Jewhen BARAN
„Briljow: Serhiju Walerjewiczu, nie oprę się takiemu pytaniu. Wasyl Aksionow, autor „Wyspy Krym”, nie jest przypadkiem pańskim krewnym? Aksionow: Niestety, nie. Briljow: No, drugą część tej powieści na pewno piszecie… Aksionow: Postaramy się ją dopisać!” Z wywiadu Serhija Briljowa z Serhijem Aksionowem, marzec 2014
Po raz kolejny przekonuję się, że literatura pozostaje jedynym źródłem Prawdy ludzkiego życia. Żadna historia, choćby pretendowała do tej roli, w najlepszym razie pozostaje wiejską plotkarką. Kiedy rosyjski pisarz Wasyl Aksjonow pisał swoją powieść „Wyspa Krym” pod koniec lat 70. ubiegłego stulecia, wyglądało to na historię alternatywną, polityczną satyrę. Dziś mamy nową rzeczywistość z nieprzewidywalnym terytorium, które już straciło status strefy wypoczynkowej, a przekształca się, i to na długo, w strefę wojskową. Szkoda. Ale tak jest i na nieokreślony czas Krym przekształca się w strefę zamrożonego konfliktu. To w najlepszym wariancie prognozy. Choć dziś niczego nie można stwierdzać na pewno. Sytuacja zmienia się co godzinę, dlatego różne projekty a la Pawło Hłoba są projektami szarlatańskiego zombifikowania i nic ponadto. Żal mi mojego Krymu, w którym pracowałem pięć lat w połowie lat 80. Mnie, absolwenta Uniwersytetu Lwowskiego, skierowano do pracy na Krymie jako nauczyciela języka i literatury ukraińskiej. Było to za Sekretarza Generalnego Czernienki. Krym i wtedy, i później odnosił się do języka ukraińskiego jak do pewnego politycznego oksymoronu: formalnie w szkołach język ukraiński był nauczany, faktycznie – wszyscy, komu się chciało, byli od jego nauki zwolnieni. Dla mnie było to jedno z pierwszych obywatelskich wyzwań i sz-
Zdjęcie: Hanna Obórska
UCZYMY SIĘ ZWYCIĘŻAĆ!
WIERSZE I OBRAZY Z MAJDANU
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ków, bez przesady. Wytrzymałem. Nie dlatego, że byłem tak silny albo zatwardziałym „banderowcem”, lecz dlatego, że obok byli ludzie: Rosjanie, Żydzi. Krymskich Tatarów wtedy jeszcze nie było, zaczęli się pojawiać po 1985 roku. Ci ludzie z rozumieniem odnosili się do mojej sytuacji i po ludzku mnie wspierali. Do dziś z wdzięcznością wspominam swojego wicedyrektora, nauczycielkę języka i literatury rosyjskiej, Zofię Naumiwnę Kozulinę. Była to mądra kobieta i wspaniały pedagog. Pewnie dzięki niej trochę nauczyłem się rzemiosła nauczycielskiego i zacząłem rozumieć krymskich Rosjan. Kiedy z woli przypadku trafiłem do pracy w Państwowym Uniwersytecie Simferopolskim im. M. Frunzego jako asystent katedry literatury ukraińskiej, to znów jestem wdzięczny kierowniczce katedry Kateryni Sydorywnie Pokotyło i dziekanowi wydziału filologicznego Jewhenowi Semenowyczowi Reguszewskiemu. Ci dwoje ludzi zrobili wszystko, abym czuł się „swoim wśród obcych”. A kontakty z różnymi ludźmi na uniwersytecie jeszcze raz przekonały mnie, że wykładowcy w większości są tolerancyjni i z czysto ludzkim współczuciem odnosili się do ukrainistów, którzy na Krymie zawsze byli marginesem. Okres Niepodległości, a ja byłem na Krymie 19 sierpnia, 24 sierpnia i 1 grudnia 1991 roku, ponieważ już się ożeniłem z krymską dziewczyną, był najcięższym okresem w moim życiu. Ukraińskie władze nic nie zrobiły, aby ludzie na Krymie poczuli, że są potrzebni nowej władzy. Oddano Krym na pastwę krymskich bandytów. Tak było i tego nie ukryjesz. Dlatego prorosyjskie nastroje na Krymie to nie tylko historyczna tradycja, są one także uwarunkowane przestępczą bezodpowiedzialnością ukraińskiej władzy. Lecz w tej sytuacji, z jej pseudoreferendum i przewidywalnym wynikiem, ludzie znów mnie zaskoczyli. Tak się złożyło, że w Saках, gdzie mieszkaliśmy z żoną, gdzie pochowani są dziadek, ojciec, rodzony wuj i ciotka mojej żony, pozostała jedna rodzina, z którą łączyły nas wspólne wspomnienia o krymskiej młodości z jej życiem w akademikach. Tym bardziej że ich córka jest moją chrześnicą. W zeszłą niedzielę zadzwoniłem do nich, żeby zapytać o sytuację… W odpowiedzi usłyszałem histeryczny krzyk znajomej: „Jaka sytuacja?! Przyjdą tu banderowcy i wszystko zabiorą!”. Na moje pytanie, kto powiedział jej taką bzdurę, jeszcze ostrzejszy pisk: „Jaka bzdura?! Przyjdą wasi i wszystko, co nasze, stanie się wasze!”… Zrozumiałem, że nie warto już mówić, i wyłączyłem komórkę. Zrozumiałem też, że tej rodziny w kręgu moich znajomych już nie ma. Przykre było także to, że moja kума jest Ukrainką z Charkowszczyzny, właściwie nie Ukrainką, lecz chochlušką, z którą zawsze rozmawialiśmy po ukraińsku. Ale to jeszcze nie wszystko. Do mojej żony zadzwonili sąsiedzi, młode małżeństwo krymskich Rosjan, mężczyznę kiedyś uczyłem w szkole, którzy doglądają naszego krymskiego mieszkania, ponieważ teściowa, złamawszy nogę, mieszka u nas już drugi rok. „U nas wszystko w porządku. Głosowaliśmy za Rosją. Nasi pojechali do Moskwy. Marijko, wszystko będzie dobrze. Chcą nas skłócić, ale politykom się to nie uda”. Mimo całej światopoglądowej chaotyczności tego, co powiedziała sąsiadka, szanuję jej wybór, ale jestem wdzięczny za jej człowieczeństwo. To jest najważniejsze, co sprawdza się w krytycznych sytuacjach. I to najważniejsze przekonuje mnie, że wyspa Krym nie jest bezpowrotnie utraconą ziemią dla Ukrainy. Nawet w tej „patowej” sytuacji, którą teraz wszyscy przeżywamy…
DIALOG PAWŁA MOWCZANA I JURIJA BURIAKA
10-11 ARTYSTA-MALARZ Z KREMENCZUKA
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
siły demokratyczne. Na wybory idzie przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy Wasyl Kujbida, również na mocy decyzji sobotniego zjazdu partii. Dlaczego więc kandyduje także tak zwany przewodniczący tak zwanej UNP Ołeksandr Kłymenko? Dlaczego „tak zwani”? Wszyscy pamiętają majowe zjazdy obu partii, kiedy wreszcie zjednoczył się podzielony swego czasu Ludowy Ruch. Nawiasem mówiąc, niebawem mija 15. rocznica rozłamu, o czym w społeczeństwie jakoś zapomniano, a niektórzy woleliby nie wspominać i nie analizować tamtego samopogromu demokracji narodowej. Otóż w maju ubiegłego roku Ukraińska Partia Ludowa podjęła na zjeździe decyzję o samorozwiązaniu i włączeniu się do Ludowego Ruchu Ukrainy — innego mechanizmu zjednoczenia nasze ustawodawstwo nie przewiduje. W kolejnych miesiącach odbyła się przerejestrowanie członków obu partii, połączenie ich struktur. Aż nagle w październiku zlikwidowana UNP, czyli jej część, przeprowadza tak zwany „drugi etap” zjazdu UNP, choć w maju o żadnych „etapach” nie było mowy. I ten „etap” anuluje decyzję majowego zjazdu o połączeniu partii z LRU i oświadcza, że UNP istnieje nadal. Komu potrzebny był ten projekt, pokaże czas. Obecne kandydowanie przewodniczących jako kontynuacja nikczemnego kandydowania liderów obu części podzielonego Ruchu w 1999 roku, a zwłaszcza przewodniczącego UNP w 2010 roku, wygląda na to, że niemal postawi kropkę nad starą demokracją narodową. „Czy wy choć uświadamiacie sobie, o co chodzi? Okręty bojowe z uzbrojeniem rakietowym, artyleryjskim, minowym i torpedowym, okręty dowodzenia i zabezpieczenia, wojska obrony wybrzeża, piechota morska, baza szkolenia morskich sił specjalnych, lotnictwo morskie (samoloty bojowe i transportowe oraz śmigłowce, lotniska), bazy, nabrzeża i logistyka wsparcia operacji morskich, składy i arsenały uzbrojenia (w tym unikalne — w górach, na dużej głębokości, chronione przed uderzeniami jądrowymi), rakietowe kompleksy obrony wybrzeża, bazy szkoleniowe i poligony, bojowe lotnictwo myśliwskie (samoloty, rakiety, lotniska), kompleksy wojsk radiotechnicznych, przeciwlotnicze zestawy rakietowe obrony powietrznej, punkty dowodzenia lotnictwem i siłami obrony powietrznej, czołgi, transportery opancerzone, bojowe wozy piechoty, systemy artyleryjskie, przenośne przeciwlotnicze zestawy rakietowe, granatniki, wszelkiego rodzaju uzbrojenie strzeleckie, sprzęt inżynieryjno-saperski, systemy łączności, siły i środki rozpoznania, w tym o strategicznym dla kraju znaczeniu, wiele, wiele innych… Czy to Wasz prezent dla Putina na dziesiątki miliardów dolarów?!”
Машинний переклад
Petro ANTONENKO. I znów widzimy, delikatnie mówiąc, dziwne podejście do odpowiedzialnego kandydowania na urząd głowy państwa. Znowu ponad 40 chętnych, z których zdecydowana większość nie ma żadnych szans na dostanie się nawet do drugiej tury. Znowu niektórzy ruszają do wyścigu, by „zaistnieć” w wyborach ze swoją partyjką lub samymi sobą. Niektórzy mają jeszcze prostszy cel: psuć komuś kampanię wyborczą. Teraz o poważniejszych realiach. Z trzech liderów politycznych Majdanu i Eurorewolucji do wyborów poszedł jeden, Ołeh Tiahnybok, co było całkowicie oczekiwane w przypadku kierowanej przez niego partii. „Swoboda”, partia parlamentarna, która obecnie znajduje się w koalicji rządzącej, nie może opuścić wyborów ogólnokrajowych. Dotyczy to jeszcze kilku partii wystawiających swoich kandydatów, z uwagi na już ogłoszoną perspektywę jesiennych wyborów parlamentarnych. Największym zaskoczeniem w wielkiej polityce jest rezygnacja z kandydowania Witalija Kliczki, który stale figurował w pierwszej trójce rankingów. Kliczko, i takie jest stanowisko jego partii UDAR, nie idzie do wyborów prezydenckich. Co więcej, oficjalnie poparł kandydaturę Petra Poroszenki, praktycznie dodając swój ranking do jego wyniku. Można oczekiwać, że tym razem to „sumowanie” będzie realne, czyli praktycznie wszyscy sympatycy Kliczki zagłosują na Poroszenkę, biorąc pod uwagę autorytatywne dla nich słowo lidera UDAR-u. Zamiast tego Kliczko startuje w wyborach na mera Kijowa. Ważne, że obaj politycy oświadczyli: tym wariantem dali przykład zjednoczenia sił państwowotwórczych. To zjednoczenie niektórzy analitycy interpretują jako prawdopodobieństwo zwycięstwa Poroszenki, który i tak wychodził na pierwsze miejsce w rankingach, już w pierwszej turze, co zdarzyło się u nas tylko raz, w 1991 roku. Wprawdzie teraz jest to mało realne. Choćby dlatego, że Julia Tymoszenko również poszła do wyborów – z ramienia partii „Batkiwszczyna”. Nie chce się poruszać starego, ale nie warto zapominać, że wiosną 2006 roku siły polityczne Majdanu poniosły porażkę w pierwszych po Pomarańczowej rewolucji wyborach parlamentarnych, które po prostu musiały wygrać. Przegrały wyłącznie przez półroczną kłótnię między „Naszą Ukrainą” a BJuT, co po 4 latach doprowadziło jeszcze do ustanowienia reżimu Janukowycza. Ten rozłam nie powinien się powtórzyć. Poroszenko oświadczył, że nie będą z Tymoszenko przeciwnikami w wyborach, ocenę wystawią sami wyborcy. Krótko o innych uczestnikach wyścigu. Partia Regionów raczej nie pokajała się szczerze za oparty na niej czteroletni zbrodniczy reżim, co najwyżej – po prostu się rozpadła. Przejawem czego stał się nie tylko rozłam frakcji w parlamencie. Na swoim zjeździe partia oficjalnie wysunęła jako kandydata nie swojego polityka z najwyższym rankingiem Serhija Tihipkę, który startuje jako niezależny, lecz odrażającego niedawnego szefa Charkowskiej Administracji Obwodowej Mychajła Dobkina. Wielu nazywa to już jakimś politycznym zboczeniem. Przecież para charkowskich separatystów – Dopa i Gepa – jest zagrożona sprawami karnymi i więzieniem, i to nie tylko za separatyzm. Gepa-Kernies postanowił nie kandydować, a oto Dopa-Dobkin spokojnie kandyduje z ramienia partii, a nawet obiecuje zwrócić Ukrainie Krym, którego utrata, przynajmniej faktyczna, a nie prawna, leży właśnie na sumieniu regionalisty Dobkina. Również do wyborów prezydenckich, bez żadnych wyrzutów sumienia, ruszył cały szereg nieprzeciętnych przedstawicieli zbrodniczego reżimu. To i były wicepremier Bojko, i niezmordowana Korolewska, i jastrząb-Carow. A nawet były zastępca Prokuratora Generalnego Rinat Kuzmin, który najwyraźniej pragnie grać „Murkę” na pianinie już w gabinecie prezydenta państwa. Za nimi występują także znani byli – Konowaluk, Cuszko. Mimo powszechnego „leninopadu”, po raz kolejny idzie do wyborów lider komunistów Petro Symonenko, bo jakże bez tej naftalinowej partii? Baza jego programu jest ta sama: „ochrona socjalna pracujących”. Prawda, obecnie dla komunistów ta teza jest słaba, biorąc pod uwagę nieco rzeczy ujawnionych przez Eurorewolucję oraz to, jak obecnie frakcja demonstracyjnie wycofała się nawet z obrony państwa przed agresją. A jak bez kandydatów Majdanu? Ludzie, którzy aktywnie „zaistnieli” na nim, też kandydują. To lider „Prawego Sektora” Dmytro Jarosz i jedna z kierowniczek medycyny Majdanu Olha Bohomołeć. Na koniec, i takie jest, niestety, ich obecne miejsce w polityce – o starych narodowo-demokratycznych siłach, które w armii Ukrainy czy przynajmniej przejść na emeryturę, a przeszli do armii Federacji Rosyjskiej. I w razie, nie daj Boże, wojny, będą strzelać do ukraińskich wojskowych, swoich niedawnych towarzyszy broni. A póki co bezczelnie, przed kamerami, palą swój ukraiński paszport. A jeśli chodzi o naszą broń, to nie zapadła się pod ziemię, co byłoby lepsze, a przeszła w ręce Rosji jako wojenny łup zwycięzcy wojny, której niby nie było. I już jest wycelowana w Ukrainę. Czego warta haniebna sytuacja, kiedy jeden z naszych ostatnich okrętów, który chciał przebić się na Ukrainę, był ścigany przez Rosjan, używających pod rosyjską banderą okrętu, nad którym jeszcze dwa dni wcześniej powiewała ukraińska bandera. Czas osądzi. Ale warto przynajmniej uświadomić sobie, jaką potęgę wojskową straciliśmy na Krymie i która już jest skierowana przeciwko Ukrainie. Czy odzyskamy choć coś z tego (jak i inną ogromną własność państwową)? Oto krótki fragment z apelu Anatolija Hrycenki do Julii Tymoszenko z 22 marca. Chodzi o utracone (były minister obrony, najwyraźniej wie, o czym mówi): Zakończyło się składanie dokumentów do kandydowania na urząd prezydenta Ukrainy na wybory 25 maja. Wielu pretendentów zostało już zarejestrowanych jako kandydaci. W CKW trwa proces rozpatrywania i rejestracji, pełną listę kandydatów ogłoszą 5 kwietnia.
Машинний переклад
Krym jest okupowany. Był i pozostaje prawnie terytorium Ukrainy, co jest oczywiste dla całego świata, ale de facto nasze państwo straciło nad nim kontrolę. Kiedy go odzyska i w jaki sposób — to niezwykle ważne i odrębne pytanie. Teraz o czymś innym — czy trzeba było stawiać opór agresji? To znaczy, zbrojny opór krymskim separatystom i bezpośredniej agresji Rosji? Petro ANTONENKO Stanowisko nowych władz ukraińskich okazało się następujące: taktyka „biernego oporu”, aby uniknąć prowokacji i otwartego konfliktu zbrojnego. Czas osądzi i pokaże, czy ta strategia była słuszna. Na razie pytania pozostały. Czy był rozkaz dla naszych wojskowych, aby stawiali zbrojny opór okupantom? Pod pojęciem okupantów można rozumieć zarówno krymskich separatystów, którzy zajęli parlament, jak i później rosyjskich wojskowych. Dowódcy ukraińskich jednostek na Krymie oświadczają: rozkazu strzelania nie było. Natomiast po pierwszej ofierze wojny krymskiej — zabójstwie naszego wojskowego w zeszłym tygodniu, przewodniczący Rady Najwyższej (onże p.o. Prezydenta, czyli p.o. Naczelnego Dowódcy) Turczynow jasno oświadczył: armii wydano rozkaz użycia broni. Dosłownie powtórzył to ówczesny p.o. ministra obrony admirał Teniuch. Co tu jest niezrozumiałe? Termin „użycie broni” ma jedną interpretację — strzelać. Do kogo? Do tych, którzy atakują siły zbrojne? Czym jest atak? Nie mówiąc już o wtargnięciu na teren jednostki wojskowej, pogromie składów, arsenałów, rozbrojeniu wojsk. Atak to nawet blokowanie bramy jednostki. Jest to jasno powiedziane w statutach wojskowych, które są prawem bezpośredniego działania dla wojskowych. Oddanie Krymu pod względem wojskowym skłania do poważnego zastanowienia się nad stanem Sił Zbrojnych państwa ukraińskiego. Obecnie nieco idealizuje się naszych wojskowych na Krymie. Ale nie warto zapominać, że dwie trzecie z nich nie tylko odmówiły opuszczenia WASZE PYTANIE — NASZA ODPOWIEDŹ Agresja wojskowa Rosji przeciwko Ukrainie i Krymowi przyniosła ludności półwyspu mnóstwo problemów: nie tylko politycznych, ekonomicznych, społecznych, ale i humanitarnych. Te problemy niepokoją nie tylko krymczan, ale i wszystkich Ukraińców. O jednym z nich z niepokojem pisze nasza czytelniczka. Szanowni Przyjaciele! Co będzie z Symferopolskim Gimnazjum Ukraińskim — wyobraźcie sobie teraz stan jego nauczycieli, uczniów, rodziców? Co będzie z ukraińskimi szkołami, ośrodkami kultury, centrami oświatowymi, muzeami (Łesi Ukrainki, S. Rudanśkiego itd.), jeśli za język ukraiński tam porywają i zabijają? Co będzie z wyższymi uczelniami, które należą do Ukrainy? Co będzie z tymi, którzy tworzyli, pielęgnowali, bronili gazety „Krymska switłycia”? To przecież dziesiątki dziennikarzy, działaczy Proświty! Trzeba natychmiast to rozwiązywać, brać się do działania. Wychodzić z założenia, że nasi ukraińscy ludzie na Krymie
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
raz w warunkach faszystowskiej okupacji. Dlatego kierunek działań jest taki: „Ocalić i zachować”. Nawiązujcie z ludźmi choćby jakiś kontakt. Dowiadujcie się, czym możecie im teraz pomóc. Przygotowujmy tutaj pomieszczenia dla uchodźców i być może dla całych instytucji! Jeśli nasze jednostki wojskowe opuszczą Krym („…Dziś nasze wojska opuściły…” — pamiętacie głos Lewitana?), to zacznie się tam okupacyjna + lumpenproletariacka + kryminalna wakacja. Ukraińców czeka nie tylko bezprawie, ale wybór między fizyczną śmiercią, ucieczką na stały ląd lub emigracją, świadomym wyrzeczeniem się swojego narodu (odstępstwem, przechodzeniem na drugą stronę, odstępstwem od sprawy). Myślmy o naszych wartościach artystycznych. Co się z nimi stanie na Krymie, kto je zagarnie, kto będzie je niszczył z bestialską rozkoszą, skoro to wszystko — prace wspaniałych haftujących kobiet, instrumenty ludowe, obrazy — jest „banderowskie”? Z poważaniem O. W. WAŁOWSKA, m. Winnica
Skontaktowaliśmy się z dyrektorką ukraińskiego gimnazjum w Symferopolu Natalią Rudenko. Gimnazjum na razie działa, jednak jego przyszłość stoi pod znakiem zapytania. Natalia Iwanowna skomentowała sytuację tak: — Kiedy zbierają nas na posiedzenia, nie mówią wyraźnie o naszych perspektywach. Do końca roku szkolnego pracujemy tak jak dotychczas. W Symferopolu było 60 rosyjskich szkół i jedna ukraińska. Obecnie pozostaje ten sam rozkład. Chciałoby się myśleć, że gimnazjum zostawią i że ono będzie nadal pracować. Ministerstwo Edukacji i Nauki, Młodzieży i Sportu Autonomicznej Republiki Krym obiecuje, że ono będzie istnieć. Ale statut i pieczęcie w czerwcu przerobią. Wiemy także, że zewnętrznego niezależnego egzaminowania nie będzie. I świadectw ukraińskich nie będą wydawać. Naszych dzieci, które tego zapragną, Ukraina przyjmie na studia poza konkursem.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zarobili na Majdanie. Kiedy mówiłem, że stałem na Majdanie nie dla pieniędzy i złota, krzyczeli: “Kłamiesz!”. Najokrutniej bił mnie naczelnik wydziału kryminalnego Wołodymyr Kiriejew, przysiągł, że nas zabije, ale nie własnymi rękami, lecz że zarżną nas lub utopią więźniowie, którzy są mu coś winni. Groził, że kiedy więźniowie przyjadą, to nie przeżyjemy. O 22:00 dali mi do podpisania jakieś papiery, podpisałem, dawali broń do rąk. Podpisywałem papiery i brałem do rąk broń, bo byłem pewien, że nie przeżyję, ale nas z jakiegoś powodu wypuścili. Milicjanci zabrali nam dokumenty, telefony, karty kredytowe i pieniądze. Zaniepokoiły nas działania milicjantów, potem zauważyliśmy, że nas śledzą. Naprawiwszy samochody, to było już między czwartą a piątą godziną rano, wyjechaliśmy z Dolynśkiego. O dziewiątej rano na telefon matki zadzwonił przewodniczący rady wiejskiej (matce udało się ukryć telefon) i powiadomił, że nasz dom spłonął. Nieznani sprawcy podparli drzwi wejściowe i obrzucili dom koktajlami Mołotowa. Myślę, że chcieli nas spalić żywcem. Czyżby powtarzały się wydarzenia z 1649 roku? Wtedy, wywalczywszy przywileje dla “wybranych”, chłopi wrócili do swoich panów, którzy ich okrutnie torturowali lub zabijali. Podpisawszy ugodę zborowską i zwerbowawszy 40 tysięcy kozaków do wojska rejestrowego, Bohdan Chmielnicki nakazał chłopom wracać do domu i być posłusznymi panom pod groźbą kary śmierci. Serhij Bidnyk wraz z synem wrócili na Majdan — do miasteczka namiotowego za sceną Majdanu. Nie mają domu, dokumentów, zdrowia ani zaufania do nowej władzy. Redakcja gazety “Słowo Proświty” prosi Ministerstwo Spraw Wewnętrznych o zbadanie wskazanych tutaj faktów i ukaranie winnych. Kontynuujemy śledzenie losów rodziny Bidnyków. deputowani na sesji rady miejskiej przemianowali ulicę Gorkiego na ulicę Bohaterów Euromajdanu, a ulicę Pionierską — na ulicę Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Wyrażano życzenie, aby w szkołach prowadzić lekcje o Ukraińskiej rewolucji 2013—2014 lat, opowiadając także o Bohaterach Niebiańskiej Sotni. Obchodząc dni Niepodległości, Zwycięstwa, wspominać ich imiona. Wieczna chwała Bohaterom!
Машинний переклад
Witalij PERETIATKO
10 marca 2014 roku Serhij Bidnyk przybył do Kijowa, aby zabrać do domu swojego starszego syna Maksyma Bidnyka, ponieważ był on skrajnie wyczerpany zarówno fizycznie, jak i moralnie, gdyż stał na Majdanie od grudnia 2013 roku. „Pododdział „Sarmat” kieruje się do domu w celu współpracy z organami MSW rejonów berdiańskiego i primorskiego obwodu zaporoskiego w celu przeciwdziałania separatyzmowi i rozłamowi Ukrainy” — taki był rozkaz dowódcy trzeciej sotni samoobrony Ołeksandra Anatolijowycza Jaroszuka. Serhij Bidnyk, Maksym Bidnyk, Andrij Baryło, Ihor Satonin oraz Andrij Hryhorenko zatrzymali się w mieście Primorsk u dawnego towarzysza Serhija Bidnyka. Odpocząwszy, Maksym powiedział ojcu, że chce odwiedzić matkę i młodszego brata Dmytra, którzy mieszkają we wsi Dołynśke w rejonie berdiańskim — 30 km od Primorska, a ojciec, chwilę się wahając, zgodził się.
Dalej opowiada Serhij Bidnyk: — Godzinę po tym, jak Maksym pojechał do domu, mniej więcej o 17:00, zadzwoniła do mnie żona i poinformowała, że na Maksyma napadli aktywiści Partii Regionów. Towarzysz ostrzegał mnie, że w obwodzie zaporoskim Partia Regionów stworzyła oddziały samoobrony „Tarcza”, których zadaniem jest łamanie fizyczne i moralne wszystkich, którzy wracają z Majdanu, ale nie myślałem, że „Tarcza” będzie działać w Dołynśkem. Zabrawszy ze sobą trzech bojowników pododdziału „Sarmat”, wyjechałem do domu — do wsi Dołynśke. Podjechawszy pod podwórze (było już po zmroku), zobaczyłem, że żonę i synów popychają ludzie w cywilu. Poprosiłem nieznajomych o okazanie legitymacji, odmówili, wtedy powiedziałem im, żeby wyszli z podwórza. W odpowiedzi na żądanie opuszczenia posesji mnie i moją rodzinę niecenzuralnie wyzwano, a potem jeden z chamów powiedział: „Za dwa tygodnie przyjdą Rosjanie i wy, … chachły, będziecie stać na kolanach, a to, widzicie, wolności się zachciało…”. Po tym wziąłem siekierę i rozkazałem śmieciom opuścić moje podwórze. W odpowiedzi otworzyli ogień z pistoletów w powietrze i wycofali się poza granice posesji. Mniej więcej o 22:00 przyjechały trzy samochody osobowe, na podwórze weszło dwóch mężczyzn w cywilu i wyjaśniło mi, że wezwały ich wpływowe w pięciu wsiach aktywistki Partii Regionów Switłana Horiszniak i Jan Czajka, ponieważ boją się banderowców. Ja im, ludziom w cywilu, wyjaśniłem, że wszyscy jesteśmy miejscowi i incydenty nie są nam potrzebne. Trochę pokręciwszy się przy podwórzu, odjechali. Około drugiej w nocy pod moje podwórze podjechały trzy mikrobusy, z których wyszło osiem osób. Mikrobusy odjechały od mojego podwórza na sto metrów i zatrzymały się. Ośmiu nieznajomych podeszło do podwórza i, kopiąc w bramę, nakazywało nam opuścić obwód zaporoski do rana. Jeden z nich nazwał się Maksymem Markowem i powiedział, że na swojej ziemi nie ścierpi banderowców i śmierdzącym chachłom nie ma tu czego szukać. W odpowiedzi na takie słowa moi synowie Maksym i Dmytro uruchomili kosę spalinową i pilarkę, a ja wziąłem do ręki siekierę i powiedziałem nieproszonym gościom, żeby wchodzili na podwórze, w tym czasie przez ogród przyszedł do mnie sąsiad Ołeksandr Barczuninow i poinformował, że ci ludzie, którzy stoją przy mikrobusach, mają w rękach broń: cztery karabiny SKS i dwa automaty AKS-74U. O dziewiątej rano 14.03.2014 roku pod podwórze podjechał przewodniczący rady wiejskiej W. W. Pełeszko oraz nieznajomy mężczyzna, który przedstawił się jako p.o. naczelnika Berdiańskiego Miejskiego Oddziału MSW Ukrainy, pokazałem dokumenty: rozkaz o współpracy i legitymację samoobrony, on wszystko to sfotografował i powiedział, że o dziesiątej rano 15.03.2014 roku czeka na mnie w komendzie rejonowej w mieście Berdiańsk.
szyn z Hruszki (rejon czyhyryński), Jurij Paraszczuk z Talnego, Jurij Paschalin z Nosaczewa (rejon śmiałski), Witalij Smoleński ze wsi Furmanka, Wiktor Czerneć ze wsi Podobna (obaj z rejonu umańskiego). Złożyli najwyższą ofiarę dla wolności Ukrainy — swoje życie. Śmierć Bohaterów to przykład poświęcenia. Ich męstwo i sława wywyższyły walkę narodu ukraińskiego.
15.03.2014 roku o szóstej rano dopadł nas antyterrorystyczny oddział „Sokił” i przekazał operacyjnym. Łączna liczba funkcjonariuszy milicji, którzy wtargnęli do domu, to 24 osoby, mnie od razu zbito do nieprzytomności, potem oblano wodą, żebym odzyskał przytomność. Na moje żądania umożliwienia kontaktu z adwokatem — bezlitośnie bili. Traciłem przytomność, oblewali mnie wodą i znowu bili. Przeprowadzali rewizję z udziałem świadków, których przywieźli ze sobą. Około dwunastej w południe mnie, mojego syna Maksyma i jego przyjaciół Andrija Baryłę, Ihora Satonina oraz Andrija Hryhorenkę załadowano do więźniarki, kiedy wyprowadzali mnie z domu, widziałem, jak moją żonę Tetianę Mykołajiwnę Bidnyk, która odmawiała wyjścia, dwóch mężczyzn biło kolbami automatów. Syna Dmytra, ucznia, w kącie domu kopali. W komendzie rejonowej brutalnie nas torturowali do siedemnastej godziny, przy tym podkreślali, że na południu — Ukrainy nie będzie! Będzie Rosja! Kazali nam, żebyśmy się wynosili. Najbardziej szalał naczelnik wydziału kryminalnego Wołodymyr Kiriejew, bił mnie rękojeścią pistoletu po kończynach. Potem zmuszali mnie do napisania, że nie mam żadnych pretensji, obiecywali, że jak tylko to napiszę, puszczą mnie do domu. Poprosiłem o wezwanie pogotowia — ponieważ jestem w okresie pooperacyjnym (usunięto mi przepuklinę), znowu zbito mnie do utraty przytomności. Kiedy odzyskałem przytomność, przeprowadzono mnie przez szpaler milicjantów z oddziałów patrolowych, bili mnie pałkami i kopali. Dalej wrzucono mnie do sali gimnastycznej, gdzie czekało na mnie około piętnastu osób, wśród nich byli ci mężczyźni, którzy przyjeżdżali do domu w nocy, podsuwali mi kartki, jeśli nie podpisywałem, to bili rękojeścią pistoletu po mięśniach nóg. O 22:30 przyprowadzili mnie do wyjścia z komendy, kazali podpisać się w księdze; naczelnik wydziału kryminalnego Wołodymyr Kiriejew powiedział mi: „Ty, suko, będziesz śpiewać rosyjski hymn, stojąc na kolanach”. Na ganku stała już moja rodzina i przyjaciele Maksyma. Maksym trzymał się za pierś. Przyjechawszy do domu, zobaczyłem, że mój i syna samochody są uszkodzone: wyrwana instalacja elektryczna, pocięte opony. Czując niebezpieczeństwo, wezwaliśmy na pomoc przyjaciół i zaczęliśmy naprawiać samochody.
Z zeznań Maksyma Bidnyka: — Około szóstej rano 15.03.2014 roku do mojego domu wtargnęło ponad dwudziestu uzbrojonych ludzi, bez słowa zaczęli bić nas kolbami po głowach. Założywszy na ręce kajdanki, psiknęli nam w twarz gazem i położyli nas na podłodze. Dalej bili nogami po głowie i po całym ciele — wyłącznie za to, że byliśmy na Majdanie. O flagę samoobrony Majdanu wycierali nogi, a potem wbili w nią widły. Naklejki, które były na moim samochodzie, naklejali nam na plecy i fotografowali to, a potem nimi, naklejkami, nas karmili. Zmuszono mnie do połknięcia naklejki „Niebiańska Sotnia”. Wyprowadzali nas pojedynczo do ogrodu i zmuszali do biegu, żeby zastrzelić przy próbie ucieczki. Co tu mówić o nas, samoobrońcach Majdanu, skoro torturowali mojego brata-ucznia i bili matkę kolbą po nerkach! To wszystko działo się mniej więcej do trzynastej godziny. Potem załadowali nas do więźniarki i wywieźli do Berdiańskiego Rejonowego Oddziału MSW. W Berdiańskim Rejonowym Oddziale MSW umieszczono nas w osobnych gabinetach, do których po kolei wchodzili funkcjonariusze służby patrolowej, drogówki, śledczy, kierownictwo — wszyscy oni bili nas i krzyczeli, że jesteśmy majdanowymi narkomanami i żądali oddania pieniędzy oraz złota, które my łowili radni rejonowi Wasyl Dowbusz, znany politolog z Kijowa nasz rodak Ołeksandr Palij, poetki Ludmyła Sołonczuk, Kateryna Szełest, Wasyl Stryżius. Protojerej Wasyl Karpiuk poświęcił krzyż i kamień pamiątkowy przed budynkiem rady miejskiej, gdzie zostanie ustawiony pomnik Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Aby pamięć o niezłomnych patriotach żyła, w Zwinogródce
Машинний переклад
Wadym MYCYK, zasłużony pracownik kultury Zdjęcie autora To oni, odważni patrioci, stanęli w szeregach obrońców rodzinnego kraju w trzecim tysiącleciu na ukraińskich Majdanach. To oni utwierdzili na całym świecie nasz hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina” oraz pozdrowienie-okrzyk „Chwała Ukrainie! — Bohaterom chwała!”. Krew przelana za własne państwo jest święta. Życie oddane za jego wolność jest na wieki zapisane w heroicznej historii walki. Niebiańska Sotnia patriotów powiększyła się już do 105 poległych i zmarłych od ran: od 17-letniego studenta Nazara Wojtowycza ze wsi Trawnewe na Tarnopolszczyźnie (kula snajpera trafiła w policzek na barykadzie 20 lutego) aż po 83-letniego oficera marynarki Iwana Nakonecznego z Kijowa (ciężko rannego w szyję i głowę 19 lutego na ul. Instytuckiej). Wśród poległych jest pięciu odważnych bohaterów z obwodu czerkaskiego: Maksym Horo- W czterdziesty dzień po śmierci, w czasie ogólnoukraińskich wspomnień, nasze dusze płaczą z żalu. Nie było takiego miejsca, gdzie nie wspominano by poległych bohaterów naszych czasów, którzy oddali swoje życie za Ukrainę w trzecim tysiącleciu. Odbyło się to również w Zwinogródce 30 marca. Smutne i życiodajne melodie na ich cześć płynęły w wykonaniu kapeli „Zwenyhora”, czytano wiersze i mówiono dobre słowa, zastępca prze-
Машинний переклад
Agresja militarna Rosji zmusza do niezwłocznego napisania i uchwalenia nowej, doskonalszej Konstytucji Ukrainy, radykalnej zmiany obecnego antynarodowego reżimu oraz wprowadzenia systemu zarządzania państwem w oparciu o strategię rozwoju ukraińskiego społeczeństwa. Te i inne przemyślenia w wywiadzie znanego orientalisty (iranisty, turkologa) Ołeksandra SZOKAŁY.
— Ołeksandrze Andrijowyczu, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła niedawno uchwałę dotyczącą gwarancji zachowania i rozwoju etnicznej, kulturowej, językowej i religijnej odrębności narodu krymskotatarskiego, jego ochrony oraz realizacji niezbywalnego prawa do samostanowienia w składzie suwerennego i niepodległego państwa ukraińskiego. W istocie uznano status Tatarów krymskich jako rdzennego narodu Ukrainy w momencie, gdy znaleźli się oni na terytorium okupowanym przez Rosjan. — Tak, dopiero teraz, po aneksji Krymu przez Rosję, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę o uznaniu Tatarów krymskich za rdzenny naród Krymu i Ukrainy. Choć projekt odpowiedniej ustawy przygotowano jeszcze w 2003 roku. A ogólnie rzecz biorąc, z definicją rdzennych narodów na Ukrainie — ukraińskiej nacji tytularnej i rdzennego narodu Krymu — spóźniono się o 23 lata. Wtedy, gdy przyjmowano Deklarację o państwowej suwerenności Ukrainy, trzeba było jasno określić, że na Ukrainie rdzennym narodem są Ukraińcy, na Krymie — Tatarzy krymscy, a przedstawiciele innych narodów to mniejszości narodowe. Przede wszystkim nie byłoby żadnych podstaw do spekulacji na temat „polietniczności” Ukrainy i nie pojawiałoby się pytanie o drugi język państwowy — rosyjski itd. W obecnych konfliktach w ukraińskim społeczeństwie znajdujemy pewne uzasadnienie także w obowiązującej Konstytucji, gdzie zapisano, że „naród ukraiński to obywatele Ukrainy wszystkich narodowości”. Ta norma jest przepisana z konstytucji Związku Radzieckiego. Wiadomo, że tam prowadzono proces niwelowania, tak zwanej internacjonalizacji, wszystkich narodów zamieszkujących ZSRR. Sam termin „naród radziecki” dzisiaj budzi zdziwienie, bo tym pseudoetnonimem przykrywano destrukcyjny proces pochłaniania przez bolszewickie imperium całych światów narodowych i przekształcania narodów w biomasę. Właściwie był to eksperyment odnarodowienia, którego skutki zbieramy na Ukrainie do dziś. W głównej tezie obowiązującej Konstytucji Ukrainy ową absurdalną definicją narodu ukraińskiego zaprogramowano bezosobowość nie tylko tytularnej ukraińskiej nacji, ale i przedstawicieli wszystkich innych narodowości. Tak z Ustawy Zasadniczej usunięto naturalną podstawę prawną ukraińskiej tożsamości narodowej i zastąpiono ją zwodniczą tożsamością obywatelską w obcym narodowi pasożytniczym „państwie w państwie”, gdzie ludzie są masą użytkową. A Ukraińcy to dominujący tytularny etnos na Ukrainie, stanowią 78% ukraińskiego społeczeństwa. A zgodnie z międzynarodową normą prawną, gdy rdzenny naród stanowi ponad 60% społeczeństwa, uznaje się go za monoetniczny. Zatem w nowej Konstytucji należy określić status Ukraińców jako rdzennego tytularnego narodu państwa ukraińskiego i na tej podstawie jasno wypisać wszystkie inne normy. Tożsamość narodowa ukraińskiej ludności rdzennej — „zbiorowej osoby narodu” (P. Kulisz), „całościowego organizmu kulturowego nacji” (I. Franko) — musi stać się podstawą tożsamości obywatelskiej ukraińskiego społeczeństwa oraz realnej politycznej samodzielności Ukrainy. — Czasem ludzie z niepewnością pytają: za co deportowano Tatarów krymskich w maju 1944 roku z ich historycznej ojczyzny, z Krymu? — Oficjalnie w uchwale Komitetu Obrony ZSRR z 11 maja 1944 roku Tatarów krymskich oskarżono o „zdradę Ojczyzny”, o współpracę z niemieckim reżimem okupacyjnym. Oczywiście byli wśród Tatarów, jak i wśród innych narodów, poszczególne osoby, które współpracowały z niemieckim reżimem okupacyjnym. Ale cały naród nie może być zdrajcą samego siebie, bo każdy rdzenny naród żyje własną wolą na własnej ojczystej ziemi. Zatem masową deportację Tatarów krymskich trzeba określać jako ludobójstwo — wyniszczenie na tle narodowym. Taką masową ludobójczą deportację bolszewicki reżim zaplanował był uczynić także Ukraińcom. Zgodnie z rozkazem Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych i Ludowego Komisariatu Obrony z 22 czerwca 1944 roku, podpisanym przez Berię i Żukowa, postanowiono „Wysiedlić do odległych krajów ZSRR wszystkich Ukraińców, którzy przebywali pod władzą niemieckich okupantów. ...wysiedlenie rozpocząć po tym, jak zostaną zebrane plony i oddane państwu...”. Dlaczego nie wysiedlili? Rzekomo na wszystkich Ukraińców nie wystarczyło eszelonów. Wystarczyło tylko na część Galicjan, na Tatarów krymskich i nieliczne narody Północnego Kaukazu. Bolszewicy dokonywali deportacji i ludobójstw na narodach, które nie stawały się ich niewolnikami. A poplecznicy różnych reżimów byli, są i będą u wszystkich narodów, w odróżnieniu od wolnych ludzi, którzy starają się zachować samodzielność pod każdą władzą. Oto i teraz można zobaczyć, kto na Krymie wysługuje się rosyjskiemu reżimowi okupacyjnemu... Wiadomo, że wysiedlając z Krymu rdzenny naród, bolszewicki reżim aktywnie zasiedlał go rosyjskimi wojskowymi emerytami, którzy już w ukraińskich realiach odegrali swoją decydującą separatystyczną rolę jako „piąta kolumna”. Zresztą taką „piątą kolumnę” sformowano we wschodnich i południowych obwodach Ukrainy jeszcze po wyniszczeniu tam rdzennej ukraińskiej ludności Hołodomorem lat 1932—33. Powrót Tatarów był formalny, bo faktycznie ludziom nie zwrócono ziemi, w istocie zmuszeni byli stawać się samosiołami. Myślę, że analogicznie działać będzie Rosja i teraz — powstanie kwestia czystki, odbierania ziemi Tatarom krymskim, tak jak już odbierają mieszkania rodzinom ukraińskich wojskowych i działaczy społecznych. Będzie odbywać się czystka tych, którzy nie uznają reżimu obecnej kryminalnej administracji Krymu, a ich miejsce zajmą nowi przesiedleńcy z Rosji. A jeśli chodzi o obecną decyzję Rady Najwyższej Ukrainy, to jest to skok w pogoni. Choć teraz Tatarzy krymscy otrzymali podstawę prawną do odnowienia swojej państwowości. — Zajęcie przez Rosję Krymu — to sprawdzian zarówno samodzielnościowych dążeń Tatarów krymskich, jak i samodzielnej polityki całej Ukrainy... — Na Krymie ujawniła się i agresywna, szowinistyczna istota kolonizatorskiego reżimu Rosji, i niezdolność „nowej” władzy na Ukrainie do ochrony ukraińskiego społeczeństwa przed agresją i zachowania integralności kraju. Tradycyjnie wasalna władza na Ukrainie sprzedawała i sprzedaje jej zasoby naturalne i ludzkie za własne korzyści. Już oczywiste, że obecna władza po prostu oddaje Ukrainę Rosji w częściach. Istotą kleptokratycznej władzy są pieniądze. A gra w politykę — to dla publiki. Ale odurzona politycznymi igrzyskami publika ślepo wierzy swoim kleptokratom. Okazało się również, że i w Rosji, i na Ukrainie u władzy nie ma polityków — sami kleptomani, a zatem nie ma strategii rozwoju obu krajów. Rosja już 360 lat eksploatuje Ukrainę jako swoją kolonię, a ukraińscy wasale do dziś udają niezależnych władców. Choć w rzeczywistości są oni kolonialną administracją. Wspólne dla obu rządzących elit jest to, że myślą tylko o własnym wzbogaceniu. A kremlowscy kolonizatorzy myślą jeszcze operacjami specjalnymi: jak zachować zagrabione, odzyskać utracone i zagrabić nowe ziemie. Rosyjska imperialna świadomość operuje tylko wymiarem przestrzennym, brakuje w niej czynnika kulturowego samorozwoju. Stąd cynizm rosyjskiej imperialnej propagandy, obliczonej na idiotów. I właśnie idiotyzm imperialnej masy napędza populizm swojego wodza — bezczelnego, cynicznego, agresywnego potwora. A ten triumfem swojej agresji odwraca uwagę imperialnej masy od problemów własnej wegetacji. Aby mieć powód do interwencji, okupacji, rosyjski reżim kolonialny stale szuka zewnętrznego wroga, urządza prowokacje, dywersje, terror przez swoją „piątą kolumnę” i kryminalistów. Siła rosyjskiego reżimu kolonialnego tkwi w jego agresywności. Słabość Ukrainy — w braku samodzielnej polityki... — Nawet w mediach jest już wystarczająco dużo informacji dotyczących kryminalnego dossier obecnych samozwańczych naczelników Krymu... — Ogólnie trzeba powiedzieć o roli kryminalistów na Ukrainie, która szczególnie przejawiła się w formie Antymajdanu i obecnie daje o sobie znać na Południu i Wschodzie. Właściwie powiem ich terminologią: na Krymie, jak i ogólnie na Ukrainie, przez trzy ostatnie lata wprowadzano reżim „suczej strefy”, kiedy więzienna administracja oddała kryminalistom pełnię władzy. W rezultacie „suki” bezlitośnie grabiły ludzi, kraj, lekceważąc państwowe prawa, a nawet kryminalne zasady — czyniły samowolę („bezprieździeł”). Proces ostatecznej czystki Ukrainy nie zakończył się, ponieważ końcową fazą miało być przekształcenie całego kraju w strefę offshore. Całkowicie zrozumiałe, że do rządzenia w niej potrzebni byli już „cywilizowani” — wyuczeni i sprytni oligarchowie, następcy poprzednich kryminalistów. To przejście miało nastąpić przez kolejne wybory prezydenckie. Ale żywiołowe wydarzenia na Ukrainie naruszyły kremlowski scenariusz. Ponieważ kremlowscy administratorzy nie mają strategii, jako służbiści operują różnymi wariantami operacji specjalnych. Kiedy zerwała się operacja specjalna w skali całej Ukrainy, wzięli się za Krym, stosując nową taktykę „pokojowej” okupacji. Haniebne oddanie Krymu z ludźmi, z potęgą wojskową, z gospodarką narodową można rozpatrywać jako skutek tajnych targów nowej administracji Ukrainy z metropolią. Teraz na Krymie są wszystkie oznaki kryminalno-offshore'owej strefy, którą wprowadził moskiewski reżim okupacyjny pod przykrywką rosyjskiej części ludności. — Czas dzisiaj jasno wyznaczył potrzebę niezwłocznych zmian — to nowa Konstytucja, to radykalna wymiana obecnego antynarodowego reżimu na system strategicznego zarządzania, nowe mechanizmy gwarantowania bezpieczeństwa przed agresją wojskową, informacyjną, ekonomiczną... — Polityka samodzielnego państwa opiera się na systemie kultury rdzennego narodu. Właśnie kultura jako system samorozwoju musi wyznaczać zasady polityki. A u nas do dziś działa pojęcie: „Grab, dziel i konsumuj!”. Na Ukrainie, niestety, nie ma ani jednego polityka, ani jednej partii politycznej, które miałyby strategię rozwoju Ukrainy i oparty na niej system zarządzania państwem. Te 23 lata od ogłoszenia suwerenności Ukrainy nasze społeczeństwo istniało w złudzeniu, że mamy niepodległe państwo. Teraz przychodzi uświadomienie, że Rosja inaczej nie rozpatrywała Ukrainy, a tylko jako swoją kolonię, którą przekształcała w strefę offshore. Właśnie po to ostatecznie zrujnowano zdolności obronne kraju! Dopiero gdy zaczęła się rosyjska agresja, gorączkowo zabraliśmy się za resztki armii, rzuciliśmy się do doktryny wojskowej, której nie mamy. Teraz oligarchowie kupują paliwo, akumulatory do sprzętu jednostek armijnych, a ludzie dostarczają żołnierzom żywność... Zresztą obecni władcy na Ukrainie to przeważnie przedstawiciele grup finansowych. Nie mamy opozycji politycznej wobec władzy, a są konkurenci w walce o „koryto” — o budżet państwowy. I zwaśnione klany partyjne nie zważają na potrzeby społeczeństwa. Na zmianę kryminalistom poprzedniego klanu partyjnego przyszli kryminalni poplecznicy obecnego partyjnego kagału, którzy dalej kontrolują biznes i terroryzują społeczeństwo. A ludzie nie mają życia, bo nie ma jasnej wizji jego perspektywy. 23 lata przegadano o jakiejś abstrakcyjnej idei narodowej i dopiero teraz zaczynamy odzyskiwać przytomność. Ale przez ten czas elita straciła sumienie, rozkradła i sprzedała kraj, a naród stracił odporność społeczną: moralny drogowskaz i poczucie sprawiedliwości, wolę życia i odwagę, godność i honor, obowiązek i odpowiedzialność. Jak ostrzegał T. Szewczenko: „Uśpią, łukawi, i w ogniu ją, okradzioną, obudzą...”. Obudziliśmy się — i nie rozumiemy, jak nam żyć dalej, do czego przyłożyć swoje siły? Punktem przyłożenia siły społecznej musi stać się idea. Idea narodowa — to życiowy program narodu. Naród ma zbiorową duszę i powinien wiedzieć, co mu potrzeba robić dla szczęśliwego życia na swojej ziemi. Pierwszy punkt naszej idei narodowej — uwolnienie od kolonialnego ucisku Rosji. Dalej pojawia się pytanie: „Jak nam urządzić życie?”. Oto główny punkt — strategia rozwoju. Tylko na podstawie strategii może być postęp! Przede wszystkim należy uwolnić się od masowej psychozy kolonialnej, która jest skutkiem hipnotycznego działania rosyjskiej imperialnej propagandy. Trzeba rozwijać samodzielną świadomość polityczną, opartą na tradycyjnych wartościach światopoglądowych. Narodowi należy wyjść na drogę samodzielnego życia — pełnowartościowego samorządu. Reorientacja z doktryny władzy centralnej na samorząd lokalny zabezpieczy Ukrainę przed federalizacją, którą próbuje narzucić Rosja przez swoją „piątą kolumnę”. Nawiasem mówiąc, system samorządu lokalnego z powodzeniem działał na ziemiach ukraińskich do 1914 roku. W każdej wsi, miasteczku był swój wiec, były wiece powiatowe, w istocie działało nasze dawne prawo wiecowe. Co więcej, kolosalną pracę wykonywały ziemstwa jako organy samorządu lokalnego. Dlatego w Imperium Rosyjskim była minimalna liczba zarządców, urzędników. Zresztą w Gruzji teraz prawie o 90% zredukowano aparat urzędniczy, zatrudniono nowych ludzi, może i bez należytego doświadczenia
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
du. Ale mają oni zrozumienie tego, co trzeba robić, aby ludzie żyli normalnie. Każdy wolny człowiek powie przede wszystkim: „Nie przeszkadzajcie mi żyć!”. — Jeszcze jedno palące pytanie: jak zlikwidować korupcję? — Podstawą korupcji są klany partyjne: obsadzanie stanowisk, kontrola nad podziałem budżetu i przepływami pieniężnymi, łapówki, haracze itp. Jak można mianować ministrów obrony, MSW, szefa SBU według klucza partyjnego?! Ci ludzie powinni być bezpartyjni. W ogóle partie zdestrukturyzowały nasze społeczeństwo. Jeśli wziąć ogólną liczbę wyborców, to wyborcy partyjni stanowią zaledwie 1,5%. Konstytucyjne prawo narodu jako źródła władzy zastąpiono dyktaturą partyjną — teraz tylko partie tworzą władzę. Nawet nasi kandydaci w okręgach jednomandatowych są w ten czy inny sposób przypisani do partii. — Dalej pojawia się pytanie: od czego zaczynać — od „góry”, czy od „dołów”? — Jak mówią w ludzie: „Ryba psuje się od głowy, a czyścić zaczynają od ogona”. Aby wyprowadzić kraj z totalnego kryzysu, należy zacząć ożywiać kompleksowo cały organizm społeczny. Słabość Ukrainy tkwi w braku samodzielnej ukraińskiej polityki. Partie na Ukrainie nie są organizacjami politycznymi, jedne z nich to ugrupowania kryminalno-finansowe, inne to ich marionetkowa obsługa. I te klany partyjne uzurpowały władzę na Ukrainie — poprzez swój proporcjonalny system wyborczy pozbawiły naród możliwości korzystania ze swojego konstytucyjnego prawa, bycia źródłem władzy. W istocie na „górze”, w żadnych organach nie ma normalnej reprezentacji ukraińskiego społeczeństwa. Rzekomo reprezentują nas partie, a w rzeczywistości to swatowie, kumowie, synowie i córki, i wszystko za pieniądze. Miejsca deputowanych są opłacone, a oni lobbują interesy grup partyjno-finansowych. Oto dlaczego uformowana na klanowo-finansowej, korupcyjnej podstawie Rada Najwyższa Ukrainy nie jest najwyższym politycznym organem przedstawicielskim narodu. A nowo objęty rząd i p.o. prezydenta już po kilku dniach pokazali nie tylko swoją niezdolność do zarządzania krajem, ale i swoją zaprzańczą istotę. Bo nie są oni samodzielnymi politykami, a kadrowymi dublerami, namiestnikami sił zewnętrznych i oddają Ukrainę według cudzego scenariusza. W tym zagrażającym Ukrainie czasie ani Rada Najwyższa, ani rząd, ani p.o. prezydenta, ani żadna partia nie podjęły decyzji politycznej w obronie ukraińskiego społeczeństwa i zapewnienia integralności kraju. Nadszedł historyczny moment, kiedy ukraińskie społeczeństwo jest powołane do uwolnienia się od neobolszewickiego reżimu partyjno-nomenklaturowo-kryminalnego na Ukrainie, który przywłaszczył sobie ogólnonarodowe bogactwo, nabyte przez 74 lata bolszewickiej eksploatacji, i przez 23 lata krył się pod płaszczykiem „niepodległości” — pseudonarodową atrybutyką i iluzoryczną demokracją, która sprowadza się do prawa większości do „koryta” jako źródła osobistego wzbogacenia. Zatem zaczynać należy od likwidacji samego „koryta” — pasożytniczego podziału ogólnonarodowego bogactwa przez partyjno-kryminalny kagan, inaczej iluzoryczno-demokratycznej konkurencji władzy i „opozycji” nie będzie końca. kontakt z ludźmi. A nabrawszy siły, można i neutralność ogłaszać. Obecne położenie Ukrainy komplikują jeszcze czynniki geopolityczne: znajdujemy się na przecięciu globalnych interesów euroazjatyckiego i transatlantantyckiego wektorów cywilizacji finansowej, na granicy zderzenia kultury ludzi oraz bezkultury nieludzi. Przez potężne terytorium tranzytowe Ukrainy przebiega linia frontu geopolitycznej walki ekonomicznej między Wschodem a Zachodem. Co więcej, Ukrainą jako terytorium podkontrolnym Rosja zabezpiecza się przed bezpośrednim sąsiedztwem z krajami NATO. W tym celu rosyjska imperialna propaganda cynicznie forsuje fałszywą tezę o Ukrainie jako tworze quasi-państwowym, który nie jest zdolny do samodzielnego życia i potrzebuje opieki Rosji. Dla wyjścia z tego kryzysowego położenia niezbędna jest potężna zbiorowa wola ukraińskiego społeczeństwa, delegowana systemowi tymczasowego wojskowo-politycznego kolegialnego zarządzania krajem z natychmiastowym odsunięciem od władzy społecznie destrukcyjnych czynników — wszystkich partii oraz instytucji prezydentury. Dla zabezpieczenia Ukrainy przed ludobójczym procesem wynarodowienia narodu tytularnego i przedstawicieli wszystkich innych narodowości oraz przed politycznymi spekulacjami na kwestiach językowo-narodowych, dla zachowania integralności ukraińskiego społeczeństwa i zapewnienia jego samorozwoju na podstawie kultury z zasobu samodzielnej wewnętrznej siły, w Konstytucji Ukrainy należy zalegalizować następujące fundamentalne zasady światopoglądowo-prawne: Naród ukraiński — rdzenny, tytularny naród ukraiński, monoetniczny etnokulturowy rdzeń integralnego ukraińskiego społeczeństwa i podstawa jego politycznej tożsamości narodowej; Społeczeństwo ukraińskie — różnoetniczna całość społeczno-polityczno-prawna z tożsamością obywatelską, skonsolidowana wokół monoetnicznego rdzenia rdzennego narodu ukraińskiego, dominującego tytularnego narodu ukraińskiego; Ukraińska idea narodowa — życiowy program zbiorowej duszy narodu ukraińskiego i podstawa samorozwoju ukraińskiego społeczeństwa z własnych źródeł własnymi siłami, podstawa ustroju społecznego. Ukraińska narodowa ideologia państwowotwórcza — światopoglądowy system tradycyjnych wartościowych orientacji duchowo-społeczno-prawnych samorządnego życia ukraińskiego społeczeństwa na podstawie Ukraińskiej idei narodowej oraz na prawnych zasadach Woli Ogólnonarodowej i Ogólnoludzkiej zasady moralnej; Wola — zasada-prawo, którą jednogłośnie, świadomie przyjmują wszyscy obywatele i której wszyscy przestrzegają, bo wola staje się skuteczną zasadą dla każdego w trójjedni praw, obowiązków i odpowiedzialności. Wola — przejaw ducha narodowego, przyrodniczo-zwyczajowa prawna podstawa samorządnego życia ukraińskiego społeczeństwa na ogólnoludzkiej zasadzie moralnej. Wola narodu — wiodąca zasada-prawo jego samodzielnego życia! Rozmawiał Petro KULYNEĆ
Машинний переклад
— Wychodzi na to, że pozbycie się obecnego absurdu i odrodzenie polityki jako systemu samorządu, samorządności jest możliwe tylko na podstawie odrodzenia kultury społeczeństwa? — Patrząc na absurdalność obecnej quasipolityki na świecie, często wspominam naszego wybitnego ekonomistę i męża stanu Mychajła Tuhan-Baranowskiego: „Polityka nigdy nie może być wyższa od poziomu kultury!”. Kultura to zasada i proces samorozwoju ludzkiego świata. Do samorozwoju niezbędna jest interakcja, wzajemna pomoc wszystkich sił produkcyjnych na Ukrainie i w ukraińskiej diasporze jako części składowej Ukraińskiego świata. Energia samorozwoju jest zdolna unicestwić piramidę pasożytniczego wyzysku i opartego na nim antysystemu obecnej władzy. Spadkobiercy dawnej nomenklatury partyjnej, dawni komsomolcy stali się teraz oligarchami. Aby nie było zwierzchników-pasożytów i pośredniego pasożytniczego ogniwa w systemie produkcja—realizacja, które przywłaszcza 90% zysków, należy zlikwidować samą możliwość pasożytniczego żerowania i powrócić do spółdzielczej zasady interakcji, wzajemnej pomocy wszystkich ogniw produkcji, realizacji i uzyskiwania dochodów. Spółdzielcza zasada wzajemnej pomocy to podstawa rozwoju gospodarki narodowej. Pod tym warunkiem zasób energii społecznej zaczyna maksymalnie narastać. Na czym bogacą się kraje? Na tym, że państwo nie okrada społeczeństwa, a zapewnia mu możliwość samodzielnego rozwoju. Oto i pierwszy punkt strategii — dać ludziom możliwość samorozwoju. Trzeba uwalniać się od struktur pasożytniczej piramidy państwowej i biurokracji. Możliwy jest taki optymalny wariant — trzy struktury zarządcze: 1. Resort rozwoju kulturalno-społecznego i polityki wewnętrznej; 2. Resort nauki i gospodarki narodowej; 3. Resort obrony i polityki zagranicznej. A w tych strukturach powinny pracować nieliczne i efektywne departamenty branżowe. Nowa zasada organizacji ich pracy to system zarządzania przez cele i wyniki. W naszym deklarowanym jako niepodległe, ale fikcyjnym państwie wszystkim kieruje skorumpowane pasożytnicze „państwo w państwie” — kolonialny instytut eksploatacji, przemocy i przejadania. Na tle zubożenia rdzennego narodu mamy przykłady nieprzyzwoitego, absurdalnego wzbogacenia się pasożytów-cudzożerców. Poszczególnych wyzyskiwaczy nie można już nawet nazwać ludźmi. Swoją drogą, światopogląd naszego narodu wyraźnie rozgranicza ludzi i nieludzi. Degradacja człowieka do nieludzia nie zależy od narodowości. Najważniejsze, co trzeba uświadomić sobie, to że nie można liczyć na nikogo: ani na tak zwaną polityczną obłudną elitę, ani na siły zewnętrzne. Oczywiście, dążenie do bycia samodzielnymi może się zrealizować, kiedy będziemy mieli wystarczająco samodzielnej siły. Póki co, nadal poddajemy się obcym, jak zaczął to robić osławiony hetman 360 lat temu. Ważne, by wyrwać się z kolonialnej zależności i pójść w Zenon MYCHŁYK, dziennikarz, Lwów—Tarnopol Jak później wspominał Dmytro Wasylowycz, taki zamysł nosił w sobie od dawna. Jednocześnie dokładał starań, aby na Ukrainie był godnie uszanowany Juliusz Słowacki. Argumentował, że polski i ukraiński światła powinny być na nowo przemyślane jako narodowi prorocy przyszłej państwowości dwóch narodów. Do idei ukraińskiego posła pozytywnie odniósł się polski prezydent Aleksander Kwaśniewski, więc uskrzydlony Dmytro Pawłyczko zabrał się za szukanie realnych dróg realizacji projektu: ustawienia pomnika T. H. Szewczence. Przede wszystkim trzeba było znaleźć miejsce dla niego oraz uzyskać zgodę władz stolicy. Udało się załatwić wszystko — w centrum Warszawy znalazł się bezimienny skwerek. W październiku 2000 roku podczas oficjalnej wizyty w Polsce premiera Wiktora Juszczenki na jednym z budynków w pobliżu uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową. Odtworzyć w brązie wizerunek Kobziarza podjął się znany kijowski rzeźbiarz Anatolij Kuszcz. Według jego i Dmytra Pawłyczki zamysłu, młody Taras miał stanąć z książką i świecą. Nad stworzeniem granitowego piedestału pracował warszawski architekt Baltazar Bruchalski, który nawet poświęcił Tarasowi Szewczence swój wiersz. A jeden z kierowników polskiej firmy budowlanej „Edbud” Edward Mazur zapragnął opłacić dokumentację projektową. „Spędzałem z robotnikami szczęśliwe godziny po pracy, — wspomina Dmytro Pawłyczko. — A byli to chłopcy z Ukrainy. Wśród nich wyróżniał się młody mąż z Terpyliwki w rejonie pidwołoczyskim obwodu tarnopolskiego. Z tej wsi, gdzie często bywałem, bo tam urodził się ojciec mojej żony Pawło Choma. Przychodziłem do swojego terpyliwskiego „krewniaka”, cieszyłem się, że fundament pomnika formuje się rękami Ukraińców. Ale to była smutna radość, bo moi rodacy tęsknili za swoimi rodzinami. Dla nich Taras Szewczenko był prorokiem takiego ukraińskiego państwa, skąd nie wyjeżdżają w poszukiwaniu pracy miliony bezrobotnych do innych krajów”. Kiedy przeczytałem te wersy, pojawiło się pragnienie spotkania z tym „mężem”. Jak by nie było, a wypadło mu pracować nie na zwykłej budowie… Pomogli pracownicy Terpyliwskiej rady wiejskiej: „wyliczyli”, kto z mieszkańców wsi mógł wtedy pracować w Warszawie. „To zapewne Mykoła Palanycia. Ale on dawno mieszka we Lwowie. O spotkanie możecie umówić się przez telefon…”, — poinformowali uprzejmie. — Ta budowa jest rzeczywiście pamiętna dla mnie, — z przyjemnością wspomina pan Mykoła, obecnie emeryt. — Przedtem mi, dyplomowanemu inżynierowi-próżniowcowi, przyszło skosztować chleba zarobkowego w różnych miejscach, żeby utrzymać rodzinę. Najpierw pojechałem do Moskwy, potem — do Polski. Przekwalifikowałem
uczył się na budowlańca. Nasza brygada lwowian wznosiła różne obiekty, ale pewnego razu dyrektor powiedział: „Ogłoszono przetarg na budowę postumentu pod pomnik Szewczenki w Warszawie. Chcę go wygrać”. Od razu się zapaliłem: „Jeśli wygracie, weźcie mnie na budowę”. Obiecał. I wygrał przetarg. Tak stałem się częścią sprawy, z której jestem dumny do dziś”. Z Dmytrem Pawłyczką, opowiada Mykoła Palanycia, spotykaliśmy się często. Ambasador nieustannie interesował się, jak idą sprawy na budowie, czego potrzeba. Poważny problem pojawił się, gdy ukraińscy kamieniarze z powodu braku sprzętu nie mogli wykonać sześciokątnego piedestału z dwóch części, jak zakładał architekt. Sześć granitowych płyt, przywiezionych z Żytomierszczyzny, ściśle do siebie nie przylegało. — Rzuciłem się do Pawłyczki: co robić? A on: „Myśl, rodaku”. Aby coś radykalnie zmienić, nie było ani zbędnych pieniędzy, ani czasu. Więc nieźle się namęczyłem z tymi płytami, zanim jak najstaranniej je ułożyłem. A potem zaszpachlowałem szczeliny ołowiem, aby nie przenikała wilgoć. Metal ściemniał i nawet śladu nie zostawił w tych miejscach. Na odsłonięciu pomnika, żałuję, nie byłem — w tamtym czasie już opuściłem Warszawę. Swoją drogą, Anatolij Kuszcz stworzył wspaniałą rzeźbę. Słyszałem, jak zachwycali się nią Polacy. Chociaż niektórzy z nich nie mogli pojąć, dlaczego ten młodzieniec przyszedł do nich z książką i świecą. Półżartem wyjaśniałem: on i Polskę oświecił. A czyż to nie prawda? Przecież Kobziarz to uznany na świecie geniusz — przekonany jest Mykoła Palanycia. Dyplomatycznie to samo starał się potwierdzić i Dmytro Pawłyczko. Choć były obawy, że nie wszyscy Polacy będą witać budowę pomnika autora „Hajdamaków”. Ale pozytywne przyjęcie przeważyło. Wzywa do zgody i wzajemnego zrozumienia także napis na piedestale: Podajże rękę kozakowi, I serce czyste podaj! I znowu imieniem Chrystusowym Odnowimy nasz cichy raj. Te wersy z wiersza Szewczenki „Polakom” Dmytro Pawłyczko na nowo przetłumaczył na język polski. Tak oto świeca Tarasa przyświeciła dwóm sąsiednim narodom drogę do cywilizowanego europejskiego życia. Wiosną 1999 roku nowo mianowany ambasador Ukrainy Dmytro Pawłyczko, wręczając listy uwierzytelniające prezydentowi Polski Aleksandrowi Kwaśniewskiemu, wyraził życzenie: „Chciałbym pracować w Warszawie do czasu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej”. Jednak jeszcze zanim nasi sąsiedzi zintegrowali się z Europą, poeta-dyplomata nie z własnej woli pod koniec 2002 roku pożegnał się z Warszawą. Jednak zdążył zostawić dobry ślad — pomnik Tarasa Szewczenki w polskiej stolicy.
Машинний переклад
Wraz z mianowaniem nowego kierownictwa SBU w obwodzie stan spraw zaczął się stopniowo poprawiać: aresztowano i wysłano do Kijowa w celu przeprowadzenia czynności śledczych przywódców i inspiratorów ługańskich separatystów — Klinczajewa i Charytonowa. Dziś w centrum Ługańska pozostało jedynie kilka namiotów „antymajdanowców” pod trójkolorowymi flagami oraz sztandarami KPU, PSPU i miejscowych prorosyjskich szowinistów. Jednak o ostatecznej normalizacji sytuacji mówić jeszcze za wcześnie. Oto 29 i 30 marca, kiedy cała Ukraina czciła sławną pamięć Niebiańskiej Sotni, w Ługańsku prorosyjskie siły, wyprowadzając ponad tysiąc „tituszek”, w tym biełgorodzkich i woroneskich gości, urządziły kolejny sabat pod pomnikiem T. Szewczenki, po raz kolejny podżegając miejscową ludność do działań separatystycznych. Charakterystycznym rysem teraźniejszości dla Ługańszczyzny stała się koncentracja na jej terenach licznych jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy, powołanych do obrony granic naszego państwa w tym trudnym dla niego czasie, które biorą udział w ogólnoukraińskich ćwiczeniach wojskowych „Wiosenna ulewa”. Po ponad dwudziestu latach chronicznego braku uwagi ze strony władz wobec ukraińskiego wojska gotowość bojowa obecnych jednostek do odparcia agresji oraz duch patriotyczny żołnierzy są po prostu zdumiewające. Jednak środki państwa na zapewnienie normalnych warunków życia wojskowym przebywającym w rejonach przygranicznych są niewystarczające. Dlatego do aktywnej pomocy armii z zapałem włączyło się społeczeństwo. Nie stała się wyjątkiem Ługańszczyzna, której wielu mieszkańców wielokrotnie wysyłało SMS-y na numer 565, a oprócz tego trwa celowa zbiórka środków, rzeczy oraz wyposażenia materiałowo-technicznego na wsparcie wojskowych tymczasowo stacjonujących na terenach obwodu. Wiodąca rola w tej akcji charytatywnej przypada miejscowym członkom Proświty. Członkowie Zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, aktyw swatowskich, nyżnodunowskich, siewierodonieckich, stachanowskich, starobielskich, nowopskowskich członków Proświty wielokrotnie odwiedzali jednostki wojskowe, które w tych dniach przebywają w pasie przygranicznym od Miłowego do Troickiego (od obwodu rostowskiego do woroneskiego Federacji Rosyjskiej), za każdym razem wywożąc pomoc zebraną przez społeczeństwo. Na ten czas, według niepełnych wyliczeń, zakupiono i wysłano ciepłe rzeczy, żywność, przedmioty higieny osobistej, umundurowanie, materiały pędne i smary, wyposażenie techniczne, leki i produkty witaminowe oraz różnorodne wyposażenie na sumę ponad stu tysięcy hrywien. Członkowie Proświty przekazali również żołnierzom listy wsparcia od ukraińskiej patriotycznej młodzieży. Na tle masowego ruchu pomocy ukraińskiemu wojsku siły separatystyczne na Ługańszczyźnie dalej przeciwdziałają świętej sprawie obrony Ojczyzny przed rosyjskimi zakusami. Odpracowując judaszowe srebrniki, pro-moskiewsko nastawieni obywatele (którzy w narodzie otrzymali trafne miano „koloradowych żuków”) próbowali blokować dojazdy wojskowych do miejsc tymczasowej dyslokacji, przeprowadzać tak zwane „referenda ludowe”, wzywać do nieposłuszeństwa wobec nowej władzy, oczekiwać powrotu kryminalnego przestępcy, a dla nich — wciąż jeszcze prezydenta Janukowycza, siać wśród ludności strach przed pojawieniem się tak zwanych „faszystów” i „banderowców”, przekonywać, że na Ługańszczyźnie żadnej Ukrainy nie było i nie będzie, a ta ziemia jest rzekomo odwiecznie „ruska”. Ci prowokatorzy do dziś chodzą po Ługańsku z „trójkolorami” sąsiedniego państwa, rozpowszechniając bajki o agresywności, pijaństwie i grabieży, które rzekomo panują wśród naszych wojskowych oraz ogólnie ukraińskich patriotów. Tym samym przenoszą własne grzechy „z chorej głowy na zdrową”. Jednak dziś coraz więcej ługańczyków uświadamia sobie, kto jest kim, i nie poddaje się wezwaniom nieudolnych awanturników. Ich zbiegowiska, które na początku marca liczyły do tysiąca osób i były zdolne zajmować urzędy państwowe
Ojciec Mychajło oraz zastępca dowódcy jednostki wojskowej Wiktor Pohoryły, którzy zrywali symbole państwowe (czym separatyści właściwie się zajmowali), teraz z przyzwyczajenia zbierają nie więcej niż 200–300 wielbicieli „białokamiennej”. Wśród najaktywniejszych uczestników akcji pomocy wojsku na Ługańszczyźnie znajduje się przewodniczący obwodowego zjednoczenia Proświty Wołodymyr Semystiaha oraz członkowie Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – proboszcz parafii „Carya Chrystusa” Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego w Ługańsku, proświcianin ks. Mychajło Juszyszyn oraz redaktorka programów obwodowego radia państwowego, kawaler medalu „Budowniczy Ukrainy” Wałentyna Kusznirenko. Właśnie dzięki staraniom pani Wałentyny na falach radiowych Ługańszczyzny wyemitowano reportaż z jednostki wojskowej 93. samodzielnej gwardyjskiej charkowskiej brygady zmechanizowanej, odznaczonej orderami Suworowa i Kutuzowa II stopnia oraz dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru, obecnie stacjonującej na terenie rejonu markowskiego. Poruszająca była opowieść zastępcy dowódcy ds. wychowawczych jednego z pododdziałów tej jednostki, oficera Wiktora Pohoryłego, o codziennym życiu żołnierzy, trudnościach związanych z niełatwą i chwilami niebezpieczną służbą. Jednak obok życiowych przeciwności, ta służba to także wojskowa romantyka, związana z wypełnianiem świętego obowiązku wobec Ojczyzny. Żołnierze tej jednostki przybyli z obwodów dniepropetrowskiego, donieckiego, ługańskiego i charkowskiego, gdzie są na stałe dyslokowani, a pochodzą z różnych ukraińskich ziem. W 70% są to zawodowi kontraktowi żołnierze, reszta to żołnierze ostatniego poboru służby zasadniczej. Ale wszystkich łączy niepodrobiony patriotyzm i szczere pragnienie obrony Ojczyzny w chwili niebezpieczeństwa. Na przykład Wiktor Pohoryły pochodzi z rejonu zwinogródzkiego na Czerkaszyźnie, serca krainy Szewczenki. Znaczący wkład w podtrzymanie morale ukraińskich żołnierzy wniósł ojciec Mychajło, który przywiózł i przekazał jednostce wojskowej spory zbiór literatury duchowej oraz pokropił święconą wodą sprzęt wojskowy, aby nigdy nie musiał zostać użyty zgodnie ze swoim bezpośrednim przeznaczeniem. Spotkanie z wojskowymi udanie uzupełnił program kulturalno-oświatowy z udziałem artystów-prośwician. Apel prośwician do mieszkańców obwodu poparło wielu świadomych obywateli. Wśród nich – młodzież studencka, nauczyciele, pracownicy medyczni, przedsiębiorcy, byli wojskowi i inni. Wśród tych, którzy najwydatniej wsparli ukraińskie wojsko, są rodziny prośwician-naukowców: Witalija Kuryły, Wołodymyra Semystiahy, Olhy Borysowej, Nani Hohokii, Jurija Kyselowa, Dory Tymoszewskiej. Do sprawy pomocy armii dołączyli także nasi rodacy, którzy teraz mieszkają i pracują w Kijowie – wśród nich starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Hennadij Jefymenko. Aktywna postawa życiowa i obywatelska przedsiębiorców Natalii Hajochy, Wołodymyra Kryworotki, parafian UKGK oraz Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Wszystkich ich łączy wielkie imię Szewczenki, ponieważ wyższe wykształcenie zdobyli na Ługańskim Uniwersytecie Narodowym, który nosi wysoki sztandar Szewczenki. Na uniwersytecie rozpoczyna się akcja przekazywania jednodniowego zarobku na potrzeby ukraińskiego wojska. Kwestię bezpieczeństwa i rozbudowy Sił Zbrojnych Ukrainy aktyw prośwician poruszył przed nowo mianowanym przewodniczącym obwodowej administracji państwowej Mychajłem Bołotskych, który, nawiasem mówiąc, sam jest uczestnikiem działań bojowych. Jest on likwidatorem skutków awarii w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej, brał udział w składzie sił pokojowych w sprawie zaprowadzenia pokoju na terenach byłej Jugosławii. Proświcianie nadal współpracują z wojskowymi – tak długo, dopóki nie zostanie ostatecznie usunięte niebezpieczeństwo dla Ukrainy ze strony agresywnego północnego sąsiada. Wspierają ich wszystkie organizacje społeczne i siły polityczne o orientacji narodowo-państwowej, a to jest gwarancją tego, że ukraińska Ukraina na Ługańszczyźnie – mimo wszystkich tymczasowych trudności – w końcu zwycięży. Jednocześnie mają nadzieję na pomyślny rozwój zwycięstwa rewolucji narodowej w swoim państwie poprzez przeprowadzenie wyborów prezydenckich, które mają przed całym światem całkowicie zalegalizować demokratyczną władzę i zapewnić zmianę podstaw polityki państwowej, która powinna służyć narodowi ukraińskiemu, a nie kryminalno-klanowym strukturom. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Tegoroczne dni szewczenkowskie przebiegały na tle bezprecedensowych agresywnych działań Rosji przeciwko odnowionemu państwu ukraińskiemu. Jeszcze pod koniec lutego moskiewscy interwenci rozpoczęli niewypowiedzianą okupację Krymu, co doprowadziło do utraty przez Ukrainę kontroli nad półwyspem, a 1 marca Kreml przyjął niesławną decyzję o faktycznym przygotowaniu działań wojennych. W ciągu kolejnych tygodni sytuacja przy wschodnich granicach naszego państwa, w tym wokół Ługańszczyzny, ulegała pogorszeniu. Świadczą o tym liczne prowokacje i jawne akty przemocy, dokonane przez przywódców ugrupowań separatystycznych, wśród których szczególną brutalnością i cynizmem wyróżnia się rozbicie jubileuszowego wiecu szewczenkowskiego przy pomniku Wielkiego Kobziarza w centrum Ługańska, znieważenie ukraińskiej symboliki narodowej oraz pobicie aktywistów-patriotów. Aktyw prośwician na spotkaniu z dowództwem jednostki wojskowej
Машинний переклад
Zdaje się, że słyszę wyrzuty pod moim adresem: oto agresor na granicy, trzeba myśleć, jak się bronić, a ona — o kulturze… Tak, o kulturze, bo to jest decydujące! Dość już, nasłuchaliśmy się: “Trzeba najpierw nakarmić naród”, “kredyty”, “inwestycje”, “technologie”, “reformy”, “poprawa”… Tymczasem rozumny ekonomista W. Sikora powiedział: “Kultura, norma etyki, zachowania, sfera sztuki, sfera edukacji, nauki — bez tego współczesny rozwój gospodarczy jest niemożliwy”. Walentyna SYDORUK, Illicziwskie zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, obwód odeski. Nie wymaga dowodów fakt, że życie społeczne odzwierciedla się właśnie w środkach masowego przekazu. Człowiek postrzega procesy i wydarzenia, które zachodzą w społeczeństwie, przez pryzmat mediów i odczuwa potężny wpływ prasy, telewizji, radia, działalności wydawniczej. Nieprzypadkowo media uważa się za czwartą władzę po ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej. To właśnie one kształtują opinię publiczną, tworzą tło polityczno-prawne oraz wyobrażenie o tym, co dostępne i zakazane, moralne i niemoralne. Napisałam mnóstwo artykułów na ten temat do różnych wydawnictw drukowanych. Czytam je teraz ponownie — i robi się gorzko… Ukraińska władza przez lata nic nie robiła dla kształtowania narodowego światopoglądu u swoich obywateli. A raczej: robiła to już samą swoją bezczynnością! Owszem, Towarzystwo „Znanie” nie jest nam potrzebne. Mamy 0,5% gazet ukraińskojęzycznych, jedną książkę na każdego Ukraińca. Trudno znaleźć książkę dla nastolatka. Pomyślnie zniszczyli ukraińską kinematografię. Telewizja zamieniła się w niekończące się talk-show. Nasza estrada? “Nie format…” “Głos kraju” śpiewa po rosyjsku, po angielsku, tylko nie po ukraińsku. To jakiego kraju jest to głos? Doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, kierownik katedry wyższej matematyki Odeskiej Państwowej Akademii Chłodnictwa Wałerij Szweć dawno pisał: “Jeśli własnego potężnego pola informacyjnego nie ma, to państwo jest w niebezpieczeństwie”. Dopiero dzisiaj, zderzywszy się z agresją “przyjaciół”, ukraińskie społeczeństwo zrozumiało to niebezpieczeństwo. I mówią: “Wojnę informacyjną przegrywamy…” A przecież Kostia Zatulin jeszcze kilka lat temu mówił nam: “Trwa walka, i to nie żartobliwa, o język, o wiarę, o interpretację przeszłości i model przyszłości Ukrainy. I o miejsce Rosji w tej ukraińskiej przyszłości”. Zatem trzeba było wcześniej wytrwale wychowywać patriotów Ukrainy, aby dać odpór agresorowi, a nie następywać po raz tysięczny na te same grabie. Oto słyszę w zakładzie fryzjerskim: “Jak?! Walczyć przeciwko Rosji? Nasi chłopcy nie będą strzelać!” Czyż nie nauczyły nas niczego stulecia kontaktów z “współwiercami”? Oto co powiedział Iwan Turgieniew: “Nas, Moskali, można dziesięcioma wodami prać, ale moskiewskiej naszej istoty nie dopierzesz”. Takiej “piątej kolumny”, jak na Ukrainie, dzisiaj nie ma nigdzie! A my jeszcze teraz nadajemy obywatelstwo wszystkim chętnym, nie stawiając im żadnych wymagań. Tymczasem ludzi trzeba wychowywać — od 7-latka do 70-latka! Ale nie “na odlew”, a kulturą, sztuką. Jako nauczyciel twierdzę: do rozumu idziemy przez uczucia. Nie można lekceważyć żadnej możliwości wpływania na uczucia ludzi, które kształtują patriotyzm, człowieczeństwo, jedność i solidarność. Oto przykłady. Chyba żaden podręcznik o epoce stalinowskiej nie wywoła takiego nieprzyjęcia totalitaryzmu, jak film “Zimne lato 53-go”. W filmie “Niedziela Palmowa” pokazany jest “breżniewowski” okres naszej historii na losach ludzkich — i nie ma już obojętnych wśród tych, którzy go obejrzeli. Przepytałam wielu ludzi. I nikt nie powiedział, że tam pokazana jest nieprawda, że to wszystko bzdury. A wśród pytanych byli, nawiasem mówiąc, sympatycy różnych partii, emeryci, miłośnicy chwalenia: “O, za Breżniewa dobrze żyliśmy…” A jak wpływają na młode dusze rosyjskie filmy, które okupowały naszą przestrzeń telewizyjną? Te “mat’ twoju…”, strzelaniny, okrucieństwo, seks, porno. A oto, wydawałoby się, liryczny film o kobiecym losie, a aż przelewa się od moralnego brudu i ludzkiej nieuczciwości. Zdrada, podstęp najbliższych ludzi — brrr… Niezwłocznie trzeba odradzać ukraińską kinematografię! Mamy o kim pisać i co pokazywać. Dla mnie główną miarą polityka zawsze była obecność w jego leksykonie słowa kultura (język, wiara, edukacja, sztuka, książka). Często takich widzimy? Słuchałam wszystkich wywiadów ze znanymi działaczami okresu Majdanu, spragniona wyszukując w ich rozmyślaniach echa tego słowa. I usłyszałam — od Swiatosława Wakarczuka — proste, ale jakże wysokie słowa o edukacji, nauce, intelekcie. “Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba, to i mądrość by była swoja…” (T. Szewczenko). Imponują mi słowa Tetiany Majdanowycz: “Taka nam będzie Ukraina, jakie u nas będą serca”. Bardzo chcę, żeby każdy pomyślał nad tym i zrobił wszystko, co możliwe i niemożliwe, aby Ukraina była piękna!
Машинний переклад
Łarysa KOPAN, pisarka, dyrektor „Wydawnictwa Uniwersyteckiego PULSARY”. Bóg daje człowiekowi życie ziemskie wraz z możliwością godnego jego przeżycia. A pomocnymi drogowskazami są ku temu Dziesięć Bożych Przykazań. Kiedy jednak ziemscy władcy decydują, że te Przykazania nie są dla nich, a raj dla siebie zbudują tu i teraz kosztem milczących i bezprawnych „niewolników owych niemych” — powstaje Majdan jako pokojowa akcja obywatelskiego nieposłuszeństwa, jako dążenie do obrony własnej ludzkiej godności. Tylko że zachłanni przywódcy nie znoszą nieposłuszeństwa plebsu, są głusi na wezwania rozumu. Ich żargonowi współbrzmi przekonująca siła pałki i język karabinu snajperskiego. Tak oto starodawne kijowskie wzgórza i ulice w grudniu 2013 i na początku 2014 roku zrosiły się krwią romantyków, którzy jeszcze wierzyli w ludzką zdolność do porozumienia, do zrozumienia. Ponad setka zabitych, ponad tysiąc okaleczonych, do których śmierć przychodzi jeszcze dzisiaj, i miliony rozczarowanych władzą. Straszne fakty, straszne słowa, które nie stają się bardziej akceptowalne przez codzienne, co minutowe ich wspominanie. Ból po stracie bliskiej osoby nie maleje od uświadomienia sobie, że taki sam smutek spotkał setki innych rodzin. Ale ja nie o psychologii bólu. Ja o fenomenie dojrzewania sytuacji, kiedy majdany, morderstwa, wojny stają się możliwe. Dziennikarze opublikowali fragment rozmowy telefonicznej Angeli Merkel z Obamą, w której rzekomo padły słowa Merkel: „Wołodymyr postradał zmysły”… Chodzi o jej ocenę rozpoczętej przez Putina okupacji Krymu. Nawet jeśli takie słowa nie zostały wypowiedziane, czyż nie nasuwała się wam podobna myśl zarówno o początku wojny Rosji z „młodszym bratem”, jak i o rozkazie naszego byłego prezydenta, by strzelać do swoich własnych ludzi? A niepohamowane dążenie do bogactwa — czyż nie jest to oznaka zaburzeń psychicznych u człowieka? Psychicznie chorych nie dopuszcza się do kuchenek gazowych z obawy przed nieszczęściem. A czyż kierownik państwa nie powinien być pod stałym nadzorem psychiatrów, a nie tylko terapeutów? Gdzie ta bariera, która nie pozwoli choremu szefowi zebrać swojej „sali nr 6”. Historia hojnie demonstruje związek wodzostwa i psychopatii („obłąkany” Hitler, krwawy Torquemada, car Iwan Groźny, „ojciec wszystkich czasów i narodów” Józef Stalin — listę dokończcie sami), co w ustach poety Wołodymyra Wysockiego przetopiło się w formułę: „Prawdziwych szalonych jest mało, dlatego nie ma liderów”. Co zatem ma stać się przestrogą przed przekształceniem „obłędu” w „politykę”? Jak uniemożliwić sytuację, w której obwieszony regaliłami psychopata rządzi państwem, a utalentowani, zdrowi ludzie siedzą w szpitalach psychiatrycznych? Gdzie ta dźwignia, za pomocą której ludzie, zauważywszy wyraźnie niezdrowe skłonności kierownika, mogą w porę zastąpić go, nie czekając, aż kumple z sali nr 6 „dla korzyści” i „dla interesu” zamienią każde okno w posiadłości w kratę z wężem, z którego, nieważne co, byleby sprawnie kapało. A żeby ktoś nie wpadł na pomysł przeszkadzania w „zbiorach miodu”, zorganizują daleko nie „zabawne wojska”. Powiecie, że jest Prawo, Konstytucja, Sprawiedliwość… I prawdę powiecie. Ależ nie zadziałało Prawo na Ukrainie. Nie zadziałało ono i w Rosji. U nas wybuchł Majdan, jak wybucha kipiący kocioł od wysokiego ciśnienia, spowodowany nieadekwatnością prezydenta, zdemoralizowanym mechanizmem państwowym, sprzedajnymi sądami i kieszonkową prokuraturą. Pamiętacie, jak od detonacji wybuchały stare pociski w składach w Nowo-Bohdaniwce? Tak właśnie wybuchać będą majdany w Rosji, przyczyny bowiem na naszych terenach są takie same („…postradał zmysły”). A czy można uniknąć krwawych katastrof, spowodowanych czysto „ludzkimi” cechami pierwszej osoby, postawionej niby z dobrej woli wyborcy na szczycie państwowej piramidy? Być może nam, tak wykształconym i postępowym, warto wrócić do studiowania ustroju pierwotnego? Pod innym kątem przyjrzeć się Prawu Zwyczajowemu? Tradycyjne zaklęcie: „nasze prawa są dobre, trzeba je tylko wykonywać” brzmi, jak na dzisiaj, niezbyt przekonująco. Bo, jak mówią: „nie czas i nie miejsce” na takie stwierdzenie. Ale na co już z pewnością czas — to opracować i ogłosić Prawo, krótkie jak uderzenie gongu, i tak samo zrozumiałe, Prawo, które nie pozwoli niegodnemu człowiekowi pozostawać na Olimpie, choćby jak wygodnie się tam umościł. A co najważniejsze, wypisać receptę na zapobieganie chorobie, jak to robią specjaliści od chorób nowotworowych. I potrzebują tej recepty nie tylko w naszym państwie. Powiecie, a kto to zrobi? Kto odważy się dodać do istniejących na świecie Praw jeszcze jedno, choćby na dwa-trzy zdania, Prawo, które zagwarantuje obecność w dyspozytorni państwa, przy pulpicie ideologicznym i zbrojeniowym, człowieka mądrego, który ponad wszystko będzie stawiał interesy ogółu. A co najważniejsze — osoby adekwatnej. Dla tysięcy ludzi związanych z fizyką jądrową i energetyką atomową obowiązkowe są kwartalne badania lekarskie z komisjami psychiatrycznymi włącznie („Eksploatacja cyklotronów, betatronów, akceleratorów liniowych i innych instalacji przyspieszających” pkt 35, bazy normatywnej „Wykaz prac o podwyższonym niebezpieczeństwie”). A dla pierwszej osoby w państwie?.. Oczywiście, niełatwo opracować, a co najważniejsze, wdrożyć takie Prawo. Ale potrzeba jest oczywista. Całkiem możliwe, że ten autor-prawnik zyska sławę Giordano Bruno. Ważne tylko, żeby go przedwcześnie nie spalili.
Машинний переклад
Do 15. rocznicy śmierci Wiaczesława Czornowiła
W pierwszych miesiącach roku społeczeństwo uczciło trzech wybitnych działaczy ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego z okazji dat jubileuszowych: 175. rocznicy urodzin Pawła Czubyńskiego, 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki oraz 15. rocznicy śmierci Wiaczesława Czornowiła. Trzech wielkich Ukraińców łączy podobieństwo losu, to, że bezinteresownie walczyli o wolność Ukrainy, o narodowe i społeczne wyzwolenie narodu.
Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspilskiego Zrzeszenia „Proświta”
Za ukraiński patriotyzm wszystkich trzech brutalnie ukarały okupacyjne władze rosyjskie. Przez wiele lat zesłano ich na obczyznę. Mimo ciężkich udręk jednak nie załamali się. Faktycznie cała trójka została podle zgładzona przez okupacyjną władzę: Tarasa Szewczenkę i Pawła Czubyńskiego zabiły ciężkie choroby, a Wiaczesława Czornowoła zginął tragicznie w wypadku samochodowym w niewyjaśnionych okolicznościach. Warto zauważyć, jak krótkie były ich życiowe drogi: Paweł Czubyński przeżył 45 lat, Taras Szewczenko — 47, a Wiaczesław Czornowił — 61 lat. Z okazji 15. rocznicy śmierci Wiaczesława Czornowoła wspomnijmy o nim jako o wybitnym polityku i mężu stanu. Bo rodzące się Państwo Ukraińskie, o które przez wiele lat dzielnie walczył, znajduje się obecnie pod zagrożeniem. Czornowoł jako jeden z pierwszych wśród ukraińskich polityków zrozumiał, że naszym największym wrogiem jest imperialistyczna Moskiewszczyzna. Naturalnym sojusznikiem Ukraińców na Krymie jest 300-tysięczny naród krymskotatarski. Właśnie dzięki Czornowołowi liderzy narodu krymskotatarskiego Mustafa Dżemilew i Refat Czubarow zostali deputowanymi ludowymi Ukrainy z list Ludowego Ruchu. Czornowoł należał do tych polityków, którzy potępiali rozbrojenie nuklearne Ukrainy. Niestety, z winy władz historyczną dla Ukrainy szansę utraciliśmy, ponieważ na arenie międzynarodowej słabych ignoruje się. Zatem sprawiedliwym okazało się dawne powiedzenie: naród, który nie chce karmić swojej armii, będzie karmił cudzą. W obecnym ciężkim czasie ukraińska władza również okazała się nie na wysokości politycznej mądrości, popełniwszy wiele błędów: nie zamknęła na czas granic z Rosją, nie przeszkodziła przedstawicielom dawnej rabunkowo-bandyckiej władzy w wywiezieniu z Ukrainy miliardów dolarów. Przez otwarte granice z Moskiewszczyzny bez przeszkód wjechały na Ukrainę dziesiątki tysięcy prowokatorów, podżegaczy i organizatorów antypaństwowych akcji w południowo-wschodnich obwodach państwa. Władza oddała wrogowi Krym, Flotę Czarnomorską, pozostawiła na pastwę Moskala oddanych Ukrainie obywateli, ludzi różnych narodowości — przeważnie Ukraińców i Tatarów krymskich. Przyczyną takiej nieudolności w działaniach wielu obecnych polityków jest brak w nich bohaterskiego ukraińskiego, szewczenkowskiego i czornowołowskiego ducha.
Машинний переклад
Dzień przed sobotą 4. tygodnia Wielkiego Postu, kiedy Cerkiew Prawosławna sprawuje ogólne wspomnienie zmarłych, w sali wystawowej Związku Artystów Ukrainy odbyła się wystawa artystyczna „Artystyczny Majdan”. Przywróciła nas ona do krwawych, tragicznych wydarzeń na kijowskim Euromajdanie, kiedy najemnicy na rozkaz Janukowycza 18—20 lutego dokonali niesłychanego zbrodni — masowego rozstrzelania pokojowych i nieuzbrojonych protestujących. Zatem duch tamtych wydarzeń i dusze Niebiańskiej Sotni, które zgodnie z nauką Cerkwi do czterdziestu dni nie opuszczają ziemskiego padołu, byli wśród zwiedzających tutaj, na tej improwizowanej wystawie.
Mykoła CYMBALIUK
Wydawałoby się, że artyście czy rzeźbiarzowi stworzyć w tak krótkim terminie pełnowartościową pracę artystyczną jest niemożliwe. Nierzadko u twórcy okres od pomysłu do realizacji zabiera wiele czasu. Ale to jeszcze zależy od wcześniejszego przygotowania artysty, jego postrzegania rzeczywistości i stanu duchowego, na ile „żyje” wybranym tematem. Przeważająca większość artystów, których prace zaprezentowano na obecnej wystawie, byli nie tylko świadkami Majdanu, ale i uczestnikami prawie wszystkich tych wydarzeń. Na przykład Ołeksandr Melnyk. O nim już kilka razy pisał nasz tygodnik, opowiadały inne wydania, kręciły materiały krajowe i zagraniczne stacje telewizyjne. Od pierwszych dni, razem ze studentami, brał udział w pokojowych akcjach protestu przeciwko zbrodniczemu reżimowi Janukowycza. To już później, kiedy na Majdanie wyrosły barykady i zaczęły się wielotysięczne wiece, u artystów dojrzał pomysł, by podnieść swój głos (do trybuny nie mogli się dostać), aby deklarować swoje stanowisko jako cech artystyczny i bezpośrednio inspirować majdanowców swoimi płótnami. W centrum ekspozycji obraz O. I. Melnyka „Widzę sprawy twoje, człowieku” — szeroko otwarte, jako uosobienie bezmiernej duchowej głębi, smutku, miłości do ludzi oczy Wszechmogącego. Obraz niezmiennie był obecny i na wiecach, i wśród ognia i dymu na Hruszewskiego, i wśród rozstrzeliwanych przez berkutowców i snajperów demonstrantów na Instytuckiej, gdzie został „raniony” kilkoma kulami, jak i jego twórca. Symbolicznie wita zwiedzających także inny obraz tego samego artysty — czarne delikatnie smukłe astry na czarnym tle („Ofiarom szowinizmu, rasizmu, faszyzmu, komunizmu”). Jest on jak żałobna wstążka na opuszczonym narodowym niebiesko-żółtym sztandarze, jak zasłonięte czarnym krepem lustro w domu zmarłego. Ale nie ma w nim beznadziei, tego upiornego odczucia rzeczywistości — zarysy płatków odcinają się ledwo zauważalnym jasnym odblaskiem nadziei. Swego czasu fascynację Melnyka malowaniem astrów w różnych tonowych i treściowych ujęciach psycholog, która odwiedziła jego wystawę, rozszyfrowała jako niosącą w sobie wielki osobisty nieukojony ból duszy, smutek… To, co działo się i obecnie dzieje w naszym życiu, Ołeksandr Iwanowycz wchłonął i przepuścił przez swoją duszę, przekształcając we własne, teraz zrozumiałe dla każdego obrazy artystyczne. Tak samo symbolicznie znaczące jest inne jego płótno — „Dzwonnik”: kozak, którego typ można było zobaczyć na obrazie „Iwan Zalizniak”, rozhuśtuje serce alarmowego dzwonu, który podnosi naród do walki przeciwko wrogowi. Dzisiaj zidentyfikować obraz wroga może każdy — to raszyzm, w którego podstawie leży putinowska forma imperialno-szowinistycznej ideologii i praktyki. Jako przejaw — dokonana agresja przeciwko Ukrainie i aneksja jej nieodłącznej części — Krymu. To poruszająco odtworzono w brązowej kompozycji rzeźbiarskiej Anatolija Kuszcza: jakby zdjęty z ikony obraz prześladowanej, umęczonej kobiety-Ukrainy z dzieckiem, które wisi w jej lewej ręce, a po obu stronach, z tyłu częstokół skróconych, karłowatych karabinów z piętnem drapieżnego rosyjskiego dwugłowego sępa, lufy wieńczą nie bagnety, a poziomo przywiązane kamienne siekiery. Takim zobaczył utalentowany rzeźbiarz obraz „bratniego narodu”. Podobne odczucie, ocenę i pogląd na zło jako niezmienną istotę kryminalno-antynarodowej władzy i polityki jej kremlowskich patronów mają nie tylko ukraińscy artyści. Gdybyż tylko rosyjscy pracownicy mediów mogli przejrzeć (o politykach-putinoklonach tutaj mowy być nie może — to klinika), to ujrzeliby pod wieloma obrazami tej wystawy nazwiska wcale niecharakterystyczne dla „banderowców”-Ukraińców. Tutaj, jak i na euromajdanowskich barykadach, ramię w ramię z Ukraińcami sąsiadują płótna Azerbejdżanina, Ormianina, Rosjanina, Polaka, Żyda, krymskiego Tatara itd. Wydaje się, że nic nie zmuszało 22-letniego Azerbejdżanina Abasa Sajiłowa, studenta Kijowskiego Uniwersytetu Telekomunikacji, wyjść wtedy, podczas pierwszych i kolejnych wydarzeń rewolucji godności w Kijowie, na wsparcie ustawowych praw i wolności Ukraińców. Ale przecież godność i wolność, prawo żyć w cywilizowanym społeczeństwie i państwie prawa są niezmiennymi wartościami nie tylko dla Ukraińców. Dla Abasa wszystko to, co przeżył i zobaczył, wybuchło na płótnie, które nazwał „Odrodzenie”: w szalonym szale ognia wyłania się słoneczna tarcza; jeszcze dużo mroku, jakichś niewyraźnych sylwetek; ale jeszcze chwila, i to słońce wzejdzie, rozgoni wrogą i przygnębiającą ciemność zła. Te narodowe, czysto ukraińskie czarno-czerwone kolory, które są charakterystyczne nie tylko dla ukraińskiej wyszywanki, ale i dla naszej wielowymiarowej i nieprostej historii — świadomie czy podświadomie — szczodrze wykorzystali uczestnicy „Artystycznego Majdanu”. Tak odebrał i w takich barwach namalował wydarzenia na ulicy Hruszewskiego Wartan Markarian. Nazwę dla obrazu — prorocze słowa naszego Kobziarza — wziął jakby z ust jednego z tych pierwszych bohaterów Niebiańskiej Sotni Serhija Nihojana: „Walczcie — zwyciężycie, wam Bóg pomaga”! I On pomagał wszystkim tym, którzy, jak pisał Jurij Wynnyczuk w skandalicznym w ocenie pro-władzowej cynicznie-zachłannej ko-literackiej braci wierszu: Postaw przed wyborem czasu: Do władzy przyszli bandyci i kłamcy, Szulerzy i świniopasy. Pokonali państwo i złożyli do nóg, Pijąc naszą krew jak wampiry, A ich pachan, ledwo przybity jajkiem, Wiedzie nas do przepaści. Bandytą on był i bandytą został Teraz już wyższej klasy. Bo już nie czapki, a miliony kradnie — Zabij pedała. Za to, że Ukrainę sprzedał wrogom I testamenty Tarasa, Przywiódł tabacznię i moskiewskich popów… I wyższe siły, i słowa narodowego proroka Tarasa, które podnosiły determinację i wiarę Ukraińców w zwycięstwo prawdy i sprawiedliwości, rzeczywiście pomagały. Bo takiego duchowego uniesienia, poświęcenia, desperacji i heroizmu uczestników Majdanu, przypływu twórczości dawno już nie znała Ukraińska ziemia. O przebiegu tamtych dni już napisano i nakręcono wiele. Przemyślenie obrazami artystyczno-plastycznymi rewolucji godności będzie wymagało więcej czasu. W końcu sama Artystyczna Sotnia, która aktywnie dołączyła do walki przeciwko zbrodniczemu reżimowi i o nowy ład świata Ukrainy, została stworzona niedawno. Ale ona coraz bardziej i szerzej rozwija swoją działalność. Od pierwszego dnia na Majdanie stała artystka, pedagog Maryna Soczenko, która nie raz znajdowała się twarzą w twarz z rozwścieczonymi berkutowcami. Tutaj pracowała z
z sztalugą i jako chyba pierwsza ze wszystkich artystów zorganizowała indywidualną wystawę malarstwa pod gołym niebem. Zbiegło się to z jej jubileuszem, który uczciła (o czym nikt nawet nie wiedział) w tak oryginalny sposób. Mówią, że na jej wystawie było wtedy w dosłownym znaczeniu setki tysięcy widzów. Na „Artystycznym Majdanie” Maryna wystawiła około dziesięciu portretów pastelowych majdanowców, kilka obrazów olejnych o tematyce fabularnej. Kateryna Tkaczenko była jedną z inicjatorek niedawnego majdanowskiego pleneru. Zjechało się na niego niemało artystów z różnych zakątków naszego państwa. Potem w Kijowie odbyło się kilka ciekawych improwizowanych wystaw zarówno na Majdanie, jak i w galeriach. Obecnie w sali wystawowej Narodowego Związku Artystów Ukrainy wystawiono tylko część ich prac. Reszta w ramach zorganizowanej akcji „Komunikacja od Majdanu do Wschodu” jest prezentowana w obwodach charkowskim, ługańskim, donieckim i południowych obwodach Ukrainy. — Jestem szczęśliwa — powiedziała Katia Tkaczenko na otwarciu — że znalazłam ludzi o podobnych poglądach. Dla naszych artystów ważne jest odtworzenie wydarzeń, historii, która tworzy się na żywo. Nie mogliśmy stracić takiej okazji. Teraz musimy — to nasz obowiązek jako obywateli i artystów — opowiedzieć o Majdanie żywym słowem plastycznym. Bo jestem przekonana i wierzę, że Ukraina i nasz naród mają wielką i piękną przyszłość. „Bo z nami prawda, z nami Bóg” — przypomniałem sobie słowa jednego z organizatorów „Artystycznego Majdanu” Ołeksandra Melnyka. A obrazy świetlanych dusz Niebiańskiej Sotni powinny inspirować i dawać przykład tego, jak trzeba kochać swoją ziemię, swój naród, jak trzeba kochać dobro i nienawidzić zło.
Машинний переклад
A jemu: — Nie trzeba się wywyższać! Ja, opaska, jestem stokrotnie ważniejsza: W dymie i ogniu barykad Podaruję naparstek nieba!
— Jesteśmy towarzyszami, wcale nie gorszymi! — Chleb powszedni i sprawiedliwa sól. …Gdy smutek otoczy zewsząd, Ocalą ukochane wiersze.
Więc i zbiorek, chudziutki jak palec, Do Dniepru zabieram ze sobą… Żeby nie znudzić się w chacie piórem — I schowam go do kieszonki.
Wszystko. Gotowe! Rozprostować skrzydła — Na Majdan! … Rodzinne pocałunki… Mama za mną zapłakała I — żegnała krzyżem, żegnała, żegnała…
…Mnie … niepokoi wzrost ekstremizmu i wandalizmu. Azarow. Lekcja ukraińskiego. Neologizmy. Wciskam już zwyczajnie paragraf w ucho igielne. Język wyćwiczony sypie o -izmach… I nagle drętwieje: na czele — „tituszka”.
…Liczebność specjalnych oddziałów „Hryfon” i „Berkut” zostanie zwiększona sześciokrotnie.
Media
Kto ich zawołał w zimną noc — Nikt nie wie na pewno. Biegną jedna przed drugą Głodne kule po życie.
Choinka strząsa włosy… Na próżno: nieodstępny ból. A „ptastwa” tego namnożyło się… I, obiecują, będzie jeszcze.
Lecz nie szczerbaty grosz ani sława Wiodą młodą odwagę — Miłość im świeci niepodstępna — Ku Zwycięstwu ściele drogę.
…A zamieć oszalała Przez zaciśnięte zęby: trafiaj! …Gdzie kula serce przechwyciła, Stoi zapłakana świeca…
Na naszą ziemię, Bogiem daną, Zstąpi Boża łaska! Nasi bohaterowie — Krut, Majdanu — Ramię przy ramieniu w walce stoją!
Dyrektywa rewolucyjna
Zapomnij, co mówiłeś: na próżno… Dzień sądu na wieki zapamiętaj! Kula już nie koketuje — Przychodzi — bierze życie.
Zbrukane wszystkie prawa — Nie wypierze się żabotu. I tylko prawda obroni, Przepędziwszy albo-albo.
Nie bój się tych, co naprzeciw, Którzy zagarnęli gwiazdy z nieba. Pan omłóci trudy Na radość białym chlebem!
osiedle typu miejskiego Dublany, obwód lwowski
Машинний переклад
Razem! Tak głośno huknęło nieszczęście drzwiami — Aż trzask po świecie i sercu poszedł! I znowu mara ze szklanymi oczami Rymuje na śniegu „krew” z „miłością”.
Wczoraj jeszcze ta poddeptana rymowanka Żyła w strofie o miłości żarliwej… — Myśleli, że ona — krzew niepalący? — Rechoczą-wyśmiewają kule, pałki…
Widzę, jak padają… W rozpaczy drętwieję: Ormiański chłopak, młody Białorusin… Zbawiciela dłoń — drżącą, miłosierną — Obłąkana dusza przykłada do ust.
Lecz nie ma im liczby! Idą zawzięci i silni, Co razem, w kupie — wielkimi są! …Pilnuj się, mój przyjacielu, bo strach i obojętność Po snajpersku celują w serce twoje.
Nie dajmy się! Dłużej cierpieć nie sposób. Oblicze Zwycięstwa zajaśnieje lada chwila! Jedyna Ukraina! I „razem jesteśmy siłą!”, Bo razem — jeden, niepokonany Naród!
* * * Szykują się dni, i szykują się roty Na serc przyczółku, gdzie odblaski burz. … Do szeregu tego, co stanął naprzeciw, Przysunął-przywarł niezdara mróz.
I w mig zapłonęło! Idzie fala na falę, Jak schodzili się w boju krwawym dawno. Dusza ogląda tę sieczkę krwawą, Jakby najstraszniejsze na świecie kino.
Gdyby to kino… Och, gdyby to, gdyby to… Dusza by lżejsza stała się stokrotnie! …Na szyi epoki — krwawy naszyjnik. I znowu — o Boże! — na brata idzie brat.
Wezwanie
W sobie niewolnika zabij! — mówi nam dzisiaj czas. Leonid Horłacz Nie jest grzechem w sobie niewolnika zabić, Tego niewolnika, którego kat z nas zrobił. Nie jest grzechem ruinę zatrzymać, I do nowych wznieść się rubieży.
Nie jest grzesznym wtórności się wyrzec, Protesty rzucić do domostw możnych. Żeby głos twój w snach nie zwlekał, Ty tę bezduszność słowem roztrwóż.
Nie bój się mówić wszystko, co zabolało, Bo jutro pokój przekreśli czerń. Twoje imię dzisiaj wskrzesiło Bojowników poległych przez wszystkie lata.
Kiedy surma świadomości uderzy, Gdzie zaschła krew twoich braci, Żeby spokojnego nieba nie zakryły chmury — Nieś swoje wezwanie w dal wszystkich światów.
I wiedz! — wstecz nie można odstępować, Powrotna droga do zguby wiedzie. Bo ty — naród, którego ciemność nie pokona, Z twoich szczytów wieczność nie spadnie.
Nie jest grzechem zanieść swój sprzeciw, Żeby naszych słów dzwoniły pałasze. Nie strać w sobie pożądanego wolności dotyku, I niewolnictwa cienia potomnym nie zostaw! 4 stycznia 2014 r.
Krwawe Święto Jordanu No i wszystko… Wojna się rozpoczęła. Gdzie tam zrozumienie i kompromis. Świętem Jordanu krwawym rozlała się Walka paląca bez wszystkich zasłon.
No i wszystko… My wszyscy na polu bitwy. Taki scenariusz pisze czas sam. Żeby Ukraina nie była niewolnicą, Już płynie krew w punkcie ognistym.
Ale nikt kropek nie chce stawiać, Nikt niezwyciężonym nie zamknie ust. Od strony władzy — nieład oraz bezprawie, Które prowadzą naród na szafot.
Przebacz nam, Boże! To jakie jest wyjście? Już nie żartem urwała się cierpliwość, Żeby nie stało to codzienne nieszczęście — Nie pożałujmy skrzywdzonych serc.
Wojna trwa! Zastanówcie się, panowie!
Na Majdan! Jadę! Wątpliwości, wy nie na miejscu — Zewsząd zbiega się wojsko! …W kolejce długiej cichutko stoją Do mojego plecaka rzeczy.
…Słońce letnie zacisnąłem w garści Drzemiący starusieńki pled, Co życie w nim tli się ledwo — Wycieka przez dziurkę małą…
Jak po prawdzie, to niewiele Tych rzeczy, bo ja znam granicę. — Od przeziębienia cię uchronię! — Czupryną potrząsnął czosnek zawzięcie.
* *
*
Машинний переклад
Huczy ziemia, rozdarta waszym złem. Ten opór w kroplach krwi Dzisiaj idzie uparcie naprzód. Jezus chrzcił się w Świętym Jordanie, A nas Pan oświeceniem ochrzcił, I tę lawinę — To przeciwstawienie Przebaczył z nieba i pobłogosławił! 20 stycznia 2014 r. Dusza narodu Naród mój jest, naród mój zawsze będzie, Nikt nie przekreśli mojego narodu! Wasyl Symonenko U narodu dusza nie kamienna, Ale spróbuj ją połamać. Choć gorzknieje w niej los piołunem, To na niej nie wyrośnie chwast. U narodu dusza nie żelazna, Ale spróbuj ją powalić. Ojczysta mowa i gwiezdna pieśń W niej nieśmiertelnością jedną zakwitły. Nie szukaj ani omamów, ani ucieczki, Ani powaleń, ani zmęczeń, ani zdrad. Wśród różnych granic i nurtów Ta dusza nie ustąpi wstecz. Bo tak sądzono Bogu jedynemu Nie poddawać się i ciemność pokonywać, I smutek wierzby oraz kaliny Słońcem wolności bez granic rozjaśniać.
Машинний переклад
Ten, kto krzywdzi narodu duszę, Robi z niej zamulony muł – Niech na wieki ani kroku nie ruszy Do wysokich jej porywów.
W niej wszystko, czego słówkiem nie powiedzieć, Nie przemilczeć w nurcie bystrym. Dajcież jej łabędzio latać Nad rozwiosennym krajem swoim.
Mój narodzie! W niegasnącym płonięciu Pragnąco los na wieki wieńcz, Bo wzlatuje w światy Ukraina Tylko na skrzydłach twojej duszy! 10 grudnia 2013 r.
Nad wysokością Bożego płonięcia Nikt, oprócz nas, nie ruszy tego kamienia, Bez nas samych ściana nie upadnie. Nad wysokością Bożego płonięcia Z nici niepokory lud życie przędzie. Żeby odziać przędziwo wolności I zrozumieć, gdzie naprawdę ciemność, — My któryś raz nazwiemy się narodem Lecz i tak pozbędziemy się jarzma. Inaczej już nijak nie zdołamy — Na nas planeta patrzy cała. Pęka lód Ducha w sercu niepustym, I żadna nie będzie błądzić ścieżka. Jak powódź, co powierzchnię nakrywa, Tak nasza siła wszędzie napływa. Miłością do ziemi nie umiera Ognista istota mocnego strzemienia. Zdołamy pozostać na koniach, Których nie zatrzymać między niewolami. Niepokonanie blaskiem niepowtarzalnym Lecą iskierki z naszych upartych losów. Już nie woda, a jedność kamień toczy, I dzwon pożądany wielogłosem bije. Wiedzie modlitwa w myślenie prorocze, Gdzie słońce wolności wiecznością się staje! 25 grudnia 2013 r.
Nie bij! Nie bij narodu, bo grzech to niewybaczalny! Nie bij braci — pobitym będziesz sam! Winę tę nie zamaskujesz grymem, Która na osąd zostanie czasom.
Nie bij ludzi, co mają pełne prawo Z pokojem iść i wolności bronić. Nie bij nikogo — ziemi nie zakrwawiaj, Nie daj nikomu boleśnie cierpieć.
Nie idź na ludzkość karkołomnym wojskiem, Bo sam Pan nie wybaczy takie. A może, sądny dzień twój bardzo blisko, Jako odpowiedź za czyny złe.
Dużo Ukraina nacierpiała się, Wdowie jęczy, aż zadrżała twardź. Dzisiaj to jęczenie nie ustało, Lecz bije na alarm — prosi szczerze.
W przestrzeń rodzimą bólem nieuniknionym Wzlatuje wezwanie między wszystkich zawiei: Kochaj braci w pokojowości stanowczej! — Nie bij narodu! Nie bij! Nie bij! Nie bij!
Era powstańcza płynie za erą, Żeby wszystkie niedole w męstwo przelać. O, jak duszy nie chce się do bólu Płaczów narodowych i rozlewów krwi.
8 grudnia 2013 r.
Chwile pobożności Wigilia. Spokój. Nadzieje. Dwanaście potraw i smak kutii. Zasnęły bóle i cierpienia. Dusza z Twórcą w samotności.
Najpierwsza gwiazda. Wspomnienie ciche. Wszystko, jak jest. O czym zgadywać? Mój kraj-cierpiętnica Powinien zatwardziałość pokonać.
Bo On przyszedł. Bo On się zjawił. I jak duszy nie kołataj — W Nim jednym cały świat się odbił. O, kraju mój! W Krzyżu płon!
Nic myśli nie dzieli. Prawdziwy czas dotknął celu. Boże Narodzenie. Chwile pobożności. Modlitwa. Wieczność. Bóg i ty. 6 stycznia 2014 r.
Машинний переклад
J.B.: Pawle Mychajłowyczu, większość ukraińskich poetów urodziła się na wsi, a ich droga życiowa i twórcza wiodła przez wielkie metropolie, miasta. Umierali w Kijowie lub w Petersburgu, w Nowym Jorku, Pradze czy Paryżu. Cała ich twórczość była jakoby adresowana do czytelników, którzy mówili w języku ukraińskim. Podczas gdy w samych metropoliach, czasów carskiego imperium czy radzieckiego, słowo ukraińskie nie panowało, zwłaszcza na wschodzie i w Centralnej Ukrainie. Oczywiście, ukraińska kultura wiejska to fundament ukraińskiej cywilizacji: Czerkaszczyzna dała Tarasa Szewczenkę, Sumszczyzna — Ołeksandra Olesia, Doniecczyzna — Wołodymyra Sosiurę, Mikołajowszczyzna — Mykołę Winhranowskiego, Połtawszczyzna — Iwana Kotlarewskiego, Borysa Olijnyka oraz braci Zerowych. Jednak w polis tych regionów, tych obwodów, nawet wśród ukraińskiej ludności panował język ówczesnego imperium — rosyjski. Pana zdaniem, jak powinno być w cywilizowanym demokratycznym kraju, którym pragnie dziś być Ukraina? 23. rok niepodległości, a sytuacja prawie się nie zmieniła. P.M.: Nawet się pogorszyła. I to nie jest konstatacja P. Mowczana czy J. Buriaka, wszyscy jesteśmy świadkami tego, jak pogarsza się sytuacja z ukraińską kulturą, językiem. Poruszył Pan dwie bardzo ważne fundamentalne kwestie: my rzeczywiście, jako źródło odnawialne i życiodajne, stale opieraliśmy się na słowie ludowym, które funkcjonowało wyłącznie w granicach szerokiej Ukrainy — na terenach wiejskich. Zrozumiałe, że nosicielami narodowej, zbiorowej pamięci byli wieśniacy. Miasto zawsze jest naznaczone tą ideologią, która była tymczasowa, choć mogła rozciągać się na stulecia, jak to było w różnych czasach, przy różnych reżimach. Miasto zawsze łatwo przekształcało się na obcą modłę i stąd tylu renegatów, którzy byli delegowani właśnie przez ukraińskie miasto. Dlaczego nie ukraińskie współczesne metropolie? Dlatego, że nie ma żadnego programu rozwoju języka ukraińskiego, nie został on zatwierdzony, nie ma nawet zatwierdzonej koncepcji rozwoju języka ukraińskiego, chociaż mamy dość jasny 10. artykuł Konstytucji Ukrainy, na którym jednoznacznie powinni opierać się wszyscy, którzy dochodzili do władzy. Konstytucja nie jest pisana dla wąskiego kręgu — to ogólny dokument konsensusowy, który wymagał jednego: aby ukraińskie metropolie były ukraińskie. I dlatego, kiedy powołuje się Pan na twórczość, myślę, że nie ma znaczenia, w jakich miastach piszą poeci. Jeśli mówić o poezji miejskiej, to powinniśmy odwołać się do średniowiecza, kiedy pojawiły się nowe gatunki. Na przykład znane hiszpańskie pieśni narodowe — romancero czy znana poezja wagantów, w szczególności pieśni do pięknej damy, wszak wtedy rozpowszechniony był kult rycerza, który panował w granicach zamkniętych przestrzeni. Bo czym jest miasto? Miasto to zamknięta przestrzeń z budowlami obronnymi, ze swoją kulturą, etyką i swoim wasalem czy feudałem, w zależności od tego, kto komu podlegał. I jasna sprawa, że wszyscy dworscy artyści służyli swoim panom. Na przykład „Florencja” — znane dzieło historyczne znanego romantyka, który podjął się interpretacji historii Florencji od dawnych czasów do swoich. J.B.: Niccolò Machiavelli? P.M.: Tak, Machiavelli. Co widzimy? Niewielkie miasto, które narzuca swoją wolę, ale od czasu do czasu zza murów przychodziły nowe fale i wszystko zmywały: zmieniała się konfiguracja, akcenty i ideologia. Ale poezja — niezmienna! Dante, który był twórcą nowego języka włoskiego, nowej poetyki włoskiej, opierał się nie na starej łacinie, która funkcjonowała na całym terytorium byłego Cesarstwa Rzymskiego i zatrzymała się w murach właśnie takich zamkniętych przestrzeni. Łacina, nawet kiedy już była martwa, jeszcze przez długi czas zachowywała swoje znaczenie dzięki tym polis. Jak tylko polis się rozwarły, łacina zniknęła. Wypełniło ją żywe słowo. To samo wydarzyło się na Ukrainie. J.B.: Tak, ale jest jeszcze przykład, powiedzmy, Prowansji. W czasach, gdy powstawała „Boska komedia” Dantego Alighieri, Prowansja miała niezwykle potężną europejską literaturę średniowieczną. Chyba jedną z najsilniejszych literatur w Europie, a dzisiaj nie ma ani języka prowansalskiego, ani kultury prowansalskiej. Czy języka ukraińskiego nie czeka taki sam los? P.M.: Myślę, że to nie są rzeczy porównywalne. Na miejsce kultury prowansalskiej przyszła inna. Bardzo duży dystans czasowy, chociaż rudymenty tego języka się zachowują, jest wypracowany zasób kulturowy — stał się on składową ogólnowłoskiej i ogólnofrancuskiej kultury. Sprawa wygląda tak, że moglibyśmy mówić i o pełnym podziale Ukrainy według zasad geograficznych: osobno o Huculszczyźnie, Galicji, Słobożanszczyźnie czy Południu Ukrainy. U nas zaszedł o wiele szybszy proces dyfuzji językowej, kiedy język ukraiński od Sanu po Don brzmiał jednakowo. Dlaczego? Słusznie wyodrębnił Pan moment wsi. Wieś była konsekwentna w zwyczajach, wierze, w narodowo-obrzędowym kalendarzu. Te cykle obrzędowe były właściwe na Zachodzie w Przemyślu i na Wschodzie w dzisiejszym Rostowie — to wielki zasób. I po to, by język objął tę wielką przestrzeń, potrzebne były wieki, i wieki dyfuzji właśnie kultury wiejskiej: ona zachowała, ujednoliciła i ustaliła pewne zasady. Teraz mówimy o naszych bogactwach leksykalnych, które są bogactwami dialektalnymi. Wchodzą one w nasze współczesne pismo poetyckie. Petro Midianka jest jaskrawym przykładem tego, gdyż udaje mu się dialektyzmy przekształcać w ogólnoukraińskie poetyzmy. Albo jak Myrosław Docyneć w swojej prozie — poprzez zgłębianie tego języka, tego zakarpackiego kraju. Z pewnymi reliktowymi elementami językowymi wzbogaca paletę ukraińskiego słowa. Dlatego, kiedy mówimy o dzisiejszej metropolii, ona żyje według swoich praw, jest czasami obojętna na wszystko, bo metropolia to konsumpcja, a nie produkowanie. A gdzie najbardziej zachowano to, co nazywa się bezwiecznością? Poezja to stosunek do bezwiecznego, pozaczasowego. Czym jest: niebo, woda, wiatr, słońce, trawa, roślina, człowiek na tej ziemi? Mogę zrobić pełną listę zestawu poetyckich sztamp, które tylko zmieniają formę, przekształcają się, i kosztem intonacji oraz obrazowego widzenia czy zupełnie innych zasad konstrukcji kontekstualnej wiersz modernizuje się w mieście. I jest to właściwe nie tylko dla Ukraińców, ale i dla całej poezji anglojęzycznej. Jak można urbanistycznego Walta Whitmana traktować jako człowieka miasta? Nie, on żył w mieście. A Robert Frost czy Geoffrey Chaucer — gdzie? Weźmy jakiegokolwiek współczesnego poetę i zobaczymy, że u niego kategorie wiecznego są w tych żywiołach, które najłatwiej obserwować i postrzegać właśnie przez krajobraz. Co daje miasto? Daje nowe zasady, nowe dźwięki, nowe szeregi asocjacyjne. I dlatego XX wiek, który zaczął modernizować się w Charkowie i w Kijowie z inicjatywy nowej grupy awangardzistów, którzy ogłosili: my jesteśmy nową poezją, nowym słowem; oni odrzucali Tarasa Szewczenkę, nie rozumiejąc go. No czym jest negacja „Kobziarza” przez Mychajla Semenkę? To nieprzeczytany Szewczenko, nieuświadomiona głęboka treść jego utworów. To była próba tylko samoutwierdzenia się. My z panem znamy swoje biografie twórcze i przeżyliśmy takie okresy samoutwierdzenia. J.B.: Ale, zważając na dzisiejszy stan wsi, na degradację duchową (zwłaszcza dotyczy to regionów wschodnich), na natarcie kultury masowej, na procesy urbanizacji życia, jaką widzi Pan drogę przetrwania języka ukraińskiego właśnie w tych regionach? P.M.: Jednocześnie porusza Pan dwa tematy: urbanizacja jako ogólna zasada, która jest dominująca w dobie procesów globalizacyjnych, kiedy wszystko się ujednolica, wszystko się stereotypizuje: wspólna kuchnia, wspólne stroje (wszyscy nosimy europejską odzież). I nie jest ważne, kogo to dotyczy: Ukraińców czy Beduinów, bo bywałem wśród Arabów w m. Maarrat, gdzie żył wielki arabski poeta. To miasto mnie zdumiało — na tyle jest nowoczesne, ale jednocześnie zachowuje aurę dawnego miasta, które zostało uformowane jeszcze na początkach islamu, na początkach formowania wielkiego świata islamskiego — kalifatu. To wszystko są znaki tego, że istnieją ważne rzeczy w systemie wartości. A problem języka… Nie uciekam od tego tematu, wszak to straszny problem dla naszego ogólnego zasobu etnicznego. J.B.: Był Pan deputowanym sześciu kadencji, najwyraźniej wszystkie te procesy analizowali deputowani. Jaka działalność ustawodawcza w tym kierunku była prowadzona? P.M.: Niestety, nie wszyscy deputowani analizowali te kwestie, bo polityka to bieżąca fala, a nie głęboki nurt rzeki, bo nurt to potęga. A to, co na powierzchni, wyhuczało, odpłynęło. I dlatego nie dziwi, że krajobraz polityczny stale się zmienia, a rzeczy głębokie, a właśnie do takich fundamentalnych wartości należy język — je trzeba w każdych warunkach bronić wszędzie. I ten, kto nie uświadamia sobie konsolidującej roli języka ukraińskiego dla naszego społeczeństwa, państwa, ten niczego nie zbuduje na tym piasku.
Ju.B.: Przez wiele lat stoi Pan na czele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, które ma już bardzo poważny wiek. Z łona „Proświty”, zwłaszcza na pocz. XX w., wyszło wielu działaczy ukraińskiej historii, choćby Dmytro Doroszenko czy Isaak Mazepa, Wasyl Bidnow czy Dmytro Jawornycki. Ale ta „Proświta”, która dawała żywotne siły w dobie Dyrektoriatu, w dobie Ukraińskiej Republiki Ludowej czy Hetmanatu, wydaje się, była potężniejsza od obecnego towarzystwa. Czy tak jest? P.M.: Nie można porównywać Związku Pisarzy lat 90. z dzisiejszym Związkiem. Nie można porównywać żadnego segmentu społecznego z tym, kiedy była kolonialna Ukraina, z tym, co było w reżimie postkolonialnym. Dlatego, że nie mieliśmy żadnego urzędu państwowego i żadnego instrumentarium, którym można było rozwiązywać te czy inne problemy. I dlatego „Proświta” była i pokrywała bardzo szeroki obszar, i opierała się na tych zasobach, które były na wsi. Ju.B.: I w miastach „Proświta” była i działała. P.M.: Tak, w miastach też. Oto wspomniał Pan wschód, wspomniał wielu, ale zapomniał Pan wspomnieć Łesię Ukrainkę, Wołodymyra Wynnyczenkę. To był wielki obszar ukraińskich inteligentów, którzy, jak I. Franko, apelowali do tegoż wczorajszego chłopa. W mieście, na przykład takim jak Lwów, było bardzo ciężko Frankowi, bo było ono na wskroś spolonizowane. Czyżbyśmy o tym zapomnieli? W jakim języku zmuszony był apelować do swoich współobywateli Iwan Jakowycz? Po polsku i po niemiecku! Bardzo duży procent prac ma napisany po polsku, bo Franko współpracował z polskimi czasopismami, które prenumerowali mieszczanie. W ten sposób jakby pomnażał swoją informację przez inne kanały językowe. To nie to, co próbują dzisiaj robić nieudolni politycy, którzy mówią, że trzeba wydawać dwujęzyczną gazetę. I dla mnie nie jest zrozumiałe, dlaczego tak popularne gazety, jak „Deń” czy „Dzerkało tyżnia”, potrzebują rosyjskiego wydania. Trzeba przyzwyczajać społeczeństwo wyłącznie do ukraińskiego słowa państwowego, bo to — słowo państwowe! Ju.B.: „Proświta” realizuje niemało projektów, w szczególności wydawniczych. Zapamiętały się wydania utworów T. Szewczenki z oprawą graficzną Wołodymyra Harbuzia, wydanie o Iwanie Mazepie Rostysława Radyszewskiego, wydanie nieśmiertelnego przekładu Mykoły Łukasza „Dekameronu” Boccaccia albo też książek, które zdobyły Nagrody Szewczenkowskie, tegoż Mykoły Worobjowa. I mając taką okazję, dziękuję Panu, że „Proświta” włączyła się do współpracy z wydawnictwem NSPU „Ukraiński pisarz”, i w zeszłym roku wspólnymi siłami wydaliśmy: „subiektywną antologię” „Stri- Pawło MOWCZAN, działacz społeczny, poseł sześciu kadencji parlamentu, poeta, tłumacz, scenarzysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, przewodniczący Rady Wydawniczej wydawnictwa „Ukraiński pisarz”, członek NSPU, laureat Nagrody Szewczenkowskiej.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
la” (antologię poezji ukraińskiej XX w.), przygotowaną przez laureatów Nagrody im. Szewczenki, kompilatora Wołodymyra Bazylewskiego i redaktorkę Lubow Hołotę, takie książki jak “Trzecia rewolucja” Waleriana Pidmohylnego, laureatów Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wasyla Hołoborodźki, poety z Ługańszczyzny, jednego z założycieli Kijowskiej szkoły poetyckiej, oraz Jewhena Paszkowskiego. Pan kieruje Radą Wydawniczą wydawnictwa NSPU “Ukraiński pisarz” i mamy wiele wspólnych planów, ale nie mniej mamy problemów. Pana zdaniem, w sytuacji, gdy Związek nie jest w stanie wspierać wydawania książek obecnie żyjących pisarzy, co przede wszystkim powinniśmy zrobić jako nasza Rada Wydawnicza, do której wchodzą wybitni pisarze: Iwan Dziuba, Iwan Dracz, Jurij Szczerbak? P.M.: Problemy ukraińskiej książki to nie tylko problemy poszczególnych wydawnictw, a problem ogólnonarodowy. Dopóki będzie realizowana rosyjska książka we wszystkich supermarketach Ukrainy, a ukraińska książka, która stała się “nieformatowa”, będzie sprzedawana tylko na takich forach jak Lwowski forum wydawnicze lub na poszczególnych sporadycznych wystawach, które pojawiają się w Kijowie — zawsze będziemy pasierbami we własnym domu. Zatem tutaj potrzebna jest odpowiednia rządowa, państwowa polityka. I nie tylko potrzebujemy wsparcia, nie tylko ulg dla ukraińskiej książki, a dystrybucji. W zeszłym roku byłem w Moskwie, gdzie odbył się mój wieczór autorski. Następny dzień spędziłem w księgarni na Arbacie: jakie tam fantastyczne opracowania, jakie żyły złota! Tam była wyczuwalna pulsująca myśl w każdej dziedzinie: od psychologii, socjologii po ezoterykę. Nie mówię już o książkach przekładowych i nieprzekładowych, prezentowanych w językach europejskich. Możesz przyjść do moskiewskiej księgarni i znaleźć wszystko, czego szukasz. A jeśli ja muszę coś znaleźć tutaj? Muszę pojechać na Petriwkę albo zadzwonić do Jurija Buriaka i zapytać: czy interesują się tu Walerianem Pidmohylnym, czy jest książka? Walerian Pidmohylny to bez wątpienia geniusz! I takich genialnych autorów mamy bardzo wielu zarówno na początku XX w., jak i dzisiaj, na początku XXI w. To wielka paleta! Ale po pierwsze, nasz pisarz to żebrak w swoim kraju, bo nie ma wynagrodzenia za swoją pracę. Trzech-czterech autorów ma wynagrodzenia, jakieś zyski ze sprzedaży swojej produkcji. J.B.: Podczas gdy w Rosji jest 20 corocznych nagród państwowych. P.M.: O czym Pan mówi?! W Rosji czwartą branżą, która przynosi zysk, jest książka. Wychodzi ona w jednym, drugim, trzecim… dziesiątym nakładzie. A jeśli nakład wykupiono, jest on cały czas uzupełniany. Nasz ogólny problem nie polega tyle na tym, by zmienić podejście samego kierownictwa Związku Pisarzy do swojego własnego wydawnictwa “Ukraiński pisarz”. Pierwszoplanowym zadaniem obecnie jest wsparcie naszych literatów, pisarzy. Do tego potrzeba bardzo niewiele: rozdzielić zasoby kompozytor czy twórcy, którzy mają do czynienia jeszcze z subtelniejszymi materiami. I dlatego teraz stopniowo wracam do tego stanu, w którym przebywałem i żyłem prawie całe życie, bo nie ma znaczenia, gdzie przebywasz: czy w mieście, czy na wsi. J.B.: Czy przekłady pomagają wrócić do tego stanu? P.M.: Przekłady zawsze trzymały mnie w formie, dawały możliwość wzbogacania swojej palety. I Pan jako tłumacz dobrze to wie i dobrze rozumie, o czym mówię. Bardzo dużo przetłumaczyłem prozy, zaczynając od Walentina Rasputina, a kończąc na tymże baszkirskim poecie Mustaju Karimie czy innych: Hrandcie Matewosyanie, Aleksandrze Chakimowie. Proza też wymaga “trzymania ręki” — to jak pianista, który musi cały czas grać, żeby jego ręka była stale w ruchu; żeby wiedział, że z zamkniętymi oczami zdoła zagrać utwór. Taka praca musi być też u literata. J.B.: A czy są na Ukrainie tacy wirtuozi, którzy mogliby porwać się na Nagrodę Nobla? P.M.: Na Ukrainie jest kilku godnych, zaczynając od znanej poetki Liny Kostenko, a kończąc na innych, obecnie żyjących osobach. Nie będę ich wymieniał, żeby nikogo nie urazić. Przecież mamy naprawdę bardzo wysoką i poważną literaturę. Mogę wymienić szereg ukraińskich poetów, których można wystawić na poziom międzynarodowy. Oni są naszą chwałą. Ale nikt nad tym nie pracuje, bo to praca struktur państwowych, a u nas nie ma żadnych agencji czy entuzjastów spośród zamożnych ludzi, którzy wspieraliby takie projekty. Oto Lina Kostenko — to inwestowanie i prowadzenie wielkiej pracy nad popularyzacją jej twórczości za granicą, w szczególności jest to też angażowanie fachowych tłumaczy jej utworów itd. Można wspomnieć, jak kiedyś, za czasów Związku, przygotowywano O. Szołochowa — wielkie inwestycje petrodolarów zostały włożone, żeby uczynić go laureatem Nagrody Nobla. I robiło to państwo. Dzisiaj państwo rosyjskie robi nie mniej. A u nas są wielkie problemy. Poruszył Pan problemy polis, wsi, perspektywy. W końcu przyjrzyjmy się tendencjom. Wieś na całym świecie to znikome procenty. Wśród tych, którzy żyją poza polisami, zostało w Europie 12—13%. Polisy stały się wielkimi magnesami. Ale jak zrobić, żeby odpowiadały istocie i zadaniu tego państwa, żeby stały się ukraińskie? To wielka praca i nie tylko literatów — to nasza wspólna praca, wszystkich państwowców, którzy formowali to państwo, którzy chcą widzieć je we wspólnocie europejskiej, bo inaczej zgubimy się, rozpuścimy. J.B.: Trzeba, żeby pola magnetyczne potężnej wiejskiej ukraińskiej kultury przyszły na pola polisów. P.M.: One takimi już są. We Francji, Niemczech, Czechach czy Polsce stały się takimi. Moim marzeniem jest, żeby ukraiński megapolis stał się ukraiński. J.B.: Pawle Mychajłowiczu, życzymy Panu, aby spełniło się to, co chce Pan jeszcze wcielić w swojej twórczości: w poezji, w prozie, w projektach wydawniczych, a także w działalności społecznej.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
tak, aby książka była na pierwszym miejscu i aby udzielano wsparcia finansowego współczesnym autorom. I jeśli osiągniemy to u siebie, na własnym podwórku, jeśli zmienimy priorytety, a nie będziemy myśleć, jak utrzymać się sami lub jak nam być, a będziemy dbać, by książka i autor przetrwali w tych ciężkich warunkach. A potem przejdziemy do ogólnego programu: ukraińska książka w ukraińskim państwie. Ju.B.: Za czasów Związku tłumaczyli Pana wybitni poeci: Aleksandr Kusznier, nawet laureat Nagrody Nobla Josif Brodski tłumaczył Pana wiersze. W wielu językach ukazywały się Pana książki. Osobiście kontaktował się Pan z wybitnymi mistrzami słowa od Justinasa Marcinkevičiusa, Timura Zulfikarowa, Mustaja Karima po Mumina Kanoata. Z powodzeniem tłumaczył Pan Machtumkuli i Nasimiego, wielu białoruskich i azerskich pisarzy. Proszę powiedzieć, czy utrzymuje Pan dzisiaj kontakty z poetami, którzy piszą nie tylko po ukraińsku? Czy są na Ukrainie pisarze godni Nagrody Nobla, jak na przykład J. Brodski, który tłumaczył Pana wiersze? P.M.: Historia moich kontaktów ze świętej pamięci J. Brodskim jest bardzo dawna. Od czasów, gdy jeszcze nie był J. Brodskim i nie był noblistą. Poznałem go w Leningradzie w jego mieszkaniu, u niego też poznałem Otara Cziladze. W tamtym czasie bardzo aktywnie tłumaczył gruzińskich poetów i zainteresował się moją poezją. Kiedy mu przeczytałem, zainteresował się rytmomelodyką. Przez długi czas nie włączałem jego tłumaczeń moich wierszy, bo ich nie drukowano. Wtedy, gdy moje książki ukazywały się w rosyjskich przekładach, nie włączano do nich tłumaczeń Brodskiego. Teraz nawet nie wiem, kiedy wydam swoją książkę po rosyjsku, bo nie ma takiej potrzeby. W tamtym czasie drukowałem te poezje w rosyjskich przekładach, począwszy od czasopisma „Junost” po „Nowyj mir”, bo tutaj, w ojczyźnie, wyrzucano moje wybory, począwszy od mojego rodzinnego czasopisma „Dnipro”, a kończąc na „Witchyzni”, „Żowtniu” czy innych. Rzecz nie w tym. Ten okres jest już zamknięty. Niestety, straciłem lata na sześciu kadencjach — to rdza, która wyżarła wiele zarówno we mnie samym, jak i w relacjach z ludźmi. Ktoś zaliczył mnie do rzędu niepoprawnych nacjonalistów, jak i wielu Ukraińców. Ktoś się na to nabrał. A z kimś utrzymuje się kontakt. Na wieczór autorski w Moskwie nie zapraszałem nikogo poza przedstawicielami ukraińskich społeczności i ambasad, którzy tam byli. A chciałbym, bo Jurij Riaszencew wydał antologię i poświęcił w niej Mowczanowi grubą jedną trzecią tego, co przetłumaczył. A przetłumaczył trzy moje książki, za co jestem bardzo wdzięczny. Ktoś mnie czyta, ktoś tłumaczy, a ktoś myśli, że stałem się chciwym deputowanym. Jak my wszyscy, pracuję, piszę. Jak i Ju. Buriak, przez długi czas przeciągałem chwilę pauzą — robiłem twórczą pauzę: prawie nic nie drukowałem. I teraz nie spieszę się, by coś drukować, bo mam okres, w którym nie tylko przewartościowuję przeżyte, ale i napisane. Nie mam parcia, by przepisywać, bo nigdy nie pisałem na zamówienie, tak samo jak i Pan. Nie mam ani jednego wersu, który nazywałby się „parowozowym”. Wymagali go, a nawet w recenzjach bardzo poważni moi przyjaciele pisali: „Dlaczego my musimy pisać o partii, a tobie wolno nie pisać? Więc dawaj, wysuwaj na czoło, na otwarcie książki tego czy innego »parowozu«”. A ja inaczej nie mogłem. Bo poezja, nie zapominajmy, to najważniejsze, to stan duszy. I Pan też dobrze to rozumie. I ten, kto pisze czy czyta, rozumie: w poezji dokonują się takie przełomy, które zrównuję ze stanem mistycznym: poprzez poetyckie słowo lub poprzez poetycki stan duszy przebijasz się w jakieś górne sfery. Za to potem bardzo drogo płacisz, ale to nie to samo, co gdy ktoś pali lub w inny sposób się dopinguje. Poezja to pewien sposób dopingowania duszy i zagląda ona w takie sfery, w które chyba tylko bardzo natchniony prozaik może sięgnąć. Bo poezja to stan natchnionej duszy i tylko wtedy uświadamiasz sobie jej wagę. To tak, jakbyś słyszał własne serce, tak słyszysz, że w twoich dłoniach jest dusza. Piszesz i nie wiadomo, skąd się to wzięło, jak do ciebie przyszło, jak ułożyło się na papierze? Na to może odpowiedzieć tylko
***
To już przedwiośnie. I — drgnął kalinowy korzeń,
I jaśnieje z każdym dniem, błękitnieje ku nam horyzont…
Nie puszczę na wojnę — ani ptaków, ani smutnych topoli.
I strumień zatrzymam: to już nie, nie pozwolę, i koniec!
Co, w szalonych ogniach, zapomnieliście, orły czy lisy,
Tam, gdzie jeździec z piekła na pełnym galopie wyłania się?
Już Apostoł Andrzej wyciągnął złotą całun-płaszcz:
To nie wasza, o nie, to naprawdę nie wasza wojna.
To już kłopot ludzi, to nam sądzono zatrzymać,
Ktoś kopytami bije, przysięga się Bogiem, że brat…
W przycichłych cerkwiach dzisiaj jaśnieją kobiece modlitwy,
Znowu wieczne modlitwy za naszych synów, za żołnierzy.
Jeszcze lód nie pękł, jeszcze przebiśniegowy marzec,
I wiosna na progu od gniewu i bólu blada,
My nie chcemy wojny! Niczyjej nie chcemy krwi!
Jesteście jeszcze ludźmi póki co, za chwilę na zawsze będziecie hordą.
Wy po morze przyszliście. I ono wam już po kolana.
Zgubicie w nim i duszę, i krzywy miecz,
Bo za nami ziemia, bo w każdym z nas Ukraina,
A na was już Kaina krwią zalana pieczęć.
***
A dzisiaj ja na drzazdze się wypalę. Legły na duszę srogie chłody. Wybacz i przeprowadź, święta Mario, Przez czarną noc wszechświatowej biedy.
Drży ostrze w dłoni szalonej, Chłopięce oczy gasną złote, Bo nawet zwycięzcy zawsze z bitwy Kogoś niosą do domu na tarczy.
Moja Ukraina w żalu i niemocy Ogniem i krwią wypalona do cna. Moi żywi, moi polegli przyjaciele, Tylko nie śmierć, błagam, tylko nie śmierć!
Oto któryś raz wciąż kręcą na ekranie Jak pada los, wznosi się i znowu… Chłopię młode. Idzie wojna z tyranem… Ale nie krew, błagam, tylko nie krew…
Ja wiem, że w heroice ofiarnej Jest nieziemska i straszna piękność, Lecz ja proszę choć odrobinę miłości Tutaj na ziemi i tam na niebiosach.
Święta matko, wieczna, miłosierna, Błagam cię wybacz i przeprowadź Swoje dzieci, natchnione i uparte Przez czarną noc ukraińskiej biedy.
Jurij BURIAK, dyrektor wydawnictwa „Ukraiński pisarz”, znany ukraiński poeta, tłumacz, kulturoznawca.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ale niedługo. W 1944 roku, wraz z przyjściem bolszewików, „Proświta” została poddana nowej fali niszczenia. W tym czasie aresztowano kierowników oddziałów „Proświty” we wsi Proszowa — Pawła Harnyka, oraz ze wsi Josypiwka — Bohdana Jaremę (rejon tarnopolski), którzy zginęli w łagrach Workuty, a ich rodziny wywieziono na zesłanie. Taki los spotkał również dziesiątki tysięcy członków „Proświty” z Tarnopolszczyzny. „Proświta” zaprzestała swojej działalności na terenach Ukrainy na 45 lat, ale działała w ukraińskiej diasporze. „Proświta” wychowała setki tysięcy patriotów, bohaterów, którzy walczyli i oddawali życie za niepodległość Ukrainy w szeregach Ukraińskich Strzelców Siczowych, Ukraińskiej Armii Halickiej, armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, w szeregach OUN-UPA. 22 listopada 1988 roku, w czasach pieriestrojki, w auli Instytutu Pedagogicznego w Tarnopolu przeprowadzono zebranie założycielskie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, które później przemianowano na Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki. Przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego został wówczas profesor Roman Hromiak. W latach 1988—1989 oddziały Towarzystwa powstały niemal we wszystkich miastach i wsiach Tarnopolszczyzny. Wiele dobrych uczynków dla odrodzenia państwa ukraińskiego dokonali członkowie „Proświty” z Kozowej (przewodniczący Dmytro Fedyk), Borszczowa (przewodniczący Petro Dowhoszyja), Krzemieńca (przewodnicząca Lilija Sledzińska), członkowie „Proświty” ze wsi Żukiw w rejonie brzeżańskim (przewodniczący Wasyl Podufalyj), ze wsi Ostriw w rejonie tarnopolskim (przewodniczący Kazymyr Jarema), ze wsi Biła w rejonie tarnopolskim (Stepan Proc, Wasyl Proc, Wołodymyr Dydyk, Bohdan Pałubiak i inni). Członkowie „Proświty” z Tarnopolszczyzny wraz z członkami innych organizacji narodowo-patriotycznych brali aktywny udział we wszystkich akcjach na rzecz odrodzenia państwa ukraińskiego: wznosili i święcili niebiesko-żółte flagi, usypywali symboliczne mogiły-pomniki „Bojownikom o wolność Ukrainy”, brali udział w wiecach, wyjazdach na Sicz, do Kijowa, zmieniali nazwy ulic, odnawiali ukraińskie tradycje, zwyczaje i kulturę. Bierzemy aktywny udział w walce o ukraińską Ukrainę, w szczególności w Pomarańczowej Rewolucji, w Euromajdanie. Prowadzimy pracę oświatową, skierowaną na kształtowanie świadomości narodowej, zwłaszcza wśród młodzieży, zachowanie i rozwój języka ukraińskiego, kultury, zwyczajów i tradycji, odrodzenie duchowości. prawo — nie pozbawiajcie rozdziału o odpowiedzialności za jego naruszenie lub niewykonanie. Bo to nie jest prawo, jeśli jego wykonywanie nie jest obowiązkowe. Z poważaniem uczestnicy święta szewczenkowskiego I. Mołczanowa, Zajcew, Pleskiczewski, L. Hudz, W. Hordijenko, I. W. Winśkyj, W. F. Kozlikin, O. W. Łokoć, L. S. Plestaczewska, W. W. Diaczenko, L. A. Jełahina, T. N. Makarowa, M. W. Dawydenko, O. W. Czunichin, N. W. Mandryko, W. S. Werdybożenko, A. M. Danyłkiw, W. I. Ambroszczuk, Z. H. Huk, L. D. Sawinowa, L. W. Kozlikina, H. M. Zacharowa, O. W. Korczaka, O. W. Subotin, Tyszczenko, I. O. Denysenko, S. A. Piddubnyj, H. N. Krawczuk, W. Ja. Antoszko, F. S. Kazymyrow, H. I. Kotikowa, R. O. Kozub, A. D. Murawjow, K. M. Manyszewata, H. A. Aleksandrowa, N. Ju. Umrysz, Je. W. Korablow, W. P. Dżuwaha, W. I. Konop-Laszko, M. K. Worożbyt, A. M. Moroz, W. I. Czornyj, H. O. Szmat, M. W. Ukołowa, Ju. A. Sałama, L. M. Staroczewśka, W. O. Koskin
Машинний переклад
Kazymyr JAREMA, członek Proświty
“Wkład Tarnopolszczyzny do wspólnej skarbonki historii „Proświty” — pod takim tytułem odbyło się seminarium obwodowe członków Proświty z Tarnopolszczyzny w czytelni-muzeum rejonowego zjednoczenia w Krzemieńcu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W swoich wystąpieniach honorowy przewodniczący obwodowego zjednoczenia „Proświty” Bohdan Hołowyn, sekretarz zjednoczenia Anna Sawka, członkini zarządu Edita Mocewus, poetka i członkini Proświty z Tarnopola — Neonila Kremianczanka, przewodnicząca rejonowego zjednoczenia w Krzemieńcu Lilija Sledzinska, członek Proświty z Krzemieńca — Bohdan Pawłykewycz, przedstawiciele rejonu tarnopolskiego — Kazymyr Jarema, szumskiego — Ołena Chodiuk, przewodniczący komórki „Proświty” we wsi Horynka w rejonie krzemienieckim Mykoła Udanowycz i inni ukazali historyczne przesłanki powstania „Proświty”, jej rolę w kształtowaniu świadomości narodowej, w walce o uzyskanie przez Ukrainę niepodległości oraz konieczność aktywizacji pracy członków Proświty dzisiaj w walce o utwierdzenie ukraińskiej Ukrainy. „Proświta” powstała w czasie, gdy w wyniku wielowiekowej bezpaństwowości Ukraińcy byli na granicy utraty swojej tożsamości narodowej. Ówczesne władze okupacyjne carskiej Rosji i pańskiej Polski wszelkimi sposobami wykorzeniały w Ukraińcach świadomość narodową, próbowały zatrzeć w pamięci ludowej nawet słowa Ukraina i Ukrainiec. Moskwa Ukrainę nazywała Małorosją, a Ukraińców — małorosjanami. A Ukraińców Zachodniej Ukrainy nazywano Rusinami. Wielkie znaczenie dla przebudzenia świadomości narodowej Ukraińców miało pojawienie się ukraińskiej inteligencji narodowej, w szczególności działalność twórcza Iwana Kotlarewskiego, Tarasa Szewczenki, „Ruskiej Trójcy” — Markijana Szaszkewycza, Iwana Mohylewycza, Jakowa Hołowackiego. Znacznie lepsze warunki dla rozwoju idei narodowej, oświaty i kultury mieli Ukraińcy Galicji, która zgodnie z rozbiorem Polski w 1772 roku weszła w skład Cesarstwa Austriackiego. W tych warunkach we Lwowie 8 grudnia 1868 roku staraniem narodowców, głównie młodzieży studenckiej, utworzono towarzystwo „Proświta”, którego celem było prowadzenie edukacji chłopów i innych warstw ludności ukraińskiej, walka o język ukraiński, kulturę, o-
Szanowni posłowie! Już od kilku tygodni na południowo-wschodnich terenach naszego państwa trwa antyukraińska farsa-sabasz: obłąkani ukrainofobi próbują rozpętać fałszywą histerię i bratobójczą konfrontację, imitując strach przed zagrożeniem banderowską juntą. Wam, jak i wszystkim, znane są zarówno skala, jak i szczegóły tych wydarzeń. Ale raczej nie znacie pełnej prawdy o prawdziwej sytuacji językowej, która zaistniała w Donbasie, a w szczególności w naszym półmilionowym mieście po uchwaleniu przez większość Czeczetowa prowokacyjnej ustawy „KK” o zasadach polityki językowej Partii Regionów, która tylko zachęciła inspiratorów wykorzeniania naszego języka państwowego. Świadczy o tym chociażby taki namacalny przykład: w 2013 roku po remoncie pomieszczenia muzeum krajoznawczego na jego fasadzie pojawiła się tylko jedna odnowiona tablica w języku rosyjskim. I bądźcie pewni — o ukraińskiej nie zapomnieli. To co, mamy zapomnieć o bronieniu odrębności narodu ukraińskiego i prawa Ukraińców do własnej państwowości. „Proświta” rozprzestrzeniła się początkowo na Zachodniej Ukrainie, a później na wszystkich ziemiach etnicznych Ukraińców. We wsi Biła, niedaleko Tarnopola, w 1884 roku założycielem i wieloletnim kierownikiem „Proświty” był kapłan UKGK Ambrozij Kruszelnycki — ojciec słynnej Sołomiji Kruszelnyckiej. Zorganizował on we wsi czytelnię „Proświty”, chór, bronił praw chłopów. Komórki „Proświty” powstały wtedy w wielu wsiach i miastach Tarnopolszczyzny. Na Borszczowszczyźnie pierwszą komórkę „Proświty” utworzono w 1884 roku w Skale Podolskiej i wkrótce stała się ona największą pod względem liczby uczestników w całej Galicji (ponad 600 członków) — dzięki pracy założyciela, greckokatolickiego kapłana Kelestyna Kosteckiego i jego następców. W rejonie kozowskim jedna z pierwszych komórek „Proświty” była we wsi Denysiw, stworzona dzięki staraniom kapłana ojca Wituszynskiego i dyrektora miejscowej szkoły Błażkewycza. Później (1918 r.) utworzono komórki „Proświty” na Wołyniu. Założycielami pierwszego towarzystwa „Proświty” w Krzemieńcu byli W. Doroszenko, W. Kawun, małżeństwo Witenków, B. Kozubśkyj, S. Jakiw, S. Żuk. Członkowie Proświty tworzyli kółka amatorskie, wystawiali koncerty z okazji urodzin Tarasa Szewczenki, przedstawienia ukraińskie, jasełka na Boże Narodzenie i in. Za środki zebrane z koncertów i przedstawień, a także datki mieszkańców wsi i miast, siłami społeczności budowano domy-czytelnie, Domy Ludowe, tworzono biblioteki. Przy „Proświtach” powstawały i działały towarzystwa „Ridna Szkoła”, „Sicz”, „Sokił”, „Sojuz Ukrajinok”, „Silśkyj Hospodar”, „Kamenari” i in. Przy Domach Ludowych „Proświty” istniały sklepy, kasy pożyczkowe i inne spółki. W przededniu I wojny światowej „Proświta” w Galicji miała 77 filii, 2944 czytelnie, prawie 200 tysięcy członków, w tym na Tarnopolszczyźnie komórki „Proświty” działały w 75% miejscowości. Podczas tymczasowej okupacji Galicji w 1914 roku moskiewsko-carska władza przeprowadziła pogrom towarzystwa „Proświta”. Barbarzyńsko niszczono ukraińskie książki, czytelnie, Domy Ludowe. Na przykład we wsi Ostriw, niedaleko Tarnopola, spalono Dom Ludowy i bibliotekę „Proświty”. Prześladowano i aresztowano członków Proświty, zakazano prasy ukraińskiej, zamykano szkoły, drukarnie, cerkwie przymusowo przekształcano na moskiewskie prawosławie, a greckokatolickich kapłanów i członków Proświty wywożono na zesłanie na Sybir. Po okupacji Zachodniej Ukrainy przez Polskę „Proświtę” zakazano i wznowiła ona swoją działalność dopiero w 1921 roku. Jednak okupacyjne władze polskie nieprzychylnie odnosiły się do działalności towarzystwa. Szczególnie brutalnie rozprawiły się z członkami Proświty podczas pacyfikacji (akcja uspokojenia narodu ukraińskiego w 1930 roku). Tak, wieś Proszowa w rejonie tarnopolskim podczas festynu została otoczona przez oddział polskiego wojska, który brutalnie pobił wielu uczestników, zwłaszcza przewodniczącego komórki „Proświty” Pawła Harnyka. We wsi Denysiw w rejonie kozowskim publicznie ukarano kijami przewodniczącą „Proświty”, poetkę Iwannę Błażkewycz. We wsi Bahatkivci w rejonie terebowelskim polska policja brutalnie pobiła przewodniczącego komórki „Proświty”, greckokatolickiego kapłana Jewhena Mandzija, który po pół roku zmarł od tych obrażeń. Podobne akcje miały miejsce prawie we wszystkich wsiach i miastach Tarnopolszczyzny. Podczas tej akcji zniszczono wiele czytelni, bibliotek, Domów Ludowych. W 1939 roku komórki „Proświty” działały w 85% miast i wsi Tarnopolszczyzny. Kiedy przyszli moskiewsko-bolszewiccy okupanci, „Proświtę” zakazano, obrabowano i zniszczono, a wielu aktywnych członków Proświty aresztowano, zlikwidowano lub zesłano na katorgę na Sybir. Podczas okupacji niemieckiej „Proświta” wznowiła działalność,
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
czy to bezczelne świadectwo pogardy wobec 250 tys. Ukraińców Mariupola? Nie zdążyliśmy nawet ucieszyć się i podziękować w związku z uchyleniem wspomnianego quasi-prawa „O podstawach”, a tu nie tylko fala protestów i politycznych spekulacji, ale i tak upokarzająca gotowość parlamentarzystów, by uznać swój „błąd” — nieudolność i prawną bezzasadność: „przepraszamy was, drodzy ukrainofobi i szowiniści, jeśli nie spodobała się wam nasza troska o zupełnie zrusyfikowanych przez was naszych braci lewobrzeżnych, więc »jak nasze nie w porę, to my z waszym z powrotem«”. A kto i kiedy przypomniał o nas — autochtonicznych Ukraińcach, zmuszonych posługiwać się językiem okupacyjnym, którego dziś jeszcze potomkowie 25-tysięczników Trockiego i Lenina, którzy nie zdołali nauczyć się naszego języka, uczą nasze dzieci i wnuki języka moskiewskiego w przedszkolach i szkołach. Czy nie przez to w Ukrainie 5 mln Ukraińców uważa rosyjski za swój język ojczysty? Kto wyjaśni, jaka była potrzeba tego prawa? Kogo brakowało rosyjskiego w regionach? Ta ustawa jeszcze bardziej utrwaliła jednojęzyczność na zrusyfikowanych terytoriach. Czyż przykład „dwujęzycznej” Białorusi nie był przestrogą? (w zeszłym roku w republice wydano po białorusku 2 % książek). Uważamy za konieczne zwięźle przedstawić wykaz problemów, które są dowodowymi faktami naruszania naszych konstytucyjnych praw: 1. Dawniej przystanki w komunikacji miejskiej choć czasem ogłaszano w języku państwowym, a teraz — wyłącznie po rosyjsku. 2. Rachunki od służb komunalnych przychodzą wyłącznie po rosyjsku. 3. Lokalny operator kablowy „Format” nie transmituje ukraińskiego kanału telewizyjnego „Kultura”. 4. Księgarnie i kioski z gazetami są zawalone produkcją rosyjskojęzyczną.
5. Nie ma ani jednej lokalnej gazety w języku ukraińskim. 6. Wszystkie ukraińskie kanały telewizyjne emitują filmy rosyjskojęzyczne, opatrując je ukraińskimi napisami, co stanowi szyderstwo z narodu tytularnego. 7. Czy naprawdę tak trudno lokalnemu rosyjskojęzycznemu teatrowi choć raz w roku wystawić spektakl w języku ukraińskim? Szanowni nasi wybrańcy! Nasza tolerancja i cierpliwość są nieskuteczne. Lista problemów nie jest pełna, choć typowa dla wszystkich regionów, a wciąż jeszcze — dla bieło-błękitnego podporządkowania. To nasz skondensowany mini-program dla komisji Rady Najwyższej, która obecnie ma w trybie pilnym sformułować podstawowe zasady sprawiedliwej polityki językowej na Ukrainie (z wymogiem obowiązkowej znajomości i używania języka państwowego przez wszystkie osoby pełniące funkcje urzędowe i pracowników). I co najważniejsze: nie obcinajcie za-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ła naszego wieśniaka piśmienności. Ona pierwsza uczyła nasze chłopstwo prawd narodowych, ona przygotowywała drogę dla gospodarczego podniesienia naszego narodu. I kiedy spojrzymy na nasz kraj, to widzimy, że tam, gdzie jest wiele czytelni „Proświty”, gdzie są duże i ruchliwe biblioteki — tam są dobre kółka „Sielśkyj Hospodar” i dobre spółdzielnie rolnicze, potężne mleczarnie, mocne kasy spółdzielcze — rajfajzenki. Gdzie od dziesięcioleci dobrze pracują czytelnie „Proświty” — tam jest lepszy dobrobyt w chłopskich chatach, tam umieją wygnać nieszczęście ze wsi”. Przewodniczącym nowo utworzonej komórki proświtańskiej jednogłośnie wybrano doświadczonego zarządcę i pedagoga, aktywnego zwolennika spółdzielczości rolniczej i innowacyjnych technologii Wołodymyra Hłowę, sekretarzem odpowiedzialnym — znaną w naszym kraju działaczkę społeczną, kierowniczkę biblioteki Nadię Jemczuk. Ksiądz Iwan Sendziuk powitał uczestników „wiecu proświtańskiego” z ważnym wydarzeniem w kronice kolegium rolniczego, życzył przewodniczącemu utworzonej „Proświty” Wołodymyrowi Hłowie spełnienia oczekiwań proświtan. pracę społeczną”, „Za aktywną pracę oświatową”, „Plastun-weteran” — na 100-lecie Plastu, medal jubileuszowy „20 lat niepodległości Ukrainy”, trzymał się skromnie, inteligentnie. Przeczytał własne wiersze na najbardziej aktualne tematy: Majdan, budowa nowej władzy, pokój i spokój. Dla niego zaśpiewano ulubioną pieśń — „Czornobrywci”. Nauczycielka geografii i krajoznawczyni miasta Emilia Kostyszyn podziękowała za to, że tacy ludzie są wśród nas, niosą ogień oddania, poświęcenia i prawdziwej miłości do rodzinnej ziemi. I w dowód wdzięczności podarowała autorską książkę o Nowym Rozdole. Kierowniczka koła literackiego „Barwy” Hałyna Pryriz, która pomaga w organizacji wszystkich wydarzeń kulturalnych biblioteki-filii i nie tylko, przeczytała własny wiersz „Pole wdzięczności”: „Na postumencie wdzięczności i miłości / Wieczny Szewczenko, jak wieczność ziemi. / Toż to wy, Iwanie, pole wdzięczności / Zaoraliście, jak pragnął Kobziarz na obczyźnie…”. Szczerymi słowami wdzięczności zakończył świąteczne spotkanie Iwan Pawłowycz, wzruszony do łez: „Ja zawsze robiłem dla ludzi, a dzisiaj — wy wszystko zrobiliście dla mnie. To po raz pierwszy…”. A mnie przyszło na myśl: jak czasem potrzeba niewiele, żeby ogrzać czyjeś serce, które jest powołane, by żyć i tworzyć w imię swoich rodaków… Daj, Boże, jeszcze niemało lat na realizację planów, marzeń takim ludziom…
Машинний переклад
Josyp DECOWŚKYJ, przewodniczący komitetu organizacyjnego ds. przygotowania Zgromadzenia Założycielskiego, kierownik laboratorium agromenedżmentu Zaleszczyckiego Agrokoledżu im. J. Chrapływego. W ubiegłym roku ukraińscy proświcianie uczcili 145. rocznicę założenia macierzystej „Proświty”. Zatem dla większości regionów Ukrainy miniony rok stał się okresem wzrostu aktywności towarzystwa o tak sławnych tradycjach. Na szczególną uwagę zasługuje praca krzemienieckich prośwician, którzy obchodzili od razu dwa jubileusze: ogólnoukraińskiego towarzystwa oraz 95-lecie założenia krzemienieckiej „Proświty”. Słuchając opowieści przewodniczącej zrzeszenia rejonowego Lilii Sledzińskiej o pracy ich komórek, muzeum, biblioteki, studia literackiego „Łomykamiń”, zachwycasz się patriotyzmem i niestrudzonością tych ludzi. Czortkowscy proświcianie zorganizowali „oświeceniowy” majdan. Jego główna reżyserka Chrystyna Jaremczuk udanie wplotła w wieniec ludowej czci wspomnienia o założycielach czortkowskiej „Proświty”, ich duchowym mentorze Ołeksandrze Barwińskim. Przyjemna wieść nadeszła od naszych sąsiadów z Borszczowa. Ich zrzeszenie „Proświta” uznano za najlepsze. Zachwycamy się energią i intelektem lidera borszczowskich prośwician Petra Dowhoszyi. Dowiedziawszy się od nas o zamiarze uczczenia pamięci naszego krajana z Sińkowa ks. Spyrydona Hankewycza we wsi Celijów w rejonie husiatyńskim, zaproponował on włączenie jego oraz dziennikarzy „Hałyćkoho wisnyka” do tej grupy. Nasza wspólna podróż była udana. Szacunek celijowian dla ks. Hankewycza potwierdziła różnorodność jesiennych kwiatów, posadzonych na jego grobie. Nawyk pracy dla ludzi i w imię ukraińskiej idei narodowej przejęli od swojego słynnego dziadka jego wnukowie — Iwan, Roman, Jewhen i Zenon Chrapływi. Cieszą osiągnięcia wychowanków z rejonu zaleszczyckiego. Z okazji jubileuszu „Proświty” myszkowianin, a obecnie mieszkaniec Równego Mychajło Borejko, podarował zaleszczyckiemu muzeum krajoznawczemu literaturę o tematyce historycznej. Wśród podarowanych są książki wydawnictwa Rówieńskiej Miejskiej „Proświty”, w szczególności monografia Marietty Szahinian „Taras Szewczenko”, powieść historyczna polskiego pisarza Jerzego Andrzejewskiego, w tłumaczeniu z języka polskiego naszego krajana Jewhena Rosłyćkiego, „Noce ukraińskie, czyli Rodowód geniusza”. Płodna praca tego wydawnictwa realizowana jest pod kierownictwem naszego ziomka. Szczególnie zadowolony jest on z wyników współpracy z miejscowym pisarzem Swiatosławem Praskiem — wydaniem jego powieści-trylogii „Zdobyć, albo nie być” na cześć 100-lecia generała UPA Romana Szuchewycza. Pod jego kierownictwem jako inżyniera-projektanta w mieście Równem założono skwer „Proświty”, a na cześć jubileuszu autora Kobziarza minionej jesieni posadzono 200 młodych dębów. Prawdziwym kronikarzem „Proświty” w rodzinnej wsi Błyszczanka jest Mychajło Sopywnyk. Autor opisuje heroiczne karty z życia swoich ziomków. Do studiowania historii prośwician przydatny jest jego artykuł „Proświta hartowała patriotów” („SP”, nr 44 z 2013 r.). W naszym rejonie ważną pracę wykonali pracownicy sieci bibliotecznej. Właśnie dzięki ich zestawieniom tematycznym młodzież studencka dowiaduje się o wspaniałej przeszłości prośwician. Olha Bodnar, kierowniczka sińkowskiej biblioteki, potwierdziła nasze wcześniejsze wnioski o pochodzeniu rodziny kapłańskiej Hankewyczów ze wsi Sińków. W kapłańskiej rodzinie Ołeksija Hankewycza i Justyny z Hołowackich wychowano trzech księży — Hryhorija, Spyrydona oraz Izydora. Ojciec Hryhorij to założyciel sińkowskiej „Proświty”. Z jego inicjatywy 15 grudnia 1891 roku przeprowadzono Zgromadzenie Założycielskie, które zapoczątkowało historię miejscowego towarzystwa prośwician. Materiały od Olhi Bodnar pomogły nam odpowiedzieć na dyskusyjne pytanie: dlaczego młode małżeństwo Stefanii i Wasyla Chrapływych przybyło do rejonu zaleszczyckiego, do wsi Worwulynci? Zrozumiałe, ojcu Stefanii, ks. Spyrydonowi, bliski i miły był nasz słoneczny kraj, kraj Seretu i Dniestru. W okresie wygasania działalności „Proświty” jej treść wypełniali ci, którzy przywykli pracować dla dobra Ojczyzny z powołania serca. Jednym z nich jest Mychajło Sopyluk, autor książki „Na przełomie wieków…”. Oba jej wydania zasiliły nasze biblioteki, wzbogaciły proświcianową skarbnicę źródeł. Przytoczony przykład oraz wiele innych patriotycznych inicjatyw w zespole koledżu agrarnego im. prof. J. Chrapływego dały logiczne podłoże do wznowienia pracy „Proświty”. 12 lutego 2014 r. odbyło się Zgromadzenie Założycielskie, które podjęło decyzję o utworzeniu na bazie koledżu pierwotnej komórki „Proświty”. „Nie spodziewałam się, że tyle osób wyrazi chęć połączenia doświadczenia, intelektu, sił w tej organizacji społecznej” — podkreśliła członkini Komitetu Organizacyjnego ds. przygotowania Zgromadzenia Założycielskiego Nadija Jemczuk. Uczestnicy zebrania omówili kluczowe rozdziały Statutu WUT „Proświta”, Regulaminu jego pierwotnej komórki. Wśród priorytetowych kierunków pracy jest współpraca ze studenckimi, uczniowskimi organizacjami różnych placówek oświatowych, wspieranie przygotowania doświadczonych specjalistów-agrarzystów, a także przyciąganie do utworzonej Komórki obywateli, którym nie są obojętne idee prośwician. Profesor Jewhen Chrapływy, którego imię nosi nasz koledż, był członkiem organów zarządzających sieci prośwician, wybierano go do komitetów jubileuszowych „Proświty”. Stosunek J. Chrapływego do Towarzystwa „Proświta” jest jasno określony w autorskim artykule „Proświta i Silsśkyj Hospodar”. „Matką wszystkich naszych instytucji jest nasza „Proświta”. Niosła ona światło nauki i wiedzy w lud. Uczyła... Fragment ze Zgromadzenia Założycielskiego komórki prośwician Wp NUBiP Ukrainy „Zaleszczycki Agrarny Koledż im. J. Chrapływego”
Машинний переклад
Myrosława OLIJNYK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy, Warszawa — Nowy Rozdół. Właśnie pod takim tytułem zapowiedzi ogłaszały spotkanie, które odbyło się w bibliotece-filii nr 1 miasta Nowy Rozdół na Lwowszczyźnie. Nazwę wydarzenia wymyśliły bibliotekarki Hałyna Wiłkowa i Switłana Ferens. Tym niestrudzonym dziewczynom właściwe są unikalne, niebanalne pomysły w pracy bibliotecznej. Potrafią one nie tylko utrzymywać wysoki poziom liczby czytelników, ale także przeprowadzać niezwykle ciekawe wydarzenia. W bibliotece są wspaniałe wystawy, tematyczne stoiska, odbywają się różnorodne spotkania… A jeszcze na stołach w czytelni w specjalnych podstawkach umieszczono… ptasie pióro(!) jako symbol piśmiennictwa. I gdzie tam równać się współczesnemu komputerowi! Rok, który jest już za „plecami”, był rokiem świętowania 145-lecia „Proświty”, dlatego „winowajcą” spotkania stał się nauczyciel, skaut-weteran, znawca Ukrainy, miłośnik Szewczenki i „ataman” „Proświty” w rejonie gródeckim na Lwowszczyźnie — Iwan Pawłowycz Buczkiwski. „Atamani” on już 25 lat, od samego początku odnowienia Towarzystwa. W swoje 90 lat nie poddaje się upływowi czasu, wszak przed nim jeszcze wiele planów i pomysłów… (O życiowej i twórczej drodze I. P. Buczkiwskiego „Słowo Proświty” opowiadało w artykule M. Olijnyk „Nie daj spać idącemu…”, nr 28 z 2013 roku), ale dzisiaj — o kolejnym wydarzeniu w noworozdolskiej bibliotece. Wchodzimy do przestronnej sali „Barwne pióro”, gdzie wszystko jest nastawione na tematykę proświatową: wystawa książek „Niewiędnący kwiat ukraińskości — Proświta”, tematyczne stoisko fotograficzne o życiowej drodze I. Buczkiwskiego — „Dewiza mojego życia — Nie daj spać idącemu…”, improwizowane wnętrze dawnego ukraińskiego domu-chaty, w którym aktorzy-amatorzy S. Ferens, M. Iskandarowa, L. Chudjak, M. Remez pokazali nam mini-spektakl „Wracamy z czytelni”. Wyszywany kilim, lampa naftowa, pampuszki w makitrze, stroje narodowe aktorów oraz sam scenariusz, który stworzyła kierowniczka działającego przy bibliotece-filii kółka literackiego „Barwy” Hałyna Pryriz, nie tylko podniosły widzom nastrój, ale też pokazały niezapomniany dumny ukraiński duch. Wykładowczyni miejskiej Szkoły Sztuk Natalia Harbaż zagrała na bandurze i wykonała ukraińskie pieśni, a pieśń Teodora Kukurudzy do słów Wiktora Baranowa „Do Ukraińców” wywołała szczere łzy nie u jednego uczestnika spotkania. Wystąpiły także uczennice N. Harbaż — S. Jadwiżak i M. Bokało. Była dyrektor Pałacu Kultury „Młodzież” Nina Szprajdun opowiedziała o stworzeniu i działalności oddziału „Proświty” w Nowym Rozdole. Przewodnicząca „Związku Ukrainek” Lubow Chudjak nie tylko opowiedziała nam o pracy oświatowej w rodzinnej wsi Stilśko, ale przyniosła stronę tytułową tygodnika „Żeńska dola” z 1924 roku. Na tej stronie fotografie dwóch sióstr ojca — jednej z nich w sierpniu stuknie 100 lat! Bibliotekarki przygotowały niespodziankę: „Cyfrowy kalejdoskop życiowej krzątaniny Iwana Buczkiwskiego”. Dowiedzieliśmy się o głównych etapach jego działalności: wydał książkę „Minęło pięćdziesiąt lat…” (Wspomnienia o Samborskim Seminarium Nauczycielskim i Plaście; Lwów, 1997); zorganizował budowę dwóch pomników T. Szewczenki; zorganizował ustanowienie dwóch Krzyży Niepodległości Ukrainy; zainicjował stworzenie dwóch Mogił-kurhanów dla bojowników o wolność Ukrainy; zasadził trzy parki szewczenkowskie; 12 lat kierował Gródeckim rejonowym metodycznym zrzeszeniem nauczycieli języka ukraińskiego i literatury; 25 lat jest przewodniczącym Gródeckiego rejonowego zrzeszenia „Proświty”; ma 65 lat stażu pedagogicznego; 71 lat jest członkiem organizacji „Plast”; wydrukował 100 artykułów w gazetach i czasopismach; odbył 250 podróży po historycznych i znamienitych miejscach Ukrainy; ponad 1000 wystąpień na zebraniach, spotkaniach, konferencjach… Uśmiechnięty, inteligentny proświatowiec podzielił się z nami wspomnieniami, rozmyśleniami i planami na przyszłość… Urodził się we wsi Kupnowyczi w rejonie samborskim. Od dzieciństwa miał pragnienie wiedzy, miłość do książki. Zdobył zawód nauczyciela. Oj, jak niełatwo wtedy było na tym stanowisku pozostawać Ukraińcem… A jeszcze prowadzić pracę w podziemnym Uniwersytecie Historii dla żołnierzy UPA. 65 lat na niwie pedagogicznej też minęło nie na marne, wszak byli uczniowie nie raz wspominają chwile szkolnego życia, dziękując za ziarna prawdy, sprawiedliwości i dobra. Wystąpiły obecne dwie córki: Łesia i Myrosława. Łesia opowiedziała o matce, która, również pracując jako nauczycielka, całe swoje życie poświęciła rodzinie, dzieciom, mężowi… Myrosława przeczytała własny wiersz „Ścieżka do Szewczenki”, poświęcony ojcu. Oto kilka wersów: „Wypływają w pamięci dzieciństwa dni, / Kiedy nasz tato, wziąwszy nas za ręce, / Powiózł mnie i siostrę, choć byliśmy mali, / Do Kaniowa usłyszeć Ukrainy serca stukot. // Świtało. Boży dzień z niebios wstawał, / „rakietą” z Kijowa my „dnieprowaliśmy” / Z Czernieczej góry Szewczenko rękę podawał — / Jakby żywy, nie z piedestału…” I choć na piersi I. P. Buczkiwskiego widniały medale: „Za aktywną spo”
Машинний переклад
Mychajło POLISZCZUK, generał-major, docent, Naukowo-Badawczy Instytut Państwowej Służby Granicznej Ukrainy
Jakiw Kucharenko urodził się pod Jekaterynodarem, w stanicy Medwedowskaja w 1800 roku w rodzinie czarnomorskiego starszyny kozackiego Herasyma Kucharenki, uczestnika szturmu Oczakowa, Kilii, Izmaiła, Akermanu, Bender, rozgromienia armii tureckiej za Dunajem, pod miasteczkiem Maczyn. Pochodził z dawnego zaporoskiego rodu kozackiego, dlatego mały Jakiw wychowywał się w ukraińskim duchu kozackim. Ponieważ ojciec był wojskowym, syn również poszedł w jego ślady. Młody Jakiw Kucharenko uczył się w Jekaterynodarskim kozackim gimnazjum wojskowym. W wieku 15 lat przyszły generał rozpoczął służbę jako szeregowy kozak, a z czasem otrzymał stopień starszyny. Pierwsze nagrody otrzymał za działania bojowe podczas wojny rosyjsko-tureckiej 1828—1829 lat, w szczególności wyróżnił się podczas oblężenia i zdobycia tureckiej twierdzy Anapa, zyskał sobie sławę człowieka odważnego, bystrego i życzliwego. A wielu kozaków, którzy znali Jakiwa Herasymowycza, dziwiło jego zamiłowanie do zwyczajów, tradycji, pieśni ludowych i dum Ukrainy; dążenie do samodzielnego pisania utworów literackich. W 1831 roku utworzono Azowskie Wojsko Kozackie, z czasem na jego atamana wybrano Jakiwa Kucharenkę. Wkrótce azowskich kozaków zaczęto przesiedlać na wybrzeże Czarnomorii (Kubania). Wraz z nimi Kucharenko powrócił w rodzinne strony. W 1853 r. stanął na czele Czarnomorskiego Wojska Kozackiego. W 1861 roku na rozkaz generała-majora Jakiwa Kucharenki sformowano i wysłano do Polski w celu stłumienia antyrosyjskiego powstania dwa konne pułki kozackie i jeden pieszy pułk kozacki. W tym samym roku zakończyła się wieloletnia i krwawa wojna kaukaska. Niepokorni górale zostali ostatecznie zniewoleni, wielu spośród górskich przywódców przysięgło wierność rosyjskiemu carowi. Niezgadzający się byli zmuszeni opuścić swoje ziemie i udać się za granicę na terytorium osmańskiej Turcji. Z czasem rosyjskie dowództwo wojskowe zdecydowało o przesiedleniu części czarnomorskich kozaków na nowe ziemie w celu stworzenia nowej linii granicznej i jej ochrony. Nakaznemu atamanowi Czarnomorskiego Wojska Kozackiego generałowi-majorowi Kucharence powierzono realizację tej niezwykle niepopularnej wśród kozaków decyzji. Rosyjskie dowództwo liczyło na jego wysoki autorytet jako bojowego i szanowanego generała. To polecenie bardzo zaszkodziło staremu atamanowi — zyskał wielu wrogów zarówno wśród zasłużonych weteranów, jak i młodych kozaków, którzy nie chcieli opuszczać rodzinnych domów. Wśród oburzonych kozaków dojrzewało niezadowolenie, które od czasu do czasu zaostrzało się i groziło przerodzeniem w otwarte wystąpienie zbrojne. Nakazny ataman ledwo powstrzymywał czarnomorsców przed tym niebezpiecznym krokiem, wykorzystując cały swój wpływ i autorytet. Ale napięcie w czarnomorskich stanicach rosło i z czasem stary generał stał się ofiarą podstępnej zdrady. 20 września 1862 r. generała-majora Jakiwa Kucharenkę wezwano w sprawach służbowych do Stawropola. W drodze na jego konwój napadli dawni wrogowie generała — górale. To, że była to zdrada, nie budzi wątpliwości. Generał wyruszył w drogę nocą, nie zadbawszy o niezawodną ochronę, z nim było tylko dwóch kozaków. Prawdopodobnie uważał, że na rodzimym terytorium nie ma się czego obawiać. Podczas nierównej walki nakaznego atamana czarnomorsców ciężko raniono i wzięto do niewoli. 26 września Jakiw Kucharenko zmarł od ran w odległym aule pod miastem Majkop. Dopiero po pewnym czasie rodzina Jakiwa Herasymowycza za duże pieniądze, wzięte w dług, zdołała wykupić jego ciało i pochować na cmentarzu w Jekaterynodarze. Po 33 latach jego prochy przeniesiono na cmentarz przy cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego. W czasach sowieckich cerkiew została zburzona, a cmentarz zniszczony. Tak próbowano zniszczyć pamięć o wybitnym atamanie kozackim Jakiwie Herasymowyczu Kucharence. Ale niemożliwe jest zniszczenie w pamięci ludowej obrazu prawdziwych bohaterów. Pozostają oni w jej dumach, pieśniach i wierszach na zawsze. O zniewoleniu Jakiwa Kucharenki przez górali i jego śmierci kozacy ułożyli kilka pieśni. Znajomość Tarasa Szewczenki z Kucharenką miała miejsce w 1840 lub 1841 roku w Petersburgu w kręgu literatów, głównie pochodzących z Ukrainy. Opowieści Jakiwa Herasymowycza o burzliwym, pełnym niebezpieczeństw i czynów bohaterskich życiu potomków sławnych kozaków-zaporoskich na Kubaniu szczerze zainteresowały Tarasa Szewczenkę. Zapłonął on pragnieniem odwiedzenia Czarnomorskiej linii granicznej, którą nazywał „kozacką Ukrainą-Czarnomorią”, aby duszą dotknąć kozackiej wolności. Znajomość przerodziła się w twórczą i ludzką przyjaźń. Świadczy o tym na przykład fakt, że Jakiw Kucharenko doprowadził do tego, iż taganroska trupa teatralna wystawiła w teatrze w Rostowie nad Donem sztukę Tarasa Szewczenki „Nazar”
Nadieżda ONYSZCZENKO, m. Nieżyn, obwód czernihowski
Jego rozesłała na scenie Nieżyńskiego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Dramatycznego im. M. Kociubynskiego Lykerija Połusmak pod koniec spektaklu „Ostatnia miłość Tarasa Szewczenki, albo Grzesznica” Ołeksandra Zabarnyjego. Pod koniec swojego życia jako grzesznica na pielgrzymkę chodziła ona śladami geniusza i kłaniała się człowiekowi, który, czy nie jedyny, kochał ją ze wszystkimi cnotami i wadami. „A czy kochałam go ja?” — retoryczne pytanie nie daje spokoju bohaterce, autorowi lirycznego dramatu i reżyserowi-wystawcy... Zmusza ono nas do zastanowienia się nad tym, czy kochaliśmy kiedykolwiek prawdziwie: bez korzyści, bez zaspokojenia własnej dumy?.. Kierownik artystyczny teatru, zasłużona artystka Ukrainy Ałła Sokołenko, wystawiła sztukę bardzo taktownie: bez podręcznikowego patosu i cynicznego smakowania, jak to czasem widzimy w wersjach telewizyjnych i teatralnych. I dlatego wyszedł jej spektakl o miłości jako niespełnionym, nieosiągalnym marzeniu. I czego w tej Lykerce on szukał: Taka sama mdła była i niechlujna... No świeża... No żartobliwa... Młoda... Jemu by — do pary, a ona... zwyczajna, — pyta poetka Łarysa Żurenkowa w wierszu-epigrafie. Wyboru Szewczenki nie mogą zrozumieć wykształcone siostry Biłozerskie,
Stodola”. Ten spektakl odbył się podczas wyjazdu gościnnego taganrożców latem 1843 roku. O szczerości przyjacielskich uczuć Kobziarza do Jakowa Kucharenki świadczy fakt, że Taras Hryhorowycz wysłał mu w listach swoje utwory „Mnich” oraz „Sad wiśniowy koło chaty”, „Przypowieść o robotnikach w winnicy”. Przebywając na dalekim zesłaniu, Taras Szewczenko stworzył poemat filozoficzny „Studnia Moskala”, pracę nad którym rozpoczął w drugiej połowie 1847 roku, przebywając w Twierdzy Orskiej, a zakończył ją w Twierdzy Nowopietrowskiej i zadedykował swojemu przyjacielowi — kozackiemu atamanowi z Kubania. Tak pod jego tytułem pojawił się napis: „J. Kucharence. Na pamiątkę 7 maja 1857 roku”. Przez długi czas w rodzinie atamana przechowywany był przesłany przez Tarasa Szewczenkę autoportret, który nie tylko Kucharenkowie, ale i wszyscy, którzy znali tę rodzinę, czcili jako świętą relikwię. Jakow Kucharenko, oprócz służby wojskowej, studiował literaturę, historię, muzykę, zbierał folklor. Pomogło mu to w napisaniu utworów „Zapiski historyczne o wojsku czarnomorskim”, „Owce i pasterze”, które ujrzały światło dzienne niedługo przed śmiercią Jakowa Herasymowycza. Takim był generał-major Jakow Herasymowycz Kucharenko — ataman Czarnomorskiego Wojska Kozackiego, szanowany weteran wojny kaukaskiej i dwóch wojen z Turcją, obrońca czarnomorskiej linii granicznej, kawaler sześciu orderów bojowych, dobry towarzysz Wielkiego Kobziarza — Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. Ukraina w roku 200-letniego jubileuszu Wielkiego Kobziarza musi wspomnieć i godnie uczcić tych, których Taras Szewczenko nazywał swoimi „...szczerymi, dobrymi, nieobłudnymi przyjaciółmi”. Wśród nich jest Jakow Herasymowycz Kucharenko — ataman nakazowy Czarnomorskiego Wojska Kozackiego, generał-major, ukraiński pisarz i etnograf, do którego w swoich listach Taras Szewczenko zwracał się nie inaczej, jak „Ojcze atamanie koszowy”, „przyjacielu mój jedyny”.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
obszarnicy Mykoła i Warwara Kartaszewscy, hrabina Anastazja Tołstaja — ludzie, którzy cenili talent artystyczny Tarasa Szewczenki i sprzyjali jego rozwojowi. Ale ci, których wszyscy kochają, zawsze pozostają samotni. Taras Hryhorowycz po sierocym dzieciństwie i dziesięciu latach żołnierskiej musztry szukał zwykłej kobiecej miłości i rodzinnego szczęścia we własnym domu i w wiśniowym sadzie. I ten świat marzył się poecie podzielić z ukraińską dziewczyną-sierotą, którą pragnął wyzwolić z pańszczyzny i ciemnoty. Szczery zamiar poety oślepił jego oczy: nie dostrzegł duchowej niedoskonałości swojej wybranki. Poważna dramatyczna podstawa sztuki Ołeksandra Zabarnego,
pisarza, kandydata nauk pedagogicznych, dziekana Wydziału Filologicznego Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mikołaja Gogola, inspirowała młodych i starszych wykonawców. Bardzo naturalnie i po ludzku dobrym wyszedł Taras Szewczenko w wykonaniu Andrija Buniajewa. Młoda Lykerka w wykonaniu Ludmyły Mukwycz nie przejmuje się własnymi wadami, lecz cieszy się z możliwości wyrwania się z kręgu ludzi, w którym czuje się poniżona. Kanoniczne imiona Iwana Turgieniewa, Ołeksandra Afanasjewa-Czużbynskiego, Ołeksija Żemczużnikowa, stroje i zwroty z innej epoki zmuszają młodych Ołeksandra Repiacha, Myhajłę Muchińskiego, Andrija Rybalkę do wyprostowania się zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. I choć są to role drugoplanowe, nie zniekształcają one ogólnego obrazu. Przekonujące ukraińskie inteligentki — siostry Biłozerskie, których role grają Julija Arystarchowa i Ludmyła Sawycz. W stonowany, zadumany temporytm harmonijnie wpisały się wideowstawki, które zastąpiły listy-monologi. Widzowie rozpoznawali niżyńskie krajobrazy, na tle których już niemłoda Lykeria (Alla Sokolenko) pokutuje za swoją winę przed Tarasem. Wspomnienia współczesnych i przyjaciół Tarasa Szewczenki wskazują na jej pochodzenie z Lipowca i na skomplikowane stosunki z poetą. Autor wykorzystał je jako podstawę dramatu, dodając do tworzonych postaci ówczesne plotki, które są dopuszczalne w dziele artystycznym. Serdeczny dramat Kobzarza, przez który tak i nie stanął pod weselnym rushnykiem, wylał się w poetycki arcydzieło. Barwinek kwitł i zielenił się, rozrastał się, rozkładał; Lecz przedświt przed świtem Do ogródka się wkradł. Stratował wesołe kwiaty, Nadgryzł... Przymroził... Szkoda tego barwinka i przedświtu, szkoda! Ona zainspirowała niżyńskiego naukowca do napisania sztuki, a teatr — do jej wystawienia. Pogratulujmy twórczemu zespołowi i widzom tego wydarzenia.
Машинний переклад
Sto lat temu miało miejsce znaczące wydarzenie w życiu kulturalnym Krzemieńczuka. W 1914 roku w mieście odbyła się Pierwsza wystawa artystyczna. Właśnie od niej rozpoczniemy kremeńczuckie historie o artyście-malarzu i grafiku Iwanie Kyryłowyczu Driapaczence (1881—1936). Przez dziesięciolecia rodacy z Połtawszczyzny — wielbiciele jego twórczości — tworzyli historię ukraińskiej sztuki. Dzięki nim wspomnienia o artyście dotrwały do czasów współczesnych i trafiły na łamy „Ukraińskiej kultury”. Uczniowie wsi Wasyliwka przy grobie I. K. Driapaczenki czytają wiersze poświęcone rodakowi. 2007 r. Tetiana NIKOŁAJEWA pozostał tylko jego zamysł-testament dotyczący pomnika”. Jeśli chodzi o portret nauczycielki Hanny Myrhorodśkiej (1934), to w 1980 roku trafił on do zbiorów Połtawskiego Muzeum Sztuki od I. P. Lubyni. Oprócz niego w muzeum przechowywany jest portret lekarza I. A. Bohajewśkiego. Wspaniałą pracę Iwana Driapaczenki z 1910 roku muzeum otrzymało w 1971 roku. Były Według danych znanego badacza twórczości I. Driapaczenki i jego ucznia Anatolija Tereszczenki, pierwsza wystawa obrazów w Krzemieńczuku odbyła się 5 czerwca 1914 roku. Według katalogu udział w niej wzięło 35 artystów, wśród nich I. Driapaczenko, O. Bohomazow, A. Petrycki, W. Menk, M. Chołodowśkyj i inni. Na wystawie zaprezentowano 222 prace, w tym dzieła I. Driapaczenki: portret pastelowy pani D. (1914), szkic akwarelowy „Chora” (1914), „Róże” (1908) oraz „Imeretynka” (?). Niestety, miejsce pobytu tych dzieł jest dziś nieznane, podobnie jak większości prac artysty. Po wydarzeniach rewolucyjnych 1917 roku Iwan Kyryłowycz Driapaczenko mieszkał na stałe w rodzinnej wsi Wasyliwka (obecnie obwód połtawski). W latach 1920—1930 tworzył dekoracje dla teatrów amatorskich, pracował jako nauczyciel rysunku i śpiewu w miejscowej szkole oraz szkołach sąsiednich wsi: II Ołeksandriwce, Zaruddi, a za żywność malował swoim współmieszkańcom portrety i ikony. Ze wspomnień kremeńczuckiego artysty-grafika Anatolija Diaczenki: „Opowiadali mi starzy mieszkańcy, że już po śmierci Iwana Driapaczenki, gdzieś w przededniu II wojny światowej, w Krzemieńczuku przeprowadzono wystawę jego dzieł. Ale kto ją prowadził, gdzie i jakie dokładnie dzieła były eksponowane, nie wiadomo”. W latach 50. XX wieku nauczycielem rysunku w 14. szkole kremeńczuckiej, gdzie uczył się Anatolij Diaczenko, pracował Charyton Iłarionowycz Myrhorodśkyj, który znał artystę Iwana Driapaczenkę osobiście. „Właśnie u Charytona Iłarionowycza zobaczyłem portret żony — Hanny Myrhorodśkiej (również nauczycielki), wykonany przez Iwana Driapaczenkę, oraz jego etiudę z modelką z okresu włoskiego — opowiada Anatolij Diaczenko. — A w 1959 roku planowaliśmy z Myrhorodśkim odwiedzić grób artysty na cmentarzu wiejskim w Wasyliwce, aby postawić mu pomnik. Chcieliśmy też odnaleźć obrazy Iwana Driapaczenki, które Charyton Iłarionowycz ukrył gdzieś w Krzemieńczuku podczas wojny. Włożył je do skrzyni po karabinie maszynowym „Maxim” i zakopał w mieście. Jednak stało się nieprzewidziane: mój nauczyciel szkolny zmarł. I. K. Driapaczenko. Niemowlę z jabłkiem. 1923. Papier, ołówek. 38x50 Kremeńczuckie Muzeum Krajoznawcze właściciel portretu A. I. Perepeliatnyk z Krzemieńczuka twierdził, że to dzieło było prezentowane pod tytułem „Ukrainiec” w 1912 roku na wystawie w Szwajcarii. Pisał o tym badacz Anatolij Tereszczenko (maszynopis przechowywany jest w CDAMLM Ukrainy). W 1975 roku w Krzemieńczuku otwarto muzeum krajoznawcze. Jego kolekcja również wzbogaciła się o dzieła sławnego ukraińskiego artysty Iwana Driapaczenki — trzy prace graficzne: portret Uliany Dmytriwny Drobachy (1925), „Niemowlę z jabłkiem” (1923), „Pogrzeb dziecka” (1932) oraz siedem portretów malarskich współmieszkańców — mieszkańców wsi Wasyliwka. Portrety datowane są na lata 1926—1932. Prace wykonane są na płótnie i na sklejce. Opowiada kierownik działu zbiorów muzeum Jana Hudź: „To prace dojrzałego mistrza. Lekkość ołówka i akwareli — a jednocześnie głębia przeniknięcia w nastrój młodej dziewczyny; zachwyt niemowlęciem, które niczym słoneczny promyk rozświetla wszystko radością pierwszych życiowych odkryć; dziecko na śmiertelnym łożu, widziane jakby oczami pogrążonej w żalu matki. Jeśli chodzi o prace malarskie (pięć portretów męskich i dwa kobiece) — są one powściągliwe, utrzymane głównie w ciemnych tonacjach. Postacie w większości przedstawione są en face, nie uśmiechnięte, nieco napięte — czuć, że nie są przyzwyczajone do pozowania, nieprzyzwyczajone do uwagi artysty, trochę nieswojo im w „odświętnym stroju” i wydaje się, że pozowały w milczeniu. A oczy są niezwykle wymowne i wyraziste — widać w nich to zadumę, to zmęczenie, to lekki humor. Tutaj nieco wyróżnia się portret B. S. Nosonenki — siedzi swobodniej, zwrócony w trzech czwartych, a jego spojrzenie jest spokojne i nieco zagadkowe”. Jeszcze w zbiorach Kremeńczuckiego Muzeum Krajoznawczego znajdują się portrety Fokija Semenowycza Nosonenki (1928), Oksany Wasyliwny Nosonenko (1931), Iłariona Omelianowycza Osnacza (1931), Serhija Josypowycza Bondarenki (1932), Kyryła Wasylowycza Chołodija (1931) oraz Ołeny Markiwny Chołodij. Te dzieła artysty trafiły do muzeum w 1979 i 1981 roku. Znany krajoznawca i były pracownik muzeum Ałła Łuszakowa wspomina, że właśnie dzięki wsparciu nauczycieli szkoły średniej w Wasyliwce muzeum zakupiło rysunki i portrety malarskie z ostatniego okresu twórczości mistrza. Prace graficzne Iwana Driapaczenki prezentowano w 1983 roku na wystawie ze zbiorów muzeum. Portret Iłariona Omelianowycza Osnacza (1931), pierwszego przewodniczącego kołchozu we wsi Wasyliwka, niedługo znajdował się w dziale ekspozycji okresu radzieckiego „Industrializacja w ZSRR i kolektywizacja rolnictwa”. Portret Borysa Semenowycza Nosonenki (1926) eksponowany był na stałej wystawie „Wspomnienie żywe przemawia do żywych (Krzemieńczuk na przełomie XIX i XX w.)” w dziale „Gabinet gospodarza domu”. „Od czasu otwarcia Kremeńczuckiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego jego pracownicy naukowi aktywnie popularyzowali spuściznę twórczą artysty poprzez organizację wystaw objazdowych i stacjonarnych oraz wygłaszanie wykładów” — dodaje Ałła Łuszakowa. Czas mijał. Kremeńczucki artysta-grafik Anatolij Diaczenko przez długie lata pamiętał testament swojego nauczyciela Charytona Myrhorodśkiego. „Wszak to właśnie Charyton Iłarionowycz postanowił uczcić pamięć naszego wybitnego rodaka i postawić na grobie pomnik”. Na wszystkie prace od szkicu, poszukiwania pieniędzy, materiału do bezpośredniego odsłonięcia pomnika potrzeba było dwóch lat. Projekt i sam nagrobek wykonał rzeźbiarz Wołodymyr Maksymenko. Anatolij Diaczenko stworzył szkic ornamentu z kwiatami, paletą i pędzlami na tylną stronę pomnika. „Robiliśmy pomnik w garażu Kremeńczuckiej Szkoły Artystycznej razem z Wołodymyrem Maksymenkiem i moim synem Ihorem. 8 czerwca 2007 roku na cmentarzu w Wasyliwce zebrała się cała wieś. Na otwarciu obecni byli przedstawiciele rady wiejskiej, bratanica artysty. Urządzono improwizowaną wystawę prac Iwana Ky-
I. K. Driapaczenko. Portret Borysa Semenowycza Nosonenki. 1926. Płótno, olej. 42x53 Krzemieńczuckie Muzeum Krajoznawcze rylowicza Driapaczenki, wśród nich był portret samej bratanicy Marii Horbań, wykonany przez artystę w latach 20. XX wieku, kiedy miała około piętnastu lat. Zresztą w Wasyliwce prawie w każdym domu do dziś można zobaczyć obrazy lub rysunki mistrza” — zaznacza Anatolij Diaczenko. Opowiedzmy jeszcze jedną krzemieńczucką historię. We wrześniu 2011 roku, obchodząc 440-lecie założenia Krzemieńczuka, dział sztuki Krzemieńczuckiej Centralnej Biblioteki Miejskiej im. M. Gorkiego przeprowadził dla użytkowników wirtualną wycieczkę „Ich ojczyzna — ziemia krzemieńczucka”. Oczywiście wspomniano także Iwana Kyryłowycza Driapaczenkę. „Zwrócenie się ku twórczości tego na wpół zapomnianego artysty nie było przypadkowe — zaznacza kierownik działu sztuki biblioteki Ołena Szindina — w 2011 roku minęło 130 lat od dnia urodzin malarza. Popularyzacja jego twórczości stała się możliwa dla biblioteki niedawno dzięki informacjom znalezionym w Internecie oraz reprodukcjom dzieł artysty (ponieważ materiałów drukowanych w dziale było niewiele). Zdecydowana większość uczestników wydarzenia usłyszała nazwisko mistrza po raz pierwszy, dlatego tym ważniejsze dla biblioteki było zapoznanie mieszkańców Krzemieńczuka z twórczością Iwana Driapaczenki”. Minęło 100 lat od naszej pierwszej historii. Wspomnienia o ukraińskim artyście malarzu i grafiku Iwanie Kyryłowyczu Driapaczence dotrwały do czasów współczesnych. Przecież dzięki wspomnieniom, dobrym uczynkom wielbicieli, dzięki miłości i uznaniu zachowana została pamięć. Ponieważ prawdziwy talent, kunszt i szczere serce są ponadczasowe. Maria Iwaniwna Horbań (bratanica artysty), jej portret wykonany przez I. K. Driapaczenkę w latach 20. XX wieku, obok Anatolij Diaczenko
Машинний переклад
W Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbył się XII Wszechrosyjski konkurs na najlepszą recytację utworów poetyckich Tarasa Szewczenki wśród dzieci i młodzieży. A. OWSYANNIKOWA Zdjęcie autorki Tradycyjnie eliminacje odbywały się, jak to mówią, w terenie, a na finał do Moskwy przyjechali najlepsi z najlepszych, obdarowując wszystkich obecnych prawdziwym świętem Ukraińskiego Słowa Szewczenki. Początkowo uczestnicy i kierownicy delegacji uroczyście złożyli kwiaty pod pomnikiem Tarasa Szewczenki na nabrzeżu jego imienia oraz zapalili świece ku pamięci Kobziarza w cerkwi-kaplicy Borysa i Gleba na placu Arbackim (nieopodal stała cerkiew Tichona z Amathus, w której 27—28 kwietnia 1861 roku znajdowała się trumna z prochami Tarasa Hryhorowycza i odbyła się panichida za poetę). Otwierając finałowy etap konkursu, dyrektor generalny Centrum, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki W. Melnyczenko zaznaczył: — Wyobraźcie sobie, że Szewczenko siedzi wśród członków szanownego jury i słucha każdego z was. I cieszy się z tego, że tak szczera młoda brać przyjechała zewsząd z Rosji, aby rozsławić jego 200-letni jubileusz. Nasz konkurs ma już jedenaście lat, a najmłodszy pięcioletni uczestnik pierwszego finału otrzyma już w tym roku dowód osobisty, a najstarszy (miał wtedy 20—22 lata), zapewne ma swoje dzieci, które, mam nadzieję, wkrótce wezmą udział w konkursie. Tak przekazujecie z pokolenia na pokolenie miłość do słowa Szewczenki, które ludziom serca roztapia: To słowo, Boże kadzidło, Kadzidło prawdy. Amen. Zgodnie z dawną tradycją, konkursowicze (a było ich w tym roku ponad 50) rywalizowali w czterech kategoriach wiekowych: 4—7 lat, 8—12 lat, 13—16 lat oraz 17—22 lata. Jeśli chodzi o geografię, to reprezentowane były nawet Republiki Baszkortostanu, Tatarstanu, Sacha (Jakucja), Udmurcji (na przykład osada Wierch-Lukino), obwód moskiewski (powiedzmy, m. Korolow). Mile zaskoczył repertuar konkursowiczów. Zaprezentowano wybitne utwory Szewczenki: fragmenty poematów „Iwan Pidkowa”, „Topola”, „Kaukaz”, „Hajdamacy”, „Kateryna”, „Slepaja”, „Tarasowa noc”, „Maria”, ballady „Lilia”. Dzieci w młodszym wieku czytały „Mnie trzynasty rok mijał…”, „Gdybyście wiedzieli, panicze…”, „Dumy moje, dumy moje…”, „W kupieśmy kiedyś rośli…”, „Oj wstążeczka do wstążeczki…”, „Gdyby, mamo, mnie korale…”, „Po co mi czarne brwi…” itd. Wszyscy uczestnicy otrzymali w prezencie wydania Centrum Kultury: „Taras Szewczenko: ‘Przyjaciele moi jedyni’” oraz „Narodowe Centrum Kultury Ukrainy — Dom Szewczenki w Moskwie”, a zwycięzcy także nagrody pieniężne. Nawiasem mówiąc, dyplomy laureatów „pojechały” do Tweru, Niżniekamska, Saławatu, Chabarowska, Puszkina, Omska. Pewna część, oczywiście, została w Moskwie. Wszyscy kierownicy delegacji otrzymali podziękowania za popularyzację twórczości Tarasa Hryhorowycza i wychowanie młodych Ukraińców Rosji na najlepszych wzorcach jego poezji, zestawy literatury oraz płyty audio „Dumy Tarasa” z 200(!) utworami poetyckimi Szewczenki w językach ukraińskim i rosyjskim, nagranymi przez moskiewskich Ukraińców (nie profesjonalistów) z inicjatywy Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego-antrepryzy „Enej”. Prawdziwą ozdobą tegorocznego jubileuszowego konkursu były występy przedstawicieli Tatarstanu, Baszkirii i Jakucji, w wykonaniu których zabrzmiał „Testament” po jakucku, fragment poematu „Najmyczka” po tatarsku oraz fragment poematu „Księżniczka” („Wieś! I serce odpocznie…”) po baszkirsku. W słowie końcowym Wołodymyr Melnyczenko przekazał uczestnikom i zwycięzcom festiwalu pozdrowienia od przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, poety Pawła Mowczana i odczytał jego słowa z artykułu „Do Kobziarza — twarzą w twarz”: „Czy możemy przypuścić, że go by nie było? Szewczenki-kobziarza? To niedopuszczalne… Potrzeba wielkich wysiłków, aby zwrócić się twarzą do Kobziarza. Zacznijmy więc od jego czytania…” Uczestnicy konkursu pod pomnikiem Tarasa Szewczenki Dyrektor generalny Centrum W. Melnyczenko oraz radca Ambasady Ukrainy w Federacji Rosyjskiej H. Stepanenko nagradzają zwycięzcę PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w marcu — 15 400
Машинний переклад