Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Współczesna wojna to nie tylko starcie armii, to także walka o umysły i dusze. W tym kontekście rola kultury staje się kluczowa. Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki od początku swojego istnienia stoi na straży ukraińskiej tożsamości. Dzisiaj, w obliczu rosyjskiej agresji, nasze zadanie jest jeszcze ważniejsze. Musimy nie tylko bronić naszych granic, ale także pielęgnować język, historię i tradycję. Słowo Proświty dociera do każdego zakątka kraju, niosąc prawdę i nadzieję. Niech nasze działania będą świadectwem niezłomności ducha narodu ukraińskiego. Pamiętajmy, że kultura jest fundamentem, na którym budujemy naszą przyszłość. Razem zwyciężymy, bo prawda jest po naszej stronie. Niech żyje wolna i niepodległa Ukraina.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
--------
-----------
----
---------
---- -----
---- – -----
--!---"
#$-- % – !-&-
''
------( – -(--
-----')
------* +&-)---$)&*,
--( – (-&--%-' -.--(-&/"0--- – ---!&- – ---(-
)--$(-- -&1&2-*--
3--&--)"
.---!--($
-----
--!---, – -----
-
-&-4556--)-
---&2----
--------()-
- -&-$----&7-
.-(---
3-8(---$)-
----- ----7---(--,
%------$)&- – -!-- – ---- --------9-(-- – 3--------% – ------ --(& -)--'--$)------7$)- – (---(---- ---- – --"
-----
--!---
-- – -(-&-)- --(---(----' – - –
:)--'-&
(- – 8---- ------" --!--- – ---(-"
0---.-(---
--
---!----
-----'
--&-
'2--- – -&-(-,
-- – 7$-%- – )-
-)--'-- -$)------7$)- – (---(----
---- – ----- ----- --!--- – ----!&--
---;
-<-(---- 7-(&--((-". – -
--% – -&
---&
– --&-&- -&"-)- – -&-----
(-
%--8 – '
-&--%-- ---&,-)----!--($--
= – )-,
-&--8--
--- ----(&-(-&---&
=-
*
---;----&*
------- > -)--!-=--(-/,
-)-
-&%-(-----($ – --- --7$)------(-
?--$---(
>
--
--($)--- =&--9-(---
3--------%-"
.-)--,
-- – -- (-&-)&--7---(--,
--
!--($
– --- – --- !&----(- – ---%&*
-@-$----2
1----- -----'-)--'--$)------7$)-' – (---(----' -----'-----
-----
--!---/, –
-)-%- ---*8-& (---&
------(--,
-)-
-(-&---& --% – ---
ABBC>AB4A – )-2"
D-)--)---
--&*---&-- – - – ---)--
----,-=---
---&-------
(---&
-)--'-- -$) – --&2
--( – - – ) – --
EB – )--,
-)- -&--($-:)--'--
(-
--
''
-----&"
0---- ---7--)--)----
----
-&---!--- – -<-(& - – --7--2F
-----
> – ---
--- – ---($G 7&)- – -----$G------G--(---(-------!- ---7-,--&---!---(---!--(------ --- !---G-----7&-(&)-"
H-----(--&
AB4A – )-
-(--&F – - – --- 7-'
-0----/
>
.-(---
.--'7$)-
I-"
J--)--K -- – ---
-@)-----&-
---
L – --'/ – 1-- -&--
.-- – I-"
M – ( – 8-K
-- – --- -M--*/G – - – --7-'
-0-----/
>
1&------ H--)
I-"
3&'-K
--
----)-
- – (-/ – H--- -&--
9--!--)-
I-"
3&'-K
--
----)- – ---* -0--(-
-- – -(--/G – - – --7-'
-1--- -----/
>
H-7&--
J- – -(
I-"
J--)--K
-- 7&)-
– -----$
-N-)-*(-
-- – - – - ---/G – - – --7-'
-H-(---(--------(--/ >
L---- – – ----
I-"
3&'-K
-- – (---(-- ------!-
---7-
-O&--
-----
-----
--- !---/G – - – --7-'
-0----7&-(&)-/
L-- ---(&--
--$ – --
I-"
H-)-
1---8)--- -$)-,
L---&7$)-
---"K
--
7&)-
-----7&-- (&!-&2
-( – -
-J&-----2--&=-/ – 1--&- --
P=--)-
I-"
L--&)&*
3-----!-),
0--- (---$)-
---"K
--
----)-
-----7&-(&!-&2 ---(--( – -Q&((R – PS/" M--2-!----$--
---- – -(-&---
----- --*
– -&*
I-"
---2--,
3&'--$)-
---"K
-- - – -($
--- – (-*
-9-----$----(/, – ---- - – L---)--'--$)-%-
T---- – -(------- -&--(-&2
---<-(-)
-----
-----
--!---
> U- – D--(-----
>
--
----)- – ---*
-O-(- - – ---/"
L--!&-
7-
---- – % – --
?--- --V-----?---)-" + – -!----($- – --------(&-7-* ---()--&*---$,-)----!-----'2-$---
§¨©
МНОНПРСТУРФХРЦРЧОТУШЩНЪЪШРЫЬЭШЮЪЬЯаЪЮбРвЧШЯХТРЧТваУНЪЪТХШгРдХОЬбЪТ еХгШСЪФРгОЦжТЯТРЦХОЬбЪваХЮзЪШУНЭаХЦРЯШСНОЬСЦОЪЦРЧОНУШиРШУНЪШРйЯНвФРкЮЪз жЬОЬРлмнлРОЮХЦоРЪТЪШпЪШРЯЬЦОНЬСТРШРгШПЮУШРЧТваУНЪЪТХТоРОЮПТЪЬРйЯНвФРкЮЪз жЬОЬРЧОТрпЯТРПЮРрЮсЮРЧЬУтФСЪТХЬРЧЮуЯТфЦРгЦЯТЭШРрЮсЮРШУНЪШРгРхТцгШчРшНРвСЬз ЯЮРгНвЪФЪЮиРСОЬПТЭШциРщРЦРПНЪаРЪЬОЮПъНЪЪФРйЯНвФРыНОНЪСШрЮгТжЬРфсЬПЦз гЬСТРрЮсЮРЪЬСьЪНЪЪНРъТССФРШРуЯЬсЮвЯЮгЯФСТРЪЬРСгЮОжЦРПЮОЮсЦРЯШСНОЬСЮОШгз ЧЮжЬСХШгЭШгчРэЯФРуШЯапЮвСШРУЮЯЮПТьРЬгСЮОШгРЭФРЧОНвСТъЪЬРЪЬсЮОЮПЬРщРЧНОз пНРЦРъТССШРгТфЪЬЪЪФРбьЪаЮбРСгЮОжЮвСШРрРУШЭЪТрРЧШПУЦОШгЮХРПЯФРЧЮПЬЯапТь фгНОпНЪачРþЫЬгОФПРжТРгфЬсЬЯШРцРЩЮваРсШПЪШпНоРФХРгПЮвХЮЪЬЯигЬСТРвгШрРПЦьо ЦгШжЪигЬСТРвНуНРгРСгЮОШЪЪФьРвгЮбьРШРПЬОЦгЬСТРбьРЪЬЩЬПХЬУÿоРщРЧТвЬгРйЯНва кЮЪжЬОРЦРуНфвУНОСЪЮУЦРОЮУЬЪШРþ-ЮуЮОÿ÷
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
— Pani Mario, właśnie zakończyły się u Pani dwa kolejne „językowe” procesy sądowe. Kogo i przed kim Pani broniła? — Bronię, choć brzmi to paradoksalnie, w państwie Ukraina przed nieukraińską władzą szkół, które odrodziły się w zrusyfikowanej Doniecczyźnie i w których nauczanie prowadzone jest w ukraińskim języku państwowym. 27 marca 2012 roku rodzice zlikwidowanej ukraińskojęzycznej szkoły nr 111 w Doniecku wreszcie wygrali sprawę w apelacji. Sąd Apelacyjny utrzymał w mocy postanowienie z 30 stycznia 2012 roku sędziego Ołeha Oriechowa. Proces sądowy trwał od 23 maja 2011 roku do 27 marca 2012 roku, czyli prawie rok. W tym czasie odbyło się 30 rozpraw sądowych. Rodzicom uczniów ukraińskojęzycznej szkoły nr 111 udało się początkowo w Woroszyłowskim sądzie rejonowym w Doniecku udowodnić bezprawność zamknięcia ich szkoły, którą Rada Miejska Doniecka zlikwidowała 15 kwietnia 2011 roku w ramach tak zwanej „optymalizacji” placówek oświatowych. „Optymalizacja” szkół w Doniecku rozpoczęła się od zamknięcia pierwszej szkoły z ukraińskim językiem nauczania nr 111 w rejonie pietrowskim w Doniecku. Rodzicom zaproponowano przeniesienie dzieci do rosyjskojęzycznej szkoły nr 100 oraz dwujęzycznej nr 101. Pomimo wieców, protestów, pikiet, oświadczeń, próśb rodziców, szkołę zlikwidowano. Potem oni, zwracając się do sądu, wywalczyli uchylenie bezprawnej decyzji Rady Miejskiej Doniecka także w Donieckim Apelacyjnym Sądzie Administracyjnym (przewodniczący sędzia Byszow). Rodzice, pedagodzy, mieszkańcy rejonu pietrowskiego w Doniecku oraz społeczeństwo początkowo próbowali zachować szkołę bez zwracania się do sądu i 12 stycznia 2011 roku przeprowadzili pierwszą akcję protestacyjną, zwrócili się do deputowanego ludowego Ukrainy z Partii Regionów Jurija Czertkowa oraz przedstawicieli władz z tej partii z prośbą o zachowanie ukraińskojęzycznej szkoły. W prośbie napisano, że „członkowie zespołu pedagogicznego szkoły należą do Partii Regionów…”, dlatego liczą na zrozumienie. Ale przewodniczący Rady Rejonowej w Pietrowsku w Doniecku Stanisław Pownyj poinformował, że już wystawił budynek szkoły na aukcję i sprzeda go moskwianom. To niezwykle oburzyło rodziców i wraz z zespołem pedagogicznym zwrócili się do partii opozycyjnych z prośbą o ochronę ich praw. Największą pomoc w oporze, który rozpoczął się 12 stycznia 2011 roku i zakończył 27 marca 2012 roku, oprócz „Proświty”, udzielił deputowany ludowy Ukrainy Arsenij Jaceniuk oraz partia „Front Zmian” i Kongres Ukraińskich Nacjonalistów (KUN). Głównymi „argumentami” władzy są fałszerstwa i nieprawda. Prawa i interesy rodziców przed naruszeniami ze strony organów samorządu lokalnego obronił także sędzia Oriechow swoją pryncypialną postawą, ponieważ podczas rozpatrywania sprawy przestrzegał jedynie litery prawa. Odmienna była pozycja sędziów pierwszej i drugiej instancji w procesie dotyczącym ochrony praw rodziców ukraińskojęzycznych szkół w Makiejewce. Rada Miejska Makiejewki podjęła decyzję z rażącymi naruszeniami obowiązującego ustawodawstwa Ukrainy, potajemnie, bez żadnej dyskusji z rodzicami, społeczeństwem, bez żadnego uzasadnienia likwidując 4 szkoły. Do-
Dowody na to zebrane są w 9 tomach sprawy sądowej. Decyzja ta jest niezgodna z prawem, narusza ona podstawowe prawa konstytucyjne dzieci do edukacji, wyboru przez rodziców placówki oświatowej oraz odpowiednich warunków do zdobywania wykształcenia i języka nauczania swoich dzieci. Ale 29 marca 2012 roku Doniecki Sąd Apelacyjny (przewodniczący — Lach, sędziowie Popowa, Kompanijec) odrzucił skargi rodziców szkół ukraińskojęzycznych nr 3, 100 w Makiejewce i pozostawił postanowienie sędziego Donieckiego Okręgowego Sądu Administracyjnego Olega Koniczenki bez zmian. Tym postanowieniem z 7 lutego 2012 roku rodzicom odmówiono uchylenia decyzji likwidacyjnej Rady Miejskiej w Makiejewce z 25 marca 2011 roku dotyczącej ich szkół. Niezgodna z prawem decyzja likwidacyjna została podjęta z rażącymi naruszeniami, co w ścisłej współpracy Rady Miejskiej w Makiejewce z sędzią Olegiem Koniczenką uznano za zgodne z prawem. Że sędzia Koniczenko wyda decyzję na korzyść rady w Makiejewce, stało się oczywiste, gdy 4 sierpnia 2011 roku nie uwzględnił wniosku o zabezpieczenie powództwa administracyjnego, złożonego do niego 15 lipca (choć ustawodawstwo daje na postanowienie 1 dzień), wstrzymał rozpatrywanie sprawy i poszedł na urlop. Zatem 1 września władze nie dopuściły dzieci do szkół. Główne naruszenia w tym procesie: brak jakiegokolwiek uzasadnienia celowości likwidacji wspomnianej szkoły, przyczyn i okoliczności jej likwidacji, informowania rodziców i społeczeństwa o tym. Całkowite naruszenie statutów szkół, regulaminu komisji rady ds. oświaty, regulaminu pracy rady, ustawy o samorządzie lokalnym, procedury likwidacji, fałszerstwa i jawne kłamstwa urzędników władzy. — Czy rodzice uspokoili się, czy kontynuują walkę? — Rodzice nie tracą nadziei na sprawiedliwość i stale zwracają się do urzędników z żądaniami wznowienia pracy szkół I—II st. nr 3, 100 w Makiejewce, bezprawnie zlikwidowanych przez Radę Miejską w Makiejewce, jak powiedziano w postanowieniu sądu, z powodu braku finansowania. Oto co piszą oni w apelu do Fundacji Rinata Achmetowa oraz Wicepremiera Ukrainy — Ministra Infrastruktury Ukrainy, przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Organizacji Partii Regionów Borysa Kołesnikowa: — My, mieszkańcy Makiejewki, w szczególności rodzice dzieci szkoły osiedlowej nr 3 I—II stopnia, która znajduje się pod adresem 86140 Ukraina, obwód doniecki, miasto Makiejewka, ulica Schmidta (zarządcy byłego właściciela kopalni Buroza), 1, zwracamy się do Pana o pomoc w ochronie naszych praw. Nasza szkoła znajduje się w byłym osiedlu górniczym imienia Kirowa. Obecnie kopalnie są zamknięte, pracy nie ma, nie ma placów zabaw, przedszkoli, sekcji sportowych. Wiele młodych ludzi z beznadziei zażywa narkotyki. Na osiedlu działały apteki, szpital, pałace kultury, było oświetlenie, przystanki autobusowe, oznakowanie drogi. Teraz wszystko to jest zrujnowane. Osiedle im. Kirowa znajduje się 15 km od centrum Makiejewki i 5 km od centrum rejonu radzieckiego osiedla typu miejskiego Chanżonkowo. Nie ma gazu. W rejestrach administracyjnych figurujemy jako miasto Makiejewka, jednak nasze warunki egzystencji nie odpowiadają miejskim! Ale szkoła nr 3 jest w centrum osiedla, z wygodnym dojazdem, stadionem, gdzie odbywają się zawody piłkarskie. Sportowiec Jurij Kisełow z osiedla Kirowa podarował szkole sprzęt sportowy, rodzice zrobili remont, dzięki nauczycielowi plastyki klasy i korytarze są w cudownych malowidłach. I wszystko to chcą zniszczyć! W szkole była pracownia komputerowa, którą rodzice wyposażyli własnym kosztem, są klasy ze wszystkich przedmiotów. Obecnie cały majątek naszej szkoły przekazano do innych szkół, nawet zasłony i karnisze. To nasza władza nazywa „optymalizacją”, a tak naprawdę jest to sterylizacja osiedla, władza robi wszystko, żeby młode rodziny wyjeżdżały. To naruszenie naszych praw i praw naszych dzieci do dostępnej, jakościowej, bezpiecznej edukacji, do rozwoju, który dzieci straciły. Zamykanie szkół w takich osiedlach jak nasze świadczy o nieodpowiedzialnym stosunku władz miejskich i obwodowych do ludzi. Nasza egzystencja jest daleka od standardów europejskich, samochody mają nieliczni, średnio dochód na rodzinę wynosi 2,5—3,0 tysiące hrywien, w rodzinach jest dwoje i więcej dzieci. Wszystko,
co dzieje się w szkole, choćby nieoficjalnie — to praca rodziców, ich wkład materialny, chociaż zgodnie z Konstytucją nauka na Ukrainie jest bezpłatna! Po kapitalnym remoncie szkoły nr 3 przez rodziców i uczniów starszych klas, 1 września 2011 roku władza bez zgody i uprzedzenia rodziców zamknęła szkołę, choć obiecywała tego nie robić. 2 września ani dzieci, ani rodziców nie dopuszczono do zajęć. Przez cały wrzesień władza wszelkimi metodami (groźby ze strony organów ścigania, służb ds. dzieci, pracodawców) zmuszała rodziców do zabrania dokumentów i przeniesienia dzieci do innych placówek oświatowych. Dzieci uczyły się w języku państwowym, rekomendowana przez urzędników placówka oświatowa nr 19 znajduje się 3 km od naszej szkoły, nauka w języku ukraińskim — tylko w pierwszej i drugiej klasie, budynek szkoły jest w stanie awaryjnym. Szkoła położona jest na terenie kopalni, która została zamknięta, na obrzeżach osiedla Kirowa, otoczona bagnami, fundament podmywają wody gruntowe. Taka sama sytuacja jest we wsi Krasnyj Oktiabr, gdzie zlikwidowano szkołę ogólnokształcącą I—II st. nr 100, którą władza zamknęła 25 marca i nie dopuściła dzieci do nauki od 1.09.2011 r. Rodzice i mieszkańcy osiedla również zwracają się do władzy z prośbą o zachowanie szkoły. Tutaj zdobywało wykształcenie 83 uczniów, którzy teraz zmuszeni są uczyć się w sześciu szkołach — dwóch w Makiejewce i czterech w mieście Charcyzk(!!!). „Budynek naszej szkoły — piszą rodzice — nie wymaga kapitalnego remontu, wszystkie systemy funkcjonują w normalnym trybie, dwa lata temu w pomieszczeniu placówki została wyposażona toaleta. Działały kółka „Oberih”, „Teatralno-muzyczne”, „Literacko-muzyczne”, „Assorti”. W 2010 roku szkoła nr 100 przeszła ogólną atestację na ocenę „dobrą”. Uczniów wożą teraz do wsi Niżnia Krynka. Szkolny autobus przejeżdża trasą, gdzie są dwa strome, niebezpieczne zjazdy i podjazdy. Biorąc pod uwagę stan dróg i stan techniczny autobusów, życie i zdrowie dzieci codziennie jest w niebezpieczeństwie. W związku z tym, że w szkole nr 100 uczyły się dzieci z trzech osiedli (wieś Lypowe, wieś Lisowyj, wieś Wełyke Orichowe), które położone są w odległości od 1,5 km do 3 km od Krasnego Oktiabra, dokąd po uczniów przyjeżdża szkolny autobus, dzieci zmuszone są budzić się o 1—2 godziny wcześniej niż zwykle. Wpływa to na ich stan fizyczny i psychiczny. Od szkoły nr 100 do centrum Maria OLIJNYK — zastępca przewodniczącego Donieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, znana obrończyni praw człowieka, broni interesów Ukraińców w Doniecku, co zazwyczaj nie jest łatwe. Ale, nie składając rąk, pracuje na ukraińską przyszłość Doniecczyzny, wierzy, że będzie właśnie tak. O ostatnich wygranych i niewygranych sprawach, o przyczynach tego nasza rozmowa.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
W Makiejewce 20 km, oprócz szkoły, w naszych osiedlach nie ma żadnego kulturalno-oświatowego centrum. Demograficzna sytuacja tych miejscowości pogorszyła się. Finansowa sytuacja wielu młodych rodzin nie daje możliwości zmiany miejsca zamieszkania. Zatem dzieci i młodzież czterech osiedli wychowuje „ulica”, a to negatywnie wpływa na dorastające pokolenie. Przeniesienie uczniów szkoły średniej nr 100 do szkół nr 99 i 102 istotnie osłabiło więź rodziny ze szkołą, ponieważ między osiedlem N. Krynka (gdzie znajdują się szkoły) a wsią Krasnyj Oktiabr jest złe połączenie transportowe. Większość uczniów ze szkoły nr 100 uczy się w sąsiednim mieście Charcyzk, docierając do czterech szkół samodzielnie autobusami rejsowymi. Autobusy są przepełnione, często nie zatrzymują się, dzieci zmuszone są długo czekać na przystankach. Pogorszona jest nasza sytuacja finansowa. Rodzice zwrócili się do fundacji Achmetowa z prośbą o dofinansowanie ich szkół, ponieważ w orzeczeniu sądu zapisano: „…budżet oświaty terytorialnej wspólnoty m. Makiejewki na 2011 rok wynosi 242,9 mln hrywien, a według obliczeń przedstawionych przez Ministerstwo Finansów Ukrainy — tylko 216,4 mln hrywien”. Czyli zaplanowane niedofinansowanie branży oświatowej wyniosło 26,5 mln hrywien. Chociaż „…oczekiwana oszczędność środków na dzień 25.03.2011 po zamknięciu szkół od 1.09.2011 roku zgodnie z obliczeniami do końca 2011 roku powinna wynieść 854,2 tys. hrywien, w przeliczeniu na rok około 2,5 mln hrywien…”. Ten rachunek zrobiono dla zlikwidowanych szkół nr 3, 27, 94, 100. Czyli na utrzymanie jednej z 4 zlikwidowanych szkół potrzeba na rok około 1/4 tej sumy — 821 tys. hrywien. Odpowiedzi na taki stan rzeczy nie ma od nikogo. Jedyna nadzieja — w Wyższym Sądzie Administracyjnym Ukrainy. I to wtedy, kiedy ze szczególnym cynizmem na rekonstrukcję szkoły nr 34 w Jenakijewem, gdzie uczył się Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz, z budżetu państwowego wydzielono 34 mln hrywien. Budują „szkołę przyszłości”. A swoich wyborców okradają. — Dlaczego kwestie językowe są dla Pana tak ważne? — Po rozpadzie ZSRR z sukcesem rozwijają się te narody, które poszły drogą budowy narodowego demokratycznego państwa. Nasi sternicy-nieudacznicy, ogłaszając wielkie idee, biorą się od razu za poszukiwanie przyczyn, które wyjaśniłyby kolejną porażkę. Pokonać siłę niepowodzeń może tylko siła ducha. Przy czym nie pojedynczego wodza i jego popleczników, a całego społeczeństwa. A co formuje tę siłę ducha? Najważniejszym czynnikiem w dążeniu do zbudowania silnej narodowej, demokratycznej Ukrainy jest język ukraiński. Język nie w sensie środka komunikacji i przekazu informacji, a środka formowania świadomości społecznej, środka tworzenia jednolitej mentalności, jednego ducha społeczeństwa. Wschód Ukrainy w procesach integracyjnych współczesnego państwowotwórstwa zajmuje centralne, rozstrzygające miejsce. W istocie rozwój Ukrainy, nawet jej istnienie jako niepodległego państwa, będzie udane lub nieudane w zależności od tego, jak szybko i głęboko Wschód (w szczególności Doniecczyzna) integruje się w procesy państwowotwórcze. Zasiedlali Doniecczyznę zaporoscy kozacy po likwidacji Siczy Zaporoskiej w 1775 roku, dlatego doniecczanie nie są ani antyukraińcami, ani antypaństwowcami. Ale po nich przejechał się najpierw walec moskwizacji i rusyfikacji, a potem, po przyjściu do władzy krwawego dyktatora, tyrana Lenina, na Doniecczyźnie za pomocą czerwonego terroru zniszczono setki tysięcy osób, wśród nich tak zwanych „kułaków”, kobiet, dzieci, duchownych, inteligencji. We wrześniu 1918 roku Lenin podpisał dekret o czerwonym terrorze, w którym nakazywał: powiesić, nieodzownie powiesić jak najwięcej kułaków, chłopów, księży. Potem był krótki okres „ukrainizacji”, jej pogrom, Hołodomor, konsekwentna i totalna rusyfikacja aż… do pieriestrojki w ZSRR. — Jaką Doniecczyzna spotkała ogłoszenie niepodległości Ukrainy w grudniu 1991 roku i jakie zmiany zaszły dzisiaj? — Jaki jest stan odrodzenia języka ukraińskiego na Doniecczyźnie — na dawnych ziemiach Palanki Kalmiuskiej Siczy Zaporoskiej po „obrusieniu” czasów carskich i bezlitosnej rusyfikacji czasów radzieckich? I czy stał się on czynnikiem jednoczącym w tym historycznie ukraińskim regionie dzisiaj? Na Donbasie w czasach przedrewolucyjnych edukacja szkolna prowadzona była przeważnie w języku rosyjskim, z wyjątkiem kilku placówek założonych przez towarzystwo „Proświta”. Ukrainizacja w kraju rozpoczęła się 1 stycznia 1923 roku, co przewidywał plan wydziału edukacji narodowej guberni donieckiej. Do tego czasu mieliśmy 7 ukraińskich szkół. Tylko w 1924 roku liczba ukraińskich szkół wzrosła do 181, w których pracowało 546 wykładowców języka ukraińskiego. O przebiegu ukrainizacji na Doniecczyźnie systematycznie informowały czasopismo „Proswiszczenije Donbassa” i gazety „Dyktatura truda”, „Koczegarka” oraz „Łuhanska prawda”. Ukrainizacja zwiększała tempo i osiągnęła swój szczyt w połowie lat 20. Po tym tempo znacznie spadło, ale mimo to w 1932 roku na Donbasie z 2239 szkół ogólnokształcących — 1769 było z ukraińskim językiem nauczania, co stanowiło 79%, a 207 pracowało w języku rosyjskim oraz rosyjskim i ukraińskim. W tym okresie działały setki szkół z językami mniejszości narodowych — niemieckim, greckim, tatarskim i innymi. Okres ukrainizacji na Doniecczyźnie zakończył się wraz z mianowaniem w styczniu 1933 roku Petra Postyszewa sekretarzem KC KP(b)U i samobójstwem kierownika ludowego komisariatu oświaty Mykoły Skrypnyka, rodaka z Doniecczyzny. I zaczęła się celowa, okrutna rusyfikacja. W roku szkolnym 1945—1946 liczba ukraińskich szkół wynosiła już 66%. W stolicy górniczej — Doniecku, jak i w innych miastach Doniecczyzny w latach 1960—1970.
szkoły z ukraińskim językiem nauczania całkowicie zlikwidowano. Nie zatrzymała tego procesu nawet pieriestrojka — szkoły z ukraińskim językiem nauczania nadal przekształcano na rosyjskie. Proces rusyfikacji ustał dopiero wraz z uchwaleniem w 1989 roku ustawy „O językach w Ukraińskiej SRR”. W tym czasie ze 1217 szkół na Doniecczyźnie z ukraińskim językiem nauczania pozostało tylko 105, czyli 8,7%. Były to szkoły wiejskie, w których uczyło się zaledwie 2,3% uczniów. Zgodnie z nową ustawą opracowano Państwowy program rozwoju języka ukraińskiego i innych języków do 2000 roku, a w celu jego wykonania Doniecki Obwodowy Komitet Wykonawczy 10 kwietnia 1991 roku pod nr 135 przyjął obwodowy Program wprowadzenia języka ukraińskiego do wszystkich sfer życia na Doniecczyźnie. Na przykład, zgodnie z art. 18 tego Programu, należało dostosować sieć placówek oświatowo-wychowawczych obwodu do składu narodowościowego ludności (przypominam, w tamtym czasie 51% Ukraińców, 43% Rosjan). Ustawodawcze zabezpieczenie tego procesu wzmocniono art. 10 Konstytucji Ukrainy z 1996 roku oraz decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w sprawie wykładni art. 10 Konstytucji z 1999 roku i innymi ustawami Ukrainy. Jednak Program został całkowicie zaprzepaszczony: tylko 14,0% uczniów obwodu uczyło się w języku ukraińskim zamiast przewidywanych 51%. W Doniecku odsetek ten wynosił zaledwie 7,6. Zaprzepaszczone wykonanie Programu nastąpiło właśnie przez organy władzy państwowej i samorządu lokalnego. Zamiast stworzenia należytych warunków dla odrodzenia i rozwoju na Doniecczyźnie języka ukraińskiego jako państwowego, w obwodzie jego realizacja jest sabotowana, aktywnie trwa polityka rusyfikacyjna: prawie wszystkie rady rejonowe i miejskie przyjmują na swoich sesjach antykonstytucyjne decyzje o państwowości na swoich terytoriach języka rosyjskiego. Już nawet po przyjęciu Konstytucji Ukrainy Doniecka Rada Obwodowa 21.03.1997 roku ponownie przyjęła decyzję o państwowości języka rosyjskiego na terytorium obwodu, którą oprotestował ówczesny prokurator obwodu. Rada Obwodowa pod przewodnictwem Ponomariowa protest odrzuciła. I dopiero na wniosek prokuratora obwodowego sąd uchylił tę antykonstytucyjną, szowinistyczną decyzję „deputowanych-integratorów”. I znów podczas wyborów Prezydenta Ukrainy w 2004 roku, w samym środku gorączki PISUAR-u, przyjęto taką samą decyzję, którą uchyliła sama rada (przewodniczącym rady obwodowej był w tym czasie Borys Kołesnikow). Po raz trzeci po przyjęciu Konstytucji Ukrainy Doniecka Rada Obwodowa (przewodniczący — Anatolij Blyzniuk, obecnie już minister) 18 maja 2006 r. przyjęła antykonstytucyjną decyzję „O swobodnym rozwoju i używaniu języka rosyjskiego w obwodzie donieckim”, która została uchylona na wniosek Donieckiej Organizacji Obwodowej Wszechukraińskiego Komitetu Obrony Praw Człowieka w styczniu 2010 roku w sądzie pierwszej instancji, a 30 września 2010 roku decyzję pierwszej instancji pozostawił bez zmian Wyższy Sąd Administracyjny Ukrainy. I dlatego w obwodzie, dzięki antyukraińskiej władzy Partii Regionów (a tutaj nawet za prezydenta Juszczenki wszystko było oddane na łup Partii Regionów), dzisiaj jedynym językiem państwowym jest rosyjski. Obecnie w Doniecku tylko 27,3% uczniów uczy się w języku ukraińskim, 72,7% — w rosyjskim. Uczniów, którzy uczą się w językach innych mniejszości narodowych, poza rosyjską, nie ma. Przedstawiciele władzy przekonują mnie: cieszcie się — było zero, a zwiększyło się przez 22 lata o 27,3%. W obwodzie donieckim w języku ukraińskim uczy się 48,4%, a w rosyjskim — 51,6% uczniów. Czyli to właśnie władza Partii Regionów kontynuuje bezlitosne rusyfikowanie i denacjonalizowanie mieszkańców Doniecczyzny. Ale nawet te mizerne cyfry odrodzenia ukraińskojęzycznej szkoły strasznie przestraszyły antyukraińską, kolonialną władzę Partii Regionów i znalazła ona jeszcze jeden sposób walki z własnym narodem, z potomkami kozaków. Wymyśliła zamykanie dopiero co odrodzonych ukraińskich szkół, nazywając ten proces optymalizacją. Ogółem w obwodzie w ubiegłym roku szkolnym zaplanowano zlikwidować 26 szkół. Ale fala protestów, która przetoczyła się przez Doniecczyznę, zmusiła władzę do ustąpienia i dlatego zlikwidowano tylko 16 szkół. 10 rodzicom udało się obronić swoje placówki. — Czy są jakieś zmiany w kwestii językowej? — Jeśli chodzi o język w szkole, to niewielkie zmiany są. Ale uczelnie, media, sfera usług, reklama, transport — wszędzie panuje język rosyjski. Jeśli dyskryminacja językowa na Doniecczyźnie istnieje, to właśnie wobec języka ukraińskiego, a nie rosyjskiego, który stał się de facto jedynym językiem państwowym na Doniecczyźnie! Państwowe osoby urzędowe w obwodzie donieckim nie posługują się językiem państwowym. Wszystkie wydarzenia na terytorium obwodu urzędnicy państwowi prowadzą w języku rosyjskim. Zatem trzeba tylko wykonywać normy Konstytucji Ukrainy, ustawy o służbie państwowej, rozumiejąc potężne konsolidacyjne właściwości języka ukraińskiego. Ale takie wrażenie, że to im nie jest dane ze względu na zdolności umysłowe i nieprofesjonalizm. Rozmawiała Nadija KYRIAN. Te zdjęcia to fotokronika protestów mieszkańców Doniecka i Makiejewki przeciwko zamykaniu szkół z wykładowym językiem państwowym ukraińskim.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
zwraca się po arabsku lub po turecku, bo mu tak łatwiej komunikować się, prościej swoją władczą myśl donieść do narodu. Chociaż, niestety, ukraińska historia już nadała nazwę takim urzędnikom. Zowią się oni ze sposobu swojego myślenia — małorosami. Utrwalenie tematu lekcji. Czy można nazwać faryzeuszami tych urzędników, którzy wyznają nie język państwa, którym kierują w imieniu narodu Ukrainy? Czy powinni władcy przypodobywać się obywatelom, którzy demonstracyjnie lekceważą język ukraiński? Czy podobna jest realna wewnętrzna polityka władzy wobec języka i kultury do demokratycznej wszechwoli, za którą chowają się nowi obrusiciele Ukrainy? I tutaj wspomnimy Iwana Frankę: „Zdaje się, że cóż to za język ojczysty? Czym on lepszy dla mnie od każdego innego i co mi przeszkadza przy okazji zamieniać go na każdy inny? Praktyk, utylitarysta, nie zastanawiając się ani chwili, powie: „Puste pytanie! Język — sposób komunikacji ludzi, i mając do wyboru, ja wybiorę ten, który daje mi możliwość komunikować się z większą liczbą ludzi”. A tymczasem jakaś tajemna siła w ludzkiej naturze powie: „Pardon, ty nie masz wyboru; w jakim języku urodziłeś się, tego bez okaleczenia swojej duszy nie możesz porzucić, tak jak nie możesz zamieniać się z kimś innym swoją skórą”. Ja bym dodała: zwłaszcza wtedy, kiedy ty jesteś zaufaną osobą ukraińskiego narodu, który powierzył tobie kierować jego państwem. A co czeka tych, kto zdradza oczekiwania swojego narodu?.. Podsumowanie lekcji. Przypomnijmy 1935 rok. Trwają aresztowania. Do spisu zakazanych do wydawania i studiowania w szkole utworów literatury ukraińskiej drukują nowe i nowe dodatki, składają rejestry zakazanych słów. Codziennie nabierają wagi i pychy najmici reżimu (zresztą, nieszczęsne ludzie, którym brakuje porządności). Dlaczego? Jeszcze wcześniej, 13 sierpnia 1924 roku, poeta-neoklasyk Mychajło Draj-Chmara zapisał w dzienniku: „W rewolucję ukraińska inteligencja nie przeszła w pełnej mierze na narodowy moment (nie utrwaliła swoich pozycji), i przez to czuje się nieswojo przed zjawiskami socjalnego porządku”. Boleśnie pisać, ale bardzo podobnie, że ci, którzy nas niszczyli, zwyciężają. Dlatego nie trzeba się kołysać, bo dzisiaj znowu, jak pisał Draj-Chmara, „…gadzi świst pełznie na świeży zrąb”. A jeszcze chciałoby się zwrócić uwagę na tak zewnętrznie atrakcyjną i dobrze propagowaną ideę, jak tworzenie nowej politycznej nacji. Mówiąc, po co tak denerwować się i przeżywać za swój język? Cały świat zmienia się, procesy globalizacji są nieuchronne. Ale co do politycznej nacji, która, na przykład, utworzyła się w USA, to u mnie zawsze powstaje pytanie: a gdzie podziali się Indianie, którzy byli gospodarzami ziem, na których teraz rozkwita nowa nacja? Indianie — w rezerwatach! Ja swojemu narodowi takiego losu nie życzę. A z nami uczynią tak, jak my pozwolimy sami. Zadanie domowe. Stworzyć konspekt „Katechizmu języka ojczystego” Iwana Ohijenki. Z niego podręcznym mieć rozdział XXIX „Służba państwowa i język ojczysty”. Wyraziście przeczytać wiersz-inwektywę Dmytra Pawłyczki „Ty wyrzekłeś się mowy ojczystej…”. Nauczyć się wiersza na pamięć. Pomyśleć, co chciał powiedzieć autor niedokończonym ostatnim wersem utworu.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Wira SOKOŁOWA, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w kirowohradzkim Zespole Szkół nr 26. Temat lekcji: „Wyrzekłeś się języka ojczystego…” Dmytro Pawłyczko. Cel lekcji: doprowadzić do tego, aby ci, którzy jeśli nie z poczucia sumienia, to przynajmniej z obowiązku służbowego powinni przynajmniej w czasie pracy korzystać z języka państwowego, mieli pełne szacunku podejście do ustawodawstwa językowego oraz szanowali język ukraiński jako jeden z symboli państwa ukraińskiego. Typ lekcji: szczera rozmowa-refleksja. Pomoce dydaktyczne: epigraf „Nie można kochać Ojczyzny i nie wierzyć w nią, wszak Ojczyzna — to żywa siła duchowa, przebywanie w której daje trwałe odczucie jej dobroci, jej racji, jej energii, jej przyszłych pokonań… wierzyć w Ojczyznę może tylko ten, kto żyje nią, kto razem z nią, kto żyje dla niej, kto połączył z nią źródła swojej twórczej woli własnego samopoczucia”. I. Iljin, Rosjanin („Droga duchowego odrodzenia” M., 2003, s. 236). Przebieg lekcji: Słowo wstępne. Tezy kluczowe. Człowiek może dojść do zrozumienia ogólnoludzkiego, jedynie zanurzywszy się w swoje duchowe narodowe łono do tego poziomu, gdzie panuje duchowość, zrozumiała dla wszystkich narodów i wieków. Tylko język ojczysty przynosi człowiekowi największe i najgłębsze osobiste szczęście, a państwu — najsilniejsze charaktery. Bez dobrze znanego języka państwa nie ma świadomości ogólnonarodowej, bez takiej świadomości nie ma narodu, a bez świadomego narodu nie ma państwowości. „Urzędnicy w służbie państwowej i społecznej muszą dobrze znać swój soborny język literacki i swoją soborną pisownię”. Iwan Ohijenko (Ojczystojęzyczny Katechizm dla nauczycieli, pracowników pióra, duchowieństwa, adwokatów, uczniów, urzędników w służbie państwowej i społecznej oraz szerokiego ogółu obywateli). Nie przystoi nikomu, a tym bardziej urzędnikowi władzy, twierdzić, że dla niego oba języki są ojczyste, bo „…to tak samo bezsensowne, jak gdybyśmy próbowali wyobrazić sobie, że jedno dziecko urodziły dwie matki. Dziecko ma jedną matkę. Ojczystą. Do śmierci. Do ostatniego tchu”. Wasyl Suchomłynski. Aktualizacja wiedzy podstawowej metodą systemu pytań. Odpowiedzcie na pytanie: dlaczego tak się stało, że urodziliście się właśnie na Ukrainie? Żyjecie w niej właśnie w tak trudnym czasie? Przebywacie u steru władzy, która wyznacza życie tego państwa (chociaż, być może, są nie mniej godni tej misji ludzie)? Czym jest język państwowy? Czym jest dwujęzyczność? Jak rozumieć tezę „Język państwa — język władzy”? Kiedy uchwalano Konstytucję USA, język angielski jako oficjalny (wbrew żądaniom niemieckojęzycznych emigrantów) przeszedł tam przewagą zaledwie jednego głosu. Ale od tamtej pory jakże pilnuje tego statusu języka angielskiego amerykańska władza, odpierając w ostatnim czasie część ludności hiszpańskojęzycznej, która porusza pytanie o nadanie hiszpańskiemu również statusu oficjalnego! W żadnym razie nie jest to ograniczenie języka hiszpańskiego i innych języków, które są rozpowszechnione w Stanach Zjednoczonych. Proszę bardzo, rozmawiajcie tymi językami, ale nie na stanowiskach państwowych. Pojęcie „język państwowy” w aspekcie prawnym jest bliskie pojęciu „język oficjalny”. Łączy je wspólne znaczenie — „język sfery oficjalnego porozumiewania się, język porozumiewania się państwa z jego obywatelami”. Różnica między dwoma pojęciami jest tylko w jednym — dla statusu języka państwowego obowiązkowe jest jego oficjalne ogłoszenie przez władzę ustawodawczą, odpowiednie sformalizowanie normatywne, podczas gdy status języka oficjalnego nie przewiduje obowiązkowego zakotwiczenia ustawodawczego. Wszakże przy sprzyjających warunkach funkcjonowania języka narodowego, kiedy jest on rozpowszechniony i prestiżowy i porozumiewa się nim absolutna większość ludności, język narodowy nawet niekoniecznie ogłasza się państwowym, może on mieć w Konstytucji i inne nazwy — oficjalnego, narodowego lub po prostu „języka tego państwa”. Na Ukrainie zaś zakotwiczenie państwowego statusu języka ukraińskiego w Konstytucji jest obowiązkowe, ponieważ jeszcze od czasów długotrwałej doby bezpaństwowości kraj odziedziczył niezdrowy stan funkcjonowania języka narodowego, utratę w środowisku części narodu języka ojczystego jako identyfikującej cechy narodowej. Wyjaśnienie nowego materiału. Dzisiaj Internet, oprogramowanie, terminologia naukowa, życie codzienne za błogosławieństwem i przy wsparciu mediów propagują język angielski. Ci, których nazywają ojcami narodu, kto stoi u steru władzy, dlaczegoś są pewni, że ich powołaniem i głównym zadaniem jest nakarmić i ubrać naród, a reszta — to pochodne i rozwiąże się automatycznie. To okrutny i przykry błąd, lekceważące podejście do edukacji językowej i rozwoju językowego swojego narodu, spowodowane niezrozumieniem istoty języka i sprowadzeniem go jedynie do funkcji komunikacji. Ale językoznawcy, psycholodzy, pedagodzy, kulturoznawcy, filozofowie traktują język ojczysty głębiej — jako skarbiec całego historycznego dziedzictwa narodu, całego jego duchowego i intelektualnego doświadczenia, jego sposobu myślenia i odczuwania. Dzisiaj szkoła, niezależnie od tego, jaka ona jest (ukraińska, żydowska, ormiańska czy rosyjska), naucza języka ukraińskiego wszystkich swoich absolwentów. Jest Konstytucja Ukrainy, Ustawa o oświacie...
tu, nakazy Ministerstwa Oświaty, nakazy rektorów o nauczaniu w języku państwowym w wyższych uczelniach. Jednak wokół tych dokumentów z różnych przyczyn nieustannie toczą się dyskusje tak zwanych dwujęzyczników. To oni domagają się wprowadzenia na Ukrainie dwóch języków państwowych. Zatem zrozumiałe jest, dlaczego kierownicy państwa, deputowani, urzędnicy różnych szczebli często lekceważą język ukraiński jako państwowy. A to, uważam, jest bardzo bliskie zdrady interesów narodowych. I obraża, kiedy premier czy niektórzy ministrowie obecnego rządu nie potrafią w języku ukraińskim wypowiedzieć zdania. Niezrozumiałe jest, jak mogą na całą Ukrainę wygłaszać swoje przemówienia po rosyjsku deputowani Rady Najwyższej. Nieprzyjemnie, że pierwsze osoby władzy naszej obwodu z obłudą w oczach posługują się w kontaktach z Ukraińcami centralnego regionu państwa językiem mniejszości narodowej. Czyż nie jest to obłuda wobec własnego sumienia, która prowadzi do odpaństwowienia myślenia?.. Oto dlaczego nie wierzę w szczery patriotyzm i oddanie idei narodowej ludzi, którzy tak i nie zdołali nauczyć się języka ukraińskiego. A takich w obecnej władzy — zatrzęsienie. A bezpieczeństwo narodowe ducha już w najbliższym czasie będzie zależeć od tego, czy chroniony jest język ukraiński, jak języki państwowe we Francji czy Niemczech, gdzie składnikami społecznymi są kilkumilionowe grupy etniczne Arabów i Turków, ale żadna z nich nie zamierza się na status państwowy ich języków. A wyobraźcie sobie urzędnika-Niemca, który, na przykład, do wyborców. Jestem nauczycielem języka ukraińskiego i literatury, a dlatego wszystko, co ma związek z językiem, rejestruję nawet na poziomie podświadomości. Nie chodzi o czysto oświatowy aspekt, dojrzał czas rozpatrywać kwestię polityki językowej oraz edukacji filologicznej w kontekście bezpieczeństwa narodowego. Dlaczego? Bo nie wierzę w patriotyzm tych, którzy nie zdołali nauczyć się języka ukraińskiego i są obojętni wobec niego oraz wobec kultury narodowej. Aby takie bezpieczeństwo narodowe stało się rzeczywistością, potrzebna jest charyzmatyczna, oddana władna drużyna. Na wielki żal i rozczarowanie, dzisiaj przy władnym sterze jest mnóstwo ludzi nie tylko przypadkowych, ale i całkowicie obojętnych wobec idei narodowej. Język państwowy ignorują urzędnicy wyższych szczebli. Ignorują otwarcie, cynicznie, nie ukrywając, że im tak łatwiej i wygodniej wyrażać własną myśl w imieniu władzy, którą uosabiają. W moim rozumieniu to to samo, co lekcję literatury ukraińskiej prowadzić w języku rosyjskim… Podczas spotkania członków kirowohradzkiego zjednoczenia społeczno-politycznego „Perewesło” (do którego wchodzą także aktywiści „Proświty”) z władzą obwodową wyjaśniło się, że urzędnicy niby i nie są przeciwko komunikowaniu się po ukraińsku, ot gdyby tylko przedstawiciele społeczeństwa przyszli i pouczyli ich tego. A w wielu obwodach sytuacja jest jeszcze gorsza od kirowohradzkiej… Zatem spróbuję przeprowadzić pierwszą wstępną otwartą lekcję, ponieważ mam do tego moralne prawo jako nauczyciel.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Ołeksandra SERBENSKA, doktor nauk filologicznych, profesor LNU imienia Iwana Franki. Prawie dwieście lat niezgłębiona siła żywego słowa Szewczenki potężnie wibruje, potężnymi falami przenikając atmosferę, dotykając najtajniejszych zakątków szlachetnych i subtelnych dusz, daje impulsy do czynu, aktywizuje działalność, która nabiera najróżnorodniejszych przejawów. Jeszcze za życia poety zapoczątkowano przekłady jego utworów na inne języki. Wypracowane na podstawie światowego doświadczenia oraz narodowych realiów teoretyczne zasady przekładu sprzyjały ustanowieniu i formowaniu nowego kierunku w szewczenkoznawstwie — praktyki i teorii przekładu utworów genialnego poety Ukrainy. Wyodrębniło się wiele ważnych problemów: badanie jakości przekładu w szerokim planie; zestawcza analiza oryginału i przekładu; międzyjęzykowe ekwiwalenty, analogi, kardynalne różnice; międzyjęzykowa interferencja przy przekładzie; osobliwości przekładu na języki blisko spokrewnione; formalna zgodność oraz ekwiwalentność; zachowanie indywidualnego stylu autora oryginału; główne charakterystyki indywidualnego stylu translatorskiego itd. Nierzadko obiektem badania staje się osobowość samego tłumacza: co stało się impulsem do przekładów Szewczenki? jakie poezje przetłumaczono? jakimi zasadami kierował się tłumacz? mamy przekład z języka oryginału czy „przekład z przekładu”? osobliwości pracy redaktorskiej nad tekstem przekładu; jak układały się losy przekładu, stosunek do niego na Ukrainie i w ojczyźnie tłumacza. W szewczenkoznawstwie ciekawym przykładem właśnie takiego podejścia jest badanie działalności Wiery Rich, zwłaszcza jej praca nad przekładami utworów Szewczenki. Badacze podkreślają jej fanatyczne oddanie ukraińskiej literaturze, językowi, naszej kulturze, co przejawiło się w wielu wzruszających momentach. Na przykład, jednym z testamentowych przedśmiertnych życzeń tłumaczki było pochowanie jej w rodzinnej ziemi Kobziarza. Badanie życia tej utalentowanej angielskiej poetki, które dzięki gruntownym studiom prof. Roksolany Zoriwczak oraz jej aktywnej popularyzacji twórczości tej oryginalnej tłumaczki utworów pisarzy ukraińskich na język angielski stało się znane szerokiemu ogółowi zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami. Jednymi z pierwszych poezje Szewczenki zaczęli tłumaczyć na swój ojczysty język pisarze polscy. O tym zresztą wspomina także I. Franko w słynnej rozprawie „Kamieniarze. Ukraiński tekst i polski przekład. Co nieco o sztuce tłumaczenia”, gdzie z historycznoliterackiego i estetycznego punktu widzenia analizuje przekład wiersza „Kamieniarze”, którego dokonał ukraiński pisarz Sydir Twerdochlib. Franko wymienia wybitnych polskich pisarzy, którzy jeszcze w latach 60. XIX w. tłumaczyli Szewczenkę — W. Syrokomlę, L. Sowińskiego (przetłumaczył poemat „Hajdamacy”), wyróżnia „utalentowanego i rozgarniętego tłumacza” A. Hożałczyńskiego. „Spolszczanie” utworów Szewczenki ma już długą historię, ale strony jej zapełniają się i dzisiaj. Znaczącym zjawiskiem w ukraińsko-polskiej szewczenkianie jest pierwsze pełne polskie wydanie utworów poetyckich Szewczenki, które tłumaczył w niełatwych warunkach życiowych Petro Kułys. Dotarło ono do czytelnika, niestety, po tym, jak sam tłumacz w 69. roku życia już odszedł w wieczność (1933—2002), kiedy minęło 146 lat od śmierci Kobziarza i 6 lat — po śmierci tłumacza. A zatem, kim jest Petro Kułys? Czym jest drogi nam, Ukraińcom? Dlaczego zasługuje na szacunek naszych sąsiadów? Co skłoniło tłumacza przez dwie dekady swojego stosunkowo krótkiego życia w pełni poświęcić się pracy nad przekładami poezji Szewczenki, które, jak wspominają przyjaciele, całkowicie pochłonęły jego myśli i każdą wolną chwilę? Jak układały się losy jego dorobku translatorskiego? Przyjaciele podają dość dokładny życiorys Petra Kułysa. Obdarowany poeta, tłumacz, pedagog urodził się na Podlasiu, gdzie rodzice mieli niewielkie gospodarstwo rolne. Przed drugą wojną światową rodzina nabyła większe gospodarstwo we wsi Strumówka, na brzegu rzeczki Styr, niedaleko od Łucka, jednak po wojnie przeniosła się na rodzinne ziemie, które znalazły się po polskiej stronie nowej granicy. W Polsce Petro ukończył liceum ogólnokształcące, dalej kształcił się na Uniwersytecie Jagiellońskim (Kraków), gdzie zdobył tytuł magistra filologii słowiańskiej (specjalność — filologia rosyjska), studiował jako obowiązkowy dodatkowy przedmiot język ukraiński i kulturę. Pracował jako pedagog w szkołach średnich, z czasem w Politechnice Poznańskiej, a dalej w rolniczo-
w akademii rolniczej w Lublinie, niedaleko od rodzinnych stron, gdzie mieszkali jego rodzice, którymi się opiekował. Lubił pracować ze studentami, z zadowoleniem poświęcał swój czas działalności literackiej, a także działalności bibliofila, oddawał czas i sprawom społecznym. Ale „wrażliwa i refleksyjna natura poety — pisze Józef Kołodziej — skazała go na swoistą izolację”. Był samotnikiem, romantykiem, dziś jednym z niewielu. Nostalgia za rodzinnym krajem nieustannie otulała jego duszę. O tym wspominają przyjaciele, a jeszcze więcej mogą powiedzieć wiersze, które pisał dla siebie, nikomu, nawet najbliższym, ich nie pokazując. Pisał przeważnie po polsku, po ukraińsku, kilka — po rosyjsku. W marzeniach, we wspomnieniach ciepłych, „w sercu wyrytych”, powstaje wołyńska ziemia, ukochany Styr, rozległe doliny, wiosenne, zalane słońcem łąki, niwy, rodzinny chutor, chatyna pośród bzu; jego niezłomne pragnienie — wrócić do ludzi, których pieśni są mu drogie ponad wszystko, stanąć u progu swojej chaty. Wyłania się obraz młodzieńca, wrażliwego na piękno, na ciche dźwięki, które płyną z gajów, pól rodzinnego kraju i „chcą stać się głosem”. W wielu wierszach, napisanych w języku ukraińskim, wyczuwalne są motywy poezji Kobziarza. Ich losy są podobne, dusze pokrewne — obaj ze środowiska wiejskiego, obu przyszło żyć na obczyźnie, tęsknić za Ukrainą i chyba myślami płynąć do niej. Jego poetyckie „ja” nie cieszy „obcy, niepocieszony kraj”, obczyzna, gdzie, jak przyznaje, jest mu źle. Jego „ja” — to wędrowiec, który błąka się, tuła się, szuka wyjścia i „nie może znaleźć drogi”, to tułacz, wygnaniec. Gdzie schować się przed światem, Skryć się od cudzoziemców, Żeby nie wiedzieli, gdzie przebywają Myśli Ukraińca, — pisał Petro Kupris w 1961 roku. Ukraińcy, drogi Rodaku, dobrze wiedzą, że w Polsce, która należała do „sławnego” socjalistycznego obozu, niełatwo było nazywać się członkiem narodu, który siłą wlewano w sztucznie tworzoną wspólnotę — jedyny radziecki naród. Przepełniona szczerym uczuciem jest jego poezja „O moim dywanie” („O swoim dywanie”). Gdzieś w litewskim kraju wyhaftowano niebieskie niezapominajki na żółto-złotym tle, i dywan, jak dziwny kwietnik, gęsto pokropiony błękitem i żółcią, oświetlił pustelnię samotnika. Z czasem nostalgia nieco ustępuje, w jego poezję wdzierają się inne nutki. Szuka harmonii i w wierszu „Dwu głos” („Duet”, „Harmonia”), przyznaje, że jego ukraińskie myśli mocno związane są z językiem polskim. Tłumacz już nie postrzega go jako cudzoziemski — on „otulił dziwnym czarem wołyńskiego chłopca”: Mowo polska, krok po kroku, Już mi brzmisz nie z obca, Ogarnęła swym urokiem Wołyńskiego chłopca… Te sztychy do obrazu jego poetyckiej duszy dają możliwość choć częściowo zrozumieć drogę, która utwierdziła Petra Kuprisa w tym, że osiągnął głębiny języka polskiego i jest zdolny tłumaczyć tym językiem genialne szewczenkowskie poezje. Tłumacz pracował nad książką z oddaniem, wytrwale, nie czekając na poklepywanie po ramieniu, natchnienie, a stale żyjąc w nim, tworzył nie dla jubileuszy, odznak, a z nakazu duszy, serca i woli, bo postanowił zrobić to; pracował, uparcie utwierdzając swoje poetyckie i translatorskie „mogę”, „chcę”, „umiem”, pracował wbrew odczuciu, że w pewnych kołach nie doceniają jego twórczych zdolności, o czym delikatnie wspomina J. Kołodziej. Pracował, jak sam pisał, pozostając nawet w niełatwych okolicznościach bezstrasznym, mężnym (trwa dziwnie nieulękłym). I to, że rękopis, poprawiony, wyedytowany, znalazł się u brata Anatolija, który mieszka w Anglii, i to, że jego własne wiersze przyszło odtwarzać z tekstów, które jeszcze za życia poety nabijała p. Ewa Kotwica, też o czymś świadczy. Przy okazji warto wspomnieć, że wśród inicjatorów wydania książki, zainteresowanych w tym, żeby godnie zaprezentować oryginalną oraz translatorską spuściznę „nieznanego poety” Petra Kuprisa, przeważnie agraryści. Do humanistów Polski oraz Ukrainy książka póki co idzie powoli, ale szczodrze daruje im ciekawy i wdzięczny materiał dla przekładoznawczych studiów. Do starannie sformatowanego i ładnie oraz fachowo przygotowanego wydania dołożyli niemało wysiłku poważni lubelscy (Polska) naukowcy — profesorowie Uniwersytetu Przyrodniczego Józef Kołodziej (kierownik), Eugeniusz Krasowski (redaktor), członkowie: prof.
Jan Gliński, ks. prof. Mirosław Kalinowski, prof. Michał Łesiów, prof. Marian Wesołowski oraz dr Mikołaj Roszczenko. Książka „Kobziarz” ukazuje Szewczenkę w dwóch postaciach — jako genialnego poetę, artystę słowa, budziciela ducha ukraińskości oraz jako wspaniałego, doskonałego artystę malarza. Przede wszystkim mamy teksty 260 poezji Szewczenki (P. Kupryś korzystał z oryginałów z kijowskiego wydania z 1964 roku), pięknie przetłumaczonych na język polski wysiłkiem jednego człowieka. Jest to praca, której dotąd nie udało się wykonać żadnemu polskiemu tłumaczowi. Szewczenkę-artystę prezentuje prawie 30 dobrze wykonanych reprodukcji jego prac malarskich z różnych okresów twórczości, różnej problematyki i techniki wykonania. Dla polskiego czytelnika zamieszczono treściwy artykuł Eugeniusza Krasowskiego i Alberta Nowackiego „Malarstwo Tarasa Szewczenki”. Podano także ciekawe wspomnienia Józefa Kołodzieja, przyjaciela Piotra Kuprysia, o całonocnej pracy tłumacza, o losach maszynopisu i historii wydania książki; jest podziękowanie dla akad. M. Żułynskiego oraz S. Halczenki za pomoc w uzyskaniu ilustracji do polskiej książki. Na początku opracowujący zamieścili krótkie Słowo wstępne Prezydenta Ukrainy — w języku ukraińskim i polskim, w którym Wiktor Juszczenko wyraził wdzięczność wszystkim, którzy przyczynili się do tej ważnej sprawy, podkreślił znaczenie książki dla wzajemnego wzbogacenia kultur dwóch narodów. Swoistym przewodnikiem co do tłumaczeń Szewczenki na język polski jest gruntowny artykuł znanego także w ukraińskich kręgach naukowych lingwisty profesora Michała Łesiowa, opublikowany w tej książce. Podaje on, jak przyjęto w tego typu wydaniach, krótki zarys o naszym proroku i poecie Tarasie Szewczence, a Piotra Kuprysia nazywa jego najwierniejszym tłumaczem. Wyłożono także krótką historię tłumaczeń Szewczenki na język polski, która trwa ponad 150 lat. Wśród tłumaczy — a jest ich ponad pięćdziesięciu — tacy znani w polskiej i ukraińskiej kulturze poeci, jak Władysław Syrokomla, Stefan Żeromski, Jarosław Iwaszkiewicz, Józef Łobodowski, Bohdan Łepki, Sydir Twerdochlib i wielu innych. Autor precyzyjnie opracował wszystkie dostępne mu zbiory polskich tłumaczeń Tarasa Szewczenki, a także prace naukowe i beletrystykę, które dotyczą tej sprawy. Wydanie książki, podkreśla prof. Michał Łesiów, jest uwarunkowane kilkoma przyczynami. Jest to, po pierwsze, nieśmiertelność poezji Szewczenki, niezgłębiony czar jego Słowa, które nie przestaje zachwycać; po drugie, przyjacielskie relacje Kobziarza z wieloma Polakami, zwłaszcza na zesłaniu, głębokie rozumienie niedoli dwóch spokrewnionych narodów słowiańskich; i po trzecie — co nadzwyczaj wzruszające — wydaniem tej pracy lubelscy naukowcy honorują pamięć pracownika Lubelskiej Akademii Rolniczej, gdzie przez wiele lat wykładał zmarły.
Ciąg dalszy na str. 6
Taras Szewczenko. KOBZIARZ. W tłumaczeniu Piotra Kuprysia. Pierwsze pełne polskie wydanie. — Wydawnictwo KUL, Lublin, 2008. — 745 s.
Машинний переклад
Закінчення статті «Pierwsze pełne polskie wydanie utworów poetyckich Tarasa Szewczenki», с. 5
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Zakończenie. Początek na str. 5. Jest jeszcze jedna przyczyna ważnej historycznej wagi, o której profesor Lesiów pisze pod koniec artykułu: wraz ze zdobyciem przez Ukrainę państwowej suwerenności ukrainistyka w wyższych uczelniach Polski stała się popularna, jak mówi autor, „modna”, zwłaszcza w Lublinie ukraińską filologię można studiować na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej, na Katolickim Uniwersytecie Jana Pawła II, a także w europejskim kolegium uniwersytetów polskich i ukraińskich. Zatem „Kobziarz”, w opinii pedagoga, dawać będzie cenny materiał dydaktyczny dla takich studiów. Przestrzegając chronologicznej kolejności, badacz wymienia nazwiska tłumaczy, liczbę utworów przetłumaczonych przez każdego z nich, podaje ciekawe detale z życia niektórych. Dokładniej zatrzymuje się na artykule P. Zajcewa, przekładoznawcy i głównego redaktora książki przekładów Szewczenki z okresu międzywojennego (1936 r.), w której autor zwraca uwagę na różnicę między wersyfikacją polską a ukraińską: polska — sylabiczna, ukraińska — toniczna. Trudności wynikają także przez różny charakter akcentu w dwóch językach; dlatego męskie rymy, rozpowszechnione w oryginale, wymagają już specyficznych polskich wyrażeń. Problem, podkreśla Zajcew, tkwi także w tym, że nie zawsze można znaleźć odpowiedniki dla odtworzenia środków ukraińskiej poetyki ludowej, adekwatnie odtworzyć słowną magię Szewczenki. Mówi też o takiej wadzie, jak niezdolność niektórych tłumaczy do przekazania kolorytu i tonu poezji Szewczenki. O trudnościach odtworzenia tonu kobziarskiej poezji Szewczenki mówi też Wołodymyr Słobodniuk w powojennej zbiórce przekładów (1955 r.), podkreślając, że melodyjność, płynność ludowego języka genialnego poety, ład jego metrycznych elementów są niemal „nieprzetłumaczalne”. Profesor Mychajło Lesiów wyodrębnia jeszcze jedną ważną obserwację P. Zajcewa. Podkreśla, że on, analizując przekłady Szewczenki wieloma językami obcymi... Anna SYDORCZUK, uczestniczka twórczego studium „W Kobziarskiej świetlicy” muzeum Tarasa Szewczenki Lwowskiego Pałacu Sztuki. Jaka jest natura genialności? Kim są prawdziwi geniusze i jakie jest ich przeznaczenie? Co wspólnego i różnego jest między dwoma światłami ludzkiej myśli — Johannem Goethe i Tarasem Szewczenką? Niemal sto lat temu Petro i Pyłyp Terpyłowie próbowali w popularnej formie odpowiedzieć na te nieproste pytania, które do dziś nurtują ludzkość. Właśnie od tych słów rozpoczyna się pierwsza strona książki „Goethe i Szewczenko” Petra i Pyłypa Terpyłów, którą prezentowano niedawno w muzeum Tarasa Szewczenki Lwowskiego Pałacu Sztuki. Pracownik naukowy muzeum Zenowija Filipczuk, która długi czas pracowała nad literacką szewczenkianą międzywojennej Pragi, znalazła tę książeczkę w Bibliotece Słowiańskiej Republiki Czeskiej. Właśnie ten kraj w okresie międzywojennym dawał schronienie wielu ukraińskim emigrantom. Wydając niewielką książkę, w duchową i kulturową przestrzeń Ukrainy zwrócono jeszcze jedne zapomniane imiona: Petra i Pyłypa Terpyłów. Z biografii braci wiadomości jest bardzo mało: Petro był pedagogiem, nowelistą, Pyłyp — leśnym inżynierem w Podie...
językami, porównując je między sobą, dochodzi do wniosku: ani angielskie, ani rosyjskie, ani niemieckie, ani bułgarskie przekłady (oczywiście mowa o najlepszych z nich) w żaden sposób nie mogą równać się z polskimi; charakterystyczne osobliwości poezji Szewczenki najlepiej można odtworzyć za pomocą środków języka polskiego. Myśl, wyrażona w okresie międzywojennym, to jeszcze jedno potwierdzenie wyników porównawczych studiów współczesnych badaczy: język ukraiński i rosyjski pod względem pokrewieństwa nie są aż tak bliskie, jak to wmawiano kilku pokoleniom Ukraińców, przekonując, że są one dla nas „dwoma bratnimi”. Badając historię „spolszczenia” poezji Kobziarza, M. Lesiw zwraca uwagę także na pewne znaczące momenty w niej, w szczególności wspomina słynną biograficzną powieść o Szewczence „Ukraińskie noce, albo Ród geniusza” autorstwa Jerzego Jędrzejewicza, który szczerze, po przyjacielsku przyznawał się profesorowi: „Mam w swoim życiu dwie miłości — do Ukrainy i do Włoch”. Zachwycał się kulturą tych krajów i pisał o nich. W artykule autor podejmuje próbę porównania przekładu jednej z najbardziej rozpowszechnionych poezji Szewczenki — „Testamentu”, który stał się swoistym hymnem, przedstawioną w interpretacji różnych tłumaczy. M. Lesiw nalicza, poczynając od 1862 r., przynajmniej 16 różnych polskich wersji. Profesor zestawia polski przekład pierwszej strofy sześciu poetów — S. Wojnarowskiej, B. Łepkiego, J. Iwaszkiewicza, K. Jaworskiego, J. Jędrzejewicza i P. Kuprisia. Pod uwagę bierze wierność przekazu realiów Naddnieprza (pochowajcie na mogile, łany szerokopolne, urwiska), a także adekwatność odtworzenia nastrojowo-poetyckich wyrażeń (było widać, było słychać, jak ryczy ryczący), mówi o różnicach w dźwiękowo-stylistyczno-gramatycznych detalach, dokładnie zatrzymuje się na znaczeniu poszczególnych słów, szuka nieznacznych różnic. Na przykład, porównując znaczeniową strukturę słów могила — mogiła, dochodzi do wniosku, że przekład Kuprisia pochowajcie na stoku mogiły jest najbardziej odpowiedni. Podkreśla, że we wszystkich przekładach zachowano rytmikę i rymy oryginału, jednak ten problem wymaga dokładniejszego zbadania ze względu choćby na akcentacyjne różnice w naturze obu języków. Połączenie lingwistycznego i literaturoznawczego podejścia (błyskotliwie stosował je we wspomnianej wyżej rozprawie I. Franko) dało możliwość autorowi wyraźną przewagę oddać przekładowi P. Kuprisia. Badacze jeszcze powiedzą swoje ważne słowo o Kuprisiu jako tłumaczu, odkryją sekrety jego translatorskiej twórczości. Trzeba będzie jeszcze popracować nad komentarzami dla polskiego czytelnika. Ale już dzisiaj uznano, że w tej sferze cichy i skromny poeta Petro Kupriś zrobił nadzwyczajnie dużo. Poetycka muza Szewczenki szczególnie współbrzmi z wrażliwą duszą tłumacza — obczyzna, samotność, uczucie wygnańca, wędrowca, człowieka bezdomnego, tęsknota za rodzinnym krajem, jego czarującą przyrodą, zdolność duszą odczuwać ludzki ból… Takie tematy szczególnie łatwo układają się pod piórem Kuprisia-tłumacza. Ogólne wrażenie od polskich przekładów Petra Kuprisia jest przyjemne: są one łatwo przyswajalne dla słuchu, strumień słowny wibruje uczuciem niepodrobionej miłości i szczerego szacunku do wszystkiego, co związane z oryginałem, odczuwalne jest dążenie do przekazania nie zawsze uchwytnego czaru poetyckiego słowa Geniusza; płynność języka jest naturalna, w wielu momentach płynnie, swobodnie „układa się” na ucho. Melodyka języka Szewczenki rezonuje w przekładach przede wszystkim głosem czystej duszy tłumacza. Oprócz wszystkiego innego, jego ucho, jak nam się wydaje, jest czułe na dźwiękową organizację tekstu oryginału. Analiza tylko poszczególnych miejsc daje możliwość choć trochę powiedzieć o tym nadzwyczajnie delikatnym mechanizmie, tej swoistej filozofii dźwięku. Na przykład, w pierwszych ośmiu wersach poematu „Księżniczka” odczuwalna jest ilościowa przewaga samogłoski o nad innymi samogłoskami — użyto jej 19 razy, co stanowi 34 % wszystkich samogłosek. To jeszcze jedno potwierdzenie już wyrażonej myśli, że dźwięk o — jeden z najbardziej typowych w języku ukraińskim; dobrze artykułowany, pomaga on tworzyć nieśmiertelną sławę melodyjności i czarowności naszego języka. W przekładzie tych samych wersów Kupriś, być może i intuicyjnie, też dobiera słowa, które dają prawie taką samą liczbę użyć o — 18 razy. Także można mówić o znacznej przewadze dźwięcznych i sonorantów. To tylko poszczególne spostrzeżenia, które nie pretendują na uogólnienie, choć mogą skłonić do dalszych poszukiwań w tym kierunku. Porównajmy: Przytoczony urywek zachwyca nie tylko poetycką gracją wyrażenia, pięknem obrazów, melodyjnością; stworzono dziwnej wielkości elegijną akwarelę harmonijnej jedności żywiołów, tych żywych przed Bogiem sił, podporządkowanych Jego woli: ziemi (nad górą, za górą), nieba (zorza wieczorna, tęcza), powietrza, w którym staje się słyszalną nasza sferosfera (porozmawiamy cichutko, opowiedz), wody (u Dniepru tęcza wodę pożycza), ognia — światła (słoneczko). I złączone one są niezgłębioną siłą z Duchem Geniusza. Jeśli to natchnienie, to przychodzi ono wtedy, jak twierdzą filozofowie, kiedy człowiek skupia swój umysł na Bożej mądrości. Kierując się dobrymi i szlachetnymi ludzkimi uczuciami, lubelskie utytułowane intelektualne środowiska wydawnicze twórczego dziedzictwa Śp. (a jest to, oprócz przekładu poetyckiej twórczości Kobziarza, przekład „Eneidy”, zbiór poezji i przekładów Petra Kuprisia, gdzie zamieszczono wspomnienia o nim oraz jego oryginalne utwory w językach polskim, ukraińskim i rosyjskim, a także przekłady utworów niektórych ukraińskich i rosyjskich poetów), zaświadczyły szacunek i wdzięczność swojemu nieutytułowanemu przyjacielowi za jego wkład w kulturę słowa i myśli. I niech ten szkic skromnym kwiatkiem leży na mogile naszego ziomka, wołyńskiego chłopca, niestrudzonego pracownika, który stale pielęgnował w swoim sercu miłość do rodzinnego kraju, żywą rytmikę nieśmiertelnego słowa Szewczenki.
Oleksandra Serbeńska, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, licznie, gdyż to drzewo jest żywe, i myśli tej książki też będą żyły. Wśród obecnych było niemało młodzieży. Ja radzę przeczytać książkę braci Terpyłów wszystkim, którzy szukają siebie. I autorzy we wstępie piszą: „Niechże posłuży nasza praca wielkiemu dziełu zrozumienia ludzi i geniuszy, którzy wnoszą w ludzkość wiarę, nadzieję i miłość”. Finansowo wydanie wsparła prywatna przedsiębiorczyni Lubow Stanećka.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
bra dah. Wiadomo także, że Pylyp Terpyło był karany dwukrotnie: przebywał na Biełomorkanale i w Workucie. Po zesłaniu powrócił do ówczesnej Czechosłowacji jako jej obywatel. I tu pojawia się pytanie: jak ci świadomi Ukraińcy, daleko od ojczyzny, nieposiadający specjalnego wykształcenia, zdołali tak doskonale porównać geniusz dwóch narodowych twórców – Goethego i Szewczenki? Mówi się słusznie, że ducha Szewczenki trzeba odczuwać i swoje myśli powierzać jemu. Tak i bracia Terpyli, przebywając na obczyźnie, żyli słowem Szewczenki i natchniennie tworzyli kulturę swojego narodu.
Książka po raz pierwszy wydana na Ukrainie we współpracy z Narodową Biblioteką Republiki Czeskiej – Biblioteką Słowiańską, dzięki życzliwemu wsparciu jej dyrektora Łukasza Babki. Rozpoczynając prezentację, Zenowija Filipczuk krótko opowiedziała o związkach narodu ukraińskiego i czeskiego, na których podstawie zawsze leżała wolność ducha, i odczytała fragment poematu Tarasa Szewczenki „Heretyk”, poświęconego wielkiemu czeskiemu filologowi Szafarykowi. Naukowcy twierdzą, że Szafa-
…rik, przeczytawszy ją, „płakał słowami wdzięczności”. Konsul Generalny Konsulatu Republiki Czeskiej we Lwowie Martina Pawlitowa Muchowa należycie oceniła współpracę Muzeum Tarasa Szewczenki ze Słowiańską Biblioteką i podarowała książkę, która niedawno została wydana w Pradze w języku ukraińskim, „Ukraińska Armia Powstańcza inaczej — w literaturze, sztuce, kulturze”. W nowym wydaniu książki „Goethe i Szewczenko” redakcję literacką przeprowadziła profesor Ukraińskiej Akademii Drukarstwa Natalia Czernysz, która przybliżyła styl autorów do współczesnego czytelnika. W swoim wystąpieniu powiedziała, że współpraca z Muzeum Tarasa Szewczenki to obywatelski obowiązek każdego świadomego lwowianina, odnotowała wysoką kulturę wydawniczą książki (złożyła ją aspirantka Ukraińskiej Akademii Drukarstwa Halina Lystwak).
Wydanie to zostało poświęcone 200-leciu od dnia urodzin Tarasa Szewczenki; do jego przygotowania muzeum rozpoczęło współpracę z Międzynarodowym Instytutem Edukacji, Kultury i Związków z Diasporą Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”. Podczas prezentacji wystąpiła naukowa współpracowniczka instytutu Natalia Humnycka, która z zapałem oceniła serię wydawnictw zapoczątkowanych przez muzeum — „Książeczka, która wychowuje”.
Oprawa graficzna okładki, wykonana przez magistra grafiki książkowej Ukraińskiej Akademii Drukarstwa Sofię Filipczuk, również skłania do refleksji. Na ilustracji — drzewo o mocnych gałęziach i zielonych liściach. Wszystko to głęboko symbo-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Współczesna ukraińska poezja to nie tylko słowo, to przede wszystkim ból i nadzieja, które przenikają przez każdą strofę. Wiersze te są jak krzyk duszy, która nie może milczeć w obliczu tragedii, jaka dotknęła nasz naród. Każde słowo jest jak kropla krwi, która pada na ziemię, by wydać plon wolności. Wiersze te są świadectwem naszej niezłomności i wiary w zwycięstwo prawdy nad kłamstwem. Niech te słowa dotrą do serc wszystkich, którzy pragną pokoju i sprawiedliwości. Niech staną się one głosem tych, którzy nie mogą już mówić, i tych, którzy wciąż walczą o nasze wspólne jutro. Wiersze te są naszą modlitwą za Ukrainę, za jej dzieci i za wszystkich, którzy oddali życie za jej wolność. Niech pamięć o nich nigdy nie zginie, a ich ofiara będzie dla nas wszystkich przestrogą i nauką. Niech poezja będzie naszym orężem w walce o godność i człowieczeństwo. Niech każde słowo będzie jak światło w ciemności, które prowadzi nas ku lepszemu jutru. Niech nasza wiara będzie silniejsza niż strach, a nasza jedność niech będzie naszą największą siłą. Niech Bóg błogosławi Ukrainie i wszystkim, którzy niosą jej pomoc w tych trudnych czasach. Niech prawda zwycięży, a pokój zapanuje na naszej ziemi. Niech poezja będzie świadectwem naszej niezłomnej woli i miłości do ojczyzny. Niech każde słowo będzie jak ziarno, które wyrośnie na polu naszej wolności. Niech nasza pamięć będzie wieczna, a nasze serca niech zawsze biją dla Ukrainy.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
--QRSTUVfXYZSU[\UX]Q\aXQRSTUV- \aXaZSU[\ghZaX^]Va_,
--8----- ----#- -- --------- ---- --- ----- -----
--- --(-:-- - ----%---------------- – -%- - -------------#---
--- --&- ------------------
----%--- --(-%----- ----&-------%---- ----&-----4------
-5-- – - --- --- ----%------------- -- --;--
---- -------------- --- – -------- – - ---------&- - – ----------- – --+- ----
-- - – 4-'------------- --2---- – ------ ------ ---------- ---------*-#' &--- 2--2-- --)---------)---- ------- - - – ----- – 4-6- – ----
)------ --- – --:
-------
– --:
-------- - ----------&----)(4 --------5------------- -- -%--------- – ---)---- --- - --&-iUjf]\Ubh\WdX-------YZSU[- \W--% – ------- ---- – --- -----%---- – --- – ----------- ------- --------;--
------ - – --
---------------------- -- – ----------%--------
-- ----
----------------------- -----------------%----------- ;--
------ – ------2------ ----- ----- – ------- – --- ----- --------------&-------- - -% ---------%-------2----- --
------ --4-'-------------- ------- -- ---------------) 2-----------&---------------- - – ----------- :----5------ ------
----- -- )--------&---- ------ --- ----------- --& - -----2--- – 9---9------- --- ------- – ---
-----O-/- --------------------5--&--- ------ ------
--- – ---- --- ------------ --
-- ----- --4 6---- :--------$ -------- -------------- – ------
----- %---------------&--)--- - ----- – ---
-------
----- -- - -- )------------------
-- ----
------------------- :-- ------- ---
------;--
--4 6---- ----
klmnopqrsktuvwxyuz{| ----- --- ------------
-- -------- – -------
8:-- --- $;0-#------- (---4-0 – - .--%--- }-~n--o-q{s-w|o--- --- ------ – ------- – ---- --------------------------- --- ----- -#------ -(}---mn- l--oxqw--tuv|o----- ------ - – ---
-------
----- – --- --- --- --
-#$------------
-- -------- ------(}-p-----ouv- -q--u|o----- – ------------ - -------- -- – I-------- ----------------------4----- ------}-r----o- -qu|----- ----- – ------------------- --------- --- --
-#?-------
- ---(}-v-------nopq-zsy- uz{|----- --------@ ---- - ---- – -----&-- -%------)-- - ---- – ------------)---- - -----------
-5-----%----@ - ---- ---- – -----&------
-- ----
-- – ---}-v-------no- q- rq-qtvw|%------- – --- -----
-#---- ----------- - ----- --- --------(}-q---m--- -q--r-t|o- -------&--- ---- -------------;--
------- ---- )----&----------------}-v--- ---o- -q-ztxyuz{|o- ---- ----&--- ----------------;-- -
-------9----------------} w--------ou--svwq|o- ---- ----&--%------;--
------- - --------- – ---
----- -- - }-q--n--oqt-vt~u|o- - -----&-)--------;--
----- - --- --/--- ---
------
---4-04--4 .--%--- }---ox---txyuq| ----- ----- – ------ – -- ------- ----- -------
.©½Єї©À эА®Аъ ъщА®¦½-þ-£ ùþыА®Аъї©Аыї ª½ ½®©¼¦ø-«¾¨ ¨ -þ-þûªþ ý®þ¦½-¨©¿/ =>?@=@AD =>EF>GH=I>BJK¦À ù ¾¼- û-¨§ ъщ§¨ª¦¨-À£ ¦þ®þ© -À ü ¨ª*þ®-½©¼§ª¨-À£ «¦À §¼-þ§-«-©¿û«£ «¦ ûý¨§½-©їы«£ ½ «¦À ©½¦ ¨ 8*À¦ЄА9 ЄА û§þ – -þ-þ ûþ-£ «¦À ý®¼®þúª¨-À£ ½ «¦À §¨ú-þª¼©¿ -©ø- ª¨û©-L )½ ¾À ü þ®¨-ª©шь©À û§¨ü û-þ§þ§-¼©þ¦- K¦ þ®¨-ª©ø--þ -¼£ §ышэА®À- §¼ûþ¦þ©¼©ø-þ§½ ª¼- *¨-þ-þ-½-- 6þª½ú©þ£
þ СЖЫПСПКДш û-þ§ ª¼¦½- ©½¦¼ -- %þ- ¨ ЄА ª½ эА®-þ-ø -¨û¾¨-
»þ-øL Vþ û½-þэА®À¦-½ú½¾¿¦þ-þ ЪГКЩПW
УПСЛПЫПДЄА щЄ½ü©¼ ª¨ § ª½-¨ü ¦-½û¼-ª¨ü -¨©À®½ ©ø®¨£ ª¨ § ýþ®«úª¼- ª½-¼- û-þ§ª¼¦½-- Xþ-þ ªÀ -½ ü ø .-þ§ª¼¦ø Y®¨ª-АЄ¦½£ ¨ § ÿ½-½©¿þ- ¨ª-¼- ¥ Yþ-þû¦À§¼-½£ &§½ª¼¾¿¦þ-þ
Zø--«Єыї¦þ-þ£ &ù--þ§½£ ø 8®þû¨ьыї¦þ
®þû¨ьыї¦þ-ø9 -©½¦ ¨ù ª¿þ-þ ý®þù¼§½-¼û«- эА®À¦-½úªþ-ø ¡#¢+ ®þ¦ø ¨ ª½§¨©¿ § ø¦®½ Єыї¦þ
®þû¨ьыї¦þ-ø -Àû©¼©þ- ª¼¦ø£ эА®-¼ü ©þ- «¦þ-þ §¼ü-þ§ ¡#¤$ ®þ¦ø-
[©-À£ -½--þ ªþ§þ©§¨®- C§¨ú¦¼ §¨ª шщ«§û« ¨
ú-« -þ-þ üþ-þ §§À-¼ úþ эА®À¦-½úªþ-þ ©®¼©þ- ª¼¦½ ¡#\+ ®þ¦øL »¼ ЄА ú-« ©þ-þ£
þÿ ¨
À ú½-¨ §¨ъышЄш©¼ ª½-ø ЄА½ÿ¼«¦ ù®шы¼*¨¦þ§½Єш ü ù½ ¦½ª¾À-«®¼ùþ§½ªø -¨©À®½©ø®Єш -þ§ø þú ª½®þú ªþ L .-þ-À£ ©½¦ §þªþ ¨ -- 6þ®¨§ª«ü-þ ú§½ þ-þ -þ-АЄЄ«/ ¡- <ЬУДСЙЦЖЗУМД]^A_`>FEHJПЪТЦЙДЛГ КЖЕПЧЛЙЕД¨ ¬- <ЬУДСЙЦЖЗУМД]^AI@aF@=EHJПЪТ ЦЙДЛГКЖЕПЧЛЙЕЮ - ýÀ®-þ-ø ¾¨-¦þ- ù®þùø-¨-À£ ¦þ®þ©¦À£ ýþ
ª½®þúªþ-ø ъщ§¨ª¦À ü §¼-À®эЄþ ¨ª*þ®-½©¼§ªÀ û-þ§þ – bc-----d"ґш ú®ø-þ-ø ¥ úþ§-À£ úþ §¼-þ§¼ ЄАщ®ø-ЄА ©½
À ü ª½-À ù ýþú§¨ьЄ¼- úªþ-- e-À -f Vþ – b--g-----d´-þ-ª½ ù®þùø -¨©¼ ü ©½¦£
þ þÿ¨ú ª¨-þ-þ ªÀ ¦þ-©ø- ¨ ©þ-ø£ -©þ üþ-þ -þ©ø§½§£ ½ ¾À ЄА ©½¦- чА û½-À ù ЪГКЩПWУПСЛЙЕДНОПhКЦПЕДъ-«
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
БВГЕЖЗИЙКЛЖЛМДНОПДРСПЗДТРУПОТЗФД ЕПХПЦМЛГКЕПЧГДНГОГЦЖУЙДЛЖШЖЦЩЖЕД ХЗЪПСЦПРХЖСЛПЫПДЕЙЛЬХПЫПЭЮД
------------- – --- -
----- -------- -- -------------- -- ----
--- ---- – ---
-- ------------ ------------- ------ – ------ ---- !" ------ --- -#$-%--- --& '---- --(------------ ------ – - ---)---- --- --& - ---- – --)-----%-)-------* ---)----------+-,-------- )-----------------------+ - --- -.--%---------
------ /--------------------------- -----+ ,----0 – ------------- ------ -- %-----#
---%-
---- ----- – ---
----- – ------ ---
--------------------- !-------------- – -------- --------------------------- -----(1------- --------- ---- ----&----
-- 234----%-------- ----------------- -----
- % – -------5--#-%---2----- --------$'6----- – ----- ----------% -------&-------- --------
------ – --7( – #7--- -%---- – ------------- ---- – - -- &-----2-----8 – - - -----&------9------------&- ----- – ----:-----%-------- ----)----------------------- -----------
-------------- -- ---
-- 5 -- ----
------ – -- ------------------ :- --&-- ----)-&---- – -- – (4-;------ &--- – ------ – ------------ ------------ ----%--------
-- ----
-----&----
-- – ----&---- %---------
-------- – ------- -----)2--- )---<!+=!-------- ---------------- – -- ----- - --- – --2--------%--- – ----
4 >-- --&------------ – - -&-% --- --- – &---------4
0 ------ -%---------- --
---------------------- – --- ----2---- – --------%------ – - ------- ----- -%--- --- 9----- – ---- – ----------- ?@?@ 5----- ---- – --) ----
)--)-------)----- – -- -----4A----------&------& ------#- &-----2---(---8---- -----&------------:- – ----- --%------ – ------------ --------- ----- -%---- -- - --5----
--------- – --- ----&- – ------------------- -------------)-- :---- --B!! ------&-- – :---------------- ---4C----#
---2-------2- - ------ – (---- – --)-#--- --&- – :--------------- ------- ---(----- – ------ ----%----5--- ------
-5--- --2- – -="--D----
------- ----- :---+-< -<D--------- ---- ------------------
-- ----EF-ED----
------G-"D -- – --=- D-
----------E-ED :--- – <-FD-
--- – -"<-FD ---- – ----4---4
/-5---------
--- --- -9----4
H---------%-------8----% – - ---------&----)-- --&------- --)--)----4-$-- -- :--
– -- ---
2--------+----% ---------- -- – --
---------0-------4-C- - ------------------------- --------------- -I--------- ----- – ---- -----------1--- - – ---3----
4-' --------------J-- --------@-----
----- ------ - – – --- – -- ----- ----4 ,--------- ------------------- :
---- --------%-------8
-: $----- -----&----- – ---K---- ------ – ---------L--------+ -------
-----&-- &-------- - :- 4M----------)------- --- ----- – --
-)----- – ---
----- --
---- – ------------ --- - ---------- :-- – ---)------ – - -------------4-----)----&-- --&------&----------- -------- - ------------ – -------- ------- &?------ 4-- -- -
%------------- – - – ------
-- --- ------------------------) -----?------ --- -8----- ---- - : – ------- -- – ---&---2- ----------- --- --- ----- – -- ----
-,% --- -- ---%-------) - ---- – )---------- %------- ----1K---- – – ----- --- – --- - -------------9--------
---- ---
--- --2-----,% --- ---- 5-34-' ----------2 ---------- - :- -,--- -1--------&-N ---- -&3---#----&----&-------
(----- --%-- – ---#----------- ------- -------- – (--+-- -- – -------- ----------------
– ------ – -+- H4----@-
– 4 #0- ----
(------- – ---- --4-H------ – --7-K – ------- ----2----- – ----------&--- ------ -----------2------ ---- 2-------:---)---&------- -- ----&----
-------
----------
) - ---
– ----- – ------------ -------------
4-M------7------ - 5 -------)--)------- ------ ---5--------------"-G +GG --- )4-,
------&--------- -- +------- – ---"FEB------------4 ;----%-------8
-- ---------- ------)----
--------------2- - ------- ----- – ------- – -- )--)-- 5 ----------2--- --- ---- &--)------------------- ---&----5-- --4-0-)----
----- 5----2- ------ 2------
- ---5-- --*----------#------ ---(-----------"- --"-G +GG --4--"-G<----+------------ – - #
---- ---)-- ---- ------(- 5-
---- – - – ------------&-- - ----- – ---&-- ---4-' --- --- – --)-------------- – -- - -----&----4-/----- 9------- - – -------------2--)------ -----------------&--------&4-; ----- – ------ – - ----- ---- ------ -)----:---------- -------------------------- 9 – --9-- --
------- 9-%--) - --)-------- :-------% ----- -------- --------"- !-----* ---------)--------- ----- – -- - )-#---
----(4----------- #-- -----(--------------- &- ---%----- &
-------O---- --
--)------ ----
----%4 --------------------%----- #
---- ----- – --------9----- - ------(-----2----
------- --2------&----- – ----------- -------- – --- – ----&----- --- --O-/----
P------ -- – )- --------2----------- --- &- ---- ----- ----- --------- ---8 – ---------:------
-- 5---- 9-----% ------ – --)
-------4---
– ---------- -- ------)---- ------------------ ---QRSTUVWXYZSU[\U- -----&- -------- -----------#---8 – - -----------&------9----------- --&------------:-----%----- -------)-------7( – ----- - ---)---- – ---)-------%--) -- -----)-------- :------4 /------ – ----)-----8 – ---) ---- ---------- -----------: ---- ---
--------------
-- - --
--- ----- – ---K--- --
-- ---- 2-)--- – )-----
------- ----------------------------- ------4----
--- ---
------ ------------4 @---&----&------- ------ - -5------%-------- -----:4-$--- --% – ------%--------- – ----- ----- – -------- – ----------- --:2--------- – --------- --- ---- -- – ------ – ---
-----4 M--------&-------------------- ----- &------
---2---------- - ----%-----QRSTUV\][X^]VW_ ----% – ------ -----------
--- ------ – ---
----- --- – ---- ----- --
-------%-- :2--5----- --
-- :2--------5-----]S`U\a QRSTUV\][XVbUQWXYZSU[\Wc- ---- - – !----
---%----4-H----------- ------+------------2----
-- -- – - --QRSTUV\Wd%----------- ----
---)---------- )-- ---- -- ----QRSTUV\][X^]VWc ---- -------------% -------
--
---- 2---------- – --------------- --------------2--- )-----5-) - -% – --)-- -- – )4 $-)---%----------)--- – - -------)-------%--)---------- ---)-- ------- ----------------- ----: – --------- – ------&- – ---- – ---;--
--------- – -- -- ---- ---- ----- – – ----- - – – -+---@---&----&-e---- - --
4-e -------- -- – -- ----- -------4 ----- -------- ------ &- ---2----- – -------)-------&- ------ --------2-)-- ----- – -- -----&--------- ------
-- 5--- – ----------- ------- - ----- :-----
– %-:-- -4 -------------- :------------ ----5----QRSTUVfXYZSU[\U--- ---- – ------- ----- -- -^]VU ---------- – -------------- --------4-/--- --------------- &----- ---------- – -:---
- -- – ---1- -------9---- ---- --&3----------9- ------- ---2- - -----------&----
----- – -- -------
--8 – ------ – -%- - ------------%----------- - -- – ---- --------- – --
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
эАЄы¨þЄА®¨§- ÷¼-£ -©þ ©½¦ø ý¨-¿-ø ý®¼щЄ½-¼§£ úþ§þú¼©їы« «¦¨ыї ¦þ-©¼ ª½ ЄА §¼©®½-½©¼£ ½ эАЄы¨þЄА®¼ ù½ ý®þ ùú E^J_`>FiFjBJ÷þ ©½¦ ¨ ©®À ÿ½ ¾Аь ý®þ щъ ª½ù¼§½©¼/ – bc-----dk .½-À ý®þ – bc---- ґЄАъ¨-¿ª¨ -¦þ-¼ § -¦
®½ ª¨ -®¨«§ û§þ-þ -½ыш ÷- ZÀ§-АЄ¦þ£ -þ©ø--¼ ú-« ª¼- 8Vø¦§½®¿9£ ¨ û½-À ú-« ©½¦¼- – bc--- --l´-¦¨- §¼ú½§ ø .½ª¦©
6À©À®ÿø®ù¨ ¡+\$ ®þ¦ø 8(®¼--À©¼¦ø ½ÿþ
þ©ª¼¾-9 [- ,þª¼ыї¦¼ü- 6-½ª½- ¾¼- §À-¼¦¼- --ъАь ЄА ышъ¼-þû« û©½©¼ ®À½-їЄ¨û©-- ÷½ -¼-¼§û« ÿ-½-þ®þъЄ¼ü ý®¼¦ -½ú ý®½¾-§½©¼ ù½ú-« ª½®þúªþ-þ úþÿ®½- Y®¨- ©АэА® ý½--«©¿ ý®þ ª¼- эыш§½©¼£ эА®À¦®ø-ø--¼ -ª¨ û-þ§½ ù þúªþщЄ½-ª¼-£ ½ÿûþ--©ªþ ù®þùø-¨ -¼- ª½ ª¨ÿ¼©þ 8-¨©À®½©ø®ª¨9£ 8¦ø-¿©ø®ª¨9 -ù НПm ЦСТ-ЛЙЕФД½ -þ-À£ ü НПУОТ-ЛЙЕДъЄþ- –
6¨ú-þ©ø§½-½
n-----ґІ°¸¶Іі°opq"
û©½®-½ ù ½§©þ®¨§ ¦ª¼-¦¼ 8(ø¦®½ Єыї¦þ-¦½-ø©¿©½¦r9£ --[ъАы½
--¡¢£¤¥¡¡¦§¨©ª«¬¡¬®- ¯°±ІіІµ¶²°³·¸¹º
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
0123456789:9;<=239 >:=?3;=@362A837=7B67C932D<:528 >;@3?;=9E;F:26;>G62H913?I:H9 :IJKJL ?<B?68;9 M2>257I739NOPQRSMTUVQW XYZ[\]^_Y`^abcdY `efacghYijf]f_k lmnafogf_Ym`meY nab[p[hefYqY`^ad rfY`efpYghsfafY`ncdY tmYucbcZ^]]cd vYtmY]cqZ^]]cdY wxY]cqZ^]]f_Yn`^ay zJ9{7>G|G87} ~-------------------------
]-_[u^q]-`-]^pf_--~------------- ------------------------------- --------------------------------- ----- ¡-¢----------------£ ------------------------------ -------¢-¤---------
YYY
²-----¾-½----j[p-Yu-b]-nàxmomYnu^`áwy ½----------------§¬---------¬---- ~---------------------------------- ~-------------------£---------
~--------§---------§------¢ ½----------------------¦--- »--¦---¢------------------------ â-------------------¢-------¢ã
YYY
®--------¢--¦----À------- ~----------------¢-------¢----- ²------------£----------------- µ-----------£----------¢---------
®-¾-----------------------¦---¢-- ½----£------------------------¢- ~----------------¢----------¢-- ¥--------£-----¡-----¬----¯¢-
~---¬---------------¬------------- ~---¬--------------¢¦--£¬---------- ä-----------------¬------- Á---¬---------¬----------
----------- – --------------------
¥-------------¦-§--------- ----¨----------©--¨--§¡-ª----- --¡---------¢------------------ -----£----------------©--«-- ------¦------¬-----------------§ -------------------------- --£-£--¢---------------¦------ -----¢------£--~------£---¢-¦-- ----------¢-------------¢--- --------- -¨------¢------------------ -----ª------ ------------------- -----------®----£---------------- ª-------------------------------- ------------¦------- --£-£--¢-¦----¡----¡----- -----¯------¦------------------- ------------------------°-------- ¬-----------------¬--------¢- -----¢--¦--------------¢---¦--£- ---¢----------------£--¢-¦----- ¯¯----£---¢----------£---¢-¦--- ±-¬----¢-----¢--------¬----- --¢-----------------------¦----- ------ ²----------------£-------- ¦---------------¦------------- --------------¬-------------- ±---§---£---©-------§¯----------- ------------¬-£----------------- -¡----------------------£--- ---§¯---------£-------®------© ------§-£-------------------- ------------£---¦--------------- ---¡----------------£----£--®- --------------------¢-------£--- ------------------------------- ------------------------------
WeżzIJeZGEźijź
À---------------¡-£------------ ¨--------§-------------¬--ê- ½--------------£----¦---------ê- ¥-----------------¢---¬----
´---------------¢-------------- ³----------------------------ë- ~----§-£--©-----------£----¦---- ~----------------------¯--
¨------------------------------------- ¶------§---------------- ~-----------¬---------¬--- ¥------§------¦---------ë
YYYYY
Á------------¦---------------- ì¯------------®----------¬------- µ------------£----------------- ¸--------------------------------
~-----------©---¸---¦---¢------------ ä-¦----------£---¦-----------¯-ã- µ------¢---©--¨------------------- ³---------¦--¢-----¥-------¦-----
»-------------¢------------------ ~--------¬-------¢----------------- ~-------------------------¢-----
~------------------------------ ~------©--±-¦---¦------------- Á------------¦----------------- noïï
YYYYY
¶---£------£---¦--------- – £- ¸----¯-------------¢----¢-- --â------------------------ã- --¶-----¢-
--â------------¢-------------£¾- --Á-------¡¦-----§--------- ¸---¬---¡------------------ ¸----¦-------------------
¸----¡-------- -----¦--- ï----------------¬--
---------¦---------³----------- ---§¡---------¡-------------- ------¡-------¡--------------¡- ---------------¡--¢-- ¥------------------£------- ------´--------£-£--¢------£-- ------------¢----------¢-------- --¢--------¢---µ-----£---------- ---£--¦---------¢---------¯---¬-- -----------£--------------------- --¯--------------------------£- ¶-------¡------------------ -----------------------¨-------- -----¯¢-e[\c--------n`m·Z--¥-- ------¬--------------------¦---- ----------------------------- -¡--------§-£--©---------²---- --¢---£-£--¢------------¦-- ---------------------------¥-¡-- -----------------------------¸-- -----³-------------------------- ---¢----¦-------¹º-------£-£--¢ ---£---------¦--------------- --¢------ ¥------------¯----¬---------- -------------------¡-¯--¡---¯-- ----£---------------£--------©----
YYYYY
YYYYY
YYYYY
-./
-------------------------¡-- ±--------¦----¢---¬-©--------£ --------------£--------------£ ----------¦--------£----------- ----£------¦--------------¦----- ---¬-----------¢----- --£-£--¢---§----------¯¢ -----¯---------¢-------£--¢----- ----¨---------¢------¢------- -------¢-------§¬------------ -----------¬-¢-----£----£---¯¯ -----------¦------¬------¡- §-£----------¡-----¡----------- --------¡------------£--------- -------------«------------------ -----£¦-¡§-£------ª--£-------- ----------------------- ³------¡¦---------------- -------§-£---------------------- -----------------§-£-----£- -£--¢------¢------------------ --¢©--¨-ª--------»-------¼---- ¥----»-----½-----¢----¦---¢---»¡- ---¦-¢--¢--¥----------¬--ª---- --------------±----§--£--¢----¬- --¢--------¢---µ------¢------- --------------------------------
ä----------£-------------- – £-- ~-----------------£-----¬-- ïr-------noïï---
YYYYY
Á-------------------------¢-----¾ ±---------------------¦--------- ´------------------------------ ®-------------------¦-¦--- -----¢----------- µ----------¦-- ±---¬-------------------------- ~----£-¦-------------¶--------
À---------¦--ã-¶-------¦-----¢------- ¥-------------------------- ¸-¦------¢-----------------¦------- ¸--------¦--------¦---------------- ä------¦------¦-------------¡- noïï
´-----------£---------¡-¡----- ½---¦---------------------------- ~--------¢------------------------- ´---¡-£---------------------
Á------------------------¢------ ®-------------§--~------------------- ³------------------------------ ~-----§--------£-----------¦---ã
À------------------¢----------£-- ~---¢----------------------¦--£- ®-------------------------¡-£-----¾
Á-------- – -------- – -- ~--------¡---------------¢- ´-¦--£---------------¯---------
YYYYY
®--¦---------¦---------¡- ñ------------------ – £-- ~-------£-----£---¦--------- ~---¦-------§-£--------£-
±------¦---¡------------ ®-------£-------¡--¢-----ë- ¶----------------------£-- ä------¢¦--£----------ã
-------¬----¦----------------- --©--±----¨--------¾-- ½------¢-----------®-----------
--------¢---¿¹------------------ ---§-¢---¢-----£------¢----¯¢-¦---- --¦--------©---¢----------------- --------------¢----¦-------------- -----------¢---¦--------------- ------¦-----------------
¥-----------------¦-----
-------¢----¦--------¦----------- -------¢---------------------¢-- ----------------------------À-- ---£--¢- ´----- ----------- -------£
--£-£---------£----¢---------- --©--¨-----------£----¥-------- ---------------½-------------- -----³--------³---£-¦--¡-¢------ ---------¢-----¡--------------- ------------ ³------------------------
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
)*+**-./0/1,2,3*45./1,0267/829 3:63./482;<,=*,0>/3.?0/,.2>@-? )*A:BC*-75A/,),5D2E4?),>/F< G-*A:02402FF/0,=5F7:,F/4?4:B H57I?4/)*+*,5D2-?,J,D*5A/ KL/7?4/MB,N/A5,.:.,024,O/302.?0P 3GG-*D*02F/EPQ?0*D?358@B,R,G-P =*0Q5+*0*7?.?,D7*,0D>?0?<,.* 3>2F4/O0/.?,L28-50?E/<,/>5,D5P 75F:32AJ,S:I-24/B,N.*3:4-?,: T?>@3@-*+*,O,4?A,J,4/,*3*6?3P .234*A:<F*+>?64*A:,72042B
UVXYZ[\]^[_W`a\WbacWdebW
Z`]WfVgh]Wi[`[jkW
lmcVbaZf\n]caW^e\\]W
bZeoaWdgnZ[`[p
lmeqab\Vig]baW
_[\Y`[f]WZeim[pWr
sYfmYb[iWqg[\ngmniW
`YfmYbntWgem[
uacnZfbavYbW^n`nW
a\[_ni[g[bWiem[k
uac`ageWdgYbkWwVm`[W
XxqaZWqY`yhabWXbem[pWr
z]cVfia`[bnWqaZfqabebYbWjniek {Vjfqni[cWZngn|[jWrW
bin|[`eW]WbaXyiek
}5A:F7*,O/D>9=:0/.?,*E2,4/
85O0*7:I>?05,O2O4/44G<,G-,.5,E?P 4G.@ -*4~94-.:74?-?B,T?>@P 3@-?)2S:I-24,J,.5A/,F>G,-:4P F/A54./>@4*+*,F*3>2FQ544GB,
--*Q4*+*,D*5./,O2,30*;A,D*P
E57-*A-75E2<,G-2,45,0D?3:9.@3G 0;149D*5.?-:<,3D7?)A/9.@3G,42P 6?3.*7*44-,.2>*B,-,0*4?,2,0,T?>@P 3@-*+*BL*0?.@3G,45,D7*,0?A:P I545F*+*FQ/>@4?8.0*,75Q?A:<,/
-?0E?I,>96?.?,035<,=*,D575A2445 R=*45OA2445<,G-,45OA244?),302.B }/F,*324@<,--¤¥7B,T*A/420-/
¦¦¦
N02Q/O5>54@,7*O+*)F/>/3@<, T*O+:>G>/3@<,D*D>?>/B S57I2-7/D>2,O/3A2G>?3@ -*+*>*F4*+*,O5>/B
*>:6?>5.G.@,:,31*0*-<, R0.2342A,+*>:64?-:, TGF*-7:+>?1,;1,+*>*0*-,J ¨-4/A?3.*,4/,7/O-:B ¤©,-02.4G,--¤¥,7B
ª«¬®¯«°
-B,-/>/8@-*A:
-*>?+>:1*+*,+542G,A:O?-?, -Q5>9F3@-2,45,F*3G+/>?,-7?-?<, -*>?024,E:0,>?I,6:4.,42A?1,3.?12), RO4?1<:,D2442),D7?3.7/3.2,30*;)<, N->/F/0,+/7A*42;<,=*6,3/A,45,E:.?<,J }/3.?+>/,3A57.@B,H2F*A?),2,O/6:.?)<, S7*3>/0>54?)<,*3A2G4?)<,0>/F/7 R7/6J 024,:A?7/0B,N:0*;,1A/7, C/3>/>?456*B,S*.5A42>/,F/>5EB RI>/+7*O/B,-:A-?<,G-,E*74/,+/>?E< }/O:3.72E,4*E2,-753>?>?,-7:+?B, H7/OJ D*054,450.*>544*;,Q/+?,J H243.75D54:03@<,*75><,=5,45,F*6?.?)B H24E:0<024,^eb±J,
-1<,O5A>9,7*O.7*=?.?<
N.0*7?.?,O5A>9<,F/.?,7/F23.@,;A<, N?4/AO5A>2-,J,H24,E:0<,G-,.5A4?),+72A, S575-*.?03G,D2F,42A?A,3->5D244GAB, -1*D>54?),4*0?1,4/F2),.75A.244GA,J -3A57.@,:Q5,4/,E*>*,->/>/,O4/-<,J H24456:<,+*7F?)<,D*-/O/0,-:>/-B, -5.1*0545-,-*),Q53.,7:-?,1:F*;, N.7/I42I?),02F,3?A-*42;,3.7/I4*;- ---¤7B,-3.57
Ііґµ¶°·
-?1?)E/35,4/F05E2742)<, ¨-.?O5A>9,45D*A2.4*< ¨-.?35785,*6>G+/-I-, ¨-.?A>*9,D*0?0/-I, -5<=*+72>*D57I*802.4* H-*>@*7*0*3.245OA2742)-
D7*,D*5O2;<,=*,4/7*FQ:0/>?3@,3/P A*12.@,O/,D504?1<,02F*A?1,.2>@-? D*5.*02,D3?1*>*+2E4?1,3./420B -g[ba\pWin`nZaW\gedYZeg[p -g[ba\WnZW|Yg]^n|nW Ze_eWiaf\gY`-p -ZWfbavn|nWing]pW -ZW|gncWb[cn|gYZep zWbaZW^ngc]b[_WaWda`[_WZab^Y\p UnWgbe\yWb[cn|gYZk T?>@3@-?),D?3/0,D7*,D*82P >:4-?,:,O/.24-:,>*O,0?4*+7/F4?1< D7*,D/1:E?),02.57,D/1:E?1,3.5D20< D7*,-/O-?,E/6/420,D2F,456*A<,F5 K1*F?.@,}56534?),-/6/4MB -5),057>267<,A*Q>?0*<,*D*35P 75F-*0/4/,02FD*02F@,T?>@3@-*+* 057>267?3./AP3:E/34?-/A<,./-?A G-,HB,S*>2=:-<,F>G,G-?1,D*5.?-/ 45*->/3?-20,6:>/,/4/17*42OA*AB C,E/3:,.5D572I4@*+*,85,A*Q5 3D7?)A/.?3G,),./--,G,0A29,7*6?P .?,.5<,=*,),0?<,/>5,0*>29,).?,30*P ;A,I>G1*AB H27I,T?>@3@-*+*,KS7*E?./0P I?,L23.7/>502,3D*+/F?M,3D*4:P -/-,O+/F/.?,L/4F5>@I./A/<,G-*P A:,4/>5Q?.@,-F?4?),057>267,J K}/I5FI?),D*F-*0:MB,-*D7/0P F/<,*6A*0?A*3G<,T?>@3@-?),D*P 057./03G,F*,02>@4*+*,027I/,),D2OP 42I5B, N/A*8?./82G-,K-?./9E?,T?>@P 3@-*+*<,:302F*A>9-I,:39,+>?6?P 4:,7*O7?0:,A2Q,4?A,2,D*5./A? K02F,O5A>2M,./,K02F,0573././MB,S5P 75F:32A,J,85,453D20A27423.@,O/P +/>@4*;,-:>@.:7?B,S*3?>/44G,4/
C+*>:62>?,O?A42,I?6?<, S7*>5.2>?,D.?82,3*442<, C/3D*-*;>?3G,-7*-?-, -242,3:4:.@3G,I?7*-2<, }/E5,0,3?4@*A:,O/.*42, -/4./3.?E42,D>?4:.@,7?6?B
T*O-/Q:,F7:Q?42,02742)< S7?->*4?0I?3@,F*,7/A54/< -/O-:,A*0*9,D7*3.*9- ¨-,O72F4?03G,G,O,.*6*9< ¨-,.?,+*745I3G,F*,A545< -?1?),E/35,4/F05E2742)- -,+7:F4G,--¤©7B, H5E27B,H534/,---¸,7B
¹¯¶º°ґЇ§»¯¼ґі§½¾§³·¿®АБ
-4GO502,3D?.@3G,J,45,3D?.@3G<, H2.57,-*>?I5,4/A5.< -7?-4:>/,0234?8GPD.?8G<, H2=*,I:A?.@,*E575.B
S*-*.*A,3D>G.@,D*>*0E/4?<, }2E,J,A*0,-7?4?8G,65O,F4/-, ->*4?.@,*6>?EEG,-*1/45, -*,:O+*>20~G,Q*4/B
}2<,0Q5,45,O4/.?,3D*-*9-, -:+/,D5E5<,G-,OA2G-, N0?34:0,-0>:7,O/,72-*9<,J -:-I,.?<,O5A>5,A*GÂ
N2F>/42,-*42,+*.*02-, 5.@,2O,>/3-/0?1,.545.-, N*4,:0270/03@,-*4E/-*02<, -:7G,-*>?I5,4/A5.B
¤Ã,.7/04G,---Ã7B,-*-.565>@
Ä®¼¶§¿®Å¾À¬Æ§¿¾³¬®Å¼АБ
-*>?,-*D/9.@,-/7.*D>9,J, 3.5>?.@3G,F?A,4/F,O5A>59<, -?3.G,>5.?.@,0*3-:0/.5<, 426?,A5.5>?-20,72)<, S/145,+7?6/A?,),A5F*A<, 0*+-23.9,D/145,.2-9<, -*<,*D72E,4/O0?,K*324@M<, 45A/-,2A542,;)B
-*>?-*D/9.@-/7.*D>9< ->9E:+*72Q:7/0>?4?)
.0*7?,302.*0*;,>2.57/.:7?<,D/7/P -7/O?,O,->/3?-20<,O4/4?1<,A54I O4/4?1,E?,),45O4/4?1,/0.*720< />9O2;<,O7*O:A2>2,.2>@-?,:./-A4?P E54?A<,4/+/F:0/44G,D7*,E:Q2,354P .5482;,E?,;14-,*3-/7Q544G<,-/-.? O,23.*72;<,/712.5-.:7?<,Q?0*D?3:< A:O?-?<,-*6O/73@-*+*,A?3.58.0/< /3.7*4*A2;<,6*./42-?<,A5F?8?4?,2 O,24I?1,+/>:O5),Q?..-F2G>@4*3.2 J,85,035,024<,T?>@3@-?)B,R,=* 0/Q>?0*-,:,-*+*3@,6?,8G,0E5423.@ 0?D?7/>/<,:,4@*+*,Q,0*4/,3D7?)P A/-.@3G,G-,O/-*44/,)*+*,0>/3P 423.@B ->5,T?>@3@-?),KD*6?0/-M D7*>5./73@-?1,D*5.20,2,4/,;1,0>/3P 4*A:,D*>2B,H24,J,cYjqaXcYbY`ycaP o[jO,:-7/;43@-?1,D*5.20B,-*+* D*5O2G,J,.*,A/)Q5,548?->*D5F2G O,A?3>?03.0/,./,7?6/>@3.0/<,F0*1 05>?-?1,)*+*,D7?3.7/3.5)B,S7* 85,D?I:.@,E/3.*B,T2FI5,O+/F:9.@ D7*,O4/44G,4?A,6FQ*>G73.0/< ->*7?,2,-/:4?,--7/;4?,0,I?7*-*P A:,*3GO2<,4/7*F4?1,027:0/4@<,O0?P E/;0MB -75I.,----,7*-:,:70/0,4*7P A/>@4?),7*O0?.*-,./>/4.:,D*5./B S23>G,E*.?7?A23GE4*+*,D5756:P 0/44G,:,3:A4*O02342),-:-~G42082 T?>@3@-?),4/3.:D?0,4/,+*7>* 0>/342),A:O2B,C627-/,KC4/-,.575P O20M,J,.*7Q53.0*,-/>@I?0*;,4*P .?B,ND7*6?,D?3/.?,D2F,L/G-*0P 3@-*+*,E?,:,-*73PA/Q*72,-/Q/4/ J,/-.?,3/A*-0/>.:0/44GB,S*7GP .:4-*A,F>G,T?>@3@-*+*,D504*9
¦§¦§¦
¡¢£
A27*9,3./>/,O+/F:0/4/,D*5A/ KL/7?4/M,J,-/7.?4/,A?4:0I?P 4?,0,;;,-*>*7?.4?1,2,45O>2E544?1 F5./>G1<,G-:,D*5.,D?3/0,:D7*F*0Q D~G.?,7*-20B -D*1/,+4:>/<,>/A/>/<,31?>G>/ F*,/63:7F:B,R,K>/3-/0?)M,T?>@P 3@-?),D7*+?4/03G,F*,45D7?7*FP 4*;,F>G,4@*+*,Q*73.*-*3.2-,K-*P 49<,I0?FI5,D575;F@,.7:D,+*3D*P F/7G,30*)*+*-M -2>@-23.@,A57.0?1,-4?Q*- D7?A4*Q:0/>/3@B,--75A2,Q?02 D*5O2;,.2>@-?,:0?7/O490/>?,.: A57.0*O423.@B,-0*7E5,3/A*-/>28P .0*,45,D*7G.:0/>*,T?>@3@-*+*,02F D2F*O7,2,D5753>2F:0/4@B,-GQ-?A 0?F/03G,F>G,4@*+*,72-,----P)<,-*P >?,024,OA:I54?),6:0,-/G.?3G,0 K4/82*4/>23.?E4?1,D*A?>-/1M,: K>2.57/.:742),7*6*.2MB,}/O?0/0 D*2A544*,032,30*;,KO>*F2G44GM- :1?>?<,D*7*E42,-*485D82;<,45027P 45,0?302.>544G<,O6*E544G<,*3D2P 0:0/44G,K3D20:E?1,-/4+5F*-20M< 3./7*0?4?<,K:D/F4?8@-2M,4/3P .7*;<,3*>2F/7423.@,O,-/>@3?-2-/P .*7/A?,:-7/;43@-*;,23.*72;,2<,O0?P E/)4*,Q<,758?F?0?,6:7Q:/O4*+* 4/82*4/>2OA:B -63:7F,D2FD?7/03G,/63:7F*AB S*6?0/0,D*5./,*F2*O4?),-24-:P >*0B,-?7*-*,O4/4?),027I,T?>@P 3@-*+*,K-/3.20-?,>2./9.@<,6*,>2P ./-.@3GM<,=*,D*.2A,3./0,1753.*P A/.2)4?A<,024,.>:A/E?0,./-B,S*5. K0?3>*0>9-,2F5/>23.?E45,O/D575P E544GM,D2O4/44G,O/-*420,302.:B
T2F4*9,A*0*9,->?E5,:,4502F*A2,-7/;Ç NA:.-*A,.*F2,=/3>?0?A, D*04?.@3G,35785,>9F?4?< H2.57<,G-,3./7*3.2,D*020<, 4/0-7:+,*6020/-,;;B
-*>?,-*D/9.@,-/7.*D>9<, .?1*,3D20/9.@,F20E/./< -O?A?4/,0?.?-/-,302Q*PO5>542,+*>-?< H,+*3.2,O/D7*I:-,0321, 62>/,4/F,72E-*9,1/./<, -2.?,453:.@,:,I-*>:,O/0?.2, 0,1:3.?4?,-4?Q-?B,
-*>?,-*D/9.@,-/7.*D>9<, 3.?+45,0*F/,0,-7?4?82< T204*,),3D*-2)4*,F?I5,4/.*A>54/, O,D7/82,O5A>G<, ->*D8GA,D*7/,2,F20E/./A, 30/7?.?3G,2,A?7?.@3G<, -/3,A:O?-/A,>/F4/.?, 3-7?D-?,4/,0532>>GB
-,Q*0.4G,R-¸¥7B,-7/-20
u[fcVWcVdnWf[cÈpW É[cÈpW\YWcVW\VÊ ¨B,RB,-*+*>20
S*E*742>?,O/0*F2,0,*O57/1, R,G342I2,3./>?,7/O*A,O,.?AB, H2F,>?3.-20,D/F:E?1,42Q4?), -I5751, C/D>2./-.@3G,0,7/4-*0?),F?AB
H3./0>54*,:,02-4/,F7:+2,7/A?<, H/./,2,-/>?4/,D*A2Q,7/A< C4*0:,3./>?,F2.?,I-*>G7/A?< R,3?4?8G,FO0*4?.@,I-*>G7/AB
}26?,4/,+7/0972,-*-:3/;<, -23,+7/6*0?),O*>*.*A,802.5<, -*+*>203@-5,456*,4/0?3/- }/F,O5A>59,J,K3?4-<,./,45,.5MB
-,D:E*-,*3./442,-02.?,O0~GQ5A< -*,A*7*O*A,4/O?0/9.@,;1- -/3*A,A*Q4/,0?3>*0?.@,D5)O/Q5A -5<,F>G,E*+*,3>20,45A/,>9F3@-?1B
¤ÃQ*0.4G--¸-7B -?;0
-057F?.@,D7*,-/./>@4:,F*02E423.@ K3>2D*;,45*612F4*3.2M<,;;,45D7?3P .:D423.@<, .7/4385F54./>@423.@ F>G,F*302F:,>9F?4?,-K6*,>2./-.@P 3G-M<,K6*,D*7/M-B,-*6.*,D7*+*>*P I:-,KE?3.2324@-?),-2F5;OAM<,.5*P >*+2E4:<,A23.?E4:,*34*0:,6:..GB -2>*3*-2G,./-?1,*67/O20,T?>@P 3@-*+*<,G-,K>/3.20-?,>2./9.@M,J 2F5/>23.?E4/<,75/-82)4/B -24-:>*0=?4:,.756/,O4/.?
F>G,.*+*<,=*6,O7*O:A2.?,A51/42-: -/>28.0/,./>/4.:,0O/+/>2,2,F7/A: *F4*+*,O,4/)0?F/.42I?1,:-7/;4P 3@-?1,D*5.20,O*-75A/B,-7/A/,7*OP .G+4:>/3G,4/,035,Q?..G,T?>@3@-*P +*<,G-?),2,D*,3A57.2,N./>24/,D?3/0 D7*3./>243@-2,027I2B, -24@,;;,4/-7?>/,E/3.-*0*,4/P
02.@,O627-:,K-7*G4F?,),0?4*+7/FMB -2>@-?,0,K *>*32;03@-2),*3542M,./ 0,456/+/.@*1,027I/1<,O*-75A/,D*P F*7*Q421<,6/E?A*,T?>@3@-*+*,: 035*O67*-442,)*+*,D*5.?E4?1 E534*.<,=*,3D*4:-/9.@,O+/F/.? KL/4F720-:,0,A*>*F23.@M<,D*5A:< O,G-*;,+*F?>*3G,6,D*E?4/.?,O4/P )*A3.0*,O,D*5.*AB -3./442),D572*F,)*+*,Q?..G,J
D*7/,0?+/3/44G,./>/4.:B,C/,E:F53P 4?A,0?4G.-*A,J,K-:+*9,O/,A*>*P F23.9MB,-?A,027I5A,L/-3?A T?>@3@-?),D*D7*=/03G,45,.2>@-? O,A*>*F23.9<,/,),K3*>*F-?AM,Q*7P 3.*-?A,302.*AB,R,1*E,027I,4/D?3/P 4?),O/,F0/,7*-?,F*,3A57.2<,3D7?)P A/-.@3G,024,G-,D2F3:A*-,-7/=*+*< 3.0*754*+*,D*5.*AB
ЛґМ¾§½¾§Í®¼®Î·º¬À
ÏVWv[Xc[WvY`yW fW\ni[\V`ycÐiWZÐ_YcyVipW Ñ\nWv[XcyW[WfiVg\y±ÒWÓWvY`yW\n|nWn|c]pW Ñ\nWqgnf[]`WcYZWhV`ÐiWi[gnXZYcyViW ÔWbWcn^yW[ZV\pW[Wq`Y^V\We_nZ]k
-B,-5.
¨-?A,6?,6:0,G,)*>*D*A,Q/1>?0?A< -*>?,6,D*E/0,O/0?F:0/.?,94?A< T:A~G4*=*-?A,./,6>?3-:E**-?A< -*>?,6,O/D/0,:,Q/>9+2F4:,O/OF723.@ -*,3?>@4?1<,F*,OF*7*0?1<,F*,3.7:4-?1< -*,A*>*F?1<,G-2,45,65O,D2F3./0? N565,00/Q/9.@,0>/F/7GA?,302.:< -*,OA24?<,=*,D7?)I>/,.*62,),A542<, }5,4/O0/4?)<,F/>5-?)<,F*67?),F7:Q5-, }2P42-,-:>/,6,3./75E/,.*,675F4G-, -/,Q/>@,302./4-20,.?1<, G-2,>?I,7/O,D/>/>?<, -?1,45D*0.*74?1,+7*O<, =*,0,02E423.@,*F6>?=/>?<, R,D57I?1,.75D5.20,:,35782,),4/,:3./1<, R,D57I*;,0534?<,=*,O4?->/<,426?,D./1, S*7*9,7/44@*9,:,3?0*A:,.:A/42B Õ/>@,6>/+*F/.4?1,3>2O,D*,F*7*+2),*A/42<, }2A*;,+27-*.?<,=*,A*>*F5E?),02-, }5A*0,6575O*0?),*0*>*Q4G>/,32-<, -*,O,62>*;,-*7?, 4/,O5A>9,-7/D>2,7*4?.@- Õ/>@,.?1,D575FE:..20<, =*,4?-4:.@,2,1*>*4:.@, -F,02.7:,D57I*+*<,G-?),.*7-45.@3G,;1- Õ/>@,D7*302.20,A2Q,1A/7<, 6>/-?.4?1,2,>5+-?1< R,>@*.:,>/3.20-?<, =*,4/F,O5A>59,AE?.@3G< 7*O:,02=:9E?<,G-,3?4G,6>?3-/0?8G<, R,+/9,A>?3.*+*<,=*,426?,*60/Q420< -F,=/3.G<,*F,7*3?<,*F,.:+?,),3*>*0~;0< Õ/>@,.5A4?1,D*+>GF20<, Q/>@,62>?1,7:-,F20*E?1< Õ/>@,34:,7/4-*0*+*, D*,.?1,65O3*44?1,4*E/1< -*,.5Q,6:>?<,G-,3*4<, G-,302.>/,),.245),+7/- Õ/>@,>?1/,D57I*+*,2,D57I*+*,F*67/< Õ/>@,F7:Q6?,4/,053@,02-<, =*,+/3>/,O/,10?>?4:< -0?>?44?1,:3A2120<, =*,D7*453:,F*,O+?4:<, R,342+:<,),342+:720<,2,O>5.20<,2,D7*0/>@-, Õ/>@,302.:,82>*+*,J,O5A>2,2,456/,Q/>@-
S:=/PH*F?8G-Q*0.4G--¥¤7B
--------- –
------- ---------------
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
HIJKLMNOPHQRSTU V
WXWYZ[\]^Z_`ab]c\de_Xaf\gh_e[Z^W ZiZjYkl\maYcmW\nebf]oYa]c\p\aq\rstu nZ\rtvt_wx\]Zy]Z\ze\nZ\q{f]]f\rt|u_w
qWyZ_Z{o\{W\}m_W~{bcme\n_}mZ^W{e\bYZ^Z\- qWma{`}l]cbf\-ZXZ\W_e-]Z[w\-W\ZybfXZ[ ^Z{Wb]W{Z^o]c\nZ\-\]obf`\j}yYamW-a- -[W--e\v|\]Z[a^--w\-W-jYan{a-o[\y}^\je- _aZn{W-aZ{WYc{ZXZ\^an_Zn-e{{f-\^an\jZ- `W]m}-k]{e^Z~\_e^ZYk-a~\^\-e]_ZX_Wna -mZYo-]_Z{\Wqa-bcmZXZ\nebjZ]W\-omZYo\-- ^jW^--a\nZ\jZ_Wqmo\-m_W~{bcmZ~\_e^ZYk-a~ rtr-prtrt\__w\dW[e\{W\-e-\je_aZn\j_ojW- nWl-ZXZ\}`Wb]c\}\^an{Z^Ye{a-\je_-a-\^be- }m_W~{bcma-\XWqe]a\--WnW-\p\--Z^W\-WnW-w -W^a]cfmzZ\^anmo{}]o\jZje_en{a\e]Wjo ]^Z_`Zb]ax\]Z\-cZXZ\]_o_a`{ZXZ\nZ_Zym} nZb]W]{cZx\zZy\-ZXZ\a[-f\y}YZ\^o_aqcyYe{Z qZYZ]o[o\Ya]e_W[o\{W\bm_o-WYfi\ab]Z_a~ }m_W~{bcmZ~\j_ebow\
-Wna^bcmW\j}yYa-ob]omW\gh_e[Z^W\-cZ-
XZ`Wb}^_W-Wl\{e\Yo-e\Zy-lm]o^{ab]kx\XYo- yo{Zkn}[Zmx\Zy_Wq{ab]kx\-W{_Z^Zk\jWYa]- _ZkxW-\ZybfXZ[w\-W\n^W\_Zmox\q\vu\ye_eq{f rtr-_w\nZ\rr\^e_eb{f\rtrt_w\-Yk]o--be_- je{cXWqe]W\{e\^oiZnoYW-\}\-tt\`obYWi\^a{ Zj}yYam}^W^\s|s\[W]e_aWYa^w\-Zn{f\--Z^W -WnW-^[az}^WYW\{e\[e{-e\fm\n^a\-ZXZ\b]W]- ]a `o mZ_ebjZ{ne{-a~w\-}Yo\je_aZno -rtrs_w-x\mZYo\XWqe]W\{WjZYZ^o{}\qWjZ^{k- ^WYWbf[W]e_aWYW[o\de_Xaf\gh_e[Z^Ww\-Z _e`axje_e^W-{W\yaYc-ab]c\-oi\j}yYamW-a- n_}m}^WYWbf\yeq\janjob}w\-\Yo-e\qW^nfmo\no- ^Z[qye_e-e{o[\_enWm-a-{o[\a\W^]Z_bcmo[ j_o[a_{omW[\}jZ_fn{om}\^nWYZbf\nZb]e- [e{{Z^b]W{Z^o]o\-ZXZ\W^]Z_b]^Zw
-{]eYem]}WY\dw\gh_e[Z^\y}^\j_em_Wb{Z
jZa{hZ_[Z^W{o-\j_Z\^ba\jZna~\-bZ-aWYc{Z- jZYa]o`{ax\^a-bcmZ^ax\[a-{W_Zn{ax\m}Yc]}_- {a-xzZ\^any}^WYobf\}\m_W~{a\-\b^a]aw\-_eyW ^_Wi}^W]o\]Z-\hWm]x\zZ\m_a[\-}_{WYab]omo ^a{aqje_-oi\n{a^\_e^ZYk-a~\Zjo{o^bf\^ eja-e{]_a\jZYa]o`{Z~\yZ_Z]cyo\-\ne_-W^Z]- ^Z_`oi\j_Z-eba^w\-\je_-ZXZ\n{f\p\`Ye{ -e{]_WYc{Z~\-Wnox\]Z^W_o-\-qWb]}j{om- XZYZ^op\-w\-_}-e^bcmZXZw\-Zna\-\-o~^- bcmo-^omZ{mZ[\_Wno\Zy-ln{W{oi\X_Z[Wn- bcmoiZ_XW{aqW-a-\j_oq{W`Wl\-ZXZ\mZ[abW- _Z[}bj_W^Wi\j_ebow\-a{\}^a--Z^\nZ\mZ[a- ba~xzZ\_Zqyo_WYW\bj_W^o\-o~^bcmZ~\-W{- nW_[bcmZ~\}j_W^ow\-\}]^Z_e{{f[\-e{e_WYc- {ZXZdem_e]W_aW]}\j_oq{W`Wl]cbf\Xe{e- _WYc{o[\bem_e]W_e[\[a-{W-aZ{WYc{oi bj_W^w-\]_W^{a\^\bmYWna\neYeXW-a~\--\a\-a-- bcmZ^ZXZ\-e{e_WYc{ZXZ\mZ[a]e]}\ye_e }`Wb]c}\je_eXZ^Z_Wi\aq\-o[`WbZ^o[\}_f- nZ[zZnZ\W^]Z{Z[a~\-m_W~{ow\-\ba`{f\rtrt- XZ-ZXZ\Zy_W{Z\WmWne[amZ[\---w\-\-e\ze\{e jZ^{o-\je_eYam\bj_W^x\fmo[o\^a{\[}bo^ qW-[W]obf\}\]a\y}_iYo^a\n{aw\
-WXWYZ[\mZ-{W\-ZXZ\j}yYamW-af\p\nZ-
_ZXZ-a{{W\b]Z_a{mW\Ya]Zjob}\Z`e^on-f\- Wm]o^{ZXZ\}`Wb{omW\{W-aZ{WYc{Z-^oq^ZYc- {Z~yZ_Z]cyow\--e\}\je_-Z[}\`obYa\--Z^Z~ -Wno-qW\ye_eqe{c\rtr-_w\{Wn_}mZ^W{Z\`Z- ]o_o[W]e_aWYo\de_Xaf\gh_e[Z^W-\--Z\}m- _W~{bcmZXZ\X_Z[Wnf{b]^W-x\--W\jZ_Zqa [W-y}]{Zb]o-x\--m\-e\b]WYZbf -x\--W\b^f- ]a^ZYa-w\-e_-o-\p\qWmYom\p\janjobW{o- X_}jZk\]}ja^-a^\-`Ye{o\X_Z[WnbcmZ~\Z_XW- {aqW-a~ ---x\zZ\_eZ_XW{aq}^WYWbf\^ --d¡-x\WYe\W^]Z_b]^W\gh_e[Z^Ww\-ZYZ^{W n}[mW---aYZ[\p\{e\bYZ^W[ox\]^Z_`Zk\_Z- yZ]Zk]_eyW\^of^o]o\b^a]Z^a\boYox\zZ\]W~]c ^bZya^eYomo-\}m_W~{bcmo-\{W_Znw\-e- j_objW{o-\^amW[o\^eYe]e{cx\qWm}]o-x\{o{a j_ZmonWl]cbf¢-\de_en\je_-Z`e_XZ^oi bj_W^^omYWnWl\j_ZX_W[}\nafYc{Zb]a\}m_W- ~{b]^WxqZm_e[W-\Zy-ln{}^W]obf\--yZ\]aYcmo ^jZln{W{{a\boYW--£\b]^Z_k^W]o\{W-aZ- {WYc{o-\}m_W~{bcmo-\hZ{n\--yZ\^\[W]e_a- WYc{oi\qWbZyWi\janjZ_W\nZ\j_Wm]o`{Z~\_Z- yZ]o--£\^anm_o^W]o\}m_W~{bcma\-mZYo\--}m- _W~{aq}-]e\]eje_a-{ax\nyW-]e\j_Z\be_en{k -^oz}\Zb^a]}\p\yZ\]aYcmo\^\{W-a-\-mZYa {W-Wy}n}`{ab]c--£\^an_Zn-}^W]o\a\qWb{Z- ^}^W]o --_Zb^a]o-\--yZ\^\{oi\Zbe_enZm m}Yc]}_{Z~\j_W-a\]W\jZ`W]Zm\Z_XW{aqW-a~\{W- -oiboY--£\jan]_o[}^W]o\}m_W~{bcm}\j_eb} --yZ^aYc{e\bYZ^Z\_Zq{ebe\jZ\^bai\b^a]Wi j_Z{W-a\nZ[WXW{{fx\yZ\^aYc{e\bYZ^Z\{W-e pbo[^ZY\^Zbm_eba{{f\a\-ZXZ\jZb]W^o[Z\[o ]eje_{W\b]Z_Z-a\{W-oi\j_W^--\]ZzZw\-\^ _ejZ_]W-a\--W\b^f]a\^ZYa-\-o^Wx\i^oYk- k`Z-fbm_W^WmW_]o{W^be{W_Zn{ZXZ]_a}[- h}-n}iZ^{ZXZqYe]}{W^}Yo-fi]Zna-{cZ-
------- --- – ---------------- – --
XZ\-ol^W-\--W_Zn{a\[Wbo\^bai\{W-a-\a mYWba^\qW\maYcmW\ne{cx\fm\b]WYo\X_Z- [Wnf{W[o\-jabYf\^oiZn}\q\]Z~\-Zba~\p ]k_[o\{W_Zna^\p\¤¥¦§-x\fm\}\bZya\Yk- ne-\jZ`}Yo\p\^o_ZbYo\yeq[a_{Zx\{e- nZbf-{Z-w\ ¨e_eq\maYcmW\n{a^\gh_e[Z^\Zj_o- Ykn{kl\--m_W~{bcma\nZ[WXW{{f-x\q fmo[o\}m_W~{bcmW\nej}]W-afx\nZ\fmZ~ }^a--Yo\^anZ[a\{W-aZ{WYc{a\naf`a\- j_enb]W^{omo\^an\[ZYZnax\_Zya]{oma^\a\bZY- nW]a^x\q^e_{}YWbc\}\bje-aWYc{Z[}\[e[Z_aW- Ya\--jW[-f]{a-\qWjob-a--\nZ\XZYZ^o\_Wno\[a- {ab]_a^\m{w\-c^Z^Ww\de_en\{oi\`a]ma\^o[ZXo nZ\[a{ab]e_b]^W\kb]o-a~x\fme\[}boYZ\{eXW-- {Z\-^onW]o\{WmWqx\zZy\}m_W~{bcm}\[Z^}\nZ- j}ze{Z\^\j_Wm]om}\b}nZ^oi\}b]W{Z^\{W\-m- _W~{a-\a\-¢^be\naYZ^Znb]^Z\j_Z^Wno]cbf\}m- _W~{bcmZk\[Z^Zk-£\[a{ab]e_b]^Z\{W_Zn{Z~ Zb^a]o\[WYZ\_ehZ_[}^W]o\Zb^a]}\^\-m_W~{a ]Wmo[\`o{Z[x\zZy\}\{W_Zn{a-x\^oza-\-mZ- Ya\^bf\{W}mW\j_Z^WnoYWbf\}m_W~{bcmZk\[Z- ^Zkw\-W^a]c\^an\n}iZ^{ZXZ\^anZ[b]^W\^o[W- XWYZbfx\jZ-je_-ex\-jZfb{o]o\baYcbcmZ[} n}iZ^e{b]^}x\zZ\mWqW{{f\a\^ba\o{-a\q{Zbo- {o\-ZXZ\q\{W_ZnZ[\jZ^o{{a\^eb]obf\}m_W~{- bcmZk\[Z^Zk-\ax\jZ-n_}Xex\jZ^e_{}]o\-_e- mZ-mW]ZYo-cma-\-}{aW]bcma--\-e_m^a\j_W^Z bW[a-\jZ_fnm}^W]o\b^Z~[o\bj_W^W[ow\--e\q je_-oi\{W^ene{oi\[W]e_aWYa^\^on{Z\Zn{Z- q{W`{}\{WYW-]Z^W{ab]c\}m_W~{-a^\{W\y}na^- {o-]^Z\b^Zl~\{W-aZ{WYc{Z~\ne_-W^ox\iZ`W\- {W\hene_W]o^{oi\]Zna\ze\qWbWnWiw\ -an-}[aYo\`obYe{{a\[a]o{Xox\q-~qno jW_]a-x\-m^WYo\_eqZYk-a-\a\qWf^\ye_eq{f rtr--XZx\{Wb]W^\`Wb\X}_]}^W{{f\^Z_ZXa^\^an- m_o]oix\j_oiZ^W{oi\a\j_Z]ona~\bj_W^a\^an- _Zn-e{{f\-m_W~{ow\-\--Z^a-\{W-aZ{WYc- {Zb]a-\de_Xa-\gh_e[Z^\W{WYaq}l\qWb{}^W{- {f\^\-ol^a\]WmZXZ\bZya\-©yzeb]^W\kXZ_Zb- bZ^-\-zZbc\{W\m-]WY]\--}bbmZXZ\[a_W--w ªXZ_ZbbZ[\y}^\mZ-{o-x\-i]Z\^oq{Wl\qW b^Zk\[Z^}\p\_Zba-bcm}\Ya]e_W]}_{}\[Z^}x\W qW\[ab-e[\b^Zl~\_ZyZ]o\p\]e_o]Z_ak\^aYc- {Z~\-m_W~{o-w\-^]Z_\W{W]Z[}l\Zyo^W]eYc- bcma\{Wb]_Z~x\j_o^Znf`o\`o]W`W\nZ\{eb- j_Zb]Z^{ZXZ\^ob{Z^m}x\zZ\--e\b]W_a\{W-a q{W-Z[a\p\qe[Yfmox\zZ\nZba\beye\`^W{Yo^Z ^eYo`WYo-]Z-e[WYZ_ZbbW[o-xWyZ-[WYZ- _ZbbW[oxXZ^Z_fzo[ojZ-_}bbmo-a{W-a-
janb]W^a\X}noYo\}m_W~{bcme\jobc[e{b]^Z\qW -mZ^WYcb]^Z-x\-^}qab]c-\a\]w\o-w\-\_Zyo]c YZXa`{o-\a\nZ]ej{o-\^ob{Z^Zmx\zZx\[Z^- Yf^x\l\n^a\_eWYc{a\{W_Zn{Zb]a-\WyZ\}m_W~{- bcmWx\WyZ\^eYomZ_}bcmW\-_Zba-bcmW-£\b]^Z- _o]o\-\_Wj]Z[\ze\-\]_e]k\p\-kXZ_}bcm}- -fm\-e\{o{a\boYm}l]cbf\q_Zyo]o\{W-W\j-f]W mZYZ{W-\p\-q{W`o]c\{e\]aYcmo\{e\q{W-]o n^e_e-x\W\jZj_Zb]}\[a-\n^Z[W\bZb{W[o qWyY}no]obf-w\ -m\}-e\qXWn}^WYZbfx\gh_e[Z^\y}^\j_o- `e]{o-\nZ\_Zqbem_e`}^W{{f\mo~^bcmZ~\]W- l[{Z~\WXe{]}_o\-W{nW_[bcmZ~\}j_W^ow\-Zna ^-e\y}YZ\jZmYWne{Z\jZ`W]Zm\Ykb]_W-a~\fm qWjZya-{ZXZ\qWiZn}\zZnZ\j_Z{om{e{{f\nZ Z_XW{a^\}m_W~{bcmZ~\^YWno\j_Z^ZmW]Z_a^x Ykne-\q\{e`ob]Zk\bZ^ab]kw\-a{\{eZn{Z_W- qZ^Z\--a\^ba\[W]e_aWYo\l-\j}yYam}^W^\bjobmo bembZ]a^\a\j_Z^ZmW]Z_a^\}\--Z^a-\-Wna-w\de- _en\{oi\je_e^W-{W\yaYc-ab]c\{e}m_W~{-a^ p\l^_e~^x\_Zbaf{x\WYe\-e\{e\^omYomWYZ\} X_Z[WnbcmZb]a\fmZ~bc\{e{W^ob]a\nZ\a{-oi j_enb]W^{oma^\-oi\{W-a-w\-Wm}\j_Wm]om} ^a]WYZ\`eb{e\X_Z[Wnf{b]^Zx\a\nZ^Zno]cbf ]aYcmo\-mZn}^W]ox\zZ\b^ZXZ\`Wb}x\{W\qZ_a }m_W~{bcmZ~\{eqWYe-{Zb]a\ma{-f\««b]w\ne- [Zm_W]o`{Z[}\_}iZ^a\qWy_WmYZ\nZ\]ZXZ\_Z- q}[a{{f\a\boYw -Z\{Wbj_W^na\^any}^WYZbfx\fma\{Wb]_Z~ jW{}^WYo\^\-e]_ZX_Wnax\]Zna-{a-\b]ZYo-a -Zba~x\je_enWl\gh_e[Z^\}\-omYa\Yob]a^\--- {Wn\{e^bcmoi\ye_eXa^-w\-boiZYZXaf\Ykne- ^qWXWYax\a\]oix\zZ\Zjo{oYobf\j_o\^YWnax\q[a- {oYWbfw\-©n[a{oYWbfx\p\bjZb]e_aXWl\^a{x\p ]W\{e\qZ^ba[-\-o^W\ze\b]W_W\n}-W\-e]e_y}_- XW-w\-©n[a{oYobf\q^e_i{a\hZ_[ox\_}-oYW\q [ab-f\jboiamW\YknbcmWx\WYe\{Wy}]a\b]ZYa]]f- [o\q^o`mo\-\]_Wno-a~\b]Zf]c\]^e_na-e\Zn\[Z- {ZYa]{Z~mZYZ{o{W-^Z_-Z^Z[[W-nW{a-w -Wm[}bZ^o[jWja_-e[b]WYZjo]W{{fj_Z
qWmZ{{a\a{]e_ebo\}m_W~{-a^-\--eje_\}\-Wna _Zya]{o-cmoi\a\bZYnW]bcmoi\nej}]W]a^\j_Z- [Z^-f[-}m_W~{-f[\X}mWk]c-\-nZYZ-\iZi- YZ^--\a\j_Zb]Z\{e\nWk]c\XZ^Z_o]ow\-eje_ je]_ZX_WnbcmW\j_ebW\p\a\b]W_W\a\{Z^Z{W_Zn- -e{W\p\iZ`W\y\XW^m{}YW\zZ-{ey}nc\j_Z\}m- _W~{bcm}\bj_W^}¢-\-W}^W-[Zx\zZ\-e\^eb{W {W_Zna^\rtr--XZx\WYe\fmW\_Wqk`W\jZnay{ab]c nZ\n{a^\{o{a-{aix\mZYo\_Zba-bcmo-\-ne[Z- m_W]o`{o--\a[je_aWYaq[\^oX_Wl\je_en\-m_W- ~{Zk\[-fqW[ox\`Wb]Z\{W^a]c\{e\je_e-[Wk- `obc\Y-en_}-{cZk\_o]Z_omZkw ¨o]Wl-\mZ-e{\{Wb]}j{o-\[W]e_aWY\}
m{o--a\-\no^}l-bf\jZnay{Zb]a\jZYa]o`{oi bo]}W-a-x\{Wb]_Z~^x\^`o{ma^\Zm_e[oi\naf`a^ b]ZYa]{cZ~\nW^{Zb]aw\--{Z^\j_}bcma\[W_mo- _Zqm_o^Wl\Xonm}\y_eiYo^}\mW[jW{ak\^Z_Z- Xa^\j_Z]o\}m_W~{bcmZ~\_e^ZYk-a~x\fma\-mZYo {e[W\q[ZXo\qW^nW]o\}nW_}\^\`eb{a[\yZk\p j}bmWk]c\Xonmo-\{WmYejx\]e[{o[o\-YfiW- [o\-o_o]cbf\jZ[a-\X_Z[Wnf{b]^Z[x\YfmWl jZYZiYo^oix\^omYomWl\qWnZ^ZYe{{f\be_en j_of]eYa^\_eWm-a~-w\--_W[W_bcmW\_WnW-\p j_Z\Yo-e[a_b]^Z\mWja]WY}\nZ\{W-aZ{WYc{oi
j_ZyYe[x\zZ\jZmWqW{Z\`e_eq\q-~qn j_Z[obYZ^-a^w\-Z{ox\-XWYWb}k`ox\a beye\{e\qWy}^WYo-\_ZyoYo\bo{nomW]ox qyaYc-}^WYo\-a{o\{W\^bex\bjem}Yk^W- Yo\{W\{W-jZ]_ay{a-oi\ne_-W^a\_e`Wix yW\{W^a]c\{W\Yknbcma-\m_Z^ax\yZ\-\~~ ^Z{o\q}[aYo\_Zq[a{f]o\{W\yW{m{Z]o -\jZYZ-o]o\nZ\]Z^b]Z\{Wyo]oi\j}Yf- _eba^¢-\d}`Wb{Zk\[Z^Zk\]Z\q^}`WYZ y-\-wwwyW{ma^\Zh-Z_{oi\qZ{-w\-e\Zy- iZno]c\}^WXZk\W^]Z_\a\[a-{W_Zn{Z~ jZYa]omow\-Zm_e[W\}\q^-fqm}\q\b]Zm- XZYc[bcmZk\[o_{Zk\mZ{he_e{-alk _Zyo]c\{e^]a-{a\^ob{Z^mo\zZnZ\W{- ]oX}[W{{Z~\nafYc{Zb]a\}_fna^\]Wmoi -ne[Zm_W]o`{oi-\m_W~{x\fm\-{XYafx ¡_W{-afx\-]WYaf\]W\-[e_omWw\
-\b]W]]a\--a^_Zm}-\de_Xa-\gh_e-
[Z^\_Zyo]c\]Z{mo-\a\j_obmajYo^o- ZXYfn\b]W{}\bj_W^\qW\-ab]c\[abf-a^\} {eqWYe-{a-\-m_W~{a\-{WXWnWl[Zx\zZ nZ\j_ZXZYZ-e{{f\-_e]cZXZ\-{a^e_- bWY}\-e{]_WYc{Zk\-WnZk\ze\nWYe- mZ-w\-Z-{e\_e`e{{f\p\jZ^{Zm_Z^- {o-\b[obYZ^o-\hW-Yx\zZ\jZnWl\Z_- XW{a`{}\mW_]o{}\je_e-o]oi\[ZYZnZk m_W~{Zk\[Z[e{]a^w\-\^ob{Z^mo\-ZXZ bW[a\{Wj_Z-}k]cbf\}\ne{c\bcZXZn- {a-{a--\--\jZmo\[o\_ZyoYo\b[aYo^a embje_o[e{]ox\jZmo\qWiZjYe{a\y}Yo _e^ZYk-a-{Zk\bYZ^eb{ab]kx\jZmo X_WYox\[Z^\[ZYZne\jo^Z\p\h_Z{]\a ^{}]_a-{a-\a\qZ^{a-{a-\_}-o^\j_Z]o
{Wb\a\j_ZYW[W^\^eYoma\j_ZyZ~{o\^\{ezaYc{Z _Zqb]W^Ye{oi\YW^Wiw\-\jZqWn}\{e\y}YZ\{W `Z[}\bje_]obf-w\ -eje_\]Z\[o\_Zq}[al[Zx\zZ\ZjZ_W\a\{W-
-oi\b]ZYa]{ai\jZje_en{oma^\nZyo\-e{- ]_WYc{Z~\-Wnox\a\jZmZYa{{f\}m_W~{-a^\{Z- ^a]{cZ~\nZyo\{e\b]aYcmo\^\bZ-aWYc{Z-emZ{Z- [a`{a-\a\^a-bcmZ^a-\[Z-a\{W-a~x\bmaYcmo\^ Zy-ln{W^`a-\bj_Z[Z-{Zb]a\~~\Yane_a^x\[Z- _WYc{a-\a\a{]eYem]}WYc{a-\qnW]{Zb]a\~i\nZ ^oj_Zy}^W{c\^YWnZkx\nZ\^[a{{f\b]W^o]o ^YWb{e\---\{o-`e\X_Z[Wnbcmoi\a{]e_eba^w -\{W-XZYZ^{a-e\p\^\}b^anZ[Ye{{a\mZ-{ZXZ q\je_eba`{oi\}m_W~{-a^\^anjZ^anWYc{Zb]a je_en\[W-y}]{a[w -WnWkx\zZ\de_Xa-\gh_e[Z^\{amZYo\{e
n}[W^\jZyW`o]o\b^Z~\_Wna^bcma\jobW{{f jan\ZymYWno{mZk\m{o-mo\--Z`W]Zm\{Z^Z~ nZyo-x\zZ\~~\^onWYW\[W--e\`e_eq\r||\_Zma^ {o{a-{f\--_Zb^a]W-w\-Zn{f\jobW^\^a{ b]W]]ax\q^e_]Wk`obc\nZ\b^Z~i\b}`Wb{oma^w -}YW\]Z\{ayo\Zn{W\yeqje_e_^{W\`eb{W\_Zq- [Z^W\q\_a^{o[\bZya\`o]W`e[\aq\j_o^Zn} y}nc-fmZ~\jZna~w\gh_e[Z^\y}^\]Z{mo[ q{W^-e[\YknbcmZ~\n}-ax\j_WX{}^\_Zqy}no- ]o\~~x\^omYomW]o\e[Z-a~x\jZYeX-o^-o\~- ]Wmo[\`o{Z[\}b^anZ[Ye{{f\^YWb{ZXZ\-f-\^ m_}XZ^e_]a\jZna-x\q_Zq}[a]o\~i\{W-aZ{WYc- {}\-\bZ-aWYc{Z-jZYa]o`{}\Zb{Z^}x\}m_W~{- bcmo-\iW_Wm]e_x\q^-fqmo\q\a{-o[o\hWm]W- [o\-\jZnaf[ow\¨o]W`\[}bo^\na-]o\je^{oi ^ob{Z^ma^x\fma\y\b]WYo\-Z[}\me_a^{o-]^Z[ nZ\na~w\-\^anZ[oi\j_o`o{\bYZ^Z\--jZb]ZYW j_W^no\-\^ZYa-\{e\nZbfX{}YZ\b^anZ[Zb]a je_e^W-{Z~\yaYc-Zb]a\}m_W~{-a^w\-W\XY}iZ- ]}\{W_Zn}\jZjYW]o^bf\{e\Yo-e\^a{\b^Z~[ -o]]f[w\«]Zq{Wx\[Z-Yo^Zx\nWb]c\-ZXx\{o{a ^nWb]cbf\}{om{}]o\{W[\`W-}\bakw\-mzZ y}ne[Z}^W-{o[oa^n}[Yo^o[o`o]W`W[o {W-Z~ab]Z_a~w
- !"#$%&'()&'*%+,-$'.+/&0#$'12345,%6'3)789 :"/;+)&'"%.()3-*-'669'&-,1-,/*-'#$%0869':%1#;7-&< 7-'6='*/,-$'>-+%$')4&83%$1#++?'&1/4+%;%'-?@A BCD-CEF-G-G
ГДЕЖЗИЙКЛИМЛНОПИРСДТЛУФХЛЙЦИТХЦИКЛЧЛШИЩЛУИПИЪНМДЫСЙЬНЪИНЪХЬКЪМЪ ЭЛПЗМСЪХДЙЦИУЗРЮОССДИЙЭДТЩФСДИЛТСЛЧЛИРИСДЕПОТЛЯОаФбИЧМЛЯДТЙЬНЛв ЭЛХОКФгСФбИТОЦгОПШИСДЪНЛПЮЦШИЭМЛЙПОКЦСФСДШИЛМЧДСОРДКЛМДИСДЮОЛСДХЬСЛЫ ЭМЗЙФИЕИКДХДСЛПФКЛЧЛИЭЪУХОЮФЙКДИдЗМЧОЦИежМЗЯЛПДзИ иХЦИЭЗМЗЙОгСФбИЧМЛЯДТЦСИПОСИПОТЛЯФЕИСДЙДЯЭЗМЗТИЦНИЧЛХЛПСФЕИЭОТв ЙЪТСФЕИЪИПОТЛЯОЕИЙжДУМФНЛПДСОЕИЙЭМДПОИйдклмИнйдЭОХНДИПФРПЛХЗССЦИлНв МДЫСФмоШИЩЛИЙКДХДИСЗИЭЗМаЛпШИДХЗИСДЕЮФСОгСОаЛпИЪИЙФЙКЗЯОИЭХДСЛЯОМСЛв ЧЛИОИУЗРЭЛЩДТСЛЧЛИПФСФЩЗССЦИГЛЙНПЛпИЙПОТЛЯЛЧЛИЪНМДЫСЙКПДзИрДЪНЛПЮО ЮОСЪпКЬИдзИежМЗЯЛПДИЦНИДПКЛМДИсМЪСКЛПСЛЫИйтЙКЛМОЫИЪНМДЫСЙЬНЛЧЛИЭФЙЬв ЯЗСЙКПДмИнРДИЙЛПуКЙЬНФбИгДЙОПИПЛСДИУЪХДИРДУЛМЛСЗСДоШИЛТСЛЧЛИРИСДЕНМДв ЩФбИПОКгФРСЦСФбИХОКЗМДКЪМЛв РСДПЮОПзИтИХФаЗИЛТФСФЮОИРСДв пКЬИЭМЛИЕЛЧЛИПЗХФгЗРСФЕИЭЪУв ХОЮФЙКФгСФЕИТЛМЛУЛНзИрЗТДв МЗЯСЛИЖИДНДТЗЯОНИфЧДКДСЧЗХ хМФЯЙЬНФЕИСДРФПДПИЭЪУХОЮФЙв КФНЪИежМЗЯЛПДИНХДЙФгСЛпШИД ЩЛТЛИгФЙКЛКФИЯЛПФШИКЛИПОС йЭЛПФСЗСИУЪКФИЭЛЙКДПХЗСФЕ СДИЭЗМаЛЯЪИЯОЙЮОИЙЗМЗТИЪЙОб ЯЛЖХФПФбИНДСТФТДКОПмзИлИЮЬЛв ЯЪИКЗЭЗМИЯЛЖЗЯЛИЭЗМЗЙПОТгФв КФЙЦИРОИЩЛЕСЛИПФТДСЛЧЛИРУОМв СФНДИЕЛЧЛИМДТОПЙЬНЛЫИЭЪУХОв ЮФЙКФНФИйцЛгДКЛНИСЛПЛЫИТЛУФм РИЭЗМЗТЯЛПЛпИцзИГзИГЛПгДСД йрЗЭОТНЪЭСДИЭМДПТДИЖФККЦчм нкшИйцМЛЙПОКДмШИщъыыМзозИ
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Petro Bojarczuk, zasłużony dziennikarz Ukrainy, pisarz, obwód wołyński. Zacięcie krytykując w Internecie, zwłaszcza na stronie „Słowa Proświty”, moją historyczno-krajoznawczą powieść-kronikę „O czym milczy stara Ołyka” (Łuck, Nadstyrja, 2009), w której mowa o wołyńskim miasteczku Ołyka, po raz pierwszy wspomnianym w Latopisie Hipackim w związku z wydarzeniami 1149 roku, autor artykułu „Pochwały nie chcę, za kolegę mi przykro” Serhij Hupało postanowił wnieść jasność także co do ośrodka towarzystwa „Proświta”, które działało tu w latach 20.–30. XX wieku. Następnie, oskarżywszy autora o to, że skrótowo cytując w powieści kilka wierszy z jednej z jego publikacji, „ukrył przed czytelnikiem istotę”, on, aby tę „istotę” odzwierciedlić, przytoczył zniekształcony, jego zdaniem, urywek w całości. „Obecnie, kiedy historia przepisywana jest na nowo i na poziomie lokalnym, wspominając przeszłość, nie obywają się bez kłamstwa. Piszą tylko o działalności ukraińskiej „Proświty”, chociaż w okresie międzywojennym ta organizacja społeczna była bardzo słaba w porównaniu z takimi miejskimi stowarzyszeniami, jak „Związek drobnych kupców”, „Tarbut”, „Organizacja syjonistyczna”. I to nie dziwi, bo Ukraińców było tu zaledwie kilkadziesiąt osób. Finanse, władza i wpływy znajdowały się w rękach Żydów i Polaków. Co zrobisz, to historia, która nie ma trybu przypuszczającego. I mimo wszystko podejmowane są desperackie próby odnalezienia w Ołyce korzeni ruchu nacjonalistycznego”. A prowadząc rozważania „o przemyśleniu” lat 1921–1939 w historii wołyńskiej, Hupało zaznaczył: „Jak by nie patrzeć, a wszystkim dobrze, że w okresie międzywojennym w Ołyce kwitł ruch komunistyczny”. Nie będę spierał się co do przytoczonego, ilu Ukraińców mieszkało wtedy w historycznych granicach Ołyki, o „korzenie ruchu nacjonalistycznego” oraz inne wątpliwe momenty, chcę zauważyć co do działalności w Ołyce „ukraińskiej „Proświty” i jej znaczenia, zwrócić uwagę na poszczególne mało znane stroniczki miasteczkowej historii. Jak świadczą różne źródła, filia Łuckiej powiatowej „Proświty” została stworzona w podpolskiej wówczas Ołyce w 1925 roku, a oficjalnie zarejestrowana czy przerejestrowana w grudniu 1926 roku. Od zapiętego Ołyckiego rajkomu KPZU, pierwsze posiedzenie którego odbyło się w historycznym ołyckim przedmieściu Zalisocze (obecnie — osobna wieś, podporządkowana Didyczewskiej radzie wiejskiej) we wrześniu 1931 roku, ona organizacyjnie uformowała się co najmniej pięć lat wcześniej. I oto co napisał o niej były sekretarz Ołyckiego RK KPZU Andrij Żowtianski we wspomnieniach, które po raz pierwszy opublikował 14 października 2011 roku na spotkaniu absolwentów Zalisockiej ośmioletniej szkoły jego syn, doktor nauk fizyczno-matematycznych kijowianin Wiktor Żowtianski, który, jak i autor, w tej szkole się uczył. We wspomnieniach mowa o tym, że przodujący ludzie Ołyki, tacy jak W. P. Petrowycz, O. O. Bojko, P. Ja. Czerniakewycz, S. Zapolski organizowali filię Łuckiej powiatowej „Proświty”. Przy „Proświcie” była biblioteka. Andrij Żowtianski zaczął chodzić do biblioteki, brał książki do czytania. Pierwszą była książka „Taras Bulba”, którą był bardzo oczarowany. (Do tego czasu w ogóle nie czytał książek w języku ukraińskim). W 1927 roku został członkiem towarzystwa „Proświta”, odpowiedzialnym bibliotekarzem w tej bibliotece. Później powierzono mu i kasę „Proświty”. Oprócz czytelni i biblioteki, przy „Proświcie” działały kółka chóralne i dramatyczne. Z funduszy zebranych z przedstawień utrzymywano kierownika artystycznego, któremu miesięcznie wypłacano 100 złotych, oraz pomieszczenie „Proświty” (50 złotych), a także kupowano literaturę. W tym, że ołycka „Proświta” nie była „słaba”, przekonują wspomniane przez Andrija Żowtianskiego jej miesięczne płatności. Kiedy zaś doliczyć do nich wydatki na zakup literatury i wynajem pomieszczenia kina, gdzie proświcianie dawali swoje koncerty i urządzali przedstawienia, a przy tym wspomnieć, że w tamtych latach, jak opowiadali mi ołyczanie starszego pokolenia Roman Oksenczuk i Wasyl Nikołajew, „za czarną robotę u księcia” człowiek mógł zarobić 2 złote za dzień i „to było dobrze, bo tyle kosztował kilogram kiełbasy, a centnar pszenicy kosztował 24 złote”, oraz uwzględnić, że cała finansowa moc organizacji trzymała się na pieniądzach otrzymanych od miejscowej ludności, to o „słabości” mówić nie wypada. Właściciel kina, przedstawiciel żydowskiej społeczności miasteczkowej chętnie oddawał „Proświcie” do użytkowania pomieszczenie teatru, widząc w niej przede wszystkim płatnosprawnego partnera. O masowości i rozgałęzieniu tej organizacji na ołyckich terenach świadczy to, że jej ośrodki działały i w niektórych tutejszych wsiach, zwłaszcza i w dość oddalonej od Ołyki wsi Chorłupy, gdzie kierował nią Tymofij Nesmianowycz, zniszczony przez hitlerowców w 1943 roku. I jeśli prowadzić rozważania „o przemyśleniu” okresu międzywojennego w ołyckim życiu, to znacznie ciekawszym od ocen siły tutejszej „Proświty” wydaje się fakt zupełnie inny. Przypomnijmy, za ZSRR „Proświtę” uważano
„burżuazyjno-nacjonalistyczną”. A wśród nazwanych przez Andrija Żowtianskiego czołowych ludzi Ołyki, którzy stworzyli tutaj „proświtańską” organizację, jest Wsewołod Petrowycz, którego z jakiegoś powodu nawet w latach 60. XX wieku niektórzy z ołyczan nazywali „byłym petlurowcem”, oraz carski w przeszłości urzędnik i oficer UNR Pawło Czerniakewycz. Kierownikiem artystycznym w „Proświcie” był prawdopodobnie również były petlurowski oficer Ołeksandr Szymko, który, ratując się przed bolszewickimi represjami, które jednak dopadły go wraz z przyjściem na Zachodnią Ukrainę władzy sowieckiej, wyemigrował na Wołyń z Centralnej Ukrainy. Jak by nie patrzeć, a przyszły lider ołyckich kompartyjców Andrij Żowtianski jako osobowość formował się pod ich ogólnym kierownictwem i dopiero w 1928 roku został członkiem nieco bardziej lewicowej i radykalnej w poglądach organizacji społeczno-politycznej „Sel-Rob”, pod której wpływem ołycka „Proświta” zaczęła przechodzić od 1927 roku, po tym, jak od naczelnika filii Serhija Stupnyckiego kierownictwo nią przeszło do innej osoby. Moralnie, oświatowo, kulturalnie i w pewnej mierze ideologicznie razem z Andrijem Żowtianskim w „Proświcie” wychowywali się też inni towarzysze-odmyśliciele, na których on potem opierał się w komunistycznej działalności. W „Proświcie” oraz pod jej wpływem wyrastali i formowali się, o czym przekonują opowieści ołyczan starszego pokolenia, także przyjaciele-odmyśliciele, którzy później stali się uczestnikami ruchu nacjonalistycznego. Wśród nich — znani na Ołycczyźnie lat 1940.—1950. przywódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii Andrij Stefanowycz (pseudonim — Żuk) oraz Iwan Małymon (Artem). Charakterystyczne, że pod wpływem „Proświty” wszyscy oni nie tylko, jak zaznaczył Andrij Żowtianski, „odeszli od chłopców starego kroju” — tej części ołyckiej rzemieślniczej młodzieży, która rosyjskojęzyczne powiedzenie „pjan, kak sapożnik” uczyniła dla siebie normą jakiejkolwiek rozrywki, ale i prowadzili tutaj dość udaną walkę z pijaństwem. Mimo różnego widzenia dróg do szczęśliwej przyszłości Ukrainy, zbliżała ich walka z przymusową polonizacją i katolicyzacją Ukraińców, a także to, że polska władza z jednakową surowością prześladowała i ukraińskich nacjonalistów, i członków KPZU. Wydaje się, że w pewnej mierze właśnie taka „jedność przeciwieństw” pomogła „proświtańcom” Ołyki w 1932 roku, kiedy działalność „Proświty” na Wołyniu została zabroniona, zachować swoją organizację oraz główny jej dorobek — bibliotekę. Jednak ideologiczne sprzeczności stawały się coraz ostrzejsze i, wydawałoby się, nieprzejednane. Więc kiedy z przyjściem w 1939 roku na Zachodnią Ukrainę pierwszych sowietów ołyccy komuniści, których, wyszedłszy na wolność z polskiego więzienia, znów objął Andrij Żowtianski, otrzymali możliwość od razu pozbyć się swoich oponentów. Zdawało się, że stanie się to nieodwracalne. Ale rola Iskarioty, z podania którego blisko dwudziestu miejscowych „proświtańców” zostało uwięzionych przez władzę sowiecką, a część z nich, w szczególności urodzony w innym historycznym ołyckim przedmieściu Myłowycja Iwan Baranowski, 23 czerwca 1941 roku stracony w łuckim więzieniu, wykonawcza osóbka, od komunistycznych poglądów, jak i od nacjonalistycznych, daleka. Za hitlerowskiej okupacji, kiedy jeden z organizatorów ołyckiej „Proświty” Pawło Czerniakewycz został sekretarzem miejskiego zarządu i, według słów Wiktora Żowtianskiego w komentarzu do wspomnień swojego ojca, „mógł uruchomić koło śmierci”, żeby usunąć „polityczne sprzeczności ceną życia oponentów lub ich rodzin”, też nic podobnego nie wydarzyło się. „Nasza Ołyka okresu narodowych zmagań, — konstatował Wiktor Żowtianski, — praktycznie nie zaznała bratobójstwa”. Znamienne, że i w 1943 roku, kiedy prawie cały Wołyń ogarnął sztucznie rozdmuchany przez zainteresowane w tym siły między-narodowy polsko-ukraiński konflikt, ludność cywilna polska Ołycczyzny, w porównaniu z innymi regionami, ucierpiała znacznie mniej. Przekonująco dowodzi tego w swoich publikacjach o tamtym czasie minionym były wołyński oświatowiec, a obecnie — kijowski emeryt Ołeksij Słabecki, którego rodzinny przysiółek (później zlikwidowana kolektywizacją Kalyniwka, która koło wsi Żornyszcze ówczesnego ołyckiego rejonu) graniczył z Narotówką — polską kolonią, która była koło wsi Pewże, teraz młynowskiego rejonu rówieńskiej obwodu. Do Narotówki Słabecki chodził do szkoły, więc prawie wszystkich jej mieszkańców znał. W opublikowanym przez niego 27 października 2011 roku w gazecie „Monitor Wołyński” artykule „Wspominając Narotówkę” pisał, że latem 1943 r. Polaków zaniepokoiły wieści z północy Wołynia o międzynarodowych starciach, koloniści wyjechali do Ołyki. Na miejscu zostali Kwiatkowscy, a w Bakorynie — Wonsowicz, którzy jeszcze zebrali urodzaj ze swoich pól. Jesienią Polacy wyjechali do Polski. Ich domów nikt nie palił, nie rozbierał, one doczekały się przesiedleńców z Polski, którzy tutaj osiedlili się. Jak na lata, ukryte mrokiem tajemnicy, kiedy zło często umyślnie czyniło się tylko dla tego, żeby winić w nim innych, a odpowiedzialność za popełnione nie wiadomo przez kogo przestępstwa prawa i moralności zazwyczaj kładła się na niewygodnych władzy, aby dzielić społeczność na obozy i podjudzać ludzi w srogiej nienawiści, taka sytuacja w Ołyce jest aż nadto nieordynarna. Opierając się na ojcowskich wspomnieniach, Wiktor Żowtianski w biograficznym szkicu „Rodzinnej szkole” wyjaśnił ją tym, że najpierw byłym członkom KPZU wystarczyło rozumu i ogólnej kultury nie rozpętywać terroru wobec przedstawicieli nacjonalistycznych nurtów, a potem, w okresie niemieckiej okupacji i zaraz po niej nacjonalistom wystarczyło rozumu oraz kultury nie rozpętywać terroru wobec komunistów, problemu zemsty nie powstawało. Wydawałoby się, wszystko proste. Ale za prostotą zawsze kryje się jakaś zagadka. Dlaczego, na przykład, na ołyckich terenach
Jeden z organizatorów ołyckiej „Proświty” Pawło Czerniakewycz podczas służby w armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Czy w Odessie nie było wzajemnego wyniszczającego terroru, a w innych miejscach był? Rozmyślając w poszukiwaniu odpowiedzi na podobne pytanie o okresie międzywojennym, mimowolnie zauważasz, że jeśli ruch komunistyczny na Ołycczyźnie i „rozkwitał”, to tylko w krótkim odstępie między 1931 a 1934 rokiem, ponieważ po przeprowadzeniu w 1934 roku przez polskie władze masowych aresztowań członków komunistycznego podziemia rozkwitać on już nie mógł. A po tym, jak w 1938 roku z polecenia stalinizmu KPZU na przestrzeniach Kominternu znalazła się poza prawem, nie tylko nie rozkwitał, ale marniał. Wymownym jest również fakt, że wychowany w „Proświcie” Andrij Żowtianskyj stał się jednym z organizatorów, a w końcu i przywódcą ruchu. Zatem, kiedy przychodzi mówić o tym, że w okresie międzywojennym było tu „wszystkim dobrze” od działalności jakiejś społeczno-politycznej organizacji, to organizacją tą była właśnie „Proświta”. To „Proświta” niosła tu w masy wiedzę i razem z Ukraińskim Autokefalicznym, w tamtych latach prawosławnym Kościołem, utwierdzała w świadomości społecznej prawa ogólnoludzkiej moralności, to ona kształtowała tu w człowieku Człowieka bez względu na to, pod sztandarem jakich politycznych „izmów” ten człowiek przebywał, ale z głębokim dla wszystkich uświadomieniem tego, że choćby jakimi ostrymi były ideologiczne sprzeczności, w żadnym razie nie może to być powodem do fizycznego niszczenia oponentów. I na czele właśnie takiej ogromnej pod względem znaczenia społecznego pracy stali, wykreśleni za czasów ZSRR z pamięci historycznej Ołyki, organizatorzy i aktywiści tutejszej „Proświty”: poległy w szeregach Armii Czerwonej w czasie II wojny światowej urodzony w Zalisoczu Dmytro Markewycz, który przez długi czas nią kierował; Ołeksandr Szymko, który zmarł w Ołyce po powrocie z sowieckiego uwięzienia. Więc w pierwszej kolejności Ołycczyzna zawdzięcza „Proświcie” to, że i miejscowym nacjonalistom, i byłym członkom KPZU „wystarczyło rozumu”. I nieprzypadkowo właśnie były pierwszy sekretarz podziemnego Ołyckiego Komitetu Rejonowego KPZU Andrij Żowtianskyj przywraca w swoich wspomnieniach z zapomnienia imiona jej organizatorów i kierowników. Ale „koło śmierci” mimo wszystko uruchomiono, dokonał tego przyniesiony na zachodnioukraińskie ziemie wraz z pierwszymi sowietami bolszewizm.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Anatolij Szpytal, kandydat nauk filologicznych, Instytut Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy. Powieść Wiktora Baranowa „Zapława” (Kijów, Ekspres-polihraf, 2011) całkowicie przeczy twierdzeniu, że utwór zaangażowany w teraźniejszość rzadko jest skazany na sukces. Podobno potrzebny jest niemały dystans czasowy, kiedy wszystko się ustabilizuje, „ułoży” i gdzieś za dziesiątki lat można będzie przedstawić obraz tamtego czasu. W. Baranow centralnym wydarzeniem powieści wybrał Majdan, ale losy jego bohaterów śledzone są przez znaczny czas aż do pomarańczowej rewolucji. Napisałem „rewolucji”, jak stało się już ogólnym określeniem, i od razu przypomniałem sobie, że rewolucja to wydarzenie w życiu społecznym, które w podstawie ma zmianę porządku społecznego. Ale wydarzenia 2004 roku stały się „chyba największą stratą naszej najnowszej historii” (M. Sławynski). I właśnie powieść W. Baranowa przez los głównego bohatera, dziennikarza Artema, pokazuje, dlaczego nie zostały wcielone ideały Majdanu. Już przywykliśmy, że głównymi bohaterami utworów o współczesności przeważnie przedstawia się pisarzy i dziennikarzy, ale tutaj wybór jest uzasadniony. Kiedy pod koniec roku podaje się statystykę, ilu w jakim kraju zginęło dziennikarzy, mimowolnie robi się strasznie, bo ten zawód już przyrównuje się do niebezpiecznych. I jeszcze — w demokratycznych krajach „czwarta władza” całkowicie kontroluje trzy inne. I dziennikarz Artem, poszukiwacz prawdy i obrońca sprawiedliwości, zaczął badać raiderskie kwestie ziemskie w mieście. Tak, on „nie stał się dla władzy wielką ością w gardle (kim ja, w końcu, jestem przeciwko niej?!), jednak zachował się nieadekwatnie, i ona nie ma zamiaru wybaczyć mu zuchwalstwa”. Trzeba było uciekać do Moskwy, wszak tam mieszka „atypowa Rosjanka”, która pokochała „chachła”. Wydaje się, że po raz pierwszy ukraiński pisarz tak głęboko i wszechstronnie, do tego artystycznie wiarygodnie, dał obraz dzisiejszego stosunku Rosjan do swoich „młodszych braci” — Ukraińców. I to tak wyraźnie pojawia się w rozmowach, w stosunku. Autor kilkoma kreskami maluje portret moskwianina, rodem z głębi kraju, rozumnego, inteligentnego chłopca. I po prostu dziwi się: on nie jest wyznawcą systemu, w ogon i grzywę chwali moskiewskie porządki. Ale „jak tylko zajdzie mowa o Ukrainie — gdzieś mu coś przełącza. Człowiek traci zdolność adekwatnego myślenia”. I o czymkolwiek by nie rozmawiali, schodzą na politykę, obowiązkowo osądzając „pijanego Jelcyna, który podpisał porozumienia białowieskie”. W ogóle „moskiewskie” rozdziały, gdzie są i „bohaterowie” Czeczenii, i skinheadzi, którzy „tłuką” kaukazów, i ogólna atmosfera nieprzyjęcia obcych — to absolutnie wiarygodny obraz współczesnej Rosji, gdzie po prostu „atypową” okazuje się żona Artema, Alona, która nauczyła się języka ukraińskiego i zadziwiła ukochanego, prowadząc go szewczenkowską Moskwą.
kwoju. Kiedy zaś ona wcześniej przyjeżdżała do Kijowa, Artem pokazał jej miasto, i na placu widokowym przy Muzeum Historycznym Alona powiedziała unikalną frazę: “Dziwne, że Ukraina stała się osobnym państwem dopiero pod koniec dwudziestego wieku…”. A dalej — błyskotliwa strona rozmyślań Artema, że właśnie w tej frazie pięknej moskwianki “postawiono sakramentalne pytanie ukraińskiego bytu”. Jednym z szczytowych wybuchów tego bytu stał się Majdan. To był czas dla jego uczestników, kiedy “jak gdyby ktoś wszechsilny przerodził ich dusze, wyjął z nich kompleks strachu przed fantomem władzy”. I Artem, wyszedłszy na Majdan, poczuł, że tutaj wszyscy są jednomyślni i jednowierni, wszyscy skandują nazwisko człowieka, “który jest naznaczony przez Pana, czy losem, czy czasem… Narodowi podaj charyzmatyczną postać. A przykazanie “nie stwórz sobie idola” — co najwyżej do przeczytania, do tego jeszcze daleko nie dla wszystkich, ale w żadnym wypadku nie do codziennego użytku. U nas bez idoli nie można. Idol — to nadzieja, czasem ostatnia z ostatnich. On da, zapewni, pomyśli za wszystkich i za nich też zrobi, rozsądzi, ukarze i ułaskawi, wskaże, dokąd iść. I jego pierwszego rozepną na krzyżu ogólnonarodowego gniewu, kiedy nie wszystkim da, nie tą miarą zapewni, nie tych ukarze czy ułaskawi”. Tutaj autorskie trafienie w dziesiątkę! Ale przecież króla robi otoczenie… I W. Baranow wyprowadza na scenę Majdanu oligarchę, przez prześladowanie którego Artemowi przyszło uciekać z Ukrainy. To unikalne pod względem precyzji wypisanie obrazu skrobogatego, cynicznego i bez zasad. Nie ma jego portretu, nie ma jego biografii, ale jest biblijne: “Po czynach ich poznacie ich”. I ten uogólniony ze wszystkich oligarchów Słoń, który na wyborach “rozkładał jajka do obu koszyków”, wiedział, że będzie miał “złote kurczęta”. Wyraźnie odnotował autor, że kiedy wszystko się zaczynało, “jego wtedy tam i blisko nie było. On wskoczył do pociągu już w biegu. Ale, wygląda na to, trafił do głównego wagonu”. I tutaj W. Baranow ustami Czeczeńca Szahajewa (jak pięknie wypisany obraz! — A. Sz.) przenikliwie stwierdza, że przyszły prezydent nie rzuci się wykonywać wygłoszonych na Majdanie obietnic. “On zacznie oddawać długi kredytodawcom. Kto w niego najwięcej włożył na wyborach, ten i otrzyma najwięcej. I nie tylko pieniędzmi… Stanowiskami, dostępem do ciała, wpływem na państwowe i niepaństwowe struktury. I Słoń będzie wśród najbliższych faworytów nowego gospodarza państwa”. I żadna rewolucja nie może obrócić zła w dobro, wszak zło, nie wykryte, tylko narzuca swoje żądło. Przytoczmy bolesne słowa Artema, który, zdaje się, pogodził się ze swoją przegraną: “Nowy prezydent musiałby wszystko wiedzieć i nie dopuszczać do siebie żadnego ze “słoni”. Żadnego! Inaczej po co on obiecywał nadzieją napawającemu narodowi, że bandyci będą siedzieć w więzieniach? Że bogaci podzielą się z biednymi?”. Ktoś może powiedzieć, że w tych dialogach i rozmyślaniach przebija publicystyka. Ale bez niej powieści o obywatelskim brzmieniu nie napiszesz! I dlatego w czasie ogólnego uniesienia, prawdziwego narodowego zrywu wszystko wewnątrz Antona jest puste. On wie, co będzie, bo widzi, jak “Prezydent w kole “słoni” staje się sam podobny do nich. Widzisz, jaki naturalny, kompozycyjnie doskonały w swojej ideowej całości grupowy portret z głównym Słoniem kraju”. Straszny i makabryczny obraz, ale tak się stało. A ten duch Majdanu już następna władza chciała ostatecznie zniwelować, organizując taneczny “Majdans”. Jednym z problemów, który ostro postawiono na stronach powieści, jest właśnie działalność dziennikarska, którą niekiedy nazywano “drugą najstarszą profesją”. Antypodem Artema staje się jego były redaktor i niby przyjaciel Martyn, który po kilku latach przebywania Artema w Moskwie wymaga nazywać go po imieniu i ojcu. Poznajcie obraz! Wszak powiedział Martyn, że w kraju słoni jeszcze będzie walka, a słoń, który zwycięży, obróci się w Mamuta, któremu także będą kopać dół, ale dopóki on tam wpadnie, najpierw otrzyma swój porządny łup. … A na obrzeżach Kijowa w kafejce bawi się młodzież, brzmi: “Oficerowie! Rosja nie! Niech wolność rozbłyśnie!..” I przed oczami Artema — gołąb, który nie dał się wziąć do rąk pomarańczowemu zwycięzcy… I czysto subiektywne. Kiedy doczytywałem powieść, w jej tonalności, w nastroju odgadywało się coś tak znajomego, tak bliskiego… Tak to przecież “Galileusz” Jewhena Płużnyka! I poza wszystkim, co było, co jest, brzmi w poemacie Płużnyka: “Słyszycie? // wszystko // jednak // obraca się!”. Ale nie tak w finale powieści W. Baranowa. Rozjechali się rewolucjoniści, gdzieś świętują wodzowie, w kilku namiotach jeszcze “trzymają obronę” jacyś bezdomni. I właśnie tutaj wspomina główny bohater “małych Ukraińców”, dla których, zdawało się, i powstał ten Majdan. Lecz nagle odczuwa, że on tutaj nie tylko nie jest gościem — on jest zupełnie obcy. “Majdan oddał swoją przychylność innym, a nie tobie, wiecznemu bojownikowi bez zwycięstwa, nieprzytulanemu tułaczowi między krajami i powstaniami”. To komuż oddał przychylność Majdan? 20 grudnia 2004 roku w “Nowoj Gazietie” O. Zabużko pisała: “Juszczenko zdołał stać się symbolem, który zjednoczył i skonsolidował naród!.. On reprezentuje rzadki
(może, na takich przełomowych epokach historii i udany!) typ moralnego polityka” (Zabużko O., Let my people go, K., 2005, s. 93). O moralności W. Juszczenki pomilczmy, nałóżmy nacisk na istotny niuans, który wybrzmiał w powieści W. Baranowa “Zapława” i stał się głównym w publicystyce. To nacisk na dwa światy — sam Majdan i jego Scenę. W recenzji na “Zapiski ukraińskiego szaleńca” Liny Kostenko Iwan Dziuba pisał o “wysokiej etyce Majdanu” (Dzień, 2010, 30 grudnia), która i teraz przeciwstawia się zapomnieniu i odstępstwu jednych, złościwej huli innych. I dziwi się, że Majdan nie “zmaterializował się” w nową jakość społeczeństwa. Lecz do tego trzeba było popatrzeć na Scenę, gdzie porządnych ludzi po prostu wypychali nie tylko Słonie, ale i Dinozaury… Swoją drogą, my jeszcze spotkamy filologiczne badania prozy o czasach Pomarańczowej rewolucji, ale tam powinno być nie tylko opowiadanie O. Zabużko “Album dla Gustawa” (2005) o “nadpotężnym wybuchu ludzkiego materiału, który wypada raz na stulecie”, według słów autorki, ale i opowiadanie H. Tarasiuk “Pierogi dla powstańców”, gdzie kobietka przyniosła na Majdan pierożki, a na Scenie widzi przyczynę wszystkich swoich cierpień — miejskiego mera. Majdan rozbudził bohatera Liny Kostenko i on idzie tam, choć i wie: “Wszystko jedno za władzę będzie wstyd, za każdą władzę od czasu do czasu bywa wstyd. Ale za Ukrainę wstyd nie będzie i moje miejsce wśród tych ludzi”. Warto tu wspomnieć i powieść braci Kapranowych “Dziennik mojej sekretarki”. Powieść W. Baranowa “Zapława” powstaje o wiele ostrzejszą od innych utworów, ale jego bohater nie będzie miał w przyszłości “zespołu kaca”, który odczuli wielu uczestników wydarzeń tamtego czasu właśnie przez nieodpowiedniość Sceny ludzkiemu potężnemu Majdanowi. W ciągu 2011 roku wyszło w świat kilka powieści i opowiadań, których linie fabularne oraz postacie są ściśle powiązane z wydarzeniami wyborów 2004 roku, z tym polityczno-społecznym przesunięciem, które wstrząsnęło nie tylko Ukrainą, ale i całym światem. Wiemy, że wśród czytelników naszej gazety niemało takich, którzy przeczytali te utwory i będą mogli przyłączyć się do rozmowy, którą redakcja rozpoczyna drukiem pierwszej z cyklu literacko-publicystycznych recenzji. A więc, Majdan. Co dla Was w tym słowie, które, najwyraźniej, stało się nosicielem pojęć kategorycznych: zwycięstwo, porażka, zdrada, przeszłość czy przyszłość? Jak Wy, szanowny czytelniku, osobiście oceniacie to, co obecnie piszą o Majdanie? Zapraszamy do rozmowy pisarzy, krytyków literackich, socjologów, filozofów, polityków i wszystkich, komu ten temat nie jest obojętny. Redakcja “SP”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
rozpadają się tak szybko? — Partnerstwo — sprawiedliwy podział praw i obowiązków — alfa i omega szczęśliwego życia rodzinnego. Obecnie na świecie jest wiele rozwodów, mówi się o kryzysie rodziny, o jej schyłku jako instytucji społecznej. Ale naukowcy twierdzą, że to kryzys wyłącznie zewnętrznych czynników, które kiedyś trzymały rodzinę. Za czasów radzieckich takimi zewnętrznymi podporami były organizacja komsomolska i partyjna, opinia publiczna, dlatego rozwód stawał się sprawą publiczną. Jednak jeśli rodzina trzyma się jedynie na zewnętrznych podporach, nie ma ona możliwości rozwoju. Rodzina partnerska zbudowana jest na mocnych wewnętrznych więziach — psychologicznych i emocjonalnych. Dwie osoby same decydują, jak budować swoje życie. Równorzędność ich ról rozciąga się na wszystkie funkcje rodziny: same decydują, jak wychowywać dzieci, prowadzić gospodarstwo domowe, kształtować relacje itd. Wspólnota poglądów i wartości jest bardzo ważna. Dlatego uważają, że instytucja rodziny jedynie umacnia się na nowych zasadach, bo małżeństwo to dobrowolna decyzja pary. Taka rodzina jest zdolna samodzielnie pokonywać trudności. Dlatego gender — to nie tylko modne słowo, ale czynnik wewnętrznej harmonii: jesteśmy partnerami. Co ciekawe, w warunkach kryzysu gospodarczego w Kijowie nie odnotowano trwałej tendencji wzrostu rozwodów. Współczynnik rozwodów pozostaje wysoki, ale nie wzrósł. Trudne czasy hartują rodzinę, ale nie każdą, a partnerską. Rozpowszechniony stereotyp głosi, że normalna rodzina to ta, w której nie ma problemów. Trudności zawsze są, ale umiejętność ich bezbolesnego rozwiązywania nie każdej rodzinie jest pod siłę.
— Jeśli obok rodziny partnerskiej istnieją także dominujące, tradycyjne, to czy można przekonać mężczyznę, który otrzymał patriarchalne wychowanie i nie spieszy się do przejścia na relacje partnerskie?
— Można, to powinien być stały dialog, szczera rozmowa. Na Zachodzie wymyślono nawet trening genderowy. Razem z psychologiem w grze sytuacyjnej uczestnicy odgrywają rzeczywiste role partnera, mężczyzny i kobiety. Trening genderowy pomaga „poczuć na sobie” buty płci przeciwnej i uświadomić sobie „niesprawiedliwość” realnego ciężaru tradycyjnego podziału obowiązków. Ważne jest mówienie o swoich problemach. Młodym parom jest łatwiej, bo rzadziej idą patriarchalną drogą, częściej wybierają ścieżkę partnerstwa, wzajemnej wymienności. Ale na ich drodze stereotypów genderowych jest jeszcze bardzo dużo. Jednym ze źródeł konfliktu jest polaryzacja rodzinnych ról i obowiązków.
— Jakie istnieją psychologiczne recepty na rozwiązywanie konfliktów w rodzinie?
— Cała kultura psychologiczna, od konfliktów międzyosobowych po międzynarodowe, zbudowana jest na kompromisach — małych krokach ku wzajemnemu zrozumieniu. Na potwierdzenie tego, że trzeba rozwiązywać problemy w rozmowie, świadczy statystyka: do 40—50% par, które kiedyś się rozwiodły, w drugim małżeństwie żałuje pierwszego, bo rozumieją, że każda rodzina przechodzi te same cykle rozwoju, a więc ma podobne kryzysy. Nigdy nie trzeba się unosić, bo wszystko można rozwiązać spokojnie, stopniowo. Na pytania konfliktowe powinni odpowiadać psychologowie, ale czasem trudno się do nich dostać — ich usługi są zbyt drogie. Poza tym ukraińskie rodziny nie są przyzwyczajone do zwracania się o pomoc do służby psychologicznej. Na przykład za granicą nawet seriale zawierają pewną naukowo-popularną informację służącą rozwiązywaniu rodzinnych konfliktów. Seriale w ukraińskiej telewizji, niestety, są prymitywne, z wymyślonymi bohaterami, nierealnymi scenariuszami…
— Może cerkiew mogłaby pomóc?
— Modlitwa to talizman. Wśród ślubów cerkiewnych również jest wiele rozwodów, czyli przysięga cerkiewna w tych przypadkach jest raczej zewnętrznym brzegiem, a nie wewnętrznym.
— Pani stosunek do ślubu cywilnego? Czy para w konkubinacie również jest rodziną?
— Konkubinat to bardzo dobra forma przygotowania pary do ślubu. Ludzie, którzy wytrzymali długi konkubinat, rzadko rozczarowują się w małżeństwie. Czasem wśród konkubinatów jest więcej wierności, oddania i partnerstwa niż wśród oficjalnych małżeństw. Dzisiejsze cywilne prawo małżeńskie zrównuje prawa pary w konkubinacie z prawami rodziny w małżeństwie. Zatem nawet z punktu widzenia prawnego on i ona, ich dzieci w konkubinacie są pełnowartościową rodziną.
Rozmawiała Natalia ANTONIUK
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
„Obecnie w rodzinie mąż i żona patrzą nie na siebie nawzajem, lecz w jednym kierunku” — taka złota zasada harmonijnych stosunków według doktor nauk psychologicznych, profesor, głównej pracownik naukowy laboratorium psychologii społecznej Instytutu Psychologii im. H. S. Kostiuka NAPN Ukrainy Tamary HOWORUN. Pani Tamara opowiada czytelnikom „Słowa Proświty” o problemach gender w społeczeństwie ukraińskim, o przyczynach kryzysów w ukraińskiej rodzinie oraz o psychologicznych receptach na rozwiązywanie konfliktów między mężczyznami a kobietami.
— Tamaro Wasyliwno, dlaczego tematyka genderowa stała się priorytetowa w Pani pracy naukowej?
— Na mnie bardzo duży wpływ miała edukacja psychologiczna na Wydziale Psychologii Wydziału Filozoficznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki. Byłam zakochana w swoich wykładowcach, zwłaszcza w wykładach z psychologii społecznej Ludmiły Marysowej i Mykoły Korniewa. A później, gdy sama wykładałam dyscyplinę psychologiczną, pogłębiłam to zainteresowanie podczas półrocznego stażu naukowego w ramach programu im. W. Fulbrighta na Wydziale Psychologii i Studiów Kobiecych Uniwersytetu Wisconsin-Madison (USA). Trafiłam do profesor Janet Hyde, która należy do dziesiątki najlepszych psychologów USA, a jej podręczniki z psychologii płci i psychologii seksualności wciąż są niezwykle popularne na świecie. Specjalizacją tej profesor były badania genderowe, więc zanurzyłam się w tę problematykę. Przyjechałam na Ukrainę ze zmienioną świadomością i zrozumiałam: kiedy człowiek dorasta w systemie stereotypów, uważa je za swoje przekonania i wartości i kieruje się nimi w ocenie rzeczywistości. W takich warunkach nie przychodzi mu do głowy zapytać siebie: „A czy to prawda?” Właśnie wtedy w końcu uświadomiłam sobie, jak bardzo nasza świadomość jest zaszorowana stereotypami genderowymi.
— To na kształt „kobieta — strażniczka domowego ogniska”?
— W czasach kozaczyzny, kiedy mężczyzna przez długi czas opuszczał rodzinne strony, rodzinę i dzieci, a wszystko spadało na barki kobiety, był to sposób przetrwania. Dziś to stereotyp, który uzasadnia podwójne zatrudnienie kobiety jako jej normę, a jednocześnie zwalnia mężczyznę z odpowiedzialności za rodzinę. Praca ta jest bez końca. Nie ma ona ani należnego wynagrodzenia, ani społecznego uznania. Jeśli kobieta zajmuje się wyłącznie prowadzeniem domu, staje się odizolowana od życia społecznego, wzrasta u niej poziom lęku i niepewności siebie, mniej orientuje się w życiu społecznym i politycznym. Badania, które przeprowadzano jeszcze w czasach radzieckich i dzisiejsze, pokazują, że gospodarstwo domowe nie jest autorytetem ani dla dzieci, ani dla mężczyzny. Matka, która pracuje, łączy i pracę, i wychowanie, czuje się szczęśliwa i zrealizowana. Nawet przebywanie na długich urlopach macierzyńskich nudzi młode matki — chcą one łączyć i macie-
...macierzyństwo i pracę społeczną. Dlatego kraje Europy na inicjatywę Angeli Merkel zmieniły ustawodawstwo w zakresie prawa małżeńsko-rodzinnego, zgodnie z którym część urlopu macierzyńskiego przenosi się na ojców dziecka. Im bardziej rozwinięte społeczeństwo, tym więcej czasu i środków przeznacza się na urlopy ojcowskie, aby kobiety nie przerywały swojej pracy zawodowej i kariery. Jest to pożyteczne także dla mężczyzn, ponieważ wychowywali się w stereotypach, że ojcostwo to sprawa kobieca, podobnie jak okazywanie ciepła i serdeczności dziecku. Prawdziwi mężczyźni nie płaczą, mają być silni i mężni, a takie postawy prowadzą do stresów, pijaństwa, bójek. Mężczyzna, który opiekuje się dzieckiem, otrzymuje i daje bardzo dużo emocjonalnego ciepła.
— Jaki typ stosunków płciowych historycznie panował w Ukrainie?
— Jesteśmy narodem zbudowanym na samodzielności i sile kobiety. Zarówno w czasach przedchrześcijańskich, jak i chrześcijańskich autorytet kobiety był u nas wyjątkowo wielki. Już w XI wieku w Pouczeniu Włodzimierza Monomacha dzieciom można przeczytać: „Szanujcie żonę, ale nie dawajcie jej władzy nad sobą”.
W Ukrainie nigdy nie było rodziny patriarchalnej, w tradycjach małżeńsko-rodzinnych nie było nierówności statusu. Chyba tylko gdzieniegdzie w regionach bliższych Austro-Węgrom. Na terenach Ukrainy Centralnej zawsze szanowano wolę kobiety. Dziedzictwo ziemskie, które przechodziło wyłącznie po linii żeńskiej, podtrzymywało jej niezależność ekonomiczną.
W mentalności płciowej Ukraińców jest bardzo wiele postępowego, partnerskiego. Duet Odarki i Karasia z opery „Zaporożec za Dunajem” Semena Hułaka-Artemowskiego jest własnym, rodzimym typowym modelem wzajemnych relacji płciowych, w których czasem manipuluje mężczyzna, a czasem kobieta. W ludowych pieśniach, bajkach i przysłowiach mężczyzna i kobieta idą w parze: i mężczyzna jest chytry, i żona taka sama. Na przykład: „Parka — Martyn i Odarka!”, „Choć ach, to we dwoje!”
W folklorze rosyjskim natomiast jest bardzo wiele przysłów i bajek poniżających kobietę. Na przykład: „Wybieraj żonę nie w chороводzie, lecz w ogrodzie”, „Bez męża żona zawsze sierotą”, „Babi los — jak niewolnicza wola”. Rodzina rosyjska, podobnie jak francuska czy niemiecka, była patriarchalna. Ukraina i Polska to ośrodki, gdzie historycznie kształtowały się pary —
…w stosunkach między płciami. Gdyby ta tradycja historycznie rozwijała się w czasach caratu, dziś gendrowych problemów byłoby mniej.
— A co przeszkadza w odrodzeniu postępowych tradycji?
— Zgodnie z badaniami socjalno-psychologicznymi, w wieku dorosłym zmiana wartości i orientacji życiowych człowieka jest trudna, chyba że pod wpływem mediów. Prasa i telewizja dają czytelnikom i widzom wzorzec patriarchalnej rodziny, a takie psychologiczne zombifikowanie jest bardzo silne. Pod wpływem kobiecych czasopism, teleshow w rodzaju „Od chłopaka do narzeczonego”, „Chodźmy się pobrać”, „Zamieniam żonę”, które przesiąknięte są patriarchalnymi ideami, w świadomości człowieka, zwłaszcza młodego, zachodzi przeciwstawienie męskich i kobiecych ról. W programach telewizyjnych dominuje wyraźny podział norm i obowiązków na „męskie” i „kobiece”. Na przykład liczne stacje radiowe rozpowszechniają dowcipy o blondynkach za kierownicą, choć wszyscy od dawna wiedzą, że kobiety w porównaniu z mężczyznami powodują mniej wypadków drogowych. Współczesna telewizja podtrzymuje i rozpowszechnia stereotypy płciowe. Jeszcze w filmie „Moskwa nie wierzy łzom” bohater Goša mówi: „Przecież nie będziecie chwalić kobiety za to, że dobrze potrafi ugotować barszcz”. A dlaczego by nie pochwalić? Neutralny płciowo podejście: barszcz gotuje ten, kto jest mniej zajęty. Współczesna partnerska rodzina zbudowana jest właśnie na wzajemnej wymienialności płciowych ról, obowiązków, umiejętności i nawyków.
— Mamy wykształconych kobiety i mężczyzn, a wskaźnik równości płci w porównaniu z krajami europejskimi pozostaje niski.
— Bo u nas kobiety prawie nie są reprezentowane w najwyższych organach władzy. Ukrainki nie biorą udziału w kierowaniu państwem. Według statystyk, jeśli w parlamencie jest 15 % kobiet, to są już zdolne przesuwać problem ochrony, na przykład dzieciństwa; jeśli 20 % — skutecznie prowadzić inicjatywy dotyczące zatrudnienia kobiet; jeśli ponad 25 % — mogą w pełni reprezentować wszelkie problemy kobiet. U nas w rządzie nie ma ani jednej kobiety, a w parlamencie jest zaledwie 8 %. W rządzie Francji — 50 %, nawet w niektórych krajach muzułmańskich udział kobiet w rządach jest większy niż w Ukrainie.
— Czy kwestie płci wpływają na życie rodziny? Dlaczego
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
.3-'(:,(3*36<A,))4)*<
hxtY-[X\hWXrYX\Y-^XaUx-Yea[aUd\-YedV\b l\]e_Y-YZa]ra[-]\Xaer^YgWahWr[xUXx-YWVWb hWXr^]tYq\-y-xYr\Yh\X-WrxY[yd\]^]YZ[xdb [\-\Vxe_Y-lWi^Vf-agaY[aeVxXXxhY]^-Wb [yXdah~YlaY_dagaY]]alxVxYwWY}Y-a]r^~YexX^ r\Y-WVWX^YdaVfa[xtYnY_ed[\]x}YgWahWr[xUb Xx}Y^Y[aeVxXXx}Ya[X\hWXrYXxX^Ylal\-rf i^eW[~YhWr\VW]^YiVxed^rdx~Ye[^iX^Yr\YZa-ab VaUWX^YXxrdx~Y]x-x]\-rfY-a]dah~Yi\]a]b X_XxhxYXxrd\hx~Y---Yr\Y\d[xVaXaht -\r\V^_Y-xXx-_Yr\Y--YlaXfd\Y-^\X\Y\db rx]XaYae]a--rfYXa]yYza[hyY-Y]x-x]\X^
------тэ--!ø!-ò--ù-ñ--ô"ø--#øò--"--#-- -#-!ñ----!"--ут--#-#--ô--ò--#-#--ò-ü-ò-#- -фщф--ü#---!-хф---!-!--ò"-ьщь-"-ø#- ñ#шт---ö-!-#-#--ô----ü--#ÿ-"ú----!шъ-ø!-- ---ù-"-----!ö#хъ---ù!--ñ----ù!-ü-!----ù-"-- ù-!--!-#------#----шт-----#-õ--#øú----#--#- -!----"--ьуф--#шъ-----!-ò-ö--ò-!-ò"-#-- --ó---#стх-ý-ò---#-!ñ-ò----"--ьуф----- ø!--ò---ü-!---"!ù-ø-#-----ö-#ø!---ü-фшъ- -öò--!---#---!--#-"#ó-ø----ù-!-!-тщ -"ô-!-!-ü---ü---#шъ-тэ--#-!ñ-тэ---"--ü- óô--- ùø---#-- -!шъ-ø!--тэ-#-"#ó-øú-
ô"----#---ò- -!-!--ò-!-ò"-!-ü--ù-ò-!ñ-ü-ó#-ô-ü-ù!-ü- -!-!-!--ü--!-!-!-"ù--ü---!ø!ñ----!-#øú-!- -ôó--!-тут---#стх--ут-"-фщ!-!-!---#-- --ьс-ту-"ù!"!-!ó-ö-ü-!-тс!-ü-#------ô-ô- -!-!--ту--ù-ñ-!ø!"-!-ту---!ó!-!--!--#-- ó!----ту--!ö"ù--!ó--û--ò-!-#-"ú--ý-ù-#-- -тх--ö#"-!"!-ü--ú"---ò-ü-ò--ö#-шт-ò--"ó--!- ----#--ô-ò-#-ò----ù-тэ!ут- -#-#----!--#-#-!----#---!--#-ñ--шъ- --"-ú--!шъ-ø!--!-!-#-"#ó-ø--
ô"----#--ü --ñ-!ñ-ô-----#-!ñ-!-ù-"ô--ò--ü--#ÿ-"ú-ò- --#стх-ý--#--ò"!-тэ----ô-ú--ò-!-#-"ú-!ÿ ó#ý"-ô--!"---ù-ñ--ô-ñ-ü--ú---!-----"ù-#-- ñ---#-!ñ-тэ-ü--ò-!-!уь-"ô-"--хъ!-!-ù!---- ---ö#"шь-!-ü--#ù-ò"-!----ù!-ô"-!-! ö-#--- -#-!ñ-тэ"#ó!ñ--шъ-тэ-!шф--ò---
¡¢£¤¥¦§£¨©¨ ҐЄ£¤§£«©¨¤£«¬ ®ª£¯¦¬°±²¨«³¨´¦¥§£µ¶ЄҐ§·¬¦¯¸·¥ ¦¬¤¹©єҐЇ»¨£§£¦º¡§¥¨¦±¯°¥¦·¥¨¦±µ ¼±°±½¨ª£¹¬°¨«¥¾¯°ª±§¬¨§ҐЄ£¤§£¿ °¦£ЄА£¯°¬¨®ª±·ҐЄБҐ°°»Â¨¦¬¤Á£¦¬µ ¤Ґє¸§£Ã£¨ ¯¡·ª¡°ҐЄ»¨ «¬¯¸·£Ã£ £¹ДЕ¤§¥§§»¨ЖЗИ¨®ª£¯¦¬°ҐІ¨¬«³ ИіЙ¡¦À¡§·¥¨ ¥°Ґє¬¿¨КЛ ЛМґі¨ ¥ ¦±¯°¥¦Í¬¨¹©º£¨БЄ¡¤¯°¥¦º¡§£¨Á£§¥¤ ОПП¨¡·ЇБ£§¥°¬¦¨¥¦°£ª·±Â¨її¨¤£§¸·±Â «¥°¡ª¬¨°¥¨¹¥¹©¯¬³¨КБ¬º¸§¡¨¤º»¨§±½¨Ð ѹ¡ª¡Ò¡§§»¨°¡½§¬·±¨¦±¼±¦·±Â¨©Ñ£µ ª¬¦Â¨·£º¸£ª¬¦³¨
aiga[rdxYlV_YdXx-ad~Y_d^Yexh]aV^UXaYZW[Wb l\-rfYgaVa]XyY^lW-Y\]ra[efdagaYrWderytY-\b -^Yh\}er[xX^Y]Y-fahyYZW[-^YUxYeW[WlYZW[b -x-Y]Ynd[\-X^tYo\d^Yaiga[rdxY]x-xVxYlV_ ]xl\Xf{Yp-ai-\[sYo\[\e\YuW]UWXd\~Yp-ab V_sYm\VW[^_YuW]Uyd\~Yp-xXY]aV^sYm\exV_ uW]Uyd\~Yp-Z[ah^XWX\YU\eahsY--ia]^Y-ab Varx~Yp-\Vx-fd\Yi[\h\s~Yp-aVarx}Yr^dsY^ p-\VxUsY-rWZ\X\Yqy-xd\~Yp-\}Ye]_rxrfe_ ^hj_Yr]aksYmaValxhx[\Y-\Ud\X\~Yp---Y]WVxb dx-Yyd[\-X-^]sY-rWZ\X\Y-WXxd\~Ypq[ae]^r\ `]\Xabc[\Xd^]efd\sY-\Y[Wl\d-^k-Ym\exV_ |a}d\~Yp-xerW-r]aYer\[al\]XfagaY-\VxU\s -x-\}V\Yc^gaV_Yr\Y^X-x-tYmx-X\UXa-YZab l^k-YyYe]^r^YiyVaY]^l-X\UWXX_Y----bV^rr_Y-^-b l]\Y-[xera]agatY-aY-^k-YZal^-Y]x-xVxYaib ga[rdyY-]_ragaYqxefh\tY -WYZaUxX\XX_YwWY----[tY]^l-X\U\]Y-yb la-XxdYlWda[\rx]Xaby-xrda]agaYhxerW-b r]\~Ydx_XxXYm\VW[^}Y-[\ex-fdx}{Yp-Y-xb [adaY[a-ZV-wWXxhxYaUxh\YeZagV_l\]Yr]ab [xY[alaX\U\VfXx-^YXa]agaYX\Z[_hdytY-idb V\lxXdxbaiW[Wgx-Y-\iy]\}rWYXa]x-Yza[h~ daVfa[^]tY-WYi^Vf-WYyUX^]Yr\YZaeV^la]Xxb d^]-YmY\d\lWh^UXahyYhxerW-r]a-X\]er]^YUWb d\-rfYXa]a-Yera[^XdxY-Y-\r\V^_Y-xXx-_Y- h\}er[xX_YaiW[Wga]a-Y]x-x]\XdxtY-a]gx- [ad^]Y^Y-X\Uywx-Y-laiyrd^]st q[azWea[YqWr[aY-a[V\}Y^-Y-W[X^]W-fb dagaYlW[-\]XagaYyX^]W[exrWryY^htY-t cWlfda]xU\~YagV_Xy]-xYe]agaYU\eyY]xeb r\]dyY-\r\V^-Y-xXx-^~Y-\Zxe\]{Yp|agahYl\b Xx}Yr\V\Xr~YeZ[_ha]\Xx}YXWYr^VfdxYX\Y[a-b ]xradYWerWrxUXx-YZagV_l^]YhaVal^Yr\Ylab [aeVagaYX\eWVWXX_~Y\Y}YX\Y]^l[al-WXX_Ylyb -yYyd[\-Xefda-Ye\hae]^lahaer^st -]ak[^lX^Yy-a[xYh\}er[xXfYlV_Y-^Xab Ux-YiVy-ad~YeydaXfY[^-XagaYZad[a-~YlV_ UaVa]^d^]Y-Y]x-xr^Yd[\]\rdx~Yea[aUdxt -d[WhyYg[yZyYWdeZaX\r^]YedV\l\-rf ]x-x]\X^Y[y-XxdxtYnYZW[Wl]WVxdalX^} U\eY-\-]xU\}Yer]a[-]\VxY[^-X^YdahZa-x-^- [y-Xxd^]YlV_Yda-xd\Y-YZ\eda-Y^Yda-X\ h\}er[xX_Y]ZV^r\V\YwaefYXa]W~YaeaiVx]Wt -\-UxY[alxXXx}Yr\V\XrYlaY]x-x]\Xb X_~Y\]ra[d\Yr]a[xrfYa[xg^X\VfX^Y]x-x]\X^ ZaVarX\~Y-\eraea]y-UxY[^-X^YrW-X^dxY]xb
-жееж-ï--í
-ï
-!ó-"-õ---#штхъ-ô--#ý!--ô-!- -ñ-#--- ó--!ú-!-#-
"ôü--#ÿ-"ú-!-!--!-#-ò"--# -!"---#--ù-!-!ст-ú-ць"-------øü-ü-ü"ù--- -ò--ø-сфэ--þ#-ÿ----!--#--ö#õ-----!- -ñ-#-- -----сщ!--ñ#--ú-"-ьсф--ò-!ú---"ú-!ÿ-ù!ø--ô-- ---ò-ö#-"ù-ò------"---ù-!"------ -ô-!ñ#--!-ü--#"--!"---#---!ó#"-"!ýñ ---!ø!--ô---!-щь"ü-чт-ü----тэ-ù-#õ---- ó-"-ô--ü--ьс-ò---!--#-!ú----ò-----!ó#" ù-òÿ-#--ñ!--#"--ö-ñ#шф-!ÿ-#-ø#--ò--ü-ý!-!--!- сь-ü--#ÿ-õ----фу#----ø---ú!-!-щф-ô-ü-#--- --û--#ÿ------фшт-ту--тщ-!-ü-#---ó------# -ьшъ-ü-#-----#--"-!--------тэ-ó#-ô-ò----#" õ--#-тшт---#-ô-----!ó#"#---ñ-û--#ÿ-ò--ут -!цщт-ü-#шт-ý!-!-ù-!-#уф-ò-ü- -!ó--!цщ!------!--ô-ö-----øú-!ÿ-ø#-ò--# ö-!ñ!ó-ù-ñ--#"--#--#------ü---ô-"ò-ô-----#- ü-#"-ú-ü--!ø!--ô-"ú-ò--ö#-!ñ#---ù-!-ñ--шъ- --"-ú--!-щь"ü-чт-ü--ù-!-"-!ÿ-ù-!ô--ò----üñ- -#----ñ"--!-ô----#-штх-#--ø-ý"ú-!-!#ø- -#---üö-!-!--#---утс--фэц-øü-ьш-сф-
%&'()*+,-'*),./0/1,234)5,*3634*7, (89:1/;34)5,43,;<29/2=>44:,2'?', '@93A4(+@/A,(31/(;<2/1/(*<BC
-x]dx{Y-[Werxdah~YgV\ll-~YXx-xXda-~YhWb [W-da-~Y-r\Z^]da-~Y]xdaV-]\XX_hY-YyeW -WY]x-alxrfYyYXW-Y]xraXUWXaY}YWVWg\XrXat `XrWV^gWXrX^erf~Yg\[Xx}Yeh\d~Y]V\erx]^Y-\b r\V^-Y-xXx-^~Y-Y-WY][al-WX^Y[xex~YwaYZWb [Wl\-rfe_Y-YZadaV^XX_Y]YZadaV^XX_tY-dwa Z[xlx]xrxe_YlaYzarag[\z^-Yi\iye^YZ\X^Y-\b r\V^YZaU\rdyY--YeraV^rr_~Y_d\YiyV\Y-]xU\}b Xa-YeWV_Xda-~Yha-WhaYeylxrxYZ[aY]x-yb d\Xx}Yeh\d~YdyVfry[yY^Y]x-a]\X^erfYX\-x- V-lW}t -\r\V^_Y-xXx-_YXWalXa[\-a]aYi[\V\
yU\erfYyYmeWyd[\-XefdahyYagV_l^Yr]a[Uaer^ h\}er[^]YhxerW-r]~Y]V\-ra]y]\V\Y]xer\]b dxYyY-W[X^]-_-~Y-X_rxX^~Y-Vr^~Y-\VxU^~Y] X\-ahyYh^er^tY-aUYixYlWYZ[\--]\V\~Yer]ab [-]\V\Ygy[rdx~YX\]U\V\Y-fagaYhxerW-r]\ ^X-x-tYq^lgary]\V\Y}Y]xl\V\Y-Y]x-x]d\hx g\[XyYdXx-dyYpnY]^XadY-ai-\[W]^stYqW[Wlb ha]yYp-aVar^Y[ydxY-\r\V^-Yoy[UxXb-xXxb -^sYX\Zxe\]Y-rWZ\XYqy-xdt -\r\V^_Y-xXx-_Y-Y\drx]X\Yg[ah\lefd\
l^_Ud\tYY`-Y----[tY-YZ[ae]^r_Xd\YX\Y-\]al^ p-alaXs~Y_dYgaVa]\YaeW[WldyYa[g\X^-y]\V\ \]raiyeX^Y]x--lxYhW-d\X-^]YX\-agaYh^er\Yy e-^lX^Y}YZ^]lWXX^YaiV\er^Ynd[\-XxYlV_YZ[ab iyl-WXX_YyYXx-YV-ia]^YlaYe]aga~Y[^lXagatY
-_Yed[ahX\~YeyhV^XX\Yr[yl^]Xx-_Y-
Z[xdV\lYlV_Yi\g\rfa-tY m^r\-UxYZ\X^Y-\r\V^-Y-Y-^k-Y]xer\]b
da-~Ywx[aYi\-\-Y|a-a-YV\edxY}YaZ^dxYy e]_r^}YZ[\-^YlV_Y[a-]a-Yyd[\-Xefda-Yly-a]b Xaer^~YXa]x-YyeZ^-^]YyYr]a[WXX^Y]x-x]adY- -^k-YZaW-^-YX\Yi^V^hYZaVarX^t
-------тэ------фсф--ñ!-ù-!ô--ü-!-ó--ü-хт-#- -!---#-хь-ô--ò---!--!-ò-ù-!-!стшт-ü--üñ- -#---#-ü-!ú-!----þ#-!ст---#ö-ÿó--ñ#-#ø!"- !-ó----ò-ñ!-- – -хт-#-!--- -!ó#"--!цщ!----ù-!-"ò"-фуь-!--#--ö#õ-ÿ
"ü"ù-шъ-!-!--ò------#уф-тх---"ò"-фут-ù!- ñ#------#-уфст--!-!-"--#-ü-#-----$--#-òý сш---ú!-!-ñ!"--ñ- -ò-ò-#------#ñ-ô------ò- -ô-ö#--ò---ô-ьу!------ü"--ü--#ÿ-õ---чт--#ö!ó -#ó#-#шт"--ù-!#-#ø-ць-#-ò---ö-тх--"ü"- ù-шъ-ò--ö#-!-----#-ô-!-!ó---!ÿ-!--#--ö#õ-ÿ -#-ò----#ÿ---þ-!"!-øò-!---фщш!-!----ñ-ü- -ü-#-"---!ó#"-ù-!--!ст-ü----#-ù-тэ--ø#-ý!- -!--ù-!-ü--#ÿ-"ú-ü--!"-ò---"-ú---ü-ô-"ù!ñ!- -#шт"--ý!уь-ü--#ÿ-"ú----ô"-шш---
----ò"ø!- -ò--ö#-!щшф----"ù---ü-шт--"-----ü--!-øò- --"----#--ö#-ó!ñ!ù!ó!-!--ü--#ÿ-õ---ü--ô- øô--ò--"ò-ü#õ---- û-#"-ò-ò-ö#"-ñ#----!--!-!---#шт--!ць-
ó-----ü"ù--ü--þ-ý-шт"---#--!уь---!--!ø!--ô --ù-ò-!"ò-ò--!-ò"-ú-----!-ò-ò-ñ!----"ù-#- -ò---!ó#"-ù!-"-ò----!уь------#-ý!-!-ñ-ьц- ö#эу#--ú"---!ø!--ô-"--!ó-----#-#-!-ù!-- ----ò--"ù-#----#---------!--ô--тс-ø----!----- -!óü--#-øò-!--!-ò-ò--!"ú--ôö-!--!--!- !"!-øò-!----!--ô-ô-ù-ñ--туь---#-#-!--#--- ö#õ--------!-щь"-чт-ü--#---!-----!------ö#"!- -!ó -ò-ò-#-------!шт-фц-!-ø--ъс!--ü ø-ст-ü-#"øò-!--
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Współczesna ukraińska literatura dziecięca – to zjawisko, które w ostatnich latach nabrało niezwykłego tempa rozwoju. Autorzy coraz częściej sięgają po tematy, które wcześniej wydawały się zbyt trudne lub nieodpowiednie dla najmłodszych czytelników. Dzisiaj książka dla dzieci to nie tylko bajka o zwierzątkach, ale pełnowartościowa literatura, która porusza kwestie tożsamości, historii, relacji międzyludzkich oraz wyzwań, przed którymi staje współczesne społeczeństwo. Ważną rolę w tym procesie odgrywa Ogólnoukraińskie Towarzystwo Proświta im. Tarasa Szewczenki, które poprzez swoje wydawnictwa i inicjatywy promuje wartościowe pozycje, kształtując gusty młodych odbiorców. Niezależnie od tego, czy mówimy o literaturze z Kijowa, Lwowa, Charkowa czy Dniepru, widać wyraźną tendencję do poszukiwania nowych form wyrazu i języka, który byłby zrozumiały dla pokolenia cyfrowego, a jednocześnie zachowywałby bogactwo ukraińskiego słowa. Czytelnictwo wśród dzieci i młodzieży staje się wyzwaniem, ale dzięki zaangażowaniu pisarzy, ilustratorów i wydawców, książka wciąż pozostaje ważnym elementem edukacji i wychowania. Warto podkreślić, że literatura ta nie boi się eksperymentów, łącząc tradycję z nowoczesnością, co czyni ją atrakcyjną nie tylko w kraju, ale i poza jego granicami.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
DEFGHIKLM NOKPQRSTJ UVWXZ[\]V^XX_Y`]\Xab c[\Xd^]efdagaYh^efdagaY aijklX\XX_YmnoYpq[ae]^r\sY ^htotuW]UWXd\ v
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Tę oświatowo-artystyczną audycję zrealizowano na zaproszenie trzech instytucji przygranicznego z Ukrainą polskiego miasta Przemyśl: Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego, Wschodnioeuropejskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej oraz Ukraińskiej Społeczności miasta. Celem podróży było pokazanie Ukraińcom i Polakom filmów o wybitnych działaczach Ukrainy oraz zapoznanie gospodarzy z obecną sytuacją w naszym państwie, przede wszystkim w sferze humanitarnej.
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora
W naszej niewielkiej delegacji było troje artystów kijowskiego studia filmów dokumentalnych VIATEL — założyciel studia, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, znany reżyser filmowy Wasyl Witer, dyrektor i producent studia Hałyna Kryworczuk oraz aktorka Natalija Sopit, która wystąpiła jako autorka i prowadząca we wszystkich filmach cyklu „Gra doli”, największego przedsięwzięcia studia w ostatnich latach. Ja reprezentowałem w programie „Proświtę” i naszą gazetę. Krótko o studiu. Przez 15 lat działalności stworzono tu niemało ciekawych filmów o ukraińskiej historii i teraźniejszości. A w ostatnich latach studio pracuje nad cyklem filmów dokumentalnych „Gra doli”. U podstaw każdego filmu (nakręcono ich już 51) leży opowieść o wybitnych ludziach, którzy żyli i tworzyli na Ukrainie. Pierwszy film o Tarasie Szewczence, bohaterowie kolejnych obrazów — Franko, Łesia Ukrainka, Łysenko, Kociubynski, Kostomarow, Kulisz, Starycki, Mazepa, Chmielnicki oraz wielu innych wybitnych osobistości. Ostatnia praca — film o Ferencu Liszcie, genialnym kompozytorze i pianiście, który przez długi czas żył i tworzył na Ukrainie, znalazł tu swoją miłość. Film nakręcono przy wsparciu Fundacji „Odrodzenie”, premiera niedawno z sukcesem odbyła się na Ukrainie. W Polsce rośnie zainteresowanie Ukrainą, jej historią, literaturą, sztuką, więc zrodził się pomysł, aby pokazać filmy studia w Przemyślu. Moi tamtejsi dawni przyjaciele zorganizowali ten program na najwyższym poziomie. Zarówno dyrektor Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego, znany historyk Stanisław Stępień, jak i przewodnicząca Ukraińskiej Społeczności miasta Maria Tucka dołożyli niemało starań do organizacji programu. Na pokazy filmowe artyści przywieźli filmy o naszych wybitnych działaczach, którzy mieli polskie korzenie lub których losy były związane z Polską. Pierwsze spotkanie odbyło się w murach uczelni, na pokaz filmowy przyszli wykładowcy i studenci. Filmy brzmiały po ukraińsku, ale nasz język rozumieją zarówno wykładowcy, jak i studenci, a niemało z nich świetnie się nim posługuje. Tutaj studiuje ponad stu studentów z Ukrainy. Filmy o Mykole Łysence, Pawle Tyczynie, Ferencu Liszcie bardzo spodobały się widzom. Doktor Daus, rektor Przemyskiej Wschodnioeuropejskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej, opowiedział nam, co nowego wydarzyło się w tej placówce. Wschodnioeuropejską Państwową Wyższą Szkołę Zawodową stworzono tutaj ponad dziesięć lat temu — dla pogłębienia kontaktów naukowych z Ukrainą i innymi państwami regionu. To potężna państwowa placówka: prawie 2 tysiące studentów, 11 instytutów (wydziałów), w szczególności takie jak inżynieria środowiska, mechatronika, architektura wnętrz. Jest oddział filologii ukraińskiej, jego absolwenci pracują jako nauczyciele w ukraińskich szkołach w Polsce, tłumacze w urzędach państwowych oraz we wspólnym polsko-ukraińskim biznesie, który aktywnie się rozwija. Kosztem państwa i Unii Europejskiej stworzono godne warunki do nauki i mieszkania studentów. Działają umowy o współpracy z kilkoma uniwersytetami Ukrainy: prowadzi się wymianę wykładowców i studentów, konferencje naukowe, wychodzą wspólne publikacje. Osobno pan rektor poprosił opowiedzieć o rozszerzeniu przez uczelnię programu nauczania studentów z Ukrainy. Nasi chłopcy i dziewczęta mogą otrzymać tutaj dyplom wyższego wykształcenia europejskiego wzoru, ważny we wszystkich krajach Unii Europejskiej. A dla młodych ludzi, którzy otrzymali Kartę Polaka, ustanowiono niemałe ulgi. Po pierwsze, dla nich nauka jest bezpłatna, po drugie, otrzymują podwyższone stypendium, nie tylko od polskiego państwa, jak inni studenci, ale i z programów wsparcia Polaków za granicą. Kartę Polaka Rzeczpospolita Polska zaczęła wydawać w ostatnich latach tym obywatelom innych krajów, którzy mają w swoim rodowodzie polskie korzenie. I właśnie tacy chłopcy i dziewczęta stanowią większość wśród studentów uczelni z Ukrainy. Oczywiście, byli i są oni obywatelami naszego państwa, po ukończeniu nauki wracają do domu. A to po prostu przykład tego, jak europejskie państwo wspiera rodaków za granicą. Chciałoby się, żeby nasze ukraińskie państwo w ten sposób wspierało tych Ukraińców, których los rozrzucił po świecie. Uczelnia zaprasza na naukę także młodych ludzi z Ukrainy, którzy nie mają Karty Polaka, już na ogólnych zasadach. Ale biorąc pod uwagę, jak teraz u nas wzrosły ceny za naukę i opłaty za mieszkanie w akademikach, raczej nie o wiele droższa będzie nauka w tej europejskiej uczelni. Nadsań i jego centrum Przemyśl — to dawne ukraińskie ziemie. I nawet po przeprowadzonej w powojennym czasie przez komunistyczną władzę operacji „Wisła” z wysiedleniem setek tysięcy Ukraińców z tych stron na północ i zachód Polski, ukraińskie życie tutaj trwało. A po powrocie wielu w rodzinne strony, po obaleniu komunistycznego ładu ukraiński ruch nabiera rozwoju. Symbolem tego stał się długo oczekiwany powrót Zjednoczeniu Ukraińców w Polsce, miejscowej społeczności OUP, Domu Narodowego w Przemyślu. Wznieśli go Ukraińcy ponad sto lat temu, zabrali Dom społeczności w powojennych latach. I dopiero pod koniec 2009 roku dzięki prezydentowi Juszczence polska władza zwróciła Dom Narodowy ukraińskiej społeczności. Chociaż budynek wymaga remontu, to życie społeczne tutaj tętni. Oto i tym razem ukraińska społeczność radośnie witała nas w jednej z sal domu. Przegląd filmów, aktywne komunikowanie się z artystami potwierdziły wielkie zainteresowanie bra-
Halyna Kryworiuk, Wasyl Witer, Natalia Sopit, Jan Draus – biznes. Oni także finansowo wspierają Dom Narodowy i działalność społeczności. Nasza podróż to początek dalszej współpracy. Omówiliśmy z polskimi przyjaciółmi na uniwersytecie, w instytucie, w ukraińskiej społeczności wiele ciekawych pomysłów. Pierwszy – stworzyć film o Mychajle Werbyckim, wszak wybitny działacz społeczny, autor Hymnu Ukrainy, żył i jest pochowany niedaleko Przemyśla. Jeszcze jeden ciekawy pomysł – nakręcić film o rodzinie Tarnowskich. Pochodzący z Polski, osiadłszy na Ukrainie, stali się znanymi mecenasami, działaczami naszej kultury. Ich rodzinne gniazdo Kaczanówka na Czernihowszczyźnie w XIX wieku było prawdziwą Mekką dla wybitnych Ukraińców, poczynając od Szewczenki, którego łączyła z Tarnowskimi wieloletnia przyjaźń. Jeszcze jeden temat – los ukraińskiej emigracji politycznej, wojskowej, twórczej w Polsce, gdyż właśnie tędy przeszedł Rząd URL na czele z Symonem Petlurą i dziesiątki tysięcy ukraińskich patriotów po klęsce w zmaganiach wyzwoleńczych. Ze wszystkich wymienionych tematów w Przemyślu jest bardzo dużo materiałów zarówno dla filmów, jak i dla wydawnictw książkowych. Na nabrzeżu Piłsudskiego znajduje się największa księgarnia miasta. Wśród znaczących wydawnictw – wielki tom „Pożegnanie” („Pożegnanie”) – pamięci ofiar katastrofy smoleńskiej, zagłady polskiej elity na czele z prezydentem Lechem Kaczyńskim. Tej tragedii dniami tymi wybiło 2 lata. Jeszcze jedna książka – „Putin. Człowiek bez twarzy”. Na okładce „półportret” nowego-starego prezydenta Rosji. Stoimy na moście przez sławną rzekę San, która dzieli miasto. I to właśnie tutaj, tuż po moście, przechodziła granica dwóch imperiów: sowieckiego – ZSRR i nazistowskich Niemiec, zgodnie z paktem Mołotowa–Ribbentropa. Pomyślało się, że o wiele łatwiej jest budować nowe piękne mosty przez rzekę, a w niewielkim Przemyślu jest ich już kilka, niż naprawiać mosty porozumienia między narodami z taką nieprostą historią i wzajemną, i w europejskim, i w światowym kontekście. Trudno, ale trzeba. Czas biegnie nieubłaganie, dorasta nowe pokolenie i Polaków, i Ukraińców, którzy już widzą siebie nie w trudnej przeszłości, a w nowej zjednoczonej Europie. Ukraińców do naszej historii i kultury. A kontynuacją tego wydarzenia stała się szczera rozmowa o dniu dzisiejszym Ukrainy. Omówiliśmy wiele tematów, od wyborów do parlamentu, problemów jedności sił demokratycznych, do sytuacji w naszej sferze oświatowej, ogółem humanistycznej. Na przykład. Pod wrażeniem z oglądania filmów studia VIA-TEL o wybitnych Ukraińcach, nauczycielka ukraińskiej szkoły w Przemyślu zapytała, czy aktywnie kupuje te filmy ukraińskie Ministerstwo Oświaty, wszak taśmy – to wspaniałe pomoce dla placówek edukacyjnych. Co można odpowiedzieć? Na to kierownik społeczności pani Tucka, nawiasem mówiąc, sama wykładowczyni języka i literatury ukraińskiej w ukraińskiej szkole, powiedziała, że Związek Ukraińców w Polsce, do kierownictwa którego wchodzi i ona sama, oficjalnie zwróci się do Ministerstwa Oświaty Polski z prośbą o zakup filmów studia VIA-TEL dla wszystkich ukraińskich szkół kraju. I jeśli Ministerstwo sąsiedniego państwa zrobi to dla swoich ukraińskich uczniów, to czyż nie wstyd będzie po tym naszemu Ministerstwu? Oczywiście, twórcy studia VIA-TEL podarowali wiele płyt ze swoimi filmami i dla uniwersytetu, i dla ukraińskiej społeczności miasta. Ja podarowałem od WUT „Proświta” kasety, płyty, książki wydane przez Towarzystwo, egzemplarze naszej gazety „Słowo Proświty”. Pani Tucka opowiedziała nam o ukraińskim życiu regionu: w mieście działa ukraiński zespół szkolny imienia Markijana Szaszkewycza – szkoła, gimnazjum, liceum, są dwa ukraińskie przedszkola. Wśród ukraińskiej społeczności powiększyło się grono przedsiębiorców, zwłaszcza tych, którzy mają wspólny polsko-ukraiński biznes. x x x Studio VIA-TEL wyraża wdzięczność Fundacji Charytatywnej Rinata Achmetowa „Rozwój Ukrainy” za wsparcie w organizacji tej twórczej podróży. Spotkanie z Ukraińcami w Domu Narodowym, czwarta od lewej – Maria Tucka
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
pqrstuvwxyzq{vrs|{}t{yzq~|uyq-|-ytx|u-xt-qr-yu}vq-|zrs-y{qx|-t-xt-t -vrs--s{|qp}-|-xvq~x|z-u|q-trsvxxvzq--vs-ut}q-|-y{x|-{-rx|-q-|u-syu| r--vq-vr|xv-q-|z{t-tx}t--q~-|-x-u|q-|-{vrsv-vq}-vu--vq-q-t~}{ysu|-q~|- {-rxyu|q~|u|-q--vu|-qx|-t{xvu|r-qs|}t-qrstrvut--q{y}t{yww--q~|-t{t--xt-- x-t-|uv-v-vqr{-sv-vqt----- -|-vq~|-yu-xt--qs|}v-q-v{t- -t-xv-qs--ut-q~|-v-|u|-
(-)-;-Y3-#[0!-"-#-3- &%--(-0 -!*-+>#&))0 – ?/-)&5" &S$-05- 70-I*/ #$+%-"J-\"> /51-0"$-S-5)- *-:& – )/+%-+0]1-=-%>#&%--#-(>-(- 2$?&))0-C& 3 – ?/-!- -!%-*-/)-- =--+)$=>1-#*>+"&%--#-F&%>-*$(-:&+ %#- /))0-" &?&)"--:--*-+&)"- --?/-I:-+%-FJ1-%-3%--!(- -#-F1 -4(/58-E /3&-3>%--*&%/)%-#&)-2
)/#$=-&+-21-%#/ ( – 3-2-7-)$"-21-&3--*-- 0+)-%--+/-I3/!* -+#$%)-4-%/2)-%-4-2&- --= &2-%)-=--+/-0)+%#&J-:--5-=--I!&3-- 3-))$+%4J8-93--I)&2&=&))02-#-&+"&#-%- 0!-:)-76"-F-*-" -#-%/-$#-+%-F$5J-,-#$(- )&5(/)$-+-&#/%)-2--& F/ – =&2--Z >+-- #-21-V#-5"-4-(-F -+%-0)+6"$-C& 3-#&)$ =--)0)$-05708- N-#$:)&-!&=&("&-*-+&)"-8-U-BB-" – -+- %-7$1-*-+62$1-+&" &-6)-F-!)&"&F1->-"-.)-- =--!-0"-F1-0"S – +0=&% – 43-2>( -2-!-- -2-#/--"-=-->" &B)70-M-" – -^-=--01-, I3/!-()0-* -+%- >J1-3--"-./)-!)&"-,-)/- -+0.)-51-0"-E#- /768-G=&(&52-1-0"-+* &#$- ">-*-3-.)--+%&#-#+0->" &B)/76-(--" &- ?&)"--$-*-+&)"-8-D&#$%6-?"& &->*>-!-)-F )/-2-.)&-3> – %-*%&%-1-3--!--+%-#70-I@-= F#- -3-4-*-"& &'J8-D&%-2$+%6-BB-!&%-#">- #& – )&-*-%/ >F>-%&-*$(+-*& – (--"- 2>-">-
021-,-S-3-" &S/-)/+--+08-P-)/-(-#/(- @-./1-0"S--#$(62&-!)&5(/-F-:-?2&%-:-" ?"& &->*-H-)&3/ /-)/4- -+--,-%-($-3$(& #&?$5-F>(-3$8-9-" – -)/4-#&+-#"--/-,-%- #+-F)/%/-)$-!&-7&*-#>-(>?>L-9-0"S--*-"-- %-%/-*-+&)"-4-:--" &?&)"-41--(/ .&)-4 )&-U/--"(/)6-*$+-0-F -+%-+>#&))01-*--!&- ">%"&F-F&%--%&-*--#+$F-!&"&*/-"&F-(#- >-, #-"> -%6+0-!#$(%--#+0"&-)/:-+%68 9-/-*-#/ )$2-+0-(--#-+%&#"-#-B-!&--1 (/-2-+%/76"-5-)&3>%-"-(#-F-+% – :)-F-*-- +&)"& -"-_43-#$-T%$%- -#-B-%&-E/%0)--U-/- )/)"--2-.)&-3/!-*&%/%-"--)&!#&%--!)&"-- #-28-XF)$-*-+&)"--*/ /. – -+#0S/))-- ($5+%#--.-#-%#- /))08-<"-#$( -(.>'%6+0 "#$%"&1-(/ /#--:--.-#&-$+%-%&-,-* – -()-8 Z-:&+$-5-* -+%- $8-Z-* – -()-F- -+--))-F 3& #&F1-&-)/-F$2$:)$5-&)$-$)-#$5-% >%-!)$1-0" 7/1-)&-.&-61-#"- /) – +0->-)&?-2>-+6-=-- :&+)-2>-*-+&)"& +%#$8-R/ #-!(&))$+%6-, )&2&=&))0-* -:-%&%--*&-$2*+/+% – )&- 2/)%-"-1-!)&"&1-)/-!&2>-/)-=--%-+0:--$%- %02--/%)-2$?&)-)-1-* -5?--B-$(/ – =$B1 *-!-:/)-=--:--)&#[0!&)-=--+#$%-+* -5)0%- %08-E&"-!&-F-:>'%6+0-2-+%/76"&-+* -3&-#$(- %#- -%--"-+2-+-*-+&)"--% -*$-6+6"-2- +&" &-6)-2--!)&"&2--\"-2*-!-7$0-E8-U-/- )/)"--IE -*$-6+6"$-2-%-#-J]-:--$)(--& $5- +6"-2--+-2#--&2--+-)70-\#-%#$ -_8-T%$%--
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
------------------------------ - -!--------!"-#----$ !-!$------%&
-#-B-IA#& `-J]8-A2$--#-5-#-"--"-:&+-#$1 0"-5-$!-*-2$::4-E#- 70->+$F-%#- 7$#-$-2-+- %/76"-B-*-%>=--%&-+&2-3>%)-+%$-2&5+% -)6 2-./-#-#/+%--)&?-F-#$(" -#&:$#-)&-:-+%$ #-(--$-0+)$-!- $-)-#-=--+&" &-6)-=--*-+&)- "& +%#&1-)/-* -+%--#$(%#- /))01-&-I-.-#- -/))0J-!)&"-#-B-* &#$:)-B – )&2/)%-"- >" &B)+%#&1-&--%./1--+#-'))0-)-#-F-+#$%--
E-F----
-G--HI--
JKLMN2:9J9+6
OG-H-FGPQR
JKLMN2:9J9+62STMUMNVWX2 YZA@V2:9Y.X <VNUM2[90D6.X2 9UA\]VB^Z2<9.9[65=0X2 =NVB2_`41
a-bIcd--H-
P-F----P-
-G--HI---
<AeZM26.+9./.19 fghijhijgk lNTAB2m41/+ fghinhioo
{Q-d--Q--Fr--
bGH-GI--
=Z|BV2C/0D41
{Q--QF
d--b-QIR-brH-}
--p-I-
.V^?s21,5~Y. fguiooiog
{Q--QF
HcFrIc--
[|\MUV2-,[m6J_1 fghijhijg
{Q--QF
H--GHIc--
+AesBV2`/5m61 =Z|BV23+/J8[6- fgti-ni-h
---d--IG---
-G-bIH-
=Z|BV2C/0D41X 9UAT2m/3381,-2 fgti-ni-h
-G-P- –
-G--HI--
4UsBV209J=1903816
-cqP-FIG-QR
fghijvij-
---Gb-
-G--H-Q}-
N-U-2-ZA-Ve|\X2---mX2 @-21|-NX2-----
-------2------------- ¡¢£--¤¥- ¦----§§------------ ---¨2 ¦----§§--------¤¥©----¨-¢-
=-0()-F-$-2-+%/76"-F--3 $B#8
a$-!)&"--,->)$"&-6)$-2-!&B:)$
{Q-d--Q--Fr-QbIr
– --bI--Q--QbIr
Q-y-----Q}
-GbcIr – I---· OG--H-QR
--F-¸-¹
– b-p--
d-- –
-G--Pc----R
I-
bH---
G--R
IGHbIQ-·
OG--H-QR
-G
– º--
d--QFR¹ d-PFR--
b--}q – I--Q-· »--
--H---bI---Q
--¸-q
dcpFQH--Q
d-b-F---R
--
¼½F- – »--b-QI-¾ -p---R-H--G· ¿--GHb
P--GI- 3UMNM2<ZM]N?e|®2´2±-À-Á
НИЙНЖ
-" >?-)-1- -!+$0)$-:&+-2H-!$3 &#- ?--%&-* &#--6) – -!%&?>#&#?--BF1 2&%-2/2-->)$"&-6)>-"& %-)>-+#$%>8 P-F%-!)&1-2-.--#-1->-%&"-5-+*-+$3 !)&5(/2--#$(*-#$($-)&-*-%&))01-0"$ 5-)-)$- -!?& *>4%6-)&?>--4(- )$+%61-#$()$2&4%6-)&?$-C$!-:)$-5 (>F-#)$-+ – 8-b-#--$-+2$--#> +* -3>-* -:-%&%-1-*-% &"%>#&%- !&+-3&2--.-#-*-+>-(/S-74-!--=- -2>-+&" &-6)-F-+-2#--$#- -3-%6 F>(-.)-70-G-0-R&+$:)&8-U-BB-2&- -6-#"&F-!)&"-)/2-#3--* – -+%&'1 "- /)-%6+01-*>+"&'-*/ ?/1-S/-)/- +2$--#/-*&=$))08-9-/-(-#"--&-)6-- =--#./-)& -(.>'%6+0-+#$%-,- -!--- =-5-)/ – ?/->-* -+%- $-5-:&+$1-&-3&- =&%-2$ )$?-51-$!-%-2--I)/2&%/ $-
&-6)-2-J-*--S-)&2-1-0"$-2-.)& – ?/ -+0=)>% – /C-/"+$02--:--=/)/%-:)-1-I*-"- --"-2-" -#$J8-E-2>-"-2*-!-7$B-G8-R&+$:)-B )&(!#-:&5) – =&)$:)$-+/ /(-*-+&)"-#-=- #+/+#$%>8-<"-!&F-*-/)$--:$1-S--#(-#-04%6+0 >-3/!2$ -!- 0)-=--)/3&8 b-#-#-.)>--/=/)(>-!#$((&#)&-*/ /*--
#$(&4%6-=>7> – * – *-+&)">8-a4-)& -()> */ – )>-#*-+&#->-+#-'-(-+-$(./))0-Y-/"+& U- -*&58-b--#-+-"-B-+"/-$-(&-/"-B-=- – !&- -$!)-2 – &)74=&2--* -">%--+% &?)-=- )/F -+%&8-b#&)&(70%/ – 5-=--*-+-&)7$# F-(0%6-#$(-+/-&-(--+/-&1-#$(-2$+%&-(--2$+%&1 * -(-#-04%6+01-0"-.-#>%6--4(-1-$-#+/1-S- 3&:&%61-*/ /*-#$(&4%6-)/F -+%-#$8-T – ($!)&'%6+0-#$)1-S – 4(--.-#>%6-)>.(/))- $-+#& 0%6+0-2$.-+-3-41- &($'-$- /=-:/-%&"1 S--=- – % 0+>%6+01-&--&)74=--+-&3)>%68 <"S--*/ /*-#$(&4%6-*-+-&))-"-1-S--2$. -4(62--!=-(&1-+/ (-%6+0-)/:-+%61-+>*-%6 3 -#-1-3 – &)7$-+"-#>4%6-5-=--%$ – S/-2$7- )$?/8-E&-)&5+% &?)$?&-(-0-)/F -+%&-#$+- %"&1-0"S – 4(--*-?>%6-*-+&)"-8-U$(-%-=-1 S--)/-!&3>%--+6-=--!#-:&41-!#$ -2-#$)- /#/1 3['%6+0-= – #-4--3-+"/-41-&.-#-=-)6-" /- ?/8-G-%-=--*-+%&4%6-= $2-$-3--+"&#-7$1-& -&)74=--)/F -+%&- -3-0%6+0-%&"-2--2$7- )-2-1-0"-)$" – 8 U$ -%/->-* &#(-#$+%6-*/ /"&!>;-<-#$ 48
0|^Z-\-NVBM2ª2TMeMN|«2¬MeM¬MZ@2BV \M@L?BVe?2<ZA]V24\ZV-B|®2-2]AZA^--2 ¯V@-2° 2±±--²-³2 .V\UV^2-2\N?eB?2´2²----
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Оригінал українською · переклад оновлюється
-
------------------ -
– - -!"#$%&'--()&-*-+&)"&-,-# &- ./))01-2-#3--" &+-4-* -52&'%6+0 7$--5-+#$%8-9-" – -*-+&)-"-(/+0%6
:-+%-;-<"--*-+&%--+--#&2--3-&=--$*+%#-1 0"/-+#$%-4'-(>?>-)&#$%6--(-*-3$.)-=- :/ "&))0-!- -2;-@& #-+%/-057/-,-0"-!)&" +#$%-%#- /))08-A"$-6"--#$"$#-76-2>-(-#> :-%--4(+6"-B1-:--)&(-4(+6"-B-C&)%&!$B;-
D&#:-%-+0-3-:-%&%--*-+&)">8-E&"1-0"
:-%&4%6-=--)0)$-%&3--:"--!-"--)-*-+-2 ?>2/ $#1-$' -=-$C--*/ #$+)-F-'=-*%0)-:- 2>( &=/-6)$-!)&"-1->#$:)/)$-#-"&2/)$-3/!- $2/))-2--+#0%-2--*-/2/)$-2&508-G(&#&--- +031-+6-#-)-1-*- 0(-,-+% -=&-)-!"& – )&- 2/)%$#H-I -.J1-I"-+-:-"J1-I3& #$)"$#J1 I=#-!(-"J1-I#$)"$#J1-I=$--"J-I#&!-)$#JK-!&- =&("-#-F-I*&#>:"$#J1-I-&*-"J1-I3(.$--"J1 I2>%-$#J1-I#>.$#J1-I.&3-"JK-#$"-#-F I"--)7$#J1-I" >=$#J1-I" -#>-6-"J1-I+#& =- 3/!"-)/:)-"$#J1-IF /+%$#JL-
M>( $+%6-*-+&)"--=--3?&--(-?>2/ -
+6"-F"--)-*-+$#1--(-!)&"-#-F-+-2#--$# *&-&7$#-$-"&*-+6"-2&501--(-'=-*/%+6"-F *-+62/)1-*-F-#&)-F-)/!3&=)/))-2--*$ &- 2$(&2--= -3)-702-8-D/(& /2)--BB-* -- 5)0--F -+%-0)+%#-1-%&"/-I:>./-$-:>.(/J (-#+0"-B-0!-:)-76"-B-+-2#--$"--5-&% -3>- %-"-8D&#$%6-*-=&)+6"-5-F /+%1-+-2#-- A-)70#-N=-*%$-5-)&-O>+$1-7/ "#&-(-!# – - -& #-"- -+%-#>#&%--0"-F -+%-0)+6"-5 +-2# – --?/-!-PQ-+%--$%%08-R – "--0("-1 S/( $#"-1-0"$-)-)$-#$-6)--+*$#&4%6->-F &- 2&F)& $!(#0)--)-#- $:)$-+#0%&1-S/-(-)/- (&#)&!-7/ "-#)-F-&2#-)$#-!#>:& – =-+% $ $)#/"%-#-8-IT--0(-1-,-*->:&#-!-9C-)& * &#-+-&#)>-3 &%$4-P#&)-U-?/)+6"-51-,-! 2$+%%&!-+$-->:/))02-#-./)$%61-)/-F-:/-3- V -+%-+1-S-3-* – 5-=--O$!(#$-(-0#--6+6"$ "--0(--2& – 2$+7/1-&-/-F&5-BF->-+#-4-* $ - #>!&)/+/8-IW/( -5-#/:$ J-!-2$+%-$-+$-->-3-- --%&!&./)$%61-)/F&5-$!-(-0# – 2-+-(-%61-& )/=&)63-%6-F -+%-0)J8
D/%/-!-*-+&)"-48-XB-)& -(./))0-#$(-
(&#)&*-!)&:/)--#-$+%-)>-2$+%-:)-2- -%>- &--2 +#$%-%#- /))08-R-:-%&5%/-)& -()$ -/=/)(--%&-*/ /"&!--* – *-0#>-)&-)&?-F %/ /)&F-" &?&)-"-%&-*-+&)-"-,-"$-6"&-BF -*>3-$">#&#->-+#-'2>- -!--=-2>-/%)-= &- C$:)-2>-)& -+$-IG#-:&B-)&?-=--)& -(>J +-&#/%)-5-Y-/"+&-U- -*&58-Z-*/ /#&.)$5 3$-6?-+%$--/=/)(-*/ ?-%#- 702--76-=- (-#&3> – &3--@-=- -(-701-&3--+&2-P+>+8-9 -3 0()& -(./))0-*-+&)"-;-V$3&-)/-%&B)+- %#-0#-/))01-!&-C$!$ – =$:)-4-%&-5-2- &-6- )-4:-+%-%-4->*-($3)/)/-)& -(-)&2--4-
¯V]BMNB|\-22 0]A-\ZV-B]Â\A2 eMNVZ|]eNM2<ZM]N?eV®2 ?@AB?2+VZV]V2CANÃAB\V OG¹bI---Q -G
b-Q---I – -{
Ä
ju-- -Q-
uf·un·fuuu
-·
Оригінал українською · переклад оновлюється
<VNUM[90D6. Æ ЗИЙЙКЛМЗЙЙНО
---Gbd---G-I
4UsBV09J=1903816
'()*
µ-bIc----R –
-I-
---
¶
IQFrH---bI--Q-H-qP--GI-·
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Współczesne wyzwania stojące przed ukraińskim systemem edukacji wymagają głębokiej analizy oraz podjęcia zdecydowanych kroków w celu modernizacji procesu nauczania. Kluczowym aspektem pozostaje integracja z europejską przestrzenią edukacyjną przy jednoczesnym zachowaniu narodowej tożsamości. Nauczyciele oraz kadra zarządzająca muszą wykazać się elastycznością w obliczu dynamicznie zmieniających się warunków społeczno-politycznych. Tylko poprzez wspólny wysiłek państwa, społeczeństwa oraz instytucji takich jak Proświta możliwe jest zbudowanie fundamentów pod przyszły rozwój intelektualny narodu.
Машинний переклад