadome życie pisze wiersze, piosenki oraz cudotwórcze obrazy, które niosą w sobie ładunek pozytywnej energii oraz siłę miłości i dobra. Rozumiejąc, że do profesjonalnego rozwoju jako artysta, oprócz talentu i niesamowitej pracowitości, potrzebna jest także podstawowa wiedza, Inna Krasnowska-Kaftan w 2015 roku, będąc już w dojrzałym wieku, z wyróżnieniem kończy Chersońską Szkołę Kultury, wydział sztuki ludowej i użytkowej. Jej obrazy „Berehynia”, „Arbuzowe drzewo”, „Chata-diduch” wykonane są w unikalnym autorskim stylu, w technice, którą autorka nazwała „Kwietnice”. W przepełnionej świetlicy działu sztuki Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Olesia Honczara z inicjatywy organizacji społecznych „Ukraińska Chata — bogata w talenty” oraz „Chersońskie Obwodowe Towarzystwo Biblioteczne”, przy wsparciu Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, TRK „Ukraińskie Południe”, Telewizji Publicznej oraz Radia Ukraińskiego, rozpoczął swój pochód nowy projekt kulturalno-oświatowy „Duma Chersońszczyzny”. Laureaci ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwan Burłaka i Tetiana Dudkina wraz z Ludowym zespołem wokalnym „Jużanoczka” z Kałanczackiego Rejonowego Domu Kultury (kier. Lidia Krajnowa), w którym już ponad 25 lat śpiewa Inna Krasnowska-Kaftan, porywającymi ukraińskimi pieśniami dodali zapału widzom do dalszej działalności na rzecz umacniania języka ukraińskiego i ukraińskiej państwowości na terenach Sobornej Ukrainy. Święto duszy. Właśnie tak określili obecni drugie spotkanie w ramach projektu „Duma Chersońszczyzny”, które odbyło się w świetlicy działu sztuki Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Olesia Honczara. Wirtuozerska gra na harmonijce i bajanie legendarnego muzyka i kompozytora, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, ludowego harmonisty Ukrainy

Машинний переклад

Na przełomie epok: z okazji 80. rocznicy urodzin Olesia Szewczenki

Ołeksandr TKACZUK Pochmurnym jesiennym wieczorem 19 października 1987 roku, po zakończeniu nudnych wykładów o kierowniczej roli partii w procesie historycznym, które wówczas z reguły czytano na wydziałach humanistycznych, wyszedłem z czerwonego gmachu uniwersytetu, wsiadłem do trolejbusu nr 8 i ruszyłem do akademika. Żeby nie tracić czasu w drodze, rozłożyłem kupioną dzień wcześniej popularną gazetę „Wieczorny Kijów”. W oczy od razu rzuciła mi się nazwa jednego artykułu: „Teatr cieni, czyli kto stoi za kulisami tak zwanego „Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego” (UKK). Sama nazwa była nietypowa dla ówczesnej sowieckiej publicystyki — intrygowało w niej wszystko: i „teatr cieni”, i „ukraiński klub kulturologiczny”, i „ktoś niewidzialny”, kto czai się za teatralnymi kulisami. Z zapałem zanurzyłem się w lekturze tekstu: „Panowie! — Mężczyzna w średnim wieku, po wojskowemu wyprostowany i surowy, z starannie przystrzyżonymi wąsami, który zabrał głos, zrobił pauzę, powiódł jastrzębim spojrzeniem po obecnych i, przekrzykując gwar wyraźnej dezaprobaty, który przetoczył się po wielkiej sali, jakby nie zauważając tego szmeru, kontynuował, dźwięcznie akcentując każde zdanie: — Proponuję państwa uwadze tekst apelu do kierownictwa miejskiego komitetu wykonawczego...” „Kolejne posiedzenie grupy, która nazywa siebie „Ukraińskim Klubem Kulturologicznym” (UKK), — z nieukrywaną irytacją stwierdził kagiebowski korespondent, — było właśnie w pełnym toku…” Dzisiejszemu człowiekowi, obciążonemu nadmiarem informacji i politycznym pozwoleniem na wszystko, trudno nawet wyobrazić sobie, co znaczyło w czasach komunistycznego totalitaryzmu, w czasach całkowitego zakazu wszystkiego, co żywe i ukraińskie, publicznie powiedzieć: „panowie”. Wtedy było to jak cios miecza, który na dwoje rozciął czas historyczny: na wczoraj — gdzie pozostawała epoka sowieckiej despotii, różnorodni zatwardziali „towarzysze i towarzyszki”, i na jutro, gdzie otwierało się coś zupełnie nowego, niezbadanego i pełnokrwistego. Dotąd słowo „panowie” w masowej świadomości kojarzyło się wyłącznie z bezlitośnie wyzyskującymi swoich poddanych, nienasyconymi obszarnikami albo z karykaturalnymi postaciami z pisma „Pieprz” — o zagranicznych „petlurowcach”, „banderowcach” i innych zamorskich panach-nacjonalistach, którzy knują podłe intrygi przeciwko „najsprawiedliwszemu na świecie” społeczeństwu sowieckiemu. I nagle to słowo, rozrywając ciszę, znów zabrzmiało pełnym głosem. „A ja, — dzielił się dalej wrażeniami autor artykułu, — wciąż nie mogłem uwolnić się od poczucia nierealności tego, co się dzieje”. „Przecież to on, Oleś Szewczenko, …niepostrzeżenie dyrygował obecnymi na sali jednomyślnymi, którzy po kolei podchodzili do mikrofonu i prawie krzykiem wyrzucali do mikrofonu swoją niemal patologiczną nienawiść do wszystkiego, co sowieckie”. Tak, tym niezwykłym mężczyzną, który wprawił kagiebowskiego korespondenta w całkowite osłupienie, był Oleś Szewczenko — jeszcze niedawno więzień komunistycznych obozów koncentracyjnych, a obecnie członek zarządu Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego — pierwszego legalnego antykomunistycznego zrzeszenia na Ukrainie w okresie „pierestrojki”. Władza sowiecka poczuła w tej manifestacji zagrożenie dla samych podstaw ustroju socjalistycznego. I postanowiła maksymalnie się temu przeciwstawić. Cytowany artykuł był jednym z narzędzi, za pomocą których próbowali wzbudzić u sowieckich ludzi sprawiedliwy gniew. Ale nie wyszło to tak, jak komuniści sobie wyobrażali. Ponad milion egzemplarzy gazety, taki wówczas był nakład „Wieczornego Kijowa”, wrzuconych praktycznie do każdej drugiej kijowskiej skrzynki pocztowej, wywołało zupełnie inną reakcję — poinformowało wszystkich, że Ukraińcy powrócili na Ukrainę. Dziś można z pewnością stwierdzić, że od tego wydarzenia zaczyna się najnowsza publiczna historia ukraińskiego odrodzenia. Badacze, analizując przeszłość, zawsze starają się za zjawiskami widzialnymi dostrzec prawidłowości ich rozwoju. W epoce, o której piszemy — od pierwszego publicznego wystąpienia UKK do proklamowania niepodległości — Oleś Szewczenko jest jednym z najaktywniejszych działaczy politycznych Kijowa. Jego znaczenie polityczne dobrze oddaje rodzime ukraińskie słowo: prowodyr. Bez takich ludzi niemożliwe byłyby zmiany w społeczeństwie, które przeżyło Hołodomor i 70 lat totalnego terroru; pomagali oni ludziom stawiać pierwsze samodzielne kroki, stawać się sobą. W sierpniu 1987 roku Oleś Szewczenko staje się jednym z założycieli Ukraińskiego Klubu Kulturologicznego. Równocześnie wraz z Wiaczesławem Czornowiłem odradza i wydaje legendarny „Ukraiński Wiestnyk” (1988), bierze czynny udział w odnowieniu działalności Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. W tym historycznym okresie, aby iść naprzód, zdezorientowanemu, odnarodowionemu społeczeństwu ukraińskiemu ważne było pokazanie alternatywnego wobec władzy sowieckiej „obrazu świata”. I UKK w ciągu dwóch lat swojego istnienia przeprowadził setki oświatowych przedsięwzięć. Dla przykładu wymienię kilka z nich: 22 stycznia 1988 roku w mieście Buczy, w mieszkaniu miejscowej nauczycielki Nadiji Lewczenko, pod krzyki i łomot milicyjnych butów w drzwi odbywa się obchód rocznicy proklamowania IV Uniwersału UNR; 22 kwietnia 1988 roku, w dniu urodzin W. Lenina, w przeciwwadze do tak zwanego komunistycznego subbotnika UKK organizuje uporządkowanie grobu na cmentarzu Bajkowym wybitnego działacza UNR i wybitnego ukraińskiego historyka Mychajły Hruszewskiego; latem 1988 roku równolegle z oficjalnymi obchodami 1000-lecia Chrztu Ukrainy-Rusi UKK przeprowadził własne uczczenie przy pomniku księcia Włodzimierza i tym podobne. Ważnym momentem zmiany klimatu politycznego w Kijowie stała się decyzja UKK o przeniesieniu akcentu działalności z zebrań w pomieszczeniach na demonstracje uliczne. Pierwszą próbą stało się dozwolone przez władze lokalne pikietowanie Kijowskiego Wyższego Wojskowo-Morskiego Szkoły Politycznej z żądaniem ochrony zabytku historycznego — Akademii Kijowsko-Mohylańskiej przed zniszczeniem i wysiedleniem z niej wojskowych. W akcji wzięło udział kilkaset osób. Prawdziwym ogólnonarodowym wydarzeniem politycznym stała się jednak nieautoryzowana „Demonstracja czarnobylska” 26 kwietnia 1988 roku na Placu Żowtniowym (obecnie Majdan Niezależności). Władza potraktowała ją jako próbę politycznego wykorzystania przez ukraińskich ekstremistów problemów ekologicznych. Wiec został brutalnie rozpędzony, a większość uczestników aresztowano i przewieziono do różnych rejonowych komisariatów milicji Kijowa. Mówią, że kiedy Bóg chce kogoś ukarać naprawdę, odbiera mu rozum. Tak i tutaj władza uznała, że trzeba kontynuować kontrpropagandową ofensywę przeciwko ekstremistom i — roztrąbiła o tym w swojej prasie. Cała Ukraina dowiedziała się, że w Kijowie odbył się pierwszy antykomunistyczny wiec. 17 lipca 1988 roku członkowie UKK przeprowadzili zebranie na stadionie szkolnym w dzielnicy Rusaniwka. Wiaczesław Czornowił zapoznał obecnych z Deklaracją zasad Ukraińskiego Związku Helsińskiego i opowiedział o konieczności przejścia do nowej formy walki z władzą sowiecką. Ofensywę można prowadzić tylko tworząc ogólnoukraińską organizację polityczną. Po tym UKK prawie w pełnym składzie wstąpił do kijowskiego oddziału UZH. Na przewodniczącego organizacji kijowskiej wybraliśmy naszego bezspornego lidera Olesia Szewczenkę. Ważnym momentem walki zarówno o władzę, jak i o świadomość kijowian stały się wybory 1990 roku do Rady Najwyższej URSR. Ukraiński Związek Helsiński wysunął Olesia Szewczenkę jako swojego kandydata w jednym z najtrudniejszych okręgów Kijowa — „Moskiewskim” (dziś dzielnica Hołosiiwśka). Na terenie tego okręgu znajdowały się akademiki Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki. Władza komunistyczna postanowiła to wykorzystać i odnieść tu symboliczne zwycięstwo nad „ekstremistami z UZH”. KPU wysunęła na kandydata do Rady Najwyższej URSR członka KC KPU, rektora uniwersytetu Wiktora Skopenkę. Wydawało im się, że studenci i wykładowcy w większości z solidarności zawodowej albo ze strachu przed karą zagłosują na swojego rektora. Równocześnie, aby osłabić szanse kandydata z UZH i rozbić jego potencjalny elektorat, kagiebiści wystawili w tym okręgu wyborczym podstawioną kandydatkę „ogólnodemokratyczną” Panową. O poważnych zamiarach władzy świadczyło już to, że na jej poparcie sprowadzili nawet z Moskwy znanych i wówczas popularnych śledczych Prokuratury Generalnej ZSRR Tielmana Gdlana i Mykołę Iwanowa. Wołodymyrowi Jaworiwskiemu, jako miejscowemu kadrowemu, powierzono organizowanie ich spotkań z wyborcami. Co on czynił z właściwym sobie zapałem. Działano przeciwko ukraińskiemu kandydatowi systematycznie i z animuszem. Wydawało się, że takie wysiłki przyniosą owoce i kandydat z UZH poniesie druzgocącą klęskę. Jednak prawidłowo zorganizowana przez Olesia Szewczenkę kampania i dostatecznie wysoki poziom wykształcenia wyborców spłatały komunistom figla. Kijowianie w swojej większości zagłosowali na Olesia Szewczenkę. Oleś Szewczenko w tym okresie to już ukształtowany, zahartowany ukraiński bojownik, prowodyr. Człowiek, który przeszedł szkołę działalności konspiracyjnej w latach 70.–80. Zwłaszcza jako nieoficjalny członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, kiedy z polecenia Oksany Jakiwny Meszko pełnił ważną rolę łącznika z moskiewskimi obrońcami praw człowieka i z zagranicą. Zajmował się także wytwarzaniem i rozpowszechnianiem ukraińskiego samizdatu. I tak aż do swojego aresztowania w 1980 roku i skazania na 5 lat pozbawienia wolności w obozach o surowym rygorze oraz 3 lata zesłania (na podstawie art. 62 ust. I KK URSR „agitacja i propaganda antysowiecka”). Właśnie w więzieniu przeszedł swoje główne „uniwersytety więzienne”. Niezwykle okrutne i hartujące wolę. Podam pokazowy przykład, gdy kagiebiści próbowali go „złamać”. Jedną z metod „łamania”, gdy adresat nie ulegał, były groźby wobec jego rodziny. I nie zawsze więźniowie wytrzymywali taką presję. Tak postanowiono postąpić z Olesiem Szewczenką. Oto jak on to opisuje w liście do rodziców: „Sami byliście świadkami dramatycznych wydarzeń zimy 82–83 roku. Wtedy mnie — po 65 dobach nieprzerwanego przetrzymywania w zimnym karcerze z karmieniem zupą co drugi dzień, a potem przetrzymywania w PKT, gdzie nas było czterech w ciasnej „dwupiętrowej” celi i pracowaliśmy na trzy zmiany, żeby nikt nie mógł się wyspać; wtedy mnie — półszkieletowi, na którego bez bólu w oczach nie mogli patrzeć zeki; wtedy mnie — który nie zdołał przejść dwóch metrów, żeby wziąć miskę z breją, podsuniętą mi przez okienko, i upadł; wtedy przywieziono mnie do Kijowa na Włodzimierską i powiedziano, że moja żona jest w szpitalu i już stamtąd nie wyjdzie, i że powinienem pomyśleć o dzieciach, bo starzy są już niedołężni i trzeba się nimi opiekować, co oznaczało, że dzieci mogą zabrać do domu dziecka; i przyprowadzili do mnie was — dwoje starych z drżącymi rękami i dwoje małych zapłakanych — i powiedzieli: „Oto jaki jest wasz ojciec! Odpycha was, nie kocha was, i nawet teraz nie chce pisać do Prezydium Rady Najwyższej z prośbą o ułaskawienie!” I wtedy powiedziałem wam: „Czy potrzebujecie martwego syna, czy żywego? Oto taki jestem żywy”. I wtedy powiedziałem dzieciom: „Czy potrzebujecie ojca — czy szmaty, o którą wyciera się nogi?” Kiedy starsza córka odpowiedziała, że potrzebują ojca, Oleś Szewczenko powiedział swoim oprawcom: oto jest moja odpowiedź. Ten list, nawiasem mówiąc, jest eksponowany na wystawie fotodokumentalnej „Większego szczęścia nie ma”, która od 22 lutego do 15 marca 2020 r. została otwarta w Muzeum Szestydesiątnictwa (Kijów, ul. Olesia Honczara, 33). Oleś Szewczenko należy do tej plejady ukraińskich bohaterów, którzy całkowicie poświęcili swoje życie Ukrainie. I nie zdradzili swojego poświęcenia nawet o jotę. Jedni z nich, jak na przykład Roman Szuchewycz, zginęli, a ich rodziny zostały okrutnie represjonowane. A takich nie setki i nie tysiące, lecz setki tysięcy leży w ziemi ojczystej i na obczyźnie. Często zapomnianych przez wszystkich. Naszemu bohaterowi Pan Bóg przeznaczył inny los i zdołał dożyć proklamowania Niepodległości i nie traci swojej obywatelskiej aktywności do dziś. Oto jak Oleś Szewczenko sam opisuje swój ówczesny stan: „A teraz (nastał. — Red.) taki moment życia, który można nazwać radością, wyższej od której w życiu człowieka (nic. — Red.) nie może być. Było to 24 sierpnia 1991 roku. Nie potrafię oddać słowami swojego stanu — był to stan nienormalny. To było takie uniesienie, taka euforia, że taki stan nigdy się nie powtarza w życiu człowieka. Chwała Bogu, że od tego uniesienia, od tej euforii nie zginąłem — bo można było zginąć. To było jakieś takie upojenie... Przez całe życie marzyć... Nie mnie — narodowi marzyć! I oto naród doczekał się wolności. To był dzień najwyższej radości, dzień najwyższej życiowej rozkoszy”. (Z wywiadu zapisanego przez Wasyla Owsijenkę 21 października 1998 r.). Dziś Olesiowi Szewczence ukończyło się 80 lat. Witajmy go z tym chlubnym jubileuszem, życzmy mu zdrowia fizycznego i duchowego, a rodzinie wszelkiego dobra. Mamy nadzieję, że mimo zajęć (on i dziś uczestniczy w wirze życia społecznego — pełni obowiązki przewodniczącego Stowarzyszenia Weteranów UZH i Kijowskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych) zdoła napisać wspomnienia o swoim życiu. Talent dziennikarza-narratora i niezwykłe wydarzenia, których mu przyszło doświadczyć, mogą sprawić, że pojawienie się takiej książki stanie się ogólnonarodowym wydarzeniem kulturalnym. Naszemu pobratymcowi i prowodyrowi panu Olesiowi: mnogaja lita, lita, mnogaja lita!

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ma jedynie taki związek, że urodził się w ówczesnym polskim Lwowie. Istnieją dane o tym, że w Galicji mieszkali krewni K. Marksa, więc co — będziemy drukować tomy także o ojcach marksizmu-leninizmu? Czy literatura już całkowicie straciła swoją szlachetną rolę wychowawczą? W ogóle w wydaniu N. Awramczuk i M. Suchomozskiego jest zbyt wiele przybliżeń, jakichś absolutnie nieumotywowanych przypuszczeń itp. Nawet w opowieściach o dobrze znanych osobistościach. Przykład? Szkic poświęcony magnatowi medialnemu, urodzonemu w zakarpackim Sołotwynie, R. Maxwellowi. Czego tu nie ma! Wykorzystano nawet „krążące plotki”. Jak więc oceniać jakość zaproponowanych w książce tekstów? Czy to szkice w ramach gatunku detektywistycznego, czy naprędce zaproponowane półanegdoty i życiowe bajki? Jeśli kontynuować wyliczanie błędów, to nadszedł czas, by mówić także o rzeczach całkiem poważnych. Strona 111 poświęcona jest wybitnemu fizykowi Wołodymyrowi Wekslerowi. Jeśli ktoś bierze się za pisanie o rzeczach, o których ma przybliżone pojęcie, to właśnie to otrzymujemy. Aby czytelnik zrozumiał, o co chodzi, radzimy otworzyć anglojęzyczne strony Fundacji Noblowskiej i przeczytać akapity dotyczące W. Wekslera. A mowa tam o tym: naukowiec był dwukrotnie nominowany (innymi słowy — kandydował) do prestiżowego wyróżnienia z fizyki. Oba razy bezskutecznie. Co natomiast twierdzą N. Awramczuk i M. Suchomozski? Okazuje się, że uczonego nominowano 5 razy. Akapit dalej cyfra się podwaja. I wyjaśnienia też są ciekawe: rzekomo w ZSRR panowały totalne zakazy z powodu tajności „Projektu Atomowego”. Co było, to było. Ale po co rozpowszechniać bajki? Tym bardziej o fizyku zmarłym w 1966 roku (przypomnijmy, że decyzje komitetów noblowskich utrzymuje się w tajemnicy przez 50 lat). Smutne czy budujące podsumowanie? Według jakiej zasady autorzy dzielą „znanych” i „(Nie)znanych” Ukraińców, zgadnąć niełatwo. Tak jak nie jest jasne, dlaczego do wydania weszli ci czy inni „bohaterowie”. Cóż zrobić: żyjemy w czasie, w którym panuje nie logika i harmonia, a chaos. Proponuję ważny argument dotyczący takiego wniosku. Na początku naszych notatek mowa była o dziwnej liście zaproszonych uczestników opisanego wydarzenia. Wydawałoby się, że organizatorzy powinni byli zaprosić na ciekawe wydarzenie odpowiednich uczestników (tym bardziej, że wejście do sali było pod ścisłą kontrolą odpowiedzialnych służb). Dlatego wielu zdziwiło, że wśród obecnych było dwóch „odrażających asów” stołecznych mediów: D. Drozdowski (redaktor niegdyś popularnego czasopisma „Wseswit”) oraz „nie mniej słynny ukraińsko-rosyjsko-amerykański” autor S. Kułida z gazety „Literaturna Ukrajina” (może komuś nie wiadomo, ale obaj zasłynęli bezceremonialnym zapożyczaniem dziesiątek-setek naukowych i gazetowych publikacji literatury, czasopism i periodyków gazetowych — pierwszy do przyszłej dysertacji, a drugi do zapełniania stron jednego z niegdyś najlepszych stołecznych wydawnictw periodycznych). Ciekawe-dziwne-oburzające… *** Jasne, że być może znajdą się czytelnicy, którzy zironizują: „opowiadał-opowiadał, a kto jest ten tajemniczy N — nie zdradził”. To prawda. I właśnie dlatego, że we współczesnej Ukrainie całkowicie ignoruje się prawo autorskie. Proszę dać odpowiedź na pytanie: „Dlaczego autorzy „(Nie)znanych Ukraińców, którzy zmienili świat” nie zakończyli swojego wydania listą książek i ich autorów, wykorzystanych podczas przygotowania ich wydania?”. Przecież to, co „odkryli” światu, zbyt wielu osobom jest od dawna znane. P. S. A kimże jest ten słynny N? Jeśli dopisze szczęście, koniecznie opowiem. I nie tylko o nim.

Машинний переклад

Historia powtarza się: raz jako tragedia, raz jako farsa

Przez długi czas nie wierzyłem, że N — genialny specjalista w dziedzinie technologii komunikacji satelitarnych, był pochodzenia ukraińsko-kanadyjsko-amerykańskiego. I dopiero po odejściu N na tamten świat dowiedziałem się więcej o jego biografii. Świat od tamtego trudnego czasu gwałtownie się zmienił. Amerykański student ukraińskiego pochodzenia Steve Wozniak był jednym z pierwszych na świecie, którzy skonstruowali komputer osobisty. Witalij ABLICOW “(Nie)znani Ukraińcy, którzy zmienili historię” — oryginalne badanie czy iluzja pożądanej rzeczywistości? Autorowi niedawno zdarzyło się być na ciekawym oficjalnym wydarzeniu. Obecni świętowali wydanie książki o wyżej wymienionym tytule autorstwa M. Suchomoźskiego i jego żony N. Awramczuk. Najwyraźniej nie tylko jednego zdziwiła dziwna przepowiednia autora (zacytujmy jego finałową prognozę z parlamentarnego “Głosu Ukrainy”: “…mamy tak niepokojące tendencje emigracyjne, że może za kilka lat trzeba będzie kłócić się (po co tak ostro o wychodźcach z Ukrainy i ich potomkach? — W. A.) z Europejczykami o to, do kogo należy to czy inne imię”). Wybiegając w przyszłość, uspokoję M. Suchomoźskiego — nie martw się, wszystko będzie dobrze: diasporalni aktywiści spokojnie odwiedzają ojczyznę swoich przodków, bo przekonali się: ojczyzna ich dziadów-pradziadów jest i będzie zawsze. Wróćmy więc do książki “(Nie)znani Ukraińcy, którzy zmienili świat”. Autorowi publikacji najwyraźniej trzeba współczuć — przez długi czas żył w ZSRR (w Azji Środkowej) i dlatego jest niedostatecznie poinformowany o trzydziestoletnim życiu niepodległej Ukrainy (nie znam biografii niektórych młodych ludzi, którzy zabierali głos, ale przemówienia części z nich były dalekie od doskonałości). Gdyby było inaczej, wiedzieliby, że otwarta intelektualna komunikacja Ukraińców i wychodźców z Ukrainy na wszystkich kontynentach rozpoczęła się jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku. Co prawda, zdarzały się przypadki, gdy periodyki i książki trafiały do ZSRR w protezach inwalidzkich (sowieckie służby bezpieczeństwa nie spały). Ale już wtedy pojawiły się pierwsze wydania czasopiśmiennicze i książkowe, poświęcone życiorysom i społecznemu bytowi przedstawicieli diaspory, odbywały się międzynarodowe spotkania. Ogłoszenie Niepodległości Ukrainy w 1991 roku gwałtownie zmieniło sytuację. To właśnie działacze diaspory otworzyli nam świat zagranicznych Ukraińców obu Ameryk, Europy, Australii, Azji i Afryki. Jeszcze w 1954 roku w kanadyjskim Toronto ujrzała światło dzienne “Księga działaczy ukraińskiej kultury, uczestników Pierwszego spotkania ukraińskich artystów Ameryki i Kanady z obywatelstwem 3—5 lipca”. W następnym roku W. Werstman wydał w Detroit (USA) tom “Ukraińcy w Ameryce”. Podobnych informacji było i jest mnóstwo. Jeśli zrobimy choćby krótki przegląd osiągnięć wychodźców z Ukrainy i ich potomków, będzie to solidna wielojęzyczna biblioteka, znaczna część książek której już dawno trafiła na Ukrainę i jest wykorzystywana przede wszystkim przez naukowców i twórczą inteligencję. I “tam” wszędzie są “nasi”: w rządach i parlamentach, w siłach zbrojnych (mamy na myśli generałów i admirałów), i wśród astronautów, i w kulturze oraz nauce, sporcie… Słowem, wszędzie! Więc jaki jest sens, by zagraniczni Europejczycy (M. Suchomoźski z jakiegoś powodu właśnie ich wyróżnia spośród potencjalnych autorów niepokojących tendencji) “kłócili się” (tak u M. Suchomoźskiego) z myślącymi podobnie ludźmi z Ukrainy? Wręcz przeciwnie, chcą jednego — ścisłej współpracy. Musimy jednoczyć się wokół dawno dojrzałego celu światowej wspólnoty Ukraińców, niezależnie od kraju czy kontynentu zamieszkania. Trzeba zdecydowanie zatrzymać niszczycielskie procesy, gdy partie polityczne (umierające i po raz kolejny odrodzone), oligarchiczne sojusze prowadzą do rozłamu, zarówno ekonomicznego, jak i intelektualnego. Inny Amerykanin, Lubomyr Romankiw, wynalazł głowice magnetyczne do przechowywania informacji cyfrowej w elektronice. Mychajło Jarymowycz stał się jednym z czołowych amerykańskich kierowników programu lotu na Księżyc “Apollo”. Galicjanin Pawło Wynnyk stanął na czele sił zbrojnych Kanady. Ponad 50 laureatów Nagrody Nobla w swoich oficjalnych biografiach informuje, że są potomkami wychodźców z Ukrainy (nie wszyscy, ale wielu). Książka-informator czy wydanie encyklopedyczne, pseudooryginalna szata graficzna, chaotyczny (a nawet otwarcie dziwny) dobór bohaterów do podobnego wydania… Choć w jednym autorzy “(Nie)znanych Ukraińców…”, wydaje się, byli zgodni — otwarcie obiecują, że nie wzywają “do biograficznych rewolucji”, a jedynie dążą do sprawiedliwości historycznej (co przez to rozumieją, trudno się dowiedzieć, bo wystarczy otworzyć rosyjskie encyklopedie i wszędzie spotka się wynalazców, naukowców itd. — z ukraińskimi korzeniami). I nie pomogą Moskwie żadne sztuczki: jeszcze jakieś kilkadziesiąt lat temu od Donu do Czukotki żyło 20 milionów wychodźców z Ukrainy, a dziś rzekomo już tylko 2 (?!). A jeśli przejrzeć encyklopedyczną literaturę zagraniczną, to tam otwarcie wskazują: amerykański (czy kanadyjski, argentyński, niemiecki) naukowiec ukraińskiego pochodzenia. Na przykład urodzony na ukraińskim Przemyślu (teraz Polska), później obywatel USA, fizyk, laureat Nagrody Nobla z 1944 roku I. Rabi wcale nie cierpiał z powodu tego, że i Żydzi, i Amerykanie, i Polacy, i Ukraińcy uważają go za swojego geniusza. Podobnych przykładów jest mnóstwo. “Nigdy w życiu nie spotkałem tak jaskrawej zieleni, jak w mieście mojego dzieciństwa — Czerniowcach”, — pisał, żyjąc za oceanem, Erwin Chargaff (1905—2002) — wybitny amerykański biochemik, laureat licznych prestiżowych nagród naukowych, który przygotował 4 laureatów Nagrody Nobla. Nie ma sensu ostro krytykować ani autorów, ani samego ich wydania — każdy widzi świat po swojemu, a tym bardziej go odzwierciedla. Ale też zupełnie przemilczeć dziwną nowość książkową też jakoś niezręcznie. Zatem! Wydawcy wybrali swoisty sposób składu — chaotyczny (można by rzec, machnowski, ale wydaje się, że stepowy fałszywy bohater był daleki od spraw wydawniczych). Do książki weszły teksty o wojskowych, naukowcach, artystach, pisarzach. Większość to znani, a nawet wybitni ludzie. Odkrywanie ich czytelnikom jest chaotyczne: tutaj i malarstwo portretowe (autorka, zapewne z młodego pokolenia), i świetne pod względem jakości zdjęcia, i różnorodność czcionek… Ale gdzie jest wyimaginowana muzyka, którą chciałoby się usłyszeć, przeglądając wydanie? Gdzie harmonia wszystkiego, co powinno było połączyć czy to książkę, czy almanach, album… Konkretniej. Na 135 stronie podany jest superwysokiej jakości fotoportret pseudonaukowca Trochima Łysenki — odrażającego stalinofila, na sumieniu którego nie tylko dziesiątki utalentowanych uczonych, ale w znacznej mierze los rodzimej genetyki. Jaka jest rola tej ilustracji? Przypomnieć o ignorancie? Nie chce się myśleć, że niedouk jest komuś sympatyczny. I podobnych “zasad nowoczesnego składu” w wydaniu nie brakuje. Pierwsza trzecina “oryginalnej” książki kończy się rozdziałem o urodzonym we Lwowie rzekomo skutecznym wywiadowcy — Polaku z narodowości, a z natury awanturniku Jerzym Sosnowskim (wychodzi na to, że to lwowski Casanova). W tym rozdziale czego tylko nie ma. A wiara czytelnika w treść jest nieobecna. Bo w jednym rozdziale mowa o jednym, a w innym — o przeciwieństwie. To twierdzi się, że admirał W. Canaris stanął na czele nazistowskiej Abwehry (wywiadu) właśnie dzięki historiom miłosnym Polaka, to później idą warianty jego (lwowianina) śmierci. I w ogóle: jaki jest sens drukować podobne “historie”? Z Ukrainą J. Sosnowski ma tyle wspólnego, co…”}```.</b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b></b>```<br><b>{ Wystarczy? Zgoda. Ale nie do końca tak wygląda powyższe z naszych rodzimych perspektyw. „Ukraińscy nobliści? Co wy? Jacy oni tam nasi?” Tacy właśnie jesteśmy: na świecie — wybitni i sławni, a w domu nieudacznicy-nieudacznicy (nie wszyscy,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zwolnień z pracy, ale uparcie szuka możliwości pracy dla rodzimego narodu jako pedagog i literat. Mnie, autorce tych wierszy, często myśli się, jak twórczo-błogosławionym mógłby być ów mój rok pracy po ukończeniu szkoły średniej w zinkowskiej gazecie rejonowej, gdyby w naszym kozackim Zinkowie mogli swobodnie żyć i tworzyć Mykoła Zerow, Mychajło Orest, Dmytro Nytczenko… My, młodzi, moglibyśmy od nich nauczyć się i literackiego rzemiosła, i odwagi, i wiary. A tymczasem w rejonowym centrum, wymiecionym miotłą gebistów, my, młodzi dziennikarze-nihiliści, dusiliśmy się od „opieki” komunistycznych samowładców z rejonowego komitetu partii. Dmytro Nytczenko wierzył, że Ukraina stanie się niepodległa; jeszcze odpływając do Australii, w wierszu „Jadąc na obczyznę” pisał: „Sztandary zwycięstw zabiją skrzydłami!” Zawsze tworzył wokół siebie Ukrainę: kierował Ukraińską Radą Szkolną Australii, założył wydawnictwo „Jaskółka” oraz klub literacko-artystyczny im. Wasyla Symonenki, wydawał almanach „Nowy horyzont”, wspierał młode talenty… Profesor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium) Jurij Bojko w artykule „Nytczenko jako indywidualność twórcza” pisał: „Jest on najpotężniejszym budzicielem, przewodnikiem w królestwo pracy i twórczości duchowej. Bez niego wielu naszej młodzieży odeszłoby od ukraińskiego życia, asymilując się wśród obcych, bez niego nie ukazałaby się cała seria wydawnictw w języku ukraińskim”. Bojko porównuje Nytczenkę z Borysem Hrińczenką, ponieważ „jednakowo przejęci jakimś głębokim pochyleniem przed obowiązkiem pracy dla rodzimego narodu, obaj niestrudzeni do ostatka w swojej służbie słowu ukraińskiemu i ukraińskiej szkole”. „Kto zaś, jeśli nie my, bracia?!” Ozdobą wieczoru stały się orkiestrowa suita „Ój, przy łące” w wykonaniu zespołu „Czurajiwna” Połtawskiej Obwodowej Filharmonii, która przemawiała do naszej genetycznej pamięci o czasach kozackich, a także pieśni w towarzystwie tego zespołu w wykonaniu Narodowej Artystki Ukrainy, solistki naszej filharmonii Natalii Chomenko: „Rodzie nasz czerwony”, „Synowi” (na słowa Wasyla Symonenki), „Ukrainо moja”, za co tym artystom, którzy nigdy nie odmawiają udziału w patriotycznych wydarzeniach, wielkie dzięki! Dziękujemy także wszystkim organizatorom tego wieczoru, a są nimi Departament Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, obwodowa biblioteka i obwodowa filharmonia, Zinkowski Rejonowy Muzeum Historyczne oraz Połtawski Obwodowy Oddział Towarzystwa „Ukraina — Świat”, którego przewodniczącą jest Wira Koszowa. Wieczór przygotowała i poprowadziła kierowniczka wydziału działalności socjokulturalnej Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. I. P. Kotlarewskiego Julia Kramariewa. Podczas wydarzenia obecni mogli zapoznać się z wystawą książek Dmytra Nytczenka z zasobów Kanadyjsko-Ukraińskiego Centrum POUNB im. I. P. Kotlarewskiego, Towarzystwa „Ukraina — Świat” oraz tych, które bibliotece podarowała rodzina Nytczenków. Zatem idźcie do bibliotek i czytajcie książki naszego wybitnego rodaka — „Żywy Szewczenko” i „Sylwetki”, „Śladami Mikłucho-Maklaja” i „Na wyspie Hadiuczej”, „Od Zinkowa do Melbourne” i „Pod słońcem Australii”... Czytajcie mądre i dowcipne książki jego córki Lesi Bohusławець.

Машинний переклад

Sztandary zwycięstw uderzą skrzydłami! W to wierzył i dla tego pracował Dmytro Nytczenko

Wieczór wspomnień „Od Zińkowa do Melbourne”, poświęcony 115. rocznicy urodzin pisarza-ziomka Dmytra Nytczenki (22.02.1905, Zińków — 15.09.1999, Melbourne), odbył się 25 lutego w Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. I. P. Kotlarewskiego. Hanna ANTYPOWYCZ, zasłużona dziennikarka Ukrainy „Jego utwory inspirują nowe pokolenia naszego narodu” Wiktor Lytus, dyrektor Zińkowskiego Rejonowego Muzeum Historycznego, gdzie wiele robi się dla zachowania spuścizny Dmytra Nytczenki i innych pisarzy-ziomków, którzy zmuszeni byli żyć na obczyźnie, ale i tam tworzyli wokół siebie Ukrainę, w referacie o sławnym synu ziemi zińkowskiej opowiedział o dziecięcych i młodzieńczych latach Dmytra na Zińkowszczyźnie, gdzie urodził się w rodzinie dobrego gospodarza z chutoru koło wsi Luteńśki Budyszcza, o prześladowaniach, których doznała rodzina, o tułaczce, która przypadła w udziale Dmytrowi „w kraju, gdzie tak swobodnie oddycha człowiek” z powodu „nie takiego” pochodzenia społecznego, nakreślił jego drogę Zińków — Piatigorsk — Krasnodar — Charków — frontowe drogi w lasach Smoleńszczyzny — Mohylew — Homel — Charków — Lwów — Kraków — Forst — Berlin — Monachium — Stary Ulm — Korntal koło Stuttgartu — Zuffenhausen — Neapol — Melbourne… — Pierwszy wiersz Dmytra Nytczenki został opublikowany w czytance dla drugiej klasy, kiedy miał zaledwie 15 lat — opowiada Wiktor Lytus. — W wieku 26 lat wydał swoje pierwsze dwa zbiory poetyckie. W Australii, począwszy od 1953 roku, wyszło ponad dwa tuziny książek — utwory dla dzieci, wspomnienia, prace naukowe, słowniki, podręczniki, epistolarne dzieła ukraińskich pisarzy… Wszystkie swoje oszczędności Dmytro Wasylowycz wkładał w wydawanie książek dla Ukraińców Australii, a była tam 35-tysięczna ukraińska diaspora, i rozdawał je na całym świecie. W niepodległej Ukrainie wydania te stały się perłami muzeów i bibliotek, wielokrotnie wznawiano jego utwory dla dzieci, „Żywy Szewczenko”… W ubiegłym roku pani Wira Koszowa zainicjowała, a Rada Rejonowa w Zińkowie sfinansowała pierwsze na Ukrainie wznowienie unikalnej książki naszego ziomka „Od Zińkowa do Melbourne”, za którą został uhonorowany nagrodą imienia Hryhorija Skoworody. Za książki dla dzieci Dmytro Nytczenko został laureatem nagrody imienia Łesi Ukrainki. W 1991 roku za rekomendacją Olesia Honczara Dmytra Nytczenkę przyjęto do Związku Pisarzy Ukrainy. Po ponad czterech dekadach wygnania zdołał przyjechać na Ukrainę i powrócić do swojego narodu utworami, w których uczciwie, prawdziwie i kunsztownie odtworzono wszystkie te próby, przez które przeszli Ukraińcy w okrutnym XX wieku. Jego utwory inspirują nowe pokolenia naszego narodu. Dlatego cieszę się, że dzisiaj są z nami w tej eleganckiej sali uczniowie, licealiści zarówno z Połtawy, jak i z Zińkowa… „Świeci, żebyśmy mieli jasne dni i noce!” Kunsztowna i niezwykle wzruszająca była kompozycja literacko-muzyczna z poezji Dmytra Nytczenki „Gwiazda nad światem” w wykonaniu uczniów szkół Zińkowszczyzny — członków młodzieżowej filii Związku Literacko-Artystycznego Zińkowszczyzny „Swiczado” (kierownicy Hanna Hajdasz i Nadija Ołeszczenko). Pierwszoklasistka z Wełykiej Pawliwki Zoriana Ołeszczenko, śliczna Ukrainka w wianku, zaczynała tę kompozycję słowami: „Mama mówi, że gwiazdy na niebie to ludzkie dusze. Zapaliła się gwiazda — narodziło się dziecko, potoczyła się za horyzont — czyjeś serce przestało bić. Bardzo jasna gwiazda zapaliła się kiedyś nad chutorem Nycenky koło Luteńśkich Budyszcz niedaleko Zińkowa. Wtedy urodził się Dmytryk — w przyszłości Dmytro Nytczenko, który zostawił nam w spadku te wiersze”. Starsze dziewczynki, równie piękne w ukraińskich strojach, czytały wiersz za wierszem, a przed naszymi oczami wyłaniał się obraz tamtych czasów, w których przyszło żyć pisarzowi. Czwartoklasistka Zińkowskiej Szkoły Specjalistycznej nr 1 Alina Czepiha czyta „Jesień” — poezję z uderzającym obrazem ciemności, która spowiła zniewoloną Ukrainę: W dal zatopisz oczy — Czarno, nie przejść... I przędą co noc Ciemność druty... Siódmoklasistka z Wełykiej Pawliwki Iryna Pałamarenko zapoznaje słuchaczy z niezwykle pojemnym wierszem „Z niewoli”, gdzie radość jeńca wojennego z powrotu w rodzinne strony, kiedy „już Krzemieńczuk za plecami i Łubnie, nowe Sanżary minąłem ciepłe chaty i do Połtawy idę przez Młyny”, łączy się z przerażeniem na widok ruin Charkowa, gdzie „skorobne miasto wywyższa się we mgle”, i rozmyślaniami o wszystkich próbach, przez które musieli przejść Ukraińcy: Narodzie mój! Ty mąk miałeś do syta, Ciebie trawił głód, niszczyła Syberia. O, ile krwi naszej przelano! O, ile serc skonało w walce!.. Dziewiątoklasistka Zińkowskiej Szkoły Średniej nr 1 Sofija Konotop zapoznaje nas z jeszcze jednym programowym wierszem Nytczenki — „Jadąc na obczyznę”. Napisał go, odpływając do Australii, kiedy, jak wszystkich wygnańców, dręczyło go pytanie: „Czy wrócimy do domu stamtąd?” Nikt nie wie i losu nie odgadną Ani chiromanta, ani cygan-wróżbita, Jakie drogi szczerzej przywitają, Gdzie czekają objęcia szczęścia czy żalu. Lecz wie każdy, jak surma wezwanie zagra, Kiedy wyzwoleńcze zagrzmią gromy, Wtedy nasz kraj wszystkie mury połamie, Sztandary zwycięstw uderzą skrzydłami! Ze wszystkich stron wtedy zawoła nas matka… (To wezwanie wstrząśnie, jak błyskawica we mgle) No, któż wtedy nie zechce wracać Do na świecie najświętszej ziemi?! Siódmoklasistka z Luteńśkich Budyszcz Inna Kostynśka czyta „Pierwszy list”, gdzie Nytczenko pisze do przyjaciela na Ukrainę: Nie utonąłem w dobrach w tym kraju, Nie stałem się więźniem głośnych stolic. Choć eukaliptusy zasłoniły horyzont, W zwojach marzeń wyłania się moja wieś... Pamiętam oczy Wasze dobre I serca Waszego ciepło! Dziewiątoklasistka Zińkowskiej Szkoły Średniej nr 1 Anna Jermolenko czyta wiersz, w którym brzmi niepokój Nytczenki o to, by dzieci ukraińskich emigrantów znały język ojczysty. Przez wiele lat kierował Ukraińską Radą Szkolną Australii, a w kraju działało wtedy 55 wieczorowych ukraińskich szkół, w których uczyło się dwa tysiące uczniów. Swoje dzieci i wnuki Dmytro Wasylowycz tak nauczył języka ojczystego, że córka Ołeksandra, po mężu Tkacz, została znaną pisarką (pseudonim Łesia Bohusławeć, w 2001 roku przyznano jej nagrodę literacką „Triumf”), Hałyna, po mężu Koszarsśka, — filologiem, wykładowczynią języka i literatury ukraińskiej na Uniwersytecie Macquarie w Sydney, wnuk Jurij Tkacz — tłumaczem i wydawcą... Ta sama dziewczyna przejmująco czyta „Testament” Nytczenki z wersami, które na wieki wbijają się w pamięć: I powiem w ostatnią wszystkim chwilę: „Ludzie dobrzy i córki drogie, strzeżcie wy wolności Ukrainy i przekleństwem sławcie wrogów, co gnębili lud nasz pracowity, co przynieśli głód i Sybir, co chcieli mowę naszą zabić i duszę naszą wyrwać w złości. Rodzinną ziemię w te dni garbate (a ona w biedzie teraz co raz) wy kochajcie ją, jak rodzoną matkę, albo tak, jak nasz kochał Taras”. Falę poezji rodaka kończy Zoriana Ołeszczenko: „Spójrzcie, na niebie świecą miliony gwiazd! A znaczy to, że one nie gasną na zawsze! I ludzie, którzy odeszli w wieczność, nimi patrzą na nas z nieba! Tak nad dawnym chutorze Nycenky, nad Zińkowem, Połtawą, Charkowem i Melbourne, nad całym wielkim światem jasno świeci gwiazda Dmytra Nytczenki. Świeci, żebyśmy mieli jasne dni i noce!” ...Kiedy w zeszłym roku w listopadzie w Muzeum Literatury w Kijowie odbywała się prezentacja po raz pierwszy na Ukrainie wznowionej z inicjatywy Połtawskiego oddziału obwodowego Towarzystwa „Ukraina — Świat” książki Dmytra Nytczenki „Od Zińkowa do Melbourne”, jego córka Lesia Bohusławeć w swoim wystąpieniu między innymi powiedziała: żałuje, że dotąd nie wydała zbioru ojcowskich poezji, które drukowano w różnych czasopismach. Ta kompozycja zińkowskich uczniów wzywa nas, dorosłych, do tego, aby zbiór poezji naszego utalentowanego rodaka ukazał się na Ukrainie, na jego rodzinnej Połtawszczyźnie. Poetycko-muzyczną sztafetę od zińkowian przejął śpiewak z Połtawy Jurij Trejhel, znany wykonawca pieśni o bojownikach za Ukraińską Wolność. Ułożył on muzykę do wiersza Nytczenki „Samotność”, który Dmytro Wasylowycz napisał po śmierci żony. Jego nastrój jest bliski także panu Jurijowi, który bardzo tęskni za swoją żoną Nadią, która podzielała jego patriotyczne poglądy i była z nim obok na połtawskim Majdanie podczas Rewolucji Godności. „On jest najpotężniejszym budzicielem, przewodnikiem do królestwa duchowej pracy i twórczości” Dmytro Nytczenko — człowiek, który bardzo kochał Ukrainę, miał odwagę jej bronić i niestrudzenie dla niej pracował. Jako 17-letni młodzieniec na zebraniu wstaje i mówi Rosjaninowi — komunistycznemu dzikusowi, który wymyślił, by przemianować Zińkowską Szkołę Industrialno-Techniczną imienia Iwana Franki na imienia Karola Liebknechta, — że tego robić nie wolno. Mężny, rycerski czyn! Taką samą odwagę, wytrwałość, wytrzymałość okazuje Dmytro Nytczenko także podczas prześladowań za pochodzenie społeczne. W 1926 roku wstępuje na fakultet robotniczy w Krasnodarze — w następnym roku go wyrzucają. Jedzie do Charkowa, wstępuje do technikum języków obcych, potem do Instytutu Oświaty Narodowej. Nauczycieluje, doznając Zdjęcie na pamiątkę wieczoru, który połączył w miłości do Ukrainy jej wiernych synów i córki

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Lessia Liubarska. Bohaterowie moi, Ukraińcy...

Sztandar banderowski Rozdarła wieść pierś, Jak grom pośród żniw. “Cóż to będzie? Cóż to będzie?” Każdy cicho mówił. Śmierć Banderę dopadła, Nie zadrżała ta ręka... Ukraina zajęczała — Już nie ma Przywódcy. Refren: Podnieśmy wyżej Banderowski sztandar, Bo pod nim powstaniec nie jeden poległ. Ukraino droga, wspomnij wszystkich, O, gdyby Bandera dziś wstać mógł! Iść do boju znowu musi Nasz czerwono-czarny sztandar. Iluż was, chłopców bez wąsów, Zostało w lasach... My banderowcami zostaliśmy, Do kryjówek znamy drogę, I takich nas jest niemało — Kozaczków sławny ród. W ich pamięć Sybir, GUŁAGi, Sołowki... I wyrok sądu: “Wróg narodu”. Jakie straszne były lata, Konała, płacząc, wolność. Mordwa, Chabarowsk, Workuta... Na zbiórkę dwie lub trzy godziny. Tak wyrywała zła horda U ludzi miłość do Ojczyzny. A głód ile dusz zabrał? Na trupach tańczył obcy, I w “aktach osobowych” zaznaczał: “Przyczyna śmierci — Ukrainiec”. Sybir, GUŁAGi, Sołowki... Wspomnijmy Kurbasa i Stusa... W ich pamięć zapalmy świece Na białym rogu obrusu. W okopie paschę podzielił dowódca batalionu Gdy zadzwoni wielkanocny dzwon, I przyjdzie Pascha, na którą czekali, Wspomnijmy o bojownikach przede wszystkim, Co tyle dni w okopach nocowali. My usiądziemy za stołem, gdzie tyle potraw, “Chrystus Zmartwychwstał” — powiedzą ojciec i matka. Wspomnimy, jak nasz Pan cierpiał… Tylko nie zapomnijmy o żołnierzach wspomnieć. Którzy pod świstem kul jedzą i śpią, Którzy w ziemiankach próbują święcone… Ześlij na nich, Najwyższy, łaskę, Niech każdy wojownik będzie niezniszczalny! W okopie paschę podzielił dowódca batalionu, I, może, po raz pierwszy wojownik zapłakał… — O, Boże, daj, żeby każdy z żołnierzy, Po prostu żywym… po prostu żywym został!.. Wdowa Cicho skapują łzy Z serca mojego na policzek. Kto, powiedzcie, wywróżył Mi los aż nadto gorzki? Choć wdową jestem dzisiaj, To za to jestem szczęśliwą wdową. Tak, zgodzić się trudno... Jak i trudno zrozumieć te słowa... W kwieciu wyszywanek Na świecie miejsca lepszego nie znam, Kiedy kwitnie kalina w rodzinnym kraju. Kiedy w kwieciu bujnym wyszywanek Spotyka miasto czarujące panny. Kiedy synek, i córeczka, i wnuczęta W wyszywankach idą na każde święto. Kwiat wyszywanki płynie ponad krajem I moje miasto do pieśni zwołuje. Śpiewa serce i wydaje się bardzo, Podśpiewują na koszulach nam róże. Niczym królowe i kobiety, i dziewczęta... Niech będzie wiecznym to ukraińskie święto. Boli dusza O, Boże, jak boli dusza I rozrywa się na części! Znowu połączyły się nieszczęścia, I jak im dać odpór? O, Boże, jak dusza płonie! Ja zgasić jej nie umiem... Ależ płonie! Płonie! Nie tli się! We wszechświat iskrami leci... Zmartwychwstajemy z Chrystusem Nowy dzień na próg nam przynosi ciepło, Żeby słońce dobra w każdym domu wzeszło. Żeby zmartwychwstaliśmy znowu i zapomnieli o grzechu, I wtedy nas miłość połączy wszystkich. Zmartwychwstajemy z Chrystusem każdy raz, każdą chwilę, Serce każdego niech tylko miłością płonie. I kochajmy ten świat, bo my gośćmi w nim, I wtedy łaska przyjdzie w każdy nasz dom. Zmartwychwstajemy z Chrystusem, grzech prowadzi w niebyt… Bo tylko my jesteśmy twórcami całego swojego życia. Ty nie zazdrość, nie mścij się, nie poniżaj ludzi, Słowo krzywdy, bywa, gorsze od setki śmierci. Zmartwychwstajemy z Chrystusem! Pozbywajmy się okowów, Żeby cierniowa korona potem nas nie kłuła, Żeby staliśmy my wszyscy po prawicy Chrystusa. Ta droga skomplikowana, ale i bardzo... prosta. Zmartwychwstajemy z Chrystusem! To taka łaska, Jak Piękno i Dobro wiecznym światłem płoną. Bo bogactwo minie, siła z czasem przeminie, Tylko Miłość... Tylko Miłość... obok zawsze będzie. Jednoczmy się, bracia Jednoczmy się, bracia, bo wybiją nas, Jak będziemy my pojedynczo. Deptać swój kraj wrogom nie damy, Po to my i jesteśmy Ukraińcami. Dzieci naszych zrobią niewolnikami na wieki, Jak będziemy my pojedynczo. I jak na kolana jeszcze raz upadniemy, Nie wstaniemy więcej, Ukraińcy. Zapomnieć zmuszą, kto nas zrodził, Jak będziemy my pojedynczo. Wspomnijmy, za co w mogiłach leżą Bohaterowie, moi Ukraińcy. O wolność Ojczyzny my pójdziemy w tan, Nie będziemy my pojedynczo. Bo z nami Bandera, Szuchewycz Roman, Bo z nami Pan, Ukraińcy. Żółto-niebieska chorągiewka (Na Dzień Konstytucji i Państwowej flagi Ukrainy) W rękach trzymam żółto-niebieską chorągiewkę, Przed oczami przepływa jego los. Na tle — pszeniczne złotawe pole, Z chabrów nieba spleciony wieniec. A on żyje! Pośród ludzi on żył! Choć był w podziemiu długie-długie lata. Podnieś go! Podnieś go wysoko! Cząstkę nieba i pozłotę niw. Refren: Ja flagę najpiękniejszą trzymam w ręce, Jakieże one bezcenne, te drogie chorągiewki. Słowa, nie jak modlitwę, na wiek zapamiętaj: Na inną, dziecko, jej nie zamieniaj. W rękach trzymam żółto-niebieską chorągiewkę, Jaka ciężka była jego droga... To padał na twarz, to podnosił się na nogi, Lecz mimo wszystko dotarł on do ludzkich serc. Śpiewają Hymn... Te święte słowa Tak chce się za każdym razem wypowiadać. Jeszcze chwila — i w górę popłynie nasza Flaga, Chwała wszystkim, kto Wolność zdobywał! Irinie Farion dedykuję... Och, i więcej by nam takich, jak Pani! Żeby nie hańbić swojej buławy, Żeby i język, i swoich bohaterów Byli zawsze bronić gotowi. Ktoś mówi: “Ostry!”, ja powiem: “Niech tam!”, To lepsze, niż mówić nam: “Żegnaj!” Jak ziemi nie obronimy swojej, Niewolnikiem będziemy w rodzinnym kraju. Czy możemy my na swojej ziemi Cierpieć uciski? A ktoś, jak królowie, Będą nam wskazywać: jak? kiedy i gdzie? Wtedy antychryst schronienie u nas znajdzie. On już znalazł. Strzela, niszczy, bije. Lecz są bohaterowie u nas i Ukraina jest. Niech nasza niwa sieje się życiem, Na niej panować tylko nam! Tylko nam! Mowo ukraińska (Na Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka) Mowo ukraińska — słońce moje jasne, Wyszywana koszula i korale piękne. Delikatny kwiat kaliny, pieśń słowicza, Bądź błogosławiona, droga Ukraino. Siostro moja droga, ja zawsze z tobą, Ty czarujesz ziemię pieśnią-pięknem. Zakwitły kwiatem malwy koło chaty, Zdradzić nie mogę głosu twego skrzydlatego. Mowo ukraińska — gwiazdo promienista, W zastałe serce ty wejdź uroczyście. Bo bez ciebie, droga, my sierocy dzieci, A z tobą w sercu — najpiękniejsze kwiaty. Ukraińscy wolontariusze A los wolontariacki niełatwy, Zebrał ładunek i znowu w drogę. Do bliższego dotrzeć punktu kontrolnego, Wręczyć wyczekiwaną pomoc. Czekają ich “Azow”, “Dniepr” i “Sicz”, Nie ma czasu pomyśleć o zmęczeniu. Bywa, łzy toczą się spod powiek, Kiedy bojownik czyta list z domu. Refren: Ukraińscy wolontariusze, wy, bez wątpienia, — Bohaterowie, Wy, bez wątpienia, także — obrońcy. Choć nie ma na Ukrainie jeszcze zawodu takiego, To u nas są wolontariusze — dobrowolni wojacy. Na nich czekają ranni bojownicy, Rodziny, co na wieki osierocone. Oni, niczym Anioły święte, Dla zwycięstwa Światła przylecieli. Drogą wracali, jak zawsze, Starali się nie trafić w zasadzkę. Lecz wieść obiegła wszystkie posterunki, — Zginął wolontariusz od kul z “Gradu”. 31 stycznia 2015 r. 4 godzina rano Ja witam ciebie, Ukraino! Moja Ukraino — boże dziecię, Mgły poranne podnoszą się wzwyż. Ty rajskiego ogrodu śpiewający ptaszku, Tutaj wolność kozacka hasała kiedyś. Moja Ukraino — gaje słowicze, Kąpie się księżyc w srebrzystej mgle. Tutaj mojego narodu odwieczne świętości, Tutaj bawią swoje dzieciątka żurawie. Refren: Ja witam ciebie każdy dzień, każdą godzinę, I za ciebie modlę się, niczym matka za syna. Zaciśnie się w światach moje serce nie raz, Jak przychodzisz w sny, droga Ukraino! Moja Ukraino — duszo niezdradliwa, A ja tylko cząstka, kropelka rosy. Kołyszą się gałęzie od ciepłej ulewy, I niby niemniejesz od tej piękności. Moja Ukraino — barwinku i ciernie, Jak czymś obraziłem, błagam — wybacz. Ja w ziemię świętą znów sieję się ziarnem, Żeby potem na radość tobie rozkwitnąć. Ja powrócę Do ciebie, Ukraino, powrócę, Mój głos prawdy dzisiaj nie jest w modzie. Wyprostuję się kaliną w ogrodzie, Czy słonecznikiem rozkwitnę w warzywniku. Jest mi wszystko jedno: kim będę ja i gdzie, Byleby ukraińskim duchem pachniało wszędzie. Tak chcę oprzeć się o twoje ramię, Swoje podstawię, jak będzie trzeba. Ty dotąd jeszcze zależna, jak i ja, Oblicze wolności wdeptane w kałuże. Mnie boli gorzka twoja łza, Moja tobie, ja wiem, nie jest obojętna. Cierń w sercu? Lecz trzeba żyć! Wytrzeć łzy, one nie są wieczne. Przez czarne chmury wyjrzy błękit, Bywa słońce i w zimnym styczniu. Jaka u ciebie piękna wyszywanka... Dzisiaj idę na spotkanie do dziewczyny, Niedawno poznaliśmy się w ogrodzie. Ona z takimi pięknymi oczami, Że ja swoich nijak nie odwrócę. Stała w wyszywanej koszuli Pośród innych stylowych i modnych, Do niej zalecali się nasi chłopcy, A ja tylko te słowa powiedzieć mogłem: Refren: Jaka u ciebie piękna wyszywanka, Nie wypić oczami tej piękności. Kwitnie kalina, róża, macierzanka — Mojego narodu ukraińska istota. Jaka u ciebie piękna wyszywanka, Takiej na świecie podobnej nie ma. Ty — najmilsza galicyjska panienko, Ty — wieczna Ukraino i Wiosno... W oczy miło spojrzała piękność I czule uśmiechnęła się do mnie. I zadzwoniły-zaśpiewały struny, Co gdzieś drzemały w serduszku na dnie. Płonie serce. Kto temu winien? Jego miłość ugodziła strzała. Ta dziewczyna, jak wyszywany obraz, Tylko jej powiedzieć chcę te słowa: Refren: Jaka u ciebie piękna wyszywanka, Nie wypić oczami tej piękności. Kwitnie kalina, róża, macierzanka — Mojego narodu ukraińska istota. Jaka u ciebie piękna wyszywanka, Takiej na świecie podobnej nie ma. Ty — najmilsza galicyjska panienko, Ty — wieczna Ukraino i Wiosno.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ukraińską rodzinność. Wczytajmy się: Nad każdym czynem trzeba myśleć, Nie wyzywać bliźnich tak: — Ty niezdarny, pełny głupcze, Niczemniku, tępaku, łajdaku. Na swojego lejemy pomyjne słowo, Swojego nie wyciągniemy z biedy… I tak, ze zła czy przypadkowo, Zostawiamy wstrętne ślady.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

«Biję w dzwon trwogi…»

Mychajło BAŁTIAŃSKI, poeta, zasłużony dziennikarz Ukrainy “…Żebyście usłyszeli i wy… — obwieszcza patriarcha ukraińskiej twórczości pieśniarskiej Wadym Kryszczenko. — Jestem zwykłym poetą, niezaangażowanym w tworzenie prawnych dekretów i decyzji. Wykorzystuję to, co dał mi Bóg. I myślę, że moja pieśń, mój wierszowany wers również mogą otulić ludzi płomieniem jedności dla utwierdzenia ukraińskiego ducha…” TRZYMAM w rękach nową książkę Wadyma Kryszczenki o wzruszającym tytule “Co na serce legło”. Uderza jej obrazowa oprawa. Na pierwszej stronie okładki — rozłożona książka, a z niej odrywają się strony, zmieniając się w białoskrzydłe ptaki, które lecą w niebo. Jakby to wiersze i pieśni poety leciały do ludzi. A na odwrocie pod portretem autora na złotawym zwoju spowiednicze słowa: Szukałem pachnących słów, Kładłem na muzyczne skrzydła — I na czyjeś usta legły moje pieśni. …Do mnie też przyszła Pytań pora przejmująca: “To czy nadaremnie żyłem? Nadaremnie żyłem czy nie?” Nowa książka Wadyma Kryszczenki — swoisty życiowy samoraport i samoanaliza. Wyraźne samopytania, odpowiedzi na które autor chce usłyszeć nie tylko od siebie, ale i od ludzi. I to, co powiedziane, nie podlega wątpliwości. Bierzesz to na wiarę, mimowolnie stosujesz do siebie. Autor z biegiem lat ani na jotę nie schodzi z pozycji walki na wezwanie trąby o wysokie ludzkie ideały. Śmiało pokonuje trudniejsze stopnie, które wszyscy musimy jeszcze przejść do stworzenia ukraińskiej Ukrainy. Poetę niepokoi, że “chrapie Donbas, kłamliwością zagoniony, obłudy tej słychać dym gorzki…” Wiersz “Idzie wojna” — to naglące żądanie zatrzymania rozlewu krwi. W tym hołdzie dla czasu — jego stanowisko. Autor, który pozostaje wierny swojej tradycyjnej manierze poetyckiego pisania, bez zawijasów i sztucznego komplikowania, poruszająco pisze o tym, jak niełatwo Ukraina staje na nogi, jakie cierpienia przynosi wojna, rozpoczęta, zdawałoby się, przez “dobrego sąsiada”, jak trudno prawda zwycięża krzywdę na swojej, przez Boga darowanej ziemi. Wierzysz poecie i chcesz iść z nim w jednym szeregu, kiedy pisze: Już to przeżyłem, Co bolało, straszyło, przerażało. Minowe pole strat I mnie nie ominęło z jakiegoś powodu. Na sobie czułem Śmierci ciemne i złe przykrycie. Nie upadłem, nie przepadłem — I nikogo już się nie boję. Choć z chleba życia Zostały okruchy drobniutkie: Byłem kiedyś młody, A stałem się — niby dziadek. Znowu ktoś chce straszyć I pod uchem wrogo zadzwonił: Nie wysilaj się! Na próżno! — Ja nikogo już się nie boję. Tylko trwogę jedną Ja do własnego serca przykleję: Żeby żyła w dobru Ukraina, moja dawna Ruś. Więc ją chrońmy, Bądźmy w myślach i czynach z nią, Żeby powiedzieć wszystkim: Ja nikogo już się nie boję! KSIĄŻKA składa się z oddzielnych rozdziałów: “Dźwięk poetyckiej trąby”, “Poetyckie reportaże”, “Odwieczna zagadka życia”, “Widziadła w oknie przyrody”, “Nie bójmy się mówić o miłości”, “Strona dziecięca”, “Iskierki jesiennego ogniska”. I dla każdego z nich autor znajduje, moim zdaniem, wysokiej klasy artystyczne i treściwe wypełnienie. “Kocham tego autora za jego szczerość i pieśniowość”, — pisał w jednym ze wstępów do książki Wadyma Kryszczenki niezapomniany Jurij Muszketyk. I rzeczywiście, te cechy poetyckiego pisania są bardzo przyciągające w jego twórczości. Przewracam strony książki, czytam szczere, przenikliwe poezje “Ukraińskie bractwo”, “Życiowe punkty zwrotne”, “Po prostu żyć”, “Nam trzeba wierzyć Ukrainie” oraz jeszcze “Słowo zabitego żołnierza”, “Wdowy”, “Oprzytomniejcie, ludzie”, i duszę mącą, zdawałoby się, retoryczne pytania, jednak są one adresowane do mnie, do was — do wszystkich, których boli los Ukrainy: Kogo zapytać? Kto o tym opowie? Czemu oczom stało się wszystko jedno, I zmienili się ludzie w postacie Ubogiego kwartalnego kina? Oprzytomniejcie, ludzie, nabierzcie siły I podnieście pochylone ramię. Niech w waszych wyschniętych żyłach Znowu krew kozacka dumnie popłynie! Przed nami — poeta o szczególnym brzmieniu. Stanowczo przypomina nam wszystkim, byśmy byli bardziej czujni, by nie ufać bezmyślnie komukolwiek swoim losem, który potem bólem i łzami się obleje. W duchu sprawiedliwego gniewu Wielkiego Kobziarza nagląco brzmi żądanie mądrego wyboru rządzących krajem w podręcznikowym wierszu “Przyjdźcie, apostołowie dobra”: Przyjdźcie, apostołowie dobra, I usiądźcie w państwowych fotelach. Czytelnicza dusza bardzo wrażliwie odczuwa, jak ten, pełen nadziei i łagodności głos autorskiej fletni nagle przerywa się ostrymi dźwiękami wzywającej trąby: Hańba nowa, hańba stara Na nasze losy się przewiesiła. Nienawiścią i pogardą przepełnia się autor do pachołków, których sprzedajność, złodziejstwo, konformizm i dwulicowość dawno osiągnęły rekordy ludzkiej niegodziwości: Co im państwo i naród? — Nie zrozumieli łaski Bożej. Nijak nabić nie mogą gęby, Nijak nakraść się nie mogą. Handlują, oszukują, sprzedają, Handlują wesoło i ochoczo, Za uśmiechem chowając furię, Za papierkiem chowając oczy. Nie tego się oczekiwało, nie tego — Przewróciło się pierwsze i drugie. Wszystko godne i święte Wziął nieczysty do służby. Poszczególne wersy poezji z nowej książki Wadyma Kryszczenki mimowolnie zapadają w pamięć jak aforyzmy. Kochajcie Ukrainę — Nie tylko o tym mówić, Bo słowo piękne Kryje, bywa, mętność. W prawdziwej miłości Schowały się swoje koloryty. O prawdziwości jej Tylko czyny twoje dowiodą. *** Gdzie ten, kto nabierze siły Rozwiać krzywdy chłody? Pozwól, Ukraino, poprosić: Szewczenkę jeszcze raz zrodź! *** Pośród wymyślonych chimer Byłem niby szalony… A uświadomiłem sobie dopiero teraz: Jakie to szczęście — po prostu żyć. *** Była kara bez winy, Była w drodze przykrość różna, Lecz od przekleństwa odwróć Ty Boga, Matkę i Ojczyznę. *** Bijemy się, nie żałujemy sił, Kogoś wzięła ziemia wilgotna. I od usypanych mogił Ukraina wyższa się staje do Boga. U POETÓW burzliwych obywatelskich uczuć, zaznaczał kiedyś Mykoła Bażan, siła utwierdzenia (utwierdzenia dobra) zawsze równa się sile zaprzeczenia (zaprzeczenia zła). I to nie jest abstrakcyjna formuła — to norma istnienia w literaturze twórcy, wrażliwego na wahania nastrojów społecznych, na oceny faktów i zjawisk ojczystej historii. Pouczających ilustracji w książce jest mnóstwo. Przenikliwie ostry, publicystycznie wzniosły i zarazem dotkliwie demaskatorski wiersz “Rozmyślania o Prawdzie”, bez wątpienia, należy do rzędu programowych. Z czułą przenikliwością mówi poeta o ratującym wyzwaniu Prawdy: Myślom nie potrafię dać rady — Więc chcę mówić o Prawdzie. Dla wielu ona — służebnica, Pouczają, jak robić wypada: — Stój, nie idź, nie pchaj twarzy — Tam wszyscy już zajęte miejsca. Nie mów i nie dzwoń — Eter wykupili kłamcy. Nie stój, siadaj w ostatnim rzędzie I nie dawaj swoich rad… Gęgają znowu usta możnych: — Co umiesz, Prawdo, ty, co możesz? W kieszeni pieniędzy nie pomnożysz. Nie umiesz budować pałaców, Które kosztują milionów dwadzieścia. Tam złota blask i samochody, Jeszcze i psy biegają rozwścieczone… A ludzie — złośliwi i głodni Kiwają głowami: “Zgoda!” I trwogi późne, bóle wczesne Wplatają się w tę rzeczywistość. Ostry wyrzut rzuca poeta współczesnym, którzy posłusznie milczą, “oczami mrugając tylko”, rozumiejąc, że z taką postawą nijak im się wydostać z błota nieprawdy. “Choć wie każdy, że żyć bez Prawdy nam nie można”. “Bo tylko w Prawdzie stajemy się my nie robactwem, a ludźmi”. BARDZO do serca przypadł mi wiersz “Zapominamy witać się”. Rzeczywiście, nasz dawny zwyczaj z jakiegoś powodu jest zapominany. A witanie się nawet z nieznajomymi — to w pewnej mierze kod naszej ukraińskiej jedności. Poeta mistrzowsko powiedział w swoich poetyckich wersach: Czego zapomniało się? Pamięć cieszy I grzeje promieniem pragnień… Staliśmy się może i mądrzejsi, Lecz nie bardziej dobrzy, niestety. Więc przypomnijmy dobry zwyczaj, Nie odwracajmy się tylko… Wszystkim dalekim i spotkanym Mówię dzisiaj: “Dzień dobry!” I zaraz potem wiersz głębokiej, że tak powiem, pedagogicznie napastliwej inspiracji “Myśl na aktualny temat”. O tym, że często gęsto hańbimy słowami ludzi swojego rodu-plemienia, nie umiemy chronić naszej… Pieśniowość poezji Wadyma Kryszczenki to wysoki dar Boga. Jestem przekonany, jakiejkolwiek wielkości by nie był ten czy inny poeta, ale marzy on, aby chociaż jeden jego wiersz stał się pieśnią. W melodii, tym boskim czarodziejstwie dźwięków, poetyckie słowo otwiera się nowymi obliczami, zdolnymi jaśniej rozpalić wyobraźnię, głębiej i dotkliwiej poruszyć ludzką duszę, dla której radość, smutek czy zaduma to swoisty oczyszczający balsam. Jeśli mówić o ostatnim dorobku poetyckim Wadyma Kryszczenki, to wiele z jego wierszy aż prosi się o oprawę muzyczną. Hej, chłopcy-zuchy z kompozytorskiego grona, nie zwlekajcie, dołączcie swoją lirę do takich utworów: “Narysuję mamę”, “Zapomniany list”, “Tango deszczu” i jeszcze, jeszcze… Nie na darmo przecież wielki Dmytro Hnatiuk w jednym z wywiadów o twórczości Wadyma Kryszczenki powiedział: “Chce mi się śpiewać nie tylko pieśni do jego słów, ale i po prostu poszczególne wersy jego wierszy”. Znakomite poezje obfitują w każdym rozdziale książki. Ja sam, mający związek z rymowanym słowem (jaka zakochana dusza w dalekiej młodości nie szukała ukojenia w układaniu wierszy?), napisałem wiele recenzji tomików poetyckich. Ale tak, jak potrafi powiedzieć o miłości Wadym Kryszczenko, rzadko komu się udaje. Wsłuchajcie się w przejmującą muzykę wiersza “Jedni drugim grzać oczy”: Jedwabne dźwięki gitarzysty I białym ścielone stoły… Mój nastrój, jasny i uroczysty, Ze mną, droga, podziel. Powiedz, czyż nam się nie chciało Poczuć niezwykłą tę intymność, Kiedy duszą stało się ciało I skrzydła aniołów nad nim? Kiedy niczego już nie chcemy, Tylko… Tylko — bez zbędnych scen, — Jedni drugim grzać oczy Pod ten boski refren. W książce poeta podaje też ciekawe próbki swojej prozy: to niewielkie nowele, etiudy, wspomnienia. I tutaj Wadym Kryszczenko jest na wysokości. Króciutka, zdawałoby się, nowela “Grzesznica”, a jakby przeczytało się wielką powieść. Autor potrafi w oszczędnych słowach pomieścić wiele informacji. To też talent, zwłaszcza w nasz szybki i pośpieszny wiek. Poeta i w prozie jest poetą. Więc nie dziwi, że w wersy jego utworów prozatorskich często wplatają się wierszowane objawienia, wzmacniając ogólną ideę powiedzianego. Jak choćby wspomnienie “O rodzicach i o sobie”, rozkwiecone poezjami “Na grobie matki”, “Maminy jubileusz”, “Rodzina, rodzina” i: Choć żyć ciężko — Nie chcę być płaczliwy, Uczę się od ptaszka Spotykać słońce śpiewem. “Co na serce legło” — to nie po prostu kolejny podsumowanie twórczych dorobków, a ważny, unikalny prezent dla czytelników i dla siebie na 85-lecie, które Wadym Kryszczenko będzie obchodził 1 kwietnia 2020 roku. A tydzień po Wielkanocy w Narodowym Pałacu Kultury “Ukraina” odbędzie się jego wieczór jubileuszowy. Twórcza muza wybitnego poety-pieśniarza nie zna spoczynku…

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

tej jednostki wojskowo-administracyjnej. Tym bardziej, że obecnie pojawiło się niemało nowych źródeł archiwalnych i innych. Jestem przekonany, że czytelnik z wyjątkowym zainteresowaniem przyjmie badania o pułkownikach nieżyńskich: Iwanie, Wasylu, Ostapie Zołotarenkach, Matwiju Hwintiwce oraz innych dowódcach pułku. Przykro, ale poza uwagą pozostała barwna postać pułkownika Hryhorija Hulanyckiego. Celowość takich badań jest bezdyskusyjna, ponieważ historia Ukrainy jest tragicznie bogata w osobowości, których działań nie da się obiektywnie scharakteryzować ani dwiema barwami, ani dwoma-trzema najpiękniejszymi frazami. Pułkownicy nieżyńscy nie są wyjątkiem. Ci znaczący dla swojej epoki działacze polityczni, a pułkownicy byli nie tylko ludźmi wojskowymi, ale i państwowymi sternikami, zazwyczaj nie znikają ze sceny historii nawet po stuleciach od swojej fizycznej śmierci. Jednak rola pułkowników czasów Chmielniczyzny-Hetmanatu do tej pory pokazana jest jedynie fragmentarycznie, bez należytej pełni i oceny. Oto dlaczego badacze z Nieżyna mają ciekawy zamysł — napisać i już w tym roku wydać książkę historycznych, obiektywnych portretów pułkowników tego kraju. Bez bólu w sercu nie można czytać badań o Nieżyńskim pułku kozackim i czarnej radzie 1663 roku. To właśnie przez brak jedności w działaniach kozackich liderów, konfrontację międzystanową, pogłębioną zaborczą polityką Rzeczypospolitej i Carstwa Moskiewskiego, doszło do serii wojen domowych oraz terytorialnego podziału Hetmanatu na dwa wrogie sobie byty państwowe. Przerzućmy wyimaginowany mostek w nasze czasy i szczerze przyznajmy, czy nie zmierzamy znów do takiego podziału? I znów widzimy rękę Imperium Moskiewskiego. Znów widzimy wstrętne zamiary zdeptania, starcia z powierzchni ziemi Ukrainy, tak jak w swoim czasie Moskwa zniszczyła Hetmanat z jego demokratycznym ustrojem. Jest nad czym pomyśleć i co poddać analizie po przeczytaniu rozprawy Ołeksandra Morozowa o „Gorzkim przejrzeniu Jurija Kriżanicia”. U tego katolickiego misjonarza-kaznodziei nastąpiło ono podczas zesłania „za nieostrożne słowo” przez satrapów moskiewskiego cara do Tobolska. Właśnie wtedy przemyślał on swoje idealistyczne poglądy na stosunki ukraińsko-moskiewskie. Jak to mówią, w stu procentach zgadzasz się tu z wnioskiem autora publikacji, że świadectwa Jurija Kriżanicia jako bezpośredniego naocznego świadka dramatycznych wydarzeń na Ukrainie pozwalają lepiej zrozumieć złożoność procesów społecznych, które zachodziły w czasach burzliwej epoki historii Ukrainy, znanej pod gorzką nazwą „Ruiny”. Mimo to ideolodzy współczesnej Rosji do dziś robią z Kriżanicia bezsprzecznego moskalofila i zwolennika bezwarunkowego zjednoczenia dwóch państw, niemal twórcę i światło „ruskiego miru”. A oto jego sprawiedliwego ostrzeżenia o tym, że „narody brzydzą się tym carstwem i narodem rosyjskim”, wolą nigdzie nie wspominać. Dorobek historiograficzny o Nieżynie, jego chwalebnych i tragicznych stronach, jest niemały. Lecz wciąż wystarcza białych plam. Książka szkiców nieco je zmniejsza. Daje ona możliwość zrozumienia całej złożoności i znaczenia historycznych przełomów, które przeżywała Ukraina w tamtych czasach. Tutaj nie zaszkodziłoby zbadać i pokazać rolę Pułku Nieżyńskiego na polu bitwy pod Konotopem, która była błyskotliwym zwycięstwem wojska kozackiego i „pogrzebała” szlachecką konnicę cara Aleksieja. Wymaga, moim zdaniem, głębszego zbadania także historia kozactwa nieżyńskiego w XVIII wieku. Ono również w tym okresie wpisało w kronikę państwa niemało heroicznych stron. Przypomnieć o nich byłoby stosownie. Wszak imperialne ambicje i zamiary naszych sąsiadów powtarzały się niejednokrotnie. Trwają one i do dziś, o czym świadczą wydarzenia na Krymie i w Donbasie. Zatem mamy potrzebę nadal „brzydzić się tym carstwem rosyjskim” i pamiętać wezwanie naszych kozaków-przodków, by zawsze trzymać proch suchym, co bardzo stosownie brzmi ze stron książki szkiców.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

«…Wszyscy brzydzą się tym królestwem i narodem rosyjskim…»

Mykoła HRYŃ, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, laureat artystyczno-literackiej nagrody imienia Pantelejmona Kulisza. Tak otwarcie ponad trzysta lat temu chorwacki uczony-encyklopedysta i publicysta Juraj Križanić wypowiedział się pod adresem państwa moskiewskiego. Ocena ta pozostaje aktualna do dziś. Tę frazę bezpośredniego świadka ówczesnych dramatycznych wydarzeń na Ukrainie, który przez pięć miesięcy mieszkał w Nieżynie, nieprzypadkowo wykorzystałem w roli tytułu moich notatek o książce, która ujrzała światło dzienne pod koniec ubiegłego roku. Myśl autorytatywnego uczonego z Bałkanów jaskrawo charakteryzuje ówczesną politykę carskiej Rosji nie tylko w odniesieniu do naszej Chmielniczyzny-Hetmanatu, ale także wielu innych sąsiednich i bardziej od niej oddalonych państw. A ponadto pozwala lepiej zrozumieć złożoność procesów społecznych, które zachodziły w czasach burzliwej epoki ukraińskiej historii. Oczywiście nie tylko Juraj Križanić tak ostro oceniał ówczesną politykę Moskowii. Hetman Demko Ihnatowycz również marzył o tym, aby „na Ukrainie noga moskiewska nie postała”. Właśnie o tym, według własnych upokarzających samoocen, donosił „nędzny robak”, „nie człowiek” i „niegodny modlący się”, hetmański doradca protopop Symeon Adamowycz do białokamiennej. A do tych słów dodawał: hetman — „wielki wróg, a nie przyjaciel najjaśniejszej carskiej łaski”. Destrukcyjność polityki Moskwy wobec likwidacji ukraińskiej państwowości rozumieli także inni przedstawiciele kozackiej starszyzny, w tym nieżyński pułkownik Hryhorij Hulanycki oraz Wasyl Zołotarenko, którzy dołożyli starań do zerwania ugody perejasławskiej z 1659 roku i przysięgli wierność polskiemu królowi, aby państwo podążało europejską drogą rozwoju. Właśnie taką początkowo wybrał i Bohdan Chmielnicki. Trafna jest odpowiedź hetmana moskiewskim posłom, że nigdy nie odstąpi od szwedzkiego króla. „Bo u nas sojusz i przyjaźń i zgoda dawna. I Szwedzi — ludzie prawdomówni, — na co słowo dali — dotrzymują”. Potężnym alarmem brzmią w książce słowa przedstawiciela ówczesnej białoruskiej szlachty Konstantego Pokłońskiego do pułkownika Iwana Zołotarenki, by nie zdradzał swojej ojczyzny służbą moskiewskiemu carowi. Tenże szlachcic deklarował swoją gotowość złożenia przysięgi nie moskiewskim bojarom, a ukraińskiemu hetmanowi Bohdanowi Chmielnickiemu. Bo od tych bojarów tylko złote słowa płynęły. W rzeczywistości zaś „żelazne wolności na nogach nadawali…”. Można dalej cytować słowa autorów aktualnych i tak pożytecznych w naszych czasach badań z tej książki historii ojczystej. Historii, którą jeszcze niedawno ukrywano przed narodem za ciężkimi zamkami. Najpierw cerberzy rosyjskiego, a następnie radzieckiego imperium. W końcu lód zaczął pękać. Z naszych ust zaczęły brzmieć hasła o tym, że naród, który zapomina własną historię, jest skazany na to, by powtórzyć i przeżyć ją ponownie. Słuszne słowa. Szkoda tylko, że za tymi głośnymi hasłami mało kto podejmuje realne kroki ku temu, aby znać i pamiętać naszą historię i, co najważniejsze, uniknąć przykrych błędów i nie powtórzyć nowej ruiny. Zatem miłą niespodzianką dla wielu miłośników historii rodzinnego kraju stało się wydanie hojnie ilustrowanej książki „Szkice z historii Nieżyna epoki kozackiej”. Tysiącletnie miasto nigdy nie było pozbawione uwagi historyków, krajoznawców, badaczy starożytności i współczesności. Poświęcali oni swoje prace różnym okresom życia i postępu sławnego dawnego, lecz wiecznie młodego Nieżyna. Był w polu widzenia także niełatwy los kraju w okresach Chmielniczyzny-Hetmanatu oraz Ruiny. Ale wszystko to było rozproszone w różnych niskonakładowych zbiorach naukowych, czasopismach, almanachach. Co tu mówić o systemowym włączaniu tych badań w proces edukacyjny czy naukowy, skoro nie każdemu chętnemu czy nawet naukowcowi było dane zapoznać się i wykorzystać te materiały, aby mieć mniej więcej całościową panoramę historii potężnej formacji wojskowej w składzie Wojska Zaporoskiego, a zarazem strategicznie ważnej największej jednostki terytorialno-administracyjnej ukraińskiego państwa kozackiego, jakim był Nieżyński Pułk Kozacki w XVII—XVIII wieku. Przecież ten pułk przez cały okres swojego istnienia odgrywał jedną z kluczowych ról w historii Lewobrzeża, gdyż stał się wiodącym centrum ukraińskiego państwowotwórstwa, pułkiem stołecznym, w granicach którego znajdowały się dwie hetmańskie stolice — Baturyn i Głuchów, prawdziwym ośrodkiem dyplomatycznym państwa. Z okazji 370-lecia od czasu utworzenia tego pułku kozackiego w mieście odbyło się niemało jaskrawych i ważnych wydarzeń. Należycie uczczono tu miejsca kozackiej sławy. Zorganizowano rekonstrukcje historyczne, które przeniosły nieżyńców w burzliwe lata zaciętej walki i zwycięstw. Kamienie milowe historii nieżyńskiego kozactwa stały się tematem dyskusji międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej. W końcu w środowisku obecnych kronikarzy znalazł się inicjator, historyk i krajoznawca Ołeksandr Morozow — dyrektor biblioteki i Muzeum Rzadkiej Książki Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola oraz sali muzealnej znanego żeglarza, oceanografa Jurija Łysyńskiego, protoprezbiter Prawosławnego Kościoła Ukrainy. To właśnie on wziął na swoje barki ciężki trud odpowiedzialnego redaktora i kompilatora, a do tego jeszcze korektora dość pożytecznej i długo oczekiwanej książki. Wydanie pozwala uświadomić sobie ważność i unikalność właśnie tego okresu historii ojczystej jako heroicznego okresu powstawania i rozwoju ukraińskiej państwowości, podczas którego zachodziły, choć sprzeczne, to jednak konieczne procesy narodowo-religijnej samoidentyfikacji, formowania instytucji państwowych, narodzin i wzrostu narodowej elity nowej doby. Przecież wyobrazić sobie ukraińską historię bez kozactwa jest po prostu niemożliwe! Właśnie okres kozacki jest kluczowy dla zrozumienia naszej rodzimej historii. Wtedy na szczyt rozwoju Ukrainy wyszły takie państwowotwórcze momenty, jak powstanie pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, walka o zdobycie przez Hetmanat niepodległości, tragiczny okres Ruiny, wyjątkowo ważna doba rządów Iwana Mazepy, ruch hajdamacki, w tym Kolijiwszczyzna, utrata suwerenności i autonomii hetmańskiej Ukrainy pod koniec XVIII wieku. A echo tamtych wydarzeń możemy wyraźnie prześledzić także w XIX i XX wieku. A nawet w drugiej dekadzie obecnego stulecia mądre myśli Juraja Križanicia o agresywności naszego północnego sąsiada nie tracą na aktualności. Bo, jak i w czasach Iwana Mazepy, rosyjski but, według słów znanego historyka-dokumentalisty Jurija Mycyka, zaczął miażdżyć ukraińską państwowość z niespotykaną dotąd siłą. Obok Ołeksandra Morozowa autorami publikacji występują profesor miejscowego uniwersytetu, doktor nauk historycznych Jewhen Łuniak, kierownik działu miejscowego muzeum krajoznawczego, magister historii Roman Żelezko, kandydat nauk historycznych, docent uniwersytetu, przewodnicząca Nieżyńskiego Towarzystwa „Proświta” Olha Rostowśka, kandydaci nauk historycznych, docenci Ołeksandr Żeliba i Maksym Potapenko, a także nowicjusze na niwie badań kraju: magister historii, zwycięzca Ogólnoukraińskiego konkursu prac studenckich Mychajło Łomonosow oraz nauczycielka historii i prawoznawstwa szkoły miejskiej nr 12 Ludmyła Łesyk. Według słów Olhy Rostowskiej i Romana Żelezki, wyrażonych przez nich w badaniu na temat hetmana Iwana Mazepy i Niżyńskiego pułku kozackiego, zainteresowanie naukowe historią epoki kozacko-hetmańskiej, naświetlenie działalności działaczy politycznych na rzecz zachowania ukraińskiej państwowości w kontekście europejskich stosunków zagranicznych XVII—XVIII wieku określają aktualność takiego badania. Fenomen tej książki, która rzeczywiście stanie się przydatna dla historyków, krajoznawców, kulturoznawców, studentów, nauczycieli, uczniów i całego ogółu czytelników, polega na tym, że jest ona w całości poświęcona ważnemu tematowi — ukraińskiemu kozactwu, które zajmuje godne miejsce w historii tworzenia państwa ukraińskiego, które przeżyło wzloty i upadki, zostało doszczętnie zniszczone, a jego kolebka — Sicz Zaporoska splądrowana przez „Katarzynę II” i jej popleczników. Nieco wcześniej ona sama zniosła także pułkowo-setny ustrój administracyjny Lewobrzeżnej Ukrainy. Aby wykorzenić z duszy Ukraińców kozacką wolność, najpierw imperialna, a później kompartyjna sowiecka machina zrobiły wszystko, co możliwe, aby tę heroiczną kartę historii niemal całkowicie wykreślić z kroniki naszego życia. Wystarczy przypomnieć, jak w każdych czasach bezlitośnie cenzurowano nawet utwory Tarasa Szewczenki, poświęcone epoce kozackiej w historii Ukrainy. Powiem też o znęcaniu się nad klasykiem ukraińskiej poezji Maksymem Rylskim. Krwiożerczy enkawudziści „z mięsem” wyrwali mu wąsy na górnej wardze tylko za to, że w kanonicznym wierszu „Moja Ojczyzna” był wers o „kozackich wysokich mogiłach”. Właśnie za te mogiły na terenach Ukrainy wielkiego poetę niemal samego nie wysłali do bezimiennego dołu rozstrzelań. Akcentuję uwagę czytelnika na skrupulatnych badaniach o Niżynie epoki litewsko-polskiej i roli miasta w systemie obrony Hetmanatu, roli i miejscu Niżyńskiego pułku kozackiego w wołosko-mołdawskim wektorze polityki zagranicznej Hetmanatu, analizie przyczyn, przebiegu i skutków klęski w wojnie ukraińsko-moskiewskiej 1668 roku, o zabytku kozackiej sławy, unikalnym wzorze ukraińskiego baroku — pułkowym soborze św. Mikołaja w mieście nad Ostrem. Jaskrawe strony wpisano w badanie „Hetman Iwan Mazepa i Niżyński pułk kozacki” także o opozycji tego pułku wobec hetmana Iwana Samojłowicza, działalności politycznej ukraińskiej hierarchii prawosławnej w dobie Ruiny. Chciałoby się przeczytać więcej analitycznych badań o epoce hetmana Iwana Mazepy, jego państwowotwórczej postawie i związkach z pułkiem kozackim Niżyna oraz jego dowódcy. „Szkice z historii Niżyna epoki kozackiej”. Redaktor odpowiedzialny i kompilator Ołeksandr Morozow. Zbiór publikacji i dokumentów. Niżyn 2019. 336 s.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Najjaśniejsze światło ukraińskiego teatru

Przed nami książka „Maria Zańkowiecka. Światowa wielkość geniusza narodowego”, którą stworzył znany współczesny teatrolog, pisarz, choreograf, muzykolog i dziennikarz, który przez wiele lat pracował jako redaktor naczelny znanego w Ukrainie i poza jej granicami czasopisma „Ukraińska Gazeta Muzyczna”, autor licznych publikacji i znaczących wydań, Wołodymyr Kornijczuk. Po raz pierwszy w historii rodzimego teatrologii bada on jeden z najtrudniejszych, nieopracowanych tematów — psychologiczne osobliwości twórczości aktorskiej genialnej ukraińskiej aktorki końca XIX i początku XX wieku Marii Zańkowieckiej (1854—1934), kolosalny arsenał jej scenicznych środków wyrazu, który nawet dziś budzi zdziwienie i zachwyt. Leonid ANDRIJEWSKI, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Autorowi książki, Wołodymyrowi Kornijczukowi, udało się przeniknąć w tajniki sugestywno-hipnotycznego wpływu na widza, który aktorka posiadała w pełni, tworząc przekonujące, głęboko psychologiczne i życiowo-realne kreacje, którymi zniewalała nie tylko licznych swoich wielbicieli spośród płci silniejszej, ale i mnóstwo zwolenniczek swojego rzadkiego talentu, pod magicznym działaniem którego w szczególnie dramatycznych, zmysłowych scenach przedstawicielki płci pięknej nie tylko szlochały, ale nawet… mdlały. A prościej mówiąc: widzowie płakali szczerymi łzami. Zatem autor w tej pracy śmiało dąży do przezwyciężenia niedoceniania (już i w naszych czasach!) w praktyce działalności aktorskiej zrozumienia i stosowania psychologicznych oraz fizjologicznych aspektów gry aktorskiej, przenikania w istotę charakterów według cech narodowych, tworzenia obrazów scenicznych, dzięki którym Maria Zańkowecka przez czterdzieści lat nie rozstawała się z ukraińską sceną. W działalności człowieka bardzo ważne są motywacje czynów, zatem motywacją działalności aktorskiej właśnie M. Zańkoweckiej było nie tylko odkrycie daru artystycznego, ale i miłość do ukraińskiego teatru, miłość do odgrywanych ról, miłość do ukraińskiej kultury. Właśnie pragnienie zagrania swojej roli jeszcze lepiej, przekazania widzowi uczuć, którymi przepełniona jest dusza aktorki, tworzy głęboki efekt psychologiczny, zniewala, zachwyca widza, który czuł się, dzięki grze aktorki, uczestnikiem akcji odbywającej się na scenie. Granice sceny i widowni w pewnych momentach teatralnego widowiska znikały. Maria Zańkowecka jako aktorka posiadała również do dziś jeszcze do końca nieodgadnione sekrety hipnotyczno-sugestywnego wpływu na widza, a co najważniejsze — potężny arsenał scenicznych środków wyrazu, zbudowanych na emocjonalnych subtelnościach i przeżyciach, które były właściwe tylko jej wyjątkowemu i zdumiewającemu obdarowaniu. Ważne, że autor tego studium-eseju daje możliwość zapoznania się z laboratorium twórczym utalentowanej aktorki, określenie głębi talentu której zawarte jest w samym tytule książki: „Maria Zańkowecka. Światowa wielkość geniuszu narodowego”. O szacunku dla jej nadzwyczajnego daru świadczą uroczystości, które przeprowadzano z okazji 40-letniego jubileuszu jej działalności scenicznej, który obchodzono w Kijowie w 1922 roku. Nikt inny z aktorów, czy to ukraińskich, czy rosyjskich końca XIX – początku XX wieku, nie przyciągał do siebie tyle uwagi światowej społeczności teatralnej, co Maria Zańkowecka, opowiada w powieści-rozprawie „Ave, Maria!” Wołodymyr Kornijczuk, a mianowicie w pierwszym rozdziale swojego badania. O przygotowaniach do jubileuszu zadeklarowały organizacje teatralne Europy, USA i innych krajów. Głośne było także uczczenie jubileuszu wielkiej aktorki w Kijowie, dokąd zjechali się przedstawiciele najbardziej autorytatywnej elity teatralnej z Ukrainy i Rosji, z Petersburga oraz Moskwy. Było to święto ukraińskiej kultury teatralnej, a w sukcesie tego święta centralne miejsce należało, oczywiście, Marii Zańkoweckiej. W kolejnych częściach książki autor zamieszcza wspomnienia współczesnych Marii Konstantynównej Zańkoweckiej, a także nowe poszukiwania archiwalne, materiały i znaleziska dokumentalne o życiu i twórczości aktorki. Liczne fotoilustracje uzupełniają to teatrologiczne studium-esej. Ale największa intryga polega na czymś innym. Autorowi udało się odnaleźć w zbiorach Państwowego Muzeum Sztuki Teatralnej, Muzycznej i Filmowej Ukrainy fotografie jednego z etiudów psychologicznych Marii Zańkoweckiej, gdzie została uwieczniona w postaci Jezusa Chrystusa. Ten etiud został stworzony przez nią jeszcze w 1887 roku, a w czasach radzieckich przez osławione instytucje ideologiczne nie był upubliczniany. Faktycznie fotografie przebywały pod aresztem przez 107 lat i zostały opublikowane po raz pierwszy w 2004 roku w teatrologicznym studium-eseju „Ave, Maria!, albo Psychologiczne osobliwości twórczości aktorskiej Marii Zańkoweckiej”. Właśnie z tej książki, dzięki W. Kornijczukowi, odbyło się także moje osobiste, głębsze zapoznanie się z twórczością M. Zańkoweckiej od samych początków: od jej pochodzenia, poszukiwań twórczych i wcielenia na scenie najjaśniejszych obrazów artystycznych – od Uliany ze „Swatania na Honczariwce” H. Kwitki-Osnowjanenki do Natalki z „Natalki Połtawki” I. Kotlarewskiego. Później Maria Zańkowecka wyzna: „Kochałam się w sztuce, miłość do sceny stała się moim życiem. Nie mogłam dłużej walczyć ze swoją miłością i, zrywając ze wszystkimi, wstąpiłam na scenę”. Mając panieńskie nazwisko jednego ze znanych ukraińskich rodów (pochodziła ze starodawnego szlacheckiego rodu Adasowskich), Maria Konstantynówna już podczas swojego pierwszego występu na scenie przyjmuje nazwisko „Zańkowecka” od nazwy miejscowości, gdzie urodziła się 4 sierpnia 1854 roku – we wsi Zańki w obwodzie czernihowskim. Maksym Rylski pozostawił wspomnienie: „Grano „Czarnomorce”. Zańkowecka grała rolę bystrej, wesołej, przebiegłej, półpijanej młódki Jiwhy w sztuce, wznowionej w jej repertuarze po długiej przerwie. Wywołało to obawy zarówno widzów, jak i kolegów aktorów, którym wydawało się, że rola ta jest już nie na siłę Marii Konstantynówny. Lecz obawy były płonne: z ogniem, z lekkością wykonywała artystka taneczno-wokalny duet z Ilkiem (1 akt operetki), śpiewem swoim zapalała ona wszystkich wykonawców finałowej sceny masowej! I to było czarujące, trzepoczące stworzenie! Aż tu przedstawienie się skończyło. Zostałem przy szatni. Widzę, zza kulis dwie smukłe, wysokie dziewczyny prowadzą pod ręce zgarbioną starą kobietę, która ledwo się poruszała... To była Zańkowecka...” (Cyt. za wyd.: Kaharłycki M. „Sam na sam z sumieniem” K., 1988). Lepiej opisać grę artystyczną M. Zańkoweckiej, niż zrobił to we wspomnianej przed chwilą książce Mykoła Kaharłycki, raczej mi się nie uda, więc chętnie jeszcze raz zacytuję jej strony: „Wszystko pracowało u niej na obraz: mimika bladławej, nerwowej, niezwykle ruchliwej twarzy, która subtelnie oddawała najtrudniejsze gamy duchowych mąk i przeżyć, wybuchy rozpaczy i radości jej bohaterek, spojrzenie oczu, to żarliwie promienistych, spalających, to błagalnych, zamyślonych, to szeroko otwartych ze strachu i zdziwienia, to zwężonych z pogardy i potępienia, to przepełnionych łzami z rozpaczy i rozłąki, głos – nie silny, piersiowy, pieszczotliwy, wiolonczelowo zabarwiony, brzmieniowo bogaty, nasycony, emocjonalnie pobudzony, wyjątkowo malowniczy, podległy woli artystki, jak posłuszny instrument, od krzyku którego publiczność cichła, od czułości którego upajała się, od szczęśliwego okrzyku którego – radowała się, wymowne gesty rąk, psychologicznie uzasadniona i po ludowemu prosta oraz swobodna plastyka ciała – wszystko to u niej było niezgłębionym objawieniem, tajemniczą zagadką tworzenia. Tak samo doskonałe były u niej charakteryzacja i strój. Grając tragedię kobiecej chłopskiej duszy, Zańkowecka odkrywała takie otchłanie smutku i cierpienia, że nimi nie to że ludzkie serce – gruby lód rozpuszczała swoimi uczuciami! ... Ona wywyższyła piękne w smutku i cierpieniu, w małych i wielkich radościach i smutkach ukraińskie dziewczęta i kobiety i na wieki wpisała się na tablice światowej kultury, jako jedna z najwybitniejszych aktorek końca XIX – początku XX wieku”. Z okazji jubileuszu Marii Zańkoweckiej Mychajło Kociubynski pisał: „Niezapomniany Kobziarz ukraińskiego smutku postawił Słowo na straży, a Wy ponieśliście to Słowo, by palić serce, by budzić nim wrażliwość na światło ojczystej mowy. Tylko żarliwa dusza, czułe ucho i dobry wzrok poprowadzą naród na drogę słońca, na drogę zwyciężczyni – wiosny”. Twórczy portret aktorki uzupełniają wspomnienia i rozważania innych artystów XX i XXI wieku. Autor w rozdziale „Materiały archiwalne, znaleziska, rozprawy o życiu i twórczości” M. Zańkowieckiej” zawiera artykuły znanych historyków sztuki, którzy naświetlają życiową i twórczą drogę aktorki w dotąd nieznanych faktach, jak na przykład R. Ja. Pyłypczuk. Obraz artystki nabiera wyraźnej konkretności, odsłania swoje psychologiczne głębie. Poprzez to, co cerkiewne w życiu i religijno-duchowe w jej twórczości scenicznej, o czym pisze H. Łeszczenko. Poprzez zodiakalny horoskop aktorki jako „Słonecznego Lwa” próbowała rozpatrzyć los M. Zańkowieckiej Hałyna Pobereżna. Także poprzez teatrologiczną ocenę twórczości aktorki przez znanego badacza-emigranta Waleriana Rewuckiego (siostrzeńca wybitnego kompozytora Łewka Rewuckiego), który zmuszony był emigrować z Ukrainy do Kanady (Toronto), i tam już, a dokładniej w Paryżu, wydać w 1955 roku rozprawę o Zańkowieckiej w książce „Pięciu wielkich aktorów ukraińskiej sceny”. Poprzez wspomnienie uczennicy M. Zańkowieckiej — aktorki M. Kowalewskiej-Rostowskiej, które w książce publikowane jest również po raz pierwszy, — poznajemy oblicza geniuszu narodowego. Wielkie zainteresowanie wywołują listy A. Czechowa, M. Łysenki, Panasa Myrnego, M. Kropywnyckiego, M. Staryckiego i innych wybitnych ludzi tamtych czasów. Cóż za nazwiska! To cała skarbnica unikatowego dziedzictwa epistolarnego. Czytelnika w tej książce czekają nowe odkrycia i zachwyt talentem legendarnej księżniczki ukraińskiej sceny — Marii Zańkowieckiej. Rozszerzył horyzonty badawcze W. Kornijczuk także tym, że włączył do książki mało znane listy Marii Zańkowieckiej, odnalezione przez N. Babanśką, która zaznaczyła w przedmowie do nich: „Maria Kostiantyniwna z powodu korespondencji niegdyś zauważyła, że nie może pisać listów, kiedy znika natchnienie”. Ta fraza jest kluczowa dla zrozumienia tego, że listy były dla aktorki jeszcze jednym rodzajem twórczości. Ich my tutaj nie będziemy opowiadać: je trzeba czytać. Te listy odtwarzają i wzbogacają żywe scenki ówczesnego ukraińskiego życia teatralnego. Zainteresowany czytelnik znajdzie je na końcu naszego wydania. Maria Zańkowiecka była oddana ukraińskiemu teatrowi, dbała o jego rozwój, odrzuciła propozycje teatrów Petersburga i Moskwy, które oferowały jej najlepsze role. Jeszcze w dalekim 1912 roku Maria Zańkowiecka razem z Panasem Saksahanskim dbała o założenie Ukraińskiego Teatru Artystycznego. Zatem spróbujmy razem z wami, szanowni czytelnicy, przechodząc przez strony książki, w którą was wprowadzam, — pojąć owe utajnione i pod wieloma względami zagadkowe czary aktorskiego geniuszu Marii Zańkowieckiej — niedoścignionej gwiazdy narodowego ukraińskiego teatru na przecięciu dwóch wiekopomnych dla historii społeczeństwa epok, na tle tendencji i dążeń, najważniejszych zjawisk w ukraińskiej sztuce teatralnej lat 20. — 30. minionego XX wieku. Podczas tournée słynnej artystki z trupą Rudakowa, zachwycając się grą wsławionych mistrzów sceny M. Sadowskiego, P. Saksahanskiego, Ł. Łynickiej, w najwyższym stopniu pochlebnie wypowiada się o Marii Zańkowieckiej dramaturg Iwan Koczerha: „Dla wielu z nas imię jej brzmi wspomnieniem o pierwszych, najczystszych radościach teatru, a obraz jej pozostaje niegasnącym kryterium prawdziwie pięknego na deskach... W szerokim znaczeniu Zańkowiecka — wybitna artystka swoich czasów, godna zająć zaszczytne miejsce na tablicach europejskiego teatru... Zańkowiecka reprezentuje indywidualność, której nie można pomylić z kimś innym albo zapomnieć”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Historia ukraińskich Spartan

Załoga „Czerkas” przez trzy tygodnie stawiała opór wrogowi i była jedyną z dziewięciu ukraińskich jednostek, która nie opuściła bandery państwowej. To historia o zwykłych ludziach, którzy zrozumieli, na czym polega ich przeznaczenie i czym jest Ojczyzna. Według fabuły dwaj chłopcy z jednej ukraińskiej wsi — Miszko i Lew z różnych powodów trafiają na okręt wojenny MSW Ukrainy „Czerkasy”, stacjonujący w porcie krymskiego jeziora Donuzław wiosną 2014 roku. W czasie gdy załoga trałowca „Czerkasy” przechodzi szkolenie, prezydent Janukowycz ucieka z Ukrainy, a Krym zajmują „zielone ludziki”. Rozpoczyna się okupacja Półwyspu Krymskiego. Okręt wraca do bazy, ale port jest już stracony. „Czerkasy” wraz z innymi jednostkami ukraińskiej floty zostają zablokowane na jeziorze Donuzław — droga do morza jest odcięta przez zatopione statki. Ukraińskie okręty poddają się jeden po drugim, tylko załoga „Czerkas” stawia opór i kontynuuje odważną, choć beznadziejną walkę z wrogiem… Zdjęcia trwały 39 dni zdjęciowych i odbywały się w Odessie, na Mierzei Kinburnskiej, w rejonie portu w Oczakowie oraz w jednej ze wsi w obwodzie czernihowskim. Film powstawał w ścisłej współpracy i dzięki wsparciu Marynarki Wojennej oraz Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Ukrainy. Resorty siłowe udostępniły prawdziwe okręty floty oraz specjalistyczny sprzęt wojskowy, a do sfilmowania scen akcji zaangażowano bojowe lotnictwo armijne i siły specjalne (foki morskie). Niektóre sceny kręcono podczas ćwiczeń Marynarki Wojennej Ukrainy. Konsultantem wojskowym przy filmie był prawdziwy dowódca „Czerkas” Jurij Fedasz. Podczas wydarzeń w 2014 roku jako ostatni opuścił okręt, jak przystało na dowódcę. Obecnie kapitan drugiej rangi służy w sztabie dowództwa Marynarki Wojennej w Odessie. Za osobistą odwagę, wierność przysiędze wojskowej podczas wydarzeń na Krymie, oficer, który w tym roku kończy 40 lat, został odznaczony Orderem Daniela Halickiego. Na ekranie postać dowódcy „Czerkas” wcielił Roman Semysał — aktor teatralny i filmowy, uczestnik ATO, wykonawca jednej z ról w filmie „Cyborgi” (2017 rok). Ponieważ trałowiec „Czerkasy” pozostał na Krymie, film kręcono na podobnym pod względem sylwetki i rozmiaru holowniku Marynarki Wojennej Ukrainy „Koreć” (we wrześniu 2018 roku ten holownik wraz z kutrami pancernymi „Kremenczuk”, „Łubnie” oraz statkiem poszukiwawczo-ratowniczym „Donbas” przepływał przez Cieśninę Kerczeńską na Morze Azowskie). Na potrzeby zdjęć na „Korciu” zbudowano kilka dekoracji odpowiedniego typu uzbrojenia. Kiedy dowódca i marynarze zobaczyli „Koreć” w nowym wydaniu, nie uwierzyli własnym oczom. Z załogi prawdziwych „Czerkas” w filmie wystąpili Mychajło Woskobojnik, Anton Tołmaczow oraz Dmytro Zajczenko (ten ostatni zakończył służbę na „Czerkasach” w 2012 roku, dwa lata przed wydarzeniami, w filmie gra rolę drugoplanową). O pomocy Tatarów krymskich w oporze trałowca „Czerkasy” reżyser słyszał od marynarzy od samego początku prac nad scenariuszem. Wszyscy jak jeden z dumą emocjonalnie opowiadali o ważnej i bardzo potrzebnej współpracy z narodem krymskotatarskim, o ryzyku, na które świadomie poszedł, by pomóc w ciężkiej chwili ostatniemu ukraińskiemu okrętowi na Krymie. Dlatego temat krymskotatarski wybrzmiewał od początku tworzenia scenariusza. W Kijowie wielka premiera dramatu wojennego „Czerkasy” odbyła się w kinie „Kijowska Ruś”. Przybyła na nią ekipa filmowa: reżyser Tymur Jaszczenko, producentki Marta Łotysz i Iryna Kłymenko, aktorzy Roman Semysał, Dmytro Sowa, Jewhen Łamach, Ołeh Szczerbyna, Rusłan Kowal, Jewhen Awdiejenko, Mychajło Woskobojnik, Ołeksandr Łaptij, Wadym Lalko, Ołeś Kacion i Wadym Zapisocznyj, a także Jurij Fedasz — dowódca U311 „Czerkasy”, który został konsultantem filmu. Zespół podzielił się swoimi wrażeniami z pracy nad filmem oraz ciekawymi historiami z planu. Zasłużony Akademicki Zespół Pieśni i Tańca Sił Zbrojnych Ukrainy wykonał część ścieżki dźwiękowej do filmu — utwory „Czarna Góra” oraz „Wojownicy światła”. — Choć trałowiec „Czerkasy” pozostał na Krymie, historia tego okrętu stała się przełomowa. Ponieważ posłużyła za sygnał dla całego świata, że Ukraina będzie walczyć, Ukraina będzie stawiać opór — podkreślił dziennikarz telewizyjny Andrij Caplijenko. — W tej historii jest dla mnie wiele osobistego: 5 marca 2014 roku wraz z ekipą filmową odwiedziliśmy 5. Brygadę Okrętów Nawodnych, gdzie stacjonował trałowiec „Czerkasy”, już wtedy brygada była otoczona przez rosyjskich snajperów. Na budynkach wokół brygady wisiały rosyjskie trójkolorowe flagi. Zrozumiałem, że ci chłopcy się nie poddadzą. Ale nawet nie przypuszczałem, że ten mały okręt stanie się punktem zwrotnym, od którego zacznie się nasz opór. Później pomyślałem, jaki świetny film można by nakręcić o tej unikalnej historii ukraińskich Spartan. — Potężna energia, którą dał mi Majdan, szukała ujścia, gdzie mogłaby się zrealizować — opowiedział reżyser obrazu Tymur Jaszczenko. — Początkowo zobaczyłem wiadomość o „Czerkasach”. Sam pochodzę z Czerkas i to było bardzo ważne, aby ten film powstał. To był jak haczyk, który zahaczył się w umyśle. I kiedy zobaczyłem wideo z okrętu „Olszański”, gdzie chłopcy śpiewali „Wojowników światła”, a pod wideo było podpisane, że to „Czerkasy”, wtedy wszystkie wewnętrzne wektory się zeszły. Oprócz oporu i bohaterstwa tego trałowca, interesowało mnie otwarcie przed widzem świata Marynarki Wojennej Ukrainy. Chcę zadedykować ten film Ukrainie za wybraną przez nią niezależną drogę. — Nie uważam, że ja i moja załoga jesteśmy bohaterami — wyznał dowódca okrętu „Czerkasy” Jurij Fedasz. — Po prostu staraliśmy się wykonywać swoją pracę, tak jak powinien ją wykonywać każdy żołnierz. Działaliśmy tak, aby wyjść z tej sytuacji jako ludzie, jako wojskowi, wypełnić obowiązek i nie złamać przysięgi. Sytuacja bez wyjścia to nie powód, by poddawać się wrogowi czy iść na jakiekolwiek ustępstwa. Trzeba maksymalnie bronić interesów swojego państwa wszelkimi środkami i metodami, dopóki istnieje taka możliwość. A ukraińskie kino może w tym pomóc, jeśli będzie powstawało więcej filmów o wojskowych. Na premierę filmu przybyli ukraińscy artyści i dziennikarze: Wiktor Andrijenko, Andrij Kokotiucha, Olha Nawrocka, Ołeh Mychajluta, Jewhen Mahda, Sołomija Witwicka, Andrij Chływniuk, Achtem Seitabłajew, Natalka Karpa, Wołodymyr Raszczuk i inni. — Podobało mi się to, że w filmie jest opowieść o wydarzeniach, czynach, charakterach załogi — zaznaczył aktor i reżyser Achtem Seitabłajew. — To dość rzadki przypadek w dramacie wojennym. Podobało mi się, że wiele uwagi poświęcono właśnie rozwojowi relacji. Zrozumiałem, że ta historia załogi, ich relacji, wyborów, decyzji, wydarzeń, z którymi się stykali, oraz tego, co z nich dla siebie wynieśli, jest w pewnym sensie odzwierciedleniem tego, co dzieje się w Ukrainie. Zabrakło mi trochę wyjaśnień — dlaczego działo się tak, a nie inaczej. Chciałbym zapytać reżysera, gdzie leży granica między faktem dokumentalnym a mitem, legendą… Z woli Petra Prystupowa gram w filmie kilka ról: matkę Skoworody, jego ukochaną, cesarzową Elżbietę oraz Zofię (Mądrość). Wszystkie te kobiety były w życiu pisarza, ale on od wszystkich odszedł, ponieważ najważniejsza była dla niego wolność. Jestem zadowolona ze swojej pracy i pracy moich kolegów. I to przy tym, że w kręceniu filmu nikt nam w niczym nie pomógł. Pracowaliśmy na własnym entuzjazmie. Teraz myślę o rozpoczęciu pracy nad projektem, który odkładałam kilka razy. Będzie to melodramat „Lodowy anioł”. Mam nadzieję, że zaczniemy kręcić w maju. Początkowo zdjęcia będą odbywać się w mieszkaniach. A skończymy przyszłej zimy. Będzie to film pełnometrażowy. — Film „Świat łowił mnie, ale nie złapał” jest muzyczno-filozoficzny — zaznaczyła autorka scenariusza, pisarka Olha Tychyna-Janowska. — Obecnie planujemy zaprezentować go w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Domu Kina, kinach Kijowa oraz innych miastach Ukrainy. Czekamy na kolejne pokazy inicjatora projektu, Petra Prystupowa. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Kręcimy film o Skoworodzie

Studio „Złoty Feniks” w Muzeum Maksyma Rylskiego zaprezentowało swoją nową pracę — film „Świat łowił mnie, ale nie złapał”. Obraz poświęcono ukraińskiemu pisarzowi i filozofowi Hryhorijowi Skoworodzie. się i podał pomysł do naszego autorskiego filmu. P. Prystupow już ponad 40 lat zajmuje się badaniem życia i twórczości Hryhorija Skoworody. Napisał wiele pieśni do jego wierszy, które sam wykonuje. Pomysł nas zainteresował. Do tego Petro przekazał nam wiele materiałów, a w filmie brzmią jego pieśni. Początkowo miał to być krótki metraż, a wyszedł film trwający 36 minut. Staraliśmy się pokazać najjaśniejsze momenty z życia Skoworody od czasu, gdy odszedł z domu. Zdjęcia trwały niedługo, zaledwie półtora miesiąca. Było wiele ciekawych momentów. Na przykład — scenę w pałacu carycy Elżbiety nakręciliśmy w reprezentacyjnej klatce schodowej jednego z sąsiednich budynków. Tę klatkę schodową za własne środki mistrzowsko stworzył w stylu „pod Wersal” jeden z jej mieszkańców — emeryt Wołodymyr Czajka. Przeważnie kręciliśmy w plenerze, wszak Skoworoda dużo podróżował. Prowadziliśmy zdjęcia w stołecznym parku „Muromiec”, Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy w Pyrohowie, wyjeżdżaliśmy poza granice Kijowa. Film kończy się sceną, w której widzimy Skoworodę i Sofiję. Tę scenę nakręciliśmy przy unikalnym dębie w parku „Muromiec”. Miejsce polecił nam historyk Wadym Perehuda. Takiego niezwykłego drzewa nie ma więcej w Ukrainie, grób Hryhorija Sawowycza jest przy nim. Jesteśmy wdzięczni naszym aktorom, pracownikom Pyrohowa Myrosławie Tatarczuk oraz Ołeksandrowi Honczarence. Rolę Hryhorija Skoworody w naszym filmie odgrywa Ołeksandr Melnyk. Jest on także muzykiem, śpiewakiem. Skoworodę w dzieciństwie gra Roman Linski. Również w filmie zaangażowani są aktorzy Wiktor Konjakow, Wiktorija Hwozdij, Wiola Seraja i inni. Przez cały czas trwania obrazu brzmią pieśni w wykonaniu Petra Prystupowa, a na końcu widzimy samego śpiewaka przy pomniku Hryhorija Skoworody w Kijowie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Czechowski „Niedźwiedź” z ukraińskimi korzeniami

Aktorka już od 25 lat z oddaniem służy teatrowi. 20 lat pracowała w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach, a obecnie — w KChAT. Pełni również obowiązki kierownika trupy oraz zastępcy dyrektora teatru. W jej repertuarze znajdują się role, o których może tylko marzyć każda aktorka — Królowa Gertruda w „Hamlecie” Williama Szekspira, Mademoiselle Cu-cu w „Gwieździe B…” Mihaia Sebastiana, Marcja i Melchola w „Joannie” Łesi Ukrainki, Anarda w „Psie na ogrodniku” Lope de Vegi, Fiodora Iwanowna w „Nocy z hrabią Cagliostro” na motywach Aleksieja Tołstoja, Vika w „Kostnicy nr 5” Nedy Neżdanej, Inna w „Głupkach” Ołeksandra Karabcziwskiego, Prostytutka i Lekarka w „Żydowskim zegarze” Serhija Kisełowa i Andrija Ruszkowskiego, żona Ołena w „Przed i po” Katariny Sinczillo, Popowa w spektaklu „Niedźwiedź. UA” Antona Czechowa. A teraz próbuje rolę Maszy w czechowskiej „Mewie”. Obecnie Tetiana Łozina zagrała w teatrze KChAT nawet więcej ról niż jego założycielka Katarina Sinczillo. — Może zabrzmi to mało romantycznie, ale rola Ołeny Popowej nie była moim marzeniem — wyznała aktorka. — To wybór kierownictwa teatru, ale jestem im za to wdzięczna. Praca z takim materiałem to dla aktora zawsze szczęście. Ponieważ jest to dramaturgia najwyższej próby. Co więcej, nie każdemu aktorowi trafia się taki fart — mieć w swoim repertuarze rolę w sztuce Czechowa. Ołena Popowa, rolę której wykonuję, to osobowość niejednoznaczna, w zasadzie tak, jak przystało na prawdziwą kobietę. Jest wrażliwa i silna, namiętna i oddana. Takie role są zawsze interesujące. Pierwsze pokazy wykazały, że spektakl zainteresował widzów, ale jednocześnie wywołał też spory. Bo dla kogoś jest to interesujące, intrygujące, wesołe i głębokie, a dla kogoś to wcale nie jest Czechow. Jednoznaczne jest to, że spektakl jest… Odbył się… A dalej zaczyna się droga doskonalenia, być może nawet zmian… To już drugie zwrócenie się teatru ku twórczości Czechowa. Wcześniej była „Mewa”. — Czechow nie jest po prostu interesujący, on jest geniuszem światowego formatu jako pisarz. A jako dramaturg — jest tak niepowtarzalny, że nie ma go nawet z kim porównać — podkreśliła dyrektor artystyczna KChAT-u Katarina Sinczillo. — Nie wszyscy aktorzy potrafią grać Czechowa, nie wszystkim reżyserom on się otwiera. To bardzo wyrafinowany mistrz, który zagłębiając się w psychologię relacji, charakterów i czynów swoich postaci, pozwala widzom w każdym z nich rozpoznać siebie. Nasz spektakl nazywa się „Niedźwiedź. UA”, a nie po prostu „Niedźwiedź”, jak sztuka Antona Czechowa. Dlatego miejsce akcji (Ukraina) jest zawarte już w tytule. W pewnym stopniu ten spektakl można nazwać kontynuacją i rozwinięciem tematu spektaklu o hrabim Cagliostro, który nam, z zasłużonym artystą Ukrainy Wiktorem Koszelem, jako reżyserom-inscenizatorom, bardzo się spodobał. Ale to mimo wszystko inna historia, bardzo współczesna i aktualna właśnie dzisiaj. Pomysł tego spektaklu zrodził się latem, kiedy z Wiktorem odpoczywaliśmy w Czarnogórze, gdzie odbywa się festiwal „Kotor-Art”. Staramy się nie przegapić żadnego wydarzenia teatralnego tego międzynarodowego projektu. Zafascynował nas monodram według Czechowa i porwał pomysł stworzenia własnej, ukraińskiej, oryginalnej i niepowtarzalnej wersji tego utworu. Kiedy wróciliśmy do Kijowa, to już we wrześniu rozpoczęliśmy sezon od wcielenia w życie swoich zamierzeń. Podczas prób nastąpiła zmiana aktora, który miał grać Smirnowa, i wszystko wskoczyło na swoje miejsce. Nigdy nie uzupełniamy światowych arcydzieł własnymi tekstami autorskimi. Ale znakiem rozpoznawczym KChAT-u jest odtwarzanie wydarzeń, które są w sztuce, ale dzieją się za kulisami lub po prostu bez słów. Wystawiamy to, co napisał autor, trzeba tylko uważniej czytać. To, moim zdaniem, jest prawdziwa reżyseria. Nie dopisywać swoich fantazji do tekstów autora, a odkrywać to, co jest w jego tekstach. Widz miał okazję obejrzeć spektakl o losach Ukrainy. Autorów tych utworów literackich już dawno nie ma wśród nas, ale słowo przez nich napisane jest aktualne także teraz. — Już od sześciu lat nie wiążę się na długo z żadnym konkretnym teatrem państwowym, bo lubię pracować samodzielnie — opowiada Ludmyła Kołosowycz. — Postanowiłam stworzyć swój teatr i nazwać go „Solo”. Wszak solo to nie tylko wirtuozerski występ jednego śpiewaka czy instrumentalisty. W sporcie, powiedzmy, to fakt, kiedy człowiek sam idzie pod górę. Czyli do swojego celu. Mnie ten pomysł się spodobał. Zresztą, właśnie tak nazywa się jeden z europejskich festiwali teatralnych. Do realizacji swoich projektów wybrałam Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Łesia Kurbasa. Pracując nad tworzeniem spektakli, czuję się komfortowo, mam pełną swobodę. Wszak nie lubię, kiedy ogranicza się mnie w moich twórczych fantazjach. Centrum Kurbasa to scena teatralna w samym sercu stolicy, to wspaniałe miejsce dla różnorodnych eksperymentów teatralnych. W monodramie wykorzystałam utwory Ostapa Wyszni „Świąteczny sen kobyły karej” oraz „Jarmark”. Kiedy Ukraińcy wspominają tego pisarza, na twarzy od razu pojawia się uśmiech. Ale tak naprawdę pisał on też o bardzo smutnych rzeczach. Ostap Wysznia to najbardziej tragiczny komik Ukrainy, który w swoim czasie ucierpiał przez swój humor, przez to, że krytykował w swoich utworach ówczesną władzę. Wystawiłam spektakl o Ukrainie. Ostap Wysznia napisał alegoryczne opowiadanie o starej kobyłce, która wspomina czasy, kiedy była młoda. Kiedyś miała szczęśliwe, syte życie — pierwszą miłość, pierwsze kobyłcze macierzyństwo, pierwszego dobrego gospodarza. A [tekst ucięty] strój, ale to byłoby bardzo proste. A ja chcę, żeby u każdego widza powstawały własne skojarzenia. Dlatego w kostiumie scenicznym bohaterki są tylko aluzje do wydarzeń ostatnich lat. Znaleźliśmy długi czarny płaszcz, podobny do szynela. Na naszej bohaterce jest skromna ukraińska koszula, która ma już ponad 50 lat. W niej po raz pierwszy wychodzili na scenę studenci Dniepropetrowskiego Kolegium Teatralno-Artystycznego. Tworzy ona pewną atmosferę, bo jest przesiąknięta potem młodych studentów, którzy grali w niej swoje pierwsze role. Opinacze do spektaklu podarowali wojskowi z Dniepru. Każda rzecz na scenie coś oznacza. Na przykład wieniec, który zrobiono z prawdziwych kwiatów i trawy, jest symbolem młodości. Na ekranie widzimy zimowy krajobraz — a nagle na nim zakwitają wiśnie. W tym [tekst ucięty] Jednym z najbardziej globalnych problemów ludzkości dzisiaj, o którym mówimy w spektaklu, jest samotność mężczyzn i kobiet, którzy żyją obok siebie, ale nie postrzegają się nawzajem przez nieidealność każdego z nich. Bóg podzielił nas na dwie połówki — mężczyzn i kobiety, i był to jego najlepszy żart. Nasze marzenia mogą się spełnić tylko wtedy, gdy jesteśmy w parze, gdy przyjmujemy swoją połówkę, choćby wydawała się niedoskonała. Dla aktora Wołodymyra Wołka (Hryhorij Smirnow) była to pierwsza główna rola z tak dużym obciążeniem tekstowym w teatrze, wcześniej pracował głównie w kinie. Jego naturalna atrakcyjność, właściwa mu organiczność, wygląd pozytywnej postaci, poczucie humoru, które zbiegło się z poczuciem humoru jednego z reżyserów spektaklu, pomogły Wołodymyrowi uczynić swojego bohatera zrozumiałym dla wszystkich widzów i sympatycznym dla wszystkich widzek na sali. Dla aktorki Anheliny Hryszczenko (Lukerija) jest to również pierwsza poważna rola w teatrze, która została stworzona właściwie dla niej, z uwzględnieniem jej psychofizyki. Na pierwszej premierze-benefisie Tetiany Łozinej niemal każda repryza młodej wykonawczyni wywoływała śmiech i oklaski. My, reżyserzy, staraliśmy się stworzyć maksimum sytuacji, w których mogłaby ona odkryć swój aktorski talent. Na drugą wykonawczynię tej roli, Tetianę Buczacką, jeszcze czeka wyzwanie współczesnym odczytaniem Czechowa. Na pierwszej premierze grała niewielką rolę Odarki, którą w następnym składzie będzie wykonywać aktorka Wałerija Moskowenko. Scenografia spektaklu to rodzinny grobowiec, gdzie pod portretem zmarłego męża, który zdradzał i nie kochał swojej żony, żyje suknia ślubna i groteskowo ogromna konwalia. Kostiumy i plastyka podkreślają uroki kobiecego królestwa, w które trafia główny bohater snów ich gospodyni. Najbliższe wydarzenie historyczne, które przygotowuje KHAT, będzie można zobaczyć 13 marca w dniu urodzin naszego teatru — najnowszą wersję programowego spektaklu, wizytówki KHAT-u — „Mewy” Antona Pawłowicza Czechowa w głównej roli z legendą teatru i kina, którą uznało i nagrodziło nawet Hollywood, ludową artystką Ukrainy Łarysą Wałentyniwną Kadocznikową. Czasem mówimy o młodości, a młodość to wiosna życia. Również na ekranie można zobaczyć bohaterów wertepu. Te postacie u każdego wywołają własne skojarzenia, ale Herod zapewne wielu osobom przypomni prezydenta naszej północnej sąsiadki. Nawiasem mówiąc, w „Wertepie” Pantełejmona Kulisza również mowa o Moskowii. A jedną z postaci naszego „Wertepu” — Kozak — jest śpiewak operowy, Bohater Ukrainy Wasyl Slipak. Spektakl odbył się już cztery razy. I za każdym razem twórczo rośnie. Za każdym razem dodajemy coś nowego. Być może zmienimy warstwę wideo. Chcemy zaprezentować naszą nową pracę na festiwalach teatralnych. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Nową pracą Klasycznego Artystycznego Alternatywnego Teatru stał się spektakl „Niedźwiedź.UA” według Antona Czechowa. Już tradycyjnie nową inscenizację przedstawiono w Domu Aktora. Spektakl stał się benefisem jednej z wiodących aktorek teatru Tetiany Łozinej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Solo na koniu

Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa oraz teatr „Solo” przedstawiły monodramat „Bożonarodzeniowy sen czarnej klaczy” na podstawie utworów Ostapa Wyszni i Pantelejmona Kulisza. Reżyserka i autorka adaptacji – zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Kołosowycz. Potem na jarmarku ją sprzedano… A potem bito, pastwiono się… I w zimnej stajni głodna, smutna koniczka dożywa swoich dni. I nie ma żadnych perspektyw na przyszłość… Już w połowie XIX wieku Pantelejmon Kulisz napisał swój „Wertep”. Ponieważ nasz spektakl opowiada o Bożym Narodzeniu, uznałam, że warto zagrać fragment tego utworu. „Wertep” Pantelejmona Kulisza jest dziś także bardzo aktualny. Mowa w nim przede wszystkim o 14 tysiącach dzieci wymordowanych przez Heroda. Od razu przychodzą na myśl 14 tysięcy ukraińskich żołnierzy, którzy zginęli, broniąc naszej niepodległości na wschodzie kraju. Do mojego projektu zaprosiłam aktorkę z Dniepru, Tetianę Tuszycz. Kiedyś w tym mieście wystawiłam sześć spektakli. W czterech z nich grała Tetiana. Pracuje ona w Dnieprowskim Teatrze Młodzieżowym i wykłada w Dniepropetrowskim Kolegium Teatralno-Artystycznym. To bardzo głęboka aktorka dramatyczna. Jak wiadomo, Ostap Wysznia przez wiele lat pracował w gazecie. Musiał codziennie pisać choćby mały felieton, by utrzymać swoją rodzinę. Dlatego nasza bohaterka pojawia się na scenie po raz pierwszy ze stosu gazet. Na Ukrainie od sześciu lat trwa wojna. Oczywiście mogłabym ubrać bohaterkę w wojsko-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

«Hamlet» w reżyserii Tarasa Mazura

Wasyl NEWOŁOW, pisarz, teatrolog. W Winnickim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Mykoły Sadowskiego udało mi się zapoznać z szekspirowskim „Hamletem”, widzianym oczami jego reżysera Tarasa Mazura. Oto moje świeże wrażenia. W tym spektaklu winniczan mamy okazję obserwować w znacznej mierze nieznany nam tradycyjny teatr psychologiczny, w którym jeszcze od czasów sławnych Fedora Wereszczagina i Witalija Selezniowa funkcjonuje Teatr imienia M. Sadowskiego, lecz teatr nieco wyobcowany, który jakby wchłania w siebie i rozpuszcza zarówno brechtowską tradycję, jak i wschodnią kulturę teatralną, którą do tego reżyser jeszcze „przyprawia” kurbasowskim „przekształceniem”. I robi to świadomie, oczywiście, ponieważ inscenizator przez cały czas trwania akcji scenicznej dość zręcznie i pomysłowo stara się popchnąć naszego inercyjnego dzisiejszego widza nie do przeżywania szekspirowskich namiętności, oddalonych od nas, żyjących, o ponad cztery stulecia, i nie do współczucia, lecz do refleksji. A rozmyślać na tym spektaklu oj jak niełatwo, co więcej — trudno, bo jest on cały pomysłowo „zarebusowany” przez inscenizatora znakami, symbolami, kodami i aluzjami, więc podczas spektaklu — już na pewno nie do tego, wszak nawał jego odkryć nas momentami wręcz „oślepia”, ale i po nim — również. Bo nie „puszcza” cię on… Trzyma i niepokoi… Spektakl, choć nasycony symbolami, nie zmusza nas jednak do rozwiązywania reżyserskich „mazurowskich” rebusów. Przeciwnie, rozpuszczasz się w myśleniu obrazowym autora spektaklu i łapiesz się na myśli: dlaczego sam nie „odczytałeś” wszystkich tych oczywistych rzeczy wcześniej? Na spektaklu winniczan stopniowo jakby przejrzewasz razem z reżyserem, który prowadzi do jasności i odkrycia, lekkim reżyserskim ruchem zdejmując wszystkie nawarstwienia, szablony i oczekiwania. Pan Taras ma bardzo dobry słuch, „czucie”, jak czasami mówią, celne oko, a w jego arsenale jest jeszcze leksyka współczesnego języka teatralnego. Bodźcem do tego są co najmniej dwa czynniki. Pierwszy — nasycenie ideowej, artystycznej tkanki spektaklu, jej polistylistyka. W niej, przyglądając się, można wyodrębnić także wpływ tradycji ekspresjonizmu, surrealizmu, a nawet absurdu… Mamy tutaj i echo klownady, średniowiecznego „tańca śmierci”… Do tego wszystkiego T. Mazur nie ukrywa. Inscenizator podaje nam jakby wyrwane z kontekstu historii fragmenty różnych systemów artystycznych i tradycji kulturowych, i w ten sposób, w trakcie spektaklu, jakby zmienia naszą widzowską „optykę” i „preparuje” słynny klasyczny tekst, aby dokopać się do istoty, do której tak wytrwale i ofiarnie, z ryzykiem i na granicy „faulu”, wydeptuje on swoją teatralną ścieżkę — i w kuliszowskim „Narodowym Malachiaszu”, i w rybczyńskiej „Białej wronie”, a teraz — w szczytowej z sztuk światowego repertuaru — szekspirowskim „Hamlecie”, niewiarygodnym skupisku „szyfrów i kodów”, do rozwiązywania których włączali się chyba wszyscy reżyserzy-gwiazdy wszystkich czasów i narodów! Sens metody Tarasa Mazura jest zrozumiały: podkreślić uniwersalny, ponadczasowy i ponadprzestrzenny charakter problemów poruszonych przez wielkiego dramaturga. Drugi czynnik, który świadomie „komplikuje” odbiór spektaklu — to jego obrazowo-stylowy „język”. Inscenizator jakby pragnie dzięki temu wyrwać widza z jego przyzwyczajonej „strefy komfortu”, z automatyzmu postrzegania życia i uświadamiania sobie siebie w nim, pragnie zmusić widza do innego spojrzenia na świat, zobaczenia w nim tego, czego do tej pory nie udawało mu się zobaczyć, co było ukryte pod zasłoną zwykłych mitów i iluzji. I dlatego najbardziej wyrazistą, dominującą w spektaklu T. Mazura staje się temat obłędu otaczającej nas rzeczywistości, obraz współczesnego świata: jak rodzi się absolutne zło, jak bardzo komfortowe warunki mu stwarzamy, jak je w sobie (ludzkości) pielęgnujemy i jak z nim giniemy, aby znów uruchomić ten proces w koło. I nic w tym świecie nie zmienia się od stuleci. Jedynie zło staje się coraz bardziej absolutne, wszechogarniające i wszystkożerne aż do niebytu. Właściwie ten natrętny obraz totalnej trucizny jest głównym sensem spektaklu: żyjemy w toksycznych czasach, hybrydowych, nie możemy żyć bez trucizny w pewnych dawkach, trujemy się co chwilę, mutując w coś strasznego i nieznanego. Ludzkość obecnie przypomina szklarnię, w której pod pozorem rajskiego ogrodu z dziwnymi owocami przeprowadza się eksperymenty nad duszami i sercami, grając dawkami insektycydów, uruchamiając w koło cykle. A tam już kto silniejszy — zachodzi naturalna selekcja. Szekspir pisał swojego „Hamleta” ponad cztery stulecia temu. A to przecież nie tylko czterysta dwadzieścia lat — to już zupełnie inna epoka, inne społeczeństwo. Żyjemy obecnie w czasie, kiedy rozkład, zniszczenie — to nie tylko duchowe odczucie stanu świata, ale i fizyczna ruina, którą napełnia się świat, co demonstruje ten spektakl, to realny ból i krew. I T. Mazur, jako obywatel, jako artysta, ostro to odczuwa, boli go to i on, jak znana bohaterka Łesi Ukrainki Kasandra, zwraca się tym spektaklem do nas, żyjących, z pełnym pasji ostrzeżeniem. W spektaklu jest i swoista „uwertura” — jej plastyczna introdukcja, gdzie już obecne są wszystkie „lejtmotywy” przyszłej „hamletiany” i jest „zakodowana” projekcja na jej tragiczny finał. Paradoksalnie, a być może i zgodnie z prawami natury, jeśli wyjść od zamysłu inscenizatora, w jaki sposób „odczytałem” go ja, niesie to w sobie tytułowy bohater spektaklu. Tarasowi Mazurowi przyszła, moim zdaniem, świetna idea zaproponowania roli Hamleta-bohatera Bohdanowi Kostiukowi, niby nie „klasycznemu” bohaterowi i aktorowi dalekiemu od „hamletowskiej” tradycyjnej faktury, ale bez wątpienia utalentowanemu, psychologicznie elastycznemu, wewnętrznie temperamentnemu i zafascynowanemu zamysłem inscenizatora. Oni we dwóch budują swoją „parabolę” własnego odczytania klasycznego obrazu. Zapewne Bohdan Kostiuk mógłby zagrać bardziej racjonalnie, w sposób bardziej zdystansowany i ostrzejszy, ale oni z reżyserem zdecydowali inaczej. Ich Hamlet jest bliższy temu, który jest nam dzisiaj bardzo potrzebny. Człowiekowi, oprócz świadomości, potrzebne są wsparcie, ciepło duszy… i wyszedł im Hamlet buntowniczy. Środowisko, wyrazista, wspaniale rozwiązana scenografia ucieleśnionego światowego chaosu i świata totalnej manipulacji, który stworzyła i uformowała grupa inscenizacyjna oraz grupa wspaniałych, wrażliwych na reżyserską wolę i koncentrującą myśl aktorów — „dzisiejszego” Klaudiusza — Hryhorija Syrotiuka, nieoczekiwanego Poloniusza — Anatolija Wolskiego, niezwykłej Gertrudy — Nadiji Krywcun. Oto tak winnicki spektakl, wystawiony według sztuki napisanej 420 lat temu, dokładnie trafia w światowy trend teatralny, w którym obecnie archetypowe wątki o obowiązku i losie, krwi i śmierci, władzy i rozpustie, ofierze i kacie, duchu i cnotach są przewartościowywane z pozycji najnowszego, zaawansowanego technologicznie czasu wojny hybrydowej ludzkości przeciwko sobie. Bądźmy razem!

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

9 marca Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z organizacjami narodowo-patriotycznymi oraz związkami twórczymi przeprowadza uroczyste obchody pod pomnikiem Tarasa Szewczenki w Kijowie z okazji 206. rocznicy urodzin geniusza. Początek o godz. 12.00.

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji: Pawło Mowczan. Redaktor naczelny: Mykoła Cymbaluk. Kolegium redakcyjne: Lubow Hołota (przewodnicząca), Pawło Mowczan, Ołeksandr Ponomariw, Mykoła Tymoszyk, Heorhij Filipczuk, Mykoła Cymbaluk, Iwan Juszczuk. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija Skrynnyk. 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

PRENUMERATA—2020 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): Indeks pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 77 na 1 miesiąc 19 UAH 82 kop. na pół roku 107 UAH 32 kop. na 3 miesiące 56 UAH 86 kop. na rok 209 UAH 94 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Dział korektywy Olha ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Eduard OWCZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powoływanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин