9—10 marca 2018 r. Kaniw. Fot. Jurija Kardasza Ciąg dalszy tematu na s. 8—9
POLITYCZNE WIERSZE
„PROŚWICie” — 150!
Машинний переклад
Pod takim hasłem w Czerniowcach odbyło się uroczyste zgromadzenie upamiętniające giganta ukraińskiego słowa Tarasa Szewczenkę. Bukowińczycy inicjują ogólnoukraińską akcję w obronie języka ukraińskiego. Inicjatorami i organizatorami wydarzenia jest obwodowy oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki (przewodniczący O. Sawczuk), współorganizatorem — organizacja społeczna „Majdan” (przewodniczący rady J. Skorejko). Przed rozpoczęciem wiecu metropolita czerniowiecki i bukowiński UCP KP Danyło, a także mitroforny prezbiter Soboru Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy UKGK ks. Wałerij odprawili nabożeństwo żałobne za wielkiego poetę. Duchowni wzywali Bukowińczyków do jednoczenia się wokół mądrego słowa Szewczenki, do ochrony ojczystego języka, który popadł w niełaskę we „własnym domu”, do nieburzenia, lecz budowania Ukraińskiej Cerkwi, państwa, bycia godnymi naśladowcami Tarasa. Switłana MASŁOWSKA, zastępca przewodniczącego Czerniowieckiego OO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Przy pomniku symbolu ukraińskiej idei narodowej nie było nas tysiące, ale autentyczność unosiła się w przestrzeni duszy każdego, kto przyszedł na spotkanie z naszym narodowym „wyrównywaczem kręgosłupa”. Bo na straży obok nas stało słowo…, bo mija 27 lat, odkąd mamy swoje państwo, a wciąż szukamy w sobie oznak „pionu”. Po nie nie warto daleko chodzić, wystarczy wnikliwie czytać „Kobziarza” — i odpowiedź nie każe na siebie czekać — „uczcie się, bracia moi, myślcie, czytajcie…” „…Jego słowo prawdy i wiary ma moc czynienia nas silniejszymi — ono jest w szyku z bojownikami-bohaterami wojny na wschodzie Ukrainy, ono jest obok każdego z nas…” „…On był poetą silnego rycerskiego narodu i wierzył w to oraz przybliżał go. Czy w pełni się poświęcamy, by nie czuć się duchowymi dłużnikami wobec swoich dzieci?..” „…Na Majdanie i na tej wojnie świat zachwyca się naszym patriotycznym duchem, tym, kto gołymi rękami szedł na wroga. Ale… coś się stało… Nie doczekał się wolności Ukrainy Taras, i my chodzimy w kółko…” „…Dlaczego nie potrzebują ochrony język hiszpański, angielski, francuski oraz, w końcu, język rosyjski, a nasz — Szewczenki, nie ma ani dominacji, ani szacunku, na jaki zasługuje?..” „…Jego „Kobziarz” zapoczątkował nowy etap w rozwoju ukraińskiej literatury i języka, a my wciąż nie mamy ukraińskiej Ustawy „O języku państwowym”, który obecnie jest jednym z głównych składników bezpieczeństwa narodowego…” „Prezydent Poroszenko proponuje opracować 10-letni program wzmocnienia statusu państwowego języka ukraińskiego, jednak nie będzie on miał mocy prawnej i nie zagwarantuje ochrony oraz wzmocnienia, dlatego skrajnie potrzebna jest Ustawa o języku…” Takie oto językowo-Szewczenkowskie paralele prowadzili proświcianie Bukowiny — docent katedry literatury ukraińskiej CzNU im. J. Fedkowycza, przewodnicząca organizacji społecznej „Związek Ukrainek” L. Bereżan, przewodniczący obwodowej „Proświty” O. Sawczuk, przewodniczący organizacji społecznej „Majdan” J. Skorejko, uczestnik Rewolucji Godności W. Lubaneć, uczeń czerniowieckiego gimnazjum (własnymi wierszami) O. Fesiuk, przewodnicząca Zastawniwskiej rejonowej „Proświty” S. Masłowska. Właśnie kwestia języka stała się kluczową i decydującą dla skierowania Apelu do Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów oraz Rady Najwyższej o przyspieszenie uchwalenia nowej Ustawy „O języku państwowym”. Zatem uczestnicy zgromadzenia jednogłośnie zatwierdzili „Apel”. Długo śpiewaliśmy pieśni do słów naszego proroka i myśliciela, a pierwsze partie śpiewu chóralnego prowadzili profesjonaliści — chór „Homin” oraz zespół „Kozackie berehynie”. Podobny scenariusz Szewczenkiady — Ogólnoukraińskiej akcji w obronie ojczystego języka, która potrwa do 31 marca, proświcianie Bukowiny proponują kolegom z innych obwodów. Tak, mało liczymy na to, że na Apel z każdego regionu Ukrainy zwrócą uwagę wyższe szczeble naszej władzy. Ale narodowcy (tak kiedyś nazywano prośwician) zawsze stali na straży Światła, Wiedzy, Wolności Ukraińców i z tej drogi nie zejdą nigdy. „A niech sobie jak wiedzą, szaleją, konają, nam swoje robić…” SZPITALNE NOTATKI (R)EWOLUCJA MITU
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…ustawy już w pierwszym półroczu 2018 roku, aby jak najszybciej przezwyciężyć niepewność prawną i uniknąć spekulacji wokół języka w czasie kampanii przedwyborczej na Ukrainie. Weźmy za wzór naszych odważnych żołnierzy na wschodzie Ukrainy, którzy przeciwstawiają się moskiewskiej ekspansji. My także powinniśmy czynić wszystko, co możliwe, dla zwycięstwa nad rosyjskojęzyczną okupacją. Bo kraj, w którym jego obywatele nie mówią językiem państwowym, nie ma tożsamości narodowej, a więc nie ma prawa do suwerenności. Nie jest wykluczone, że język może stać się źródłem konfliktu, z którego rodzi się albo wzlot, albo upadek.
Przyjęto na uroczystym zebraniu Bukowińskiej Szewczenkiany 10 marca 2018 roku.
Машинний переклад
28 lutego bieżącego roku Sąd Konstytucyjny Ukrainy uchylił Ustawę nr 9073 „O zasadach państwowej polityki językowej”, tak zwaną ustawę trzech „K” — „Kremla-Kiwałowa-Kolesniczenki”, która hańbiła naród i zachęcała do rusyfikacji. Zatem obecnie, dopóki nie zostanie uchwalona nowa ustawa, istnieje ryzyko uznania za obowiązującą „Ustawę o językach” Ukraińskiej SRR z 1989 roku, która jest beznadziejnie przestarzała, zawiera wiele preferencji dla języka rosyjskiego, jest sprzeczna z nową Ustawą „O oświacie” i nie odpowiada wymogom czasu. Niestety, nasz kraj do tej pory nie pozbył się postsowieckiego dziedzictwa dominacji języka rosyjskiego wśród szerokich warstw społeczeństwa. A ustawa trzech „K” doprowadziła niemal do całkowitej rumunizacji części obwodu czerniowieckiego. W rezultacie 60 procent uczniów należących do mniejszości rumuńskich w ogóle nie przekroczyło progu „zdał/nie zdał” z testu z języka ukraińskiego, co narusza konstytucyjne prawo dzieci do wstępu na ukraińskie uczelnie wyższe. Zatem pojawia się pilna potrzeba uchwalenia nowej ustawy językowej. Czerniowiecka obwodowa „Proświta” proponuje połączyć najlepsze elementy z projektów ustaw nr 5556, 5669, 5670-d i wypracować skonsolidowaną Ustawę „O języku państwowym”, a tym samym chronić oraz znacząco rozszerzyć i utrwalić używanie języka ukraińskiego jako państwowego we WSZYSTKICH sferach działalności kraju. Czerniowieckie OO Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” wzywa Prezydenta Ukrainy, Gabinet Ministrów oraz Radę Najwyższą do dołożenia wszelkich starań w celu uchwalenia tej Usta-
Машинний переклад
Dziedzina naukowo-oświatowa spośród wszystkich sfer rozwoju państwa jest najbardziej wymowna pod względem priorytetów państwowych. Wprowadzona przez Panią i Pani poprzednika S. Kwita denacjonalizacja i kosmopolityzacja to droga planowego niszczenia ukraińskiego państwa narodowego w jego intelektualnych podstawach. Nie próbując przezwyciężyć systemowej, wielowiekowej, krwawej moskwizacji naszej oświaty i nauki, wy, urzędnicy od oświaty w swoim najwyższym ministerialnym kierownictwie, zabraliście się za narzucanie internacjonalizacji poprzez anglicyzację. Kulminacją waszych antynarodowych dążeń, skierowanych na neutralizację rozwoju i wzrostu narodowej samoświadomości młodzieży, stało się zniesienie obowiązkowości wykładania na uczelniach wyższych przedmiotów języka ukraińskiego i historii (zarządzenie nr 1392 z dnia 25 listopada 2014 r.), a następnie zarządzenie S. Kwita „O zatwierdzeniu Porządku nadawania stopni naukowych pracownikom naukowym i naukowo-pedagogicznym” (nr 183/28313 z dnia 03 lutego 2016 r.) ze szczególnymi preferencjami dla języka angielskiego. Jednakże okręgowy sąd administracyjny miasta Kijowa (orzeczenie nr 826/11279/16 z dnia 7 września 2016 roku) postanowił usunąć z tego „reformatorskiego” Porządku nadawania stopni naukowych punkty dotyczące: a) obowiązkowego 10-letniego stażu dla ubiegających się o stopnie, b) posiadania trzech obowiązkowych publikacji w wydawnictwach włączonych do baz naukometrycznych Scopus lub Web of Science, c) uzyskania certyfikatu potwierdzającego poziom znajomości języka angielskiego na poziomie B2 (http:/ mon.gov.ua). Zamiast tego później otrzymaliśmy niemal te same przepisy, które zakwestionował Sąd, od Pani, tow. Hrynewycz (przypomnę, że tow. Hrynewycz to ministerialna kwota NF od Jaceniuka) zgodnie z zarządzeniem MON z dnia 6 lutego 2017 roku nr 174: 1) nie mniej niż jedna publikacja w bazach naukometrycznych Scopus lub Web of Science dla stopnia docenta i nie mniej niż dwie publikacje dla stopnia profesora; 2) ten sam certyfikat poziomu nie niższego niż B2 z języków krajów UE lub nie mniej niż 10 ANGLOJĘZYCZNYCH prac w tej samej bazie Scopus lub Web of Science. Jednocześnie wykładowcy uczelni za pracę w języku angielskim, wydrukowaną we wspomnianych tak zwanych bazach naukometrycznych, w jego osobistym rankingu naliczą 250 punktów, a w swoim, krwawym, ojczystym języku — tylko 150. Jeszcze więcej tej naukometrycznej „siły” mamy, gdy za monografię w języku państwowym naukowiec w swoim rankingu od was, biada-oświatowych globalizatorów, otrzyma zaledwie 40 punktów, a za pomoc dydaktyczną czy podręcznik dla studenta — aż 30! Czy jest jeszcze bardziej wymowna forma poniżania swojego? Oczywiście, że jest: publikowanie w tak zwanych bazach naukometrycznych, które są za granicą — 150 punktów, a w rodzinnym kraju — 100. Nijak nie mogę pojąć: po co wy się pałętacie po ukraińskiej ziemi, skoro wszystko, co ona produkuje, uważacie za wtórne. Czy nie lepiej byłoby wam udać się tam, gdzie jest czysty angielski i tam demonstrować swoją liberalno-globalistyczną szerokość? Z uwagi na powyższe, proszę o udzielenie jasnej odpowiedzi na następujące pytania: 1. Czy wiadomo wam, panowie oświatowo-naukowi globalizatorzy, że ogłoszona przez was monopolizacja druku dla naukowców w bazach Scopus (Scopus) i Web of Science (Web of Science) jest naruszeniem artykułu 46 Ustawy Ukrainy „O działalności naukowej i naukowo-technicznej”, gdzie zagwarantowano naukowcowi wolność rozpowszechniania swojej twórczości naukowej, i to przede wszystkim z uwagi na artykuły 34 i 54 Konstytucji Ukrainy? 2. Czy rozumiecie, że ta niedawno stworzona i słabo przetestowana monopolistyczna naukometria wyrosła z amerykańskich grantów, wydawanych w celu kontroli badań naukowych (na wzór systemu zarządzania nauką w ZSRR) i że ten system jest ściśle powiązany z grupką transnarodowych korporacji? 3. Czy zdajecie sobie sprawę, że przymusowy administracyjno-komendowy porządek ogłaszania wyników naukowych tylko w tych dwóch bazach danych HAMUJE rozwój naszej nauki (i nie tylko przez długi czas oczekiwania i kosztowność opublikowania wyniku), demotywuje naukowców do tworzenia RODZIMYCH baz i rodzi naturalny dyskomfort psychiczny w sferze awansu zawodowego? 4. Czy wiecie, że dla ukraińskiej humanistyki, w szczególności badań nad językiem ukraińskim jako podstawą samodzielnego państwa, NIE istnieje nośnik informacji w gorliwie przyjętych przez was bazach naukometrycznych? Czy myślicie, że naukowcy branżowi nie wiedzą między sobą, w jakim specjalistycznym źródle warto się opublikować dla największego rezonansu naukowego, a zatem korzyści dla narodu i państwa? 5. Czy znana wam jest publiczna petycja 16 tysięcy uczonych na stronie The Cost of Knowledge, którzy odmawiają korzystania z produktów i usług monopolistycznego wydawcy Elsevier, właściciela Scopus, z powodu narzucania uniwersytetom drogich pakietów usług? (zob. „Informacja i prawo”. nr 2(21), 2017, s. 150). 6. Dlaczego, publikując swoje prace w czasopismach fachowych na Ukrainie, naukowcy zmuszeni są pisać streszczenia w języku rosyjskim, a listę wykorzystanej literatury podawać w transkrypcji łacińskiej, a niekiedy nazwy źródeł tłumaczyć na język angielski i podawać abstrakt w języku angielskim? Dla kogo przez własną bezbarwność i kompleks małorosyjskości nakazaliście to robić?
7. Z jakiej racji my, naukowcy, mamy pisać swoje badania w języku angielskim i przyłączać się do rozwoju stylu naukowego tego języka-ekspansjonisty? Kto zatem będzie codziennie tworzył styl naukowy i terminologię naukową języka ukraińskiego jako głównego systemu operacyjnego naszego narodowego rozwoju intelektualnego? 8. Z uwagi na wprowadzony przez was bezprecedensowy formalizm w nauce, pytam: gdzież jest wasza wychwalana i wzięta na sztandary autonomia uczelni, kiedy uczelnie muszą raportować przede wszystkim liczbę publikacji w bazach Scopus i Web of Science, a nie przede wszystkim to, czy dobrze uczą studentów, których rozchwytują po ukończeniu uczelni jako należytych specjalistów? 9. I co najważniejsze: jaki mamy pożytek z tych publikacji, których nie widzi własny naród? Dla kogo my, naukowcy, to wszystko tworzymy i piszemy? Czy nie dla siły i wzrostu własnego państwa oraz dla szerzenia naszych idei pośród nas? Czy nie dla wychowania narodowo świadomych i intelektualnych młodych ludzi, którzy będą wkładać swój zdobyty talent w swoje państwo, a nie pracować na najmie u obcych? Czy chcecie integrować się z całym światem, nie podnosząc statusu własnej nauki wewnątrz kraju i nie wychowawszy świadomych obywateli? Czy wy, jak celnicy, po prostu postanowiliście zajrzeć naukowcom do kieszeni, bo jakoś znaleźli się oni poza licznikiem waszego zaplanowanego wyzysku? I to wszystko, panowie zwierzchnicy oświatowi, dzieje się na tle całkowitego lekceważenia państwowego statusu języka ukraińskiego w sferze oświatowej poprzez wprowadzanie do procesu edukacyjnego języków mniejszości narodowych i języków UE. Jednak, jak słusznie zauważył znany irlandzki pisarz Francis Fahy, „geniusz zawsze zdobędzie sobie światowe uznanie, choćby przemawiał najrzadziej używanym językiem”. Rozwijał tę błyskotliwą myśl obrońcy języka irlandzkiego również wybitny ukraiński językoznawca Pawło Żytecki — badacz naszej słynnej Ewangelii Peresopnickiej: „Jeśli chcecie pracować dla narodu ukraińskiego, stawajcie się pierwszorzędnymi uczonymi i piszcie swoje prace w języku ukraińskim. Wtedy mimo woli i obcy zaczną uczyć się języka ukraińskiego, aby zapoznawać się z Waszymi pracami”. Słowem, globalizatorzy i anglicyzatorzy, science-ofile i scopusofile! Nikt na świecie nie ceni tych, którzy sami siebie cenić nie potrafią. Każda nauka i oświata tworzona jest przede wszystkim dla samych siebie, dla siły swojego narodu i państwa, a dopiero wtedy, gdy jest to korzystne, sprzedawana na eksport. Ale w tym samym egoistycznym celu: dla swojego narodu i w swoim języku. To prawa natury, wyście zaś wypowiedzieli jej wojnę. Więc ta wojna, jeśli się nie opamiętacie, pożre was pierwszych, a my będziemy dalej tworzyć naszą ukraińską naukę w języku ukraińskim! Świat już przeżył totalną latynizację w dobie średniowiecza, jednak powszechną znajomością łaciny w środowiskach edukacyjnych i twórczych Ukraińcy swojego państwa NIE ZBUDOWALI, a jedynie zahamowali rodzimy rozwój. I im szybciej świat wygrzebywał się z globalnej łaciny i stawał się narodowy, tym więcej szans otrzymywał każdy dla swojej naturalnej, a nie koniunkturalnej realizacji. Nawiasem mówiąc, Anglicy byli wśród pierwszych zarówno w delatynizacji, jak i w budowie państwa nacjocentrycznego. Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, deputowana ludowa Ukrainy VII kadencji
Машинний переклад
Wołodymyr SERHIJCZUK, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych
Tak już zarządził Najwyższy, że profesorowi Stanisławowi Kulczyckiemu przypadł w udziale los, by jako niemal pierwszemu dotknąć tych licznych dokumentów, w których odbijała się wielka tragedia narodu ukraińskiego w XX wieku — Hołodomor-ludobójstwo lat 1932—1933. Po tym, jak w grudniu 1987 roku zaczęto o tym mówić z wysokiej trybuny partyjnej, to właśnie jemu KC KPU powierzył dozowane badanie tego problemu, które należało umiejętnie połączyć z jednoczesnym zaprzeczaniem sztucznego charakteru zbrodni bolszewickiej Moskwy. Wtedy też, w warunkach gorbaczowowskiej „pieriestrojki”, profesora Kulczyckiego dopuszczono do tajnych archiwów w Moskwie, gdzie przechowywano świadectwa o Hołodomorze. Jednocześnie zaczęto go wysyłać na międzynarodowe konferencje, dzięki czemu jako pierwszy zaczął ujawniać nieznane dotąd dokumenty, oczywiście pod czujnym okiem wysokich rangą funkcjonariuszy partyjnych, którzy pozwalali cenzurze przepuszczać te lub inne informacje. Dlatego nie jest przypadkiem, że po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy, kiedy zaistniała potrzeba natychmiastowego ujawnienia prawdy o Hołodomorze, to właśnie profesor Kulczycki był najlepiej przygotowany do szeroko zakrojonych prac w tym kierunku. I starał się, wypełniając swoimi publikacjami szpalty gazet i czasopism, okresowo wydając książki. Gorliwi komuniści wyrzucali mu, że się przefarbował, za to nasza wzruszona zamorska diaspora uhonorowała te zasługi nagrodą Fundacji Antonowyczów. Przez lata niepodległości profesor Kulczycki wydał doprawdy tak wiele na temat Hołodomoru, że zaczął już gubić się w swoich pracach z tej tematyki. Powiedzmy, w monografii „Ukraiński Hołodomor w kontekście polityki Kremla początku lat 1930.” (Kijów, 2013), w jednym przypadku pisze, że „Ukraiński Hołodomor zaczynał się od dwóch uchwał republikańskich organów władzy: uchwały biura politycznego KC KP(b)U „O środkach wzmocnienia skupu zboża” z 18 listopada i uchwały Rady Komisarzy Ludowych USRR „O środkach wzmocnienia skupu zboża” z 20 listopada 1932 r.” (s. 109), a nieco dalej — zupełnie co innego: „Głodową śmierć zapoczątkował noworoczny stalinowski telegram do ukraińskiego chłopstwa” (s. 140) i „Stalinowski telegram z 1 stycznia 1933 r., od którego rozpoczynał się Hołodomor, adresowany był do kierowników USRR w Charkowie” (s. 141). Coś podobnego, niestety, widzimy także w jego publikacji „Hołodomor—1933: mity i rzeczywistość” (Dzerkało Tyżnia, 17 lutego 2018 roku). Po pierwsze, wbrew dawno już ustalonemu przez niego samego pojęciu o Hołodomorze lat 1932—1933, od czego zresztą rozpoczyna się już wspomniana jego książka, teraz profesor Kulczycki dzieli tę tragedię na dwa rzekomo zupełnie odrębne okresy: tak zwany „ogólnozwiązkowy głód na Ukrainie w 1932 roku” i właściwy Hołodomor na terytorium Ukrainy i Kubania w 1933-m. Ale przecież o tym, że głód na Ukrainie szalał już wiosną 1932 roku, świadczą dokumenty ukraińskich archiwów. W szczególności 15 maja 1932 roku sekretarz Winnickiego komitetu obwodowego partii Aleksiejew pisał do sekretarza generalnego KC KP(b)U Stanisława Kosiora: w rejonie umańskim „we wsi Furmanka w ciągu 10 dni kwietnia z niedożywienia zmarło 27 dusz, a od 1/V do 5/V jeszcze 24 osoby… W kwietniu tego roku zebrano w mieście Humań na ulicach 48 trupów, przyczyna — niedożywienie. Zebrane trupy — to wieśniacy, częściowo ze wsi rejonu umańskiego i innych rejonów”. W rejonie babańskim w kwietniu 1932 roku, jak świadczył ten sam Aleksiejew, z głodu zmarło: w Podwysokim — 20 osób, Latkowcach — 12, Kosenówce — 9, Kamieńczu — 37, Wisznopolu — 61. A w specjalnym komunikacie Winnickiego oddziału obwodowego GPU z 27 czerwca 1932 roku zaznaczono, że we wsi Żywotówka rejonu oratowskiego w ciągu dwóch dni zmarło 18 osób, a w ciągu wiosny — 120. W Osicznym 20 czerwca zmarło 9 osób, a „za cały okres trudności żywnościowych zmarło 139 osób”. W Oratowie w ciągu jednego dnia zmarło 8, a w sumie — 80, w Klukach — 20… Wreszcie o masowym głodzie na Ukrainie informuje w liście do Stalina jeszcze 15 marca 1932 roku Kosior. Ten ostatni zaznaczał wtedy, że „ponad 70% wszystkich zgonów przypada na obwód dniepropetrowski. Z 49 rejonów obwodu ciężkimi jest 35 rejonów. Na drugim miejscu obwód kijowski, 31 rejonów ciężkich”. Szczególnie trudną sytuację, podkreślał Kosior, mają „tak zwani powrotcy, czyli ci, którzy podczas kolektywizacji wraz z rodziną błąkali się gdzieś, a teraz w znacznych ilościach powracają do swoich wsi i kołchozów. Oto dlaczego głodujący są niemal we wszystkich rejonach…”. Nic podobnego o masowym głodzie na terytorium Rosji wiosną 1932 roku, powiedzmy, nie donosi tak autorytatywny dla profesora Kulczyckiego penzeński badacz Wiktor Kondraszyn. W swojej książce „Głód lat 1932—1933: tragedia rosyjskiej wsi” (Moskwa, 2008) twierdzi on, że w 1932 roku „sam fakt głodu na Ukrainie był szokiem dla rosyjskich chłopów. Wymowna jest pod tym względem reakcja Białorusinów. Latem 1932 r. Białoruś okazała się wypełniona głodującymi mieszkańcami wsi z Ukrainy. Zdumieni białoruscy robotnicy pisali do „Prawdy” i do najwyższego kierownictwa kraju, że nie pamiętają, aby kiedykolwiek „Białoruś karmiła Ukrainę”. Nawiasem mówiąc, Wiktor Kondraszyn przytacza fakty, które potwierdzają śmiertelność z głodu w rosyjskich wsiach tylko w 1933 roku. Na przykład, „na terytorium rady wiejskiej Małoszczerbidino rejonu romanowskiego Kraju Dolno-Wołżańskiego ze 151 zmarłych w 1933 r. 103 osoby zarejestrowano w urzędzie stanu cywilnego jako zmarłe z powodu „głodu”, „wycieńczenia”, „wyniszczenia”, „wychudzenia” itd. W 1932 r. śmiertelność na terytorium danej rady wiejskiej wyniosła 18 osób i nikt z wyżej wymienionych przyczyn nie zmarł” (s. 184, 185). W ostatnich latach profesor Kulczycki uporczywie propaguje swoją koncepcję o tak zwanej Stalinowskiej pomocy żywnościowej dla głodujących chłopów Ukrainy. W styczniu 2016 roku w amerykańskiej „Swobodzie” drukuje artykuł „Davies i Wheatcroft — przeciwko Conquestowi”, w którym twierdzi: Robert Conquest, który w swojej książce „Żniwa boleści” pisał o celowym charakterze Hołodomoru lat 1932—1933, po zapoznaniu się z książką swoich oponentów Roberta Daviesa i Stephena Wheatcrofta rzekomo zmienił swoje stanowisko, ponieważ, jakoby, „nic nie mógł przeciwstawić 57 decyzjom najwyższego radzieckiego kierownictwa o udzieleniu głodującym regionom w 1933 roku pożyczek nasiennych, paszowych i żywnościowych…”. W tej kwestii można powiedzieć jednoznacznie: gdyby Robert Conquest sam zapoznał się z dokumentami radzieckich archiwów, to nie śpieszyłby się z przekreślaniem samego siebie. Wreszcie, dość ciekawą dobroczynność okazywała Moskwa tejże USRR — zabrawszy ukraińskiemu chłopu całe zboże ze zbiorów 1932 roku, potem narzuca głodnym rolnikom pożyczkę pod przyszłe zbiory 1933 roku. A jesienią, po ich zebraniu, należało ją „zwrócić w naturze plus opłata kosztów administracyjnych i transportowych państwu również w naturze w wysokości 10 pudów na każde 100 pudów”. Jednak pytanie brzmi też inaczej: czy pożyczone w ten sposób przez państwo ilości zboża dotarły do tych, którzy konali z głodowej śmierci i nie mieli już sił, by podjąć pracę? Powiedzmy, te 300 tysięcy pudów żyta dla Północnego Kaukazu, 200 tysięcy dla obwodu dniepropetrowskiego i 200 tysięcy dla obwodu odeskiego, które wydzielono uchwałą biura politycznego KC WKP(b) z 8 lutego 1933 roku, o czym wspomina profesor Kulczycki? On, nawiasem mówiąc, słusznie pisze o odtworzonym dokumencie w kolorze z czerwoną pieczątką i czerwonym podpisem Stalina na nim z książki „Głód w ZSRR”. Ale byłoby jeszcze lepiej, gdyby nie pominął, moim zdaniem, dość istotnej okoliczności: zboże wydawano nie tym, którzy głodowali, a „na potrzeby żywnościowe robotników sowchozów, MTS, MTM, a także aktywu (partyjnego i bezpartyjnego) kołchozów, które potrzebują”. Czyli nie głodującym, a przede wszystkim tym wiejskim lumpenom, którzy wygrzebywali ostatnią fasolkę, ukrytą w dziecięcej kołysce. Profesor Kulczycki cytuje autorów wspomnianego zbioru dokumentów moskiewskiego wydania, którzy podkreślają: „Rosyjscy historycy i archiwiści nie mają nic do ukrycia. Wszystkie dokumenty są otwarte i proponujemy, zanim szanowne międzynarodowe lub narodowe struktury państwowe zechcą wypowiedzieć się z politycznymi ocenami o „głodzie-ludobójstwie” na Ukrainie, nie śpieszyć się z nimi”. Rzeczywiście, w czasie wydania zbioru (2009 rok) rosyjscy archiwiści nie mogli już ukrywać dokumentów koncepcyjnych, które potwierdzają ludobójczy kierunek Hołodomoru lat 1932—1933 przeciwko ukraińskości, bo były one już opublikowane wcześniej. Mamy na myśli pominięte przez autorów wskazanego zbioru uchwałę biura politycznego KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z podpisami Stalina i Mołotowa z 14 grudnia 1932 roku „O skupie zboża na Ukrainie, Północnym Kaukazie i w obwodzie zachodnim”, którą wstrzymuje się ukrainizację na Północnym Kaukazie, ichże uchwałę z 15 grudnia 1932 o wstrzymaniu ukrainizacji na Dalekim Wschodzie, w Kazachstanie, Azji Środkowej, Powołżu i Centralno-Czarnoziemskim obwodzie oraz dyrektywę Kremla z 22 stycznia 1933 roku o zakazie wyjazdu głodnych ukraińskich chłopów i mieszkańców Północnego Kaukazu (przede wszystkim Ukraińców Kubania) po chleb do Rosji, Zakaukazia i Białorusi. W tych dokumentach, nawiasem mówiąc, profesor Kulczycki, podobnie jak rosyjscy autorzy, nie dostrzega narodowego składnika ludobójstwa, a jedynie społeczny. Jednak dzisiaj, jak to widać z artykułu w „Dzerkale Tyżnia”, profesor Kulczycki szczególnie aktywnie włączył się do dyskusji dotyczącej liczby strat Ukrainy od Hołodomoru-ludobójstwa lat 1932—1933. Nawet dwa lata temu był jednym z moderatorów na specjalnie zwołanej konferencji prasowej w Ukrinformie, gdzie wzywał do natychmiastowego zwracania się do ONZ z petycją o uznanie Hołodomoru lat 1932—1933 za ludobójstwo, ale przy tym zaznaczyć ostateczną liczbę strat na 3,9 miliona osób, jak to twierdzą ukraińscy demografowie. Przemilczając ten fakt, że właśnie niemieccy dyplomaci jako pierwsi twierdzili na podstawie poufnych rozmów z wysokimi rangą urzędnikami organów karnych USRR o liczbie strat od 7 do 10 milionów osób, wysuwa on wersję, jakoby to nasza diaspora tak czyniła: „nazwać liczbę większą niż oficjalne wyliczenie ofiar Holokaustu — 6 mln osób”. A próbę „utrwalenia w napisie liczby 7 mln ofiar” na Miejscu Pamięci w Waszyngtonie, według jego słów, „sparaliżowali historycy USA i Kanady, którzy specjalizują się w problemie Hołodomoru”. Prawda, kim oni są — szanowny profesor nie ujawnia dla szerokiego ogółu czytelników poważnej gazety. Podpisy zaś pod apelem do przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego ds. otwarcia w Waszyngtonie Miejsca Pamięci ofiar Hołodomoru lat 1932—1933 Mychajła Sawkiwa-młodszego nie wymieniają nam żadnego autorytatywnego badacza Hołodomoru w tym aspekcie. Ktoś zna takich jak literaturoznawca Hryhorij Hrabowycz, który kieruje NTSh w Nowym Jorku, czy prezes UVAN w USA filolog Albert Kipa? Wreszcie, jak przyznał jeden z sygnatariuszy członkom ukraińskiej delegacji na otwarciu Miejsca Pamięci w Waszyngtonie, gotowy apel przywiózł im posłaniec z Kijowa, a on, „polegając na poziomie akademickim”, zgodził się podpisać. Jednoznacznie, że Ukraina będzie znać z imienia i nazwiska swoich „bohaterów”, którzy przygotowywali w Kijowie apel z prośbą, by nie używać przyjętej już w diasporze liczby strat od 7 do 10 milionów, a ograniczyć się do wniosków profesorów Andrei Graziosiego, Timothy’ego Snydera i Stanisława Kulczyckiego, którzy twierdzą, że ta tragedia zabrała życie przynajmniej dwukrotnie mniejszej liczbie naszego chłopstwa. Bo inaczej, jakoby, wywoła to protesty w pewnych antyukraińskich kręgach, co natychmiast wykorzystają kremlowscy propagandyści, by oskarżać ukraińską naukę o niekompetencję itd. Jednak autorzy tego apelu z jakiegoś powodu postanowili schować się za podpisami kierowników zamorskich ukraińskich instytucji naukowych — Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda, Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich, Towarzystwa Naukowego im. Tarasa Szewczenki, Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk i Amerykańskiego Stowarzyszenia Studiów Ukraińskich. Być może dlatego, by ukryć ćwierćwieczną bezczynność w kwestii obliczenia realnych strat narodu ukraińskiego podczas tej strasznej tragedii na podstawie pierwotnych dokumentów ukraińskich archiwów. Nie pracując właśnie z pierwotnymi dokumentami naszych byłych specjalnych archiwów, a stale powołując się na moskiewskie archiwa, dokąd informacje z USRR już od 1937 roku napływały spreparowane, profesor Kulczycki dąży do ostatecznego uznania faktycznie tej liczby strat, na którą pozwoliła jeszcze kompartyjna władza ZSRR poprzez podległą jej cenzurę. Przy tym dość dziwną wydaje się jego argumentacja, jak i naszych demografów: skoro liczba strat 3,9 miliona jest już znana na świecie, to przyjmijmy ją nieodwołalnie. Tym bardziej, jakoby, że nawet faktograficzna podstawa wydań znanych zagranicznych autorów „formowała się we współpracy z ukraińskimi uczonymi i ukrainoznawcami USA i Kanady”. Co to za współpraca, barwnie opowiadali na jednej z niedawnych konferencji zastępca dyrektora Instytutu Demografii NAN Ukrainy Ołeksandr Hładun i wychowanek profesora Kulczyckiego Hennadij Jefymenko. Ale przecież pytanie o liczbę strat od Hołodomoru lat 1932—1933 dzisiaj stawia nie tylko nasza diaspora, ale i w obecności profesora Kulczyckiego współcześni ukraińscy badacze, którzy chcą sprawdzić dane niemieckich dyplomatów, studiując właśnie te krajowe archiwa, gdzie odłożyły się pierwotne dokumenty, do większości z których wcześniej nie było dostępu. I właśnie te materiały dają podstawę twierdzić, że straty ludności USRR od Hołodomoru wynosiły co najmniej 7 milionów. Argumenty w tej kwestii profesor Kulczycki po prostu ignoruje i nie próbuje obalić konkretnymi faktami, kontynuując dalej powtarzać to, co pozwolono mu od czasów radzieckich. Właśnie to zmusza nas do przytoczenia alternatywnej metody obliczeń, która daje wynik zbliżony do doniesień niemieckich dyplomatów.
Ciąg dalszy na str. 4
Машинний переклад
Закінчення статті «Dogadzać nie wszystkim, a tylko prawdzie!», с. 3
Dokończenie. Początek na str. 3
Jeszcze raz stwierdzamy: ostateczną odpowiedź możemy otrzymać tylko dzięki dokumentom, które trzeba nadal odkrywać w niegdyś tajnych archiwach. Ale już znamy liczbę ludności USRR w przededniu tego strasznego Hołodomoru: według stanu na 1 stycznia 1932 roku wynosiła ona 32 680,7 tysiąca osób. Nawiasem mówiąc, bazując właśnie na tym wskaźniku, wybitny ukraiński demograf Arsen Chomenko, którego obliczenia uparcie ignorują jego obecni koledzy, już wtedy prognozował, że w zwykłych warunkach ludność USRR według stanu na 1 stycznia 1934 roku zwiększy się do 33 464 tysięcy, a na 1 stycznia 1937 roku — do 35 615 tysięcy osób. Dane zaś Wszechzwiązkowego spisu ludności z 1937 roku dla USRR Moskwa opublikowała dopiero w 1990 roku w liczbie 28 383,0 tysiąca osób, czyli mieszkańców w USRR w porównaniu z 1926 rokiem stało się mniej! Jednocześnie przeliczenie wyników spisu w podziale na rejony wykazało, że ten wskaźnik jest zawyżony przynajmniej o 532 tysiące osób, ponieważ materiały z 12 rejonów wciąż wymagają dokładnej analizy. Jednak jeśli przyjąć nawet tę minimalnie zaniżoną cyfrę dopisków, to według stanu na początek stycznia 1937 roku ludność Ukrainy wynosiła nie więcej niż 27 851 tysięcy osób. Kiedy od tej cyfry odjąć liczbę przyrostu ludności w 1934 roku (88,2 tysiąca osób), 1935 (417,2 tys.) i 1936 (533,7 tys.) — łącznie 1 039,1 tysiąca, to mamy według stanu na 1 stycznia 1934 roku 26 812 tysięcy osób. Różnica między 1 stycznia 1932 a 1 stycznia 1934 roku wynosi 5 868 700 osób. Odejmujemy prawdopodobne straty naturalne za 1932 i 1933 rok w liczbie 1 029,4 tysiąca i otrzymujemy 4 839 300 osób strat bezpośrednich. Ale przecież dodajmy do tej cyfry także tych, którzy urodzili się w 1932 (782,0 tysiące) i 1933 (470,7 tysiąca), czyli 1 252,7 tysiąca. W rezultacie straty bezpośrednie za lata 1932—1933 wyrażają się już sumą 6 092 tysięcy osób. Do tej cyfry dochodzimy, jeśli będziemy prowadzić obliczenia inną drogą: do liczby ludności według stanu na 1.01.1932 roku wynoszącej 32 680 700 dodajemy urodzonych w latach 1932—1933 w liczbie 1 252,7 i w ten sposób na 1.01.1934 roku powinno być 33 933 400 osób. A było tylko 26 812 000. Różnica — 7 121 400. Znowuż odejmujemy prawdopodobne straty naturalne za dwa lata w sumie 1 029 400 osób i otrzymujemy te same 6 092 400 strat bezpośrednich. Dlaczego więc nalegamy dzisiaj na cyfrę ofiar wynoszącą co najmniej 7 milionów osób? Dlatego, że do tej pory nie zbadano wszystkich składowych strat, a to nie daje możliwości uzyskania realnych wyników poszukiwań naukowych. Po pierwsze, z jakiegoś powodu nie analizuje się tak specyficznego nurtu migracyjnego w latach 1932—1933, kiedy tysiące głodnych ukraińskich chłopów próbowało przez poleskie bagna, Zbrucz i Dniestr przedostać się do Polski i Rumunii, ale byli rozstrzeliwani przez radzieckich pograniczników lub nie dopłynęli do ratującego przeciwległego brzegu, gdzie mieli nadzieję zdobyć upragniony chleb. Podczas spisu ludności według stanu na 1 stycznia 1932 roku byli oni zarejestrowani, a ich nieobecność w 1937 roku tłumaczono wyjazdem do Rosji, a nie śmiercią w wyniku Hołodomoru nad Zbruczem czy Dniestrem. Badacz Iwan Czyhyryn przytacza dane, że w 1932 roku pogranicznicy GPU rozstrzelali 5 450 osób. Ilu osłabionych z niedożywienia uciekinierów pochłonęły fale Dniestru czy Zbrucza — nie wiadomo. Tak jak nie wiemy o wszystkich tych, którzy zmarli z powodu chorób wywołanych przeziębieniem po przekroczeniu granicy w lodowatej wodzie. Jeśli chodzi o straty z 1933 roku na zachodniej granicy — do tej pory w ogóle brak jakiegokolwiek podsumowania. Po drugie, nikt nie ewidencjonował tych ukraińskich chłopów, którzy zmarli z głodu na terytorium Rosji czy Białorusi, dokąd przybyli jeszcze przed uchwaleniem postanowienia KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 22 stycznia 1933 roku, które zakazywało im wyjazdu do tych regionów po żywność. Na przykład list sekretarza Kantemirowskiego komitetu rejonowego WKP(b) Żuryłowa do sekretarza komitetu obwodowego Centralno-Czarnoziemskiego Obwodu Warejkisa z 1 kwietnia 1932 roku zaświadcza, że w Kantemirowce “tylko w ostatnich dniach pochowano 12 osób, które przyszły po chleb z ukraińskich sąsiednich rejonów”. A ilu bezimiennych głodujących z centralnych regionów USRR nie dotarło do RSFRR czy BSRR i zostało pochowanych w przygranicznych rejonach USRR? Po trzecie, przez ćwierć wieku nie zbadano faktycznie żadnego masowego pochówku nieznanych wędrowców szukających chleba, których trupy zrzucano do wspólnych dołów bez należytej rejestracji przy stacjach kolejowych czy przystaniach rzecznych na Dnieprze. Po czwarte, nie zbadano kwestii powrotów w głodnych latach rozkułaczonych na Ukrainę. Wielu żonom kułaków i ich dzieciom udawało się wrócić dzięki zerwaniu więzi małżeńskich z głową rodziny. W tej sprawie zachowały się odpowiednie postanowienia prezydiów miejskich i rejonowych komitetów wykonawczych, jednak nikt ich nie analizował. Po piąte, wszystkich członków rodzin kułackich odwoływano z Armii Czerwonej jako niepewny element społeczny. Jeśli udało im się przedostać do ukraińskich miast, to oni, zasilając szeregi robotników, mogli się uratować — w rodzinnych wsiach czekał ich, z reguły, los rodaków podczas Hołodomoru. Po szóste, nie ewidencjonowano powrotów tych chłopów, których Moskwa zgodziła się zwolnić zgodnie z notatką zastępcy przewodniczącego RKL ZSRR W. Czubara z 20 września 1936 roku do Biura Politycznego KC WKP(b) “O trybie zwalniania z osiedli pracy osób wcześniej skazanych za różne przestępstwa na termin od 3 do 5 lat i odbywających karę”. Czyli tych, którzy zostali skazani na podstawie prawa “o 5 kłosach”. 31 marca 1933 roku ludowy komisarz sprawiedliwości i prokurator generalny USRR W. Polakow raportował sekretarzowi generalnemu KC KP(b)U S. Kosiorowi, że w okresie od 27 listopada 1932 roku na północ wywieziono 86 884 przestępców spośród chłopów, którym inkryminowano przestępstwa za “zamach na własność socjalistyczną” lub złośliwe niewykonanie dostaw zboża. Ilu z nich wróciło do stycznia 1937 roku do USRR, a ilu z nich tam zmarło z głodu, chorób wywołanych przeziębieniem i ponad siły ciężkiej pracy? Wiadomo, że w 1932 roku zmarło spośród “zesłanych kułaków” 87,7 tysiąca osób, a w 1933 — 151,6 tysiąca. Jaka liczba z nich to Ukraińcy — nikt jeszcze nie policzył. Po siódme, najwyraźniej do strat od Hołodomoru trzeba zaliczać także tych, na których wydano wyrok śmierci zgodnie z prawem z 7 sierpnia 1932 roku. Już w drugiej połowie sierpnia 1932 roku rozstrzelanie zastosowano wobec 27 skazanych, we wrześniu — wobec 193, w październiku — wobec 121, w listopadzie — 159. A w czasie od 26 listopada do 7 grudnia 1932 roku na rozstrzelanie skazano 137 osób. Podobnie działo się i w 1933 roku. W styczniu 1933 roku w obwodzie charkowskim skazano na rozstrzelanie 117 osób. W pierwszej pięciodniówce lutego w obwodzie dniepropetrowskim na karę śmierci skazano 44 osoby… Po ósme, czy wszędzie uwzględniano zmarłych z głodu w celach aresztu śledczego, czy ich śmierć uważano za naturalną? Tak, w Zinowjewskim DOPR-ze w grudniu 1932 roku takich było 20, w styczniu 1933 — 117, w lutym — 163, przez 13 dni marca — 105. Czy policzono podobne straty we wszystkich miejscach pozbawienia wolności, w których karano naszych chłopów, którzy byli już wyrejestrowani z miejsca zamieszkania. Po dziewiąte, osobną statystykę należy zastosować do ewidencji tych przypadków śmiertelnych, które powodowała owa bolszewicka twardość w przeprowadzaniu represji za niewykonanie dostaw zboża. W szczególności żona członka zarządu artelu “Woschod” w rejonie wołnowaskim obwodu donieckiego, którego pociągnięto do odpowiedzialności za rzekome roztrwonienie kołchozowego zboża, zarąbała siekierą dwoje dzieci i próbowała się powiesić… Gdzie jest statystyka podobnych przypadków? Czyż nie jest ona spowodowana zorganizowanym Hołodomorem? Po dziesiąte, nie trzeba zapominać, że wracano także z miasta do wsi. Na przykład 150 tysięcy nie otrzymało paszportów w Charkowie, Kijowie, Odessie, Stalino, Dniepropetrowsku i Winnicy, dlatego zmuszeni byli opuścić miasto. Z oficjalnej liczby wysiedlonych ponad 30 tysięcy przypadało na byłych zamożnych chłopów, 40 tysięcy na tak zwane elementy pasożytnicze i 15 tysięcy — na robotników, którzy nie mają stałej pracy. Po jedenaste, nieodbadanym problemem pozostaje kanibalizm. Na ukraińskiej wsi nie miał on tych klasycznych cech, które stanowią elementy swoistej kultury, na przykład poszczególnych plemion afrykańskich. Ukraiński kanibalizm lat 1932—1933 — to, z reguły, rozpacz oszalałych z głodu ludzi, by uratować jeszcze żywych kosztem określonych ofiar. Czyli, swego rodzaju kanibalizm w imię życia. Ile było jego ofiar — do tej pory zagadka. Tak jak rozciągniętych przez zdziczałe psy trupów nieznanych ludzi na drogach. Wszyscy ci niepochowani i nieznani pochowani — oni też pojechali do Rosji? Po dwunaste: wszyscy badacze są zgodni co do tego, że sama oficjalna rejestracja zgonów na ukraińskiej wsi objęła daleko nie wszystkich zmarłych, bo często nie było komu ich rejestrować. W Piszczańskiej radzie wiejskiej obwodu dniepropetrowskiego, na przykład, wykryto niedoszacowanie zmarłych o około 300 osób, na terytorium Wilniańskiej rady wiejskiej obwodu kijowskiego nie zarejestrowano 50 nieznanych martwych ciał, w Kijowie — 5 481, “zgodnie z dyrektywnymi wskazówkami prokuratury (ustnymi i pisemnymi)”. Rzetelne badania świadczą o znacznie większych liczbach strat. Powiedzmy, w rejonie skwirskim obwodu kijowskiego od 1.01 do 1.03.1933 roku według danych sprawozdawczych zmarły 802 osoby, podczas gdy w wyniku kontroli ustalono na 15.01 1 773 przypadki śmiertelne; w rejonie wołodarskim na 1.03 mówi się o 742 zgonach, podczas gdy w rzeczywistości do tego czasu zmarło ponad 3 000. Nie zbadano ani przez historyków, ani przez demografów także wielu innych problemów, które zostały utrwalone we wspomnieniach świadków Hołodomoru. Powiedzmy, dlaczego w poszczególnych regionach zabraniano wpisywać do aktów stanu cywilnego dzieci zmarłe przed ukończeniem 1 roku życia? I dlaczego po marcu 1933 roku tam zaprzestano sporządzania aktów o zgonach? A czy ewidencjonowano zgony wszystkich tych dzieci, które podrzucano do domów dziecka, ale nie doczekały się pomocy, bo drzwi tak nikt i nie otworzył na płacz niemowlęcia. Po trzynaste, i czy nie najważniejsze: próbując wyjaśnić ogromne straty ludności Ukrainy w latach 1932—1933, naczelnik zarządu ewidencji gospodarki narodowej USRR Asatkin pisał, że “zmniejszenie wyników i zmniejszenie ludności w przededniu spisu (1937 roku. — W. S.) nastąpiło wyłącznie kosztem zwiększenia migracji ludności USRR poza granice USRR”. Ale przecież wiadomo: że 22 stycznia 1933 roku zostało uchwalone specjalne postanowienie KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR o zakazie wyjazdu głodnych chłopów Ukrainy i Kubania po chleb. Organy GPU miały zadanie aresztować tych “chłopów Ukrainy i Północnego Kaukazu, którzy przedostali się na północ”, a po tym, kiedy spośród nich zostaną wyselekcjonowane “elementy kontrrewolucyjne, zwracać pozostałych do miejsc ich zamieszkania”. Według stanu już na 14 lutego 1933 roku zatrzymano 31 783 osoby, z których 28 351 zwrócono do miejsc ich zamieszkania, a 3 434 pociągnięto do odpowiedzialności, 579 wyselekcjonowano do skierowania do Kazachskiej ASRR. Ilu było łącznie przymusowo zwróconych na Ukrainę głodnych chłopów w tym samym 1933 roku, jeszcze nikt nie policzył. W tym samym czasie powstaje też inne pytanie: a przez kogo policzono, ilu konkretnie przywieziono do ukraińskich miast robotników sezonowych z Rosji i innych radzieckich republik po 1 stycznia 1932 roku. Przecież w spisie z 1937 roku, który wykazał zmniejszenie ludności USRR w porównaniu nawet do 1926 roku, nie mówiąc już o początku 1932, oni faktycznie zajmują miejsca tych, których Ukraina straciła w okresie Hołodomoru. I w ten sposób zwiększają liczbę właściwej ludności USRR. Tak więc, rzeczywiście, w okresie Hołodomoru siłę roboczą przywożono głównie z Rosji i Białorusi, odmawiając swoim głodnym chłopom, którzy pragnęli zatrudnić się w zakładach i fabrykach, aby otrzymać rację żywnościową. Powiedzmy, do kopalń trustu “Kadiiwwuhilla” w październiku 1932 roku do pracy przyjmowano głównie nie głodnych ukraińskich chłopów: z Ukrainy — 118 osób, Tatarstanu — 403, Białorusi — 125, Centralno-Czarnoziemskiego Obwodu — 194, Zachodniego — 14. A 26 października 1932 roku Biuro Polityczne KC KP(b)U postanowiło, że z 48 961 niezbędnych robotników dla kopalń węgla Donbasu na czwarty kwartał 1932 roku 20 000 musi pokryć Ukraina, a 28 961 — BSRR i RSFRR. W szczególności z BSRR mieli przysłać 8 200 osób, Tatarstanu — 9 000 i CCO — 11 760. Oto dlaczego ostatecznie o liczbie strat ukraińskiego chłopstwa od Hołodomoru-ludobójstwa możemy mówić tylko po zbadaniu wszystkich 13 wyżej wymienionych kierunków poszukiwań naukowych. Jednak i przed ustaleniem konkretnej cyfry drogą rzetelnej weryfikacji wszystkich okoliczności tej tragedii, naszym zdaniem, uzasadnione jest dzisiaj stwierdzenie o minimalnej liczbie strat wynoszącej 7 milionów, jak o tym świadczyli jeszcze w 1933 roku niemieccy dyplomaci na podstawie poufnych rozmów z wysokimi rangą funkcjonariuszami bolszewickich służb specjalnych. Jednocześnie należy kontynuować żmudną pracę nad odkrywaniem, przede wszystkim w ukraińskich archiwach, materiałów pierwotnych, które pomogą ustalić najbardziej zbliżoną do realnej cyfrę. I chodzi nie tylko o tych, którzy zginęli śmiercią głodową na ukraińskiej czarnoziemnej ziemi, ale także o te ofiary, które są spowodowane Hołodomorem i do tej pory nie są uwzględniane przez naszych demografów. Oni, jakkolwiek jest to przykre, korzystają do obliczeń strat od Hołodomoru z danych bazowych za 1926 rok, które są prawie o 4 miliony mniejsze, niż były na początku 1932 roku, a także ze sfałszowanych radzieckich spisów ludności z 1937 i 1939 roku, choć ten ostatni w ogóle nie ma żadnego związku z tragedią lat 1932—1933. W tej sprawie musimy działać zgodnie z prawami pamięci i sumienia, inaczej nie wybaczy nam historia, jeśli zapomnimy o milionach niewinnie zabitych śmiercią głodową. I na zakończenie: 14 października 1988 roku na ręce przewodniczącego Międzynarodowej Komisji Prawników szwedzkiego profesora prawa Jacoba Sundberga, która rozpatrywała na posiedzeniu sądowym w Nowym Jorku skutki Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie, z Kijowa poleciała depesza-protest znanych profesorowi Kulczyckiemu dwóch historyków i dwóch prawników, gdzie podkreślano, że “śledztwo, które prowadzi komisja, raczej nie może być zaliczone do działań czysto prawnych. Ma ono raczej charakter polityczny i jest współudziałem w celowej akcji ideologicznej. Takie działania są nie do pogodzenia z zasadami obiektywnego badania i raczej nie mogą wyjaśnić prawdy. Dlatego nie mogą one nie wywoływać nieufności i protestu”. Ale te same słowa dotyczą także samego profesora Kulczyckiego, który w warunkach niepodległości Ukrainy swoimi publikacjami chce dogodzić, jak mówił osobiście mnie, wszystkim. Moim zaś zdaniem, w poszukiwaniach naukowych trzeba, obrazowo mówiąc, dogadzać nie wszystkim, a tylko prawdzie. Dotyczy to szczególnie tak ważnej problematyki, jak badanie wszystkich okoliczności jednej z największych katastrof naszego narodu — Hołodomoru 1932—1933 lat na Ukrainie.
Wołodymyr SERHIJCZUK, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych
Машинний переклад
Rosyjski samolot zestrzelony rosyjskim działem. Zestrzeliło na niebie cudzym samolot, niby rozbite wojsko idilowskie... Syria. Kurdowie. Przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe. Jak się okazuje — także rosyjski... Karma? Lot bumerangu? Los? Tylko zwycięstwa nie widać nawet z bliska! Trwa samozniszczenie — czyż tego nie rozumieją stratedzy kremlowscy? Zablokujmy zawiasy! Dlaczego ta sąsiadka na oczach świata podsyca histerię? Pod czyją dudę tańczy Polska? Aj, dudo, no ajże ty dudo! Mają narody własne kategorie, według których własny symbol-sfinks... Histeria — nie siostra historii, histeria — matka idei fix! Nie bywa postaci niczyich — wszystkie u kogoś wywołują gniew... Zablokujmyż więc wszystkie zawiasy w szyjach, żeby nie pokręcić głów! Performanse ochłomonów. Od nich wiele na świecie nieszczęść, lecz więcej gadania i świstu... Takie performanse u tępych: „Za Ruś — wysadzę się”. I. Ochłobystin. Cóż, wysadzaj się — w tejże chwili! Może jeszcze swoje państwo spalisz... ...Posłuchaj, głupcze: Ruś — to my, ona w historii jedna tylko! Odnośnie śniadania modlitewnego. Czyż koniecznie trzeba lecieć do Ameryki, żeby poczuć żołądkami gurmański ekstrem? Zanieście śniadanie modlitewne pod cerkiew, nakarmcie bezdomnych — i zostanie wam wszystkim odpłacone! Nie chowając przed nieszczęsnymi wzroku, uczyńcie w powszechnej trwodze i żalu, jak Jezus, zaspokoiwszy bezradnym głód, — u was więcej, niż u niego, w zapasie chlebów... Sojuszniczka agresora i okupanta Białoruś gotowa zostać rozjemcą w Donbasie. A dlaczego nie została dotąd? Z kim był przez te wszystkie lata Mińsk? Paradoks na paradoksie: trwa wojna — i nie ma wojsk moskiewskich... Terrorystów warto niszczyć, i tyle! Imitacji wszelkich misji na Donbas niesie i niesie... Będzie on u nas mesjaszem (Łukaszenka no i wywinął!), — jak przyzna się Rosja, że ona prowadzi wojnę... Cudzoziemcy w Radzie Najwyższej... Czym oni narodowi pomogą, jeśli mają naturę chamsko-świńską? Cudzoziemcy w Radzie Najwyższej ignorują język ukraiński. Demonstrują honor swój przebiegle, nie przystoi im w chochłactwo się bawić... Służą bezinteresownie państwu, a jakiemu — nietrudno się domyślić... Państwo bez znaków rozpoznawczych. To państwo czy fake? Powiedzcie, dżentelmeni! — Bez szewronów żołnierze, bez sztandarów sportowcy... Z powodu poległych w Syrii rosyjskich wojaków. Znowu nieudany wypad — cień Al-Kaidy wypełzł, cień nie mistyczny — realny, strzała z celownikiem dalekim... Wyniosą ich w kawałkach razem z cudzymi piaskami, i położą w Rosji, która gdzieś komuś przeciwdziała, — 215 trumien z Syrii w ziemię wilgotną... Kracze tragicznie kruk... Węgrom, odnośnie języka. W rozmyślaniach Kordonu czoło pomarszczone, on dokładnie wie, gdzie nasz, gdzie inny kraj... W góry lasem idź sobie, Węgry, lecz tylko językowe równiny rozdzielaj! Nie trzeba nam historii goryczyć, ty przykładu nie bierz od Moskali: tylko na parytetach będziemy uczyć ty — naszych, my — węgierskich dzieciaków... Przepaść w rozbieżnościach. Całe to żelastwo grzęźnie po prostu, tutaj po naszej stronie i woda: stykowanie mostu Kerczeńskiego z planami zupełnie nie współgra. Metr-dwa rozbieżności składają, kto na łapu-capu ten most projektował?! A jeszcze bardziej z tego przeziera przepaść w rozbieżnościach państw... Pod numerem jeden... Putin robi wszystko no po prostu klasa! Młody on, choć już i podstarzały... Las — do Chin, a broń — na Donbas, z tego i z tamtego ma on zysk... Świecie, do wysokości jego nawet nie próbuj się wspinać, cały on — w niebie, w żurawim locie, on nie zauważa tych drobnostek: tam — dymi niszczyciel, tam — rakieta... Ile jeszcze zobaczycie cudów z ręki wszechmocnego mesjasza! Putin idzie pod numerem jeden na czwartych wyborach w Rosji... „Iskandery” w Kaliningradzie. To nie pokojowo-sportowy doping, to nie gdzieś na Donbasie „Grady”, — cień położyły na całą Europę „Iskandery” w Kaliningradzie. Na zamkach jeszcze pokrowce i zasuwy, a co będzie z nimi dalej i kiedy one przemówią — wypytajcie, panowie, w Dali... Rosyjskim „ochotnikom”. ...Idziecie wy do Syrii, przypomniawszy matkę... Substancji szarej w mózgach wcale nie ma! Co tam niesiecie wy, karmelki, kwas? Tam wam nie Osetia, tam wam nie Donbas... Nie wystarcza Wangi wam, żeby wskazała drogę? Tam wszelkim „Wagnerom” Bacha zagrają... Lekcja moralności od martwych... Czyż w Syrii Ameryka wam równa? Czyż wy zapomnieliście coś ważnego tam? Za co wy umieracie, naiwni? Za polityczny chłam ten i śmieci? Czyż w podłości znalazł kiedyś ktoś sławę? Za co wy sercem pragniecie ołowiu? Za ten złom bity i zardzewiały, za tę żałosność wszechobecną? Wojna — tym bardziej w Syrii — nie rajd, tam na ogień jeszcze inny jest ogień... Niech setki zabitych wam lekcję moralności dadzą. Lecz czy przyswoicie ją?! Meldonium w Pjongczangu. Na świat oni napluli i na normy światowe... Meldonium w Pjongczangu znaleźli w ich krwi. Choć płacz-rydaj, choć śmiej się — znów MKOl czepia się... Rosyjskim olimpijczykom do lampy to wszystko. ...Meldonium — megaopium, bez niego wszystkim koniec! Pozbaw Rosję dopingu — i rozsypie się ona... W mojej mowy święto międzynarodowe... Jak słonecznie i kalinowo dzisiaj! Na wody wiosła wykłada wiosna... W mojej mowy święto międzynarodowe. Pomiędzy narodami ona jedna, z którą od kołyski do kołyski wiekami szedł mój ród i mój naród. I łagodnie wplatał ją w pieśń, i nią zatrzymywał wszystkich przybłędów... Ona nam i Oranta, i Oreja, ona u nas i w duszach, i w sercach... Nie zamierzaj się więc, wrogu, na nią, nie na twoje ona zgniłe zęby! Niech do swojej garną się narody, niech żadna z nich nie odczuwa strachu! Z mowy my pijemy źródlane wody, one zawsze na wszystkich-wszystkich ustach! Po doświadczenie — do Chin. Prawa i Konstytucja już nią silnie chore... Korupcja! Korupcja! No ktoż ją zwalczy?! Ponieważ w błąkaniu dotąd my, ja wszystkich was wzywam: pojechaliśmy po doświadczenie do bratnich Chin! Nie przestraszysz karami tych, którzy pieniądze zgarniają... Ukradłeś — to bądź ukarany na gardło! Tylko na gardło! Pozwólcie nam szanować swoich... Za Howerlą, za górą — że Bandera u nas jest, skandalizują: nie bywa jednych bohaterów u dwóch narodów, które walczyły! Cóż każecie — milcząc i zgięci szanować cudze kości tych Polaków, co Ukraińców sadzali na pale ostre?! W tym zupełnie nie ma potrzeby, pamięć pamięcią nie mielcie: wy szanujcie swoich u siebie, nam swoich szanować — pozwólcie! Żółto-błękitne sikorki... I na wzgórzach, i w nizinach miłej mojej Ukrainie żółto-błękitne sikorki w czarno-czerwonej kalinie... Wzrok nasz mącą-cieszą i uszlachetniają tak samo... Ptaki żywe transformują flagi naszej blask! Jak nową ustawą nie zabić matki. Zmajstrowali zupełnie nikczemną tę ustawę hybryd-odesską. Zniknął Kolesniczenko, i Kiwałow na kołach... Kto ich — jasnoż! — naprowadził kraj nasz rusyfikować... Wszystko! Teraz trzeba myśleć, jak Nową nie zabić matki... U każdego — swoja! Prezydent Kazachstanu zabronił urzędnikom państwowym korzystać z języka rosyjskiego w pracy. Takie wiadomości z radością przyjmujemy — cudzym mamrocze tylko idiota... Nazar Stodola nasz z Nazarbajewa powinien brać przykład „językowych kwot”. Swój gwary sposób — to oznaka wolności-swobody, każdy nim cieszy się w swoich stronach! Sowieckiej nie wyszło skleić wspólnoty, to i język, bracia, u każdego swój... „U Boga za drzwiami...” Bunt — nie bandaż dla ran żalu i zwątpienia, gniew — nie powód dla tych ogni. Chodzi po Ukrainie siekiera — tylko nie ta, którą Bóg ostrzył. Nie strzelajmy nią obsesyjnie, myż od wieków mądrymi byliśmy! — Niech ona u Boga pod drzwiami jeszcze poleży. Powie on, kiedy... 2—28 lutego m. Żytomierz
Машинний переклад
30 czerwca 1941 roku we lwowskim domu „Proświty” ogłoszono Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego. W tym historycznym dniu na Wysokim Zamku załopotał ukraiński żółto-błękitny sztandar, a lwowska rozgłośnia radiowa powiadomiła świat, że naród ukraiński jest gospodarzem na swojej ziemi. To wydarzenie panicznie przyjęli berlińscy przywódcy. Nawet w głowie im się nie mieściło, żeby przeciwko wielkiej „Rzeszy”, której już podporządkowała się cała Europa Zachodnia, z oporem wystąpili Ukraińcy, w szczególności OUN. Dlatego 5 lipca 1941 roku gestapowcy aresztowali przewodniczącego Prowodu Stepana Banderę, a kilka dni później jego zastępcę — Jarosława Stećkę i jeszcze 300 członków OUN, z których 15 rozstrzelano. Na ultimatum Hitlera, by odwołać Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego, przywódcy OUN Stepan Bandera oraz Jarosław Stećko odpowiedzieli odmową, za co trafili do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen. Członkowie Proświty z Denysowa i Złotej Słobody na obejściu, gdzie kiedyś mieszkała ukraińska pisarka w Kanadzie Tetiana Fedoriw. 1990 rok. Bohdan SAWAK, dyrektor Denysowskiego Muzeum Krajoznawczego, przewodniczący Kozowskiego Rejonowego Towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa, obwód tarnopolski.
Ponad dwa lata bez kierownika Prowodu OUN walczyła na tyłach wroga z hitlerowskimi zdobywcami. Lecz kiedy stało się oczywiste, że Armia Sowiecka spycha niemiecki front na Zachód, że cała Ukraina lada chwila znajdzie się w płomieniach wojny dwóch okupantów — Hitlera i Stalina, zaistniała potrzeba zwołania Trzeciego Nadzwyczajnego Wielkiego Zjazdu OUN. Miał się on odbyć we wsi Złota Słoboda, obecnie w rejonie kozowskim, w gospodarstwach Petra Czarkiwskiego i Wasyla Fostiaka, którzy mieszkali na jego chutorze za cmentarzem. Kiedy wszyscy delegaci się zebrali, ukraińska policja zameldowała im, że Niemcy w jakiś sposób się o tym dowiedzieli i będą robić we wsi obławę. Trzeba było natychmiast zmienić miejsce postoju. Na namysł nie było czasu. Zastępca prowidnyka SB Petro Fedoriw, którego rodzony brat Jarosław w czerwcu 1943 roku ożenił się z dziewczyną z Wesniwki Tetianą Mykytiw, zaproponował bratowej przeniesienie delegatów do ich gospodarstwa. Lecz ojciec Tetiany bał się, żeby Niemcy, dowiedziawszy się, nie zniszczyli jego zamożnego gospodarstwa. O tym Tetiana poskarżyła się swojej stryjence Hannie Mykytiw, która mieszkała w sąsiedztwie, przez miedzę. Hanna ją uspokoiła i przedstawiciele Zjazdu przenieśli się do stodoły Hryhorija i Hanny Mykytiwów. Niedługo po tym całą okolicę poruszyła wieść, że w Złotej Słobodzie była obława i Niemcy zastrzelili jakiegoś przypadkowego mężczyznę z Kozowej o nazwisku Baran. Zatem przebywał wtedy Główny Prowód (w liczbie 22, według innych źródeł — 27 delegatów) na denisiwskim chutorze Wesniwka, który jest trzy kilometry od Złotej Słobody. Tak zostało udokumentowane. W rzeczywistości delegatów było znacznie więcej. Mieszkali oni w stodole, a konie (które mieli, bo część mogła przyjechać pociągiem, który przejeżdżał przez Wesniwkę) wypuścili paść się w doliny, pod sąsiednią wsią Płoska. Uprząż i siodła ukryli w polu, w kopach zboża. Była wśród nich także obsługa: lekarz, dwie kucharki, drukarz i straż (większość przyjechała z ochroniarzami). Wartę pełnili przeważnie młodzi chłopcy i studenci, którzy rowerami jeździli drogami w promieniu trzech kilometrów od miejsca Zjazdu. W tym czasie nawet młyn, który był we wsi Złota Słoboda i obsługiwał ludzi z okolicznych wsi, z jakiegoś powodu musiał stanąć na remont. Ludzi, którzy szli lub wozem próbowali jechać z Wesniwki do Złotej Słobody lub odwrotnie — ze Słobody na Wesniwkę, strażnicy dróg uprzejmie i kulturalnie przepraszali i zawracali z powrotem. I nikt temu się nie sprzeciwiał, bo domyślali się, że na Wesniwce dzieje się coś niezwykłego, ale nie wiedzieli co. W tamtym czasie znanymi Hannie Mykytiw były tylko dwie bratowe — to Nadija i Anastasija Hadaczki ze Złotej Słobody oraz Petro Fedoriw z żoną Filą, pochodzący ze wsi Krywe. Stodoła Hryhorija i Hanny Mykytiwów była stara, niewielka, a przez to ciasna. Obok była nowa, duża — Mykoły Mykytiwa (ojca Tetiany), i Prowód postanowił częściowo przenieść się tam. I choć ich kierownictwo było poinformowane, że gospodarz jest przeciwny, boi się, odpowiedziało: “A my nawet pytać nie będziemy”. Tak też się stało. Z tego szczególnie zadowolona była Tetiana. Delegowane przedstawicielstwo na Wesniwce przebywało dwa tygodnie, choć w dokumentach widnieje, że postanowienia uchwaliło 21—25 sierpnia 1943 roku. W ostatnim dniu pobytu jeden z uczestników Zjazdu powiedział Hannie, że chce umyć głowę, ale potrzebuje lekkiej, miękkiej wody. Posłała swojego syna Myrona na Stawky, i on przyniósł bańkę tej wody. Tego mężczyznę zapamiętała tak: “On wysoki, szczupły, w błękitnej koszuli, która na ramionach była trochę podarta, ale zacerowana”. W tym czasie student, który był pod domem, który najwyraźniej przyniósł “gryps”, szepnął Hannie Mykytiw: “A wiecie, z kim niedawno rozmawialiście? To Mykoła Łebed”. Ale ja skłaniam się ku myśli, że to imię zostało nazwane konspiracyjnie. To był Roman Szuchewycz. Dzisiaj wiemy, że Trzeci Zjazd OUN, który odbył się na chutorze Wesniwka (Pierwszy odbył się w Wiedniu, Drugi w Krakowie), w przyjętych uchwałach programowych gruntownie zreorganizował strukturę Prowodu, uczynił organizację bardziej demokratyczną i wybrał Biuro Prowodu — nowy skład organu kierowniczego. Weszli do niego Roman Szuchewycz — przewodniczący Biura, Dmytro Majiwśkyj i Rostysław Wołoszyn — jego zastępcy. W skład Prowodu weszli Wasyl Kuk — referent organizacyjny, Dmytro Hrycaj — szef Sztabu Generalnego, Jakiw Busel — referent polityczny, Mykoła Arsenycz — szef SB, Mychajło Stepaniak — zadania specjalne, Roman Krawczuk — prowidnyk OUN na Północno-Zachodnich Ziemiach Ukraińskich, Petro Dużyj — referent propagandy, główny redaktor czasopisma “Ideja i czyn”, pułkownicy Wasyl Sydor i Roman Klaczkiwśkyj. Wiadomo, że w pracy Zjazdu wzięli także udział ks. Iwan Hrynioch, Omelan Łohusz, Wasyl Ochrymowycz, Mykoła Łebed, Myrosław Padyłowycz, Josyp Pozyczaniuk, Myrosław Prokop, Darija Rebet, Zynowij Marciuk, Wasyl Turkowśkyj, Petro Fedoriw oraz Zina L. (nazwisko nieznane, ze Wschodniej Ukrainy). Kiedy praca Zjazdu dobiegała końca, jego wierchuszka poprosiła Hryhorija i Hannę o urządzenie im wieczorku. Było na nim gwarno, wesoło, dużo śpiewano pieśni. Hanna wtedy była jeszcze młoda, urodziwa i miała ładny głos. Podczas tej zabawy jeden z partyzantów położył jej rękę na ramieniu i powiedział: “A czy wiecie, co u was było? U was był Wybór. Kiedyś, jak Ukraina stanie się wolna, to na waszym domu te słowa będą napisane złotem”. Kilkoma słowami należy scharakteryzować legendarną postać Romana Szuchewycza. Urodził się w 1907 roku na Lwowszczyźnie. W 1926 roku ukończył Lwowską Politechnikę, a równolegle także szkołę oficerską polskiej armii. W 1929 roku wstąpił do OUN, w 1930 — ożenił się z córką księdza Nataliją Berezyńśką. W 1933 roku małżeństwu urodził się syn Jurko, a w 1941 — córka Marusia. W 1934 roku był aresztowany przez Polaków — siedział w obozie koncentracyjnym w Berezie Kartuskiej. Po tak zwanym “zjednoczeniu” w czerwcu 1941 roku oprawcy ze Lwowskiego Zarządu NKWD zamęczyli 5450 lwowian, w tym także jego rodzonego brata Jurija, na ciele były ślady tortur — wyłupione oczy, odcięte uszy, połamane palce, ręce, nogi, na plecach i na piersiach Moskale wycięli tryzub… Wtedy nad ciałem swojego brata Roman Szuchewycz przysiągł do ostatniej kropli krwi bronić swój naród przed moskiewskimi nieludźmi. Następnie w latach 1943—1950 jest on — Przewodniczącym Prowodu OUN, Głównym dowódcą UPA, przewodniczącym Sekretariatu UHWR. Zginął 5 marca 1950 roku pod Lwowem we wsi Biłohorszcza. Z tych skąpych wierszy staje się jasne, że ten legendarny dowódca był i pozostał wzorem wierności służbie Ukrainie, symbolem naszego narodu, choć nienawidzili go polscy szowiniści i moskiewscy ordyńcy. I to nie dziwi. ...Słoneczny lipcowy dzień 1990 roku. Wtedy kolumna denisiwskich proświtian na czele z portretem Tetiany Fedoriw (artysta Ołeh Stachiw) w powiewie żółto-błękitnych flag z Denisiwa wyruszyła w siedmiokilometrową wędrówkę na chutor Wesniwka, do gospodarstwa patriotki rodzinnego kraju, a później ukraińsko-kanadyjskiej pisarki Tetiany Fedoriw (nazwisko panieńskie Mykytiw), gdzie się urodziła i spędziła młode lata. Tutaj przybyli także proświtianie z sąsiedniej wsi Złota Słoboda. Tego dnia na podwórku patriotki, w rocznicę jej odejścia w wieczność, zostały wygłoszone referat, przemówienia, uczniowie Denisiwskiej szkoły recytowali poezje, połączony chór proświtian obu wsi zaśpiewał kilka powstańczych pieśni oraz Hymn Ukrainy, a poeta Jarosław Tuczapśkyj przeczytał swój wiersz-dedykację “Podbita ptaszyna”. To była pierwsza oficjalna wzmianka o śp. Tetianie Fedoriw. 4 lipca 1992 roku, pomimo poszczególnych przeszkód ze strony wiejskiego kierownictwa, staraniami miejscowych proświtian we wsi Denisiw odbyła się wielka impreza — otwarto trzy pomniki: wybitnemu działaczowi muzycznemu ks. Josypowi Witoszyńśkiemu, żołnierzowi armii lotniczej UNR, oraz ukraińskiemu pisarzowi w Kanadzie Mychajłowi Szarykowi, a przy miejscowej szkole — płomiennej patriotce rodzinnego kraju Tetianie Fedoriw. Mijały lata. Po raz pierwszy artykuł o Wyborze, który odbył się na Wesniwce, napisał autor tych wierszy i został on częściowo wydrukowany pod tytułem “Tetiana Fedoriw: życie na ołtarzu ukraińskiej Wolności” (s. 204—207) w regionalnym roczniku “Ternopillia’97”. Trzy lata później sekretarz naukowy Tarnopolskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego Jarosława Hajdukewycz w swojej książce “Złota Słoboda” (Tarnopol: Lileja, 2000. — 182 s.) napisała, że w jej rodzinnej wsi latem 1943 roku w gospodarstwach Czarkiwskich i Fostiaków przebywał sztab Prowodu OUN — 22 wojskowych na czele z Mykołą Łebedem, którzy, otrzymawszy wiadomość o obławie Niemców, przenieśli zjazd na Wesniwkę (s. 63). Te słowa mnie zaintrygowały. To przecież to samo wydarzenie, o którym opowiadała mi Hanna Mykytiw! Od tego czasu myśli o historii i miejscu przeprowadzenia Zjazdu OUN mnie nie opuszczały. Pragnąc dowiedzieć się o wydarzeniu więcej, opracowałem wiele literatury, ale moje znaleziska były skąpe. I mimo wszystko szczere opowieści naocznych świadków intuicyjnie podpowiadały, że jestem na właściwej drodze. Wielką niespodzianką dla poszukiwaczy stało się pojawienie wydrukowanego wywiadu w gazecie “Szliach Peremohy” w sierpniu 2003 roku pod tytułem “Wasyl Kuk o III Nadzwyczajnym Wielkim Zjeździe OUN 1943 roku”. Właśnie on wtedy zajmował się przygotowaniem przeprowadzenia Zjazdu. Rozpoczyna się ten wpis, zrobiony przez Łesię Bodnaruk, takimi słowami: “21—25 sierpnia 1943 r. na chutorze Wesniwka w pobliżu wsi Złota Słoboda rejonu kozowskiego obwodu tarnopolskiego odbył się Trzeci Nadzwyczajny Wielki Zjazd OUN, gdzie uchwalono zadania rozbudowy w niepodległej Ukrainie demokratycznego państwa. Znaczenie uchwał tego Zjazdu jest niezwykle ważne w historii narodowowyzwoleńczej walki ukraińskiego narodu”... Biorąc pod uwagę te słowne i drukowane twierdzenia nie tylko wspomnianych ludzi, ale i wielu innych (denisiwskich i złotosłobidzkich), będąc na stanowisku pra-
Uczestnicy obchodów wydarzenia III Zjazdu OUN. Wesniwka. 21 sierpnia 2013 roku
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
pracownik wiejskiego muzeum krajoznawczego wielokrotnie poruszał przed swoimi przełożonymi kwestię upamiętnienia na Wesniwce tego obejścia — jako miejsca III Wielkiego Nadzwyczajnego Zjazdu. Oni jednak kategorycznie zabraniali, powołując się na to, że prowadzą tam złe drogi gruntowe, a ponadto, ponieważ oba obejścia sąsiadów Mykytiwych nie są zamieszkane, są więc zaniedbane, zarosły chwastami i wyższemu kierownictwu taki krajobraz może się nie spodobać, a oni chcą „dociągnąć do emerytury”. Minęło 10 lat. Zbliżała się jubileuszowa data — 70. rocznica przeprowadzenia Zjazdu. Wtedy w Internecie pojawiła się informacja, że deputowani Rady Najwyższej Ukrainy Ołeh Pańkewycz i Łeontij Martyniuk zarejestrowali w Radzie Najwyższej projekt ustawy „O obchodach 70. rocznicy przeprowadzenia Trzeciego Nadzwyczajnego Wielkiego Zjazdu OUN”. W uzasadnieniu do projektu czytamy: „21 sierpnia 1943 roku, po raz trzeci w swojej historii, został zwołany Wielki Zjazd OUN — najwyższy organ kierowniczy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Narada trwała do 25 sierpnia na chutorze Wesniwka w pobliżu wsi Złota Słoboda w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego”. Niestety, z powodu ówczesnej prorosyjsko nastawionej większości nie znalazł on należytego poparcia. Mimo antyukraińskiego reżimu Partii Regionów, przy wsparciu patriotów 21 sierpnia 2013 roku na Wesniwce — miejscu przeprowadzenia III Zjazdu — po 22 latach Niepodległości Ukrainy po raz pierwszy uczczono to znamienne wydarzenie. Z tego powodu wielu sceptyków naszą inicjatywę oczerniało i nadal szkaluje (były nawet listy), żeby nie mącić historii. Mówiąc: gdzie takie coś mogło mieć miejsce: Pierwszy Zjazd OUN odbył się w Wiedniu, Drugi — w Krakowie, a Trzeci na jakimś tam chutorze… 17 października 2014 roku profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Serhijczuk w Denisowskim muzeum krajoznawczym zaprezentował swój dwutomnik „Roman Szuchewycz w dokumentach radzieckich organów bezpieczeństwa państwowego (1940—1950)”. Tego dnia egzemplarz takiego wydania z autografem otrzymało w darze również nasze Muzeum. Zapoznając się z nim, znajdujemy wyciąg z protokołu przesłuchania jednego z uczestników III Zjazdu Mychajła Stepaniaka. Podaję dosłownie fragment jego tekstu: „Pytanie: Gdzie i kiedy odbył się ”3-j Nadzwyczajnyj wełykyj zbor”? Odpowiedź: ”3-j Nadzwyczajnyj wełykyj zbor” odbył się w sierpniu 1943 roku na chutorach, mających nazwę chutoru, położonych w odległości 2—3 kilometrów od wsi Złota Słoboda w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego” (T. — I. — S. 319). U czytelników może pojawić się pytanie: dlaczego śledczy nie zapisał konkretnej nazwy chutoru? Odpowiedź na to znajdujemy w dalszej części protokołu. A dlatego, że Zjazd przygotowywano w wielkiej tajemnicy, nawet pseudonimy każdego uczestnika zostały zmienione. Natchniony wydarzeniami obchodów 75. rocznicy utworzenia UPA, które odbyły się w zeszłym roku, oraz wychodząc naprzeciw 75. rocznicy przeprowadzenia III Wielkiego Nadzwyczajnego Zjazdu OUN, dla pełnego udowodnienia bazy dowodowej autor tego wpisu zwrócił się z zapytaniem do Tarnopolskiego Obwodowego Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. W tej sprawie otrzymał taką odpowiedź: „Szanowny Bohdanie Markijanowyczu! Informujemy, że Zarząd SBU w obwodzie tarnopolskim”
Машинний переклад
Państwa wniosek został uważnie rozpatrzony. Wśród materiałów archiwalnych nie znaleziono niezbędnych Państwu informacji. Jednocześnie informujemy, że dane historyczne o III Wielkim Nadzwyczajnym Zjeździe OUN być może znajdą Państwo w wydawnictwach dawnej literatury szkoleniowej KGB ZSRR, które są obecnie ogólnodostępne, w szczególności w książkach: L. S. Burdyn, I. W. Chamazjuk, S. W. Prudko, I. A. Kuleszow. „Podrywnaja diejatielnost’ ukrainskich burżuaznych nacionalistow protiw SSSR i bor’ba s nieju organow gosudarstwiennoj biezopasnosti”. — Moskwa: Wysszaja szkoła KGB pri SM SSSR, 1955. B. F. Szulżenko, I. W. Chamazjuk, W. T. Dańko. „Ukrainskije burżuaznyje nacionalisty”. — Moskwa: Wysszaja szkoła KGB pri SM SSSR, 1963, które mogą być przechowywane w Branżowym Państwowym Archiwum SBU (Kijów, ul. Zołotoworitska 7) lub na stronie „Wojennoja litieratura” militera.lib.ru. Z poważaniem — zastępca naczelnika Zarządu (podpis) S. Prychodźko”. W związku z tym odnośnikiem wystosowano zapytanie do Branżowego Państwowego Archiwum SBU i na państwowym blankiecie tej organizacji 29.12.2017 r. pod nr 24/3-6482 nasze Muzeum otrzymało taką odpowiedź: „W wyniku rozpatrzenia Państwa wniosku informujemy, że zgodnie z protokołem przesłuchania Stepaniaka M. D. z dnia 25.08.1944 r. III Wielki Nadzwyczajny Zjazd OUN odbył się w sierpniu 1943 r. na chutorze w odległości 2—3 kilometrów od wsi Zołota Słoboda w rejonie kozowskim obwodu tarnopolskiego (HDA SBU, f. 13, spr. 372, t. 1, ark. 48). W jednej ze wskazanych przez Państwa książek — „Ukrainskije burżuaznyje nacionalisty” (Moskwa, 1963) na stronie 72 podano analogiczną informację o wspomnianym wydarzeniu. Inna — „Podrywnaja diejatielnost’ ukrainskich burżuaznych nacionalistow protiw SSSR i bor’ba s nieju organami gosudarstwiennoj biezopasnosti” (Moskwa, 1955) nie zawiera żadnych informacji o III Wielkim Nadzwyczajnym Zjeździe OUN. Z poważaniem — dyrektor Państwowego Archiwum (podpis) A. Kohut”. Tutaj warto dodać: Mychajło Stepaniak — uczestnik III Zjazdu OUN. Jako specjalista (magister prawa) był odpowiedzialny za opracowanie poszczególnych rozdziałów jego uchwał programowych. 30 lipca 1944 roku w walce z enkawudzistami został ciężko ranny. Straciwszy przytomność, wpadł w łapy oprawców. Sądzę, że zawarta w tym artykule baza dowodowa wreszcie uciszy rozbieżne opinie moich oponentów-badaczy. Nie ma co szukać dziury w całym!.. Natomiast uważam za kompromis dla chętnych do włączenia się w tworzenie na szczeblu obwodowym jubileuszowego Komitetu Organizacyjnego ds. obchodów wydarzenia sprzed 75 lat, zorganizowanie konferencji, na której na fachowym poziomie naświetlono by znaczenie III Wielkiego Nadzwyczajnego Zjazdu OUN w kontekście ówczesnej walki o niepodległość Ukrainy. P. S. A może o tym projekcie ustawy przypomną sobie deputowani Rady Najwyższej Ukrainy (jego nr 2470a z 02.07.2013 r.), przyjmą uchwałę i na szczeblu państwowym uczcimy jubileuszową rocznicę. Można by w nim jeszcze przewidzieć, aby Narodowy Bank Ukrainy wypuścił do obiegu monetę okolicznościową, „Ukrposzta” — kopertę pocztową, znaczek i stempel okolicznościowy. Mamy nadzieję, że wydarzenie III Zjazdu, ludzie, którzy przeprowadzili go w warunkach stanu okupacyjnego, ich tragiczna przyszłość zostaną uznane i godnie uczczone. Ołeh OŁEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członek NSPU
Mykoła Fedorowycz Czerniawski urodził się 3 stycznia 1868 roku we wsi Torska Ołeksijiwka (lub Szachowa) w powiecie bachmuckim jako czwarte dziecko w rodzinie diakona. Dwa lata później jego ojciec został wyświęcony z diakona na księdza i otrzymał parafię we wsi Nowobożedarowka w powiecie słowianoserbskim. Uczył się w Mytiackiej początkowej szkole ludowej, Bachmuckiej szkole duchownej oraz Jekaterynosławskim seminarium duchownym. Od 1889 roku pracował jako nauczyciel w Bachmuckiej szkole duchownej. Właśnie w 1889 roku ujrzał światło dzienne jego pierwszy wiersz. W 1895 roku ukazał się drukiem pierwszy tomik poetycki utalentowanego literata „Wiersze miłosne”. Zbiór stał się niezwykle popularny wśród twórczej inteligencji. W 1898 roku poeta podarował wielbicielom tomik poetycki „Donieckie sonety”. Po dwunastu latach nauczania, w 1901 roku, na zaproszenie Mychajła Kociubynskiego przeprowadza się do Czernihowa. Od 1901 do 1903 roku Mykoła Czerniawski pracował obok Mychajła Kociubynskiego jako statystyk ziemski. W Czernihowie zaprzyjaźnił się z Borysem Hrinczenką. Już w 1903 roku Mykoła Czerniawski przeprowadza się do Chersonia, który stanie się dla pisarza bliski. Tomikiem poetyckim „Gwiazdy” rozpoczyna swój chersoński okres. Stał się centrum ruchu artystycznego południowego miasteczka: angażuje się w działalność literacką i literacko-oświatową. W 1905 roku dzięki wysiłkom Mykoły Fedorowycza w Chersoniu wychodzą dwa almanachy literackie: „Z potoku życia” oraz „Pierwsza jaskółka”. Pierwszy zyskał ogólnokrajowy rozgłos i stał się znaczącym wydarzeniem w życiu artystycznym ukraińskiego społeczeństwa. W drugim wydrukowano utwory młodych literatów. Mykoła Fedorowycz Czerniawski mieszkał w domku przy przejeździe Pestelewskim (obecnie ulica Perekopska). Dzisiaj na budynku umieszczono dwie tablice pamiątkowe, poświęcone Czerniawskiemu i Kociubynskiemu. W burzliwym 1917 roku Mykoła Czerniawski zakłada i staje na czele towarzystwa „Ukraińska chata”. W 1918 roku z jego inicjatywy zostaje ono zreorganizowane w odrodzone towarzystwo „Proświta”, któremu od 6 stycznia 1918 roku przewodniczy znany poeta, założyciel spółdzielczości na Chersońszczyźnie, znany działacz społeczny Iwan Czeluk. Mykoła Czerniawski wraz ze swoim druhem Iwanem Czelukiem przeprowadzają wiele ukraińskich wydarzeń kulturalno-oświatowych, które sprzyjają duchowemu odrodzeniu na Chersońszczyźnie. Podczas krótkotrwałej władzy Ukraińskiej Republiki Ludowej na Chersońszczyźnie w 1919 roku znany działacz Proświty, folklorysta i muzyk Andrij Hrabenko zostaje przewodniczącym Chersońskiego zarządu gubernialnego, a jego sekretarzem — Mykoła Czerniawski. Byli to pierwsi urzędnicy państwowi niepodległej Ukrainy na Chersońszczyźnie. Od 1917 do 1927 roku Mykoła Czerniawski aktywnie pracuje jako wykładowca w szkole handlowej, seminarium nauczycielskim, technikach spółdzielczym i rolniczym, szkole zawodowej społeczno-ekonomicznej oraz w Chersońskim instytucie edukacji ludowej. Dla Mykoły Czerniawskiego jako pisarza najbardziej produktywny był 1920 rok: ujrzały światło dzienne trzy tomiki poetyckie, trzy książki prozatorskie oraz dwa wydania wspomnieniowe. Książki miały niezwykły rozgłos w świecie artystycznym, zapewne to właśnie przyczyniło się do wydania w Charkowie w wydawnictwie spółdzielczym „Ruch” 10-tomowego zbioru dzieł Mykoły Fedorowycza Czerniawskiego. Ukazanie się w latach 1927—1931 wielotomowego zbioru jego dzieł stało się znaczącym wydarzeniem w literaturze ukraińskiej. Dawna przyjaźń Mykoły Czerniawskiego z byłym działaczem Centralnej Rady i Dyrektoriatu Serhijem Jefremowem doprowadziła do aresztowania pisarza w październiku 1929 roku. Drugie aresztowanie — w 1933 roku. Wtedy dla pracowników NKWD motywacją służyło takie szablonowe sformułowanie, jak udział w „działalności kontrrewolucyjnej”. Po raz trzeci pisarza aresztowano 11 października 1937 roku. Tym razem śledztwo wymusiło te zeznania, na które liczono. I chociaż w czasach radzieckich datę śmierci pisarza przemilczano lub wymyślano fałszywą, obecnie na podstawie dokumentów archiwalnych możemy stwierdzić, że trójka przy UNKWD obwodu mikołajowskiego 27 listopada 1937 roku w sprawie Mykoły Czerniawskiego wydała wyrok — rozstrzelać. Mykoła Fedorowycz Czerniawski został stracony 19 stycznia 1938 roku. W siedemdziesiątym pierwszym roku życia serce światowej sławy poety, działacza Proświty, znanego działacza społecznego i politycznego, pedagoga, pisarza Mykoły Czerniawskiego przestało bić. Decyzją Sądu Obwodowego w Mikołajowie z 23 czerwca 1956 roku uczciwe imię pisarza zostało zrehabilitowane. Poszczególne wydania Mykoły Czerniawskiego ujrzały światło dzienne już po rehabilitacji. Przy wsparciu Rady Obwodowej w Chersoniu w wydawnictwie „Naddniprianoczka” przygotowywany jest do druku tomik wybranych utworów Mykoły Czerniawskiego z serii „Skarby literackie Chersońszczyzny”. W chersońskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta” przygotowywane jest do druku drugie wydanie zbioru opowiadań Mykoły Czerniawskiego. Działacze Proświty Chersońszczyzny przygotowują szereg wydarzeń (konferencje naukowo-praktyczne, prezentacje, uroczystości itp.) dla uczczenia wielkiego patrioty, gdyż rozkwit talentu Mykoły Czerniawskiego przypada właśnie na okres jego życia na Białobrzeżu, w sławnym Chersoniu.
Машинний переклад
LWÓW
Natalia HUMNYCKA, Lwów
Obchody urodzin Tarasa Szewczenki na Lwowszczyźnie uświetniono pieśniarskim flashmobem. We Lwowie, przed pomnikiem Kobziarza, 9 marca 42 zespoły chóralne i 1080 chórzystów ustanowiło od razu dwa rekordy — największa liczba chórzystów w jednej lokalizacji oraz najbardziej masowe wykonanie utworów do słów Tarasa Szewczenki: „Testamentu”, „Myśli moje” oraz „Ryczy i jęczy”!!! Łącznie na Lwowszczyźnie utwory naszego Poety zaśpiewało ponad 200 chórów! Śpiewali nie tylko chórzyści, ale i wszyscy liczni uczestnicy święta szewczenkowskiego. Odbyło się wspaniałe widowisko jedności, odrodzenia godności i niezłomnej wiary, że
„…na odnowionej ziemi wroga nie będzie, surowego, a będzie syn i będzie matka, i będą ludzie na ziemi”, na naszej wolnej ukraińskiej ziemi! Święto zakończyło się konkursem „sobowtórów” Poety oraz wolnym mikrofonem, przed którym wiersze Tarasa Szewczenki czytali wszyscy, którzy żyją jego utalentowanym słowem. W związku z 205. rocznicą urodzin Tarasa Szewczenki tę wspaniałą inicjatywę lwowian warto rozszerzyć na całą ukraińską przestrzeń — w Ukrainie oraz w krajach zwartego zamieszkania Ukraińców poza granicami państwa. Pozostało wreszcie wprowadzić jeszcze jedną ważną inicjatywę — założyć Instytut Tarasa Szewczenki na wzór takich instytucji w innych krajach, w szczególności Instytutu Goethego w Niemczech. Byłaby to poważna możliwość promocji ukraińskiej kultury na świecie na godnym poziomie.
formowali uczniowie klasy 4-B Kołomyjskiej Szkoły Średniej I-III st. nr 1 im. W. Stefanyka. Znany ukraiński rzeźbiarz i artysta Wasyl Andruszko podzielił się wrażeniami z pobytu w Petersburgu, w domu, w którym w ostatnich latach żył, tworzył i zmarł geniusz Taras. „Każdy, kto głęboko studiuje twórczość Tarasa Szewczenki, nieuchronnie przekonuje się, że ma ona znaczenie światowe. Utwory Kobziarza zostały przetłumaczone na wszystkie języki słowiańskie, a także na gruziński, ormiański, niemiecki, angielski, francuski, duński, hiszpański, rumuński, włoski, węgierski i inne języki. „Kobziarz” Szewczenki ma znaczenie planetarne, ponieważ ukraińskim słowem po raz pierwszy przemówiły nieznane dla elitarnej kultury światy, których rzecznikiem stał się Ukrainiec” — powiedział docent katedry dyscyplin humanistyczno-prawnych Instytutu Zarządzania Zasobami Naturalnymi Jewhenij Lepiochin, a także odczytał poezje Szewczenki „Nie zazdrość bogatemu” oraz „I niebo nieumyte, i zaspane fale” w języku niemieckim, których przekładu dokonał Iwan Franko. Główny bibliotekarz Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Hałyna Hnatiuk zacytowała fragment powieści Szewczenki „Artysta”. Ponadto na wydarzeniu zaprezentowano wystawę „Szewczenkiana” z prywatnej kolekcji kołomyjanki, przewodniczącej „Związku Ukrainek” rejonu kołomyjskiego Marii Hnatiuk.
Машинний переклад
KOŁOMYJA Halina WOŁOSZCZUK, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Na początku wydarzenia do obecnych zwrócił się Przewielebny Władyka Kołomyjskiej eparchii UKGK ks. Wasyl Iwasjuk. Dyrektor Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego Jurij Plekan podkreślił: „Szerokość myślenia politycznego, walka przeciwko niesprawiedliwości społecznej i niewoli, przeciwko jakiejkolwiek przemocy wobec człowieka wyniosła Tarasa Szewczenkę na szczyty rzecznika narodu ukraińskiego. Słowo Szewczenki, jego język poetycki rozpalały i rozpalają serca milionów patriotycznym ogniem. Poeta otulił skrzydłem sławy historię ukraińską. Celem akcji twórczych, które prowadzimy, jest sławienie wielkiego ukraińskiego poety, angażowanie młodzieży studenckiej i uczniowskiej w jego dziedzictwo twórcze, utwierdzanie w niepodległej Ukrainie wysokich ideałów duchowych nieśmiertelnego Kobziarza”. Docent katedry filologii, członek NSPU Mykoła Wasylczuk opowiedział o laureatach Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, których twórczość jest związana z Kołomyją, w szczególności o Wasylu Herasymjuku, Romanie Iwanyczuku, Tarasie Melnyczuku, Stepanie Puszyku, a także odczytał poezję „Kołomyjska elegia” Wasyla Herasymjuka ze zbioru „Krew i legit”. Studenci kierunków „Filologia (język i literatura ukraińska)” oraz „Edukacja wczesnoszkolna” Olha Moroczyło, Wiktorija Perehineć, Mychajło Nepyjwoda, Nadija Tynkaluk przeczytali ulubione wiersze wybitnego poety. Dedykację dla Kobziarza wyrecytowała studentka IV roku kierunku „Edukacja wczesnoszkolna” Sofija Dmytruk. Atrakcją wieczoru był występ studentki Iryny Illuk oraz nauczycielki klas początkowych Kołomyjskiej Szkoły Średniej I—III st. nr 1 im. W. Stefanyka Elly Nemisz, które wykonały kilka pieśni do wierszy Kobziarza. Fragmenty utworów Tarasa Szewczenki deklamowali studenci i wykładowcy Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, którzy przeprowadzili wydarzenie „Taras żyje i przemawia”, przyурочене do 204. rocznicy urodzin Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. CHMIELNICKI Bohdan KRYSCZUK, kandydat nauk pedagogicznych, członek zarządu Chmielnickiej miejskiej „Proświty” My, Ukraińcy, posiadamy zadziwiający Boży dar — dar samoodrodzenia… Czasami wszystko wydaje się beznadziejne, jakby jeszcze trochę — i spełni się proroctwo Tarasa: Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, nie zostanie znaku na ziemi… Opanujcie się! To niby impuls do odrodzenia, dobry i silny historyczny pstryczek, który zobowiązuje każdego z nas, by przypomnieć: A ty szczyciłaś się kiedyś w dobru i przepychu, Ukraino! Musimy dużo czytać Szewczenkę, bo w jego utworach jest cała nasza historia, a także przyczyny naszych wyczynów i niepowodzeń. Dzisiaj jeszcze nie mamy swojej prawdziwej ukraińskiej Ukrainy, a dlatego właśnie „Kobziarz” był, jest i będzie naszym drogowskazem do jej utwierdzenia. Ukraina zawiniła wobec Szewczenki… Dlaczego dzisiaj nasza oświata, zreformowana-przezreformowana, nie programuje studiowania twórczości Szewczenki, jak należałoby?! Ta garstka godzin na lekcjach literatury ukraińskiej nawet w przybliżeniu nie odkrywa wielkości ducha najgodniejszego z Ukraińców! Może dlatego, że możnowładcy wszystkich czasów i maści bali się i boją wielkości Kobziarza? A nuż staną się narodowo świadomi ci, którzy wątpią w swoje ukraiństwo! Pożywka do przemyśleń…
Машинний переклад
Godnie czci Tarasa Szewczenkę Chmielnickie Miejskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego „Proświta”, noszące jego imię. Tego roku uczestnikami cyklu wideolekcji, zjednoczonych tematem „Ten, kto przepowiedział naród”, stali się żołnierze Gwardii Narodowej, kursanci i oficerowie Narodowej Akademii Dowodzenia Państwowej Służby Pogranicza im. B. Chmielnickiego oraz policjanci z Chmielnicczyzny.
Bardzo ważnym wydarzeniem stał się konkurs „Żyj, Kobzarzu, w ludzkiej pamięci”. W Domu Narodowym „Proświty” zebrali się uczniowie szkół z Chmielnickiego, aby przeczytać wiersze ukraińskich poetów poświęcone Tarasowi Szewczence. Swoistym epigrafem konkursu recytatorów stały się słowa Liny Kostenko: „Kobzarzu! Znów do ciebie przychodzę / Bo ty dla mnie sumieniem i prawem”. Uczniowie i nauczyciele dobrze się napracowali, wybierając spośród setek różnych wierszy wielu autorów te, które najbardziej poruszyły ich dusze. Przy wyborze zwyciężyli znani i nieznani poeci Ukrainy i diaspory: Lesia Ukrainka, Lesia Kwit, Lesia Szczur-Chrapliwa. Brzmiała autorska poezja podolskich poetów Wołodymyra Oliinyka, Olhi Łychohlad, Niny Szmurykowej i innych. Autorytetne jury określiło zwycięzców. Szczególnie przejmująco i wzruszająco zabrzmiał wiersz Mykoły Brauna „Był jak legenda, jak przypowieść”. Przeczytała go uczennica Szkoły Ogólnokształcącej nr 22 Diana Ratnikowa, która zupełnie niedawno przeniosła się z Krymu. Wszyscy otrzymają dyplomy uczestników konkursu oraz kalendarze z okazji 150-lecia Towarzystwa „Proświta” na Ukrainie.
Zwycięzcami zostali: nagrodę specjalną – udział w programie „Oberih” Ukraińskiego Radia „Podillia-Centr” – wywalczyli: Diana Ratnikowa (SzOg nr 22), Orest Andrejko (gimnazjum nr 1). I miejsce – Jarosława Czukań (SSOg nr 19), Lilija Bochońska i Andriana Chołodiuk (SzOg nr 21); II miejsce – Witalina Kolisnyk (NWO nr 5), Maksym Matiuszko (SSOg nr 8), Śniżana Mazur (SzOg nr 25); III miejsce – Weronika Szewczuk (gimnazjum nr 2), Anna Datsiuk (SzOg nr 13), Illia Kornijczuk (NWO nr 28), Witalina Sadomska (NWK nr 31).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
obecni byli członkowie OUN Wira Szpylowa i Eduard Kryłow. Ponieważ to właśnie Szewczence wzniesiono najwięcej na świecie pomników, można z pewnością twierdzić o światowym znaczeniu literatury ukraińskiej. Ale kremlowska banda, rzucając ogromne środki na szerzenie w świecie moskiewskiej kultury, na wszelkie sposoby poniżała osiągnięcia ujarzmionej przez nią kolonii. Wydarzenie zakończyło się wykonaniem pieśni „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj…”, która pod względem uroczystości i siły przyrównywana jest do hymnu narodowego. Jej majestatyczne dźwięki popłynęły do Boga. A naszym Bogiem, Przewodnikiem i Zbawicielem jest Taras Szewczenko. Każdej wiosny, gdy topnieją śniegi I na darni zajaśnieje tęcza, Pełni sił i żywej werwy My czcimy pamięć Szewczenki. do niego. Więc przyłączajmy się i my do jego dziedzictwa. I niech nigdy nie zarośnie ścieżka, którą nowe pokolenia idą do Tarasa Szewczenki. Heorhij ŁUK’JANCZUK 204. rocznicę urodzin Wielkiego Kobziarza ukraińska diaspora obchodziła na całym świecie. I on na to, bez wątpienia, zasługuje! Dlaczego więc w Kijowie zarówno władze centralne, jak i stołeczne przez wiele lat państwowej niepodległości, niezależnie od orientacji politycznej rządzących, uważają to narodowe święto za przykry obowiązek? Władze w otoczeniu wzmocnionej ochrony próbują szybko złożyć bujne (za państwowe pieniądze, oczywiście, kupione) kwiaty pod pomnikiem, a potem śpieszą na wręczenie Nagrody im. Szewczenki jej corocznym laureatom. A naród krytykuje działalność lub, przeciwnie, bezczynność obecnej władzy, powtarzając wezwanie Szewczenki: „Objmijcie się, bracia moi. Błagam was, zaklinam!”. Właśnie tak odbyły się uroczystości pod pomnikiem Szewczenki w Kijowie: władza osobno, naród — osobno. Na wiec, zwołany przez „Proświtę” oraz partie o orientacji ukrainocentrycznej, przyszły tysiące ludzi, którzy chcieli usłyszeć odpowiedzi na pilne pytania: kiedy Ukraina będzie żyła według praw wielkiego Proroka.
Машинний переклад
KAMIEŃIEC PODOLSKI Eduard KRYŁOW Kamieniec Podolski… Starożytne ukraińskie miasto na Podolu, słynące z zabytków historycznych i niezwykłego położenia. Uwagę zwraca pomnik Tarasa Szewczenki autorstwa rzeźbiarza Bohdana Mazura. Taras Hryhorowycz przedstawiony jest w czasie swojej młodości, kiedy mieszkał w Petersburgu, pisał „Przyczynną” i uczył się malarstwa w klasie Karla Briułłowa. Ponad dziesięć lat temu poeta Petro Fareniuk, którego niemal przez całe życie prześladowali kagebowscy szpicle, zapoczątkował tutaj spotkania uczniów miejskich szkół i właśnie tutaj odbywały się konkursy na najlepsze wykonanie utworów genialnego poety. W ten sposób dzieci okazywały swoją miłość do Wielkiego Ukraińca. Tutaj codziennie, o każdej porze roku i przy każdej pogodzie, przynosił kwiaty były żołnierz dywizji „SS-Galizien”, obecnie nieżyjący już Wasyl Zahirnyj. Z „Kobziarzem” i podręcznikiem mamy z jej zawodu, jako pamiątką po najdroższych osobach, przeszedł przez białe piekło Syberii, przez grozę kołymskich łagrów, niewidzianych przez świat katowni komunistycznego reżimu. W tym roku wiec z okazji 204. rocznicy urodzin Szewczenki otworzył przewodniczący miejskiej organizacji towarzystwa „Proświta” Sławko Polatynczuk, trzymając w rękach czerwono-czarny sztandar — symbol nieustannej walki Ukraińców o swoją niepodległość i tożsamość. Wydarzenie rozpoczęli najmłodsi — występowali uczestnicy miejskiej organizacji Płastu, których starsi mentorzy Serhij Trasiuch i Wiktor Hodnyj byli obok. Chce się, aby te dzieci otrzymały od nas samowystarczalną Ukrainę, żeby już nie musiały walczyć o nią w mękach i niezgodach, a rozbudowywały ją dla siebie i potomnych jako niepodległą i silną swoją Ojczyznę. Obecni, od najmłodszego do najstarszego, od zwykłych obywateli po ludzi z wysokimi stopniami naukowymi, z szacunkiem przyjmowali każdy element tego wydarzenia, chyląc głowy przed brązowym wcieleniem swojego Nauczyciela i Proroka. Wystąpiła Ałła Fedirko, nauczycielka języka ukraińskiego, uczestniczka wszystkich znaczących wydarzeń w mieście, poświęconych sławie Ukrainy. Z przejęciem mówił dawny członek WS „Swoboda” Wiktor Sołop. Z wielkim świętem pogratulował
Машинний переклад
IWANO-FRANKIWSK Switłana SZAHAŃ I mnie w rodzinie wielkiej, W rodzinie wolnej, nowej. Nie zapomnijcie wspomnieć Niezłym cichym słowem. T. H. Szewczenko KIJÓW Grupa „Promień” pod kierownictwem Switłany Hałymar z miejskiego centrum twórczości dzieci i młodzieży wykonała kompozycję literacko-muzyczną „Dziecięce lata Szewczenki”. Hałyna Mychajliwna Chudobjak, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w zespole edukacyjno-wychowawczym (szkoła ogólnokształcąca-liceum nr 23 Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka) wraz z uczniami klasy 10-B przybliżyli dziedzictwo literackie wielkiego ukraińskiego poety Tarasa Szewczenki. „Testament” Szewczenki uczniowie przeczytali w czterech językach: ukraińskim, angielskim, polskim i francuskim. Uczestnicy kółka recytatorskiego „Skarbnica słowa” (kierownik Oksana Slywka) przeczytali wiersze T. H. Szewczenki. Szewczenko idzie przez świat. W wielu językach brzmi jego żarliwe słowo, nigdy nie wyschnie pełnowodna rzeka miłości i szacunku. Z okazji 204. rocznicy urodzin Kobziarza w obwodowej bibliotece dla młodzieży odbyły się czytania szewczenkowskie „Poetycki wieniec Kobziarza”. Kierowniczka działu informacyjno-bibliograficznego Oksana Szynkarenko zaprezentowała rozbudowaną wystawę książkowo-ilustracyjną „Struny serca Kobziarza”. Zapoznała z książkami literaturoznawców, specjalistów w dziedzinie szewczenkoznawstwa, którzy pisali o życiu i twórczości Szewczenki, jego ludzkich i twórczych relacjach z postępowymi działaczami kultury, ich wpływie na twórczość poety i artysty. Uczestnicy kółka recytatorskiego
Машинний переклад
Pomnik Kobzarza w Rzymie został odsłonięty w 1973 roku. Jego twórca, włoski rzeźbiarz Ugo Maccei, ubrał Tarasa Hryhorowycza w togę starorzymskiego patrycjusza, pokazując wszystkim, że Szewczenko należy nie tylko do narodu ukraińskiego, ale do całej ludzkości. Łacińskie „patricius” w tłumaczeniu oznacza „ojciec”. Właśnie takim dla Ukraińców jest Taras Szewczenko — ojcem narodu i patrycjuszem ducha narodowego.
Машинний переклад
Swiatosław MAKSYM CZUK, artysta ludowy Ukrainy, m. Lwów. Zakończenie. Początek w nr 10 z 2018 r. We wrześniu 1944 roku ojciec zaprowadził mnie do szkoły we wsi Kozlin, 2 km od naszej wsi. Oprócz mnie z naszej wsi do tej szkoły nikt nie chodził, dlatego przez siedem lat chodziłem sam przez lasek, który nazywali popowskim, bo wcześniej był własnością cerkiewną i w połowie zasadzony lipą. Jak ja przeklinałem tę szkołę! Prosiłem Boga, żeby ją wysadzili. Ale tak trwało do wiosny. Wracając do domu ze szkoły, usłyszałem śpiew skowronka i tak mnie to poruszyło, że potem już chętnie chodziłem do szkoły. Lecz gdy wchodziłem do lasku, za każdym razem przenikał mnie chłód, zwłaszcza po tym, jak pewnego ranka napotkali mnie pałatnicy (tak nazywaliśmy enkawudzistów, bo chodzili w płaszcz-pałatkach) i zaczęli wypytywać, czy nie widziałem banderowców i czy wiem, gdzie przechowują broń. Ze strachem opowiedziałem to w domu, a ojciec często wspominał o tej mojej przygodzie. W pamięci pozostało kilka epizodów z mojej nauki w Kozlinie. Zdaje się, że to było w czwartej lub piątej klasie. W szkole tworzono drużynę pionierską i chcieli zrobić mnie zastępowym w klasie, ale ja się nie zgadzałem. Wtedy jedna nauczycielka wykręciła mi ręce do tyłu, a druga zaczęła naszywać na rękaw odznakę zastępowego. Wyrwałem się, wybiegłem z klasy i popędziłem do domu. Do szkoły nie chodziłem ze trzy dni. I dopiero wtedy, gdy do nas do domu przyszła nauczycielka i zapewniła rodziców oraz mnie, że więcej nigdy podobnych rzeczy wobec mnie nie zrobią, znów poszedłem do szkoły. A było jeszcze tak. Na Pokrowę (w naszej wsi i Kozlinie to święto parafialne) pasłem krowę z cielakiem w uroczysku, które nazywali Lisznikiem, kiedy widzę, z lasku wychodzi kapitan NKWD. On do nas zachodził nie raz po nocach z pałatnikami. Widzę, kieruje się do mnie. Pijany jak bela. A szedł z Kozlina, gdzie go porządnie napoili. Przez naszą wieś wiodła droga do Aleksandrii, do centrum rejonowego. Szedł tam. Zobaczywszy mnie, podszedł i, ledwo wymawiając słowa, zaczął wypytywać, czy nie widziałem we wsi sowietów. Udawał banderowca. Mówię, że widziałem. Oto, mówię, proszę iść drogą do tej ostatniej chaty. Tam samochód się zepsuł i koło niego trzech sowietów się krząta. Już kilka dni nie mogą do łagrów dojechać. A w tym czasie w lesie koło Kozlina rozlokowały się tuczyńskie obozy wojskowe. – Aha, charaszo. A naszych chłopców ty nie widziałeś? – pyta mnie sepleniąc. – Jakich naszych? – Banderowców – i wyjąwszy z kabury pistolet, przystawił mi do ust. Zaskowyczałem jak szczeniak i pobiegłem w krzaki, spodziewając się kuli w plecy. Ale on nie wystrzelił. Siedziałem w krzakach i drżałem. Wreszcie zobaczyłem, jak zataczając się, poszedł do wsi. Może z pół godziny później byłem jeszcze z bydłem w Liszniku i już przed samym zachodem słońca zgoniłem je do domu. Wchodzę do chaty, a on pijany siedzi u nas za stołem i coś bełkocze! Czy długo jeszcze był u nas, nie pamiętam, a kiedy poszedł, opowiedziałem rodzicom, jak ze mną rozmawiał. Nasze życie wtedy było biedne i pełne niepokoju. Faktycznie w tamtym czasie we wsi istniała dwuwładza. W dzień przychodzili, jak ich wtedy nazywaliśmy, rejonowi psiarczycy i zbierali daninę, a w nocy pukanie do okna. – Kto? – Swoi, otwórz. Otwiera ojciec drzwi, wchodzą chłopcy do chaty, dowiadują się o sytuacji we wsi, trzeba ich nakarmić. Czym chata bogata, tym częstowali. Po kolacji chłopcy dziękowali i odchodzili.
Może za jakąś godzinę znowu pukanie do okna. — Kto tam? — Swoi. Ojciec otwiera drzwi, wchodzą żołnierze, albo jak jeszcze na nich mówili — kacapy. — Dajcie coś żreć, gospodyni! Mama musiała coś stawiać na stół. Kiedy zaś swoi, albo tak zwani „swoi” byli w chacie, drżeliśmy, bo w każdej chwili ktoś mógł zapukać do okna… Jesienią, zdaje się, że to był 1946 rok, wchodzą do nas pod wieczór trzech żołnierzy, którzy szli do obozów, z jakiegoś powodu zachciało im się przenocować u nas. Pewnie bali się iść. Ojciec zaczął ich przekonywać, że chata mała, nie ma gdzie ich położyć, a do obozów pół godziny drogi. I to była prawda. I wtedy jeden z nich oświadcza: — Dobra. My w takim razie prześpimy się w stogu w słomie. Ojciec poczuł, że do lasu oni nie pójdą, a kiedy będą nocować na dworze, to mogą przyjść chłopcy i wtedy starcie będzie nieuniknione, dlatego mówi: — No, dobrze! Wniosę do chaty słomy i pościelę na podłodze, a wy przykryjecie się szynelami. Tak też zrobili. I oto w środku nocy pukanie do okna i promień latarki błysnął na ścianie. Ojciec w samej bieliźnie jak kula wyskoczył z chaty, a tu słyszymy, jak jeden żołnierz mówi do drugiego: — Druhu, wstawaj, bander przyszedł! Trzasnęły zamki, cisza… Z bratem przytuliliśmy się do siebie, skamienieli ze strachu. Potyczka nieunikniona! Po dziesięciu minutach wchodzi ojciec, a nam ta jego nieobecność wydawała się wiecznością. — Gospodarzu! Kto to był, bander? Po rosyjsku mówili z wielkim akcentem, a z narodowości byli chyba Uzbekami. — A nie, — mówi spokojnie ojciec, — to jacyś pijani żółtopagonnicy pytali o drogę do obozów, to ja im pokazałem. Jak najlepiej iść. — A my myśleli, że bander. — A nie, możecie spokojnie spać dalej. A tamtej nocy nocowała u nas sąsiadka, spała na piecu. Mówili, że jej córka jest łączniczką, a we wsi u nas była kryjówka. Oto i następnej nocy przychodzą chłopcy do nas i wywołują ojca na dwór. — Dlaczego wy, wujku, — mówią, — nie powiedzieliście, że u was w chacie byli kacapy. Przecież mogli nas w plecy zastrzelić. — Chłopcy, — mówi ojciec, — gdybym powiadomił, że oni są u mnie w chacie, to czy nie chcielibyście ich sprzątnąć. A w chacie dzieci, żona. Gdyby nawet zostali martwi, to chata by zapłonęła i wtedy o wszystkim dowiedziałoby się NKWD — Sybiru nie uniknąć. W końcu róbcie, co chcecie. — Tylko dlatego, — mówią, — że dobrze was znamy jako uczciwego i rozumnego człowieka, to tym razem wam wybaczamy. Ale tylko tym razem! Więcej ojca nie zaczepiali. Najwyraźniej nie było powodu. A może swoją rolę odegrało to, że bratanek ojca, Wasylko, był w UPA. Uczyłem się wtedy w szóstej albo w siódmej klasie. Wracam ze szkoły przez pole, idę do lasku i widzę, jak oficer goni szeregowego i wrzeszczy: — Biegiem… Kłaść się! Biegiem! Kłaść się! Żołnierz wykonywał jego komendę, a potem przestał. — Nie będę! Czego wy się do mnie przyczepiliście? — Ja za twoją Ukrainę krew przelewałem, mać twoją! Biegiem! Ale żołnierz więcej nie słuchał… To dla mnie było wielką lekcją historii. W szkole nam mówili, że wszystkie bratnie narody wspólnie walczyły z wrogiem i wyzwoliły nas i narody Europy od brunatnej zarazy, ale w rzeczywistości nie tak! Wychodzi na to, że to zasługa tylko „ruskich” i mamy być za to wdzięczni aż do grobowej deski. Należeliśmy do rady wiejskiej w Kozlinie. Od ósmej klasy uczyłem się już w szkole w Aleksandrii. Jakoś przyjechała do nas do domu grupa „psiarzy” na czele z sierżantem NKWD Barsukowem, wzrostu półtora metra, aktywistą z organizacji kołchozu w Kozlinie i Remlu. Wywołali na ulicę ojca i zaczęli agitować, żeby zapisywał się do kołchozu, „gdzie kwitnące życie i wszystkim dobrze”. Ojciec odmówił, wtedy Barsukow zaczął ojcu grozić za jego odmowę, klnąc go matami. Nie wytrzymałem i stanąłem w obronie ojca: — Jak wy śmiecie ze starszym człowiekiem tak rozmawiać? — Zamilcz, szczeniaku! Gdyby to był czterdziesty siódmy rok, to ty byś u moich nóg zastrzelony leżał! Jeszcze jedna lekcja historii, którą zapamiętałem na całe życie. Z czasem Barsukow został przewodniczącym kołchozu im. Lenina, a po kilku latach przeszedł, zgodnie ze swoim duchowym powołaniem, do służby jako strażnik więzienny we wsi Horodyszcze, niedaleko Równego. W 1948 roku zaczęli do nas przychodzić ludzie z torbami. — Dajcie kawałeczek chlebka! — A kim wy jesteście? Skąd wy? — pytają ich. — Z obwodu briańskiego. — A co się stało, że wy tak daleko przyjechaliście po żywność? — W kołchozach na dniówkę dawali po sto gramów ziarna. Za nimi poszła kurska, orłowska, woroneska obwody. Ani razu im nikt nie odmówił. Wielkoduszność naszych ludzi i ich szczerość były prawdziwe, bez tak zwanego „burżuazyjnego nacjonalizmu”. Z czasem przyszła Białoruś: obwód piński, obwód homelski, a później Ukraińcy z obwodu dniepropietrowskiego, chersońskiego, nawet z czerkaskiego. Tych nieszczęsnych żebraków u nas nazywano torbiarzami. Mimowolnie ci żebracy stawali się największą agitacją przeciwko wstępowaniu do kołchozu. Zapisywać się do kołchozu — oznaczało skazać rodzinę na głód. Do organizacji kołchozów i zapisywania do nich stosowano różne metody. Na przykład podsuwano człowiekowi jakiś arkusz papieru i kazano po co tam podpisać, a okazywało się, że to deklaracja do kołchozu. Albo jeszcze tak robili. Kiedy człowiek kategorycznie odmawiał złożenia swojego podpisu na deklaracji, to jego lewą rękę zaciskano w drzwiach, a w prawą dawano pióro lub ołówek. Jedną rękę zaciskano tak długo, dopóki nie zostawał podpis. Ja do tej pory czasem, kiedy trzeba gdzieś się podpisać, żartobliwie pytam: — A to, przypadkiem, nie deklaracja do kołchozu? Młodzież tego żartu nie rozumie. No i chwała Bogu. Z czasem kołchoz jednak zorganizowali. Nasi rejonowi agenci-„psiarze” mieli nazwiska Mołczanow, Stiepanow, Bajramow, który z czasem przeprowadził się do miasteczka Bereźne w obwodzie rówieńskim i ja z nim pewnego razu, kiedy byłem w gościach u kuzyna Jarosława Maksymczuka, spotkałem się. To było pod koniec lat 60. Uderzyła mnie jego skrajnie negatywna ocena sowieckiej partyzantki. Nazywał ich „łotrami”. Podobną ocenę słyszałem też z ust pisarza Pawła Awtomonowa. Wtedy opowiadał o okrutnym i nieludzkim zachowaniu miedwiediewców wobec miejscowej ludności w poleskich lasach. Kiedy ci miedwiediewcy spotykali w lesie dzieci z koszykami, które wyszły zbierać grzyby, niszczyli je, bo to, ich zdaniem, mogli być banderowscy zwiadowcy. Do domu dzieci z lasu często już nie wracały. Chłopi, siłą zagnani do kołchozu, oddawszy swoje konie i cały sprzęt, musieli zarabiać na życie dniówkami. Na tę dniówkę naliczano jakąś ilość zbiorów oraz jakąś żałosną sumę pieniędzy. Głównym, albo prawie głównym, dochodem uważano to, ile kołchoźnik ukradł. I słowa „ukraść” nie uważano za społeczny grzech, a wręcz przeciwnie — taki człowiek był w szacunku wśród współmieszkańców. Moja dziecięca pamięć zachowała takie wspomnienie. W naszej wsi Remel do jej zniszczenia był jeden człowiek, o którym mówili, że jest złodziejem. Ludzie o tym wiedzieli i odpowiednio go unikali. Kiedy zaś „zakwitło” kołchozowe życie, to słowo „ukraść” było napełnione nowym sensem — człowiek umie sobie poradzić! A jeśli człowiek dobrze pracował (a tacy byli!) i umiał przy tym coś podwędzić, to był wzór umiejętności życia.
Po ukończeniu Charkowskiego Instytutu Teatralnego pracowałem w teatrze im. Szewczenki i w 1962 roku gościliśmy na Uralu. W tym czasie mój brat Stepan żenił się we wsi Kustyn. To jakieś 6–7 km od naszej wsi. Na wesele kierownictwo mnie nie puściło. Było mi przykro. Kiedy w sierpniu przyjechałem na urlop do domu, brat przedstawił mnie swojej żonie. W niedzielę zebrali się goście, rodzina żony Rozalii, zawitał też przewodniczący kołchozu, w którym mój brat pracował jako agronom. Zaciekawiła mnie opowieść rodzonej siostry mojej bratowej: — Wczoraj wracam z pola w porze obiadowej wydoić krowę. A tu słyszę, w kąciku kwiczy prosiaczek. Pytam córkę, a ma sześć latek, skąd wzięło się to prosię w naszym chlewie? A ona przyłożyła paluszek do ust i mówi: ciii. Szłam koło kołchozowego podwórza, a ono siedziało w pokrzywach pod płotem. Przykryłam je chustą i przyniosłam do domu… Potępienia wśród obecnych oczywiście nie było. Po prostu takie było wtedy życie, ale nie raz wspominam tę opowieść i myślę: skąd u dziecka wzięła się taka smykałka? A dziwnego w tym nic nie było, bo dziewczynka każdego dnia słyszała w domu, kto ile ukradł i przyniósł z pola czy z brygady do domu. To pytanie wypalało też duszę Wasyla Symonenki i wtedy narodził się słynny wiersz „Złodziej”: Wujka zatrzymali czy złapali — Wujka do rady wiejskiej eskortowali. Wujka pouczali i wyrzucali: „Jak wam, wujku, nie wstyd tak Kraść na polu swój urodzaj! U kogo wy kradliście? Wy kradliście u siebie. Toż to po prostu wstyd kraść swój trud”. Wujek ponuro ciemię drapał I smakował machorkę. Wujek mrugał grubymi rzęsami, Ciężko patrzeć w oczy hańby, Ciężko mu z domowymi marzeniami Naraz ogarnąć paradoksy doby. „Tak ono, tak, — w pięść kaszlał, — Kraść niedobrze, gorzej być nie może”. Rwij się z gardła samowolnym krzykiem, Mój nieposłuszny wierszu. — Dlaczego on złodziej? Z jakiej racji? Dlaczego on kraść poszedł swoje? Gniecie ten tobołek mnie na plecy, Wstyd w serce mi pluje. Wujka ja zabić pogardą muszę, Tylko w piersiach kipi burza: Kto okradł, oskubał jego duszę, Kto jego sumienia ręce związał? Gdzie oni, ci utuczeni i szarzy, Nieporadni demagodzy i kłamcy, Co karki skręcili wujkowej wierze, Przedzierając się w fotele i rangi. Ich by za kraty! Ich by do sądu! Ich by do karceru za rozbój! Dowodów mało??? Dowodem będą Worki ukradzionych wierzeń i nadziei. 12.10.1962 r. Często brałem ten wiersz do swoich programów, kiedy występowałem przed ludźmi i zawsze widzę ich pochylone głowy… Nasz naród też nie jest niewinną trzodą i należałoby go smagać za bezwolność i duchowe lenistwo, za ciągłe narzekanie, że nam mało pomagają inne państwa. A dlaczego obcy mają nam coś dawać? Poświęcać swój majątek? A my wielu pomagaliśmy i pomagamy? Nawet czasem bliskim, najbliższym? W 1946 roku przechodziłem obok chaty wujka Mytryka. Pracował w ogrodzie z żoną i synem. — No-no, jeszcze Ameryka przyjdzie tutaj, ona sowietom jeszcze pokaże, — mówił. Ten człowiek był niepiśmienny, wręcz analfabeta, więc to nie dziwiło. Lecz kiedy dzisiaj politykierzy prowadzą podobną mowę, to chce się im powiedzieć: — Wy demoralizujecie naród! Zamknijcie, jak mówią w Galicji, swoje pyski! Idźcie precz z zasiedzianych miejsc i róbcie to, czym obdarzyła matka natura, a ludzie nie będą kiwać na was głową. Taka pomoc społeczeństwu z waszej strony będzie realna. Nie błaznujcie! I dzieci swoich nie kaleczcie! Jestem świadomy tego, że to się nie stanie. Ale tak by się chciało w ten sposób i im pomóc stać się ludźmi, a nie pustosłowami i spekulantami na naszych świętościach i naszych tragediach, wśród których jest też tragedia mojej rodzinnej wsi, o której mało kto wie…
Машинний переклад
Marharyta DOWHAN Zdjęcia Serhija BORYSOWSKIEGO
Chłopak na drutach! Serce — główny motor życia, delikatna materia. W codziennym piekle wojny, kiedy człowiek nieustannie patrzy śmierci w oczy, nawet najmocniejsze serce traci energię swojego życiodajnego bicia. Jestem dziś na oddziale kardioreumatologii naszego szpitala.
* * * — Iłowajsk — pierwszy i najstraszniejszy chrzest bojowy. Umówiliśmy się z wrogiem, że wywieziemy rannych, a on nie będzie strzelał, ale właśnie w tym czasie zaczął walić. Wściekle! Ze wszystkiego, co dozwolone i niedozwolone. Z gradów, smerczy… Zmiażdżone, przewrócone samochody pomocy medycznej z czerwonymi krzyżami, ludzkie ciała rozrzucone wszędzie, płonące BTR-y — wspomina Witalij. Ledwo zauważalne drżenie warg, palców rąk, ale szybko opanował się. Przekazuje telefon z przerażającym filmem synowi Romanowi, który przyjechał odwiedzić ojca. — Teraz ty pokazuj, a ja poszedłem oddać krew, siostrzyczka wołała. Oglądamy. Nagle Roman do mnie: “Boże! — chłopak na drutach!” Zamarliśmy. W kadrze wysoko na liniach elektrycznych wisi zwęglone młode ciało, a potem — spada na ziemię. I topi się. Apoteoza Armagedonu! Cisza. Dochodzimy do siebie. A chłopak na drutach wypala mi oczy. I teraz piecze, gdy piszę o tym kilka dni po znajomości z pochodzącym z Połtawy ochotnikiem Witalijem Kowtunem, szeregowym 8. Połtawskiej samochodowej kompanii sanitarnej, która przez trzy doby pod wrogim ostrzałem wywoziła z Iłowajskiego kotła naszych rannych, poparzonych, okaleczonych… Witalij wrócił z zabiegów. I od razu mówi: “Słyszeliście o „Dzikiej kompanii”? To o nas. W ciągu jednego roku wywieźliśmy 12 tysięcy rannych. Choć kilku bohaterów kompanii wspomnijcie tak, jak ja ich zapamiętałem: Antochę, Artura, Saszkę… Mnie też pamięć trochę zawiodła…” A potem z goryczą dodał, że choć bardzo rzadko, ale szumowiny wśród swoich też się zdarzały. I opowiedział o takim smutnym epizodzie. Wielu rannych, brakuje samochodów. Nawet na maski trzeba było sadzać rannych. I nagle Witalij z towarzyszami broni zobaczyli, że jeden tchórz, nie szeregowy, a w stopniu, chowa się w dole! Wyciągnęli go, załadowali do samochodu z rannymi i rozkazali: “Nie trzęś się, tylko wywoź chłopaków”. I pojechał tchórz… A później Bohaterem go nazwali! Zdarzają się ciężkie moralne wpadki…
Eduard OWCHARENKO
„Posttraumatyczna rapsodia” — ukraiński dramat epicki, który nakręcił reżyser Pawło Kohut, będący ekranizacją sztuki o tym samym tytule autorstwa Dmytra Korczynskiego. W filmie mowa o bojowniku batalionu ochotniczego, Saszce, który przeżywszy ostrzał pod Iłowajskiem, przedziera się do swoich i spotyka po drodze najbardziej nieoczekiwanych towarzyszy — obrońców i wrogów Ukrainy z różnych epok historycznych. Sztuka „Posttraumatyczna rapsodia” ujrzała światło dzienne w 2016 roku. Spektakl na podstawie tego utworu pokazano mieszkańcom Kijowa, Mariupola, Lwowa, Odessy, Iwano-Frankiwska i Kołomyi. Równolegle pojawił się pomysł ekranizacji utworu. „Posttraumatyczna rapsodia” — to debiutancki film reżysera Pawła Kohuta. Zdjęcia odbywały-
…Wróciliśmy do spraw teraźniejszości. Niedawno wycięto Witalijowi śledzionę. Od końca stycznia przebywa na kardiologii. Mowa o bardzo poważnej operacji serca. Najprawdopodobniej wykonają ją kardiochirurdzy kliniki Amosowa.
Nikt nie zginął! “Pierwsza bitwa była za wsią Ługańskie w obwodzie donieckim. Słowami tego nie da się przekazać! Najstraszniejsze — wybuchy min. Ale odparliśmy atak. I co najważniejsze — nikt z naszej kompanii, wtedy i później, nie zginął”. O tym w 9. sali kardioreumatologii opowiedział mi szeregowy 25. samodzielnego batalionu piechoty zmotoryzowanej „Kijowska Ruś”, żołnierz kontraktowy Ołeksandr Sycz. Podobna informacja z frontu to szczęśliwa rzadkość. Ołeksandr pochodzi z obwodu ługańskiego, ze wsi Hołubiwka w pobliżu miasta Kreminna. Nasz żołnierz z żoną Ołhą z pierwszych małżeństw mają aż sześcioro dzieci. Żona jest obecnie poważnie chora. Zatem Ołeksandr jest potrzebny swojej rodzinie. — A jak to pogodzić z frontem? — A tak. Z rodziną musieliśmy pojechać w sprawach do Siewierodoniecka, a tam już wdarli się separatyści. Nasi odpierali atak. Strzelanina straszna. Moja czteroletnia Sofijka bardzo się przestraszyła. Na froncie znalazłem wielu przyjaciół, zacząłem bardziej cenić życie. W tym momencie do ojca zadzwoniła sześcioletnia Sofijka. I przypomniałam sobie, że w torbie mam książeczkę z baśniami Andersena, wręczyłam ją tacie Saszy, aby przekazał przy okazji ten prezent córeczce Sofii.
Kontrolerzy linii ognia Towarzyski, delikatny, intelektualny człowiek — podpułkownik Państwowego Naukowo-Badawczego Instytutu Lotnictwa Ołeksandr Iwanowycz Sklar. Naukowiec. Zajmuje się zabezpieczeniem technicznym, eksploatacją i modernizacją techniki lotniczej. Nie, on bezpośrednio nie był na pierwszej linii frontu. Ale jego opinia, opracowania naukowe wzmacniają zdolność bojową tych, którzy są na froncie. Na pierwszej linii od czasu do czasu bywają jego koledzy — kontrolują linię ognia. To podpułkownik Hyżkun, podpułkownik Hreń, pułkownik Suszak… Tak niespodziewanie odkryły się przede mną nazwiska ludzi, których wysoka wiedza naukowa w połączeniu z odwagą pomagają nam pokonywać zło wojny.
Potomek rodu Tereszczenków Roman Tereszczenko — sierżant 54. samodzielnego batalionu rozpoznawczego. Pochodzi z Perwomajskiego w obwodzie dniepropetrowskim, z zawodu budowlaniec. Aż zaczęła się wojna. Na samym jej początku zginęli przyjaciele Romana. Pierwsi ochotnicy. Aby pomścić ich, bronić Ojczyzny, poszedł jako ochotnik na front we wrześniu 2014 roku. I od razu chrzest bojowy: ledwo wykopali okopy, urządzali się, jak zaczął się wrogi ostrzał. Pod wieczór posypały się do okopów granaty. Dwóch chłopaków zostało rannych… Początkowo psychicznie było ciężko, a potem człowiek przywyka. Jest na wojnie ponad trzy lata. Skończyło się na mikro-kontuzjach, ale nie wytrzymało serce. Lekarze właśnie powiadomili — trzeba wymieniać zastawkę… Pytam Romana: “A czy Pan przypadkiem nie jest z rodu naszych słynnych cukrowników i mecenasów Tereszczenków?” — “Tak. Jesteśmy ich potomkami. Nasi Tereszczenkowie, których gałąź mieszka w Kanadzie, dawno temu odzywali się do mojego dziadka. Proponowali wznowić rodzinne kontakty. Póki dziadek myślał, czas mijał. Zmarł cztery lata temu. Teraz to mój obowiązek — odnowić więzi rodzinne z kanadyjskimi Tereszczenkami. Podleczę się, ucichnie wojna, wtedy zajmę się tą sprawą. Tym bardziej, że dorasta mi córeczka — Ewelina Tereszczenko”. W dobrym czasie!
się w listopadzie-grudniu ubiegłego roku w Kijowie. Film nakręcono w gatunku intelektualnego art-house'u. Muzyka w filmie brzmi w wykonaniu zasłużonego artysty Ukrainy, lidera zespołu „Choreja Kozacka” Tarasa Kompaniczenki. Wśród aktorów, którzy grali w filmie, są bojownicy batalionów ochotniczych i Sił Zbrojnych Ukrainy. W szczególności Artem Bezwerchyj — uczestnik obrony Donieckiego lotniska, bojownik 81. brygady desantowo-szturmowej. Marat Sajfulin, Andrij Watołkin, Ołeksij Serediuk, Maksym Mychajłow, Ołeksandr Tyszczenko, Jurij Horoweć w latach 2014—2015 byli bojownikami batalionów ochotniczych „Święta Maria”, „Azow” i „Szachtarsk”. Anatolij Paszynin — znany rosyjski i ukraiński aktor, ochotnik 8. Batalionu Ukraińskiej Armii Ochotniczej „Aratta”, oraz Julija „Tajra” Pajewska, ratownik medyczny ASAP „Anioły Tajry”, przyjechali na zdjęcia z frontu. Autor scenariusza Dmytro Korczynski, aktorzy Ołeksij Serdiuk i Marat Sajfulin brali udział w szturmie Iłowajska w sierpniu 2014 roku. O pracy nad filmem poprosiliśmy twórców. Dmytro Korczynski, autor scenariusza: — Dziś prezentujemy pierwszy pełnometrażowy wolon-
Tetiana i Serhij Raku mieszkają w Hełmiaziwie — wsi w rejonie złotonoskim na szewczenkowskiej Ziemi Czerkaskiej. Dwie córeczki, Walerija i Bohdana, pomagają rodzicom w prowadzeniu dużego gospodarstwa domowego: 100 kur, 50 kaczek, mnóstwo królików. Córeczki są nie tylko gospodyniami, ale także cieszą rodziców swoimi artystycznymi pasjami: Walerija, starsza, zajmuje się wyplataniem z koralików, Bohdanka uczy się tańca… W pobliżu znajduje się spółka akcyjna „Ruś”, gdzie Serhij pracował jako kierowca. Od początku ubiegłego roku, już w mundurze wojskowym i nie pokojowymi drogami, wozi broń. Donbas wróg zasypuje minami, a w samochodzie jest amunicja. Wozisz ją — i bądź czujny. Widzisz — przywiędła trawa, droga gruntowa rozmyta przez wodę — wiedz, że tutaj może być mina. Jest koleina — lepiej jechać koleiną. W dywizjonie kierowcy są wprawni, tylko jeden przez cały ten czas został ranny. A do Serhija dotarł inny wróg — wilgoć, zimno. Zapalenie płuc. Pojawiło się podejrzenie gruźlicy. I teraz jest tutaj, w poradni przeciwgruźliczej. Badania, aktywne leczenie. Diagnoza się nie potwierdziła, ale jeszcze miesiąc leczenia w szpitalu, a potem znowu na front.
Nie do parady — do wojny! — Nadbałtycki żołnierz NATO powiedział mi, że włada dwudziestoma rodzajami broni! A my, oprócz karabinka Kałasznikowa — niczym. Dlaczego? Bo nami kierują „sowki”. Byli milicjanci nie przeszli lustracji, nie przyjęto ich do policji — rzucili się do wojska, na stanowiska kierownicze. Na drugiej linii — spokojnie, bezpiecznie i pensja niemała. Uczą tylko maszerować. Oto i przygotowują żołnierzy niby do parady, a trzeba — do wojny. Nasza armia potrzebuje młodych, wysoko wykształconych oficerów, którzy znają wszystkie rodzaje nowoczesnej broni i mogą nauczyć żołnierzy posługiwania się nią…
terski film. To bardzo jakościowy, intelektualny art-house. Robili go ludzie, którzy są związani z frontem. Po Kijowie odbędą się prezentacje filmu w kinach od Mariupola po Użhorod. Mamy nadzieję, że zobaczą go Ukraińcy w USA, Kanadzie, Hiszpanii i Argentynie. Jest porozumienie w sprawie pokazu obrazu przez centralne kanały telewizyjne. Po tym umieścimy go w Internecie. Nazar Boruszok, odtwórca głównej roli: — Film opowiada o bohaterze-ochotniku — Saszy. Ale takich ochotników jest wielu i każdy z nich pisze swoją historię, którą będą czytać nasze dzieci, wnuki, prawnuki. Jestem wdzięczny Anatolijowi Hnatiukowi i Anatolijowi Paszyninowi za lekcje aktorstwa, a także paramedyczce Julii „Tajrze” Pajewskiej, która
O tym mówi 46-letni ochotnik od 2014 roku, szeregowy żołnierz 23. samodzielnego batalionu piechoty zmotoryzowanej „Chortycia”, zaporożec Maksym Anatolijowycz Tołpyho. W czasie pokoju — budowlaniec. Spotkaliśmy się z moździerzystą Maksymem w poradni przeciwgruźliczej stołecznego szpitala. Człowiek skromny, przeżył kontuzję, ma problemy ze słuchem. Wrzód żołądka się zaostrzył. Teraz jeszcze płuca. Ale Maksym ma marzenie: chce zostać jubilerem. Już studiuje metale, kwasy, procesy obróbki srebra i innych materiałów jubilerskich… Podczas gdy filozofowaliśmy i omawialiśmy realia z Maksymem, dołączył do nas Ołeksandr Kolisnyk z Ługańszczyzny. Młody żołnierz-czołgista szkoli się na poligonie „Desna”, a obecnie trafił do szpitala z podejrzeniem poważnej choroby płuc. Twierdzi: młodzi wojskowi chcą znać i władać całym najnowszym arsenałem broni i techniki! Bez tego trudno pokonać wroga. Chciałoby się, aby oficerowie-nauczyciele dawali rekrutom więcej wiedzy.
Życie po froncie Kiedyś dawno pisałam o wojowniku, który witał mnie w szpitalu, grając na sopiłce Hymn Ukrainy. Witalij Czub jest już w domu, w Bobrowicy, na Czernihowszczyźnie. Wychowuje małego wnuka. Zajmuje się sztuką. Oto odezwał się z czernihowskiego szpitala, gdzie się podlecza. Podzielił się sukcesami twórczymi: napisał wiersz-piosenkę. Szuka specjalisty, który napisze muzykę, a może i kiedyś wykona. Z pomocą poetki Tetiany Majdanowycz znaleźliśmy taką osobę. To wolontariusz i bard Jurij Polakow. Już skontaktował się z moim bohaterem. Planuje odwiedzić Czuba. A ja daruję czytelnikom poetyckie wersy wojownika-weterana: Odprowadzała syna matka Ukrainę bronić Ochrzciła na drogę — Wracaj do progu.
Refren: Więc wolność jak los — Lata, a nie ptak. Złapiesz — trzymasz I kule, i grady — nie strach.
Kto zginął — nie zapomnimy, Pamiętać zawsze będziemy. Kto oddał życie za wolność Ten przybliżył lepszy Los.
Refren. Agresor nie ustępuje, ale zawsze dobro zwycięża. Na zakończenie powiem słowami bliskiego mi Poety: A świat niech święci się, Niech święci się Świat. 6 marca 2018
pomogła wiarygodnie odtworzyć stan kontuzji. Anatolij Hnatiuk, artysta ludowy Ukrainy: — Jako zwykły obywatel Ukrainy, jako ukraiński aktor jestem dumny z tego, że pojawił się film „Posttraumatyczna rapsodia”. To film o Ukrainie, film za Ukrainę i film w języku ukraińskim. A kinematografia — to bardzo ważna strategiczna broń na froncie artystycznym. Anatolij Paszynin, aktor: — Miałem nasycony okres życia. Ale najjaśniejszymi wspomnieniami z pewnością pozostaną zdjęcia do tego filmu. Ze mną pracowali wspaniali ludzie, była cudowna atmosfera. A poza tym bardzo dobry materiał — każde słowo prawdziwe i wyważone. Ukraińskie kino ma wielki potencjał, jednak Ukrainie na razie brakuje dobrej szkoły aktorskiej.
Ołeksandr Kolisnyk Maksym Tołpyho Serhij Raku
Na ekranie — wolontariackie kino W stołecznym kinie „Kinopanorama” odbyła się premiera obrazu „Posttraumatyczna rapsodia” oraz spotkanie z grupą twórczą filmu.
Машинний переклад
Wiosna daruje nam nie tylko ożywienie przyrody, ona wprowadza do naszej kultury unikalne osobowości: Łesię Ukrainkę (25 lutego), Mychajła Werbyckiego i Wołodymyra Iwasjuka (4 marca), Tarasa Szewczenkę (9 marca), Wołodymyra Wernadskiego (12 marca), Chwedora Wowka i Augustyna Wołoszyna (17 marca), Wasyla Łypkiwskiego, Wasyla Symyrenkę, Maksyma Rylskiego, Linę Kostenko (19 marca), Iwana Mazepę (20 marca), Mykołę Łysenkę (22 marca), Mykołę Sciborskiego (28 marca), Mykołę Michnowskiego (31 marca) i inni… Czy to więc ożywienie tylko przyrody? Nie. Także Ducha ludzkiego i orgii Wieczności… Iryna FARION, doktor filologii, profesor. Mykołajczuk — to wieczna wiosna, bo wiosna — to miłość. Maria Mykołajczuk. Pędziłam do Kijowa 3 marca nagrywać „Wielkość osobowości” o naszej zabitej Wiośnie — Wołodymyrze Iwasjuku: 24 kwietnia wyszedł z domu, 18 maja znaleziono go powieszonego w lesie brzuchowickim. 22 maja, w dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki w Kaniowie, świadomy Lwów pod czujnym okiem KGB chował Iwasjuka na Łyczakowie. Wszystkie myśli były przy jego Losie jako symbolu ukraińskiej drogi — nieustannie rozstrzeliwanej ukraińskiej Wiosny. Telefon mlaskał powiadomieniami. Jedno mimochodem otworzyłam. Tam nieznajoma pani Tetiana pisała o ludowej artystce Ukrainy Marii Mykołajczuk, żonie naszego wybitnego aktora, z którą warto byłoby się spotkać… Właśnie w tej chwili czytałam o tym, jak Iwan Mykołajczuk ratował Wołodymyra Iwasjuka od prześladowań rzekomo za „obalenie” Lenina w Kicmaniu, kiedy chłopcy-urwisy, wśród których i Wołodymyr, niechcący założyli „wodzowi” kaptur na łysą głowę — i ten zwalił się na ziemię…. Oto on, wreszcie, inicjator naszego obecnego swobodowskiego leninopadu. Mykołajczuk, który był już dobrze znany i starszy od Wołodymyra zaledwie o 8 lat, chodził po gabinetach władzy i prosił, aby nie psuli chłopcu losu wybitnego muzyka. Los postanowili nie psuć, a po prostu gwałtownie ZABIĆ w czasie najwyższego wzlotu. Kiedy Iwasjuk przyjeżdżał do Kijowa, to telefonował od razu do Iwana i mówił, że on już tu jest. Na co ten odpowiadał: „Kiedy ty tu, to dlaczego jeszcze nie tutaj?”. Natomiast Mykołajczuka zabijali powoli: rola za rolą, film za filmem, scenariusz za scenariuszem, a potem w ogóle wykreślili z twórczego i publicznego życia. Podczas zdjęć do filmu „Anniczka” (1968 r.) oskarżyli o „nacjonalizm”; w filmie „Biały ptak z czarnym znamieniem” (1971) nie dali roli nacjonalisty Oresta, a tylko komunisty; po filmie „Zaginiona gramota” odłączyli od procesu twórczego w ogóle, wykreślając nazwisko z większości ekip filmowych; film „Cienie zapomnianych przodków” (1965) zabronili do pokazu; reżyserski film „Babilon” (1979) pocięli na kawałki, to samo zrobili z głębokim filozoficznym zamysłem o największym szczęściu — powrocie do domu — filmem „Taka późna, taka ciepła jesień” (1981), a najbardziej ulubione przez Marię „Niebylicy o Iwanie”, które napisano na prośbę małej siostrzenicy, pozwolili dopiero na rok przed śmiercią, kiedy 45-letni geniusz z powodu strasznej choroby rozpocząć zdjęć już nie mógł. I po co taka wojna z artystą, o którym Jurij Illenko na planie zdjęciowym „Cieni” wykrzyknął: „To coś niewiarygodnego! Coś nieludzkiego! Coś poza granicami rozumienia i postrzegania!”? Bo to wojna z Ukraińską Ideą Narodową. A ona jest w sile naszej kultury jako podstawowych granic narodu i najpewniejszego przedstawienia siebie w świecie. Illenko nazywał Mykołajczuka człowiekiem PRZYRODY z głębokimi korzeniami, a zatem siłą. Więc jadę w Kijowie na ulicę Iwana Mykołajczuka, żeby spotkać się z Jego SZCZĘŚCIEM — Mariczką Mykołajczuk. Niezdarny, sowiecki i straszny wieżowiec, dookoła rosyjskojęzyczność i symptomatyczne babuszki, których mężowie jako okupanci przyjechali na Ukrainę rozstrzeliwać naszą kulturę. Z jedną z takich trzeba jechać w ścisku w windzie: ona wyraża pretensje, bo rzekomo winda na chwilę zatrzymała się przez szalik mojej koleżanki, który utknął między drzwiami… Uprzejma Ukrainka prosi o wybaczenie. Ja wewnętrznie płonę i wściekle myślę o tej diametralnej różnicy między uprzejmym Ukraińcem a chamem-Moskalem nie tylko w windzie... Na drzwiach więcej niż skromnego mieszkania światowej sławy ARTYSTY — Bocian — ten rdzeń filmu „Biały ptak z czarnym znamieniem”: „Staniesz się ty, — prorokował Bóg, — ptakiem białym ze znamieniem czarnym. Póki nie wyzbierasz ze świata całego brudu, nie zwrócę cię na człowieka… I odtąd chodzą bociany po bagnach, po śmietnikach świata i niszczą zło, które same rozpuściły…”. A z pokoiku wychodzi, niby zraniony ptak, o kuli pani Maria. W błękitnych oczach tony dobra, w kącikach ust iskierki białego śmiechu. Mała, pochylona, otulona w charyzmę swoją i męża. Wchodzimy do pokoju, zasiedlonego portretami Mykołajczuka, do pokoju zatrzymanego czasu i odnalezionej istoty życia… Pani Maria, albo Myćka, jak czule nazywał ją Iwan po epizodzie z kotką-myćką, którą ratowała Mariczka na torach kolejowych, świeci ŻYCIEM Iwana.
Poznali się w Czerniowieckim Teatrze im. Olgi Kobylańskiej i zakochali się od pierwszego wejrzenia. „Spojrzał na mnie sercem. Odpowiedziałam tym samym”. Potem pewna oświecona pani powiedziała Iwanowi, że przeżyje 25 lat… Nie śmiał dopytać o konkretne znaczenie owego „przeżyje”, z drżeniem przeżył swoje 25-lecie… Już wtedy, gdy nie miał swojego głosu, tylko szeptał, wzywał Marię do siebie dzwonkiem, poprosił, aby pochyliła się nad nim i powiedział w serce: „Dzisiaj nasz dzień. Przeżyliśmy razem 25 lat”. Wtedy, na chwilę przed śmiercią, otworzył się sens tych słów. Pani Maria nigdy nie zapomni tego pocałunku szczęścia na progu śmierci w 25-lecie wspólnej miłości: „Ten pocałunek był i gorący, i zimny… nieziemski, nie da się przekazać ani w odczuciach, ani słowami”. Pomyślało się, że najświętsza zdolność człowieka polega na umiejętności kochania, czyli życia życiem drugiego człowieka. Jeśli Niebo daruje takie uczucia, to jego plan dotyczący misji człowieka na tej ziemi w głównej mierze został zrealizowany. I nie ma większego bólu niż tracić ten najważniejszy dar życia, wyrwany z ciebie żywego. W pokoju, w którym siedzieliśmy, niewielkie łóżko. Właściwie to, na którym w ciężkiej chorobie przebywał Maestro. Pani Maria opowiada, jak zaświaty zastygały w jego spojrzeniu i jak próbowała wyrywać go z tego stanu, przenosząc w rzeczywistość: „Wzięłam Go na ręce. Był nieważki, lekki… i niosłam do innego pokoju, żeby odwrócić uwagę telewizorem. On, zobaczywszy swoje odbicie w lustrze, powiedział, że już niedługo jemu, Iwanowi, zostało…”. Jednak żyją Jego filmy, scenariusze, role i wielka ukraińska kultura, która miała przez Jego postać i Jego polifoniczną działalność unikalnie symboliczne i dogłębne wcielenie. Był wielki i niepowtarzalny w wielkim i małym. Kiedyś Jego przyszła teściowa, którą jeszcze przed ślubem z Marią zaczął nazywać mamą, poczęstowała go pomarańczą. Po raz pierwszy widział ten cud-owoc i zabrał się do jedzenia go jak jabłka. Na to przyszła teściowa zauważyła, że trzeba oddzielić cząstki… Ale Iwan miał swoją odpowiedź: „Przyzwyczaiłem się tak jeść…”. Ów honor karpacki i ostrość słów, owa swoja droga i swoja natura były matrycą jego życia. Właśnie to w nim tak nienawidziła sowiecka okupacja i właśnie przez to prowadziła wojnę z jego olśniewającym talentem. Nie mógł upodobnić się do kogoś czy czegoś, bo samodzielność była koroną jego losu. Tę jego niezrównaność i swojskość aktorka Ł. Kadocznikowa (Mariczka z „Cieni zapomnianych przodków”) wkładała w rosyjskie słowo „potriasajuszczij” i wciąż emocjonalnie powtarzała je przy matce Iwana. Matka zaś dziwiła się: „A czegoż to go tak trzęsie i trzęsie…”. Pytałam panią Marię, czy uświadamiała sobie mama, jaki cud-Iwan przyszedł na świat: „W pełni dopiero wtedy, kiedy widziała, jak wielu ludzi przychodziło do niego, zwłaszcza z daleka, i kiedy Iwana zabrakło”. W tym ukryto jeszcze jedną tajemnicę natury: każdemu przy geniuszu sądzona była swoja rola w jego Losie, a rola rodziny — to niby mury obronne. Tam, w tej rodzinnej twierdzy, nabierał siły i właśnie z tej twierdzy niósł w szeroki świat naszą głęboką kulturę i tradycję. Pani Maria wspominała, jak naturalnie było na wsi na znak powitania całować rękę starszego, niezależnie czy to mężczyzna czy kobieta; jak obowiązkowo mężczyzna przy spotkaniu, witając się, lekko podnosił nad głową kapelusz; jak nie można było odmówić przesympatycznej babci pani Marii, kiedy przygotowywała podarunki dla młodych, a Iwan śmiał nalegać, że nie wolno brać jeszcze czegoś od tego świętego człowieka… Wszystkie te wielkie znaki małych epizodów naszej ukraińskiej etykiety przelał w swoją twórczość, która wypalała oczy wrogowi. „Jak wiele on by mógł teraz stworzyć, kiedy nie trzeba oglądać się na ideologiczną cenzurę...” — mówiła pani Maria. Myślę, że teraz byłaby cenzura zabójczo wyrafinowana, liberalna, a zazdrość — jeszcze czarniejsza, bo Jego kulturowa samodzielność w żaden sposób nie jest wpisana w kosmopolityzację i ugodowość współczesnych wiatrów pseudokultury. Właściwie, ze względu na to rola Mykołajczuka jako ukraińskiego kulturowego fenomenu jedynie rośnie, a nie po prostu zajmuje bardzo znaczące miejsce w ukraińskim bycie. Wtedy w paszporcie nawet w ukraińskiej części zapisano mu nazwisko w całkowicie zmoskwiczonej formie Nikołajczuk. Wybuchał i protestował przeciwko temu szyderstwu i wciąż podkreślał, że on jest Mykołajczuk. Teraz to nazwisko byłoby kopiowane łacinką i podawano by te graficzne wywrotki jako brzemienne w skutki wejście do Europy… Czyli walka o naszą naturalność i samodzielność trwa w szczególnie wyrafinowanych formach i droga Mykołajczuka dla nas dzisiaj — to i lekcja, i kompas. Przychodząc w gości do Jurija Illenki, na drzwiach jego świeżo otrzymanego mieszkania napisał wyrażenie ze wspólnego dla nich scenariusza filmu „Biały ptak z czarnym znamieniem”: „Dzwon, dzwonniku. Będzie świt czy nie, to nie nasza sprawa. Nasza sprawa dzwonić”. Oto jest program dla nas obecnie. A jeszcze on, kiedy już nie miał siły mówić, wzywał dzwonkiem swoją prześwietną Marię, aby tylko była z nim w ich wielkiej miłości… I ona była, jest i będzie. Bo on tak nakazał. Taka u nas była rozmowa z Marią Mykołajczuk w mroźny przedwiośnik: o miłości, o szczęściu, o walce i o życiośmierci: „Iwan szanował i kochał śmierć jako najgłębszy sens życia. Życia bez śmierci nie bywa. Śmierć nadaje życiu piękna i siły” (Jurij Illenko). Jurij Illenko odszedł w wieczność w dniu urodzin Iwana Mykołajczuka 15 czerwca. Iwan gasł słońcem razem z przyrodą w sierpniu. Ale nieśmiertelne życie jest sądzone dla ich twórczości, bo „nikt sam dla siebie nie żyje, nikt sam dla siebie nie umiera”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
postrzegając pieniste bąbelki jako loczki. Później szczęśliwa matka wykorzysta to porównanie w jednym ze swoich wierszyków dla dzieci: Loczkowata wodo, umyj mojej córci lico, żeby było ono rumiane, niby słoneczko wiosenne. Poezja żyła stale w naszej rodzinie. Wiersze często brzmiały z ust naszych rodziców. I nie ma w tym nic dziwnego. Bo nasz ojciec, pisarz Hryhorij Połowynko, to znany na Ukrainie poeta i dramaturg. I w ogóle, oboje mają bardzo wiele wspólnego: pociąg do twórczości literackiej, a jeszcze niesamowitą miłość do teatru. Pracując razem w jednej szkole, stworzyli tam prawdziwy teatr szkolny. Nie kółko dramatyczne, których wiele jest w szkołach, a właśnie teatr. I wystawiali w swoim teatrze dość skomplikowane, pełnometrażowe spektakle, takie jak gogolowski „Jarmark soroczyński”, czy „Za dwoma zającami” M. Staryckiego, czy „Myna Mazajło” M. Kulisza, w których obok nauczycieli grali uczniowie i ich rodzice. Uważam, że takie doświadczenie wychowania szkolnego warto byłoby propagować na całą Ukrainę. Ale moim rodzicom, jako ludziom twórczym, nie było do tego. Ich porywał proces tworzenia, a nie propaganda jego. Często Hałyna Petriwna wraz ze swoimi uczniami brała udział w najróżniejszych konkursach ze znajomości języka ukraińskiego i literatury, i jej uczniowie zawsze zwyciężali… A pewnego razu w jej archiwum znalazłam kilka zapisów, które poraziły mnie w samo serce. Oto jeden z nich: „Niech człowiek idzie daleko daleko, ale on nigdy nie za-no, a dlatego, że zachorowali duchowo. A niewolników nawet Bóg nie może wyzwolić. „Niewolników do raju nie wpuszczają!” — takie wezwania brzmiały na Majdanie i brzmią w naszej świadomości. Takimi wezwaniami, patriotyczną atmosferą, modlitwą jedności każdy Ukrainiec zmienił się, przezwyciężył w sobie nieczystość, stał się lepszy. Każdy uświadomił sobie, że łączy nas nie tylko wspólna okładka paszportu, a wspólna historia, naród, dusza. Następcom Wielkiego Kobziarza nie zagraża już totalne zaćmienie świadomości, bo bolą nas rany naszych Bohaterów, w pamięci jaśnieją ich oczy; na straży każdego Ukraińca zdobędzie swoich rodziców, swoją ziemię. Nadejdzie czas i ona powróci do swojego rodzinnego kraju, jak w swoim czasie śpieszyła powrócić do swoich rodziców mała dziewczynka, zrozumiawszy, że największa radość — to rodzinne ciepło…” A niżej jeszcze jeden zapis. To już japońska tanka: Moi drodzy! Jaka ja jestem niedobra dziewczynka! Zachwycając się na zboczu góry kwiatami, cały czas spędziłam z innym, zapomniawszy o tym, że w domu martwią się moi rodzice! Pomyślałam, że te zapisy ona jakby specjalnie zostawiła dla nas, jej dzieci. Żebyśmy nie zapominali swoich rodziców i cenili rodzinne ciepło. Nasza droga matko! Ty nawet o tym zadbałaś. A oto, jak pożegnalny zamach skrzydła, zapisana jej modlitwa w zwróceniu się do Matki Bożej: „Matko Boża! Wznosząc oczy do Twojego przeczystego obrazu, z pokłonem proszę: pokryj mnie szczerą Twoją opieką i wyzwól mnie od wszelkiego zła, błagając Syna Twojego, Chrystusa, Boga naszego, aby zbawił duszę moją…” Już odleciała twoja dusza do Bożego wyryju, nasza droga matko, ale w sercach naszych, w sercach twoich dzieci twój jasny obraz będzie żył, dopóki żyć będzie nam na tej ziemi. 24 lutego 2018 roku w Soborze Katedralnym Świętej Trójcy UCP KP w Ługańsku odbyła się panichida z okazji 40 dni od czasu spoczynku Hałyny Petriwny Połowynko-Czajki, którą przeprowadził sekretarz eparchii ługańskiej i starobielskiej, protojerej Anatolij Nazarenko. Ona, córka Boża Hałyna, nie tylko przybliżona do niebios — ona jest w niebie. A niebo nad nami — to też Ukraina. leju przypadku stoją nasi obrońcy. Z każdą kulą, która zatrzymywała i zatrzymuje czyjeś serce, z każdą łezką, każdym grymasem bólu i strachu stajemy się silniejsi. Prawda… Płacimy bardzo wysoką cenę. Prosimy swoją bezgraniczną ukraińską duszą u Boga o wstawiennictwo”, — zwrócił się do studentów i wykładowców ojciec Wołodymyr Humeniuk. Ze łzami bólu i smutku obecni modlili się za UKRAIŃSKICH BOHATERÓW, wszak nie ma cudzych synów, których opłakują ukraińskie kobiety-matki, nie ma cudzych dzieci, które przez wojnę zostały sierotami.
Машинний переклад
Oksana PŁANYDA, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w Szkole Średniej nr 13, członkini „Proświty”, m. Ługańsk. Kiedy tracisz to, co najdroższe — tę, która dała życie, wprowadzając na ten świat i ucząc pierwszych kroków oraz pierwszych słów, a potem przez dziesięciolecia prowadziła przez życie, ucząc dobra i sprawiedliwości, kiedy tracisz rodzoną matkę, to odczuwasz tak głębokie osierocenie duszy, że trudno wyrazić to słowami. Odeszła od nas w inny świat Hałyna Petriwna Połowynko (z domu Czajka) — osoba nieprzeciętna, obdarzona wieloma talentami i zdolnościami, prawdziwy pedagog i działaczka „Proświty”. Miała bogatą biografię życiową i twórczą. Nasza mama urodziła się w osadzie o pięknej nazwie Weseła Hora, na Ługańszczyźnie. Z wykształcenia pedagog: studiowała w Charkowskim Instytucie Pedagogicznym im. H. Skoworody oraz na Ługańskim Uniwersytecie Narodowym im. T. Szewczenki. Pracowała jako wychowawczyni w przedszkolu oraz w szkole z internatem na Charkowszczyźnie. Wykładała język i literaturę ukraińską w szkołach średnich nr 13 i nr 16 w Ługańsku. A ponadto ukończyła kursy reżyserskie przy Ługańskim Obwodowym Teatrze Muzyczno-Dramatycznym pod kierownictwem artysty ludowego Ukrainy Petra Wietrowa. Kilka lat pracowała jako asystentka reżysera w tym samym teatrze, a później jako reżyser Nowoajdarskiego Teatru Ludowego. Ze swoim teatrem została zwyciężczynią 2. Wszechzwiązkowego Festiwalu Twórczości Ludowej, otrzymując dyplom I stopnia oraz Wielki Złoty Medal za spektakl „Próg” według sztuki białoruskiego dramaturga Ołeksija Dudarewa (1987 r.). A przecież zajmowała się też twórczością literacką, pisała nowele, wiersze, szkice artystyczne. Wydała zbiór nowel i wierszy „Bożonarodzeniowa przygoda”. I wszędzie zdążała, i wszystko jej się udawało. Nigdy nie siedziała z założonymi rękami: prała nam, dwóm córkom, koszulki, gotowała barszcze, pieliła ogród, występowała na scenie w amatorskich spektaklach, śpiewała, miała wesołe i dowcipne usposobienie. A jeszcze, pracując jako nauczycielka, zdążała sprawdzać szkolne zeszyty, pisać dzienniki i uczyć, uczyć, uczyć… Była prawdziwym pedagogiem, z powołania. Skąd u niej te źródła, zrozumiałam niedawno, przeglądając jej archiwum i natrafiając na ciekawy zapis. Oto on: „Kiedy siadam do biurka i przygotowuję się do lekcji, mimo woli staje mi przed oczami obraz mojej pierwszej nauczycielki Marii Iwaniwny Kostenko. Minęło już ponad pół wieku od czasu, gdy jako pierwszoklasistka przekroczyłam próg swojej rodzinnej szkoły, ale do tej pory pamiętam ją, najmądrzejszą, najdobrotliwszą, najsurowszą i najsprawiedliwszą, moją pierwszą nauczycielkę. Później, kiedy sama zostałam nauczycielką, według niej sprawdzałam swoje pierwsze lekcje, bo właśnie jej zawdzięczam to, że wybrałam ten zawód. Do tej pory pamiętam jej promieniste oczy, nos z garbem, bujny warkocz wokół głowy. Pamiętam jej świąteczną sukienkę, błękitną w białe rumianki: wkładała ją tylko dwa razy w roku — na pierwszy dzwonek i na ostatni. Ona, nasza Maria Iwaniwna, całe swoje życie, nie mając własnej rodziny (bo mąż zginął na froncie, a mały synek zmarł podczas wojny), oddawała nam, swoim uczniom i wychowankom. Przygotowywaliśmy z nią świąteczne koncerty, inscenizowaliśmy bajki, wykonywaliśmy i malowaliśmy zabawki na choinkę noworoczną, szyliśmy kostiumy karnawałowe, wydawaliśmy gazetkę ścienną, pomagaliśmy samotnym mieszkańcom wsi w gospodarstwie… Z wielką wdzięcznością i na całe życie zapamiętam cię, »nauczycielko moja, gwiazdo światowa«.., moja niezapomniana Mario Iwaniwno!”. Mając twórczą naturę, Hałyna Petriwna także do lekcji podchodziła twórczo, z poszukiwaniem. Przypominam sobie, jak ona, przedstawiając uczniom twórczość Wasyla Stefanyka, w szczególności jego nowelę „Nowina” (w której mowa o tym, jak Hryć Letuczyj, doprowadzony do rozpaczy nędzą i bezwyjściem, decyduje się pozbawić życia dwie swoje córki, topiąc je w rzece), przeprowadziła lekcję jako rozprawę sądową, gdzie byli i sędziowie, i obrońcy, i prokurator. Ktoś próbował usprawiedliwić nieszczęsnego bohatera, ktoś gniewnie potępiał, a ktoś powoływał się na obiektywne przyczyny: głód, bezbrzeżne chłopskie zacofanie, okrutny czas… Ale w klasie nie było obojętnych, wszyscy uczniowie brali udział w dyskusji. I, oczywiście, tę nowelę Stefanyka zapamiętają na całe życie. Pisała Hałyna Petriwna także specjalne bajki na ten czy inny temat językowy. Przeglądając jej archiwum, natrafiłam na „Bajkę o braciach Przedrostkach”. Zaczynała się ona tak: „Kiedyś bardzo, bardzo dawno temu żyli-byli w kraju Ortografii trzej bracia Przedrostki. Najstarszego nazywano Prze, średniego Przy, a najmniejszego Pri. I rządziła w tym kraju królowa Mowa…”. Nie będę opowiadać całej bajki, ale czytając ją, uczniom łatwiej było przyswajać złożoność przedrostków. Hałyna Petriwna postrzegała świat poetycko, obrazowo i cieszyła się, że u nas, jej córek, jeszcze od małego rozwijało się podobne widzenie. Kiedyś powiedziała mi: „A pamiętasz, córeczko, jak ja cię jeszcze jako pięciolatkę wyniosłam pewnej jasnej zimowej nocy na dwór, a ty spojrzałaś na niebo, gęsto usiane gwiazdami, które migotały i jakby siały się na ziemię, i radośnie klasnęłaś w dłonie: »Oj, mamo, mamo! Spójrz, gwiazdy, jak śnieg!«”. Ja już zapomniałam o tym, a ona, widzisz, zapamiętała, bo to było moje pierwsze poetyckie porównanie. Za to byłam świadkiem, kiedy mama, żeby napoić nas na ulicy, nacisnęła dźwignię kolumny wodociągowej, a moja młodsza siostrzyczka Łada, zobaczywszy strumień wirującej wody, w zachwycie wykrzyknęła: „Oj, jaka woda kędzierzawa!”.
Машинний переклад
Halyna WOŁOSZCZUK, członkini Proświty, wykładowczyni katedry filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego. Walczcie, a zwyciężcie! Bóg wam dopomaga! Za wami prawda, za wami sława i wolność święta! Taras Szewczenko. 20 lutego w Kołomyjskim Instytucie Naukowo-Dydaktycznym duchowy
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
uczyć się „na bandurzystę”. Zmienia się repertuar, pojawiają się utwory, które sławią władzę radziecką. Jednak nawet to nie uratowało kobziarzy przed represjami systemu totalitarnego: zebranych w 1934 roku po Hołodomorze-ludobójstwie lat 1932–33 kobziarzy z całej Ukrainy na tak zwany „zjazd” fizycznie unicestwiono pod Charkowem — ówczesną stolicą USRR. Ukraińska emigracja natomiast kontynuowała zapoczątkowaną przez Chotkewycza koncepcję „kobziarza-artysty”. W jej środowisku powstaje wielka liczba organizacji kobziarskich, wśród których są profesjonalne instytucje muzyczne. „Kobziarz” przekształca się ze sposobu życia w pełnowartościowy zawód artystyczny. Mit 4. Kobziarz-eklektyk Na początku XXI wieku na Ukrainie nowy mit o kobziarzu wciąż znajduje się na drodze kształtowania: funkcjonuje zarówno radziecki mit kobziarza-artysty, jak i podejmowane są próby rekonstrukcji tradycyjnego kobziarstwa. Jednocześnie zachodzi przewartościowanie wizerunku kobziarza i przystosowanie jego twórczości do współczesnych trendów artystycznych. Sam upadek systemu radzieckiego nie doprowadził do likwidacji wszystkich radzieckich instytucji. Dlatego oficjalne zrzeszenia kobziarskie, takie jak Narodowy Związek Kobziarzy Ukrainy, istnieją nadal. Istota ich funkcjonowania nie zmieniła się: pełna zależność finansowa od państwa, „kobziarz-bandurzysta” jako odrębny zawód muzyczny. Przedstawiciele zaś Kijowskiego i Charkowskiego cechów kobziarskich, a także Lwowskiego cechu lirników próbują odnowić, zrekonstruować instrumenty, muzykę i obyczaje ludowych śpiewaków epoki przednowoczesnej — kobziarzy-transmiterów pamięci historycznej. Ich repertuar tworzą utwory dawnej literatury ukraińskiej (Taras Kompanyczenko i zespół „Choreja Kozacka”), pieśni kobziarskie (Wasyl Neczepa, Taras Syłenko…) lub stylizacja współczesnych utworów na dawną modłę. Równolegle zachodzi próba przewartościowania mitu kobziarskiego. Współczesne zespoły i wykonawcy — Szpylasti Kobzari, Heorhij Matwijiw, Troye Zillia, Crossed Parallels, Pumpkin Tea Club, B&B Project, Krut, Wałentyn Łysenko i inni eklektycznie łączą tradycyjne pieśni i melodie kobziarskie ze współczesnymi tendencjami muzycznymi. W szczególności jest to wykonywanie dawnych utworów kobziarskich na współczesnych instrumentach lub współczesnych piosenek na bandurze.
Машинний переклад
Heorhij ŁUK’JANCZUK
Na prezentacji wystawy współcześni kobzarze i lirnicy zaprezentowali różnostylowe wykonania na kobzach i lirach szkół kijowskiej, charkowskiej i lwowskiej wykonawstwa kobzarskiego. W ramach projektu edukacyjno-wystawowego w ciągu miesiąca odbywać się będą oprowadzania kuratorskie, pokazy filmów, koncerty tradycyjnych i współczesnych wykonawców, questy dla dzieci. Tak więc, w szczególności, będzie można obejrzeć obraz „Odważna 17” kanadyjskiego reżysera ukraińskiego pochodzenia Oresta Suszka. Film emocjonalnie opowiada o tragicznej i triumfalnej historii 17 ukraińskich bandurzystów, których przymusowo wywieziono do niemieckich obozów pracy przymusowej w 1942 roku, przeszli przez II wojnę światową i z czasem znaleźli się na emigracji. Kuratorami projektu są młodzi naukowcy-badacze: Wiktorija Antonenko i Anastasija Abołeszewa. Główną ideą wystawy jest pokazanie drogi rozwoju kobzarstwa w ciągu XIX—XXI wieków oraz wyjaśnienie osobliwości (r)ewolucji tego unikalnego dla światowej kultury zjawiska. Dzisiaj różnica między wizerunkiem starca, który śpiewał pieśni historyczne przy akompaniamencie kobzy, a młodej dziewczyny, która uczyła się gry na bandurze w szkole muzycznej i konserwatorium i teraz występuje na koncertach i festiwalach, nie jest oczywista. A to, faktycznie, przejawy jednego „mitu” o kobzarzu, który w XIX—XXI wiekach odgrywał różną rolę dla społeczeństwa.
Mit 1. Kobzar-mediator Pierwszym mitem kobzarza, jako ludowego śpiewaka, w ukraińskiej tradycji staje się wizerunek Mediatora — sakralnego pośrednika między Bogiem, Kościołem i Ludźmi. Dzięki utworom, które wykonywali kobzarze, zwykli ludzie mogli zrozumieć skomplikowane dogmaty nauki chrześcijańskiej, elementy nabożeństw kościelnych i historie biblijne. W ten sposób kobzarze stawali się swoistymi ludowymi „pastorami”. Tradycyjne ukraińskie śpiewactwo czasów przednowoczesnych istniało w formie starczestwa, gdzie starzec — to człowiek z ułomnościami fizycznymi, który może zarabiać na życie tylko śpiewem. Starcy-kobzarze dzielili się na trzy kategorie: 1) żebraków; 2) kobzarzy; 3) stychywnyky, którzy prowadzili wędrowny tryb życia. Mieli własne zrzeszenia z wyraźną organizacją, systemem nauczania i kodeksem postępowania. Moralność chrześcijańska legła u podstaw ich filozofii, repertuaru i zasad. Starcy-kobzarze porozumiewali się szczególnym, niezrozumiałym dla nikogo poza nimi językiem — lebijskim, a także opracowali swój system rytuałów, w szczególności dla inicjacji. Repertuar składał się z pieśni religijnych, historycznych i żartobliwych. Najpowszechniejsze były pieśni religijne, które wyjaśniały dogmaty nauki kościelnej dla przeciętnych ludzi — często niepiśmiennych. Kobzarze byli bardzo wierzącymi ludźmi i często brali udział w nabożeństwach, kilka razy w roku zbierali się na własne wspólne nabożeństwo. Z powodu tego, że oficjalny kościół bardzo krytycznie odnosił się do nich, między starcami a księżmi często powstawały sprzeczności i konflikty.
Mit 2. Kobzar-translator W XIX wieku na pierwszy plan wysuwa się już wizerunek ludowego śpiewaka — translatora pamięci historycznej. Tak tworzy się nowy mit kobzarstwa: mit o osobowości, która przechowuje informacje o sławnej przeszłości i przekazuje ją potomnym. Było to związane z nurtem artystycznym — romantyzmem, który pojawia się w Europie na początku XIX wieku i przynosi zachwyt przeszłością i ludową twórczością artystyczną. Historycy i etnolodzy badają twórczość kobzarzy, organizują ekspedycje w celu zbadania ich repertuaru. Jednym z pierwszych inicjatorów nowego mitu o kobzarzu-translatorze stał się Taras Szewczenko. W swoim utworze pod tym samym tytułem wyprowadza na środek wizerunek Perebendii — śpiewaka, który donosi ludziom pamięć o ważnych wydarzeniach historycznych — czasach Kozaczyzny, Kolijiwszczyzny i Hajdamaczyzny… To, co wcześniej w repertuarze kobzarzy było raczej wyjątkiem, u Perebendii staje się już podstawą jego twórczości. Po Szewczence powstaje ruch na rzecz badania twórczości kobzarzy. Więc kobzarze już sami zaczynają specjalnie uczyć się historycznych dum i pieśni o kozactwie, ponieważ tego wymagają od nich intelektualiści-etnografowie. Dla zachowania swojego codziennego zarobku kobzarze coraz częściej zaczynają śpiewać o dawnej kozackiej przeszłości — czasie historycznym, wyidealizowanym przez ukraińskich romantyków. Właśnie z ich pieśni ludzie dowiadywali się o ukraińskiej historii, ważnych wydarzeniach i postaciach. Kobzarze stawali się „chodzącymi ówczesnymi mediami”. Ten mit funkcjonował do lat 30. XX wieku i został zniszczony przez represyjny system władzy radzieckiej.
Mit 3. Kobzar-artysta Na przełomie XIX—XX wieków utwierdza się nowy mit o ludowym śpiewaku — artyście. Głównym w wizerunku staje się nie religijny mistycyzm, nie pamięć historyczna, a właściwie działalność artystyczna kobzarzy. Jednym z głównych nurtów w sztuce końca XIX wieku staje się modernizm, w ramach którego intelektualiści próbują połączyć ludowe tradycje z poszukiwaniem nowych form artystycznego widzenia. Moderniści akcentują uwagę na artystycznym kontekście utworów. Więc teraz bandurzyści w wyobraźni ogółu — to artyści, a nie „kobzarze-starcy”. Od teraz kobzar — to nie moralizator-ślepiec, a profesjonalny muzyk-artysta, którym może zostać każdy. Z inicjatywy Hnata Chotkewycza tworzone są pierwsze ukraińskie profesjonalne szkoły kobzarskie. Podczas Ukraińskiej Rewolucji Narodowej 1917—1920 lat już na szczeblu państwowym powstają organizacje kobzarskie, wśród których i Kijowska kapela bandurzystów. Władza radziecka zaś po zniszczeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej dąży do wykorzystania ludowych śpiewaków w ramach polityki „ukrainizacji”. Głównym zadaniem jej wysiłków staje się zamiana roli kobzarzy jako strażników pamięci historycznej na profesjonalnych artystów. W rezultacie formuje się inny system zrzeszeń kobzarskich, które znajdują się pod pełną opieką i kontrolą państwa i działają w ramach już oficjalnej ideologii komunistycznej. W muzycznych placówkach edukacyjnych zaczynają [się] eksponaty wystawy [Eksponaty wystawy] [Kuratorzy projektu, młodzi naukowcy-badacze Wiktorija Antonenko i Anastasija Abołeszewa] [Eksponaty wystawy] 2018 roku obchodzone jest 100-lecie utworzenia Chóru Kobzarskiego — pierwszego profesjonalnego zespołu artystycznego bandurzystów na Ukrainie. Właśnie z Chóru Kobzarskiego biorą początek i Narodowa zasłużona kapela bandurzystów Ukrainy imienia H. Majborody, i Ukraińska kapela bandurzystów Ameryki Północnej im. Tarasa Szewczenki Ukrainian Bandurist Chorus. Do Europejskiego Roku Dziedzictwa Kulturowego na Ukrainie i z okazji 204. rocznicy od dnia urodzin Proroka Ukrainy Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki prezentuje międzyinstytucjonalny projekt edukacyjno-wystawowy „(R)EWOLUCJA MITU: transformacja kobzarstwa w XIX—XXI wiekach”. W centrum uwagi wystawy — tradycyjny dla ukraińskiej kultury wizerunek ludowego śpiewaka i jego zmiany w retrospektywie historycznej. Na wystawie zaprezentowano malarstwo, grafikę i rzeźbę z kolekcji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, unikalne fotografie i afisze koncertowe ze zbiorów Centralnego Państwowego Archiwum-Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy oraz Centralnego Państwowego Archiwum Ukraińców Zagranicznych, instrumenty muzyczne z kolekcji prywatnych, a także materiały wideo.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
obraz niekochanej żony, stopniowe przeobrażenie męża z towarzysza we wroga. Mur niezrozumienia nie pozwolił Chorużyńskiej pojąć geniuszu Franki. A on nie zdołał wpuścić do swojej duszy ani żony, ani innych kobiet, które kochał. W tym samym roku Ołeksandr Korol wystawił jeszcze jeden spektakl na podstawie tej sztuki w Ługańskim Obwodowym Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym, który nosił tytuł „Objawiła mi się miłość…”. Ten spektakl pokazano w Drohobyczu w ramach wspólnego projektu między ługańczykami a Lwowskim Obwodowym Teatrem Muzyczno-Dramatycznym. Wtedy teatry wymieniały się aktorami. W 2014 roku spektakl wystawiły Kołomyjski Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr im. I. Ozarkewycza oraz Pierwszy Ukraiński Teatr dla Dzieci i Młodzieży (m. Lwów). Dwa lata później zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Kołosowycz w Teleteatrze (m. Dniepr) wystawiła monodram „Kobieta, która szła obok”. Postać Olhi Chorużyńskiej w tym spektaklu stworzyła Olha Brazynśka. A pod koniec 2016 roku po utwór Tetiany Iwaszczenko sięgnęła wiodąca scena dramatyczna kraju — Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki.
Машинний переклад
Eduard OWCHARENKO W Zaporoskim Akademickim Obwodowym Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. W. G. Magara odbyła się premiera spektaklu „Tajemnica bytu” (reżyseria Tetiana Leszczowa) według sztuki współczesnej dramatopisarki Tetiany Iwaszczenko. To dzieło, poświęcone Iwanowi Frankce, ma bogatą historię sceniczną. Po raz pierwszy spektakl „Tajemnica bytu” 20 lat temu wystawił Witalij Semencow w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu. Zasłużeni artyści Ukrainy Wołodymyr Kuzniecow (Iwan Franko) i Łarysa Trojanowska (jego żona, Olha Chorużyńska) na tle wydarzeń końca XIX wieku pokazali historię relacji dwojga ludzi, tragedię ich nieszczęśliwego życia. Reżyser z poszczególnych obrazów-scen zbudował nasyconą głębokim wewnętrznym napięciem opowieść o tym, że najstraszniejszą rzeczą w życiu jest brak miłości. Kolejną była inscenizacja Lwowskiego Obwodowego Teatru imienia Jurija Drohobycza, którą w 2005 roku zrealizował Ołeksandr Korol, a role zagrali narodowi artyści Ukrainy Ałła Szkondina i Adam Cybulski. Przed widzem stanął psychologiczny pojedynek, Eduard OWCHARENKO Wieczór rozpoczął się niewielkim koncertem, podczas którego aktorzy teatru Wałentyn Bojko, Anna Tambowa, Ołeksandra Paszkowa i Kateryna Szenfeld przy akompaniamencie wirtuozowskiego kompozytora i pianisty Timura Polańskiego wykonali klasyczne i współczesne ukraińskie romanse, a zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Trojanowska czytała poezję Łesi Ukrainki. Oksana Zabużko podzieliła się swoją wizją twórczości Łesi Ukrainki. W szczególności opowiedziała, że od 1895 do 1905 roku w Kijowie działało towarzystwo literacko-artystyczne, które co tydzień prowadziło wieczory, których format przewidywał referat tematyczny. Dość często Łarysa Kosacz była tym prelegentem, który informował kijowską publiczność o nowościach literatury europejskiej. Potem była dyskusja. Po tym — część muzyczna, którą kierował Mykoła Łysenko. Szczególną popularnością wśród widzów cieszyły się ukraińskie programy, które odbywały się raz na dwa tygodnie. Te wieczory odbywały się w budynku zgromadzenia szlacheckiego, który znajdował się na miejscu współczesnego Majdanu Niepodległości. Niestety, podczas tak zwanej rekonstrukcji centrum Kijowa w latach 1975—1976 budynek ten zburzono. Ale starsze pokolenie dobrze go pamięta. Z latami życia Łesi Ukrainki zbiegła się epoka, która była scentrowana na teatr. Była to szczęśliwa epoka Europy przed początkiem I wojny światowej, kiedy eu- Ołena ŁOHINOWA, młodszy pracownik naukowy Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka W tym roku duet „Skrynia” obchodzi 30-lecie swojej twórczości. I śpiewacy planują przeprowadzić 30 koncertów na Ukrainie i w Europie dla gorących wielbicieli swojego talentu. Jubileuszowy rok Marija i Wołodymyr Łoburakowie rozpoczęli Spektakl poświęcono 160. rocznicy urodzin i 100. rocznicy śmierci Kamieniara. W tym spektaklu grają koryfeusze teatru — Hałyna Jabłonska i Ołeh Szawarski, oraz twórcza młodzież — Dmytro Czernow, Wira Ziniewicz, Anastasija Dobrynina i Anastasija Czumaczenko. Kolejną była inscenizacja Serhija Sydorenki w Sumskim Teatrze Młodego Widza. Tutaj przed widzami staje Franko — człowiek i artysta, z całą wielością uczuć, emocji, decyzji, porażek i zwycięstw. Oprócz tego „Tajemnicę bytu” wystawiała ukraińska diaspora w Rydze. Spektakl „Tajemnica bytu” Teatru im. Magara pomaga na nowo postrzegać wyuczone jeszcze w szkole rzeczy. Emocje i plastyka aktorów, oprawa muzyczna i wyrazisty minimalizm dekoracji dają możliwość przeżycia wraz z bohaterami poprzez linie miłosne bardzo skomplikowanego życia prawdziwego geniusza Iwana Franki. Wprawdzie z geniuszami żyje się trudno. Szczególnie zapada w pamięć wizerunek Olhy Chorużyńskiej, który stworzyła młoda aktorka Hałyna Kaprałowa. Po nowemu odkrył swój talent Serhij Soberżanski — Iwan Franko. Reżyserskim odkryciem stali się przewodnicy (Anna Akiszyna i Anastasija Laszczenko). Tych postaci nie ma w sztuce, ale pomagają one lepiej zrozumieć przeżycia głównych bohaterów. Kijowski pokaz spektaklu odbył się na scenie Akademickiego Teatru „Kołeso” w ramach Ukraińskiego formatu festiwalu AndriyivskyFest. Na spektakl zaproszono reżysera-inscenizatora pierwszego spektaklu „Tajemnica bytu” Witalija Semencowa oraz aktorów Łarysę Trojanowską i Wołodymyra Kuzniecowa. Także wśród gości była autorka Tetiana Iwaszczenko. Natalja HUMNYCKA, Lwów Jean Reno przyjechał na zdjęcia do filmu „Ostatni krok” i zamieszkał w hotelu „Synewyrska Polana” na Zakarpaciu. Artysta zadziwił pracowników hotelu oraz miejscowych mieszkańców skromnością, gościnnością, uprzejmością. Nie obyło się i bez kuriozów. Tak, następnego dnia po zakwaterowaniu Jean Reno uprzejmie poprosił o wyniesienie z pokoju zegara, wyjaśniając, że jest bardzo zmęczony, a zegar przeszkadza mu spać. W krótkim czasie zdjęć Jean Reno już witał się „dobryj deń”, nauczył się kilku fraz po ukraińsku. Taka uwaga gwiazdy do naszego języka — to przejaw szacunku do kultury kraju pobytu i zrozumienie znaczenia języka jako ważnego atrybutu tożsamości dla każdego narodu. Przecież rząd Francji dba o zachowanie, rozwój i funkcjonowanie języka francuskiego jako państwowego. Jaskrawym świadectwem zrozumienia przez wyższe kierownictwo państwa decydującego wpływu języka na stabilność i zachowanie tradycji narodowych jest językowa „Ustawa Toubona” (ustawa wydana przez francuski rząd dla utrwalenia statusu języka francuskiego jako głównego oficjalnego w dokumentach rządu, w miejscu pracy, w szyldach i oznakowaniach towarów, kontraktach handlowych, komunikacji biznesowej i niektórych innych kontekstach). Jean Reno mimowolnie stał się przykładem dla Ukraińców, jak należy odnosić się do języka ojczystego. Takie zachowanie symbolu francuskiej kinematografii bardzo spodobało się Ukraińcom, o czym świadczą liczne opinie w sieciach społecznościowych, w szczególności: „Oto wam i kultura — w kilka dni nauczył się witać po ukraińsku i dziękować, choć nie jest mu to potrzebne, bo przecież mieszkać tu nie zamierza. A nasi tak zwani współobywatele nie mogą opanować języka ukraińskiego. Byłyby chęci”, „Ogromny szacunek dla pana Reno…”, „A naszym potrzebna jest ustawa o języku, w kraju, w którym żerują i okradają cynicznie naród, który szanują na całym świecie!!!”, „To prawdziwy artysta, a nie gwiazda na chwilę”, „Niezwykle utalentowany i wychowany człowiek”, „On nie tylko aktor dobry, ale i człowiek”. Zatem wielkie podziękowania dla Jeana Reno za lekcję dla nas, Ukraińców. Pozostaje tylko ją przyswoić.
Машинний переклад
Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu zaprosił miłośników ojczystego słowa na wieczór literacko-teatralny „Kto wyzwoli się sam, ten będzie wolny”, poświęcony rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Lidia Danyłczuk w spektaklu „Na polu krwi”. Europejska cywilizacja w ciągu jednego pokolenia dokonała kolosalnego skoku w kierunkach kulturalnym i technicznym. Na Ukrainie była to epoka koryfeuszy teatru. Środowisko to w dużej mierze wpływało na formowanie się przyszłej pisarki. Łesia Ukrainka jest autorką 20 dramatów, którymi z kobiecego punktu widzenia przeredagowano całą europejską mitologię. Wykonała pracę przygotowawczą dla całej literatury kobiecej XX wieku. Są to rzeczy, na które teatr musi reagować, do których teatr musi dorosnąć, do których musimy dorosnąć my wszyscy. Po tym Oksana Zabużko podzieliła się przemyśleniami dotyczącymi sztuk Łesi Ukrainki „Na polu krwi” oraz „Kamienny gospodarz”. „Na polu krwi” należy do sześciu dramatów-apokryfów pisarki o wczesnym chrześcijaństwie. Po raz pierwszy została wydrukowana w 1910 roku w „Literacko-Naukowym Wiestniku”. Jednak los tego numeru „Wiestnika” ułożył się dramatycznie. Kijowski komitet do spraw druku zaskarżył tę sztukę na podstawie donosu tak zwanego cenzora duchownego. A rosyjska cerkiew prawosławna uważała, że pisarka w tym utworze dopuściła się wielu swobód. Na mocy wyroku sądu cały nakład „Wiestnika” skonfiskowano. Sztuka „Na polu krwi” długo nie widziała kijowskiej sceny, a dziś spektakle na jej podstawie przygotowują dwa stołeczne teatry. „Kamienny gospodarz” Łesi Ukrainki to unikalna wersja Don Juana, którą pisarka zamknęła ten temat w historii literatury światowej. W XX wieku wielu uważało tę sztukę za szczyt jej twórczości. Francuski literaturoznawca Jacques Morel nazywał ten utwór testamentem pisarki. Pokazano tu dwie lustrzane pary: Don Juan i Anna to nowa epoka, a Komandor i Dolores to epoka umierającego rycerstwa. Jeśli Dolores i Komandor to ludzie obowiązku, to Juan i Anna to ludzie, którzy uważają, że samowola to wolność. Byli przekonani, że można robić wszystko i nic im za to nie będzie. W drugiej części wieczoru lwowski „Teatr w koszyku” przedstawił inscenizację poematu dramatycznego Łesi Ukrainki „Na polu krwi”, który proponuje oryginalne spojrzenie na historię odstępstwa i zdrady Judasza. Zgodnie z wersją apokryficzną, na której opiera się poetka, Judasz, sprzedawszy Chrystusa, nie powiesił się, lecz kupił za otrzymane pieniądze skrawek bezpłodnej ziemi pod Jerozolimą. Na tym terenie Łesia Ukrainka modeluje spotkanie dwóch postaci: Judasza i Pątnika, podnosząc je do poziomu dyskusji moralno-etycznej. Spektakl wyreżyserowała zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Iryna Wolyćka-Zubko. Osobliwość inscenizacji polega na tym, że zasłużona artystka Ukrainy Lidia Danyłczuk wykonuje jednocześnie dwie role — Judasza i Pątnika. Tradycjach, gdzie zawsze szanowano prawdziwe słowo i pieśń. Swoją miłość do Ojczyzny, do jej tradycji, do jej ludzi wyrażają w pieśniach. Nie na darmo ten duet jest znany w wielu krajach świata. Ich szczere, przejmujące, dobre, przemyślane i radosne pieśni podbiły dusze wielu Ukraińców. Wykonawcy wielokrotnie bywali z koncertami w strefie ATO. Zostali odznaczeni medalem UCP KP „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
koncertem-spotkaniem w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Memorialnym Wołodymyra Iwasiuka. Pracownicy muzeum przygotowali wystawę „Miłość do muzyki jedna”, na której przedstawiono książki, fotografie, publikacje prasowe, nuty oraz pamiątkowy znaczek pocztowy duetu „Skrynia”. Marička i Wołodymyr wychowywali się w najlepszych ukraińskich tradycjach
Машинний переклад
Petro SOROKA O Chrystynce Kowalczuk chce się mówić bez względu na wiek i bycie uczennicą. Jej kształtowanie się jako artystki przebiega jasno i gwałtownie. Świadczą o tym liczne nagrody, które otrzymała na różnych konkursach i wystawach. Ale ważne jest nie tylko to. Znacznie bardziej zdumiewa co innego — kształtowanie się duszy, bez czego nie może być mowy o kształtowaniu się stylu. Dziś w tym, zdaje się, nie wątpi nikt. Ale mało wiedzieć, trzeba jeszcze nieustannie pracować nad sobą, nie pozwalać duszy leniuchować, odczuwać jej nieśmiertelne światło. We wszystkim, co maluje młoda artystka, czuje się ową wysoką obecność duszy, jej lekki woal spowija nawet najbardziej ponure płótna („Cienie zapomnianych przodków”, „Dzieci wojny”, „Między niebem a morzem”, „Kwietnik na pustyni”), a także przejawia się w każdej barwie i, rzec można, w każdym pociągnięciu, linii i maźnięciu. Co więcej: światło duszy obecne jest nie tylko w granicach obrazów, ono jest poza nimi jako swoista aura. Dlatego tak radośnie, poruszająco i niepokojąco jest oglądać te prace, pozostawać z nimi sam na sam, słuchać ich, upajać się wykwintną kolorystyką, plastyką i odczuwalną dla serca muzyką. Chociaż młoda artystka przyznaje, że ponad wszystko kocha realizm, ponieważ bez niego niemożliwe jest prawdziwe odzwierciedlenie świata, ramy klasycznego realizmu są dla niej wyraźnie za ciasne. W jej pracach jest wiele niezwykłego, fantasmagorycznego, wyższego, gdzie ciasno splecione są elementy surrealistycznych domysłów i postmodernistycznych twórczych olśnień-przełomów. Takie są przede wszystkim obrazy: „Ten, który rozsypuje gwiazdy”, „Sny”, „Dom ciszy”, „Kwiatowy latarnik”, „Wszechświat”, „Kraina Czarnoziemna” oraz wiele innych. Ileż tu fantazji, która nie może nie zadziwiać, ileż szczęśliwych odkryć, które zachwycają, jaki ciekawy lot myśli, który skłania widza do współtworzenia! Zrozumiałe, że za tym stoją uparte i niełatwe twórcze poszukiwania, modlitewny dialog z Bogiem, bezsenne noce, gruntowne zapoznanie się z pracami wielkich poprzedników (od impresjonistów do fowistów, od Hieronima Boscha do Iwana Marczuka), i co najważniejsze — spontaniczne olśnienia, czyli to, co spada z nieba, spowite wyższą tajemnicą, i zrozumieniu, a tym bardziej wyjaśnieniu, nie podlega. Chrystynka kocha gwiazdy, niebiosa, chmury nad głową, jak białe wyspy, wabią ją i wołają górne wysokości, proszą się na płótno nieodkryte i niepoznane wymiary, ale co ciekawe: niebiańskie nigdy nie jest u niej oderwane od ziemskiego, a najczęściej pojawia się w nierozerwalnej jedności. Tak zobaczyć w niebiańskim ziemskie, a w ziemskim niebiańskie, zdaje się, umie tylko ona („Między niebem a morzem”, „Fabryka gwiazd”, „Woda, powietrze i…”). Zakochana w kolorze, wkłada w niego nastrój, myśl i melodię. Głównie — melodię. Jej barwa brzmi tak, jakby malowała jej wielmożność Muzykę. Takie są „Planeta nadziei”, „Pojednanie”, „Pory roku”, „Cztery radości”… Oczywiście, aby usłyszeć tę muzykę, mało jest patrzeć tylko oczami, potrzebny jest przebudzony, szczególnie czujny wzrok i słuch serca. Właśnie na takiego widza liczy młoda artystka. Techniki, którymi się posługuje i które mistrzowsko opanowuje, to olej, akryl, batik, grafika i akwarela. Trudno powiedzieć, która z nich jest najulubieńsza i w której jest dziś najwprawniejsza. Wszędzie czuć pewną twardość ręki i miłość serca. Malarka nigdy się nie powtarza, nie przemalowuje siebie, a stale stara się iść dalej, być różną i, rzec można, rozpoznawalno-nierozpoznawalną. To tak ważne dla tego, kto chce tworzyć w sztuce rzeczy naprawdę wartościowe, wznieść się ponad siebie, czyli być mistrzem, a nie rzemieślnikiem. I jeszcze oto jaka obserwacja. Świat, który tworzy Chrystynka, jest niewiarygodnie dobry w swojej podstawie, bajkowo-łagodny i przyjazny, rzec można, rajski. W nim przytulnie i bezpiecznie wszystkim: motylom, kotom, dzieciom, aniołom, drzewom, kwiatom i ziołom… Nad nim pokrowiec Matki Boskiej. To tak ważne tworzyć dobry, miłosierny świat, wszak wszyscy jesteśmy zmęczeni nieprawdą, złem, okrucieństwem i przemocą. Co więcej, nie tylko artysta naśladuje świat, ale i świat naśladuje artystę. Dlatego ten, kto będzie zachwycał się obrazami młodej artystki, niechybnie stanie się choć o jotę lepszym, szlachetniejszym i bardziej współczującym. Co może być wyższego od tego? Tym bardziej dziś, kiedy na Ukrainie trwa krwawa rosyjska ekspansja i media narzucają nam sztukę złowieszczą i agresywną, która odczłowiecza, odziera z osobowości i wpuszcza w duszę niszczycielski demoniczny wirus, który jest zdolny rozerwać człowieka od wewnątrz i popchnąć do zbrodni. Płótna Chrystynki Kowalczuk niosą w sobie światło Bożej czystości i niezniszczalnej miłości, wznoszą duszę ponad tym ponurym i często nieprzychylnym dla człowieka światem i mówią każdemu: we wszystkim, co otacza ciebie, jest cząstka bóstwa, ucz się zobaczyć ją, żyj pięknem i miłością, pomnażaj je w sobie, a świat niechybnie stanie się lepszym, bardziej ludzkim i miłosierniejszym. I ostatnie. Chrystynka Kowalczuk jest wyraźnie ukrainocentryczną artystką, a to oznacza, że słowa „Ukraina”, „rodzima ziemia i język”, „narodowe zwyczaje i byt” nie są dla niej pustym dźwiękiem. Ona we wszystkim szuka odwiecznego ukraińskiego archetypu, kocha naszą obyczajowość i wieś, która zachowała i przeniosła przez wieki niezniszczalny kod narodu. Świadczą o tym takie jej kolorowe i głęboko narodowe w duchu i wykonaniu prace, jak „Pisanki” (seria), „Kraina Czarnoziemna” (na poziomie kodów tutaj zawarto tak wiele), „Cienie zapomnianych przodków” (w rzeczywistości niezapomnianych i wzniesionych do kultu), „Ścieżka do ojcowskiego domu” (ten obraz spowija duch wysokiej chrześcijańskiej religijności), ilustracje wykonane według motywów poezji Tarasa Szewczenki „Kateryna”, „Mijał mi trzynasty rok”, „Topola” i inne. Petrykiwski Las Tarnopolanka Chrystynka Kowalczuk stawia w sztukach plastycznych pierwsze kroki, ale są one tak wymowne, atrakcyjnie-samobytne i pewnie-śmiałe, że pozwala to mówić o niezaprzeczalnym twórczym talencie i udanym losie, który rodzi się i zapowiada na naszych oczach, mówić nie tyle o wchodzeniu w świat sztuki, co o wzlocie. Podobne rzeczy zdarzają się nie tak znowu często, chociaż Ukraina nigdy nie była uboga w jasne twórcze osobowości. Jeszcze Pantełejmon Kulisz w przedostatnim stuleciu wykrzykiwał: „Ileż u nas tego dobra i nikt mu ceny nie zna”. Tak ważne jest nie po prostu zauważyć, wesprzeć młody talent, ale i ocenić go, fachowo przeczytać, przeanalizować to, co już zostało zrobione, wszak w nim tak wyraźnie i jasno przegląda się projekcja przyszłych osiągnięć i dokonań. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Paweł MOWCZAN
Машинний переклад
Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w marcu — 13 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK
Dział pracy proświatiańskiej Olha ŻMUDOWSKA
Dział kultury Eduard OWCZARENKO
Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH
Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy 279-39-55
Машинний переклад
Za rzetelność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад