Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Słońce nigdy nie bywa obojętne wobec tego, co dzieje się na Górze Mnisiiej w Kaniowie. Żywy nurt Dniepru, porywisty wiatr, ludzkie potoki, żywe odczucia, że Taras Szewczenko dla Ukrainy to znacznie więcej niż pomniki, uroczystości, chóry, melodeklamacje, — Słowo żywe, istniejące, utwierdzające i życiodajne, Słowo-słońce. — Taras Szewczenko i Kaniów są centrami, ogniskami narodowymi — powiedział przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, otwierając wiec na Górze Mnisiej. — Przychodzimy tutaj, aby sprawdzić: czy żyjemy według jego testamentów? Czy żyjemy według tego porządku, tych przykazań, które realizowali nasi dziadowie i ojcowie — i w latach dwudziestych, i w czterdziestych — wtedy, kiedy my, Ukraińcy, pragnęliśmy niepodległej Ukrainy. W latach dziewięćdziesiątych przychodziliśmy tutaj wielką rzeszą i dopięliśmy swego, ogłaszając niepodległość swojej Ukrainy. Niepodległości, która została skradziona, tak jak dzisiaj kradnie się narodowi wszystko: ziemie, zakłady, fabryki… A teraz kradnie się już i tę górę, tę świętą ziemię, aby ją przywłaszczyć i zabudować swoimi posiadłościami, kasynami, restauracjami. Czy nie dlatego usunięto strażnika tej góry, Ihora Lichowego? Bo władza nie żyje według Szewczenki — ma swoje ideały, nie ukraińskie: nie usuwa pomników komunistycznego idola — spójrzcie: w Kaniowie, w Czerkasach, w Obuchowie stoją leniny, obecnie — symbol oporu starego wobec nowego, symbol zniszczeń, które się dokonują. Władza woli, aby mieć swojego Szewczenkę, swoją Ukrainę, swoje, oddzielone od narodu, święta. Dlatego nasza grupa to wspólnota tych, którzy przyszli za wezwaniem serca, przyjechali za wezwaniem duszy, którzy są pewni: w tym roku rozstrzygną się nasze losy, spełnią się testamenty naszego Proroka. Przyjeżdżamy tutaj, do Szewczenki, jak na grób ojca, sprawdzając siebie według Jego Słowa. Więc każdy z nas będzie robił wszystko, aby przed Ukrainą rozpostarła się szeroka narodowa droga, która będzie prowadzić do narodowej perspektywy, a nie w zachłanność i zapomnienie. Szczerze, prawdziwie, bez głośnych frazesów przemawiali do obecnych Ukraińcy z różnych obwodów — iwanofrankiwskiego, połtawskiego, czernihowskiego, czerkaskiego, młodzi i starsi ludzie, dla których dzisiaj Taras Szewczenko i jego Słowo są ostatnią nadzieją, prawdą i miłością. Ucieszyli swoją obecnością czerkasianie, którzy przyjechali czterema autobusami —
Машинний переклад
Zdjęcie H. Oborskiej. O obchodach 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. 9 marca 2004 roku mija 190 lat od dnia urodzin geniusza narodu ukraińskiego — Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. W celu uczczenia pamięci wielkiego syna Ukrainy, wybitnego myśliciela, artysty, poety-humanisty Rada Najwyższa Ukrainy postanawia: 1. Uroczyście obchodzić 190. rocznicę urodzin T. H. Szewczenki. 2. Zalecić Gabinetowi Ministrów Ukrainy: — zapewnić wykonanie Planu działań dotyczących obchodów 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki, zgodnie z Ukazem Prezydenta Ukrainy z dnia 7 kwietnia 2003 roku nr 307/2003; — rozwiązać wspólnie z Kijowską Miejską Administracją Państwową kwestię wydzielenia miejsca pod budowę specjalnego skarbca rękopiśmiennego dziedzictwa T. H. Szewczenki oraz innych klasyków literatury ukraińskiej wraz z działem konserwacji rękopisów na terenie Narodowego Muzeum T. H. Szewczenki; — wesprzeć inicjatywę społeczną dotyczącą budowy świątyni ekumenicznej u podnóża Góry Mnisiiej w mieście Kaniów; — rozpatrzyć propozycję utworzenia centrów kulturalno-informacyjnych pod nazwą „Dom Szewczenki” w miejscach zwartego osadnictwa Ukraińców w innych państwach; — przewidzieć budowę kompleksu muzealnego „Arsenał Artystyczny” w mieście Kijów wraz z odpowiednim centrum kulturalno-informacyjnym „Dom Szewczenkowski”. 3. W celu zapewnienia szerokiego dostępu ludności do dziedzictwa poetyckiego T. H. Szewczenki Państwowemu Komitetowi Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ciągu 2004 roku zapewnić wydanie Pełnego zbioru jego utworów oraz zbioru utworów poetyckich „Kobziarz” i ich obowiązkowe przekazanie do bibliotek systemu Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz Ministerstwa Kultury i Sztuki Ukrainy. 4. Zalecić Państwowemu Komitetowi Telewizji i Radiofonii Ukrainy zapewnienie szerokiego relacjonowania działań poświęconych obchodom 190. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki. Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy W. ŁYTWYN m. Kijów, 4 marca 2004 roku
Машинний переклад
Zdjęcie G. Oborskiej. “Proświta”, Ukraińska Partia Ludowa, “Sobór” — wszyscy, którzy wchodzą w skład bloku Wiktora Juszczenki “Nasza Ukraina”, pod egidą niestrudzonej Ołeny Feszczenko. Chór Domu Ludowego nr 1 z Iwano-Frankiwska wykonywał pieśni Szewczenki. Autor naszej gazety, krajoznawca i działacz Proświty Mychajło Iszczenko z bólem i pasją opowiedział uczniom z Bohorodczan i Brodów o ognistym czynie ich rodaka Ołeksy Hirnyka. “Młoda Proświta” i jej lider Witalij Moroz — studenci prestiżowych kijowskich uczelni, niezwykle wyciszeni i poważni, wpatrywali się w żywy nurt Dniepru, kaniowskie niebo, naznaczone postacią Szewczenki, przeżywali te uczucia, które ogarniają każdego, kto po raz pierwszy kładzie kwiat na mogile Tarasa, aby przychodzić tu jeszcze i jeszcze — tak samo, jak ci, którzy stali z nimi ramię w ramię. Polityczne i życiowo-społeczne realia na tle 190. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki 9 marca 2004 roku naznaczone są także tą setką milicjantów, którzy stali na wszystkich skrzyżowaniach w drodze z Kijowa do Kaniowa, pilnując jej przed podróżnymi dla władzowego kortezu, którego uczestnicy, przybywszy na Górę Mniszą, nawet nie raczyli przywitać się z obecnymi i zamienić z nimi kilku słów; i nieobecnością nauczycielki języka ukraińskiego w szkole we wsi Kyryliwka (Kereliwka), którą nędza wygnała do Portugalii na zarobek; i zamkniętym na czas rekonstrukcji muzeum w Narodowym Rezerwacie; i niespodziewanym wojażem synklitu Sabodana na mogiłę Tarasa z nabożeństwem za spokój duszy świętego Tarasjusza w przeddzień jubileuszu; i totalną narodową niepiśmiennością władzy, która najwyraźniej nie zna “Kobziarza” — a warto byłoby przeczytać przynajmniej “Hajdamaków”; i tą nędzą, która przeszkadza wszystkim chętnym przyjechać na Górę Mniszą; i koncertem odeskiego humorysty Żwanieckiego — właśnie dziesiątego marca, w dniu pamięci Poety, w Narodowym (zdenacjonalizowanym) Pałacu “Ukraina”… Lecz są też inne realia — to i wzrost popularności “Kobziarza”, ogólnonarodowe poparcie na Ukrainie akcji Proświty “Zbudujmy cerkiew Tarasa!”, nowe ekspozycje w muzeach i wydanie nowych książek ogólnoukraińskiej szewczenkiany, i, co najważniejsze — pragnienie, by jeszcze i jeszcze czytać, chłonąć Jego nieśmiertelne, apostolskie Słowo, zwrócone do Narodu: “Przez Letę bezdenną I mętną Przepłyniemy, przeniesiemy I sławę świętą — Młodą, wieczną”. Więc walczmy, bracia, nie traćmy siły ducha Szewczenki, jego galerniczej cierpliwości i ognistego nieposłuszeństwa, jego boskiej miłości do Ukrainy, przeciwstawiania się obcym, którzy próbują rządzić naszym narodem. Bo mimo wszystko — 9 marca, w dniu urodzin Szewczenki, niebo nad Kaniowem darzyło nas słońcem. Czyżby — błogosławieństwem Tarasa?.. Lubow HOŁOTA
Машинний переклад
PROTEST PARLAMENT MELNICZENKO-2 GRANICA Zdjęcie B. Hdala Bohdan HDAL SKANDAL W odróżnieniu od zeszłorocznych działań, w marcu 2004 roku położono nacisk na problem wolności słowa na Ukrainie. W akcji wzięło udział niemało stowarzyszeń społeczno-politycznych oraz partii: bloki „Nasza Ukraina” i BJuT, SPU, szereg organizacji młodzieżowych. Komuniści w tym roku nie życzyli sobie czcić Szewczenki. Akcja rozpoczęła się na placu Sofijskim. Sformowano kolumny, na których czele szli dziennikarze, trzymając w rękach wielkie hasło „Wolność słowa” oraz transparenty z przekreślonymi nazwami mediów, które stały się ofiarami przedwyborczego terroru informacyjnego. Za dziennikarzami poruszała się opozycyjna „trójka”: Wiktor Juszczenko, Julia Tymoszenko oraz Ołeksandr Moroz — pomimo ostatnich wydarzeń w parlamencie. Delikatnie mówiąc, niestabilne stosunki między trzema siłami politycznymi oraz wyprawy Ołeksandra Ołeksandrowycza i do waszych, i do naszych nie przeszkodziły mu w tym, by po raz kolejny zabłysnąć przed publicznością jako gorący zwolennik słowa Szewczenki. Tymczasem z placu Sofijskiego w stronę pomnika Kobziarza ruszyło około 6 tysięcy demonstrantów, którzy wykrzykiwali hasła: „Wolność słowu!” oraz „Kuczmę — precz!”. Opozycja powiadomiła władze miejskie o przeprowadzeniu akcji z wyprzedzeniem, ale mimo to ruch transportu na ulicy Wołodymyrskiej nie został wstrzymany. Co stworzyło dodatkowe trudności podczas marszu kolumny. Na skrzyżowaniu Wołodymyrskiej z bulwarem Szewczenki kierowcy samochodów, nie zatrzymując się, z pełną prędkością próbowali przejechać pomiędzy kolumnami. Przy tym karetek pogotowia w pobliżu nie było, cudem obeszło się bez ekscesów. Na placu przed pomnikiem Szewczenki kolumnę czekało kilka tysięcy manifestantów, a także niemało fotoreporterów i operatorów wideo. Choć w porównaniu z zeszłorocznymi akcjami uczestników zgromadzenia było odczuwalnie mniej. Jednym z know-how ulicznego widowiska była zmontowana w parku Tarasa Szewczenki scena, gdzie następnie miały wystąpić zespoły rockowe wspierające opozycję. Tymczasem nastrój autora tych słów z jakiegoś powodu nie stał się zbyt optymistyczny — pomimo poczucia ogólnego zjednoczenia w kolumnach uczestników akcji. Może dlatego, że o niespotykanym narodowym uniesieniu 9 marca 2003 roku opozycja przypomniała sobie równo po roku, nie przejmując się zbytnio organizacją masowych protestów wcześniej oraz wezwaniem jubilata: „Objmijcie się, bracia moi”. Za podstawę wzięto projekt M. Rudkowskiego (SPU), z którego trudno zrozumieć kwestię progu wyborczego — w dokumencie zapisano 4%, sam zaś jego autor z trybuny Rady Najwyższej proponował 3%. Tymczasem kwestia progu jest zasadnicza, ponieważ nawet przy założeniu 4-procentowego do parlamentu trafia nie więcej niż siedem partii. A im mniej partii, tym łatwiej zarządzać nimi z Bankowej. Rada Najwyższa ma szanse powtórzyć rosyjską Dumę, w której partii jest niewiele, a te — są proprezydenckie. Wiktor Juszczenko i Julia Tymoszenko nazwali nową ustawę „pro- Przewodniczący komisji parlamentarnej ds. wolności słowa i informacji Mykoła Tomenko ujawnił fragmenty dokumentów otrzymanych od generała majora SBU, byłego doradcy ambasady Ukrainy w Niemczech Wałerija Krawczenki. Dokumenty potwierdzają, że SBU w około 20 krajach prowadziła śledzenie ukraińskich polityków i działaczy społeczno-politycznych, którzy wyjeżdżali za granicę. W szczególności dotyczyło to liderów opozycji. Wcześniej o istnieniu takich dokumentów generał Krawczenko poinformował w berlińskim studiu radia „Deutsche Welle”. Śledzenie, o czym świadczy Krawczenko, prowadzone było i wcześniej, ale w ostatnim czasie nabrało wyraźnie politycznego zabarwienia. Mykoła Tomenko, który otrzymał dokumenty, oświadczył, że w przypadku ich niezadowalającego rozpatrzenia przez struktury ochrony prawa, zostaną one ujawnione w mediach. Z kolei Prokurator Generalny Hennadij Wasyljew poinformował, że w przypadku ich ujawnienia Tomenko poniesie odpowiedzialność zgodnie z ukraińskim ustawodawstwem, ponieważ w dokumentach Krawczenki znajduje się tajemnica państwowa. Tomenko uważa, że nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej, ponieważ nie jest „osobą, Szefowie u pograniczników strażnicy „Wyspa Tuzła” pojawili się od pierwszego dnia jej utworzenia. Gości tutaj zawsze witają z radością. Przedstawiciele różnych gazet o orientacji państwowotwórczej, oczywiście także „Słowa Proświty”, zaprezentowali strażnicy suweniry i prezenty od swoich zespołów i czytelników. Wręczono je po koncercie kerczeńskich szefów — muzyków z bandurą i gitarami, śpiewaków i poetów w izbie krajoznawczej strażnicy. Podarunki otrzymali wszyscy, włącznie z naczelnikiem 25. strażnicy granicznej „Wyspa Tuzła” majorem Romanem Cymarem, jego żoną
Машинний переклад
Na początku kwietnia granica Unii Europejskiej przebiegnie wzdłuż Bugu. Wraz z tym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zaczną obowiązywać prawo UE i standardy organizacji wszystkich sfer życia krajów rozwiniętej europejskiej demokracji. W szczególności standardy dotyczące czystych rąk i czystych pieniędzy w biznesie. Wyciągnięcie wniosku w sprawie sprzedaży majątku polskiego kombinatu metalurgicznego Huta Częstochowa (HCz) było bardzo trudne nawet dla wykwalifikowanych ekspertów z różnych dziedzin wiedzy, działalności i odpowiedzialności. Już na początku stycznia specjalna komisja inwestycyjna finansowego towarzystwa „Śląsk”, która kontroluje sprzedaż majątku HCz, po wynikach przetargu zarekomendowała jako głównego kupca-inwestora ukraiński Przemysłowy Związek Donbasu (PZD). Jednak pod koniec lutego minister skarbu państwa Zbigniew Kaniewski poinformował, że inwestorem HCz rząd wybrał międzynarodowy koncern LNM, w którym główną część stanowi kapitał indyjski. Decyzja polskiego rządu wywołała falę sprzecznych ocen. Przedstawiciele PZD (których wcześniej zapewniano, że HCz zostanie sprzedana ukraińskiemu inwestorowi) zamierzają zaskarżyć sprawę w sądzie. Do rozpatrzenia zaangażowano już odpowiednich specjalistów, w tym polsko-ukraińską izbę gospodarczą, Polską Akademię Nauk, szereg innych organizacji. Wiceprezes Centrum im. Adama Smitha Andrzej Sadowski na spotkaniu z dziennikarzami wyraził opinię, że sposób przeprowadzenia przetargu i jego wynik będzie miał negatywne skutki dla międzynarodowego autorytetu Polski. Antoni Kamiński z Polskiej Akademii Nauk uważa, że decyzja ministra skarbu szkodzi strategicznym interesom Polski i że odegrały tu rolę negatywne stereotypy dotyczące ukraińskiego biznesu. Jednocześnie pan Kamiński przyznał, że pewne podstawy do nieufności istnieją, ale wyjaśnił to specyfiką ukraińskiego rynku. Bardziej szczegółową ocenę wspomnianej „specyfiki” opublikowała gazeta „Rzeczpospolita”, informując, że ostateczny wpływ na decyzję rządu o odmowie ukraińskiej spółce sprzedaży HCz miał raport polskich służb specjalnych dotyczący czystości kapitałów PZD. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW) uważa, że kapitały ukraińskiego koncernu mają niezupełnie jasne źródła, struktura holdingu jest nieprzejrzysta i istnieją podstawy do podejrzeń o pranie brudnych pieniędzy. Jak poinformowała „Rz”, ABW podejrzewa, że pod przykrywką PZD faktycznie działają siły rosyjskie. Punkt widzenia służb specjalnych trafił do kancelarii premiera, ministrów gospodarki i skarbu w ostatniej chwili przed podjęciem ostatecznej decyzji w sprawie HCz. Media, zarówno polskie, jak i ukraińskie, na razie z oburzeniem zareagowały na tę sytuację. Rada Najwyższa ma utworzyć specjalną komisję, która zbada kulisy przegranej PZD, którego roczne obroty kapitałowe wynoszą prawie 3 mln USD. Oczywiście ta kolejna historia nie dodaje pozytywu w ocenach wizerunku Ukrainy na arenie międzynarodowej. Ale można zrozumieć również Polskę, która nie chce brudzić swojej reputacji, właśnie wstępując do Unii Europejskiej.
190. rocznica urodzin Tarasa Szewczenki w Kijowie odbywała się przy akompaniamencie licznych akcji protestacyjnych opozycji.
Машинний переклад
Uchwalenie przez parlament ustawy o wyborach na zasadzie proporcjonalnej można postrzegać jakkolwiek, ale nie jako zwycięstwo opozycji. Tym bardziej, że ani „Nasza Ukraina”, ani Blok Julii Tymoszenko nie głosowały za wspomnianą ustawą. „biletem wstępu do przewrotu państwowego” oraz „polityczną łapówką dla sił opozycyjnych”. Dokument, przyjęty w pierwszym czytaniu, po raz kolejny dowiódł wirtuozerskiej umiejętności władzy przedstawiania życzeń jako rzeczywistości. Z jednej strony — wszystko niby w porządku, właśnie na systemie proporcjonalnym jako normie życia politycznego na demokratycznym Zachodzie już któryś rok z rzędu nalegali politycy z obozu prawicowego. Z drugiej, deputowani ludowi doskonale rozumieją, że „proporcjonalność” imienia Rudkowskiego to swego rodzaju mostek do przyjęcia reformy konstytucyjnej, nad którą będą głosować już 18 marca. A 16 marca ustawa proporcjonalna będzie głosowana w całości. Innymi słowy — ustawa o wyborach, która istniała dotychczas, Prezydenta i jego zespołu nie zadowalała, ponieważ nawet potężne wykorzystanie zasobów administracyjnych w marcu 2002 roku nie dało pożądanego rezultatu. Trzeba więc przeforsować taki dokument, który formalnie zadowoliłby przynajmniej część opozycji, co udało się w zeszłym tygodniu. W konsekwencji, po przyjęciu reformy, nietrudno będzie znów powrócić do większościowego wariantu ustawodawstwa wyborczego — choćby pod pretekstem niezadowolenia urażonych większościowców, których nie brakuje w dzisiejszym parlamencie. Po czym następuje apoteoza zasobów administracyjnych i kurtyna dla demokracji. Kontynuacja tematu — w kolejnych numerach gazety. Ludmiła PUSTELNYK
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
którzy składali wizyty robocze za granicą. W trzecim — SBU śledzi organizatorów i uczestników międzynarodowej konferencji, której pomysł przeprowadzenia zrodził się podczas spotkania lidera bloku „Nasza Ukraina” W. Juszczenki z szefem „Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej” N. Justenem. Po składzie uczestników i kierunku tego wydarzenia można przypuszczać, że była to konferencja „Ukraina w Europie i na świecie”, która niedawno odbyła się w Kijowie. Ostatni dokument poświadcza śledzenie w ramach ukraińskiej diaspory w celu „niedopuszczenia do sytuacji nadzwyczajnych” w kontekście przygotowań do reformy konstytucyjnej i przyszłych wyborów prezydenckich. Papiery Krawczenki, mimo wszystko, trudno zakwalifikować jako kolejną ciężką artylerię opozycji — to nie są rewelacje od majora Melniczenki. Do tej pory pozostaje nie do końca zrozumiały motyw decyzji generała-majora, by ujawnić dokumenty właśnie teraz — pomimo jego wypowiedzi w naszych opozycyjnych mediach. Zresztą, reakcja władzy na nowego renegata z SBU była dość niemrawa. Nie do niego, jakoby, kiedy wybory na nosie. która miała dostęp do tej informacji zgodnie ze swoimi obowiązkami służbowymi”. Zatem nie może podlegać pod działanie artykułu 328 Kodeksu karnego. Do tajemnicy państwowej nie należy „informacja o nielegalnych działaniach organów władzy państwowej, organów samorządu terytorialnego oraz ich funkcjonariuszy”. Oprócz tego, fakt ujawnienia materiałów generała-majora SBU Wałerija Krawczenki odpowiada normom Ustawy Ukrainy „O Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy”, która zawiera wyraźny zakaz ograniczania informacji dotyczących przypadków działań niezgodnych z prawem organów i funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Prokuratura Generalna rozpatrzyła dokumenty generała Krawczenki i nie wykryła w nich znamion działań niezgodnych z prawem SBU. Dlatego dokumenty zostały ujawnione. W sumie przedstawiono 4 fragmenty dokumentów, w których poświadczone jest naruszenie ustawodawstwa. W szczególności w pierwszym dokumencie funkcjonariusze SBU otrzymują rozkaz śledzenia organizatorów i uczestników programu telewizyjnego, poświęconego nielegalnemu handlowi ludzkimi organami do przeszczepów na Ukrainie, oraz niedopuszczenia do jego emisji. Drugi poświadcza śledzenie funkcjonariuszy, z Bohdan HDAŁ zaopatrzenie wyspy trzeba organizować codziennie. Docieraliśmy do Kerczu dawną turecką szkuną kłusowniczą, zatrzymaną przez ukraińskie kutry patrolowe podczas nielegalnego połowu turbota. Po przekazaniu jej straży granicznej szkuna stała się postrachem kłusowników. Dowódca tego okrętu, starszy miczman Serhij Tymczenko opowiedział: trofejna jednostka zdążyła już przewieźć na Tuzłę prawie 100 ton różnorodnych ładunków. Nawet przy sztormowej pogodzie wykonuje ona na wyspę-placówkę po 3—4 rejsy na dobę. Wiktor CHOMENKO, Krym z
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…żoną, starszym radiotelegrafistą Oksaną i… najmłodszym „tuzlińczykiem” — ich czteroletnim synem Kostykiem. Maluch razem z dorosłymi wojskowymi przezimował w cieple i dobrobycie. Pomieszczenia są tu bowiem najwygodniejsze. …Dziennikarze mieli możliwość i czas, by się przekonać: za doskonałe warunki do wykonywania zadań ochrony rodzinnego skarbu żołnierze wzorowej placówki odpłacają się sumienną, wzorową służbą. W pełni skorzystali z uprzejmie udostępnionej możliwości, by z bliska zobaczyć ceremoniał pogranicznej zmiany, wachty patrolów obserwacyjnych, posterunki, które obchodzą wybrzeże i pełnią służbę na stanowiskach, pracę stacji radiolokacyjnej. W szczególności zatrzymują osoby, które próbują przewieźć środki odurzające, kłusowników. Wspólnie z inspektorami rybołówstwa zatrzymują kutry i szkunery, konfiskują dziesiątki kilometrów sieci i innych drapieżnych narzędzi połowu, ratują życie nieszczęsnym wędkarzom, którzy łamią zasady reżimu granicznego i nierzadko w sztormie giną na morzu. Odwiedziliśmy także tubylców wyspy, którzy żyją tu od najdawniejszych czasów. Wszyscy oni są dumni z przyjaźni z pogranicznikami, którzy pomagają cywilizować tutejsze życie. Wyspa-placówka w Cieśninie Kerczeńskiej staje się bowiem poligonem doświadczalnym najnowocześniejszych urządzeń do wykorzystania ekologicznie czystych, nietradycyjnych źródeł energii. Pogranicznicy jednocześnie będą chronić ją przed niszczycielskimi falami. Szczególnie ucieszyli się stali mieszkańcy tego miejsca, że w kwietniu zostaną tu zainstalowane wiatraki energetyczne, a latem zaczną działać pensjonaty. Zbudują też nowy pomost, bo życiozabez-
Машинний переклад
20—25 procent populacji, które mimo wszystko i w każdej chwili są gotowe oddać Wiktorowi Andrijowyczowi swoje głosy. …Właściwie do wyborów jeszcze długie osiem miesięcy — całkowicie wystarczająco na wypracowanie i szerokie upublicznienie przekonujących argumentów w wyścigu prezydenckim. Lepiej chyba już teraz rozruszać liczne dworskie sztaby i postawić przed nimi proste zadanie: na dwóch stronach wyłożyć program kandydata na prezydenta, który mógłby zainteresować najbardziej przeciętną gospodynię domową z Doniecka; i na jednej stronie — krótkie streszczenie pięciu pierwszych dekretów trzeciego Prezydenta Ukrainy Wiktora Andrijowycza Juszczenki. Ukraińskie społeczeństwo jest na tyle zjednoczone w ogólnym nieprzyjmowaniu oczywistych niesprawiedliwości, które panują w naszym kraju, że jest gotowe, jeśli nie na gruziński wariant rewolucji, to na gruziński wariant ogólnonarodowego poparcia. Pod warunkiem zdecydowanego rozwiązania problemów. UKRAINA — TO NIE GRUZJA. JUSZCZENKO — TO NIE SAAKASZWILI. Saakaszwili nie łamał sobie zbytnio głowy nad poszukiwaniem programu. Był on napisany w oczach głodnych dzieci na ulicach. I sformułował to w taki sposób, że uwierzył mu zdesperowany i rozdarty naród. Micheil Saakaszwili jako pierwszy na obszarze poradzieckim odważył się na bezpośrednie zwrócenie się do narodu, jasno formułując zadania, i otrzymał od niego zgodę na radykalną odnowę kraju. I można nie wątpić, że zapewniwszy sobie przy tym moralne i materialne wsparcie Zachodu, młody lider w ciągu kilku lat zbuduje prosperujące państwo. …A zatem jeden z najbardziej perspektywicznych naszych młodych polityków Taras Czornowił odszedł z „Naszej Ukrainy”. Opuszcza frakcję w nie najlepszych czasach. Narodowa demokracja znajduje się w dość zdezorientowanym stanie. Wszystko to może zakończyć się klęską nie tylko dla „Naszej Ukrainy” i jej lidera, ale i dla milionów Ukraińców, którzy uparcie wierzą w swoich wybrańców. Państwo od tego nie zginie, ktokolwiek by nie przyszedł do władzy. I Wiktor Janukowycz, który obecnie przyjął niską pozycję startową do zdecydowanego ostatniego zrywu, i Serhij Tihipko, który zamarł w nadziei na przejęcie czapki Monomacha z rąk konfliktujących i wykrwawionych przeciwników, obaj mogliby być lepszymi prezydentami od obecnego. Ale będą oni prezydentami kraju, a nie Ukrainy. Nigdy nie będzie ich boleć ukraińska dusza, której zabrano własne słowo, książkę, kino, już odebrano i pieśń. Szansa, by to wszystko zwrócić, była z nadzieją na Wiktora Juszczenkę. Szansa ta jeszcze nie zniknęła. Jednak najsmutniejsze jest to, że staje się ona coraz mniejsza, bo nie ma czynów, działań, przekonujących słów. Póki co wszystko to tylko imitacja walki. Mleczny kisiel. Najwyraźniej to wszystko bolało Tarasa Czornowiła, kiedy upublicznił swoje pragnienie wyjścia z frakcji „Nasza Ukraina”. Powód, który wybrał dla tego celu — niegodne zachowanie sojuszników podczas przeprowadzania nadzwyczajnej sesji — jest dość nieprzekonujący. Czyż lepsze były jego działania 9 marca 2001 roku pod pomnikiem Szewczenki, kiedy szarpał wstążki z narodową symboliką tylko dlatego, że dotykały ich nie te ręce?! Wszystko to emocje, do których ma prawo każdy, ale które świadczą, że ludzie instynktownie szukają jakichś działań. I jeśli wodzowie nie formułują wielkich zadań, nie proponują wielkich spraw, to w ruch idą jakiekolwiek, które imitują prawdziwe. Jak pan sądzi, Wiktorze Andrijowyczu? Wiktor MOROZ REFLEKSJA
Машинний переклад
Z konsekwencją godną lepszego zastosowania parlament przejmuje się losem komsomolców: na początku marca, w ślad za ubiegłorocznym dokumentem o obchodach 85. rocznicy WŁKSM, pojawiła się uchwała Rady Najwyższej o świętowaniu 85. jubileuszu LKSMU. Co najmniej nieoryginalnie. O tej organizacji raczej nie pamięta pokolenie dzisiejszych nastolatków, większości wyborców 85-lecie jest obojętne. A szkoda. Uchwałę przyjmuje się przecież nie tylko dla marnowania papieru, przewiduje ona pewne środki, środki — to wydatkowanie funduszy, fundusze — z czyjej kieszeni? Budżetowe szczegóły dokumentu nie były ujawniane, ale wątpliwe, by jego tonacja istotnie różniła się od ubiegłorocznego odpowiednika. W którym mowa jest między innymi o walce z dziecięcą bezdomnością, zatrudnieniem młodzieży, kredytach na zakup mieszkań dla niej i innych rzeczach, miłych dla ucha wyborcy. Prawda jest taka, że od czasu przyjęcia dokumentu (29 października 2003 roku) ukraińskiej młodzieży w ogóle nie uszczęśliwiono nowymi miejscami pracy i mieszkaniami. Bo nawet najmłodszym wśród młodych (wybaczcie tautologię) wiadomo, że wcale nie to bolało inicjatorów uchwały. Chodziło przede wszystkim o banalne motywy ideologiczne, które mają zupełnie niebanalne skutki. Po raz kolejny Ukraina potwierdziła reputację państwa, które nie tylko nie chce pożegnać się z totalitarną przeszłością, ale i dba o jej czczenie na najwyższym szczeblu. Jakimkolwiek paradoksem by się to nie wydawało i ile byście nie kręcili palcem przy skroni — w niepodległym państwie świętuje się rocznicę tych, którzy walczyli z jego niepodległością. O roli komsomołu jako wiernego pomocnika partii komunistycznej przypominać nie trzeba. Dokument swoją nazwą przewiduje także „wzmocnienie roli młodzieżowych organizacji społecznych w pracy wychowawczej z młodzieżą”. Oj, ile jeszcze wody musi upłynąć, żeby komsomoł przestał wreszcie być uważany za jedyne zrzeszenie, które zadba o „pracę wychowawczą”? Szczerze mówiąc, w państwie od dawna istnieje mnóstwo innych organizacji, w tym także o charakterze narodowo-patriotycznym, które z powodzeniem pracują z dorastającym pokoleniem — nie mając żadnego wsparcia państwowego i nie licząc na uchwały Rady Najwyższej o obchodach kolejnej rocznicy. Na przykład ruch skautowy na Ukrainie. Nie warto oczekiwać takiej uwagi od tych, którzy do tej pory nie rozstali się z komsomołem. Pomimo solidnych brzuszków, łysin, kont w bankach i wieku. Oni naprawdę zawdzięczają komsomołowi wiele: stabilny biznes, możliwość zapewnienia dzieciom zagranicznej edukacji, wreszcie mandat deputowanego. Lwia część korpusu deputowanych to wczorajsi funkcjonariusze komsomolscy. Niezależnie od tego, z kim są dzisiaj: z większością czy z opozycją. Tym, którzy zostali opozycjonistami, komsomoł pomógł sklecić rewolucyjny wizerunek: pod koniec lat osiemdziesiątych i na początku dziewięćdziesiątych komsomolskiemu watażce w zupełności wystarczyło głośno rzucić „fe!” wczorajszym towarzyszom, aby zyskać sławę płomiennego bojownika o wolność Ukrainy. Wychodząc z organizacji, wielu udawało się zabrać ze sobą jeśli nie jakąś komsomolską kopiejkę, to przynajmniej trochę mienia. Kariery młodych polityków robiły się wtedy łatwo. Tym, którzy dzisiaj nazywani są bolszewikami, komsomoł dał jeszcze więcej, bo oni demonstracyjnie z niego nie wychodzili — również z czysto pragmatycznych powodów. I, jak się okazało, nie przegrali. Najbardziej znani komsomolcy dzisiaj kierują Bankiem Narodowym (S. Tyhipko), państwową turystyką (W. Cybuch) oraz mnóstwem innych struktur. I chcecie, żeby ci i im podobni ludzie nie czuli nostalgii za komsomołem? Jedno pociesza: „85-letni komsomolec” brzmi tak samo obiecująco, jak „nowiutki proch”. Rysunek W. Dżewahy. Ludmyła PUSTELNYK
Машинний переклад
MYŚLI NA GŁOS
DOKĄD ZAPROWADZIŁY DOBRE CHĘCI BLOKU
Taras Czornowił jednak wszystkich mocno zdziwił. Nie, nie dlatego, że ogłosił wyjście z frakcji Wiktora Juszczenki. To może być wręcz całkowicie oczekiwany krok. Dziwi to, że przy swoim burzliwym temperamencie i pragnieniu aktywnej pracy tak długo tam wytrzymał. A najbardziej dziwi to, co o tym powiedział. Dziewięćdziesiąt procent „naszoukraińców” w duszy się z nim zgadza, ale milczą biedni, jakby wody w usta nabrali. Boją się, być może, splamić honor młodej narodowej demokracji na czele z nadzieją narodu Wiktorem Juszczenką. Jeszcze na początku parlamentarnej kadencji jeden z najlepszych ukraińskich politologów Mykoła Tomenko, przebywając w szeregach najliczniejszej frakcji, z sarkazmem zauważył, że jego miejsce w nowym pociągu „Nasza Ukraina” jest gdzieś przy toalecie… Ale z czasem i on przycichł. Czy może miejsce lepsze dali (w co są wielkie wątpliwości!), czy po prostu przyzwyczaił się do sytuacji amorficzności frakcji, od czasu do czasu wykazując pewne oznaki niegdyś burzliwego życia. Teraz wszystkie swoje nieprzeciętne możliwości analityczne wydaje pan Mykoła na walkę z fantomowymi wiatrakami, takimi jak bracia Surkisowie, Medwedczukowie oraz zaszczuty przez wszystkich Serhij Wasyljew. Młody Czornowił z wyimaginowanym przeciwnikiem walczyć nie chce, słusznie uważając, że nie jest to gra prawdziwych zwycięzców, którzy w ten sposób zniżają się do poziomu marginalnych działaczy. Marcowe wydarzenia sprzed kilku lat, kiedy Czornowił był w epicentrum ruchu „Ukraina bez Kuczmy!”, pomogły mu pozbyć się złudzeń co do szybkich zmian w naszym umiarkowanym kraju. Szarpiąc wstążki z narodowymi symbolami (co z szczególną rozkoszą powielały na milionową widownię krajowe kanały telewizyjne), Taras szarpał też swoje złudzenia rewolucyjnych przemian. Obecnie nie nuży go powtarzanie formuły Wiktora Juszczenki o konieczności stworzenia pozytywnego programu, który byłby rdzeniem i ideologią wszystkich narodowo-demokratycznych sił na czele z „Naszą Ukrainą”. Dobry pomysł! Pomysł, który już zagadano i zakrzyczano. A obecnie, jak to od dawna bywa, usiedli i zapłakali… W ostatnim czasie tylko leniwy nie wytarł nóg o dobre chęci liderów „Naszej Ukrainy”, które tak i pozostały chęciami. I nijak nie można zrozumieć, dlaczego stratedzy narodowo-demokratycznego ruchu do tej pory nie wygenerowali tego nieszczęsnego pozytywnego programu. Utknęli w walkach lokalnego znaczenia? Wyłapują i za połę chwytają dezerterów, których liczba nie maleje? Smutno konstatować, ale ogólnie wydaje się to właśnie tak wyglądać. Paradoksalnie, ale obecnie najgroźniejszą bronią demokratycznej opozycji są ogólnokrajowe kanały telewizyjne, które z dnia na dzień bombardują Wiktora Andrijowycza i jego sojuszników ze wszystkich możliwych i niemożliwych armat, tym samym demonizując jego postać w oczach przeciętnego widza i w ten sposób utrzymując jego prezydencki ranking. Zatem logika u ludzi, którzy obserwują to ogólnie haniebne widowisko, jest bardzo prosta: jeśli nielubiana władza tak zaciekle nienawidzi Juszczenki, to widocznie ma za co się go bardzo bać… Dla wielu to wystarczy, by oddawać swoje sympatie liderowi narodowego zaufania. Pozostaje niewyjaśnione sakramentalne pytanie: czy wystarczy tych „wielu” do zwycięstwa w wyborach prezydenckich? Póki co, niestety, nie wystarcza do zwycięstwa w parlamentarnych bitwach.
O UMIEJĘTNOŚCI PIĘKNEGO PRZEGRYWANIA
Znowuż, tylko leniwy nie wyrzucił Juszczence i jego zespołowi szeregu bolesnych porażek po wyborach parlamentarnych. Wtedy postawmy pytanie w inny sposób: czy mógł Wiktor Andrijowycz wygrać i w jaki sposób? Jestem pewien, że nie mógł. W żaden sposób! Bo zwycięstwo byłoby możliwe tylko pod jednym warunkiem: trzeba by było jednoznacznie poddać się warunkom urzędującego Prezydenta i jego najbliższego otoczenia. Zatem można było na to zamknąć oczy, zacisnąć zęby i czekać na moment, by znienacka uderzyć. Można by było, ale to już nie byłby Juszczenko, nie ta osoba, z którą niemała część elektoratu wiąże zdecydowane uzdrowienie kraju i zupełnie inne metody zarządzania. Inne pytanie: czy mógłby Wiktor Andrijowycz przegrywać godniej, piękniej? Pewnie, że mógłby. Ale to przedmiot bezsensownych sporów. Oto dlaczego on za drzewami nie zobaczył lasu, dlaczego przestał grać w swoją grę, którą już punktowo nakreślił? Dlaczego ugrzązł w konfliktach z trzeciorzędnymi politykami, co nie dodaje mu ani honoru, ani sławy? Dlaczego, wreszcie, trzyma w sekrecie swoją strategiczną propozycję dla Ukrainy i do tej pory nie opowie, w jaki sposób będzie ją realizował i z kim? Jak on zamierza nas wszystkich uszczęśliwić? Pewnie, że na to pytanie daremnie pragnął otrzymać odpowiedź Taras Czornowił. Na to pytanie nie mają odpowiedzi większość dziennikarzy, którzy w duszy Juszczence szczerze sympatyzują, ale potrzebują profesjonalnych i wyczerpujących komentarzy. Co już mówić o tych
Машинний переклад
Miasto Mozarta i alpejskich kurortów słynie także z „Salzburg-Seminarium” — prestiżowego szkolenia dla specjalistów z całego świata. Na tym przeznaczonym dla dziennikarzy przez tydzień przebywała korespondentka „Słowa Proświty”. „MISTER KUSZANICA” Nas jest 53 — dziennikarzy, redaktorów i wykładowców dziennikarstwa z 28 krajów, przedstawicieli różnych kontynentów, ras, narodowości i tradycji. Studiowaliśmy i omawialiśmy to, co wspólne nie tylko dla ludzi zawodu dziennikarskiego — etykę. Jeśli dokładniej, tę, która dotyczy relacjonowania wiadomości i pracy redakcyjnej. Występowali przed nami czołowi specjaliści światowej sławy mediów, ale był to tydzień nie tylko intensywnej nauki. Niemka Ingrid nazwała naszą tymczasową wspólnotę „globalną wioską”, w której przez siedem dni trwało święto normalnego ludzkiego komunikowania się — mimo różnorodności jego uczestników i zestawu stereotypów, z którymi przyjechał niemal każdy. Z tych ostatnich do końca seminarium jeśli cokolwiek zostało, to bardzo niewiele. O Ukrainie w „globalnej wiosce” wiedziano, że: taki kraj w ogóle gdzieś istnieje i jest w nim Czarnobyl (niemal wszyscy uczestnicy); u nas produkują podrabiane płyty (Rumunia); to ojczyzna „kurczaka po kijowsku” (Republika Południowej Afryki), a Kijów to piękne miasto (Bułgaria); Ukraińcy są bardzo pracowici, nie na darmo przecież właśnie ukraińska kobieta opiekuje się chorym starszym ojcem mojej koleżanki z Tel Awiwu (Izrael); nasz Prezydent, „mister Kuszanica”, rozumie demokrację mniej więcej tak samo, jak jego kolega z Ugandy; Kuczma to nie Saddam, a tylko słowiański jego wariant (Iran). W Los Angeles (USA) nawet nie słyszeli o „auldron-gate” i Georgiju Gongadze. Kiedy w dwóch słowach próbowałam opowiedzieć koleżance z tamtejszego młodzieżowego radia znaną historię o pozbawionym głowy ciele, milczała prawie minutę, potem skonsternowana zapytała: — Jego do tej pory nie pochowali? Ktoś taki zrobił z dziennikarzem? Ech, Saro, gdybyż wiedzieć, kto. — Im więcej pracuję poza granicami swojego kraju, tym bardziej przekonuję się, że wyborcy wszędzie są zaniepokojeni tymi samymi rzeczami, a mianowicie poprawą życia. Nie chcą słuchać o ideologii, a chcą usłyszeć, jakie pragmatyczne kroki podejmie kandydat. To ogólny błąd wszystkich polityków: mówić o tym, co im się podoba, ale nie o tym, co interesuje wyborców. Tak samo po- Później łapię się na myśli, że Amerykanka w ogóle reaguje tak, jak przystoi normalnemu człowiekowi na straszne rzeczy. Rodak Sary, Randy, tak samo efektownie odgrywał „niemą scenę” po mojej opowieści o zasobach administracyjnych w ukraińskich wyborach. Nie wiem, co dziwiło go bardziej — informacja o tym, jak „głosowały” „martwe dusze” i biuletyny pacjentów szpitali psychiatrycznych, czy mój ogólnie pozbawiony emocji głos. Grupa robocza „Etyka w relacjonowaniu konfliktów” otrzymała zadanie znalezienia w Internecie stereotypowych obrazów naszych krajów. Wyszukiwarka obojętnie wypluła: „Czarnobyl”, „Kuczma”, „obnażone ukraińskie kobiety, które chcą komunikować się z obcokrajowcami”, znowu „Czarnobyl”, „Kijów i jego zabytki architektury”, „nędzni ukraińscy emeryci”, „Kuczma”. Takim świat widzi Ukrainę. Śladem klasyka, bez nadziei jednak mam nadzieję, że nie tylko takim. CICHE MIĘDZYNARODOWE SENSACJE Obrazem ojczyzny przejęła się też Nigeryjka Nnena. Dziwiła się, dlaczego zachodni dziennikarze donoszą z jej państwa tylko o złym. Pocieszałam, że taki sam nawyk mają i u nas — mówiąc, że „trzeci świat” po prostu jest zobowiązany być tłem dla tego, który znowuż stereotypowo nazywają „cywilizowanym”. Nnena oburzała się: — Mamy rozwiniętą kulturę, u nas uważają za haniebne błędnie uważać, że to dobrze — występować z taką sobie misją oświeceniową. — Dobrze, co więc lubią słyszeć wyborcy? — Oni głosują jak inwestorzy, ale nie jak konsumenci. Dlatego nie bardzo wierzą obietnicom, na przykład o tym, że kandydat stworzy nowe miejsca pracy. Lepiej niech wybrzmią 4—5 propozycji o tym, jak dokładnie będzie to zrobione.
Oprócz tego ludzie chcą uczciwych polityków. Kiedy w ciągu czterech lat w stanie Milwaukee nie było ani jednego skandalu, dobrze wpłynęło to na reputację tamtejszego polityka. Nie na darmo mówi się, że światło słoneczne jest najlepszym antyseptykiem. W USA luka w zaufaniu do polityków pojawiła się jeszcze w latach 70., kiedy naród był przeciwny wojnie w Wietnamie, a prezydent miał inne zdanie. Ale ogólnie jest to zdrowa tendencja — poddawanie w wątpliwość tego, co robią urzędnicy. Politycy nie mają prawa oczekiwać pobłażliwego traktowania ze strony wyborców. Wierzę w zbiorową mądrość wyborców — mimo wszystko podczas wyborów ona zwycięża. — Jakie błędy zauważyła Pani podczas obecnej kampanii w USA? — Demokraci przeważnie tylko krytykują Republikanów. Oprócz tego wyborów nigdy nie wygra się, jeśli postrzega się je tylko jako referendum w sprawie tego, co kiedyś zostało zrobione. Ponadto kandydat musi być optymistą. Takim był Bill Clinton, takim był Reagan. W odróżnieniu od Cartera, który ciągle malował ponure obrazy amerykańskiej przyszłości, Reagan zapewniał, że kraj czekają wspaniałe perspektywy. Inny błąd: kandydaci, którzy mają mniejszy ranking niż faworyci kampanii, atakują siebie nawzajem zamiast połączyć swoje siły przeciwko komuś z faworytów. Popularny błąd — na początku kampanii wykorzystać prawie wszystkie zasoby. Dean miał 46 milionów dolarów, ale już na początku wydał 40. Wczesne przewagi znikają podczas kampanii. Tymczasem Bush jeszcze nawet nie zaczął wydawać swoich pieniędzy. Będzie jeszcze miał czas na to, jak i na krytykę Demokratów. — Tymczasem właśnie Kerry, kandydat Demokratów, niedawno zwyciężył w prawyborach. Jak Pani ocenia szanse urzędującego amerykańskiego prezydenta? — Obecnie Ameryka rozbiła się na dwa przeciwne bieguny: Busha albo się uwielbia, albo jest się gotowym na wszystko, by wyrzucić go z prezydenckiego fotela. Na tym tle interesującymi wydawały się możliwości innych kandydatów. Na przykład wielu wyborców uważało Edwardsa za cudownego kandydata, ale jeszcze wcześniej mówiono, że będą głosować na Demokratę Kerry’ego, bo „Edwards i tak nie pokona Busha”. Ten ostatni może otrzymać lepsze szanse, jeśli wzmocni amerykańską gospodarkę (w ciągu ostatnich lat w USA utracono 3 miliony miejsc pracy). I jeśli zdoła zmniejszyć ostrość kryzysu międzynarodowego. Ludzie często wierzą w wyniki sondaży opinii publicznej, chociaż ta informacja nie zawsze pokazuje realny obraz. W 1980 r. sondaże świadczyły wcale nie na korzyść Reagana, ale zwyciężył właśnie on. W 1983 r. wydawało się, że Mondale pokona Reagana, ale w rzeczywistości zwyciężył Reagan. W 1992 r. wszyscy byli pewni, że prezydentem zostanie Bush (ojciec — red.), ale nagle pojawił się Clinton. Prorokowanie czyjegoś zwycięstwa czy porażki to niewdzięczne zajęcie. Ja tak samo nie mogę nazwać zwycięzcy w Ekwadorze czy na Ukrainie. Po prawyborach na kandydatów czekają jeszcze debaty telewizyjne. Zazwyczaj po ich przeprowadzeniu dwie trzecie wyborców zmienia swoje zdanie o kandydacie. Bo bardzo często ludzie, których starsi rodzice dożywają swoich dni w przytułkach. Chociaż na Zachodzie nikt się tego nie wstydzi. A zachodnie wiadomości z czarnej Afryki — przeważnie o narkotykach, przestępczości i korupcji. Jakby w krajach z białą populacją tego nie było. — Hm… W USA nie daj Boże powiedzieć na Afroamerykanina „czarny”. — To w Ameryce, a w Nigerii żyją ciemnoskórzy ludzie i jestem dumna z tego, że jestem czarna. Autorka tych słów bez stymulacji Nneny uświadomiła sobie, że być dumnym ze swojego kraju trzeba zawsze, niezależnie od jego reżimu politycznego i nie wiadomo jakiego wizerunku na świecie. Choćby z banalnych powodów: innego kraju nie mamy, a jego wizerunek zależy nie tylko od przywódców. Jeśli o nas się dowiecie, — my wam się spodobamy, — to trochę z innej opery, ale hasło uniwersalne dla każdej sytuacji. Należy do pułkownika Clarka, rzecznika amerykańskich sił zbrojnych. Wykład rzecznika audytorium przyjęło bez entuzjazmu — zbyt paternalistycznie brzmiał on wobec dziennikarzy. Komentując historię śmierci operatora Tarasa Procuka, pułkownik niemal dosłownie powtórzył znane słowa amerykańskich zwierzchników o błędzie i ograniczonym polu widzenia czołgisty… Nasze pole widzenia takim nie było, chodziło w końcu o coś więcej niż tylko profesjonalne zebranie. Podczas którego pojawiło się trwałe przekonanie: kochać kogoś za to, że jest inny, nie jest konieczne, ale po prostu postrzeganie czyjejś „inności” — to krok do tego, by szanowano ciebie. Kraje Palestyńczyka Amera i Izraelki Tamar niemal codziennie oskarżają siebie nawzajem o terroryzm, ZOBACZYĆ ŚWIAT jednak komunikacja obojga w Salzburgu mogłaby służyć za wzór tolerancji. Mimo tego, że w swoich publikacjach i Amer, i Tamar słowa „terrorysta” używają w odniesieniu do: a) izraelskich wojskowych, którzy niszczą arabskie osiedla i zabijają cywilnych obywateli; b) palestyńskich samobójców z przywiązanymi do ciał ładunkami wybuchowymi, które wybuchają w ludnych miejscach. A krajowe realia dziennikarskie, jak się okazało, wcale nie są najstraszniejsze na świecie. Chińscy dziennikarze podczas swojej prezentacji opowiadali o życiu takie rzeczy. W demokratycznych Chinach już można wyjść do Internetu nie tylko w granicach kraju, jednak strony CNN i BBC dla tamtejszych użytkowników, jak i wcześniej, są niedostępne. Redaktorów centralnych i innych wydawnictw mianuje tylko rząd, on też — Komunistyczna Partia Chin. Aby zdobyć mniej więcej kierownicze stanowisko w jakimkolwiek medium, trzeba być członkiem tej partii. (Różowe marzenie naszego Petra Symonenki?) Kiedy zmarł Deng Xiaoping, pięć wiodących chińskich gazet wyszło z jednakowymi pierwszymi stronami — sklonowane design, tekst, zdjęcie. Urzędnicy okresowo spotykają się z redaktorami, dając wytyczne, o czym i jak trzeba pisać. Patent na wynalezienie „temników” Administracji ukraińskiego Prezydenta już nie świeci. W sąsiedniej Mołdawii średnia pensja dziennikarza — 30 dolarów. — To za tydzień? — zapytał moderator seminarium Govin Reddy (RPA). — Nie, za miesiąc, — uściśliła Wiktoria, prowadząca program radiowy z Kiszyniowa. Ludmiła PUSTELNYK, Salzburg—Kijów Autorka wyraża szczere podziękowanie Zarządowi Głównemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz działowi prasy, edukacji i kultury ambasady USA na Ukrainie, którzy umożliwili tę podróż. Na zdjęciu: Pałac Leopoldskron, miejsce przeprowadzenia seminarium.
TECHNOLOGIE można go złapać na prostych rzeczach — na przykład, ile kosztuje litr mleka czy chleb? Właśnie wtedy okazuje się, że kandydat na wysokie stanowisko po prostu nie zna życia. Podczas minionej kampanii Bush w celach propagandowych wszedł do supermarketu i bardzo się zdziwił, że istnieje skaner, za pomocą którego kupujący płacą kartami za produkty. Dla Busha ten system stał się odkryciem, choć istniał już 14 lat wcześniej. Kandydatów do senatu często łapie się na tym, że nie potrafią pokazać na mapie Bośni czy innego kraju. — Nie ostatnim czynnikiem w wyborach staje się zasób medialny… — To w ogóle problem dla kandydata — sprawić, by prasa zwracała na was uwagę. Ironia polega na tym, że telewizja staje się tym ważniejsza dla nominata, im niższe jest jego stanowisko. W relacjach z mediami istnieje ważna zasada: trzeba zawsze informować prasę, dlaczego właśnie tak robicie lub zamierzacie zrobić. W tym także wyjaśniać dziennikarzom, dlaczego krytykujecie konkurenta. A ogólnym błędem wielu kandydatów jest reagowanie na wszystkie krytyczne ataki prasy i odwracanie uwagi od swojej strategii. z L. P. Gary Nordlinger, konsultant polityczny z USA, którego specjalnością są kampanie wyborcze, ma za sobą dziesiątki, jeśli nie setki wyborów w swoim kraju oraz w 23 innych. Wśród nich są rozwinięte demokracje oraz te, które dopiero wkroczyły na demokratyczną drogę. Szczerze przyznaje, że prawie nic nie wie o systemie politycznym na Ukrainie, ale uważa, że amerykańskie doświadczenie wyborcze może być przydatne nie tylko w USA. Bo:
Машинний переклад
„60 lat tragedii wołyńskiej”. Tak nazywa się zbiór materiałów ukraińsko-polskiego forum ekspercko-dziennikarskiego, którego spotkanie podsumowujące odbyło się w siedzibie organizatorów — Ambasadzie Rzeczypospolitej Polskiej w Kijowie. Dlatego po spotkaniu prezydentów Kuczmy i Kwaśniewskiego w Pawłowce dialog społeczny na temat tragedii wołyńskiej faktycznie ustał, ponieważ koniunkturalno-polityczna ostrość momentu już jakoby minęła. PETRO ANTONENKO, redaktor gazety „Siwerszczyna”: Smutny jubileusz tragedii wołyńskiej naświetlił takie zjawisko, jak polityczne maruderstwo. Niektórzy dziennikarze próbowali dorobić się na pamięci poległych, zbić sobie kapitał polityczny. W szczególności w Czernihowie pojawiły się publikacje, które przedstawiały tragedię dwóch narodów nie jako cierpienie, lecz jako „zwierzęce oblicze nacjonalizmu” ze strony polskiej i ukraińskiej. Najwyraźniej takie publikacje były podawane na radość trzeciej stronie. JEWHEN PETRENKO, gazeta „Ukraińskie słowo”: Zarówno dla Ukrainy, jak i dla Polski ogromne znaczenie ma ta szeroka i wieloaspektowa rozmowa o problemach moralno-etycznych tragedii wołyńskiej. Wniosek z niej: nam — Ukraińcom i Polakom — potrzeba bardziej dbać o to, co nas łączy, usuwając z drogi to, co dzieli. ANNA KUŹMA, korespondentka Polskiego Radia w Kijowie: Zgadzam się z tymi ukraińskimi dziennikarzami, którzy twierdzą, że to właśnie Polacy jako pierwsi zainicjowali szerokie rozpatrywanie tematu tragedii wołyńskiej na Ukrainie. Bo Polaków to bardziej boli — to powszechnie wiadomo i nie wymaga komentarzy. WOŁODYMYR KOROLUK, gazeta „Hołos Ukrajiny”: Już przyjechaliśmy. Dalej — nie ma dokąd. Tak, musimy szukać dróg do porozumienia. Ale przede wszystkim tym problemem powinni zajmować się historycy. Dlatego radziłbym swoim kolegom, przede wszystkim, rozmawiać z historykami, którzy codziennie pracują z dokumentami. ECHA WYDARZENIA Uważam, że na upamiętnienie ofiar tragedii wołyńskiej jeszcze nie czas. I jeszcze bardzo długo nie będzie na to czasu. BOHDAN OŁEKSIUK, dziennikarz z Wołynia, Instytut Otwartej Polityki: Urodziłem się 7 kilometrów od wsi Pawłowka. Wielu nie chce poruszać tych starych i trudnych spraw, mówi: czy warto? Uważam, że byłoby bardzo warto. Zawsze w każdej sprawie są rzeczy pozytywne i negatywne. Pozytywnego w tej sprawie rozpatrywania tragedii wołyńskiej było więcej. Trzeba pozytywnie zmieniać stereotypy, które gdzieniegdzie istnieją na Ukrainie o Polakach, a w Polsce — o Ukraińcach. Dzięki tej dyskusji każdy z nas dowiedział się wiele ważnego także o sobie. To bardzo dobrze, że w rezultacie nasze dwa narody stały się bliższe sobie nawzajem. ROMAN KRYK, korespondent polskiej agencji PAP w Kijowie: Objechałem miejsca tych wydarzeń na Wołyniu i rozmawiałem z różnymi ludźmi. O tragedii w Pawłowce opowiadali jak o czymś obcym, nie ich: „Przyszli jacyś ludzie; a Bóg jeden wie, co to za ludzie… nie nasi ludzie… zrobili to, co zrobili…” I druga rzecz, która jest charakterystyczna: „Nie pozwolimy, aby w imieniu Ukrainy ktoś przepraszał za tragedię wołyńską przed Polakami”. Trzecia rzecz, która mnie uderzyła, to to, że na tych rządowych uroczystościach w Pawłowce ukraińscy prawosławni księża odprawiali panichidę w języku rosyjskim. We wspomnianym już zbiorze „60 lat tragedii wołyńskiej” znajdujemy dwa ciekawe artykuły naszej Ludmyły Pustelnyk — „Aby popiół Klaasa nie stał się kamieniem za pazuchą” oraz „Modele przedstawiania tragedii wołyńskiej w mediach drukowanych”. Miło, że wysiłki „Słowa Proświty” również zostały zauważone na wspólnym polu informacyjnego poszukiwania racjonalno-etycznych rozwiązań problemu. Stefan KOSTKA PO SĄSIEDZKU w przeciwnym kierunku. Zainteresowanie trzeciej strony w psuciu ukraińsko-polskich i polsko-ukraińskich relacji wzbogacone jest wielkim doświadczeniem historycznym i, niestety, utrzymuje się do dziś. I mass media, czyli my z wami, szanowni koledzy, przez długi czas zachowujemy się w sprawie tego jasnego jak słońce rurociągu, w tej wspólnej i ważnej ukraińsko-polskiej sprawie tak, jakby i tutaj nic nie było jasne, jakby i tutaj potrzebni byli historycy, którzy mają nam coś odkopać… W historii my, rzeczywiście, niczego nie zmienimy. Ale musimy pozytywnie zmienić samych siebie, popracować nad własną samoświadomością, z uwagi na perspektywę ukraińsko-polskiej współpracy i dobrego sąsiedztwa. W tym planie wnioski z tragedii wołyńskiej powinny kierować nas na budowę wspólnej przyszłości. W naszych wspólnych — a nie trzeciej strony — interesach. Jewhen HOŁYBARD * Drukowane na podstawie wystąpienia na spotkaniu podsumowującym w Ambasadzie Polski 24 lutego 2004 roku.
Машинний переклад
PAMIĘĆ CZADRA, ZAKRĘCONA W NIEBO pojawi się 18 maja w dniu 60. rocznicy deportacji Tatarów krymskich w Symferopolu. Budowa prywatnego pomnika „Odrodzenie narodu krymskotatarskiego” rozpoczęła się jesienią ubiegłego roku z inicjatywy i dzięki dobrowolnym datkom wykładowców oraz studentów Krymskiego Państwowego Uniwersytetu Inżynieryjno-Pedagogicznego. W ten sposób postanowili wyrazić wdzięczność za pomoc i wsparcie swoim rodakom w długie lata deportacji oraz po powrocie na półwysep. Na monumencie wyryto słowa wdzięczności dla narodu ukraińskiego i uzbeckiego, dla wszystkich, którzy wzięli do serca los Tatarów krymskich. Jasnymi stopniami kaskady, jako symbol oczyszczenia, spływa w dół źródlana woda. Wieńczy monument figura legendarnej dziewczyny Arzychyz, której czadra zakręcona jest w niebo. W kompleksie znajdzie się także skwer humanistów, fontanny, aleja przyjaźni, która prowadzi do dobra, wzajemnego zrozumienia, odrodzenia narodu. Autor idei — rektor uczelni Fewzi Jakubow — mówi: „Potrafimy być wdzięczni, dlatego mówimy dziękuję za wsparcie już wtedy, gdy jeszcze nie w pełni stanęliśmy na nogi”. Jest przekonany, że przez lata monument odrodzenia, tolerancji i wzajemnego zrozumienia będzie znaczący na półwyspie, stanie się jedną z jego wizytówek. Będą tu przyjeżdżać przedstawiciele międzynarodowych organizacji społecznych, liderzy państw, humaniści. Krymska organizacja Ludowo-Demokratycznej Partii przekazała (12.02.04.) na budowę pomnika 25 tysięcy hrywien. „To wkład w szlachetną akcję, którą własnymi siłami rozpoczęli ludzie myślący o przyszłości wielonarodowego Krymu” — oświadczył lider Krymskiej LDP Serhij Kunicyn. NA TARAN! „GWIAZDY W DŁONIACH” — to nazwa otwartej w muzeum historii wojskowej Krymu wystawy objazdowej, poświęconej pamięci sławnego lotnika, Tatara Achmeta Chan-Sułtana. Trzy części ekspozycji, w których znajdują się zdjęcia i rzeczy z osobistych archiwów towarzyszy broni, krewnych, bliskich i przyjaciół oraz wspaniale wydany folder, opowiadają o wszystkich głównych wydarzeniach życia bohatera. Podbił niebo w wieku niespełna 20 lat, podczas wojny wykonał setki desperackich taranów, z których każdy mógł być ostatnim. W 70. roku tragicznie zginął, zaciskając stery podczas testowania samolotu nowego typu, ostatniego z ponad 100 przez niego badanych. Był mentorem Jurija Gagarina, Germana Titowa, Aleksieja Leonowa, wielu innych kosmonautów i lotników-asów. Każdy, kto znał Achmeta Chan-Sułtana, podkreśla jego rzadki optymizm, życzliwość i serdeczny stosunek do ludzi. Wiosną wystawa stanie się podstawą muzeum w Ałupce, gdzie urodził się dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego, Honorowy lotnik Francji, Zasłużony lotnik doświadczalny, Honorowy krymczanin, którego imię na wieki wpisano w kronikę II wojny światowej i historię lotnictwa. Materiały przygotował Wiktor CHOMENKO, Krym. W spotkaniu, na które przybyło około trzydziestu dziennikarzy, wzięli udział Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Polski w Ukrainie pan Marek Ziółkowski, kierownicy konsulatów generalnych Rzeczypospolitej Polskiej w Ukrainie, pracownicy Ambasady. Jak zaznaczył pan Ambasador, problem tragedii wołyńskiej postrzegany jest jako sprawa stosunków między narodem ukraińskim a polskim, a zatem dziennikarze powinni pomóc nie tylko w otwarciu tej smutnej karty historii, ale i sprzyjać temu, abyśmy — Polacy i Ukraińcy — nie pozostawali każdy ze swoją prawdą, bo prawda jest zawsze tylko jedna. Anna Kuźma — przewodnicząca polsko-ukraińskiego klubu dziennikarskiego „Bez uprzedzeń” — demokratycznie czuwając nad pluralistycznym wykorzystaniem mikrofonu, próbowała dojść do możliwego połączenia obecnych w mądrej odpowiedzi na pytanie: jak żyć dalej, jak należy projektować skutki tragedii wołyńskiej na dalsze stosunki dwóch narodów i jaką misję mają wypełnić media? Obecnie, po licznych działaniach zbliżających stanowiska stron w ocenie przyczyn i skutków tragedii wołyńskiej, w szczególności po podsumowaniu materiałów forum w Ostrogu 11—12 kwietnia 2003 roku oraz znacznej liczbie publikacji na ten temat historyków, publicystów i socjologów, wydawałoby się, że stworzono wystarczające podstawy dla bezemocjonalnych wniosków analitycznych i etycznych. Niestety, na tym podsumowującym spotkaniu nie brakowało zbyt subiektywnych ocen, chociaż przeważały wypowiedzi bardziej umiarkowane i wyważone. ANTON BORKOWSKI, gazeta „Postup”, m. Lwów: Nasz problem nie tkwi w braku prac naukowych, nie w braku polsko-ukraińskiego dialogu między uczonymi: wydano mnóstwo książek przez wykwalifikowanych historyków Polski i Ukrainy, przeprowadzono wiele seminariów historyków, przeprowadzono uzgodnienie punktów widzenia naukowców Polski i Ukrainy. Tak, że w mianowniku wyszła nauka, stanowisko naukowe. Jedyna bieda — to niedostateczne wykształcenie upolitycznionych braci-dziennikarzy. W tej naszej dyskusji* obecne są trzy aspekty tematu: historyczny, etyczny i perspektywiczny. Nasze dzisiejsze zebranie jest faktycznie trzecią konferencją. Mogą jeszcze być czwarta, piąta, szósta… I każda konferencja (sądząc po tym, co słyszymy tu od siebie nawzajem) przeważnie próbuje znaleźć odpowiedź na pytanie, które jest, przepraszam… bezsensowne: kto jest winny, kto był pierwszy, kto zaczął i na kogo zrzucić winę. A stąd i skutki: strona ukraińska (bardzo nie podoba mi się to bezosobowe określenie) próbuje naświetlić coś negatywnego w działaniach strony polskiej (to określenie również jest aż nadto neutralne), i odpowiednio, polska — jakoby… Ten aspekt historyczny nigdy do końca nie zostanie naświetlony. Naświetlili go (i to nie w pełni) ci, którzy leżą pochowani, a kto — i nie pochowany po ludzku: świadkowie, którzy zginęli. Uspokójcie się, moi drodzy —
nigdy do końca tej prawdy nie dokopią się. Dokumenty być może coś nam z wami naświetlą, jeśli zostaną otwarte archiwa na Łubiance. Dokumenty o tym, jak niewielkie oddziały funkcjonariuszy NKWD wykonały swoją prowokacyjną robotę… I teraz, kiedy zbieramy świadectwa naocznych świadków (a pytaliśmy i drukowaliśmy ich odpowiedzi w „Słowie Proświty”; w tym także opowieści ojca znanego na Ukrainie akademika, działacza społecznego Mykoły Żułynskiego oraz jego samego — wołyniaka), to wszyscy świadkowie bez wyjątku opowiadają jedną ciekawą rzecz: oni nie wiedzą, kto napadał… Były, oczywiście, i wyjątki: na przykład rozpoznawali sąsiada wśród napastników. Ale z reguły — i właśnie to potwierdzają naoczni świadkowie — byli to obcy („nie nasi”) ludzie… Tutaj mój kolega z Czernihowa powiedział o trzeciej stronie. Trzecia strona — nie wiem, czy mądrze, czy przebiegle — milczy. I obserwuje, jak my z wami, Ukraińcy i Polacy, kłócimy się, próbując dokopać się prawdy. Dlatego każda taka konferencja za każdym razem zaczyna wszystko od początku. To tyle, jeśli chodzi o aspekt historyczny. Aspekt moralno-etyczny, emocjonalny. Ludzie kochani, my podczas tych rozmów obrażamy tych, których powinniśmy szanować — tych, którzy tam leżą i którzy już wszystko wiedzą bez naukowców-historyków. „I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom…” To, że porozmawialiśmy o tragedii, jest całkowicie wystarczające, abyśmy zaczęli odpowiedzialnie myśleć i coś sobie uświadamiać. Bo przed tymi dyskusjami nie było nie tylko należytego zrozumienia, ale i informacji. Aspekt perspektywiczny. Oto już ponad osiem lat trwają spekulacje wokół ropociągu z pustą rurą „Odessa—Brody”. Ależ te spekulacje są kontynuacją tragedii wołyńskiej! Z Polakami na Zachód czy rewers z Rosjanami? — oto na czym polega sedno. I chociaż ogłoszono już zachodni kierunek ropy, niektórzy mimo wszystko próbują przeforsować wariant transportu rosyjskiej ropy
Машинний переклад
„Bądźcie ostrożni ze słowami. Nie niszczcie ludzkich dusz” — tymi słowami patriarchy Włodzimierza (Romaniuka) rozpoczyna się nowy podręcznik „Język ukraiński w komunikacji zawodowej”. I rzeczywiście, słowo może być zarówno potężną siłą twórczą, jak i niebezpieczną niszczycielską bronią. Dlatego nowe wydanie skierowane jest właśnie na podniesienie kultury języka w komunikacji i ortografii. Naród nie umiera na zawał, najpierw odbiera mu się język. Autorzy dążyli przede wszystkim do stworzenia nowoczesnej książki. Dlatego zawiera ona nie tylko tak potrzebne do nauki zasady ortografii i interpunkcji, ale także zadania z redagowania tekstów i tłumaczenia z języka rosyjskiego. Ważną częścią podręcznika są zasady prowadzenia pism urzędowych i dokumentacji, kultura komunikacji biznesowej (przecież dokumenty urzędowe nie zawsze są sporządzone zgodnie z normami ukraińskiej ortografii, a językiem biznesu wciąż pozostaje rosyjski). Ponadto wydanie jest nasycone różnorodnymi przydatnymi informacjami, na przykład o osobliwościach etykiety w różnych krajach świata, o tym, jak poprawnie udzielać wywiadów, wygłaszać przemówienia itp. Gdzie można dostać taką potrzebną i pożyteczną książkę? Na razie jest ona rozprowadzana po bibliotekach (ponieważ została wydana ze środków budżetowych). Ale możliwe, że będzie też dodatkowy nakład. W każdym razie jasne jest, że ten podręcznik jest potrzebny nie tylko studentom, ale znacznie szerszemu kręgowi ludzi, którzy pragną doskonale władać językiem ojczystym. A użyteczność i atrakcyjność wydania mogą znacznie przyczynić się do tego, że języka będzie się uczono z przyjemnością. Wtedy, według słów Iryny Olijnyk, będzie zachodził ważny i znacznie bardziej produktywny proces — nie wprowadzanie języka, a przyciąganie ludzi do niego. Zdjęcie H. Oborskiej. Kateryna TARCZEWSKA. Autorzy podręcznika: Mychajło Huć, Iryna Olijnyk, Iwan Juszczak.
Машинний переклад
NOWE WYDANIE Na prezentacji o osobliwościach i zaletach tego podręcznika opowiadali jego autorzy — Mychajło Huć, Iryna Olijnyk, Iwan Juszczuk. Przede wszystkim książka adresowana jest do studentów. Znacząco pomoże im w nauce: posiada 17 rozdziałów-zajęć, które zawierają zasady pisowni, podstawy oficjalnej komunikacji, sporządzania i opracowywania dokumentacji biznesowej, a nawet osobliwości etykiety. Jak zaznaczył jeden z autorów książki, profesor Iwan Juszczuk, jeszcze w 1861 roku, kiedy Włochy dopiero odzyskały niepodległość, w języku włoskim mówiło mniej niż 2,5 procenta populacji. Zatem liderzy walki wyzwoleńczej zrozumieli, że stworzyli państwo, ale teraz trzeba tworzyć naród, a więc — utwierdzać język i konsolidować ludność w jednolite włoskie społeczeństwo. Obecnie u nas również panuje taka sytuacja, kiedy konieczne jest aktywne przywracanie językowi ojczystemu jego statusu. Szczególnej uwagi wymagają szkoły, aparat urzędniczy, prasa. W szkołach, pomimo że czas trwania nauki wydłużył się o rok, liczba godzin przeznaczonych na naukę języka ukraińskiego zmniejszyła się. Słaba znajomość języka państwowego przez urzędników jest oczywista — dzięki oficjalnym dokumentom i mediom. Nie mówiąc już o prasie, radiu i telewizji, które w swojej masie po prostu ignorują język ukraiński. Lecz przezwyciężenie kryzysowego stanu języka jest obecnie pilnym zadaniem, ponieważ, według słów Liny Kostenko, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wystąpiło jako założyciel i organizator wielu konkursów literacko-artystycznych dla uczniów i młodzieży. Wśród nich — „Szewczenko w moim sercu”, „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia”, „Śladami Tarasa”. Przeprowadzono już eliminacyjne tury obwodowe. Najlepsze prace zostały dopuszczone do etapu finałowego konkursu. Szanowne jury ma wyłonić zwycięzców. Zarząd Główny zwrócił się do Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, Ministerstwa Oświaty i Nauki, Ministerstwa ds. Rodziny i Młodzieży Ukrainy z propozycją włączenia się w finałowe wydarzenia konkursów, wyróżnienia swoimi nagrodami i cennymi upominkami młodych uczestników. Najbardziej utalentowani zostaną przedstawieni w mediach, nagrani w programie „Logos”. Zarząd Główny przyjął uchwałę o utworzeniu przy Ogólnoukraińskim Towarzystwie „Proświta” im. T. Szewczenki zrzeszenia literacko-artystycznego do pracy z uzdolnionymi dziećmi i młodzieżą. Będą odbywać się comiesięczne posiedzenia zrzeszenia literacko-artystycznego w siedzibie „Proświty” lub wyjazdowe w innych ośrodkach twórczych, placówkach oświatowych. Do kierowania pracą zrzeszenia zaangażowano znanych pisarzy, autorów utworów dla dzieci i młodzieży, którzy mają doświadczenie w takiej pracy, językoznawców, twórczą inteligencję, etnografów, działaczy społecznych. Uczestnicy zrzeszenia literacko-artystycznego będą przygotowywać spotkania autorskie z czytelnikami, masowe akcje proświatowe, wieczory. Najlepsze utwory literackie wychowanków zrzeszenia postanowiono proponować do publikacji i wspierać takie publikacje. Telewizja „Proświta” zakończyła już nagrywanie na płytę czołowych mistrzów słowa Ukrainy w celu propagowania słowa Szewczenki. W większości centrów obwodowych „Proświta” wspólnie z organami władzy lokalnej przeprowadziła akcje artystyczne „Dumy moje, dumy…” z udziałem artystów ludowych Ukrainy D. Hnatiuka i A. Palamarenki. Tradycyjnie proświatowcy, inteligencja narodowa w całej Ukrainie 9 marca zbierali się przy pomnikach T. Szewczenki. 26 lutego w „Ukraińskim Domu” odbył się wielki wieczór literacko-artystyczny „Cóż by, zdawałoby się, słowa…” z udziałem artystów ludowych Ukrainy R. Kyryczenko, W. Zinkewycza, A. Palamarenki, zespołu „Berehynia”. Odbyła się dyskusja na temat nowych standardów języka i literatury ukraińskiej oraz wprowadzenia reżimu języka ukraińskiego w placówkach oświatowych Ukrainy. Utworzono komisję do szczegółowego zbadania programów i planów nauczania. Omówiono działania związane z obchodami Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego oraz obecną sytuację językową na Ukrainie. Wydarzenia odbyły się w wielu ośrodkach „Proświty” w całej Ukrainie. Zaplanowano wspólnie z Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy cykl wieczorów pod nazwą „Paleta”. W związku z 575-leciem zjazdu monarchów Europy w Łucku postanowiono przeprowadzić konferencję naukowo-praktyczną z zaproszeniem naukowców, a także przedstawicieli ambasad krajów, których monarchowie 575 lat temu brali udział w tym zjeździe. Łucki zjazd monarchów krajów europejskich w 1429 roku jako jeden z pierwszych położył podwaliny prawa międzynarodowego w prowadzeniu konferencji, kongresów, zjazdów w celu rozwiązywania spornych kwestii poprzez dyskusję, dialog, wysłuchiwanie opinii i życzeń różnych stron spornych, narodziny myśli o interesach ogólnoeuropejskich (w tamtym czasie — przeciwstawienie się Imperium Osmańskiemu). KONKURS Jak zaznaczył inicjator i koordynator projektu, pisarz dziecięcy z Teodozji Jewhen Biłousow: „Początkowo myśleliśmy, że będzie to zwykły konkurs literacki z okazji jubileuszu Tarasa Szewczenki, ale nie byłoby to interesujące dla nas jako proświatowców, ponieważ chcieliśmy zrobić coś takiego, czego jeszcze nie było. Pewnego razu, przeglądając „Kobziarza”, natrafiliśmy na wiersz: …u nauczyciela-diaka, Ładnie ukradnę pięciaka… I zrobię Małą książeczkę. Przeczytaliśmy i pomyśleliśmy, a dlaczego my nie możemy zrobić dzisiaj tego, co robił Taras Szewczenko 180 lat temu. Tak właśnie zrodził się pomysł wydarzenia, a po kilku tygodniach przygotowano regulamin i określono warunki konkursu”. Rzeczywiście, organizatorzy osiągnęli postawiony cel. Od podobnych wydarzeń ten konkurs różni się względną złożonością, ponieważ uczestnicy musieli najpierw napisać wysokiej jakości teksty literackie, wykonać ilustracje i własnymi rękami stworzyć książki, najlepiej przy pomocy komputera. W konkursie wzięło udział ponad czterystu uczniów z niemal wszystkich obwodów Ukrainy. Laureatami zostało 70 książek. Jewhen Biłousow opowiedział, że „laureatów wyłonić było bardzo trudno. Powiedzmy, wspaniały tekst, ładna oprawa artystyczna, ale dziecko mieszka na wsi i nie ma komputera, a więc nie mogło zrobić wszystkiego, czego wymagały warunki konkursu”. Dla siebie członkowie jury wyodrębnili trzy główne kryteria — jest to jakość tekstów, zdobienie i wykonanie ilustracji oraz ogólna kultura książki. W skład szanownej komisji wchodzili: przewodniczący jury, poeta, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przygotował sekretarz odpowiedzialny Mykoła NESTERCZUK
Машинний переклад
W przededniu świąt szewczenkowskich w Centralnej Bibliotece im. T. H. Szewczenki dla dzieci w Kijowie odbyło się podsumowanie Pierwszego Ogólnoukraińskiego Konkursu Książek Stworzonych przez Dzieci — „Szlakami Tarasa”. Konkurs rozpoczął się we wrześniu 2003 roku. Zorganizowało go Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, dedykując wydarzenie 190. rocznicy urodzin Wielkiego Kobziarza. ka Pawło Mowczan; poeta, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki Dmytro Biłous; zastępca przewodniczącego jury, pisarz dziecięcy Jewhen Biłousow; dyrektor Centralnej Biblioteki im. T. Szewczenki dla dzieci w Kijowie Nadija Bezruczko oraz inni. Za najbardziej oryginalną książkę uznano ogromną, w kształcie kwiatu, „Abecadło dla maluchów”, stworzoną przez ośmioletnią Ołesię Pankową z Sewastopola. We wstępie do książki dziewczynka napisała: „Muszę się dużo uczyć, żeby dobrze znać język ukraiński, kochać go, być z niego dumną, chronić go. Jestem jeszcze mała, ale bardzo chciałam pójść „Szlakami Tarasa” i stworzyć coś własnego dla języka ukraińskiego. Moja pierwsza ukraińska książka — „Abecadło dla maluchów”, której znajomość pomoże dzieciakom odkryć dla siebie czarujący język ukraiński”. Uczennica dziewiątej klasy z Teodozji Lina Chodowa w przedmowie do swojego zbioru wierszy „Dziennik czytelniczy” napisała: „Wrażenie po „Kobzarzu” Szewczenki było tak oszałamiające, że zwykłe notatki nie były w stanie go oddać. Stało się coś niezwykłego. Własne rymy stawały obok słów Szewczenki… Czy miałam do tego prawo…”. Książka „My — szewczenkowcy” została nagrodzona za najlepszą oprawę artystyczną. Ta jedna z niewielu konkursowych książek, stworzonych zgodnie ze wszystkimi zasadami sztuki poligraficznej, należy do zespołu Centralnej Biblioteki im. T. Szewczenki dla dzieci w Kijowie. Obecność takich obowiązkowych elementów oprawy, jak wyklejka, awantytuł, tytuł, estetycznie zaprojektowana okładka i sam blok książki, korzystnie wyróżniają ją na tle innych uczestników konkursu. Specjalnymi wyróżnieniami jury nagrodziło: za oryginalne rozwiązanie artystyczne — książkę-chatkę czytelników Pustomytowskiej Rejonowej Biblioteki dla Dzieci „Szlakami Tarasa” oraz ilustrowane badanie „Szlakami Tarasa” Kuzniecowskiej Miejskiej Biblioteki dla Dzieci (obwód rówieński). Za ciekawe rozwinięcie tematu w prozie nagrodzono książkę „Dwa spotkania” Ołeny i Iryny Suprunowycz z osiedla typu miejskiego Kozyn w rejonie obuchowskim obwodu kijowskiego, a nagrodę za ciekawe rozwinięcie tematu w poezji otrzymał zbiór „Ptak mojej duszy” Iryny Statko ze wsi Koczubijiwka w rejonie czemerowieckim, na Chmielniczyźnie. Za najlepsze badanie tematyczne uznano rękopiśmienną książkę „Szlakami Tarasa” Narodowej Akademii Ukraińskiej z Charkowa. Utwory laureatów złożyły się na zbiór „Szlakami Tarasa”, który ukazał się w centrum wydawniczym „Proświta”. Ten konkurs na Ukrainie odbył się po raz pierwszy, jednak zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” podjął decyzję o uczynieniu go corocznym i przeprowadzaniu podsumowań tradycyjnie w przededniu 9 marca. z Ołena BREZICKA
Машинний переклад
JĘZYK I WŁADZA ODPOWIADA WICEPREMIER DMYTRO TABACZNYK W sprawie stanu realizacji rekomendacji przesłuchań parlamentarnych „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego na Ukrainie” W 2003 roku Gabinet Ministrów zatwierdził Państwowy program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004—2010. Opracowywana jest Koncepcja państwowej polityki językowej. Przygotowano projekt Ustawy Ukrainy „O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie”, skierowany na zapewnienie stosowania języka państwowego jako głównego środka komunikacji we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy oraz na zagwarantowanie swobodnego rozwoju, używania i ochrony języków mniejszości narodowych Ukrainy. W projekcie ustawy określono zasady państwowej polityki językowej, mechanizm organizacji i sprawowania kontroli nad wykonaniem Ustawy, a także odpowiedzialność za naruszenie ustawodawstwa o językach. Przyjęcie Ustawy Ukrainy „O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie” pozwoli wzmocnić prawne i organizacyjne podstawy rozwoju i stosowania języka państwowego oraz języków mniejszości narodowych, będzie sprzyjać realizacji praw obywateli Ukrainy do korzystania z języka ojczystego. Biorąc pod uwagę społeczne znaczenie tego projektu ustawy oraz wymogi Dekretu Prezydenta Ukrainy z dnia 1 sierpnia 2003 r. nr 683 „O dodatkowych środkach dotyczących zapewnienia otwartości w działalności organów władzy państwowej”, w grudniu br. przeprowadzono wysłuchania publiczne w sprawie omówienia projektu Ustawy Ukrainy „O rozwoju i stosowaniu języków na Ukrainie”. W następstwie wysłuchań organom władzy wykonawczej zaproponowano włączenie dodatkowo do planów-harmonogramów na rok 2004 i lata następne podnoszenia kwalifikacji urzędników państwowych według programów stałych seminariów (kursów) z języka ukraińskiego. Tak więc w roku szkolnym 2003—2004, z uwzględnieniem Rekomendacji przesłuchań parlamentarnych „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego na Ukrainie”, planowane jest szkolenie urzędników państwowych i osób zajmujących stanowiska w organach samorządu lokalnego według programu „Urzędowy język ukraiński w sferze administracji państwowej”, podnoszenie kwalifikacji na wyjazdowych stałych kursach, kursach programów zawodowych podnoszenia kwalifikacji, seminariach dla urzędników państwowych i osób zajmujących stanowiska w samorządzie lokalnym.
W Gabinecie Ministrów wraz z Ministerstwem Finansów, innymi centralnymi organami władzy wykonawczej oraz Kijowską Miejską Administracją Państwową rozpatrzono Państwa zapytanie poselskie dotyczące przydzielenia środków z Budżetu Państwowego Ukrainy na 2004 rok na budowę Memoriału ofiar Wielkiego Głodu. Informujemy, że wspólną decyzją Państwowego Komitetu Budownictwa, Ministerstwa Kultury oraz Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej z dnia 17 stycznia 2004 r. ogłoszono ogólnoukraiński otwarty konkurs na najlepszy projekt Kompleksu Pamięci, zatwierdzono program, warunki oraz skład jury konkursu. Termin przeprowadzenia tego konkursu ustalono do 15 marca br., podsumowanie jego wyników — do 25 marca br. Zabezpieczenie finansowe przygotowania i przeprowadzenia konkursu realizowane jest kosztem środków przewidzianych w budżecie państwowym dla Ministerstwa Kultury. W celu lokalizacji Kompleksu Pamięci, zgodnie z decyzją Rady Miejskiej Kijowa z dnia 27 listopada 2003 r. nr 239/1114 oraz rozporządzeniem Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej z dnia 12 stycznia 2004 r. nr 17, zaproponowano działkę na górnym płaskowyżu w parku „Włodzimierska Górka” (w pobliżu Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach). Na tej działce ma zostać wzniesiony znak pamięci (pomnik); na potrzeby umieszczenia muzeum, sali konferencyjnej oraz centrum naukowo-badawczego proponuje się zaadaptować budynek przy ul. Triochswiatytelśkiej 4-B. Według informacji Ministerstwa Finansów, źródła i wielkość finansowania projektowania, budowy i funkcjonowania Kompleksu Pamięci zostaną określone po podsumowaniu wyników konkursu. Odnośnie innych działań dotyczących uczczenia pamięci ofiar Wielkiego Głodu 1932–1933 lat Ministerstwo Finansów zaznacza co następuje: „Zgodnie z artykułem 22 Kodeksu Budżetowego Ukrainy, główni dysponenci środków budżetowych opracowują plan swojej działalności zgodnie z zadaniami i funkcjami określonymi przez akty normatywno-prawne, wychodząc z konieczności osiągnięcia konkretnych rezultatów kosztem środków budżetowych. Wykonawcy działań dotyczących uczczenia pamięci ofiar Wielkiego Głodu 1932–1933 lat zabezpieczają pierwszy rok pracy, specjalistyczne kursy „Podstawy zarządzania państwowego” oraz „Podstawy służby państwowej” dla uczniów klas starszych i studentów ostatnich lat. Realizowane są działania dotyczące wsparcia wydawania narodowej produkcji filmowej, wideo i audio, powielania najlepszych ukraińskich filmów, a także dubbingowania i udźwiękawiania w języku ukraińskim dzieł światowej sztuki filmowej. Wszystkie filmy stworzone na zamówienie państwowe są udźwiękawiane i powielane dla masowego widza w języku ukraińskim. W 2003 roku wydano 13 filmów, w 2004 roku przewidziano zwiększenie ich liczby do 17. Narodowa Kompania Telewizyjna otrzymała od Ministerstwa Kultury bezpłatne prawo do wyświetlania w 2003 roku na kanale UT-1 70 filmów stworzonych przez Narodową Kinostudnię Filmów Fabularnych im. O. Dowżenki. Przyznano prawa pokazu filmów dokumentalnych kanałom telewizyjnym „TET”, „Tonis”, „Gravis”, „1+1”, „Kultura”, „Kijów” i innym. Podczas przyznawania państwowych zezwoleń na prawo wyświetlania filmów opłata za uzyskanie takich zezwoleń na film zagraniczny, udźwiękowiony w języku ukraińskim, jest obniżana o 50 procent, a na film produkcji ukraińskiej — opłata nie jest pobierana. W celu zapewnienia maksymalnego rozwoju badań podstawowych i stosowanych oraz prac rozwojowych w dziedzinie technologii lingwistycznych i tworzenia inteligentnych systemów językowo-informacyjnych nowej generacji wydano rozporządzenie Gabinetu Ministrów o zatwierdzeniu planu działań dotyczących stworzenia ukraińskiego systemu lingwistycznego w sieci Internet. Narodowa Akademia Nauk opracowała projekt programu specjalności „Lingwistyka stosowana” oraz międzyresortowego programu naukowo-technicznego „Informacja. Język. Intelekt”, wraz z Kijowskim Uniwersytetem Narodowym im. Tarasa Szewczenki badana jest kwestia stworzenia wspólnej katedry „Lingwistyka stosowana”. We wszystkich placówkach oświatowych systemu ogólnego średniego kształcenia wprowadzono obowiązkową państwową atestację końcową z języka ukraińskiego. W wyższych uczelniach wprowadzono obowiązkowy egzamin wstępny z języka ukraińskiego, do którego przystępuje co roku ponad 120 tys. kandydatów. Wydano w języku ukraińskim nowe pokolenie podręczników dla placówek oświatowych, pomoce dydaktyczne, mapy, atlasy, globusy, wydawnictwa informacyjne i inne. Zapoczątkowano 17 czasopism naukowo-metodycznych w języku ukraińskim. Jednym z obowiązkowych wymogów przy licencjonowaniu placówek oświatowych, atestacji pracowników pedagogicznych i kierowników oświaty, zawieraniu z nimi kontraktów jest uwzględnienie przejścia na nauczanie w języku ukraińskim oraz stopień opanowania go przez wszystkich pracowników pedagogicznych. Jednocześnie, na dzień dzisiejszy niezadowalające jest tempo tworzenia sieci placówek oświatowych z językiem ukraińskim nauczania w Autonomicznej Republice Krymu, w miastach Donieck, Dniepropietrowsk, Sewastopol. Istnieje problem z zapewnieniem podręczników i pomocy naukowych w języku ukraińskim, w szczególności dla szkół zawodowo-technicznych i wyższych uczelni, uzupełnianiem księgozbiorów bibliotecznych dziełami pisarzy ukraińskich oraz zagranicznych w przekładzie na język ukraiński. Według stanu na wrzesień 2003 roku zapewnienie podręcznikami szkół i klas z ukraińskim językiem nauczania wynosiło 85 procent. W przededniu nowego roku szkolnego 2003–2004 Ministerstwo Oświaty Autonomicznej Republiki Krymu otrzymało prawie 5 tysięcy podręczników dla szkół i klas z ukraińskim językiem nauczania. Gabinet Ministrów sprzyja zwiększeniu liczby wydań dzieł literackich klasyki narodowej i światowej, literatury popularnonaukowej, technicznej, informacyjnej w języku ukraińskim dla różnych kategorii wiekowych ludności. Do projektu Programu wydawania publikacji o znaczeniu społecznym na 2004 rok włączono dzieła I. Kotlarewskiego w językach ukraińskim i polskim, „Kobziarza” T. Szewczenki w językach ukraińskim i kirgiskim, album „Muzeum Marii Zańkowieckiej” w językach ukraińskim, angielskim, francuskim, niemieckim, rosyjskim itp. Zgodnie z wymienionym Programem wydawana jest duża liczba słowników i innej literatury informacyjnej. W ostatnim czasie ujrzały światło dzienne „Słownik gniazdowy rdzeni języka ukraińskiego” (wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia” im. M. P. Bażana), „Słownik rosyjsko-ukraiński” (wydawnictwo „Abris”), „Ukraińsko-rosyjsko-angielsko-niemiecki słownik objaśniający i przekładowy terminów gospodarki rynkowej” (wydawnictwo „Oberehy”). Znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalnym kraju stało się wydanie jednotomowej encyklopedii „Język ukraiński” (wydawnictwo „Ukraińska Encyklopedia” im. M. P. Bażana), „Wielkiego słownika objaśniającego współczesnego języka ukraińskiego” (wydawnictwo „Perun”), „Słownika frazeologizmów języka ukraińskiego” (wydawnictwo „Naukow Dumka”). Na zamówienie państwowe OAO „Wydawnictwo „Prapor” wydało „Słownik objaśniający języka ukraińskiego” oraz „Słownik ukraińsko-rosyjski”, państwowe wyspecjalizowane wydawnictwo „Technika” — „Słownik rosyjsko-ukraińsko-angielski wojskowy”. Kończone są wydania „Słownika rosyjsko-ukraińskiego do nauki” oraz zbioru prac językoznawczych M. O. Maksymowicza „W poszukiwaniu wymarzonej Ukrainy”. Produkcja książkowa, wydana na zamówienie państwowe, uzupełnia zbiory bibliotek Ministerstwa Kultury, Ministerstwa Oświaty, Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki, Instytutu Językoznawstwa im. O. O. Potebni oraz innych instytucji i organizacji. Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii podejmuje działania w celu zapewnienia przestrzegania przez organizacje telewizyjno-radiowe określonych kwot licencyjnych nadawania w języku ukraińskim, pokazu narodowych filmów i audycji lub programów produkcji narodowej zgodnie z ustawodawstwem. Stale przeprowadzane są monitoringi sprawdzające przestrzeganie przez kompanie telewizyjno-radiowe ustaw Ukrainy oraz warunków licencji. Wyniki kontroli świadczą, że państwowe kompanie telewizyjno-radiowe w całości przestrzegają wymogów ustawodawstwa oraz warunków licencji. Narodowa Kompania Telewizyjna, zgodnie z licencją wydaną przez Narodową Radę ds. Telewizji i Radiofonii, zobowiązana jest 85 procent nadawania prowadzić w języku ukraińskim. Realnie ten wskaźnik jest znacznie wyższy, niż określono w licencji. Wszystkie programy własnej produkcji Narodowej Kompanii Radiowej wchodzą na antenę w języku ukraińskim. Prawie połowa obwodowych (regionalnych) państwowych kompanii telewizyjno-radiowych prowadzi nadawanie w języku ukraińskim. W celu propagowania języka ukraińskiego państwowe kompanie telewizyjno-radiowe wprowadziły nowe cykle audycji, programy tematyczne. Przeprowadzane są coroczne festiwale programów telewizyjnych i radiowych „Kalynowe wyspy”, „Ukraina — rodzinny kraj”, „Mój rodzinny kraj”. W środkach masowego przekazu trwa dyskusja nad aktualnymi problemami funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie oraz zadaniami dotyczącymi podniesienia jego autorytetu i prestiżu. W celu zapewnienia należytego funkcjonowania języka ukraińskiego, rozwoju drukowanych środków masowego przekazu, które są wydawane w języku ukraińskim w Autonomicznej Republice Krymu, w 2003 roku finansowanie działalności gazety „Krymska switłycia” było zabezpieczone w pełnej wysokości zgodnie z przedłożonym przez redakcję kosztorysem. Oprócz gazety „Krymska switłycia” rozprowadzane są także trzy dodatki do niej: „Budźmo!”, „Dżerełce”, „Krymsport”. Republikański Komitet ds. Informacji Autonomicznej Republiki Krymu w 2003 roku udzielił wsparcia dziecięcemu dodatkowi do gazety „Dżerełce” w wysokości 20 tysięcy hrywien z budżetu republikańskiego. Gabinet Ministrów będzie nadal dokładał starań do utrwalenia państwowego statusu języka ukraińskiego, co stanie się gwarancją konsolidacji narodu ukraińskiego, zachowania międzyetnicznej zgody.
będą nadzorować przeprowadzenie wspomnianych działań w ramach wydatków przewidzianych na ten cel w budżecie państwowym na 2004 rok. W szczególności wieczór-requiem z okazji Dnia Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu i represji politycznych planuje się przeprowadzić w listopadzie 2004 r. kosztem wydatków przewidzianych w budżecie państwowym Ukrainy na 2004 rok dla Ministerstwa Kultury w ramach programu budżetowego 1801170 „Realizacja koncertowo-artystycznych i kulturoznawczych działań ogólnopaństwowych oraz państwowe wsparcie regionalnych inicjatyw kulturalnych i sztuki amatorskiej”. PRZESTRZEŃ INFORMACYJNA Zdjęcie O. Ceacury Zdjęcie O. Ceacury
Машинний переклад
Na zapytanie deputowanych ludowych Ukrainy: P. M. Mowczana, I. F. Dracha, H. M. Manczulenki, B. Ja. Bezpałoho odpowiada wicepremier Ukrainy Dmytro Tabacznyk.
Podzielamy Państwa zaniepokojenie z powodu naruszania przez niepaństwowe organizacje telewizyjne i radiowe Ukrainy norm prawnych dotyczących używania języka ukraińskiego w eterze telewizyjnym i radiowym. Jednocześnie informujemy, że zgodnie z ustawami Ukrainy „O telewizji i radiofonii” oraz „O Narodowej Radzie Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii” (art. 5, art. 32) kontrolę nad działalnością organizacji telewizyjnych i radiowych wszystkich form własności w aspekcie językowym jest zobowiązana prowadzić Narodowa Rada jako państwowy organ kontrolny. To właśnie Narodowa Rada wydaje licencje na prawo nadawania wszystkim organizacjom telewizyjnym i radiowym (z podaniem procentowego udziału nadawania w języku państwowym), jednak, niestety, nie wykorzystuje wszystkich dźwigni prawnych, które daje jej ustawodawstwo. Narodowa Rada, zgodnie z artykułem 32 ustawy Ukrainy „O Narodowej Radzie ds. Telewizji i Radiofonii”, rozpatruje sprawy o naruszenie przez organizacje telewizyjne i radiowe obowiązującego prawa Ukrainy oraz warunków określonych w licencji i, w zależności od ciężaru naruszenia, powtarzalności i stopnia potencjalnego zagrożenia, w wyniku rozpatrzenia mogą być stosowane następujące środki karne: — ogłoszenie ostrzeżenia (termin na usunięcie naruszeń — nie dłużej niż jeden miesiąc kalendarzowy); — sankcje finansowe; — czasowe (na okres do dwóch miesięcy) zawieszenie działania licencji (stosowane po wcześniej nałożonym środku karnym, z wyjątkiem przypadków naruszenia wymogów części art. 2 ustawy Ukrainy „O telewizji i radiofonii”); — skierowanie do sądu sprawy o pozbawienie licencji organizacji telewizyjnej lub radiowej, jeśli organizacja telewizyjna lub radiowa po wydaniu ostrzeżenia i jednego z wymienionych środków karnych nadal narusza obowiązujące prawo oraz warunki określone w licencji. Biorąc pod uwagę powyższe, Gabinet Ministrów Ukrainy nie ma podstaw prawnych do wpływania na działalność organizacji telewizyjnych i radiowych niepaństwowej formy własności, w tym w aspekcie językowym. Jesteśmy przekonani, że pozycję języka ukraińskiego jako państwowego w krajowym eterze telewizyjnym i radiowym można wzmocnić poprzez połączenie wysiłków wszystkich gałęzi władzy oraz właścicieli, założycieli i kierowników organizacji telewizyjnych i radiowych-
Машинний переклад
WSTRZYMUJĄC ODDECH
Raz dobrem rozgrzane serce wiek nie ostygnie T. H. Szewczenko
Święte świętych ziemi ukraińskiej — wysoka Góra Mnisią, na której zapowiedział pochować się Kobziarz, każdym słowem poety, każdą nicią jego pieśni, światłem mistrzowskich obrazów wzywa nas na pielgrzymkę, na pokłon do Proroka Ukrainy. I chyba nie ma wśród nas człowieka, który nie pragnąłby sercem i duszą przychylić się do tego świętego miejsca. Ale niestety, nie każdy może oddać hołd Szewczence, bo odległość jest daleka, a znaczy to — i niemała. A nasze upragnione marzenie spełniło się dzięki dobroci, zrozumieniu i wsparciu deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy Iwana Mychajłowycza Stojki. My, uczestnicy literacko-twórczej pracowni „Słowohraj”, za mądrą radą starszego pracownika naukowego Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Z. P. Tarachan-Berezy, z którą już dawno łączy nas przyjacielska korespondencja, zwróciliśmy się do naszego wybranego przedstawiciela ludu z prośbą o sponsorowanie nam wyjazdu do miasta Kaniów, bo i książka-„świętość”, którą napisała ta kobieta, każdym wierszem poświęconym historii mogiły Szewczenki, wzywała nas do duchowej świątyni narodu ukraińskiego. I deputowany nie z bogactwa, bo do oligarchów nie należy, a z serdecznej hojności i szczerości wyszedł nam naprzeciw, kiedy weszliśmy na Howerlę naszej duchowości, z której widać całą Ukrainę, to modlitwę za spokój duszy tego, kto i w granicie promieniuje mądrością oraz miłością do własnego narodu, zanosiliśmy ze łzami w oczach i szczerością w sercu. I wydawało się, że każdy listek barwinkowego wieńca, uplecionego naszymi rękami i złożonego u podnóża pomnika, szeleścił czcią dla Geniusza Ukrainy. Nie sposób wyrazić słowami piękna tej
MANEWRY
Frankowe Podgórze z głębokim oburzeniem przyjęło wiadomość o świętokradztwie — inaczej nie można tego nazwać — które dzieje się z woli struktur władzy w kraju Szewczenki, na świętej Tarasowej Górze. Tuż przed 190. rocznicą urodzin Tarasa Szewczenki — trzeba było na to wpaść! — Muzeum „Mogiła T. Szewczenki” w Kaniowie zamknięto na remont kapitalny lub na rekonstrukcję... do 200. rocznicy Poety. Pomieszczenie rzeczywiście wymagało remontu, ale — skoro już do tej pory zwlekano — czyż nie można było poczekać przynajmniej do końca maja, aby należycie uczcić 190. rocznicę!? Przecież 200. rocznica dopiero w 2014 roku i te dwa-trzy miesiące faktycznie nie wpłynęłyby na przygotowania do niej. Dziwna (czytajmy: zbrodnicza) troska władzy o uczczenie pamięci T. Szewczenki: odtąd niby dba o jubileusz daleki i brutalnie ignoruje, znieważa jubileusz dzisiejszy! Wie przecież władza, że głos Tarasowej Góry jest niezwykle potężny. Zbiorą się tu ludzie, ukraińska elita na 190. rocznicę Kobziarza — i oczywiście będą prowadzone rozmowy o dalszym losie Ukrainy, w szczególności o tegorocznych wyborach Prezydenta. I nie będą, rzecz jasna, te rozmowy na korzyść Prezydenta obecnego i jego kierowniczego otoczenia. Więc reżim stara się przynajmniej przytłumić, jeśli nie może zmusić do milczenia, głos Tarasowej Góry. W przededniu 190. rocznicy Szewczenki jedną po drugiej wysłano na emeryturę czołowe, z wysokim poczuciem narodowej odpowiedzialności pracownice naukowe Muzeum — Zinaidę Tarachan-Berezę, której książka o nieprzemijającej wartości „Świętość: Naukowo-historyczna kronika Tarasowej Góry” była niedawno zgłaszana do Nagrody Szewczenkowskiej, Raisę Tananę, Wirę Hnuczą. Niech nawet, zważając na cenzus wieku, — nie można przecież tak jednocześnie, jeśli nie pragnie się zaszkodzić sprawie.
łaski, która wlewała się dziwnymi odczuciami radości i szczęścia w nasze młode serca. Stąd bierze początek prawda Szewczenki, którą wyznajemy. Tutaj też dobroć ludzka niezwykła, bo przyjechaliśmy w dzień wolny dla muzeum, ale dzięki zrozumieniu Z. P. Tarachan-Berezy i dyrektora muzeum I. D. Lichowego narodowa świętość otworzyła się przed nami. Królestwem zniewalającej ciszy i niezmiennym bogactwem eksponatów powitały nas muzealne sale. Wstrzymując oddech, sercem i duszą chłonęliśmy każde słowo mądrej, miłej i życzliwej Zinaidy Panasiwny, która przez 5 godzin z miłością opowiadała o męczeńskim życiu tego, kto był chłopem pańszczyźnianym, a stał się olbrzymem ducha i słowa proroczego, które nie gaśnie w wiekach. Do każdej relikwii podchodziliśmy z drżeniem w sercu, bo wszystko tutaj przywoływało myśli do czasów, kiedy żył, tworzył i cierpiał, ale nie kajał się Wielki Kobziarz. Wzrok i uczucia nasze poruszały też te eksponaty, które podarowali muzeum nasi współcześni, a zwłaszcza obraz naszego rodaka — artysty I. Marczuka „Wzeszedł księżyc nad Dnieprem”, za który uhonorowano go Nagrodą Szewczenkowską, oraz portret Szewczenki, mistrzowsko wyhaftowany ściegiem płaskim przez kijowiankę K. Kostyrkiną. Do głębi duszy byliśmy poruszeni usłyszanym i zobaczonym, i chyba dlatego swoje wiersze, poświęcone Szewczence, Ola Wyrhało i Julia Hołowko czytały z takim natchnieniem, że wszyscy obecni odczuwali w poetyckich wierszach dziecięcą miłość do Kobziarza. I prosiła autorka „Świętości”, aby przesłać te wiersze do muzealnej kroniki. Swój talent zaprezentowała Marijka Bisowśka przy fortepianie kompozytora Skorulśkiego, który jego wnuczka podarowała muzeum — utworem muzycznym, który oczarowywał każdym dźwiękiem w niezwykle akustycznej sali.
Do starodawnej chaty pod strzechą, którą w ludzie nazywają Tarasową świetlicą, wchodziliśmy ścieżką już w towarzystwie dyrektora muzeum I. D. Lichowego, który poświęcając swój dzień wolny, przyjechał, aby powitać nas w radosnym i niezapomnianym dniu w życiu. Opowiadał pasjonująco o chacie, która jest podobna do tej, w której urodził się Taras. Z pokłonem i czcią weszliśmy do pomieszczenia, gdzie i piec, i ławy, i półka na naczynia, i lampka przy ikonie — każda rzecz oddycha epoką tego, kto przenikliwym spojrzeniem z wielkiego portretu w świetlicy wita odwiedzających. A pachnący aromat siana, którym wyścielona jest podłoga, oraz zasuszonych aksamitek i polnych kwiatów — na stole, przy różnych przedmiotach naściennych — upajał i oczarowywał nasze serca. I powiedział uroczyście mądry dyrektor muzeum: „Wdychajcie ten zapach i powieźcie go na swoją rodzinną Podhajecczyznę i nieście przez całe życie, bo to — duch Ukrainy”. Te poruszająco-niezapomniane słowa i medal honorowego zwiedzającego muzeum, którym dostąpiliśmy zaszczytu bycia nagrodzonymi z rąk strażnika ducha narodowej świętości I. D. Lichowego, oraz wyryty na nim apel naszego duchowego ojca: Swoją Ukrainę kochajcie, kochajcie ją w czasie srogim. W ostatniej ciężkiej minucie za nią Pana módlcie się, — będą dla nas tym jasnym promykiem, który będzie wzmacniał w miłości do Ojczyzny.
Szczerze wdzięczni — uczestnicy literacko-twórczej pracowni „Słowohraj” i jej kierowniczka Oksana MAKSYMYSHYN, wieś Hołhocze, rejon podhajecki, obwód tarnopolski.
PATRIOTYCZNOŚĆ
Машинний переклад
Męska kapela chóralna “Czerwona Kalina” (przez miejskie towarzystwo “Proświta”) 153,00 Razem: 903,00 Apteka 10,00 Bar “Chrystyna” 50,00 Cerkiew greckokatolicka osiedla typu miejskiego Jezupol 65,00 Dziecięce sanatorium psychoneurologiczne 50,00 Leśnictwo Dniestrzańskie (przez Oszczadbank) 100,00 Szkoła średnia I-III st. w Jezupolu (przez miejskie towarzystwo “Proświta”) 204,00 Szpital osiedlowy w Jezupolu 100,00 Kawka S. M., więzień polityczny 20,00 Szkoła muzyczna 22,00 oddział “Związku Ukrainek” 85,00 Salij H. M. 10,00 Rada osiedlowa 14,00 Filia Tyśmienickiego biura gazowego 20,00 Organizator — przewodniczący oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, męskiej kapeli chóralnej “Czerwona Kalina”, mieszkaniec wsi Jezupol w rejonie tyśmienickim obwodu iwanofrankiwskiego, członek “Proświty” od 1989 roku Bohdan Salij. Proszę o wydrukowanie tej informacji w gazecie “Słowo Proświty”. ODZEW z Z poważaniem — Bohdan SALIJ
Машинний переклад
Szanowna Redakcjo! Jestem najmłodszą członkinią „Młodej Proświty” w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Kisielowie w obwodzie czerniowieckim. Moją małą Ojczyzną jest Bukowina. Iwan Mykołajczuk, Wołodymyr Iwasiuk, Nazarij Jaremczuk – to rodowici mieszkańcy Bukowiny. Jestem z tego bardzo dumna. Niedawno zakończyliśmy zbiórkę datków na „Cerkiew Kobziarza” i wysłaliśmy je na odpowiednie konto. Być może to skromna suma – 160 hrywien, ale zbieraliśmy szczerze, kto ile mógł. Obecnie bierzemy udział w obwodowej akcji zbiórki funduszy na wydanie utworów bukowińskiego kobziarza Jurija Fedkowycza. 8 sierpnia będziemy obchodzić 170. rocznicę jego urodzin. Oksana DIDYK, m. Kisielów, rejon kicmański, obwód czerniowiecki. Przesyłam swoje zdjęcie: podczas ferii świątecznych po raz pierwszy byłam w Kijowie w składzie grupy dzieci z Bukowiny. To, co zobaczyłam, zapamiętam na całe życie. Najbardziej przejmujące miejsce – ten znak pamięci na 70. rocznicę Hołodomoru na Ukrainie, o którym wiele czytałam. Chciałabym, aby w Waszej gazecie więcej pisano o moich rówieśnikach – młodych proświcianach – oraz o ich sprawach.
Машинний переклад
W tym właśnie rzecz, że chcą zaszkodzić! 22 stycznia tego roku — w święto Jedności Ukrainy — minister kultury i sztuki Ukrainy Jurij Bohucki nie znalazł nic lepszego, jak... podpisać rozkaz o zwolnieniu ze stanowiska dyrektora generalnego Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu w Kaniowie Ihora Lihowego. Następnego dnia, 23 stycznia, minister, najwyraźniej bez wyrzutów sumienia, przyjmował nagrodę z rąk W. Putina na wielkim show z okazji zamknięcia „Roku Rosji na Ukrainie” (czy zamknięcia?). Ihor Lihowy — 47-letni energiczny działacz kulturalny i społeczny, Zasłużony Pracownik Kultury Ukrainy, wiele zrobił dla poprawy ogólnego stanu Szewczenkowskiego rezerwatu. W szczególności za jego kadencji, przy pomocy lidera bloku „Nasza Ukraina” W. Juszczenki, wyłożono asfaltową drogę na Tarasową Górę. I. Lihowy nie dopuścił do zniszczenia Tarasowej Góry przez różnych bezduchowych „prywatyzatorów”, którzy ze wszystkich stron naciskają na rezerwat, próbując tutaj lub obok otworzyć swoje przedsiębiorstwa, obiekty przemysłowe, które wyrządziłyby niepowetowaną szkodę ekologii regionu. On, głęboki kulturoznawca, erudyta, a przede wszystkim — wnikliwy szewczenkoznawca, stale dbał o odnowienie ekspozycji muzealnej kosztem ważnych i prawdziwych materiałów, uporządkował w Muzeum rytmiczne i efektywne życie naukowe, zapewnił wydawanie ciekawej gazety „Tarasowa Hora” itd. Ihor Lihowy jest członkiem wielu poważnych organizacji, towarzystw. Znają go nie tylko na Ukrainie — jest on, nawiasem mówiąc, członkiem Rady Towarzystwa „Ukraina — Świat”. To oddany, pracowity budowniczy państwa, ukraiński patriota. Właśnie za to — przede wszystkim za sympatie do bloku „Nasza Ukraina” — rozprawiono się (tak, właśnie „rozprawiono się”) z Ihorem Lihowym. Chociaż kolektyw Narodowego rezerwatu i Muzeum w Kaniowie (wiem z częstych kaniowskich listów) stoi murem za swoim uczciwym, sumiennym dyrektorem, — najwyższych władców to „nie obchodzi”. Im, obecnym władcom, zależy, żeby przynajmniej w roku wyborów prezydenckich głos Tarasowej Góry maksymalnie zneutralizować. Zacytuję jeden z niedawnych listów z Kaniowa o Ihorze Lihowym: „Ihor żył tym Muzeum, pracował bez dni wolnych... Jak on kochał oprowadzać wycieczki! Ma piękny język, ładnie podaje materiał — ludzie są zachwyceni (O wszystkim tym sam miałem okazję się przekonać. — M.Sz.). Jak można człowieka pozbawić tego wszystkiego? Co to za państwo, które nie ceni swoich kadr? Tak było za komunistów, tak jest i teraz. Rozumiemy, że to polityczne gry, — znają go jako sympatyka W. Juszczenki, dlatego jest władzy niepotrzebny”. Na miejsce Ihora Lihowego władza wyznaczyła „swojego” — członka SDPU(o). Czyżby szanowny minister J. Bohucki i ci, którzy są nad nim, nie rozumieli, że takiej samowoli — i to na narodowo najświętszym, Szewczenkowskim, terytorium — Ukraina nie wybaczy? Czy im i to obojętne? Społeczeństwo zdecydowanie domaga się naprawienia tego samowolnego czynu władzy. Domaga się natychmiastowego przywrócenia Ihora Lihowego na stanowisko dyrektora generalnego Narodowego Szewczenkowskiego rezerwatu „Tarasowa Hora”. Będzie to najlepszym dowodem na to, że władza rzeczywiście troszczy się o należyte uczczenie, jeśli już nie 190-lecia, to 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki. Mychajło SZAŁATA, profesor, przewodniczący Społecznego Komitetu ds. przygotowania i uczczenia 150-letniego jubileuszu Iwana Franki, m. Drohobycz
Машинний переклад
Kiedyś wiara chrześcijańska w Ukrainie jednoczyła wszystkie siły narodowe. Nie było wrogości między prawosławnymi a grekokatolikami, do modlitwy za Ukraińców Wschodniej Ukrainy wzywał w latach 1937–1938 A. Szeptycki. Szczególna bieda polega na tym, że niektóre osoby duchowne rzekomo głoszą słowo Boże, a w rzeczywistości podsycają wrogość między wyznaniami. Czytają Ewangelię, ale wykładają ją niewłaściwie. Kto, jeśli nie „Proświta”, ma podjąć się odrodzenia narodu i wychowania Ukraińca – patrioty swojego języka, wiary, państwa, narodu. Swego czasu „Proświta”, zorganizowana przez duchownych i świadomą ukraińską inteligencję, z chłopa-siewcy gryki uczyniła świadomego Ukraińca, świadomego chłopa, który wydał świadomą narodową młodzież, zrzeszoną w organizacjach młodzieżowych „Łuch”, „Sicz”, „Związek Ukrainek”, które szły na śmierć za wiarę, naród, lud. Pracę prosvitiańską prowadzą księża, nauczyciele. Ale dlaczego dziś nie chcą być członkami „Proświty”? …Towarzystwo moje, nadszedł już czas, kiedy trzeba zebrać się w krąg i nie pozwolić się oszukać przez przeciwności życia. Trzeba połączyć się we wspólnej walce o interesy narodu. Chciałbym zwrócić się przez gazetę „Słowo Proświty” do szanownych ojców-duchownych, nauczycieli, by podjęli odnowienie i uświadamianie swojego narodu oraz wychowanie Ukraińca-patrioty. Wychowywać miłość Bożą do bliźniego. A także budzić miłość do Ukrainy. Symbolem jedności powinien być kościół Szewczenki w Kaniowie. Trzeba, aby w jego budowie uczestniczyli wszyscy świadomi Ukraińcy, ukraińskie kościoły i organizacje.
Orest APOSTOŁ, wieś Łaśkowce, rejon terebowelski, obwód tarnopolski
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
mój nieżyjący już ojciec, Mykoła Mychajłowycz Sołodkyj, który był diakiem w naszej cerkwi (zmarł po wojnie), opowiadał mi o historii drewnianej cerkwi w Kostiancu. Otóż w tym samym miejscu, na wzgórzu, na którym stała drewniana cerkiew w Kostiancu, rozebrana przez Kaniowski Miejski Komitet Wykonawczy w 1981 roku, według słów ojca, [stała] kamienna cerkiew, która miała już zniszczone kopuły. Właśnie wtedy postanowiono w tym samym miejscu [odbudować] cerkiew — to wtedy była też świątynia. Mój ojciec był w tej cerkwi diakiem, a brat — księdzem. A ja, gdy podrosłem, byłem w tej cerkwi ministrantem, czyli pomocnikiem księdza…” (Wspomnienia Iwana Mychajłowycza Sołodkiego, ur. 1916 r.). Ta cerkiew niosła wiecznie żywego kozackiego ducha i pamięć o miłujących wolność rycerzach narodu ukraińskiego przez wieki. Dlatego proponujemy zwrócić naszemu narodowi, po kilku- Rejon kołomyjski, obwód iwanofrankiwski 50,25 Mowczun A. I., Kijów 206,00 Murankyna Z. F., Dniepr 74,30 Narodowy Rezerwat, Halicz, obwód iwanofrankiwski 220,00 Nowodworski W. I. 300,00 Niepełna Szkoła Średnia, wieś N.-Rożanka, obwód lwowski 100,00 Szkoła Ogólnokształcąca w Aleksandrówce, obwód winnicki 52,70 Perepeczenko S. K., Donieck 30,00 Pometun S. I. ze szkoły nr 56, Mariupol 46,00 Rząd Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” 500,00 Swyszcz P. P., Bachmacz 10,00 Sewastopolskie Kolegium Medyczne im. Deriuhinej 116,00 Sydor Andrij, UKP Patriarchatu Kijowskiego, Horochów 500,00 Slusar B. A., Sumy 40,00 Stebun I. I., Donieck 50,00 Stefanec N. S., Czerniowce 127,00 Sulo Ju. I., wieś Pacykiw, obwód iwanofrankiwski 10,00 UAPC Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, Sambor 300,00 Wydział Filologii Ukraińskiej LNPU, Ługańsk 202,60 Chomyn Ja. i Jackiw H., Sosnówka, obwód lwowski 15,00 za pośrednictwem Hyliuk U. M., 27 pracowników przyjaznej Katedry Anatomii Prawidłowej LNMUnim. D. Hałyckiego, Lwów 625,00 za pośrednictwem Hrymaluk N. I., Szkoła Ogólnokształcąca w Doroziwciach, obwód czerniowiecki 110,00 za pośrednictwem Humennej O. M., Związek Ukrainek, osiedle typu miejskiego Jezupil, rejon tysmienicki, obwód iwanofrankiwski 85,00 za pośrednictwem Demydenko M. D., z przedszkola w Werenczance, Czerniowce 15,00 miejscem dla miłujących wolność ukraińskich rycerzy, których szczątki kiedyś na wieki przyjęła w swoje łono kaniowska błogosławiona ziemia, a także tych strażników grobowca Szewczenki, których groby zostały starte z powierzchni ziemi lub są zupełnie nieznane: Warfołomija Szewczenki, Wasyla Hnyłosyrowa, Wołodymyra Naumenki, — a jednocześnie najlepszym miejscem na wieczny spoczynek kontynuatora ich tradycji — błyskotliwego literaturoznawcy, wodza Rewolucji Ukraińskiej i Przewodniczącego Dyrektoriatu Symona Petlury, który otworzył nową stronę w historii grobowca Szewczenki i walki wyzwoleńczej naszego narodu w burzliwych latach 1917—1919. Właśnie w tych latach opracował on po raz pierwszy projekt ustawy o ochronie i zachowaniu Kaniowskiej Świętości. Dzięki niemu po raz pierwszy Mogiła Szewczenki została uznana za własność narodową. Zasługa Petlury polega także na tym, że nie tylko osobiście zajmował się wszystkimi sprawami dotyczącymi Mogiły Szewczenki, ale zaangażował w tę szlachetną sprawę cały naród. Jednocześnie pełnym głosem oznajmił, czym dla każdego Ukraińca jest Mogiła Szewczenki, oraz przypomniał każdemu o jego moralnym obowiązku wobec świętej pamięci poety.
Машинний переклад
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 10 z 2004 r. Za Monastyrem, na końcu jaru Komaszyno, znajduje się również miejscowość o nazwie Topypo, gdzie według ludowych podań była cerkiew, która pewnego dnia zapadła się pod ziemię, a w tym miejscu pojawiło się jezioro, o którym do dziś wspominają starsi mieszkańcy. Najwyraźniej cerkiew ta była również klasztorną. Według źródeł historycznych starożytny klasztor kaniowski na przestrzeni wieków doświadczył znacznych zniszczeń i spustoszeń od licznych zdobywców. Najbardziej ucierpiał w 1678 roku, kiedy cerkiew św. Jerzego wraz z ludźmi, którzy się w niej schronili, podpalili Turcy i Tatarzy. Właśnie wtedy został tu zamęczony archimandryta klasztoru św. Makary Tokarewski (Kaniowski), któremu Tatarzy po długich mękach „odkręcili głowę i odcięli kostki” (s. 542). Jego relikwie znajdowały się w Perejasławiu w klasztorze Wniebowstąpienia, a obecnie — w Czerkasach. Po tym „Mnisi, którzy pozostali przy życiu, nie mając możliwości odbudowania swojej spustoszonej siedziby, założyli sobie małą drewnianą cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, w lesie nad Dnieprem w odległości 5 wiorst od miasta, w tym samym miejscu, które do dziś nazywa się Monastyrem, ale i tam nie pozostawiono ich w spokoju. Unici wygnali ich z odosobnionej siedziby, a cerkiew przeniesiono do miasta i postawiono obok ruin Uspieńskiej, gdzie była ona cerkwią szkolną przy szkole, którą założyli tu Bazylianie”. I do czasu odbudowy murowanej cerkwi Uspieńskiej bazylianie (unici) używali jej do własnych nabożeństw. Na szczęście udało się odnaleźć dwie ryciny z akwareli francuskiego artysty J.-A. Müntza, wykonane przez niego w 1781 r., na których przedstawił obok na wpół zrujnowanej cerkwi św. Jerzego drewnianą cerkiew Opieki Najświętszej Bogurodzicy, ukazaną z różnych stron. Lecz gdy na początku XIX wieku z pomocą prywatnych darczyńców Bazylianie odbudowali wreszcie murowaną cerkiew Uspieńską, która w 1833 roku, na Najwyższy rozkaz, przeszła pod zarząd prawosławnego duchowieństwa i od 1844 roku została przekształcona w soborową, wtedy drewnianą kozacką cerkiew ponownie rozebrano. Lecz na tym jednak jej historia się nie skończyła i, jak wreszcie udało nam się ustalić, cerkiew została odbudowana w osadzie Kostianec (obecnie jest to już terytorium Kaniowa). I nigdy byśmy się o tym nie dowiedzieli, gdyby nie udało się odnaleźć wizerunku w albumie Hryhorija Czestachiwskiego — wiernego druha poety, który naszkicował ją w 1861 roku w swoim albumie, kiedy przybył w te strony, aby wypełnić „Testament” Szewczenki i pochować tu poetę oraz wraz z rodzimym narodem usypać nad nim kurhan grobowy. Czyż nie uczynił tego Czestachiwski na pamiątkę swojego genialnego przyjaciela, który bez wątpienia słyszał, przebywając na kaniowskiej ziemi, o cerkwi Opieki Najświętszej Bogurodzicy pod Czerneczą Górą? Tę kozacką cerkiew rozebrano najpierw w czasach panowania w tych stronach Rzeczypospolitej, a później — Imperium Rosyjskiego. Jakiż był jej dalszy los? Na szczęście udało się odnaleźć starszego mieszkańca ze wsi Kostianec, który przekazał potomnym wspomnienie o przeszłości tej kozackiej cerkwi: „Mój miejscu, nie niszcząc starej cerkwi, zbudować inną, nieco większą, również drewnianą kozacką cerkiew. Jednak starej cerkwi nie niszczono, a położono wokół niej fundament, a na fundamencie zrobiono mocne dębowe wiązanie (cm 25x25/30). Stara cerkiew była bez fundamentu, a nowa — na fundamencie, z wiązaniem. Tak by rzec, rozszerzyli ją, zrobili dłuższą. I obili nową wzdłuż deskami z wykończeniem. W starej cerkwi dzwon (dzwonnica) był z boku, a w nowej zrobiono dzwon pod centralną kopułą. Nowa cerkiew była również trzykopułowa, dłuższa i szersza od poprzedniej. Cały majątek ze starej zabrano do nowej. W niej były dwa wyjścia po bokach, a trzecie — centralne. Wokół zieleń, ładne drewniane ogrodzenie. A jak postawili ją, to nazwali tak, jak i poprzednią — cerkwią Wniebowstąpienia. I święcili ją, jak i poprzedniczkę, na Wniebowstąpienie: ten dzień u nas był odpustowy. Przecież cerkwie wcześniej nazywano w każdej wsi odpowiednio do tego, w jakie święto religijne ją święcono. W każdej wsi wtedy była cerkiew. I w jaki dzień święcono. Pierwomajsk 60,00 Zełena Ł. O., m. Husiatyn obwodu tarnopolskiego 10,00 ZNZ nr 33, klasa 11-w, przez Kyrkuszko N. M., m. Czerniowce 22,00 ZONZ nr 12, m. Czerniowce (przez Temczuk N. M.) 35,00 ZOSz 1-3 st., wieś Wełykosiłky, rejon buski 100,00 ZOSz ORAWA obwodu lwowskiego 71,80 ZOSz wieś Babyne rejonu zastawniowskiego 133,00 Kawka S. M., osiedle typu miejskiego Jezupil 20,00 Kałyniuk W. A., wieś Jurkiwci obwodu czerniowieckiego 10,00 Karpa I., m. Jaremcze 34,55 Katrycz T. I., wieś Czerwone Pole obwodu zaporoskiego 31,00 Katedra współczesnego języka ukraińskiego, m. Czerniowce 248,00 Kyszkan M. A., osiedle typu miejskiego Husiatyn 100,00 Kinaczi Olha, m. Lwów 100,00 Kłym Andrij, Nela, Władysław, Złata, m. Lwów 70,00 Kusznir M. I., m. Kijów 50,00 Kusznyryk H. D., m. Czerniowce 50,00 Łazar W. I., obwód czerniowiecki 70,00 Lewitin A. S., Chaławka I. H., Piadyk H. W. 47,71 Łysenko, m. Kijów 10,00 Lisochlibyczynska ZOSz, obwodu iwanofrankiwskiego 40,00 Łowynskyj H. H., m. Kijów 5,00 Łoza Z. I., m. Użhorod 10,00 Malcewi Ania i Wałerij, m. Czerkasy, Szkoła Średnia nr 7 5,00 Mamajiwska ZOSz, m. Czerniowce 443,00 Melnyk Maksym, wieś Domantowe obwodu czerkaskiego 3,00 Melnyk Natalia, wieś Domantowe obwodu czerkaskiego 3,00 Melnyk T. F., m. Łuck 30,00 Myszyńska ZOSz 2 st. przez Kawaciuk, wiekowego zapomnienia, małą drewnianą kozacką cerkiew pod wezwaniem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, odbudowując ją w Monastyrku, pod Czerneczą Górą, obok przyszłego monumentu, który od dawna planuje się wznieść tutaj odważnym ukraińskim hetmanom — Iwanowi Pidkowie, Jakiwowi Szachowi oraz Samijłowi Kiszce, którzy znaleźli, podobnie jak Szewczenko, wieczny spoczynek na tej czarującej ziemi, spowitej nie tylko sławą Szewczenki, ale i kozacką. Zatem, mając jej wizerunek, warto zjednoczyć się wszystkim wyznaniom religijnym na Ukrainie, aby wspólnymi siłami odbudować ją w tym samym miejscu, gdzie postawili ją nasi przodkowie. Stałaby się ona najbardziej wymownym pomnikiem-panteo-
Surowy los rzucił Symona Petlurę daleko poza granice Ukrainy. Został on po bandycku zamordowany w Paryżu, gdzie też pochowano jego doczesne szczątki. Jednakże wersy wspomnień komisarza Mogiły Szewczenki, pisarza Wasyla Koroliwa-Starego, ujawniają jego skryte pragnienie bycia pochowanym na ojczystej ziemi. I aby później nie było sporów co do miejsca jego pochówku na Ukrainie, Wasyl Koroliw przekazuje jedną z rozmów z Petlurą przy Mogile Szewczenki: „Jakoś, podczas pobytu na Mogile Szewczenki, wtedy, gdy mowa była o jej uporządkowaniu, podchodząc do Góry Czernieczej, Symon Wasylijowycz powiedział mniej więcej takie słowa: „Mała pociecha być martwym, a mimo to, jeśli mówić o tym, gdzie dobrze byłoby leżeć martwym kościom, — to tylko tutaj. Nie tam, obok Tarasa, a chociażby o tutaj, u niego pod nogami!” — i wskazał ręką na podnóże góry… Pomimo wszystkich swoich zasług dla Ukrainy, nawet w myślach nie dopuszczał, by leżeć obok geniusza. Symon Petlura głęboko rozumiał, że świętość ma być świętością. Wyraził jedynie pragnienie bycia pochowanym na świętej kaniowskiej ziemi „u niego pod nogami”, czyli niedaleko Góry Czernieczej… I najlepszym miejscem pochówku Symona Petlury na kaniowskiej błogosławionej ziemi byłaby Kozacka cerkiew Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy, pamięć o której przywraca nam po ponad trzech stuleciach ten Prorok, który spoczywa wiecznym snem na Górze Czernieczej, Górze-Mogile, która od dawna była nieodłączną częścią starodawnego Kaniowskiego, a z czasem Kozackiego monasteru — ostatniego przytułku miłujących wolność rycerzy narodu ukraińskiego. Zinaida TARACHAN-BEREZA, m. Kaniów przez Dobrowolską, Związek Ukrainek, m. Zabraż obw. tarnopolskiego 245,00 przez Iskrę, od rady wiejskiej w Buhliwach obw. tarnopolskiego 40,00 przez Kapinus N. D., szkoła nr 28, kl. 6-a, m. Żytomierz 32,00 przez Kyryliuka W. I. Szkoła ogólnokształcąca wsi Dobrynivci obw. czerniowieckiego 187,00 przez Kudliak J. M., od leśnictwa dniestrowskiego, osiedle typu miejskiego Jezupil rejonu tyśmienickiego obw. iwanofrankiwskiego 100,00 przez Łozynską I., Lwowski obwodowy Związek Ukrainek, m. Chodorów 50,00 przez Milinowycz O. B. Szkoła nr 1, m. Chodorów obw. lwowskiego 343,00 przez Pereć W. I., Chodorowska filia Lwowskiego technikum 48,00 przez Fastiweć H. F., m. Buryń 32,00 przez Frunczak M. P., m. Czerniowce 15,00 przez Szewczuk S. M., Wikniańskie przedszkole 10,00 przez Jaroszenkę D. J., rejonu kołomyjskiego obw. iwanofrankiwskiego 54,00 Czaban A. A., m. Wasylków obw. kijowskiego 500,00 Czekalin A. W., Herasymenko E. I., Autonomiczna Republika Krymu 300,00 Czeremchiwska szkoła ogólnokształcąca obw. iwanofrankiwskiego 103,00 Czynbaj W. M., wieś Czerwona Słoboda obw. czerkaskiego 50,00 Członkowie Proświty: wykładowcy, pracownicy, studenci Iwanofrankiwskiej szkoły medycznej przez Ławruk K. H. 533,00 Szarupa I. A., m. Kijów 10,00 Szarupa K. J., m. Kijów 10,00 Szarupa O. I., m. Kijów 10,00 Szwarchuk O. M., m. Łuck 10,00 Szkoła nr 17, m. Perwomajsk obw. mikołajowskiego 60,00 Szkoła wsi Rakiwczyk obw. iwanofrankiwskiego 100,00
Машинний переклад
Ciąg dalszy. Początek w numerach 39–52 z 2003 r. oraz numerach 2–9 z 2004 r.
Baba N. W., m. Kijów 10,00; Babanina Z. P., m. Kijów 25,00; Babanina K. O., m. Kijów 25,00; Babanina T. H., m. Kijów 25,00; Bohowiczenko S. A., m. Krzywy Róg 10,00; Bojko J. M., m. Tarnopol 50,00; Bombik S. A., m. Dnieprodzierżyńsk 10,00; Bondarczuk W. M., m. Łuck 10,00; Bortniczuk E., m. Kijów 20,00; Bulba J. D., m. Lwów 70,00; od wsi Samuszyn, rejon zastawniwski obwodu czerniowieckiego 45,00; od silskiej rady wsi Zahirce obwodu tarnopolskiego przez Kolybę 30,00; od Czerniachowskiego NWO ZOSz 1–3 st., przedszkola, uczniów i nauczycieli, obwód kijowski 87,00; Wojtkiw S. K., m. Lwów 42,00; Worochta M. W., m. Rachów 22,00; Hawryluk L. M., obwód tarnopolski 30,00; Holibard Jewhen, m. Kijów 200,00; Hołyak A. O., m. Biała Cerkiew 50,00; Horodeckie WOB obwodu lwowskiego 500,00; Horoch W. P., m. Buryń 38,00; Hudyma N. M., wieś Kupczynci obwodu tarnopolskiego 50,00; Huseva W. O., m. Kijów 20,00; Demczenko I. I., m. Dnieprodzierżyńsk 10,00; Jewstratow W. O., m. Charków 100,00; Ogólnego zakładu naukowego nr 32, m. Czerniowce 66,00; Wpłaty zbiorowe od ludności.
RAZEM NA KONTO CERKWI TARASOWEJ — 285 485 hrn. 92 kop.
Машинний переклад
I. “KAŻDY CZŁOWIEK DLA DRUGIEGO CZŁOWIEKA JEST TROCHĘ UKRAIŃCEM”
Czasy się zmieniają. Gdyby podobna książka ukazała się jeszcze jakieś 20 lat temu, a sam autor był przedstawicielem ukraińskiej diaspory lub dysydentem, dziś ten zbiór wszedłby do wszystkich programów szkolnych. Jednak obecnie zaczynamy „iść na kompromisy” w kwestiach narodowych i, aby nie wywoływać zbędnego rozdrażnienia (u kogo?), wolimy nie wspominać o niestosownym autorskim radykalizmie, nawet jeśli jest on ujęty w formę narodowego paradoksu. Książka „Słomiana strzecha Ojczyzny” składa się z trzech cykli: „Złamana gałąź wierzby, czyli Ukrainiana”, „Prawda starej studni, czyli Kozakowanie”, „Skąd trawa rośnie, czyli Spotkania z Kotyhoroszkiem”. To bardzo silny poetycki tryptyk, w którym z psychologiczną głębią odkrywana jest narodowa mentalność Ukraińców. To najbardziej ukraińska książka w naszej literaturze na przełomie tysiącleci. To wyrafinowany policzek wymierzony naszym nieuzasadnionym ambicjom i uzasadnionym kompleksom. To ostra satyra, ukryta w formie lekkiej ironii i filozoficznego paradoksu. Przejrzystość i lakoniczność formy nie wymagają nadmiernych komentarzy. To książka, którą trzeba czytać. Nie na wiecach. Ale kiedy dojrzejesz do pragnienia pozbycia się złudnych mitów, które zatruwają świadomość i nie dają możliwości dostrzeżenia szerszego tła poza tłem narodowym. „Każdy człowiek // dla drugiego człowieka // jest trochę Ukraińcem” (W. Słapczuk). Co tu jeszcze dodać?..
II. SKÓRA, KTÓRA NICZEGO NIE OZNACZAŁA
W końcu Wasyl Słapczuk trafił w literacką koniunkturę teraźniejszości. Widać to po tym, jak aktywnie wzięło się za jego „rozreklamowanie” jedno z monopolistycznych wydawnictw współczesnego procesu literackiego „Knyżnyk-Review”, którego pierwszy numer za 2004 rok jest wypełniony Słapczukiem: jest tu i wywiad Dmytra Stusa z autorem, i recenzja Dmytra Stusa powieści „Ślepy deszcz”, i redakcyjny komentarz do tej samej powieści jako do najbardziej rezonansowego zjawiska prozatorskiego 2004 roku. „Ślepy deszcz” to 16. książka Wasyla Słapczuka i pierwsza, wcielona w samodzielny autorski prozatorski projekt książkowy. Przedtem Wasyl wydał ponownie swoje pierwsze „afgańskie” zbiory „Chlebowy człowieczek (jak długo ta wojna trwała)” oraz „Niema kukułka”, uzupełnił ten tematyczny tryptyk „afgańską” powieścią „Przekleństwo” — książka wznowieniowa nosi tytuł „Ptak z przypalonym skrzydłem” (2002). Oprócz tego poszczególne utwory prozatorskie pojawiały się na łamach czasopism „Berezil” i „Kurier Krywbasa”. Powieść rozpada się na trzy oddzielne wątki, powiązane losami poszczególnych bohaterów. Część pierwsza — historia mordercy-maniaka, którego wiejska wiedźma, ratując przed pościgiem milicji, zamienia w wilkołaka. Część druga — dramatyczny los młodej Niny, zgwałconej przez wilkołaka i wygnanej z domu przez rodziców, którzy nie ścierpieli hańby (córka urodziła dziecko i nie chciała wychodzić za mąż za chłopaka, który uznawał się za ojca dziecka) — swoisty wariant „Katarzyny” Szewczenki, w końcu Ninę jej anioł stróż (anioł deszczu) tak właśnie nazywa Katarzyną („Ja, Katarzyno, nie nadaję imion, ja je tylko wypowiadam. I na niektóre reagują…”). Część trzecia — los przeciętnego mieszczanina (mieszkańca miasta) Anatolija, który jedzie do Wioski polować na wiedźmę, a jest nią rodzona ciotka Niny, Oksana (ta, która zamieniła mordercę-maniaka w wilkołaka, a także „kochała się” z nim, Anatolijowi zaś tłumaczyła swój związek z wilkołakiem jako litość: „On był nieszczęśliwy. Zlitowałam się nad nim… Ale on nie doceniał mojej czułości…”). Ta powieść jest awanturniczo-mistyczna i jako taka w pełni odpowiada na zapotrzebowanie czytelników, chociaż nie jest pozbawiona wad kompozycyjnych. W końcu sam autor chciał spróbować swoich sił w gatunku „lekkiej, rozrywkowej lektury”, nadając jej pewne intelektualne tło. Pomimo tej nie do końca udanej symbiozy, możemy stwierdzić, że Wasyl Słapczuk jest właśnie tym autorem, który zdoła w nowym dla siebie gatunku osiągnąć tę twórczą harmonię, którą osiągnął w poezji. To nie tyle życzenie dla autora, co zrozumienie celu, jaki postawił przed sobą W. Słapczuk.
III. CZYTANIE BEZ OCZEKIWAŃ
Rozpocznę od autocytatu. Nie dlatego, że jestem taki mądry, po prostu leniwie wymyślać koło na nowo. Jakoś w jednej z ankiet literacko-ukraińskich „okrągłych stołów” postawiono pytanie: „Czego obecnie oczekujesz od literatury ukraińskiej?”, na które odpowiedziałem tak: „Ja nie oczekuję. Ja po prostu czytam. I znajduję wiele pożytecznego dla siebie zarówno w planach estetycznych, jak i światopoglądowych. Wydaje mi się, że jeszcze wielu z nas musi się właśnie tego nauczyć — nie czekać, a czytać, nawet jeśli Ty pretendujesz do laurów Twórcy…”. W tej odpowiedzi jest nieznaczne polemizowanie z tytułem nowej książki recenzji, opinii i notatek Wasyla Słapczuka z Łucka. Prawdę mówiąc, nie planowałem pisać kolejnej opinii o książce Wasyla, nie chcąc powtórzeń, bo pisałem także opinię o pierwszej książce refleksji krytycznych, która nosiła tytuł „Lot mechanicznej kukułki nad własnym gniazdem” (2001). Jednak przeczytawszy pierwszą z brzegu opinię Wasyla o książce tekstów literacko-krytycznych Ludmyły Tarnaszynśkiej „Sezon wieczności” pod tytułem „Przez chwilę do wieczności”, zrozumiałem, że nie uniknę własnych przemyśleń. Słapczuk przytacza rozważania W. Bazylewśkiego z eseju „Hula pochwale”, gdzie szanowany autor twierdzi, że „dzisiaj w literaturze pora pochwalizmu”, że „w literaturze ukraińskiej ton nadaje krytyk bezzębny. Krytyk, który nigdy nikogo nie krytykuje”, a profesjonalnym obowiązkiem krytyka jest „szczerzyć zęby, ponieważ krytyk literacki — to pies stróżujący literatury i powinien chronić ją przed szkodnikami i partaczami: destruktorami, imitatorami, amatorami, grafomanami”. Słapczuk zgadza się z tymi rozważaniami swojego autorytatywnego kolegi (oto tylko dlaczegoś nie przypominam sobie „rozgromnych” artykułów samego Bazylewśkiego, z wyjątkiem artykułów dyskusyjnych „Barbaryzacja” oraz „Zimny prysznic historii”, które nie są krytycznymi opiniami) i kontynuuje z niewłaściwą mu kategorycznością: „Literatura ukraińska potrzebuje krytyka-inkwizytora, który przyniósłby jej oczyszczenie ogniem i krwią (Proszę nie zrozumieć mnie dosłownie: mowa moja jest obrazowa i metaforyczna). Inkwizytora, który w popiele spalonych książek zdoła znaleźć prawdę — tę, której nam brakuje na stronach”. O proszę, pomyślałem. Oto deklaracja krytycznego męża, a nie dziecięcia. Teraz, myślę, na tych 128 stronach niczego innego nie będzie, oprócz „ognia i krwi” (niech będzie obrazowo-metaforycznie). Ale przeczytawszy dalej, uspokoiłem się (wcale nie rozczarowałem), bo zobaczyłem tego samego mądrego, wnikliwego, sympatyzującego pisarzowi czytelnika. Właśnie tak — czytelnika. Oto kogo naprawdę brakuje współczesnej literaturze. Ja go nazywam „zwykłym czytelnikiem”. I nie ma tu maskowania się pod prostotę, jest zrozumienie tego, że literatura — każda — będzie mogła pełnowartościowo rozwijać się tylko wtedy, gdy ma jego — zwykłego czytelnika. W recenzji powieści W. Łysa „Maska” („Człowiek w pięciu maskach”) spotykamy właściwe Słapczukowi stwierdzenie: „Ja osobiście nie czytam książek, aby wyszukiwać w nich wady. Biorę książkę do rąk, żeby porozmawiać. I kiedy ta rozmowa przynosi zadowolenie, sumienie broni mi naciągać maskę złośliwego krytyka na przyjazne oblicze wdzięcznego czytelnika”. Oto i mamy odpowiedź na pretensje W. Bazylewśkiego — jest tyle dobrej literatury, nieprzeczytanej przez nas, że grzech tracić czas na grafomanię. Sama książka W. Słapczuka ma dwa duże rozdziały: 1. Między szafotem uznania a piedestałem zapomnienia; 2. Wiosenne powodzie i jesienne autodafe (notatki na marginesach książek). Ostatni rozdział — to taki wariant fragmentarycznych wrażeń po przeczytaniu (czymś przypomina rozszerzoną adnotację, ale zawsze z własnym spojrzeniem: pozytywnym, krytycznym, ironicznym, a nawet patetycznym). Ja znowu będę twierdził, że dzisiejsza krytyka — w końcu, jak i zawsze — powinna być napisana na wysokim poziomie stylistycznym. To proza! Jej sukces/niesukces zależy od poziomu talentu autora. Tylko wtedy zwracają uwagę na światopoglądowe i estetyczne poglądy krytyka, kiedy przyjmuje się jego styl. Epatowanie — to jedna ze składowych krytyki (ale nie zawsze) i nie można nim nadużywać. U W. Słapczuka epatowanie faktycznie nie występuje. Zastępuje je intryga opowieści. On umie dostrzegać to, co najważniejsze. Najczęściej używa ironii. Lekkiej i, z reguły, życzliwej. O kimkolwiek by nie mówił W. Słapczuk — o H. Husejnowie czy S. Procuku, M. Matios czy L. Tarnaszynśkiej, K. Moskalcu czy J. Hudziu, P. Soroce czy W. Szklarze, Je. Swerstiuku czy M. Żułynśkim, — on zawsze jest konkretny i dokładny w rozmowie. Nie boi się krytycznie przejrzeć klasyki (o poezji M. Eminescu), nie wpada w „masową psychozę” (o powieści Paulo Coelho „Alchemik”: „mnie poraża ta olbrzymia liczba koneserów złota, którzy nie umieją odróżnić go od ołowiu”), oddaje hołd przedwcześnie zgasłemu talentowi (W. Bondaruk, Marko Zackowany (pseudonim Trochima Szynkaruka), I. Iow, K. Szyszko), i co najważniejsze, — szanuje żywych (R. Zasławśkyj, O. Matijko, J. Struciuk, W. Starun i in.). Wasyl Słapczuk dzisiaj jest jednym z najbardziej kolorowych i najbardziej oddanych czytelników współczesnej literatury. Jednym z tych, bez których literatura jako pełnowartościowe zjawisko zaistnieć nie może. Milczę o tym, że on sam jest Twórcą tej literatury, bo to już temat innej rozmowy. Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk. WYDARZENIE. UKRAINIANA BRATA WASYLA. - Wasyl Słapczuk. Słomiana strzecha Ojczyzny: Poezje. — Łuck: Wydawnictwo „Wołyńska obwodowa drukarnia”, 2003. — 176 s. - Wasyl Słapczuk. W oczekiwaniu na inkwizytora: Recenzje, opinie, notatki. — Łuck: Wołyńska obwodowa drukarnia, 2003. — 128 s. - Wasyl Słapczuk. Ślepy deszcz: Powieść. — K.: Fakt, 2003. — 336 s. W tym roku Wasyl Słapczuk po raz drugi nominowany był do Nagrody Szewczenkowskiej i został jej laureatem: tym razem za zbiory „Naprzeciw nurtu trawy” oraz „Sęk na kiju podróżnego”, wydane, odpowiednio, w 2001 i 2002 roku. Dziwne, ale dlaczegoś do tego „przedmaratonowego rejestru” nie trafił zbiór z 2003 roku „Słomiana strzecha Ojczyzny”, — jak dla mnie, jedna z najjaśniejszych książek poetyckich o brzmieniu narodowym po 1991 roku. Tutaj — na tyle ostre i bolesne odkrycie problemu narodowego, że całkiem zasadnie Wołodymyr Bazylewśkyj postawił tę książkę w jednym rzędzie z narodowym samokrytycyzmem P. Kulisza, I. Franki i Je. Małaniuka.
Машинний переклад
Ukraiński BEST. Książka roku’ 2003. Redaktorzy: Kostiantyn Rodyk, Dmytro Stus. — Kijów: Książnyk-review; Raduha, 2004. — 272 s. (p)
Narodziny książki to zawsze święto, a tym bardziej takiej: o najpopularniejszych nowościach wydawniczych 2003 roku. W dziesięciu kategoriach, w głosowaniu ekspertów, wyłoniono najlepsze książki oraz najlepszą książkę roku. Zostały nimi następujące wydania: Wasyl Stus. Palimpsest. — K.: Fakt. — 432 s. (twarda okładka); Jurij Wynnyczuk. Malwa Landa. Seria „Fest proza”. — L.: Piramida. — 540 s. (twarda okładka); Peter Zilagi. Ostatnia wiknożyrafa. Seria „Kolekcje Perfeckiego”. — L.: Klasyka, 124 s. (twarda okładka); Oleh Łyszeha. Śniegi i ogień. — Iwano-Frankiwsk: Lileja-NW. — 95 s. (twarda okładka i wkładka fotograficzna); Ołeksandr Bojczenko. Coś w rodzaju czatakwy. — Iwano-Frankiwsk: Lileja-NW. — 136 s. (miękka okładka); Arystoteles. Etyka nikomachejska (w języku greckim i ukraińskim). — K.: Akwilon-Plus. — 780 s. (twarda okładka); John Fowles. Aristos. — Winnica: Tezys. — 336 s. (twarda okładka); Mykoła Riabczuk. Dwie Ukrainy: rzeczywiste granice, wirtualne wojny. — K.: Krytyka. — 336 s. (miękka okładka); Robert Conquest. Rozmyślania nad sponiewieranym stuleciem. — K.: Osnowy. — 371 s. (miękka okładka); Paulo Freire. Nauczyciele jako pracownicy kultury: listy do tych, którzy odważyli się uczyć. — Ch.: Akta. — 264 s. (miękka okładka); Walery Wojtowycz. Mitologia ukraińska. — K.: Łybid. — 664 s. (twarda okładka); Perejasławska Rada 1654 roku: historiografia i badania. — K.: Smoloskyp. — 890 s. (twarda okładka); Danyło Janewski. Systemy polityczne Ukrainy w latach 1917—1920: próby tworzenia i przyczyny klęski. — K.: Duch i Litera. — 767 s. (twarda okładka); Jewhen Czykalenko. Wspomnienia. Seria „Vita Memoriae”. — K.: Tempora. — 416 s. (miękka okładka); Wiaczesław Lypynskyj. Korespondencja. T. 1 (A–Ż). — K.: Smoloskyp — Filadelfia: Instytut im. Lipińskiego. — 960 s. (twarda okładka); Marjana Sawka. Czy babuin ma babcię? — L.: Wydawnictwo Starego Lwa. — 32 s. (twarda okładka); Bajki Mglistego Albionu. — K.: A-Ba-Ba-Ha-La-Ma-Ha. — 24 s. (twarda okładka); Zinaida Wasina. Ukraińska kronika ubioru. T. 1. — K.: Mystectwo. — 448 s. (okładka z kalki); Geniusz miejsca. Leopolis Lwów Lemberg Lwow. — L.: Ji. — 467 s. (miękka okładka).
Najlepszą książką roku uznano natomiast „Historyczną fonologię języka ukraińskiego” Jurija Szewelowa. — Ch.: Akta. — 1054 s. (okładka z kalki).
Czytelnika zainteresuje z pewnością badanie socjologiczne Ołeksandra Semaszka, zamieszczone na końcu antologii „Ukraiński Best”. Dowiadujemy się z niego, że bezsprzecznym liderem wśród nabywców książek jest najbardziej aktywna społecznie grupa w wieku 25–35 lat, z których 60 % wydaje na książki do 50 hrywien miesięcznie, 30 % — do 10 hrywien miesięcznie, a 10 % — do 100 hrywien miesięcznie.
Prognoza pogody książkowej na 2004 rok autorstwa Kostiantyna Rodyka stawia pytania na przyszłość. I przedstawia interesujące propozycje. Na przykład taką: „Jeśli w 2004 roku w ukraińskiej telewizji pojawią się pełnowymiarowe programy o książkach (na to są pewne oznaki), to za nieudany ten czy inny projekt literacki będzie można obwiniać tylko jednego konkretnego winowajcę — samego wydawcę”.
Zatem wydawajmy się! I — czytajmy!
z
Halina HARMASZ
Машинний переклад
«OKRĄGŁY STÓŁ» Kijowianie od dawna szanują i pomnażają pamięć o wielkim Kobzarzu. Imieniem Tarasa Szewczenki nazwane są dzielnica miasta, jego ulice, uniwersytet, inne placówki oświatowe oraz biblioteki. O osobliwościach twórczości artystycznej i literackiej poety, jego filozoficznym myśleniu, o jego postrzeganiu przez współczesnych mowa była przy „okrągłym stole” pod tytułem „Postać Tarasa Szewczenki w nowoczesnym wymiarze”, który odbył się 26 lutego w sali imprez masowych biblioteki imienia M. Kostomarowa. Głównymi uczestnikami wieczoru byli nauczyciele języka ukraińskiego szkół mikrorejonu Nywky, kierownicy dziecięcych placówek pozaszkolnych, bibliotekarze, stali czytelnicy, nieobojętni na wszystko, co związane z życiem i twórczością wielkiego poety. „Okrągły stół” prowadzili kierownik laboratorium historii psychologii Instytutu Psychologii APN Ukrainy, kandydat nauk psychologicznych Wołodymyr Kujewda oraz starszy pracownik naukowy narodowego muzeum Tarasa Szewczenki, poetka Iryna Hromawenko. Wypowiadający się zwrócili uwagę obecnych na ten fakt, że tak jak w czasach radzieckich Szewczenko na Ukrainie był oficjalnym symbolem, tak i teraz, już w niepodległym państwie, stosunek do niego nie zmienił się: jego twórczość studiowana jest powierzchownie. Wyrobił się pewien szablon w naświetlaniu obrazu poety — jednostronny, zastygły. Pracownik naukowy muzeum szewczenkowskiego zwróciła uwagę na niektóre dzisiejsze publikacje, w których Szewczenko naświetlony jest nie tylko powierzchownie, prymitywnie, ale i z licznymi przekłamaniami faktów historycznych, fałszerstwami, z poniżeniem jego roli jako narodowego geniusza, przewodnika idei narodowej. Żywy Szewczenko — w wielu kwestiach nieoczekiwany, dynamiczny, kontrastowy, tragiczny. On — to nasza żywa mowa, nasz narodowy duch. Jak nikt z innych poetów, Szewczenko jest najbardziej pokrewny z językiem ukraińskim, tradycjami i kulturą narodu, dlatego jego utwory bardzo trudno tłumaczyć na inne języki. Pojmowanie głębi ludzkiego geniusza Tarasa Szewczenki, jego spuścizny, jego wpływu na całe życie narodowe — to także ciągły żywy proces. Dlatego nowe odczytanie poety-patrioty jest skrajnie potrzebne właśnie teraz, kiedy ukraińskie społeczeństwo dotąd ciężko i powoli szuka odpowiedzi na wiele pytań dotyczących budowy państwa, odrodzenia narodowego, problemu zachowania języka, kultury itd. Wszyscy obecni wzięli aktywny udział w dyskusji nad podniesionym tematem, wyrazili szczerą wdzięczność za ciekawy wieczór zarówno prowadzącym „okrągły stół”, jak i bezpośredniemu jego organizatorowi — dyrektor biblioteki Linie Pieskinie. Takie wydarzenia, według ogólnej opinii, należy przeprowadzać częściej, dla szerszej publiczności, angażować do nich naszych deputowanych, bo właśnie Taras Szewczenko mógłby pomóc im nie tylko pojąć głębię tak potrzebnego im języka ojczystego, ale i uświadomić ważność i konieczność rozwiązywania wielu kwestii państwowotwórczych. Bardzo użyteczny podniesiony temat jest i dla nauczycieli szkół, bo właśnie oni mogą zaszczepić w młodym pokoleniu właściwe rozumienie geniusza Szewczenki. Pod koniec wieczoru jego uczestnicy z przyjemnością wysłuchali kompozycji literacko-muzycznej z pieśni do słów Tarasa Szewczenki w wykonaniu znanego kompozytora i śpiewaka Ihora Jakubowskiego. Przyjemną niespodzianką stał się również wydany przez bibliotekę w niewielkim nakładzie ilustrowany zarys biobibliograficzny „Szewczenko w Kijowie”, opracowany przez Linę Pieskinę. W czytelni zaś biblioteki odwiedzający zapoznali się z wystawą książkowo-ilustracyjną „Na rozstaju muzy i losu”, poświęconą życiu i twórczości wielkiego Kobzarza. Wydawnictwo literatury pięknej „Dnipro” właśnie wypuściło w świat nowe wydanie „Kobzarza” Tarasa Szewczenki, które bez wątpienia stanie się wydarzeniem nie tylko roku jubileuszowego. Wierzchołkowa księga narodu ukraińskiego jest ciekawa nadzwyczaj oryginalnymi dziełami graficznymi narodowego artysty Ukrainy, szewczenkowskiego laureata Mykoły Storożenki, których jest tu ponad czterdzieści. BIBLIOFIL W żadnym z półtora tuzina „Kobzarzy”, które mam w swojej niewielkiej własnej szewczenkianie, nie natrafiłem na wiersz „Gdybyś ty, Bohdanie, pijany”, choć wiedziałem, że taki u Poety jest. I oto, nareszcie, spotykam go w „Kobzarzu”, który wydrukowało w Kijowie centrum wydawnicze „Proświta” z przedmową P. Mowczana i przypisami Je. Nachlika. W wierszu jest tylko 15 wersów, które mieszczą około sześciu tuzinów słów, lecz w nich poetycki geniusz zmieścił niewyczerpany temat, który oto już 350 lat wzrusza nas, Ukraińców, i nie tylko nas. Do tego tematu Poeta stale zwracał się przez całe swoje krótkie życie. W tych piętnastu wersach odgaduje się cała historia Ukrainy, zaczynając od połowy XVII stulecia. W tych wersach widać i niedościgniony heroizm naszych przodków, i ich tragedię, zapoczątkowaną niepoprawnym błędem jednego z wybitnych działaczy narodu ukraińskiego — hetmana Bohdana Chmielnickiego. „Gdybyś ty…” — ostatnia z tych dziesiątek poezji, w których T. Szewczenko dotyka wspomnianego tematu. Powróciwszy z zesłania, już ciężko chory, Poeta latem 1859 roku ostatni raz przyjeżdża na Ukrainę i w Perejasławiu pisze swój wiersz, którym zaświadcza niezmienną ocenę działalności hetmana: obok epitetów, które sławią Bohdana, wyczytujemy ostro negatywne wypowiedzi pod jego adresem. „I przesławny kozacki Rozumny ojcze!..” — czytamy w wierszu i przejmujemy się uczuciem głębokiego szacunku do hetmana. Przecież rzeczywiście znaczące było wielkie zwycięstwo naszych dziadów-pradziadów w wojnie narodowowyzwoleńczej 1648—1656 lat przeciwko uciskowi polsko-szlacheckiemu. Następstwem tego zwycięstwa było krótkotrwałe, niemal nagłe wyzwolenie ziem ukraińskich od Słobożanszczyzny do Wołynia i od stepów zaporoskich do granic Moskowii do utworzenia własnego państwa w składzie 23 pułkowych i około 350 sotniowych jednostek administracyjno-terytorialnych. Ten wyczyn narodu trudno przecenić. Nad oprawą „Kobzarza” artysta pracował przez dziesięciolecia i zaproponował nam zasadniczo nową wizję ilustracyjną spuścizny Szewczenki. Wszakże jego prace nawet nie poddają się takiemu gatunkowemu określeniu, jak ilustracje. To raczej magiczne przeniknięcie w tekst i spojrzenie na niego z najskrytszych głębi proroczego słowa. Pracę nad obrazotwórczą identyfikacją „Kobzarza” Mykoła Storożenko rozpoczął bez jakichkolwiek zamówień jeszcze na początku lat 80. ubiegłego wieku. Długo nosił w sobie koncepcję książki, przemyśliwał jej całościową architektonikę, robił setki szkiców do przyszłych kompozycji. Ta praca była podobna do malowidła świątyni, bo pędzel Storożenki ilustruje nie wiersz, nie fabułę, a istotę, której nie zawsze odzwierciedlisz słowami. To, właściwie, interpretacje tekstów Szewczenki przez wielkiego artystę, który także jest okiem i sercem narodu, jakim był poeta. Twórca daje nam szansę nie po prostu głęboko przeczytać „Kobzarza”, on wzywa do tego, aby przejąć się, wmyślić, otworzyć duszą i stanąć na duchowej drodze, która prowadzi do „wolowego czynnego ukraiństwa”, aby ta „forma narodowej duszy” stawała się aktualna i realna już dzisiaj. Mykoła Storożenko wynalazł i stworzył dla wizualnej interpretacji „Kobzarza” nie tylko własną technikę malarstwa, ale — co najważniejsze — nowy język obrazowy, pełen ostro nowoczesnych alegorii, symboli i śmiałych chwytów. Swiatosław WOJNOW, dyrektor muzeum rejonu Szewczenkowskiego m. Kijowa
znalazł się hetman, car zmusił go do przyjęcia niekorzystnych warunków, podyktowanych na radzie perejasławskiej w styczniu 1654 roku. Bohdan poszedł na ustępstwa: korzystne dla Rosji warunki stały się niebezpieczne dla młodej hetmańskiej Ukrainy. W rezultacie w ciągu kilku lat zwycięstwo zamieniło się w klęskę, wojna narodowowyzwoleńcza przekształciła się w niemal 30-letnią wojnę domową – ruinę, a utworzone państwo zostało podzielone na pół wzdłuż Dniepru między Rosję a Polskę na ponad sto lat. Taką cenę zapłacił naród za to, że Bóg- POETYCKIM WERSTEM ukazały się smutne realia, kiedy cała Ukraina przebywała w mocnych „zjednoczonych” objęciach carskiego reżimu i pokornie niosła na swojej szyi pańszczyźniane jarzmo, kiedy „Od kozactwa, od hetmaństwa Wysokie mogiły — Nic więcej nie zostało”, kiedy zagnany w bezwyjściową sytuację naród, któremu zabraniano czytać i pisać w ojczystym języku, pewnie „rozpuszczał się” w rosyjsko-azjatyckim środowisku… Obserwując coś podobnego, hetman rzeczywiście „upiłby się”. Protestując przeciwko dominacji caratu na Ukrainie, Poeta zwraca uwagę rodaków na przyczyny, które doprowadziły do tych ciężkich realiów. Jedną z nich Poeta widział w błędnych działaniach hetmana, któremu naród uwierzył i który nie spełnił jego oczekiwań. W końcu wiersza Poeta wydaje wyrok na hetmana: Gdybyś się na świat nie narodził, Albo w kołysce jeszcze upił… To nie kąpałbym ja w kałuży Ciebie przesławnego. Amen. Kierując wyrzut do dawno zmarłego hetmana, Poeta, rzecz jasna, adresuje go do „żywych i nienarodzonych” przyszłych przywódców narodu, aby każdy, za kim pójdzie lud, pamiętał, że naród błędów nie wybacza. Również jednoznacznie odbierana jest idea wiersza. Nic więc dziwnego, że dopiero po 8 latach od napisania wydrukowano tylko pierwsze cztery jego wersy, a w całości świat ujrzał poezję dopiero po 27 latach, na dodatek w praskim „Kobzarzu”. Ananij ZAKREWSKIJ, krajoznawca, obwód kijowski.
Машинний переклад
PREZENTACJA Najstarsze spośród wydawnictw — „Dnipro” — ma w swoim dorobku wielki szereg wydań utworów Szewczenki. Tylko w okresie powojennym ukazało się czterdzieści sześć wydań „Kobzarza”, których łączny nakład sięga około 5 200 000 egzemplarzy. Nowe, czterdzieste siódme wydanie, zdaniem specjalistów, stanie się wyjątkowym kamieniem milowym w artystycznym odczytaniu wersów Szewczenki, „przedłużonych” w dziełach graficznych niezrównanego mistrza. Teksty poetyckie są naukowo zweryfikowane, komentarze do nich, a także eseistyczne rozważania Mykoły Storożenki na odwrocie każdej ilustracji dają głębokie i wszechstronne wyobrażenie o światopoglądowym pojmowaniu słowa Kobzarza. Pojmowaniu, któremu nie ma granic. „Kobzar” w artystycznym odczytaniu Mykoły Storożenki został zaprezentowany ukraińskim czytelnikom 9 marca, w dniu urodzin poety i artysty Tarasa Szewczenki. Inf. „Słowa Proświty”
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ty, gdyż utworzone państwo pojawiło się po ponad 400 latach istnienia narodu bez tradycji państwowości. Podobnego czynu mógł dokonać tylko wielki naród. Na ostrzu tego zwycięstwa był Bohdan, który zdołał zjednoczyć kozaków z chłopami i natchnąć ich do zwycięstwa. I Poeta uwiecznia postać hetmana wersami: Amen tobie, wielki mężu! Wielki, sławny! Lecz nie bardzo… Dlaczego „nie bardzo”? Bo stało się to, co przez pewien czas niełatwo było pojąć. Naród odniósł zwycięstwo o własnych siłach. Ale Polska pozostawała silna i, aby utrwalić zwycięstwo, hetman prosi o pomoc moskiewskiego cara. Ten ostatni poczuł nagłą potrzebę zrealizowania swoich dziwnych marzeń o zostaniu gospodarzem Naddnieprza. Wykorzystując sytuację, w której hetman uwierzył obietnicom cara o obronie Ukrainy przed zewnętrznymi wrogami, wliczając do nich także Polskę. Przecież stało się przeciwnie: za plecami Bohdana car zawarł z Polską potajemnie rozejm wileński w 1656 roku, zgodnie z którym ograniczył się do „ochrony” tylko lewobrzeżnych ziem, oddając na żer królowi ziemie prawobrzeżne… Będąc wybitnym znawcą historii Ukrainy, Poeta całą winę za tragiczne skutki składa na hetmana, otwarcie wyrzucając mu w wersach: Gdybyś ty, Bohdanie, pijany, Teraz na Perejasław spojrzał! I na Zamczysko popatrzył! Upiłbyś się! Zdrowo upiłbyś się! Od czasów Bohdana do napisania wiersza minęło całe 200 lat. Przed Poetą
Машинний переклад
Iwan Teodorowycz BOHUN (Fiedorenko, Fiedorowycz) — postać znana i jednocześnie otoczona różnorodnymi legendami. Niedaleko Nowogrodu Siewierskiego, na prawym brzegu Desny, w odległości jakichś pół kilometra od mostu przez rzekę, na drodze do wsi Komań leży kamień. Na nim — wmurowana granitowa płyta i ciosany dębowy krzyż o wysokości 4 metrów. Wokół — żelazne słupki z masywnym łańcuchem złotawego koloru. Ta symboliczna mogiła powstała w lipcu 1991 roku nie bez udziału „Proświty”. Powstała w miejscu śmierci pułkownika 27 (17 — według starego stylu) lutego 1664 roku i w dawnych czasach leżał tu nagrobny kamień z odpowiednim napisem. W ten sposób, 340 lat temu, po jego wyprawie z hetmanem Prawobrzeża Pawłem Teterą na Lewobrzeżną Ukrainę, po przekazaniu Bohunowi przez polskiego króla Jana II Kazimierza dowództwa nad kozackimi pułkami, tego wodza zdradziecko chwyta polska szlachta i rozstrzeliwuje (inna wersja — rąbie na kawałki) pod Nowogrodem Siewierskim… Każdego roku w rocznicę śmierci Iwana Bohuna jego mogiła gromadzi wokół siebie garstkę patriotycznej publiczności na panichidę „za zabitego”. Swego czasu był pułkownikiem podolskim, kalnickim (winnickim) i pawołockim, ale najbardziej kochali go winniczanie. I było za co — świeżo upieczony pułkownik kalnicki w 1651 roku błyskotliwie broni Winnicy przed polskimi wojskami M. Kalinowskiego i S. Lanckorońskiego. Po klęsce Daniły Neczaja pod Krasnem (kiedy Polacy złamali rozejm), wojska Rzeczypospolitej zajmują Murafę, Szarogród, Jampol i otaczają Winnicę. Iwan Bohun, zebrawszy kozaków, mieszczan i chłopów (3 tysiące wojowników przeciwko 20 tysiącom polskich żołnierzy S. Lanckorońskiego), utrzymuje obronę miasta. Właśnie tutaj on chyba po raz pierwszy ujawnia na taką skalę zdolności pierwszorzędnego stratega wojskowego. Obrońcy polewają strome zbocza wodą (w ciągu nocy zamieniają się w lodową przeszkodę), na Południowym Bugu robią przeręble, przykrywając je słomą. Niewielki oddział, z samym Bohunem na czele, nagle przeprowadza desperacki atak na wroga — i błyskawiczny odwrót. Lanckoroński rzuca doborowych dragonów, aby otoczyć zuchwalców, ale ci przebijają lewą flankę konnicy i skutecznie kierują wroga do pułapki na rzece, gdzie niemało Polaków ginie. Trzeciego dnia pułkownik znowu rzuca się do ataku, ale dwukrotnie omal nie ginie: najpierw odpycha się od trzech wiszących na nim żołnierzy, potem wpada we własną pułapkę (koń i jeździec szczęśliwie poradzili sobie z nią). I znowu — do boju… Z przyjściem głównych sił Chmielnickiego Bohun kontynuuje natarcie na wojsko koronne, szturmując Kamieniec Podolski (29 kwietnia — 1 maja 1651 roku), opanowując Korzec… W ogóle, Iwan Bohun brał udział we wszystkich bitwach wojny narodowowyzwoleńczej. Można go było rzucać do boju w najbardziej nieoptymalnej sytuacji, a on chwytał każdą szansę na odniesienie zwycięstwa. Wiedział o tym i wykorzystywał to Chmielnicki, wiedzieli kozacy, powierzając mu buławę hetmana nakazowego pod Beresteczkiem. Właściwie, ziemia wołyńska i Beresteczko właśnie dzięki Iwanowi Bohunowi mają w końcu pozbyć się tragicznego całunu, wszak Bohun uśmierzył bunt w otoczonym kozackim obozie i wyprowadził główne siły z okrążenia… Pamiętne i obrona Azowa w latach 1637—1642 przed tureckimi wojskami sułtana Ibrahima, i wyprawy na Krym, i błyskotliwa obrona Monasterzysk w 1653 roku w otoczeniu znacznie przeważającej armii S. Czarnieckiego, i zwycięska wyprawa tego samego roku razem z Tymoszem Chmielnickim do Mołdawii, oraz nieustanna, ale skuteczna obrona Bracławszczyzny i Humańszczyzny przed Polakami i Tatarami od końca 1653 do 1655 roku. A co dopiero mówić o wyprawie pod dowództwem A. Żdanowicza w sojuszu z Siedmiogrodem i Szwecją na Rzeczpospolitą, ze zdobyciem Krakowa, Brześcia i Warszawy... Wieczny „opozycjonista” i „samostijnyk” odmówił składania przysięgi carowi moskiewskiemu w 1654 roku, występował przeciwko zawarciu przez B. Chmielnickiego ugody białocerkiewskiej w 1651 roku, odmówił podpisania ugody hadziackiej (1658) I. Wyhowskiego, potępił także ugodę słobodyszczeńską J. Chmielnickiego w 1660 roku. Zginął Iwan Bohun w sprawie zjednoczenia Prawobrzeżnej i Lewobrzeżnej Ukrainy. Ołeksandr SOŁONEC walczących kozaków żelazną ścianą na wyspie Hajok. TRZYSTA przeciwko wielotysięcznej wrogiej armii! Tworzyli cud! Armia Kalinowskiego na jakiś czas przerwała natarcie z powodu niesłychanego zdumienia! A oni, porąbani szablami, miotali się jak „krwawy śmierć”, etapami ustępując, po jednym padając, a już ostatni kozak — Neczaj — na jeziorku poraził wroga nadludzkim heroizmem. Te legendarne TRZYSTA oraz ich wódz i ulubieniec Iwan Bohun, który zdołał wyprowadzić z tego piekła znaczną część wojska, porazili świat. Im pośmiertnie przyznano tytuł Kawalerów św. Jerzego, odlano tablicę z brązu, która do dnia dzisiejszego znajduje się w Sali św. Jerzego na Kremlu… Iwan Bohun dogania Tatarów, którzy wracając, chwytali jasyr. W Winnicy zatrzymali się na placu. Dogoniwszy, kozacy odbijają jasyr. Na placu Bohun z grupą kozaków zatrzymał się, podszedł do płaczących ludzi, którzy na rękach trzymali martwą kobietę, w piersi której pozostała kula. Na chwilę skamieniał, podniósł ręce, jakby broniąc się przed wrogiem, i jęknął: „Oksana…” I znowu rwał się z kozakami przez step. W oddali kwiliła jakaś czajka… Znowu walki, zwycięstwa, sława, ale to już jakby z inercji, z bólu i męki. Wielkie zwycięstwo odniósł Iwan Bohun podczas obrony Humania, wznosząc tam twierdzę, którą polscy dowódcy wojskowi porównywali z holenderską Bredą, będącą wzorem wojskowej sztuki inżynieryjnej. W 1662 roku Polacy chwycili Iwana Bohuna i wrzucili do twierdzy w Malborku. W 1663 r. hetmanem Prawobrzeżnej Ukrainy zostaje Pawło Teteria i doprowadza do jego uwolnienia. Ale niedługo. 17 lutego Iwana Bohuna rozstrzelano na górze pod Nowogrodem Siewierskim w gaju koło wsi Komań. I na próżno, że przez trzy i pół wieku Iwana Bohuna niedoceniano, poniżały różne ustroje państwowe, na próżno, że do tej pory nigdzie nie stworzono mu pomnika, na próżno, że obraz jego zniekształcono w filmie telewizyjnym „Ogniem i mieczem”, ale Iwan Bohun jest wyższy od tego wszystkiego i od wszystkich.
Машинний переклад
Natura obdarzyła Iwana Bohuna wyjątkową urodą, posturą, głębią rozumu i talentem. Jako światowy unikat, zachwycał wszystkich zwolenników i wrogów. Włoski ksiądz Giovanni Scarabelli twierdzi, że Iwan Bohun i Włoch Giuseppe Garibaldi to dwaj najwięksi rycerze świata!.. Nawet jeden z „wrogów” — wybitny polski historyk i krytyk I. Rolle pisał, że „z 80 działaczy czasów Chmielnickiego Iwan Bohun jest najwspanialszy, połączył rozum, zdolności wojskowe, niezależność charakteru, nie splamił się okrucieństwem, odznaczył się wysoką moralnością i wiernością wysokim ideałom”. Znano go, kochano, szanowano, podziwiano, zachwycano się nim. W literaturze, wśród ludu mówiono o nim: charakternik, czarodziej, przebiegły, bystry, wieszcz, mag, prorok… Błyskawicznie i precyzyjnie nakreślone złożone plany przy najtrudniejszych manewrach wojennych, działaniach, orientacji, zmianie taktyk — i to wszystko błyskawicznie, nieomylnie, poprawnie i na najwyższym poziomie. I choć mało wiemy o Iwanie Bohunie, wiadomo, że pochodził z drobnej ukraińskiej szlachty, od dzieciństwa miał wielkie pragnienie wiedzy, spraw wojskowych, z powodzeniem uczył się w Akademii Ostrogskiej, w wieku 17–18 lat zakochał się, miał ciągoty do płastu, sportu, hartowania ciała i ducha. Nie ma dokładnych danych o miejscu jego urodzenia, ale wiemy, że to Winnicczyzna, Podole… W latach 1637–1638 podczas powstania kozacko-chłopskiego przerwał naukę i, przechodząc krótkotrwałą „musztrę” na Siczy Zaporoskiej, wziął udział w tym powstaniu. Iwan Bohun w czasie wojny wyzwoleńczej staje się dla Bohdana Chmielnickiego doradcą, niezawodnym wojownikiem. W 1649 r., przebywając w sotni pułku czehryńskiego, Iwan Bohun odznaczył się imponującymi zdolnościami wojskowymi i po roku został mianowany pułkownikiem winnickim (kalnickim). A potem — znowu walki. Walki — i zwycięstwa… Szczególnym szczytem talentu wojskowego Iwan Bohun zadziwił wszystkich podczas obrony Winnicy w marcu 1651 roku. Takie same wojenne „sztuczki” manewrowania powtarzał też pod Piławcami (ale już nie z przeręblami, a z zaostrzonymi częstokołami). Znowu zwyciężył. Jakby hipnotyzował wroga, wabiąc i kierując go w pułapkę. Sława o Bohunie rosła coraz bardziej. W negocjacjach z Bohdanem Chmielnickim król polski Jan II Kazimierz namawiał Bohdana Chmielnickiego, aby za każdą cenę oddał im Iwana Bohuna. Apogeum sławy Iwana Bohuna stało się Beresteczko w czerwcu 1651 roku. Przecież to była bitwa, jakiej nie znała Europa do XX wieku! Wszechstronnie uzbrojona 200-tysięczna armia polskiego króla Jana II Kazimierza za błogosławieństwem swoich duchownych ruszyła na cudze ziemie. Od Sokala do Beresteczka, jak mrówki, pokryła nasze wsie. Ludzie brali kosy, siekiery, święcili je w ochłonowskiej cerkwi Świętego Mikołaja i szli na pomoc Kozakom. Wojska szlacheckie pod Beresteczkiem zatrzymały się. Hetman Bohdan Chmielnicki zbierał, formował pułki i oczekiwał konnicy Islam Gireja III, który żądał od Chmielnickiego, by nie rozpoczynać walki przed przybyciem Tatarów. 16 czerwca horda przybyła. 28 czerwca rozpoczęła się straszna bitwa. Zadrżała, zajęczała ziemia, pociemniało niebo. Pułk Iwana Bohuna szturmem zdobył Zamek Kozinski i zburzył go, aby w przyszłości zamek nie stał się umocnieniem dla wroga. Wroga armia ruszyła do ataku na skrzydło Tatarów — i tu pierwszy zabity murza upadł głową do „swoich” (to u Tatarów bardzo zły znak). Dalej zabito brata chana — Amurata, raniono Islam Gireja III. 30 czerwca Tatarzy nagle opuszczają pole bitwy. Bohdan Chmielnicki, zostawiając hetmanem nakaznym Dżadżalija, razem z pułkownikiem Iwanem Wyhowskim rzucił się za Tatarami, aby dogonić, przekonać i zawrócić. Kozacy częściowo ustąpili i pod dowództwem Iwana Bohuna wznieśli umocnienia, aby powstrzymywać natarcie. Hetman nakazny Dżadżalij wysyła swoich posłów na negocjacje do króla polskiego, ale król nawet ich nie przyjął. Kozacy i chłopi wszczęli bunt. Natarcie wroga nieustannie trwało. Obóz kozacki z oburzeniem żądał, aby Dżadżalij złożył buławę — błagali o ratunek Iwana Bohuna. Pod grzmot armat, świst strzał, rżenie koni, przy strasznej ulewie, gdzie na odległość włóczni nic nie widać, skrajnie ściśnięci pierścieniem okrążenia, krzyczeli, błagali Iwana Bohuna: „Bierz buławę! Ratuj wojsko!”. Dwa dni po święcie Jana Chrzciciela, swojego Anioła Stróża, Iwan Bohun, nisko się kłaniając, wziął buławę: „Wszyscy na miejsca, wszyscy razem — grodzić trzy groble przez błota, przez rzekę Plaszówkę”. A potem pełne współczucia, ale tak wzruszające: „Bracia, kto w Boga wierzy, stawajcie do boju, do ostatniej walki, żeby choć trochę zatrzymać natarcie wroga dla ratowania innych, dla wyprowadzenia wojsk z oblężenia”. I stali TRZYSTA zwi- Jewhenija LESZCZUK pochodzi z chutoru Młyniec wsi Kwasów na Wołyniu. Poetka, autorka dziesięciu tomików poetyckich, wielu pieśni o Iwanie Bohunie. Przygotowała i wydała album „Beresteczko — święta droga” (gotowe materiały do podobnego zbiornika „Wieczność Iwana Bohuna”). Została laureatką międzynarodowych nagród literackich (Włochy). Niemały sukces miał jej tomik „Srebrna róża” z przekładami poezji na język włoski… Od marca 2002 roku — przewodnicząca zarejestrowanego Dobroczynnego Funduszu Społecznego „Bohun” na rzecz budowy pomnika kozackiego pułkownika. Wiele lat pani Jewhenija pracuje nad źródłami historycznymi, zbierając i systematyzując informacje o życiu Iwana Bohuna. W różnych muzeach odszukuje także portrety pułkownika, robiąc kalendarzyki i pocztówki portretowe z własnymi pieśniami o Bohunie, zbierając w ten sposób datki na pomnik bohatera narodowego. Niestety, te środki dzisiaj nie pozwalają zrealizować zamysłu, a ciężka choroba pani Jewheniji obecnie utrudnia jej działalność. Dlatego zainteresowanych czytelników informujemy, że datki na budowę pomnika Iwana Bohuna można wpłacać na konta w AK „Prominwestbanku” Ukrainy w mieście Lwów (Lwów, ul. Akademika Hnatiuka 2, MFO 325633): hrywny — nr 26001301413411/980, dolary USA — nr 26001301413411/840, euro — nr 26001301413411/978; ZKPO Funduszu nr 26170780. Ponadto pani Jewhenija zwraca się do wszystkich księży i Cerkwi Ukrainy, aby corocznie 17 lutego odprawiać panichidę za Iwana Bohuna.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
muzyki ideowej — lirycznej, żartobliwej, pejzażowej, patetycznej, tragicznej i in. Przedział czasowy wszystkich zaprezentowanych utworów przekraczał pół wieku! Udanym zakończeniem koncertu stał się występ zespołu muzyki klezmerskiej „Nigunem” („Melodie”) pod dyrekcją Ihora Każdana, który wykonał suitę z musicalu „O’kej, Moiszo!”, w którym kulminacją jest żywiołowy żydowski taniec „Siedem czterdzieści”. Przy czym przez cały koncert Jakow Samijłowycz wcale nie był postronnym obserwatorem: podpowiadał, a nawet wzruszająco podśpiewywał. A na koniec wyszedł na scenę i zagrał własnego walca. Szalonymi oklaskami odpowiedziała publiczność, jednogłośnie zachwycona jego heroicznym umiłowaniem życia. Życzmy i my najstarszemu z kijowskich kompozytorów zdrowia i jeszcze długich lat aktywnego życia twórczego. Iryna SIKORSKA Gala w świątyni światowego ładu, majestatyczny ołtarz z licznymi obrazami-modlitwami do Stwórcy Natury i Kosmosu, z żywotami narodu pokrewnego, miłego; przypowieściami oraz bezlitosnym potępieniem nienasyconego Zła, nuklearnej zguby i imperialnego rozkładu otoczenia. Taras Szewczenko w poezji, a Maria Prymaczenko w malarstwie sięgnęli kosmicznego rdzenia pamięci genetycznej Ukraińców, potwierdzając świadectwa naszych kronik, że jesteśmy „Słonecznymi dziećmi”, „Bożymi synami”, „Dażbogowymi wnukami, ulubieńcami boskimi”... Jest w osobliwościach ukraińskiej Duszy dążenie do prawdy: „W swoim domu swoja prawda, i siła, i wola” (Szewczenko) — i żadna siła nie zabije w niej tego pragnienia tworzenia prawdy w najwspanialszych jakościach i walki o nią, ciągłego jej strzeżenia i umierania za nią. Wypełniając nakaz swojej duszy, Maria Prymaczenko we własnym domu prowadzi dla wiejskich uczniów zajęcia studia malarstwa dekoracyjnego. „Uczę dzieci malować kwiaty, zwierzęta, ptaki. Uczę, żeby w każdym ich rysunku były Prawda i Dobro” — twierdziła. Uwielbiła naród swój pokrewny, miły — wiele szlachetności jego duszy, w pracy zdobytych, w obyczajowych obrzędach, w czystości relacji rodzinnych. Wykąpany jest ten stworzony na białych arkuszach nieogarniony świat w czarodziejskich barwach i właśnie na poleskim podwórku, którego oto wiele lat pilnie strzegą we wrotach wielkogłowe rzeźbione słupy — drewniane rzeźby dwóch drewlańskich bogów Światowidów. I wszystko to spod ręki najumiejętniejszej artystki z drżącym sercem i jasnym wzrokiem — Ukrainki Marii Prymaczenko, malarki z drewlańskiej wsi Bołotnia, co na Kijowszczyźnie. Ołeksandr FYSUN Dzieła Marii Prymaczenko: „Ukraińskie wesele” oraz „Niebieskie maki”.
Машинний переклад
Gdyby Państwa, szanowny czytelniku, poproszono o wymienienie znajomych, którzy przekroczyli dziewiątą dekadę życia, jestem pewna, że wystarczyłoby palców u jednej ręki. Możliwe, że byłoby ich nawet za dużo. Nie jest tajemnicą, że w ostatnich kilku latach statystyki uporczywie potwierdzają fakt skracania się długości życia Ukraińców. A żeby nie tylko „dożyć”, ale też mieć niezwykle jasny umysł!.. Co więcej, prowadzić aktywne życie twórcze… Tym fenomenem jest Jakiw Samijłowycz Cehlar. Urodził się 29 lutego 1912 r. Żartownisie mówią, że dzisiaj ma tylko dwadzieścia trzy lata, ponieważ urodziny obchodzi tylko raz na cztery lata, dlatego wydaje się tak młody. Rodowity kijowianin — Jakiw Samijłowycz uosabia w sobie historię stolicy, jak i całego pokolenia, z którym przeszedł niemal przez cały XX wiek. Ostatni rok jego nauki w siedmioklasowej szkole zbiegł się z początkiem pierwszej pięciolatki. Oskrzydlony ogłoszonym kursem na industrializację, Jakiw poszedł do zakładu „Łeninska kuznia” — jako tokarz w metalu. Pamiętają go tam do dzisiaj, ponieważ przez wszystkie kolejne lata nie przerywała się przyjaźń kompozytora z kolektywem zakładu. A dyscypliny muzyczne zaczynał zgłębiać, jak wtedy mówiono, „od warsztatu” — na fakultetach robotniczych przy Instytucie Muzyczno-Dramatycznym im. M. W. Łysenki. Później uczył się w Kijowskiej szkole muzycznej
NARODOWY GENIUSZ
Wszystkie dzieła malarstwa to odwieczna tajemnica zapatrzonego milczenia kosmicznej Ukrainy, a jej „Ukraiński dzień” — najdawniejszy archetyp (pierwiastek) pamięci ludowej w rytmach i symbolach. Intuicją artystyczną ogarnięty, wyhodowany najczystszą miłością, ukształtowany pracą wielu tysięcy bezimiennych artystów — w kolędach, hafcie, tkactwie, garncarstwie, snycerstwie — na jej arkuszach jawi się jako najdoskonalszy w swoim pięknie i harmonii. Wyjście kosmoteicznej świadomości Marii Prymaczenko w pierworodny czas mitów zaznacza się seriami obrazów kwiatów, ptaków, zwierząt, stworzeń (konie, krowy, byki —
oraz konserwatorium w klasie teorii i kompozycji u profesora Łewka Rewuckiego. Dopiero co ukończył pierwszy rok, gdy rozległo się nowe wezwanie władz: pedagodzy — na wieś. Wśród 11 entuzjastów, którzy wyruszyli do wsi Łozowatka w rejonie szpolańskim obwodu czerkaskiego, gdzie decyzją rządu zorganizowano „wzorcowo-pokazowe studio muzyczno-wokalne” (później nazwano je „kołchozową konserwatorium”), był też Jakiw Cehlar: wykładał dyscypliny teoretyczne i kierował chórem, zapisywał pieśni ludowe, zorganizował jeden z pierwszych na Ukrainie chórów ludowych. Te dwa lata do dziś wspomina jako najszczęśliwsze i najważniejsze w swoim życiu twórczym. W czerwcu 1941 roku Cehlar przywiózł swój chór do Kijowa na przegląd twórczości i otrzymał wysoką ocenę: decyzją rządu chór miał reprezentować Ukrainę w Moskwie na Wystawie Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNG)! Jednak ta podróż nigdy się nie odbyła… W latach wojny Jakiw Samijłowycz kierował wydziałem twórczości amatorskiej Armii Czerwonej w Domu Oficerów Frontu Zakaukaskiego: występował w jednostkach wojskowych, sam pisał patriotyczne pieśni marszowe. Wojna się skończyła, a Jakiw Cehlar zatrzymał się w Tbilisi — aby ukończyć wyższe wykształcenie w
„Wół”, „Ukraiński byczek”, „Krowy się pasą”, „Uczone konie”, „Ukraiński kot w butach” i in.). Wydaje się, że duchową istotą swoją obejmuje świat poprzedniego narodzenia. Jej ponadczasowe objawienia w stanie nadczuciowych bezpośrednich doznań realności powstają w momencie mistycznego oświecenia. „Patrzę na podłogę — widzę: to zwierzę, a to człowiek na koniu” — mówiła o sobie. Te objawienia wcielają się w cykle utworów o treści kosmologicznej, które nie omijają też życiowych realiów jej czasów. W obrazie „Czarny Zwierz” (1937) skoncentrowano skalę satanistycznego ludożerczego reżimu stalinizmu.
miejscowym konserwatorium pod kierunkiem znanego kompozytora, profesora A. Balancziwadze. Po ukończeniu nauki otrzymał czerwony dyplom. Choć dobrze było w ciepłym i gościnnym Tbilisi, Jakiwa ciągnęło do ojczyzny. Po powrocie do rodzinnego Kijowa już nigdy go nie opuszcza: zajmuje się pracą twórczą, kieruje profesjonalnymi i amatorskimi chórami, pracuje jako redaktor muzyczny studia filmów naukowo-popularnych. W jego twórczości przeważa pierwiastek wokalny, panuje szczodry melodyzm, silny związek z ukraińskim folklorem. W dorobku kompozytora znajdują się utwory dla teatru muzycznego, suity orkiestrowe, ponad 50 chórów, pieśni solowe, ponad 100 różnorodnych pieśni, muzyka do przedstawień teatralnych i filmów. Największą sławę Jakiwowi Samijłowyczowi przyniosły operetki „Życzymy szczęścia”, „Gość z Wiednia”, „Dziewczyna i morze”, które z wielkim sukcesem wystawiano w wielu miastach byłego Związku oraz za granicą, a na podstawie ostatniej nakręcono nawet film. Ciekawy fakt, ale kompozytor Jakiw Cehlar w pełni zrealizował się właśnie w ostatniej dekadzie — w latach niepodległej Ukrainy. Dopiero teraz mógł poruszyć w swoich utworach temat tragedii narodu żydowskiego. Pełnym głosem zabrzmiały niepowtarzalne żydowskie frejlachsy, narodziły się najbardziej monumentalne dzieła: oratorium „Tragedia żydowska”, opera „Sprawiedliwi” (obie do wierszy D. Pawłyczki), operetka „O’kej, Moiszo!” (według Szolema Alejchema). I jeśli pierwsze dwa jeszcze czekają na realizację sceniczną, to ostatnia jest wystawiana dosłownie „na bis” w Czernihowskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym. Obok twórczości Jakiw Cehlar prowadzi aktywne życie społeczne. Jest jednym z organizatorów Towarzystwa Kultury Żydowskiej (1988). Ale wróćmy do wieczoru autorskiego. Wszyscy wiedzą, że Jakiw Cehlar to wspaniały, niezwykle dobry człowiek, prawdziwy rycerz i oczywiście kompozytor z własnym, niepowtarzalnym stylem. Jego pieśni, romanse, arie, kompozycje do filmów brzmiały w mistrzowskim wykonaniu znanych artystów: solistek Ludmyły Marcewycz (fortepian) i Olhy Karasko (skrzypce), śpiewaczek Lidii Kondraszewskiej, Ludmyły Tkacz (obie — sopran), śpiewaków Mykoły Szulaka (tenor), Wasyla Bokacza, Femija Mustafajewa (barytony), akompaniatorki Eleonory Piradowej. To był prawdziwy bukiet jasnej melomądrości licznymi wątkami kosmologicznymi pomnożyła głębię duchowego doświadczenia ludowego, które od wieków niesie znamiona niewytłumaczalnej unikalnej artystyczności i magicznego wpływu, z oddaniem rozszerzyła i pogłębiła przestrzeń sztuki wielkiego stylu ludowego oraz obudziła do niej pociąg u wielu współczesnych — młodszych kolegów swoich (Myronowa, Buriak, Sokił, Choma, Prychodko, Kałenyczenko, Makarenko i in.). Jej geniusz wybucha z obrazu w obraz niekończącym się pluskiem kolorów, wydoby-
Maria waniem najcenniejszych barw, uroczystością każdego wypisanego detalu — w dziełach dziwnej organicznej treści, inspirującego, niepokojącego wewnętrznego rozkwitu w działaniu duchowym. Ogień święty — to ta pasjonarna energia duszy artystki, ofiarnie oddana służbie wysokim ideałom przodków. Los prowadził Marię Prymaczenko przez życiową drogę do najwyższych szczytów twórczości, nie omijając jej próbami. Swoim ofiarnym malarstwem (od lat młodości do ostatnich dni), od pierwszego do ostatniego dzieła, wzniosła
W ramach obchodów 95-lecia urodzin Marii Prymaczenko, ludowej artystki, laureatki Nagrody im. Tarasa Szewczenki, w Ławrze (w Muzeum Ukraińskiej Sztuki Ludowej i Dekoracyjnej) otwarto wystawę jej prac pod tytułem „Ludziom na radość”. W najbardziej tragicznym czasie dla narodu ukraińskiego — w pamiętnych latach wielkiego głodu i represji — Boża Opatrzność zesłała Ukrainie Marię Prymaczenko. Nasza malarka skumulowała w sobie wizje przodków, skupiła, niczym potężny promień niebiańskiego światła, wszystkie środki wyrazu artystycznego, stworzyła swój własny słoneczny, kosmoteistyczny język i wskrzesiła dla nas atmosferę tworzenia mitów oraz baśniowy styl swoich opowieści (badacze nazywają jej obrazy „fantastycznymi”). Swoim codziennym życiem, pracą i natchnioną twórczością jest wzorem Miłości do białego Świata, do ludzi i wszystkiego, co żyje. Żyła, tworzyła — i uwydatniła Boski sens przeznaczenia ludzkiego życia na ziemi.
Машинний переклад
Ciekawa cecha: za każdym razem plastyczne rozwiązanie artystycznych obrazów Marii Prijmaczenko dokonuje się nie na podstawie wcześniejszego doświadczenia, lecz jako coś na nowo odkrytego. Każde jej dzieło ma inną architektonikę artystycznych zamysłów, inną konfigurację bukietów i ich wazonów, łodyg, liści, kwiatów, pąków, postawy zwierząt, ptaków i wszystkich szczegółów obrazu. To jakby wizje ponadrzeczywistości: jej wyobraźnia wzlatuje ponad codzienność w przestrzenie kosmicznego ogromu i wyprodukowuje obrazy kwiatów, ptaków, zwierząt, ryb i nieznanych istot, które nieustannie, od pratysiącleci, wyłaniają się z genetycznej pamięci narodu. W przepychu kilimowej pstrokatości (Połtawszczyzna, Kijowszczyzna, Czerkaszczyzna — w Muzeum Sztuki Ludowej przy Ławrze) hartuje się wysoki styl Prijmaczenkowej ukraińskiego myślenia obrazowego, w którym każdy szczegół, każdy element dzieła ma bajecznie dziwne podłoże mitologiczne. Z bogactwa języka obrazów kilimów, ludowej ikonografii, haftu, oglądanych przez nią w Ławrze, dojrzewa również wyrafinowane, lśniące tło jej malowideł — właśnie stamtąd wzięły się wielobarwność tonów, gradacje czystości zestawień barw, przemienność ciepłych i chłodnych barw oraz tajemnica kosmogonicznych metafor w farbach i liniach. Pewnego razu, w rozmowie w 1976 roku, Maria Prijmaczenko, wspominając swoją naukę w Kijowskich Eksperymentalnych Warsztatach (1935–1937), szczególnie podkreśliła: „Urodziłam się w Kijowie w 1936 roku…” Zatem — w łonie sztuki swoich poprzedników. Zrozumienie obrazów zwierząt i ptaków na pierniczych deskach i haftowanych ręcznikach Kijowszczyzny, a zwłaszcza liczne ornamentalne przedstawienia Drzewa Świata z kwiatami i gwiazdami, pozwoliły jej wyobraźni malować na białych arkuszach nowe, czysto prijmaczenkowskie „rajskie” ogrody drzew — ulistnionych, kwitnących, obciążonych ciężkimi owocami albo jakby wyciosanych z granitu, a mimo to wiecznie rosnących monolitów. Jej twórcza…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Nasza rozmowa z Anatolijem Iwanowyczem rozpoczęła się od jego prac biotechnologicznych. — Przez miliony lat zachodzi wzajemna wymiana informacji genetycznej. Powstają nowe gatunki, odmiany, populacje itd. Jednak w nowoczesnej epoce medycyny molekularnej i ekologii przyspieszamy te procesy dla korzyści zarówno człowieka, jak i jego otoczenia. Opracowaliśmy metodę molekularnej modyfikacji różnych związków, które dają możliwość przekazywania tej samej informacji dziedzicznej bez skomplikowanych procesów i manipulacji genetycznych. Istnieją różne czynniki fizyczne, biologiczne, chemiczne, które czasami szkodliwie wpływają na informację dziedziczną. Zapobiegliśmy temu za pomocą reakcji alkilowania. Niektóre rośliny, uzyskane według wskazanej metodyki, zostały już zatwierdzone przez Państwową Inspekcję Odmian. W naszym kraju trwa to 25 lat. Nie każdy dożyje, oczywiście. Ale kawbuz „Zdorowiaha” jest już zatwierdzony, łubin „Industrialny”, żyto „Drewlańskie”, ziemniaki… Prawda, nie są one wykorzystywane przez państwo, siejemy je garściami. Tymczasem za granicą kupuje się nasiona podobnych roślin, a „napiwki” — wiemy, dokąd trafiają. Jaka jest wartość roślin? Przekazujemy od „dawców” cenną informację dziedziczną. I rozwiązujemy problemy — mrozy, susze, choroby wirusowe, bakteryjne, mała wydajność czy wartości odżywcze. Na przykład w naszym kawbuzie jest więcej betakarotenu niż w marchwi. Ta roślina uprawna, uzyskana w wyniku działania preparatów kwasów nukleinowych arbuza i dyni, daje tysiąc ton z hektara. Wyobrażacie sobie, jaka wydajność?! Może być wykorzystywana zarówno jako roślina pastewna, jak i dietetyczna. Znaczna ilość betakarotenu zapewnia efekt przeciwnowotworowy, profilaktykę i leczenie miażdżycy. Pektyny i inne biologicznie aktywne substancje kawbuza oraz produktów jego przetwarzania (sok, dżem, purée, powidła, suchy proszek…) usu-
WYDARZENIE
Aktywistki społeczne pragną rozwiązać, przynajmniej częściowo, problem wysokiej śmiertelności kobiet z powodu raka piersi i innych chorób onkologicznych. Z kolei naukowo-badawcza droga rozwiązania tego problemu przez Instytut została już przebyta. Przecież ponad 40 lat nad preparatami przeciwnowotworowymi z powodzeniem pracuje kandydat nauk medycznych, kierownik naukowy kierunku modyfikacji struktury biologicznie aktywnych substancji IMBiG Anatolij Iwanowycz Potopalski. Wynalazł on całą klasę związków przeciwnowotworowych i przeciwwirusowych, stworzonych drogą modyfikacji cząsteczki substancji naturalnych „czynnikami alkilującymi”. Pierwszy preparat z tej klasy — amitozyna, jak wiemy (zob. „SP” nr 2 z 8—14 stycznia 2004 roku), wykazał nadzwyczajną aktywność przeciwnowotworową, antymeta statyczną, immunomodulującą bez hamowania procesów krwiotwórczych i przeszedł nawet badania kliniczne. Ale, ponieważ instytucje państwowe do dziś nie przeznaczają środków na wypuszczenie pierwszych serii preparatu, kobiece organizacje społeczne postanowiły przyspieszyć dotarcie skutecznych leków do chorych. O sukcesach naukowych i genderowych, ze swojej strony, donosił doktor nauk biologicznych, zastępca dyrektora IMBiG ds. pracy naukowej Dmytro HOWORUN, przypominając o tym, że przez 30 lat w Instytucie zarejestrowano dwa odkrycia naukowe, uzyskano ponad 150 dokumentów ochronnych na wynalazki i patenty, opublikowano ponad 3 tysiące prac naukowych, w szczególności w „Science”, „Nature”. „Przeżywamy, praktycznie, za- z organizmu metale ciężkie i radionuklidy. Dalej — pomidory odporne na zasolenie. Zwróciłem się 27 lat temu do naszego Ministerstwa Rolnictwa, ale odpowiedziano mi, że są zwykłe pomidory, których zbiory często są przeorywane przy braku siły roboczej. Fizalis — też bardzo pożyteczny dla tych, którzy mają osteochondrozę, uzdrawia w ciągu kilku miesięcy. Do tego, bardzo smaczny. Molekularna hybryda pszenicy i żyta „Pasznycia” jest odporna na choroby, suszę i mrozy, ma 18—20 % białka w ziarnie, jest wysokoplenna. Jest kuczmień — ale nazwaliśmy go jeszcze zanim Kuczma został prezydentem (hybryda kukurydzy z czarnym ziarnem i jęczmienia jarego). Nahajstra łączy właściwości lecznicze nagietka lekarskiego (calendula) i cechy morfologiczne astry, stosowana jest jako środek antyseptyczny, bakteriobójczy i przeciwzapalny. Kwahista —
usówka w obwodzie mikołajowskim. W ogóle takie ośrodki trzeba tworzyć we wszystkich wsiach, rejonach i miastach. Ale, niestety, ani państwo, ani kapitał prywatny nie są zainteresowane tym ruchem. Instytut praktycznie przeżywa. Dzięki dyrekcji Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego mamy chociaż pomieszczenie i ziemię, gdzie przechowujemy odczynniki i rośliny. — Jak by Pan zdefiniował nasz główny problem? — Nikt nie chce zrozumieć, że jesteśmy zaprogramowani na śmierć. Człowiek ciągle oszukuje samego siebie: zamyka się w tym, co materialne. Jeśli nie uświadomimy sobie odpowiedzialności za przeżyte życie, jeśli nie będziemy myśleć o jakości we wszystkim, co robimy — zginiemy. Dzisiaj wszyscy robią „chałturę”, całe życie staje się „chałturą” — mniej włożyć, więcej dóbr konsumpcyjnych otrzymać. Media też pracują na prymitywne instynkty mas, propagują rozpustę, okrucieństwo, przestępczość. Dlaczego bandyci wygrywają? Dlatego, że jednoczą się, aby coś zrobić razem. I bardzo wytrwale bronią swoich interesów. My natomiast żyjemy w pojedynkę, każdy sam dla siebie, obojętni na innych i na dobro wspólne. Korzeń zła — w świadomości. Trzeba ją zmieniać. P. S. Redakcja tygodnika otrzymuje wiele pozytywnych opinii na temat poprzednich publikacji o Anatoliju Potopalskim, czytelnicy pragną dowiedzieć się więcej o wynalazkach i pracach naukowca. Dlatego nasza współpraca z Anatolijem Iwanowyczem będzie trwała i będziemy okresowo publikować nowe materiały o modyfikowanych przez niego roślinach, a także materiały samego wynalazcy o roślinach leczniczych (jak i kiedy zbierać, przygotowywać do spożycia i zażywać).
Машинний переклад
EKSKLUZYW hybryda fasoli i kapusty — korzystna przy chorobach przewodu pokarmowego, usuwaniu substancji toksycznych i radionuklidów. W końcu mamy wiele innych pożytecznych, ale póki co nikomu niepotrzebnych roślin. — Pański Instytut Uzdrowienia i Odrodzenia Narodów Ukrainy łączy wynalazców i księży, nauczycieli i agronomów. Jak „praktyczna” nauka współżyje z religią? — Większość współczesnych problemów jest nierozerwalnie związana z duchowością człowieka. Potrzebujemy kompleksowego, duchowego i fizycznego uzdrowienia populacji. Tym bardziej, gdy medycyna przeżywa głęboką specjalizację. Często ksiądz i nauczyciel są skuteczniejszym i bardziej profesjonalnym lekarzem niż medyk, gdyż pragną wyleczyć przyczynę choroby i przywrócić zdrowie duchowe. Na własne oczy widziałem, że nawet najlepsze leki medyczne nie są w stanie uratować bezsensownie zmarnowanego życia. Dlatego bardzo ważne jest chodzenie do cerkwi, posty, modlitwa, wypełnianie zaleceń kościelnych, picie święconej wody rano i wieczorem po modlitwie. Nawiasem mówiąc, chrześcijaństwo ma wielkie doświadczenie w uzdrawianiu i leczeniu najniebezpieczniejszych chorób. Nasz Instytut, stworzony w 1992 roku, ma dwa najbardziej skuteczne ośrodki. Oddział Karpacki (wieś Uhersko w rejonie stryjskim) prowadzi I. Sydor. Tam uprawiane są zioła lecznicze, zmodyfikowane przez nas rośliny (jeżówka, glistnik, wielosił, kawbuz, kawbudek, pasznycia…), odprawiane są nabożeństwa, nauczyciele uczą dzieci rzemiosł ludowych, uzdrawiania, pszczelarstwa. Jest jeszcze oddział południowy we wsi Biło- NA ZDROWIE Przygotować trzy trzy-litrowe słoiki z plastikowymi nakrętkami. — Glistnik wraz z korzeniami umyć, pozwolić wodzie ścieknąć, drobno pokroić i przepuścić przez maszynkę do mięsa. Objętość surowca powinna wynosić 3 l. Po 1 litrze tej masy rozłożyć do każdego z przygotowanych słoików. — Liście i gałązki jemioły (najlepiej — z drzew owocowych) przepuścić przez maszynkę do mięsa. Objętość surowca powinna wynosić 3 l. Po 1 litrze tej masy rozłożyć do każdego z przygotowanych słoików. — Świeże kwiaty nagietka przepuścić przez maszynkę do mięsa. Objętość surowca powinna wynosić 1,5 l. Po 0,5 l tej masy rozłożyć do każdego z przygotowanych słoików. — Świeże korzenie tataraku drobno pokroić i przepuścić przez maszynkę do mięsa. Objętość surowca powinna wynosić 1,5 l. Po 0,5 l tej masy rozłożyć do każdego z przygotowanych słoików. W przypadku braku świeżych roślin, wsypać do każdego z trzech słoików po 200 g rozdrobnionego suchego glistnika, po 200 g suchej jemioły, po 100 g suchych kwiatów nagietka oraz po 100 g rozdrobnionych suchych korzeni tataraku. Glistnik, jemiołę, nagietek oraz tatarak równomiernie wymieszać i zalać ekstrahentem (40%-owym alkoholem, koniakiem, wódką lub winem „Kagor”), przykrywając masę roślinną na 2—3 cm. Po trzech dniach nastawiania, po wchłonięciu przez masę roślinną ekstrahenta, można dolać do każdego słoika jeszcze tyle samo ekstrahenta, aby ponownie przykrył surowiec na 2—3 cm. Nastawiać 5—7 dni w ciemnym chłodnym miejscu (nie w lodówce). Jeśli używa się wina, to po 5—7 dniach nastawiania przechowywać w lodówce. Przez pierwsze 2 tygodnie przyjmować nalewkę po łyżeczce trzy razy dziennie na 15—20 min. przed spożyciem posiłku. Następnie zwiększyć dawkę do łyżki stołowej trzy razy dziennie na 15—20 min. przed spożyciem posiłku. Masy roślinnej nie wyrzucać, a naciskać łyżką, aby można było odlać nalewkę. Kiedy nalewka z pierwszego słoika zostanie wykorzystana, dodać do masy roślinnej 1,5 l wrzącej wody, nastawiać przez noc, odcisnąć i wyrzucić masę roślinną. A płyn wstawić do lodówki. Przyjmować po 2 łyżki stołowe trzy razy dziennie przed spożyciem posiłku do wyczerpania nastawu. Analogicznie wykorzystać drugi i trzeci słoik. Potem — przerwa trzy miesiące. Po trzymiesięcznej przerwie ponownie zrobić taką samą mieszankę. Nową porcję przygotowuje się według tego samego przepisu. Dla pełnego wyzdrowienia takie kursy powtarza się regularnie, z przerwą między każdym z nich — trzy miesiące, a dla zapobiegania rozwojowi nowotworów wystarczy jeden kurs na rok. Świeży glistnik oraz jemiołę, które nie przemarzają, można zbierać o każdej porze roku, a nagietek i tatarak zimą wykorzystuje się w formie suszonej. Tę samą mieszankę można stosować do leczenia zakaźnego wirusowego reumatoidalnego zapalenia stawów. Przy tym, obok przyjmowania nalewki wewnętrznie, naciera się nią na noc stawy, a na najbardziej bolesne stawy robi się z nalewki kompres. Leczenie nowotworów i zapalenia stawów tą mieszanką przeprowadza się w kompleksie z leczeniem wyznaczonym przez specjalistów, pod nadzorem lekarza onkologa lub terapeuty z obiektywną kontrolą (USG, rentgenografia, tomografia komputerowa, badania krwi, moczu i in.). Materiały przygotował Ołeksandr SOŁONEC. Zapewne nie bez powodu w 1996 roku A. Potopalski został wybrany Człowiekiem Roku w USA, jego życiorys został umieszczony na liście 500 „uznanych liderów wszystkich czasów i narodów”. Nieprzypadkowo nie raz proponowano mu przeprowadzkę tam — oczywiście z „posagiem”, z przekazaniem krajowi i odpowiedniej strukturze wszystkich praw do wynalazków. Proponowano też luksusowy dom w prezencie… ANATOLIJ POTOPALSKI:
Машинний переклад
Niedawno Instytut Biologii Molekularnej i Genetyki (IMBiG) NAN Ukrainy stał się miejscem kolejnego posiedzenia Krajowej Rady Kobiet Ukrainy, Koordynacyjnej Rady Kobiet miasta Kijowa oraz kolegium Zarządu ds. Kobiet, Inwalidów, Weteranów Wojennych i Pracy przy miejskiej administracji państwowej. Mowa była nie o studiach genderowych dla doktorów i akademików, lecz przede wszystkim o perspektywach naukowo-praktycznej współpracy placówki o akademickim poziomie z sektorem obywatelskim.
donnymi grantami (Europa, USA)… Nasz Instytut jest przykładem skutecznego rozwiązywania kwestii genderowych. To jedyny Instytut kierowany przez kobietę-akademik Hannę Jelśką. Sekretarz naukowa, główna księgowa, kierowniczki wydziału planowego i wydziału kadr, a także 4 kierowniczki wydziałów naukowych to również kobiety. Udział kobiet w Instytucie absolutnie przewyższa ich wskaźniki w społeczeństwie…”
Nauka i jej praktyczne wyniki okazały się absolutnie powiązane z trzecim, czyli obywatelskim, sektorem, z rozwojem społeczeństwa obywatelskiego. Nawet IMBiG ma własne struktury obywatelskie, które lobbują interesy korporacyjne — towarzystwa biochemiczne, biofizyczne i molekularno-biologiczne. Standardy europejskie stymulują kooperację z strukturami funkcjonalnie wielostronnymi, takimi jak organizacje kobiece...
Jako uczonego i lekarza z Bożej łaski przedstawiano Anatolija Potopalskiego: „On nie umie pracować łokciami i dlatego ma problemy z wdrażaniem swoich wynalazków i środków leczniczych. Jedyną osobą, która dotąd doceniła zasługi Anatolija Iwanowicza, jest Ukraińska Cerkiew Prawosławna, która z okazji 30-
...rocznicę założenia naszego Instytutu odznaczył go orderem św. Michała Archanioła. Grafika komputerowa, wzory, tabele i stoiska pokazywały poziom molekularny powstawania, struktury i działania przeciwnowotworowego amitozinu. Również Anatolij Potopalskyj przedstawiał własną selekcję roślin odżywczych i leczniczych. Iryna Holubiewa, przewodnicząca Narodowej Rady Kobiet Ukrainy, tak skomentowała to wydarzenie i perspektywę współpracy organizacji kobiecych z IMBiG: „Bardzo wiele kobiet choruje na raka tarczycy i piersi. Tak, co roku do lekarzy po raz pierwszy z diagnozą »rak piersi« zgłasza się 16 tysięcy kobiet tylko w Kijowie, a 20 % z nich nie dożywa roku po tym. Ale organizacja »Postup kobiet-myronosic« (przewodnicząca — Zoja Różyn) dowiedziała się, że IMBiG ma środki, by skutecznie rozwiązać ten problem. Chcemy pomóc chorym ludziom, a w tym celu Instytut musi wyjść z szerokim programem zdrowotnym, aby leki były dostępne dla ludzi. Myślę, że kobiety pomogą, bo mamy wśród nas elitę, profesjonalistki, doktorów nauk, kierowników placówek medycznych, ogółem — setki tysięcy kobiet w całej Ukrainie”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w ograniczonej liczbie (od 2 do 4 seansów) wyświetlany jest w jednym kinie, po czym kopia filmowa (a nie kaseta wideo do projekcji) przenosi się do innego kina, potem do innego miasta i tak dalej. Przykro, że nie wszędzie widz będzie mógł odczuć wszystkie zalety nowoczesnych technologii, w szczególności dźwiękowych, wszak nawet w Kijowie istnieje tylko 8 kin posiadających system Dolby, z łączną liczbą 14 ekranów. A co dopiero mówić o innych miastach czy centrach rejonowych. Wszystkowiedzący Internet świadczy: „Film arthouse’owy to zawsze zadanie, które staje przed widzem. Nie pozwala on nam patrzeć na ekran w stanie narcystycznego samozadowolenia, a narzuca swoje rytmy percepcji, w tym również fizjologiczne. Często obejrzenie takiego filmu może wywołać dyskomfort, ale przełamanie nawykowych schematów odczytywania informacji uwalnia energię. I tę żywiołową energię nowych form trzeba umieć uchwycić i przyswoić.
Машинний переклад
NIEZAPOMNIANI Nazarij Jaremczuk i Wasyl Zinkewycz byli pierwszymi wykonawcami jego piosenek „Czerwona ruta”, „Wodohraj”, „Dwa pierścienie”, „Echo twoich kroków”, „Dwoje skrzypiec”. A kiedy Wołodii zabrakło, to mimo wszelkich zakazów, młodzi wykonawcy pojechali na jego pogrzeb do Lwowa. Kiedyś w rozmowie Wasyl Zinkewycz powiedział: „My do dziś czujemy na swoim ramieniu ciężar trumny z jego ciałem”. Niestety, nie ma dziś już także Nazarija Jaremczuka, ale pozostały jego wspomnienia… „Wołodymyr Iwasjuk — śpiewak sinych gór. On szaleńczo kochał swoje góry. W jego piosenkach stawały się one uduchowionymi bohaterami, marzyły, współodczuwały i smuciły się razem ze swoim autorem. W górach on znalazł czerwoną rutę, która będzie płonąć wiecznie w sercach ludzkich wiecznym ogniem jego szczodrej i dobrej duszy, jego zauroczenia i miłości. Znajomość z tym Iwasjukiem zapadła w duszę i będzie ze mną zawsze. Spotkanie i znajomość jednak przerosły wszystkie moje oczekiwania. Na całe życie poraziła mnie osobliwość jego charakteru — nie wykładać siebie od razu, nie zrzucać na głowę rozmówcy masy informacji i lawiny intelektualnych podsumowań. On wprowadzał mnie w swój niepowtarzalny ludzki świat powoli, odkrywając za każdym razem niespodziewane zakamarki zakochanej w górach, w ludziach duszy, jeszcze więcej niespodziewanego i pożądanego zostawiał na potem. Do końca się nie odkrywając, nie dawał najmniejszego powodu, by poznać go w całej jego złożoności. Mogę jedynie z pewnością sądzić, że Wołodymyr Iwasjuk żył w czterech wymiarach. To był Poeta, Kompozytor, Artysta, Człowiek. Oddać pierwszeństwo któremuś z nich jest trudno, tak jak niełatwo znaleźć każdemu dokładne sformułowanie”. Sofija Rotaru, ludowa artystka Ukrainy, Mołdawii i ZSRR, Bohater Ukrainy: — Iwasjuk był moim kompozytorem. Wszystkie piosenki, które napisał, od razu stawały się moimi. Nic nie trzeba było wymyślać: melodia od pierwszego akordu żyła we mnie, była moją, prosto i delikatnie dotykała strun mojej duszy, i one brzmiały. I dzięki niemu one do dziś nie tylko brzmią, ale i określają moje twórcze oblicze, wizerunek i styl, który on założył, zaprogramował i określił swoimi oryginalnymi utworami. Taką, jaką kochają mnie i dziś tysiące moich wielbicieli, — jestem dzięki jego oryginalnym piosenkom, stworzonym na organicznym połączeniu ludowego melosu ze współczesną interpretacją. Nie wiem, jak potoczyłby się mój twórczy los, zresztą nie tylko mój, gdybyśmy minęli się z nim jako z kompozytorem? Jest mi przykro, ale rozumiem, że takie piosenki, jakie tworzył Wołodymyr Iwasjuk, nie rodzą się codziennie. Być może to jest jedną z głównych przyczyn, że w moim repertuarze jest ograniczona liczba piosenek ukraińskich autorów. Wydaje mi się, że niektórzy autorzy także się mylą, uważając, że niby piosenka staje się popularna tylko wtedy, gdy wykonuje ją znany śpiewak. Wystarczy wspomnieć jaskrawy przykład — piosenki Wołodymyra Iwasjuka. Śpiewali je wszyscy i dzięki tym piosenkom zdobyły popularność W. Zinkewycz, N. Jaremczuk oraz ja, a także zespoły „Smerichka”, „Czerwona ruta” (nawiasem mówiąc, imię nadała mu nazwa piosenki W. Iwasjuka). Sukces jego piosenek tkwi w tym, że szedł on do ludzi nie z podrobionymi uczuciami. Każdą melodię Wołodia wzbogacał szczerością swojego czystego serca. Był opętany piosenką. Był głęboko przekonany, że nasz świat stworzony jest dla dobra i miłości. Wiedział, że bez tej obsesji nic znaczącego nie można stworzyć w życiu. Dlatego pracował do samozapomnienia i lubił powtarzać ten aforyzm: „Skrzydło staje się skrzydłem tylko podczas lotu”. Być może dlatego jego piosenki stały się nie tylko dla mnie, ale i dla wielu ukraińskich wykonawców prawdziwym niezawodnym skrzydłem w twórczości. 4 marca — właśnie w dniu urodzin kompozytora, na stołecznej scenie Pałacu Kultury „Ukraina” odbył się wielki koncert. Organizacją koncertu w Kijowie zajmował się fundusz artystyczny imienia Wołodymyra Iwasjuka. Z Czerniowiec do Kijowa przywieziono wystawę „Wołodymyr Iwasjuk. Planeta piosenek”. Na 55-lecie kompozytora wydano przewodnik po muzeum pamięci, odnowiono KINO Arthouse nie warto mylić z tak zwanym „kinem autorskim”, chociaż oba terminy (rodzaje, gatunki, style) mają nieco wspólnego, a mianowicie istotną różnicę od hollywoodzkich blockbusterów z cierpkim posmakiem przewidywalnego finału i po raz setny przeżutymi aktorskimi kliszami. Dokładniej określić — trudno. Mówią, „arthouse” powstał jako termin ekonomiczny — w końcu zrozumieli i dystrybutorzy, i reżyserzy (chyba właśnie w takiej kolejności), że niemały zysk może przynieść także niezwykłe, niestandardowe kino. W rezultacie — siedem milionów dolarów z dystrybucji „pierwszego naleśnika” arthouse’u — debiutanckiego filmu Davida Lyncha, którego budżet wynosił zaledwie dziesięć tysięcy. W ukraińskim wariancie do słowa „arthouse” dodano jeszcze jedno — „traffic”, ruch. Od grudnia 2003 roku na Ukrainie po raz pierwszy założono system ograniczonej dystrybucji ekskluzywnych filmów artystycznych w największych kinach Kijowa, Odessy, Doniecka, Charkowa i Dniepropietrowska. Rozpoczęli od „Ptaków” — dokumentalnego, czy raczej artystyczno-widowiskowego filmu Jacques’a Perrina: „Aby nakręcić ten film, pięć ekip filmowych pracowało trzy lata na siedmiu kontynentach i wykorzystywało do zdjęć wszystkie możliwe techniczne sztuczki — od szybowca na zdalne sterowanie po helikopter i balon. Film tworzy prawdziwą poezję lotu, gdyż kamera śledzi setki różnych gatunków ptaków w ciągu setek tysięcy kilometrów. Od bieguna północnego po pustynię — to hipnotyczna podróż, wypełniona fantastycznymi niespodziankami”. Według schematu „AT” film startuje w Kijowie na specjalnym pokazie prasowym, a dalej Wtedy będziecie mogli na krótko stać się kimś innym, dowiedzieć się, czym jest „świat bez mnie”, bez pułapek, które zastawia na drodze do rzeczywistości nasza własna świadomość”. W przyszłości „AT” planuje rozszerzyć trajektorię ruchu na wszystkie centra obwodowe i duże miasta Ukrainy. Koncepcja projektu — pokazywać świeże, mało znane, egzotyczne kino wyłącznie na 35-milimetrowej taśmie. Przecież wszystko, co pozostaje dziś na Ukrainie smakoszom sztuki, to pirackie kopie wideo zniekształconej jakości. Bez wątpienia „Arthouse Traffic” nie jest w stanie objąć całej warstwy kina arthouse’owego — od muzealnej klasyki kina po retrospektywy reżyserów-wagociężkich, dlatego „Traffic” będzie istniał przede wszystkim dla nowego kina (maksymalnie 1-2 lata wyczekiwania po starcie światowej dystrybucji). Następny projekt „AT” — film „Basen” François Ozona. „Trzeba podłączać się do aktualnego światowego procesu filmowego, a nie obserwować go przez medialne szczeliny, przełykając ślinkę!” — mówi rzecznik prasowy „Arthouse Traffic” Julija Serdiukowa. I my całkowicie się z nią zgadzamy! Nonna Anna STEFANOWA
Połowa Kirowohradu kiedyś tańczyła albo tańczy teraz. Czy to nie przesada? Przynajmniej w znających się kręgach nasze miasto uważane jest za stolicę ukraińskiej choreografii. „Junist”, „Wesna”, „Prolisok”, „W hostiach u kazky”, i oczywiście „Jatran” — swego czasu światowej sławy zespół, który triumfalnie sławił naszą sztukę tańca ludowego niemal na całym globie ziemskim. I to tylko te najbardziej znane. A ile mamy mniejszych, nie tak zauważalnych, ale przez to nie mniej ciekawych zespołów! Skąd więc korzenie takiej popularności sztuki tanecznej w naszym stepowym kraju? Koryfeusz tańca scenicznego na Kirowohradszczyźnie, ludowy artysta Ukrainy, honorowy obywatel Kirowohradu Anatolij Krywochyża jest przekonany, że źródła tego zjawiska biorą początek od stworzenia w naszym mieście ukraińskiego teatru zawodowego. Obowiązkowym elementem ówczesnych przedstawień był taniec. Anatolij Mychajłowycz pamięta nawet ludzi, którzy brali udział w scenach zbiorowych z tańcami, a którzy, gdy on zaczynał swoją drogę twórczą w Kirowohradzie, jeszcze żyli. I jeśli język ukraiński przedstawień nie raz zakazywał rząd carski, to języka tańca zakazać nie mógł. Właśnie w nim nawet w czasach radzieckich najbardziej swobodnie i rozluźniona czuła się ukraińska dusza. Zatem, kiedy do naszego miasta na początku lat 30. przyjechał Mykoła Ankudinow, uczeń Rostysława Zacharowa, grunt był już przygotowany. I on, ten grunt, dał dobre pędy — dość powiedzieć, że w tamtych latach w naszym mieście wystawiano balety, w szczególności „Fontannę Bachczysarajską”. Właśnie występ grupy tanecznej Ankudinowa młody żołnierz Anatolij Krywochyża zobaczył w dalekiej Austrii pod koniec II wojny światowej i już wtedy ostatecznie przekonał się, że jego ciało i dusza należą do tańca. Później, po wojnie, uczniowie Ankudinowa zapoczątkowali swoje szkoły tańca, w jednej z nich — u Hanny Dunajewej-Czurakowej rozpoczynał swoją drogę twórczą także Borys Kukulenko, później uczestnik legendarnego „Jatrani”, kierownik ludowego zespołu tanecznego „Junist”, baletmistrz. Wiele lat oddał Borys Hryhorowycz sztuce tańca, pracował nie tylko w Kirowohradzie, ale i w Chmielnickiej filharmonii. Stopniowo, wykrystalizowawszy się z doświadczenia zawodowego, pojawiła się idea podsumowania go w książce. Równolegle zaczął zbierać materiały także dla muzeum, bo przecież, uświadomiwszy sobie bogactwo historii scenicznej sztuki tanecznej na Kirowohradszczyźnie, nie mógł zrozumieć, dlaczego do tej pory takiego muzeum nie ma. W 1999 roku ujrzała światło dzienne jego książka „Stepowa Terpsychora” — w tamtym czasie liczba zebranych materiałów dochodziła już do trzech tysięcy. To improwizowane muzeum mieściło się i w miejskim literacko-pamięciowym muzeum imienia I. Karpenki-Karego, i w dziecięcej szkole muzycznej nr 3, i w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym, i w miejskim Domu Kultury imienia Kompanijca. Był moment, kiedy Borys Hryhorowycz uwierzył, że muzeum uda się jednak stworzyć: pod koniec 99-go, z pomocą przewodniczącego rady rejonu lenińskiego Wałerija Manuchinata, ówczesnego kierownika wydziału kultury Ołeksandra Polaczka wykonano plansze, na których umieszczono materiały, co pozwoliło je nieco usystematyzować. W małym domu obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego otwarto wystawę, miała ona pewien rozgłos i poparcie społeczne. To uskrzydliło Borysa Kukulenkę, dało nadzieję, że jego praca nie będzie daremna. Przecież wiele z tego, co zebrano, to już prawdziwa historia — nie ma zespołu tańca ludowego „Junist”, niełatwe czasy przeżywa słynny „Jatran” — faktycznie stracił on swoje pomieszczenie, nie funkcjonuje jak należy studio „Jatranczyk” — kuźnia kadr dla zespołu. Czyżby Kirowohrad nie miał potrzeby zachowania choćby dokumentalnej pamięci o swoim duchowym wzlocie? Sprawą honoru byłoby odrodzenie także zespołu, ale w danym przypadku mowa jest o historii, nie straconej dla przyszłych pokoleń. Obecnie eksponaty przechowywane są w małym pokoiku przy dziecięcej szkole muzycznej nr 1, gdzie nie ma miejsca nie tylko na to, aby rozwinąć ekspozycję, ale nawet na przechowywanie ich w normalnych warunkach. — Wydział kultury miejskiego komitetu wykonawczego — mówi specjalistka wydziału Lina Hukowycz, — jest zainteresowany stworzeniem takiego muzeum, daje pozytywną ocenę inicjatywie zasłużonego pracownika kultury Borysa Kukulenki. Co więcej, naszym zdaniem, powinno ono być jednym z centralnych muzeów miasta, przecież Kirowohradszczyzna słynie ze szkoły choreograficznej. Ale środki na jego uporządkowanie i utrzymanie w budżecie nie są przewidziane. Jedyna nadzieja w inwestycjach pozarządowych. Czy uda się je znaleźć? Wiele osób, które mają takie środki, najwyraźniej uważa, że w Kirowohradzie i tak jest wystarczająco dużo muzeów. Ale za to wszelkiego rodzaju knajpki i kawiarenki, w których, szczególnie w godzinach wieczornych, słychać ostre przekleństwa, pojawiają się niemal codziennie, rozszerzają się sale komputerowe, gdzie nasza młodzież uczy się zabijać wirtualnych wrogów i ścigać się na szybkich samochodach. Owoce tej bezduchowej, przerażającej przestrzeni odczuwamy codziennie, mnoży się ona i płodzi z szaloną prędkością. Cóż my przeciwstawimy jej, jeśli zgubimy pamięć o pięknie i sławie, harmonii i wzniosłości, którą tworzyli nasi rodacy? Switłana OREŁ 4 marca rycerz ukraińskiej współczesnej piosenki estradowej, kompozytor Wołodymyr IWASIUK skończyłby 55 lat! Jego dzień urodzin uczczono w Kicmaniu, Czerniowcach, Lwowie i w Kijowie. Wydarzenia z okazji jubileuszu sławnego Bukowińczyka przeprowadziło obwodowe zarząd kultury oraz muzeum im. Wołodymyra Iwasiuka. Dzisiaj na łamach „Słowa Proświty” wspomnieniami o Wołodymyrze Iwasiuku dzielą się ci, którzy byli jego towarzyszami w twórczości.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Co się dzieje, kiedy zamyka się wystawę artystyczną i opuszcza ją ostatni zwiedzający? Oczywiście, powiecie, skuszeni wieloma kijowskimi wernisażami. Artysta pakuje swoje obrazy, z radością i lekkim smutkiem przeliczając te sprzedane, wraca do swojej pracowni, łapie oddech, mocno przytłumiony wielomównością i ludzką szarpaniną, i — zabiera się do pracy! Bo każdy pokaz dla artysty to, w ideale, możliwość wchłonięcia słodkich oparów sławy, tłumu, który niczym łyk szampana upaja i lekko zawraca w głowie, ale — na krótko. Dalej — pragnienie ciszy, bożej samotności i melancholii, w której splatają się w jedno wymarzone i przeżyte, usłyszane i zobaczone, droga i nieruchomość, spokój i zamęt. Zapach farby, szelest papieru, dotyk pędzla do palców, które sprawdzają jego niezawodność, mistyczna gotowość zagruntowanego płótna, by stać się matrycą tej artystycznej noweli, która rodzi się w wyobraźni twórcy, opanowuje ją i szuka obrazu, zrozumiałego dla wielu. Kobieca istota talentu artystki Olhy Krawczenko, która, jestem pewna, jest adekwatna do kobiecej poezji i prozy lat siedemdziesiątych, wybuchła szczególnym „kwiatowym” kolorytem. To był pierwszy okres jej twórczości, który wśród przyjaciół, zwolenników i wielbicieli wywołał zdziwienie, zachwyt i po części mentorsko-pobłażliwe „a myśmy nie wiedzieli…”. Oldze Krawczenko jakimś niezgłębionym sposobem udało się zatrzymać w sobie, jak oddech przed skokiem do rzeki, ów okres uczniostwa, niepewności i poszukiwania własnej wizji artystycznej oraz stylu, od razu stając przed widzem w pierwszym okresie swojej twórczości. Wydawało się, że niespodziewanie ujawnione płótna Olhy już dawno istniały w jej wyobraźni i ona lekko, bez żalu, wypuściła je na wolność, pozwalając nam wszystkim odczytywać pośród luksusowego bujstwa kolorów bezwarunkowe promieniowanie radości — na tyle naturalne i ciche, jakim bywa ono tylko w żywej przyrodzie, bez strachu i niedomówień. Jej Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
Машинний переклад
“Zakarpacie” “Lilowe maki”, “Słoneczniki”, “Sasanka”, “Jesienny bukiet”, “Białe irysy”, “Aksamitki”, “Nagietki i nasturcje” przywracają dziecięcy stan zachwytu nad kwiatem, który, zachowując naiwność pąka, jest pełen ciężaru przyszłego nasienia, nasion, żywotnych korzeni. Oldze Krawchenko w jej odczuwaniu świata i jego odtwarzaniu jakimś cudem udało się uniknąć marności, więdnięcia, osypywania się i opadania kwiatu — właśnie tak utrwalają się w naszej pamięci uczucia, które, nawiasem mówiąc, nigdy nie bywają zużyte. Drugi okres twórczości Olgi Krawchenko, w którym obecnie się znajduje (ściślej — przejście artystki do niego), porównałabym do zabiegu kinematograficznego: od detalu — do planu ogólnego, który jest decydującym środkiem urzeczywistnienia idei dzieła. Kwiat, płatek, liście — nie wypisane, a zaznaczone, uchwycone pędzlem, stają się nie obrazem, a detalem przedstawianego, znaczącym detalem pejzażu. “Desniańska wiosna”, “Wiosna na Zakarpaciu”, godne uwagi prace, gdzie powietrze, kwiaty, rośliny oraz budynki stają się jednością, takim sobie kwiatem bytu. Artystce jest ciasno w murach pracowni i coraz częściej pracuje w plenerze, wytrwale i niestrudzenie. Rezultat jest niezaprzeczalny — obrazy Olgi Krawchenko zostały zauważone przez prawdziwych koneserów. Oto wrażenia Dmytra Horbaczowa, który był na znaczącej wystawie artystki, która odbyła się w prestiżowej sali wystawowej na Podolu w czerwcu 2001 roku: “Nieoczekiwane i przyjemne spotkanie z artystką o rdzennie nieomylnym guście, pięknej kolorystyce. Jakiś dziwny balans między dekoracyjnością a impresjonizmem. We wszystkim przebija niemal francuska delikatność i zarazem — trzeźwe przekonanie o swojej racji”. Nieprzypadkowo wspomniałam tutaj, że twórczość artystki Olgi Krawchenko jest styczna z twórczością literacką jej rówieśniczek: jej obrazom szczególnego uroku dodaje samoprzeglądanie się, samopoznanie — samoidentyfikacja siebie ze światem, która jest odczytywana przez widza na tyle, by szukać nie tylko odczucia, ale i pragnienia wyrażenia własnego postrzegania słowem. “Kawiarnia Jałta” — rodzi niezwykle radosne, czyste emocje, realne i bajkowe”, — świadczy czternastoletnia “Kwitnąca jabłoń” dziewczynka. “Najcenniejsze w pracach, — przekonana jest rówieśniczka artystki, dziennikarka Lina Czabaniwska, — rozumienie piękna rodzinnego kraju, Ukrainy, jej niezwykłej kolorystyki. A jeśli dodać jeszcze odczucie kolorów, ich kompozycyjna spójność w każdym obrazie tworzy niezwykły nastrój”. “Soczysta symfonia kolorów Olgi Krawchenko skłania do duchowych rozmyślań”, — wtóruje jej W. Harnowski, a Marta Zełenska przyznaje, że kiedy patrzy na obrazy Olgi Krawchenko, chce jej się uśmiechać — od wewnętrznej radości. Rodzina Chymyczów również zaznacza, że ich zachwyty są przepełnione “radosnymi uczuciami życia”, a pisarz Mychajło Słaboszpycki “Kiedy kwitnie bieluń” zauważa, że “Ludzkość dzieli się na dwie połowy. Pierwsza (nieszczęśliwa) — niezrealizowanych. Druga (szczęśliwa) — zrealizowanych. Znaj swoje szczęście!” Czy w pełni zrealizowała się artystka Olga Krawchenko? Gdyby tak było, nie prowadzilibyśmy tej rozmowy, nie zachwycalibyśmy się ostatnią w czasie lutową wystawą w Kijowskim Muzeum Starożytności. Czy zmieniła się artystka w swoich ostatnich płótnach? Tak, zmieniła się. Jej pejzaże stały się bardziej obszerne, “umocniły się w duchu”, pojawiło się w nich odczucie horyzontu, zaznaczyło się “geograficzne zakochanie” artystki — Zakarpacie. Chociaż nie oparła się ona również “egzotykom”: egipskim, rumuńskim pejzażom. Oddawszy hołd genetycznej wiejskiej pamięci podolanki, Olga Krawchenko potrafi zachwycić artystycznym odczytaniem kijowskich krajobrazów, detalami połączenia żywej przyrody i urbanistycznego kamienia: czy to czerwony jesienny bluszcz przerasta przez ściany, czy stuletnie ściany wydały na świat żywe i wijące się wiśniowe sploty (pejzaż “Kijowskie podwórka”). Nieoczekiwane, a przez to jeszcze bardziej czarujące, zimowe pejzaże ze swoją, krawczenkowską osobliwością: wydaje się, że jej kwiaty i trawy — tam, pod śniegami — nie są zabite mrozem, a prześwitują z głębi bieli, miękko i delikatnie, w przyrodzonej samej Oli godnej nienachalności i delikatności. Jest u Olgi Krawchenko obraz, który nazywa się “Biała cisza”. Ta szczególna, twórcza cisza, pełna czułości i miłości, która wybucha triumfem i namiętnością, jeśli zdetonować ją uderzeniami nieobojętnego serca. Być może właśnie w takiej ciszy zasiewają się i wyrastają rajskie ogrody naszego życia — pełne świergotu, słońca, radości. Ogrody, których pragniemy, tak samo jak ogrodników, zdolnych wskazać nam ścieżkę do nich. z Lubow HOŁOTA Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribny, O. Ponomariw, I. Juszczuk. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Машинний переклад